laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
არყონის წმინდა გიორგის ნიში

არყონის წმინდა გიორგის ნიში — საკულტო ძეგლი დგას სოფელ ყანობის სამხრეთით, გორაკზე. სალოცავი ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი მასიური ნაგებობაა. ნაშენია ფიქლითა და რიყის ქვით. წყობა მშრალია. მთავარი ფასადი აღმოსავლეთითაა. ამ მხარეს მოწყობილია ოთხკუთხა თახჩა. ნიშს თავზე ადგას ქვის ჯვარი, რომელსაც ბაზალტის ბაზისი აქვს. ნიშიცა და ქვის ჯვარიც შეთეთრებულია კირით. იმავე სახელწოდების ნიში სოფლის შუაშიც დგას. შენობა ოთხკუთხა პრიზმის ფორმისაა. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. მთავარი ფასადი ჩრდილოეთითაა. ამავე კედელშია დატანებული სწორკუთხა თახჩა. თახჩაში ასვენია ლითონის ხატი, რომელზეც გამოსახულია მხედარი ჯვრით ხელში. მხედარს გარშემო უყვება მზის შვიდი გამოსახულება. მათ შორის წარწერაა: „არყონის წმინდა გიორგი“. აქვე ძევს ბიზანტიური ფორმის ორი ჯვარი და რუსულწარწერიანი ზარი. ნიშს ფიქლის გალავანი აქვს. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 484.
ფანშეტის ციხე

ფანშეტის ციხე — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მთის ფერდობზე, ძველი ფანშეტის დასავლეთ ნაწილში. ციხე ეკუთვნოდა ჩონიაშვილებს. შედგება სათავდაცვო კოშკისა და საცხოვრებელი სახლისაგან. თარიღდება XVII საუკუნით. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (5x4,7 მეტრი), ორსართულიანია (სიმაღლე 12 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის დამუშავებული ქვით. მოგვიანებით აღდგენილი კედლების ნაწილები ამოყვანილია ფიქლისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, პირველ სართულზე, მიწიდან 5 მეტრზე. კარის ღიობი ზემოთკენ ვიწროვდება და დასრულებულია თაღით, რომელიც გამოყვანილია ერთ ქვაში. სართული კვადრატული ოთახია. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებში თითო სათოფურია გაჭრილი. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ქვითკირის ღრმა ორმოა (სიღრმე 2 მეტრი), რასაც, როგორც ჩანს, სურსათის შესანახად იყენებდნენ. სართული გადახურულია ოთხფერდა, მაღალი, შეკრული კამარით, რომელიც გადაჯვარედინებულ შეკიდებულ თაღებს ეყრდნობა. კამარის აღმოსავლეთ ფერდში დატანებულია სწორკუთხა ხვრელი, საიდანაც ხის მისადგმელი კიბით მეორე სართულზე ადიოდნენ. ამ სართულზე, ორ სხვადასხვა დონეზე, შვიდი სათოფური და სამი სარკმელია. სამივე სარკმელი შიგნით სწორკუთხაა, გარეთკენ ვიწროვდება და ერთ ქვაში გამოკვეთილი ნახევარწრიული თაღით არის გადახურული. სართულის თითოეულ კუთხეში, ერთიმეორის ზემოთ, ბრტყლად გადებული ფიქლით მოწყობილია ორ-ორი თარო. სართული გადაუხურავია. კედებს, მთელ სიგრძეზე, ფიქლის მოზრდილი ქვები აფარია. საცხოვრებელი სახლი ორსართულიანია. კოშკი მიშენებულია მოგვიანებით. პირველი სართული ბოსელია. მისი სამხრეთ და დასავლეთ კედლები კლდეზეა მიბჯენილი. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. ჩრდილოეთ კედელში სამი კვადრატული ფორმის სარკმელია. სარკმელების ღიობები ინტერიერისკენ მნიშვნელოვნად ფართოვდება. გადახურვა ეყრდნობა ხის ორ ბოძს და ქვით ამოყვანილ ფართო, მართკუთხა ფორმის სვეტს. მეორე სართული საცხოვრებელია. პირველთან შედარებით იგი რამდენადმე გრძელია. შედგებოდა ერთმანეთისგან ხის ტიხრებით გამიჯნული სამი ოთახისგან. თაღოვანი კარი აღმოსავლეთითაა. მისგან მარჯვნივ, კედლის კიდეში, გაჭრილია პატარა სარკმელი მარცხნივ კი — ფართო და სწორკუთხა. ოთხი დიდი ზომის მართკუთხა სარკმელი ჩრდილოეთ კედელშიცაა. სამხრეთ კედელში მოწყობილია ერთი ნიში, დასავლეთისაში — სამი. შენობის ფასადები თავისებურადაა გაფორმებული. მათი სიბრტყეები ამოყვანილია ერთმანეთთან, მჭიდროდ მიწყობილი, ღია ფერის მოზრდილი ქვების სწორხაზოვანი რიგებით, რომელთა შორისაც, ვიწრო ზოლებად, ჩართულია ფიქლის ქვების წყობით გამოყვანილი რიგები. სახლის ჩრდილოეთის ფასადზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ლავგარდნის სწორკუთხა პროფილის ქვები. შენობას ბანიანი გადახურვა ჰქონდა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 481-482.
კობის შინმოუსვლელთა ძეგლი

