laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლუთიფრი

ლუთიფრი − ურარტუს მეფე. მის შესახებ ძალიან ცოტა რამაა ცნობილი. წარწერებში მოხსენიებულია თავისი მემკვიდრის, სარდური I-ის მამად. როგორც ჩანს, ლუთიფრი ურარტუს მართავდა ძვ.წ. 844 - ძვ.წ. 834 წლებში, სალმანასარ III-ის მიერ ქალაქ არზაშკუნის განადგურებით გამოწვეულ არეულობის პერიოდში, სარდური I-ის მიერ ახალი ქალაქის, ტუშფას დაარსებამდე. The Kingdom of Armenia: A History by M. Chahin ↑ მელიქიშვილი, გ. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, ,,მეცნიერება", თბილისი, 1988, გვ.342
ცისფერი ჯუჯა

ცისფერი ჯუჯა — ვარსკვლავთა ჰიპოთეტური კლასი, რომელიც ვითარდება წითელი ჯუჯებიდან მას შემდეგ, რაც ისინი წყალბადის საწვავს ბოლომდე ამოწურავენ. იმის გამო, რომ წითელ ჯუჯებში წყალბადის ბირთვული შერევა ნელა მიმდინარეობს და მთლიანად კონვექციურნი არიან, ამჟამად სამყარო ჯერ იმ ასაკის არაა, რომ რომელიმე ცისფერი ჯუჯა უკვე ფორმირებული იყოს. მიუხედავად ამისა, თეორიულ მოდელებზე დაყრდნობით ნაწინასწარმეტყველებია მათი სამომავლო არსებობა. ასაკის მატებასთან ერთად, იზრდება ვარსკვლავთა სიკაშკაშეც; წონასწორობის შესანარჩუნებლად, ვარსკვლავს უფრო და უფრო მეტი ნათება სჭირდება, რათა ენერგია გამოასხივის. წითელ ჯუჯაზე დიდი ვარსკვლავები ამას თავისი ზომის ზრდის ხარჯზე ახერხებენ და წითელ გიგანტებად იქცევიან. დადგენილია, რომ 0,25 მზის მასაზე ნაკლების მქონე წითელი ჯუჯები თავიანთ რადიაციას ზედაპირის ტემპერატურის მომატების ხარჯზე ზრდიან და „ლურჯებად“ იქცევიან. ეს იმის გამო, რომ ტემპერატურის ზრდასთან ერთად, წითელი ჯუჯების ზედაპირის ფენები არ ხდებიან უფრო გაუმჭვირვალენი. წყალბადის საწვავის სრულიად ამოწურვის შემდეგ, ცისფერი ჯუჯები თანდათანობით თეთრ ჯუჯებად გარდაიქმნებიან, შემდეგ კი თანდათან უფრო გაცივდებიან და შავ ჯუჯებად იქცევიან. ↑ Adams, F. C.; P. Bodenheimer; G. Laughlin (2005). „M dwarfs: planet formation and long term evolution“. Astronomische Nachrichten. 326 (10): 913–919. Bibcode:2005AN....326..913A. doi:10.1002/asna.200510440.
Pocket Gamer