კობის შინმოუსვლელთა ძეგლი — მონუმენტური ხელოვნური ძეგლი, დგას სოფელ კობის შესასვლელთან. ძეგლი, შავი, ნათალი ქვისგან ამოყვანილი კედელია (სიმაღლე 1,5 მ), რომლის მარჯვენა კიდეში დგას მწუხარე დედის ბეტონის ფუგურა (სიმაღლე 2,5 მ), რომელიც დასცქერის სიმბოლურ საფლავს. საფლავის ქვაზე ჯარისკაცის მუზარადი და დაფნის გვირგვინი დევს. კედელთან — რკინის ყვევილების გვირგვინი, მასზე რუსული წარწერაა დართული. ჩიმაკაძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 465.
გუსალთის კოშკი

გუსალთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ნასოფლარ გუსალთის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა (5.25x5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული (სიმაღლე 9.4 მ). სართულშუა გადახურვები, რომლებიც ხის კოჭებზე ყოფილა მოწყობილი, ჩამონგრეულა. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა, 2,75 მეტრ სიმაღლეზე. თაღი ნახევარწრიულია. კარის წირთხლებში მოწყობილია საურდულე ხვრელები. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია, ჩრდილოეთსა და დასავლეთში თითო. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ორი სათოფურია. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 454.
რესის წმინდა გიორგის ეკლესია

რესის წმინდა გიორგი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ რესის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ტეფისწყლის ნაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,65x3,95 მ), გეგმით ოდნავ წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმისაა. ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. შიგნით ჩრდილოეთ კედლის წყობაში გამოყენებულია წისქვილის დოლაბის ნატეხები. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომლის აღმოსავლეთ კედელში ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელს თარაზული გადახურვა და საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს, სარკმლის წინ სწორკუთხოვანი ტრაპეზის ქვა დგას. ეკლესიის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია, ჩრდილოეთისაში - ორი, შენობა გადახურულია ფიქლის ფილებით. სახურავი ორფერდაა. ეკლესიას გარს ევლება ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაგები, ტრაპეციის ფორმის გალავანი (20,5x20 მ). გალავნის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,8 არ აღემატება. შესასვლელი გალავანს ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან ჰქონია. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 476-477.
სიონის სამების ნიში

სიონის სამების ნიში — საკულტო ძეგლი, დგას სიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სამების გორაზე. ნიში გეგმით კვადრატია. ნაგებია ანდეზიტის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ საძირკველი. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან ჰქონდა. ნიშის გვედით დგას ქვისგან გამოთლილი ჯვარი. იგი აგებულია 1903 წელს მიხა კობაიძის მიერ. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 469.
დესის საცხოვრებელი კომპლექსი

დესის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ დესის განაპირას ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შედგება საცხოვრებელი სახლისა, საბრძოლო კოშკისგან და ამ ორი შენობის დამაკავშირებელი შენობისგან. ნაგებია ნატეხი ქვითა და თიხით. დანგრეულია შენობების სახურავები და სართულშორისი გადახურვები. ორსართულიანია, ორივე სართული გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედია, ორივე შედგება სამი არათანაბარი ფართობის მქონე სათვსოსოაგან. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, პირველ სართულზე. კარი სწორკუთხაა. პირველ სართულზევეა (19x15,8 მ) დერეფანი და საქონლის ორი სადგომი, სადგომებში შესასვლელები დერეფნიდანაა. ჩრდილოეთ სადგომისა და დერეფანს შორის კედელში გაჭრილია სარკმელი, ჭერში დატანებულია მეორე სადგომზე ასაძრომი ხვრელი. მეორე სართული (19x17,8 მ) საცხოვრებელია. ოთახები დაკავშირებულია კარებებით. დასავლეთ სათავსო კედელშია შეჭრილი და პირველი სართულის დასავლეთ სათავსოზე დიდია. კედელში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. მსგავსი სარკმელი ასევე ჩრდილოეთ სარკმელის აღმოსავლეთ კედელშიცაა. სამხრეთ კედელში შესასვლელი და მაღალი, ფართო სწორკუთხა სარკმელია. გეგმით კვადრატულია (6,15x6,25 მ), ოთხსართულიანი (სიმაღლე 10,6 მ). პირველი სართული სამალავი იყო ხოლო მეორე და მესამე ოჯახის თავშესაფარი საშიშროების დროს, მეოთხე - სათავდაცვო და სათვალთვალო. კოშკის შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მეორე სართულზე, მიწიდან 2,8 მეტრზე. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან თარაზურადაა გადახურული. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სათოფური ხვრელებია. მესამე სართულის კედლებში კი კიდევ რამდენიმე სათოფური და სარკმელია. მეოთხე სართულის ოთხივე კედელში თითო სალოდე. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 454-455.
სიონის წმინდა გიორგის ეკლესია

სიონის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის მახლობლად, რიყეზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. შენობა გეგმით კვადრატულია. ნაგებია ანდეზიტის დამუშავებული ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის მარჯვენა მხარეს ამოტვირფულია ბიზანტიური ჯვარი. აქვე კედელში პატარა ნიშია. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსალვეთ კედელში გაჭრილია გარეთ შევიწროებული სარკმელი. ეკლესიას გარს აკრავს გალავანი. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 470.
დესის წმინდა გიორგის ეკლესია

დესის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ დესის განაპირას. აგებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (3,6x3 მ), შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს, კარი სწორკუთხაა. დასავლეთ კედელში ორი განსხვავებული ნიშია. ეკლესიას სარკმლები არ აქვს. ინტერიერი და ფასადები შელესილია. რელიფის გამო აღმოსავლეთ ფასადის გარდა ყველა ფასადი მიწაშია ჩაფლული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 455.
ვარდისუბნის იოანე ნათლისმცემლის ხატი

ვარდისუბნის იოანე ნათლისმცემლის ხატი — საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის ბოლოს, დონატის მთის ძირას. შენობა გეგმით მრგვალია, ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. ხატის ჩრდილოეთ მხარე ღიაა, სამხრეთ კედელსი მოწყობილია ოთხი თახჩე, დასავლეთ კედელში ერთი. ნაგებობის იატაკი მოსწორებულია. კედლის გასწვრივ ჩამწკრივებულია ჩამოსაჯდომი ქვები. ხატის წინ ყორეა, რომელსაც ადევს დიდი სიპი. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 456.
ტყარშეტის აკლდამები

ტყარშეტის აკლდამები — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, მამაწმინდის ეკლესიის ჩრდილოეთით. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე). გაითხარა სამი მიწისქვეშა აკლდამა, რომლებიც გეგმით ოთხკუთხაა. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. ნაგებია ფიქლისა და ნატეხი ქვის კვადრებით. წყობა მშრალია. გადახურულია ფიქლის ფილებით. ჩასასვლელი მოწყობილია სახურავის დასავლეთ ნაწილში. აკლდამებში აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხის მიმოფანტული ძვლები. აკლდამებთან გაითხარა ორი ქვის სამარხი. ერთში აღმოჩნდა პირაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ მიმართული, გულხელდაკრეფილი ჩონჩხი. მეორეში, რომელიც აკლდამის თავზე იყო მოწყობილი, გამოვლინდა თავით დასავლეთისკენ მიმართული ხელფეხმოხრილი ჩონჩხი. ორივე სამარხში დადასტურდა ნახშირის კვალი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 477-482.
მნის კოშკური სახლი