Pocket Gamer — არის ბრიტანული ვიდეო თამაშების საიტი, რომელიც ფოკუსირებულია პორტატიულ თამაშებზე და აქვეყნებს მიმოხილვებს, პრევიუებს, რეცენზიებსა და სიახლეებს. გაეშვა 2005 წელს. მისი მფლობელი არის კომპანია Steel Media. საიტი მოიცავს ყველა ძირითად პორტატიულ და მობილურ პლატფორმებს, მათ შორის iPhone, iPad, Android, Windows Phone, PlayStation Vita და ასევე Nintendo DS-ის სხვადასხვა ვერსიებს. იგი იყო ერთ-ერთ პირველი, რომელმაც მოცვა iPhone-ისა და iPod Touch-ის სათამაშო ბაზარი. საიტი ყოველწლიურად აჯილდოებს საუკეთესო პორტატიულ თამაშებს თერთმეტ კატეგორიაში. ბრიტანული გაზეთი The Guardian პერიოდულად აქვყნებს Pocket Gamer-ის მიერ რეკომენდებული მობილური ვიდეო თამაშების სიას. მას ასევე გააჩნია პოდკასტი, რომელიც 2008 წლის 1 დეკემბრიდან გაეშვა. 2009 წელს The Guardian-მა Pocket Gamer შეიყვანა სიაში, "100 ყველაზე მნიშვნელოვანი საიტი", ხოლო The Sunday Times-მა თავის სიაში, "ხუთი საუკეთესო სათამაშო საიტი" მას მეხუთე ადგილი მიუჩინა. ოფიციალური საიტი ფრანგულენოვანი საიტი გერმანულენოვანი საიტი დაარქივებული 2014-09-20 საიტზე Wayback Machine. B2B website მფლობელის ვებსაიტი Pocket Gamer-ის პოდკასტი iTunes-ზე ↑ Pocketgamer.co.uk Site Info. Alexa Internet. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-10-14. ციტირების თარიღი: 2016-08. ↑ "Firemint Wins Four Pocket Gamer Awards" დაარქივებული 2010-03-13 საიტზე Wayback Machine. . PC Gamer. Retrieved 20 June 2010. ↑ „Guardian Unlimited: Mobile and iPhone gaming round-up“. The Guardian. 2009-06-17. ↑ Schofield, Jack; Johnson, Bobbie; Arthur, Charles; O'Connor, Stuart; Bunz, Mercedes; Keegan, Victor (9 დეკემბერი, 2009). „The 100 essential websites“. The Guardian. London. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება) ↑ The Sunday Times: Pocket Gamer one of the 'best sites for gamers'. Pocket Gamer (6 ივლისი, 2010).
პეიზაჟი თოვლით

პეიზაჟი თოვლით — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1888 წელს, ზეთის საღებავებით ტილოზე. ითვლება, რომ ნახატი ერთ-ერთი პირველია მხატვრის მიერ არლში შექმნილი ტილოებიდან. ასევე ცნობილია, რომ ვან გოგი არცთუ ხშირად ხატავდა თოვლიან პეიზაჟებს, ეს პეიზაჟიც სწორედ იმ მცირე რაოდენობის ტილოებს ეკუთვნის, რომელიც 1882-1888 წლებში ვინსენტმა ამ თემაზე შექმნა. მაშინ, როცა ვან გოგმა პეიზაჟი თოვლით დახატა, ის 35 წლის იყო. არლში, სამხრეთ საფრანგეთში ცხოვრებისას, მან კარიერის მწვერვალს მიაღწია, შექმნა დღეისათვის მისი ყველაზე ცნობილი და ძვირადღირებული ნამუშევრები, მათ შორის პურის ყანების, ფერმებისა და არლელი, ნიმელი და ავინიონელი ხალხის ნახატები. ეს ადგილები სავსებით განსხვავდებოდა ნიდერლანდებისა და პარიზისაგან, ადგილებისგან სადაც ვან გოგი უწინ ცხოვრობდა. ხალხს მუქი თმა და კანისფერი ჰქონდათ, საუბრობდნენ ენაზე, რომელიც ესპანურს მეტად ჰგავდა, ვიდრე ფრანგულს. იქ ფერები უფრო ხასხასა იყო. განსხვავებული იყო ბუნებაც, უფრო მთიანი და ნაყოფიერი. ↑ Morton, M; Schmunk, P (2000) The Arts Entwined: Music and Painting in the Nineteenth Century. New York: Garland Publishing, გვ. 177–178. ISBN 0-8153-3156-8.  ↑ Arfin, F (2009). Adventure Guide to Provence & the Cote D'azur. Edison, NJ: Hunter Publishing, გვ. 37.  ↑ „Effects of the Sun in Provence“ (PDF). National Gallery of Art Picturing France (1830-1900). Washington, D.C.: National Gallery of Art: 121–123, 131. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2011-05-12.
კალანდაძე