მნის კოშკური სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ მნის ცენტრში. აგებულია XVII-XVIII საუკუნეებში. შენობა ოთხსართულიანია, გეგმით სწორკუთხა (10,3x8,2 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედელი (შემორჩენილია ორიოდე მეტრის სიმაღლეზე); ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები; მეოთხე სართულის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1 მეტრის სიმაღლეზეღა დგას. სახლს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მეორე სართულზე. კარი თაღოვანია. პირველი სართული დამხმარე სათავსია. აღმოსავლეთით ორი სარკმელი აქვს. სამხრეთით - ერთი. მეორე სართულზე აღმოსავლეთით სამი სარკმელია. განივ კედლებში - თითო-თითო. ჩრდილოეთ კედელში ოთხი სათოფურია. ორი განსხვავებული სიდიდის სათოფური სამხრეთითაა. აღმოსავლეთ კედელში ერთმანეთის გვერდით ორი მცირე ნიშანია. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ორი სარკმელი და ოთხი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედლის კუთხეში - თითო დიდი და დახრილი სათოფური, ხოლო მათ შორის დაბლა - ორი პატარა სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში სამი სათოფურია. სართულშუა გადახურვები ხის, კოჭოვანი იყო. შენობის ფასადები შემკულია თეთრი ქვის ჰორიზონტალური ზოლებით. სარკმელებისა და სათოფურების უმრავლესობა სწორკუთხაა, ნაწილი თაღოვანი. სამხრეთის ფასადებზე მეორე სართულის სარკმელი გარეთ სამი თაღოვანი ხვრელის სახით გამოდის. თაღებს შემოვლებული აქვს ლილვი. ჩრდილოეთის ფასადზე სათოფურის სამი ხვრელი ერთმანეთის გვერდითაა, მეოთხე - მათ თავზე. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 466.
აჩხოტის ეკლესია

აჩხოტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის განაპირას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით. ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა, გეგმით თითქმის კვადრატული (11,9x12,4 მეტრი), ნაგებია მოზრდილი, ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვით. შენობა რამდენჯერმეა გადაკეთებული: ცენტრისა და ჩრდილოეთის ნავების კამარები აღდგენილია ხის კამაროვანი გადახურვით. ნაწილობრივ შეცვლილია ფასადების საპირე ქვებიც. არ შემორჩენილა ჩრდილოეთ და დასავლეთ მინაშენები. შესასვლელი ცენტრი ნავის დასავლეთ კედლის ღერძზეა გაჭრილი. გარედან სწორკუთხა კარი შიგნით ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. ნავები ერთამანეთისგან გამოყოფილია ოთხკუთხა ბოძებზე დაყრდნობილი სამი წყვილი თაღით. თაღები ეყრდნობა მარტივი პროფილის კაპიტელი. ბოძებს, შუა ნავის მხარეს, პილასტრები აუყვებათ, რომლებსაც ეყრდნობოდა ცილინდრული კამარის საბჯენითაღები. თავდაპირველი სახით მოღწეულია სამხრეთის ნავის კამარა, რომელიც ვიწრო საბჯენ თაღს ეყრდნობა. შუა ნავი დანარჩენებზე განიერია და მთავრდება ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით სადიაკვნე და სამკვეთლოა, რომლებიც კარით შესაბამის გვერდით ნავებს უკავშირდება. ორივე სათავის რამდენადმე სამხრეთ-ჩრდილოეღის მიმართულებითაა წაგრძელებული და გადახურულია ნახევარსფერული კამარით. კამარის კვადრატული საფუძვლის შესაქმნელად ორივე ოთახში, აფსიდის მხარეს, თითო თაღია მოწყობილი. კვადრატიდან წრეზე გადასვლა სადიაკვნეში აფრების საშუალებით ხდება, სამკვეთლოში - ტრომპებით. ორივე სათავსის აღმოსავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. ორივე მათგანი გარედან მცირედ შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში არის მოქცეული. საკურთხეველის სარკმელი ჩასმულია ვიწრო და მაღალ სწორკუთხა ჩარჩოში, რომელიც გრეხილისა და სადა ლილვისგან შედგება. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 438-439.
დარყის წმინდა გიორგის კომპლექსი