საკუთარი სახელი კალანდაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კალანდაძე ალექსანდრე კალანდაძე — არქეოლოგი ალექსანდრე კალანდაძე — მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე ანა კალანდაძე — პოეტი ანტიფორე კალანდაძე — სამთო ინჟინერ-გეოლოგი არსენ კალანდაძე — მესტამბე, გამომცემელი ბეჟან კალანდაძე — პოლიტიკოსი ბესო კალანდაძე — მომღერალი ბონდო კალანდაძე — მეღვინე გიორგი კალანდაძე — პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე გიორგი კალანდაძე — სამხედრო პირი გოგოლა კალანდაძე — მსახიობი დიმიტრი კალანდაძე — ფილოსოფოსი ედმუნდ კალანდაძე — ფერმწერი ვანო კალანდაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში ვლადიმერ კალანდაძე — სამთო ინჟინერი ზურაბ კალანდაძე — თორაკო-ქირურგი თევდორე კალანდაძე — ბოლშევიკი პოლიტიკოსი თენგიზ კალანდაძე — პოლიტიკოსი ილია კალანდაძე — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი იუსტინე კალანდაძე — პედაგოგი, მომღერალი ლავროსი კალანდაძე — კრიტიკოსი ლეონიდე კალანდაძე — აგრონომ-ენტომოლოგი მარია კალანდაძე — პედაგოგი, პოლიტიკური აქტივისტი მურმან კალანდაძე — გენერალ-მაიორი ნესტორ კალანდაძე — კარიკატურისტი ნინო კალანდაძე — ერთ-ერთი პირველი ქართველი მეზღვაური ქალი ნინო კალანდაძე — პოლიტიკოსი პავლე კალანდაძე — მწე­რა­ლი, ჟურნალისტი პოლიევქტოს კალანდაძე (პოლიო ირეთელი) — მწე­რა­ლი შოთა კალანდაძე — რეჟისორი ცეცილია კალანდაძე — ისტორიკოსი ნინო კალანდაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
ვივეკანანდა

ვივეკანანდა, სვამი (დ. 12 იანვარი, 1863 — გ. 4 ივლისი, 1902) — XIX საუკუნის ინდოელი ფილოსოფოსი და სულიერი მოძღვარი. იგი თანამედროვე ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი მოაზროვნეა. მოღვაწეობდა მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს. ინდოეთის თვალსაჩინო ფიგურა და ცნობილი მოღვაწე. მას იცნობენ, როგორც „ერის მამას“. ვივეკანანდას ნააზრევმა უდიდესი გავლენა მოახდინა ინდოეთის ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი მოძრაობის ხასიათზე. ასევე, ინდური ფილოსოფიის განვითარებაზე. 1893 წელს ჩიკაგოში, „რელიგიათა პარლამენტის“ წინაშე ვივეკანანდამ წარმოთქვა სიტყვა, რომელმაც მას მსოფლიო აღიარება მოუტანა. მან ლექციებით შემოიარა ამერიკა და მთელი შემოსული თანხა გაჭირვებულ თანამემამულეებს გაუგზავნა. ამერიკელები მას უწოდებდნენ „ორატორს ღმერთის უფლებებით“. მისი ნაშრომები დღემდე პოპულარულია როგორც ინდოეთში, ისე დასავლეთში. „თუ გსურთ გაიგოთ, რა არის ინდოეთი, იკითხეთ ვივეკანანდა“ — წერდა რაბინდრანათ თაგორი. სვამი ვივეკანანდა 1863 წელს დაიბადა ბენგალიაში, შეძლებული იურისტის ოჯახში. მამამისი ბრაჰმანების უმაღლესი კასტის შთამომავალი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ მანაც იურიდიული განათლება მიიღო მამის კვალს არ გაჰყოლია. თავიდან ვივეკანანდა დაინტერესდა დასავლური და ინდური ფილოსოფიით, მაგრამ შემდეგ მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა – ის შეხვდა რანი რასმანის, რომელიც ისტორიაში რამაკრიშნას სახელით შევიდა. ეს ადამიანი გამოირჩეოდა ორიგინალური აზროვნებით, შესანიშნავად ფლობდა იოგას და ჰიპნოზს, ცნობილი იყო სიწმინდითა და განდეგილობით. 1890-იანი წლების დასაწყისში, რამაკრიშნას გარდაცვალების შემდეგ, ვივეკანანდამ ფეხით იმოგზაურა მთელ ინდოეთში, რასაც სამი წელი მოანდომა. 1904 წლის 4 ივლისს 7 საათზე ის შევიდა თავის ოთახში და ითხოვა არ შეეწუხებინათ. ის 9:10 საათზე მედიტაციის დროს გარდაიცვალა. სვამი ვივეკანანდა ვივეკანანდა საუბრიბს ქრისტეზე ვივეკანანდას ცნობილი ფოტოები ვივეკანანდას პოეზია ვივეკანანდას ნაწარმოებთა სია ვივეკანანდას ბიოგრაფია ვივეკანანდას ლექციები ვივეკანანდას ოფიციალური გვერდი ჯნანა იოგა სვამი ვივეკანანდა - ლექციები გიტას შესახებ ვივეკანანდა - ბჰაკტი იოგა, სიყვარულის ფილოსოფია ვივეკანანდა -- „კარმა იოგა“
რაკეშ შარმა