დარყის წმინდა გიორგის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოს მახლობლად. კომპლექსში შედის სალოცავი, ზურგიანი კოშკი, სხვადასხვა სათავს-სადგომი და გალავანი. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსი ნაგებია ფიქლის ქვით. ის კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას გეგმით უსწორო ოთხკუთხედია. მის სამხრეთ კედელზე აღმართულია სამი სარიტუალო სვეტი, აღმოსავლეთი სვეტი ყველაზე მაღალია. დანარჩენ ორზე გადებულია მოზრდილი ლოდი. სალოცავის აღმოსავლეთ კედელშ მოზრდილი ნიშია. აღმოსავლეთ კედელზე დევს სხვა ეკლესიიდან მოტანილი ლავგარდნის ქვა. ნიშის თავზე კი დევს ქვის ჯვარი. აქ ზაკაიშვილების საგვარეულო სალოცავია. დღესასწაუულობენ აღდგომასა და ამაღლებას. კომპლექსის დასავლეთ ნაწილში ჩაშენებულია ზურგიანი კოშკი. იგი ძლიერ დაზიანებულია და შემორჩენილია მხოლოდ 4 მეტრის სიმაღლეზე. კოშკის გარშემო ნანგრევებად ქცეული სამი მოზრდილი სათავსია ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 472.
ქვემო ოქროყანის ციხე-სახლი

ქვემო ოქროყანის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ქვემო ოქროყანის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (9,45x7,9 მ), ოთხსართულიანი (სიმ. 8,5 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. სახურავი, მეოთხე სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლების დიდი ნაწილი და სართულშუა გადახურვები ჩანგრეულია (სახლს ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები და მიწურბანიანი სახურავი ჰქონია). თაღოვანი შესასვლელი მეორე სართულზეა, აღმოსავლეთით, მიწიდან 2,5 მ სიმაღლეზე. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. პირველ სართულზე (საქონლის სადგომი), აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სათოფური და ერთი მცირე ნიშია, სამხრეთისაში — სამი. დასავლეთ კედელში ერთი ნიშია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეს აკრავს პანდუსი (სიგ. 1,8 მ), რომელიც ციხე-სახლის შესასვლელს ადგება. მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებელია. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ცალმაგი და ერთი შეწყვილებული სათოფურია. დანარჩენ კედლებში ორ-ორი ცალმაგი სათოფური. სამხრეთ კედელში სამი სარკმელია. მესამე სართულზე სარკმლები აღმოსავლეთითაა. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია. ჩრდილოეთისაში — ოთხი. აღმოსავლეთ კედელში და დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდ.) ნაწილში თითო ცალმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ცალმაგი სათოფური, ერთი სარკმელი და თაღოვანი კარია, რომელიც ამ მხრიდან მოწყობილ ხის დაკიდებულ აივანზე გადიოდა. აღმოსავლეთ ფასადზე, კარის საპირე ქვებზე, ამოკვეთილია ოთხი ჯვარი. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 484.
ვარდისუბნის მემორიალი

ვარდისუბნის მემორიალი „მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა უკვდავსაყოფად“ — ისტორიული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის შესასვლელთან. აგებულია 1980-1985 წლებში. კომპლექსის ცენტრში აგებულია ობელისკი (სიმაღლე 10 მეტრი) წარწერით: „1941-1945“. აქვეა სამამულო ომის ორდენის გამოსახულება. ობელისკის მარცხნივ ამოკვეთილია ილია ჭავჭავაძის და გიორგი ლეონიძის პატრიოტული სტრიქონები. აქ არის მარმარილოს 11 დაფა, სადაც ამოტვირფულია 270 მებრძოლის გვარი. ჩიმაკაძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 456.
კვირეღვთიშვილის ნიში