რაკეშ შარმა(ჰინდი राकेश शर्मा) — პირველი ინდოელი კოსმონავტი. 138-ე ადამიანი მსოფლიოში, ვინც კოსმოსში გაფრინდა. საბჭოთა კავშირის გმირი, დაიბადა 1949 წლის 13 იანვარს, ინდოეთის პენჯაბის შტატის ქალაქ პატიალაში. 1966 წელს იგი შვიდა თავდაცვის ეროვნულ აკადემიაში (ინგლ. Khadakvasla National Defense Academy), რომელიც წარმატებით დაასრულა 1970 მსახურობდა ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებში, სადაც წარმატებული კარიერა გაიკეთა. 1982 წელს ინდოეთი მოწვეულ იქნა სსრკ-ს პრგრამა „ინტერკოსმოსში“ მონაწილეობის მისაღებად. მაიორმა შარმამ გააკეთა განაცხადი კოსმონავტთა რიგებში ჩასარიცხად. (კონკურსი ძალიან დიდი იყო. ერთ ადგილზე 240 პრეტენდენტი პაექრობდა). ის ჩარიცხვისთანავე შეუდგა ვარჯიშებს და პარალელურად ისწავლა რუსული ენა. რაკეშ შარმასთან ერთად ვარჯიშობდა მისი დუბლიორი რავიშ მალჰოტრა. რაკეშ-შარმა „Союз Т-11“ ხომალდის ეკიპაჟში ჩაერთო როგორც კოსმონავტი-მკვლევარი (ეკიპაჟჳს შემადგენლობა — იური ვასილის ძე მალიშევი, ბორტინჟინერი — გენადი მიხეილის ძე სტრეკალოვი, მეთაური — ანატოლი ნიკოლოზის ძე ბერეზოვოი, ბორტინჟინერი — გიორგი მიხეილის ძე გრეჩკო, კოსმონავტი-მკვლევარი — რავიშ მალჰოტრა). კოსმოსური ხომალდი „Союз Т-11“ 1984 წლის 3 აპრილს აფრინდა ბაიკანურის კოსმოდრომიდან ორბიტალურ კოსმოსურ სადგურ „Салют-7-ზე“. კოსმოსში მან დაჰყო 7 დღე-ღამე, 21 საათი და 41 წუთი, 1984 წლის 11 აპრილს დაეშვა მიწაზე. ამასთან, დაშვებისათვის მან გამოიყენა კოსმოსური ხომალდი „Союз Т-10“. კოსმონავტი-მკვლევარის რანგში რაკეშ შარმამ ჩაატარა მრავალზონალური გადაღებები ჩრდილოეთ ინდოეთის რეგიონში ჰიმალაის მთებში ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის შესაძლებლობის გამოსარკვევად. ფრენის დროს დამყარდა პირდაპირი კავშირი ინდოეთის მაშინდელ პრემიერ-მინისტრ ინდირა განდისთან. ინდირა განდის შეკითხვაზე: ”როგორ გამოიყურება ინდოეთი კოსმოსიდან?”, რაკეშმა უპასუხა სტრიქონით პატრიოტული ლექსიდან: ” ყველაზე კარგად მსოფლიოში” (ჰინდი — „सारे जहां से अच्छा“). 1984 წლის 11 აპრილს სსრკს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კოსმოსური ფრენის წარმატებით განხორციელებისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება და გადაეცა „ლენინის ორდენი“ და მედალი „ოქროს ვარსკვლავი“ ინდოეთის მთავრობამ ეკიპაჟი დააჯილდოვა ინდოეთის „აშოკ ჩაკრას“ უმაღლესი სამხედრო ჯილდოთი. 2011 წლის 12 აპრილს მიენიჭა „მედალი კოსმოსის ათვისებაში დამსახურებისათვის“. პოდპოლკოვნიკის ჩინით ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებიდან დემობილიზაციის შემდეგ, რაკეშ შარმა მოეწყო მფრინავ-გამომცდელად ინდოეთის თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფ კომპანია „ჰინდუსტან აერონოტიკში“ (ინგლ. Hindustan Aeronautics). მსახურობდა ბანგალორში განლაგებულ კომპანიის ეროვნულ საფრენ-გამომცდელ ცენტრში და მონაწილეობდა ინდური მსუბუქი საფრენი აპარატების შემუშავების პროცესში. დღეისათვის რაკეშ შარმა ჩამოცილებულია აქტიურ საქმიანობას, მას უკავია დოკუმენტბრუნვის ავტომატიზაციის საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობა. 2006 წლის ნოემბერში შარმა მონაწილეობდა ინდოეთის კოსმოსური კვლევის ორგანიზაციის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციაში, რომელზეც მიიღეს გადაწყვეტილება ინდოეთის კოსმოსში საპილოტე ფრენების საკუთარი პროგრამის მომზადებაზე. რაკეშ შარმა ბიოგრაფია ქვეყნის გმირები
ეიასი

ეიასი (წინა სახელი გერმ. Njarasasee) — სეზონური გაუდინარი მლაშე ტბა სერენგეტიის დაბლობში. ტბა მდებარეობს სერენგეტის ეროვნული პარკის სამხრეთით და ნგორონგოროს სამხრეთ-დასავლეთით. ტბას აქვს წაგრძელებული ფორმა. ↑ Foster, A. and C. Ebinger and E. Mbede and D. Rex (August 1997). „Tectonic development of the northern Tanzanian sector of the East African Rift System“. Journal of the Geological Society. 154 (4): 689–100. doi:10.1144/gsjgs.154.4.0689.
ზირიჰგარანი

ზირიჰგარანი –– მთიანი დაღესტანის ტერიტორიაზე VI-XV საუკუნეებში წარმოქმნილი სახელმწიფო ერთეული. ტერმინი ირანულიდან მომდინარეობს და ნიშნავს: „აბჯრის მკეთებლებს“. მათი განსახლების ადგილი იყო აული კუბაჩი და მიმდებარე ტერიტორია. „კუბაჩი“ თურქულ ენაზეც „აბჯრის მკეთებლებს“ ნიშნავს. ზირიჰგარანელები თავის თავს მოიხსენიებდნენ ტერმინით „უგბუგ“ – ადამიანის დამღუპველები. მეზობელი ხალხები ხშირად მათ მოიხსენიებდნენ ფრანგებად, რაც გვაფიქრებინებს მათ აქტიურ საერთაშორის კონტაქტებზე. მათ შესახებ ისტორიული წყაროებიდან აღსანიშნავია ალ–ღარნატის ცნობები XII საუკუნეში, სადაც საუბარია, რომ ზირიჰგარანში ამზადებენ სხვადასხვა ნივთებს. ზირიჰგარანი XIII საუკუნეში იხსენიება დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ, რაც გაგრძელდა XIV საუკუნემდე. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
დერბენდის სახანო

დერბენდის სახანო, დარუბანდის სახანო — ფეოდალური სამფლობელო (სახანო) სამხრეთ დაღესტანში; ცენტრი — ქალაქი დერბენდი. IX-X საუკუნეებში დარუბანდში არაბული წარმომავლობის ჰაშიმიდების დინასტია იყო გაბატონებული. XII-XIII საუკუნეებში დარუბანდის საამირო თურქ-სელჩუკებსა და საქართველოს სამეფოს ემორჩილებოდამ XVI საუკუნეებიდან კი — სეფიანთა ირანის შირვანთა ხელისუფლებას. 1722 წელს რუსეთის იმპერიას შეუერთდა, რომელმაც დერბენიდ 1735 წლის ხელშეკრულებით ირანს დაუთმო. 1747 წელს ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ კი დერბენდის სახანო ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა. ეჭირა მცირე ტერიტორია თაბასარანის, ყარახაიდაყისა და ყუბის სახანოთა შორის. 1759 წელს ყუბის მფლობელმა ფათალი-ხანმა ტახტიდან ჩამოაგდო დერბენდის ხანი მუჰამედ ჰუსეინი და მისი ტიტული მიითვისა, შეიერთა სხვა სახანოები და აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უძლიერესი მფლობელი გახდა. მას რთული ურთიერთობა ჰქონდა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-თან. 1778 წელს ქართლ-კახეთისა და ყარაბაღის ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა ფათალი-ხანი. 1787 წელს ფათალიხანმა და ერეკლე II-მ კავშირი შეკრეს ირანის წინააღმდეგ. შემდგომ დერბენდის სახანოს განაგებდნენ ფათალი-ხანის შვილები: აჰმედხანი (1789–1791) და შეიხ-ალი-ხანი (1791–1806). ეს უკანასკნელი 1793 წელს რუსეთის ქვეშევრდომი გახდა. მიუხედავად ამისა, 1796 წელს შეიხ-ალიხანმა შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწია სპარსეთის წინააღმდეგ გალაშქრებულ რუსეთის ჯარებს. 1806 წელს რუსებმა საბოლოოდ დაიკავეს ქ. დერბენდი და იქ თავიანთი მმართველობა დაამყარეს. დერბენდის სახანოს დანარჩენი ტერიტორია კი რუსეთის ქვეშევრდომს — ტარკის საშამხლოს — გადაეცა. 1813 წლის გულისტანის საზავო ხელშეკრულებით დერბენდი საბოლოოდ შეუერთდა რუსეთს. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ. ანჩაბაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
თაბასარანის სამაისუმო