კვირეღვთიშვილის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სნოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მთის წვერზე, შენობა გეგმით ოთხკუთხაა, მასიური. ნაგებია ფითქლით. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ კედელი, რომელშიც მოწყობილია სასანთლე ნიში. რუსიშვილი, თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 472.
მნის წმინდა მარიამის ეკლესია

მნის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ მნის ზემოთ 0,5 კილომეტრში. მდინარე მნაისისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (8,5x6 მ.), ნაგებია მოზრდილი ზომის, უსწორმასწორო მოხაზულობის ქვიშაქვით (ზოგიერთის სიგრძე 2 მ-ია). შეკეთების დროს (XIX საუკუნეში) უხეშად შელესილი და შეთეთრებული კედლები, შეფიცრული ბრტყელი ჭერი შეუძლებელს ხდის ინტერიერის თავდაპირველი არქიტექტურის - სივრცობრივი გადაწყვეტის გარკვევას. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან ბრტყლადაა გადახურული. საკურთხევლის ქვედა ნაწილი (1,3 მ სიმაღლეზე) გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთა კი (კუთხეების თანდათანობით შევსებით) ნალისებრი მოხაზულობის. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილ ვიწრო სარკმელს ბრტყელი გადახურვა და ოდნავ დაქანებული რაფა აქვს. სარკმლის გვერდებზე თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ერთი, შედარებით მოზრდილი ნიში დასავლეთ კედელშია. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში დიდი ოთხკუთხა სარკმელია (გაჭრილია შეკეთების დროს), დარბაზის დასავლეთის ორივე კუთხეში - ორსაფეხურიანი პილასტრები, რომელთაც დასავლეთ კედლის ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღი ეყრდნობა. პილასტრის მცირე ნაწილია შემორჩენილი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში - საკურთხევლის ჩრდილოეთის მხართან. ფასადები მობათქაშებულია. შემოსასვლელის არქიტრავზე თაღოვანი თავსართია ამოღარული. შენობას ამჟამად ხის ნივნივებზე გამართული თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. სამხრეთიდან ეკლესიას გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. შემორჩენილია მისი დასავლეთ ნაწილი. აქ, სამხრეთ კედელში, გაჭრილ განიერ ღიობში XIX საუკუნის რუსული ზარია ჩამოკიდებული. ეკლესიის სამხრეთ კედელთან ახლოს ორ მოზრდილ ქვაზე დადგმულია მთლიანი ქვისგან გამოთლილი ორნამენტირებული ჯვარი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 466.
ტყარშეტის კვირას (კვირიას) ეკლესია

ტყარშეტის კვირას (კვირიას) ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას. განეკუთვნება განვითარებული შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6x4,5 მეტრი). ნაგებია მოზრდილი ქვის კვადრებით. ქვები ჰორიზონტალურ რიგებადაა დაწყობილი. ყველაზე კარგად შემორჩენილია აღმოსავლეთი კედელი. დანარჩენი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რომლის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ღიობი ქვემოთკენ ოდნავ გაგანიერებულია და საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ კუბური ფორმის ქვის ტრაპეზი დგას. მასზე ქვისგან გამოკვეთილი მცირე ჯვარია დადგმული. საკურთხეველი დარბაზის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. აღმოსავლეთის ფასადის სამხრეთ კუთხეში შემორჩენილია ლავგარდნის ერთი სწორკუთხა პროფილის ქვა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 477.
გერგეტის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის ობელისკი

გერგეტის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის ობელისკი — არქიტექტურული ძეგლი დაბა გერგეტის, ყოფილი სოფლის, ცენტრში. დაიდგა 1965 წელს, ახალგაზრდობის თაოსნობით. ობელისკის სიმაღლე 4 მეტრია და ქვისგანაა ნაგები. მარმარილოს თეთრ დაფაზე ოცი შინმოუსვლელი ჯარისკაცის სურათი, გვარები და წარწერაა: „1941-1945 წლებში სამამულო ომიდან შინმოუსვლელები“. ჭყონია თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 446.
სნოს ნადარბაზევის ეკლესია

სნოს ნადარბაზევის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სნოს აღმოსავლეთით მდინარე შინოსწყლის გაღმა, ნასახლარების თავზე, კედლებით შემოსაზღვრულ მცირე ბაქანზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებია ქვის მართკუთხა კვადრებით. მთლიანადაა ჩამონგრეული ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელი და გადახურვა. აფსიდში გაჭრილია ვიწრო სამკუთხა სარკმელი. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 449.
ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია

ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, კლდეზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკნუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (7,9x5,6 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია, კერძოდ ჩამოშლილია კამარა, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. მსგავსი პილასტრებია საკურთხევლის აღმოსავლეთ კუთხებშიც. პილასტრებს საკურთხევლის ცილინდრული კამარის საბჟენი თაღები ეყრდნობოდა (შემორჩენილია ჩრდილოეთის ორივე პილასტრის საბჯენი თაღის ქუსლებთან ერთად და კამარის ჩრდილოეთის ქუსლის ნაწილი). აღმოსავლეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, სხვადასხვა ზომის თითო ნიშია. აქვე, კედელთან, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ქვედა ნაწილებში თითო ყრუ თაღია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის შუაში შეკიდებული პილასტრი და მასზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღის ქუსლია შემორჩენილი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდილო) ნაწილში სარკმლის კვალი ჩანს. ეკლესიის კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ორი ქვა ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის თავზეა შემორჩენილი. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას ეკვრის რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული პატარა ეზო (დაახლოებით 17x8,7 მეტრი), რომელიც ტეხილი მოხაზულობის გალავნითაა (სიმაღლე 2,8 მეტრი) შემოფარგლული. გალავნის აღმოსავლეთ კედლის შუაში მცირე ზომის სწორკუთხა კარია. კარის ერთ მხარეს ნიშია, მეორე მარეს — სათოფური. ერთი სათოფური და ერთი ნიში გალავნის ჩრდილოეთ კედელშიცაა. ეზოში, ეკლესიის წინ, პატარა შემაღლებაზე მოწყობილ ქვის ბაძისზე დგას ჯვრისგამოსახულებიანი მოზრდილი ქვა, რომელსაც აგილმდებარეობა მკვიდრნი მამაწმიდის ხატს უწოდებენ. აქვე სიპით გადახურულ ორმოში ინახება ხატის განძი: ვერცხლისა და სპილენძის ჯვრები. წარწერიანი და უწარწერო თასები (ერთი არაბულწარწერიანი) და სხვა. წარწერები შემომწირველთა ვინაობას გვამცნობს. დღეობა (მამაწმინდობა) იმართება ივნისში: ხატთან მიჰყავთ ბავშვები (ხიზანი) და ლოცულობენ. ხატის მახლობლად შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევები. კოშკს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის თავზე გამოსახულია რამდენიმე ჯვარი. ფასადზე მხედრული წარწერის ნაშთია. ამავე კედელშია გაჭრილი ორი სათოფურიც. ჯვრის გამოსახულებები და წარწერიანი ქვა ჩრდილოეთის ფასადზეცაა. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 477-478.
Forbes

ფორბზი (ინგლ. Forbes) — ამერიკული ფინანსურ-ეკონომიკური ჟურნალი. იგი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ავტორიტეტული ეკონომიკური ბეჭდვითი გამოცემაა. ჟურნალი 1917 წელს ბერტი ჩარლზ ფორბზის მიერ დაარსდა. Forbes, Malcolm S. (1974) Fact and Comment Knopf, New York, ISBN 0-394-49187-4; twenty-five years of the editor's columns from Forbes Grunwald, Edgar A. (1988) The Business Press Editor New York University Press, New York, ISBN 0-8147-3016-7 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Forbes ოფიციალური საიტი
ყანობის კვირიას ეკლესია

ყანობის კვირიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ყანობის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,5x5 მ), გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ფიქლით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები არ შემორჩენილა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. საკურთხეველი დარბაზისაგან არ არის გამოყოფილი. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც გარეთკენ მკვერად ვიწროვდება. სარკმლის ქვემოთ კედელს ქვით ნაგები ტრაპეზი ეკვროდა (დარჩენილია მცირე ნაწილი). შიგნით სარკმელი ბრტყლადაა გადახურული. გარედან ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება და თაღოვანი გადახურვა აქვს. ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა. დარბაზის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში თითო კვადრატული ფორმის ნიშია. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 484-485.