თაბასარანის სამაისუმო –– მთიანი დაღესტანის ტერიტორიაზე X-XIX საუკუნეებში არსებული სახელმწიფო ერთეული. მდებარეობდა დერბენდის სახანოს ჩრდილო–დასავლეთით. მის მმართველებს X საუკუნიდან მაისუმის ტიტული ჰქონდათ. საისტორიო ქრონიკა „ასარი დაღესტნის“ მიხედვით არაბმა სარდალმა აბუ მუსლიმმა თაბასარანის მმართველად მუჰამედი დანიშნა, რომელსაც მეორე სახელი მაისუმი ერქვა. აქედან მოდის თაბასარანის მმართველთა ტიტულიც. წყაროებით ცნობილია, რომ XII-XIII საუკუნეებში თაბასარანის სამაისუმო დაიშალა რუსტაკებად. XV საუკუნეში ძლიერდება. ჩანს საერთო საბჭო – დიგორი. ამავდროულად, იზრდება ყადის ავტორიტეტი. ეს ჩანს საბრძოლო შესაძლებლობებშიც: ომის დროს მაისუმს შეეძლო 3500 მეომრის გამოყვანა, ხოლო ყადის 4000. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
ხაიდაყის საუცმიო

ხაიდაყის საუცმიო –– მთიანი დაღესტანის ტერიტორიაზე V—XVII საუკუნეებში არსებული ფეოდალური სამფლობელო. მდებარეობდა დერბენტის სახანოს ჩრდილოეთით. ტერმინი უცმი გვხვდება XIV საუკუნიდან. X საუკუნეში იბნ რუსტა წერდა, რომ საუცმიოს მმართველი სამი რელიგიის მიმდევარი იყო – პარასკევს ლოცულობდა მუსლიმებთან, შაბათს ებრაელებთან, კვირას ქრისტიანებთან. უცმის ამტკიცებდა საერთო-სახალხო კრება. ხაიდაყის საუცმიოს თავდაპირველი დედაქალაქი იყო ყალაკორეიში, ხოლო შემდეგ ურქარახი. უცმის 12 500 მეომრის გამოყვანა შეეძლო XIV-XV ს.ს. ამას გარდა, 300 მხედარი მუდმივად თან ახლდა. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
ტარკის საშამხლო

ტარკის საშამხლო — მთიანი დაღესტანის ტერიტორიაზე XVII-XIX საუკუნეებში არსებული ფეოდალური სახელმწიფო ერთეული. XV საუკუნეებისთვის ტარკის საშამხლო კასპიისპირეთში ყუმუხებით, ლაკებით და დარგოელებით იყო დასახლებული. აქ გადიოდა სავაჭრო სტრატეგიული მნიშვნელობის გზები. არაბმა სარდალმა მასლამამ აქ დანიშნა დამასკელი არაბი, რომელიც შამხალი იყო, ანუ სირიელი. თავდაპირველი შამხლის რეზიდენცია იყო ყუმუხში. XVI საუკუნის 70-იან წლებში ჩობან შამხალის სიკვდილის შემდეგ საშამხლო დაიშალა. ბრძოლა გაიმართა მის მემკვიდრეებს შორის. ერთ-ერთი იყო ყაბარდოელი ქალის შვილი, სულთამუტი, რომელიც სულაკისიქითა ყუმუხეთში გამაგრდა. მის სამფლობელოს ეწოდა ენდერეს სახელმწიფო. მას შემდეგ გამოეყო აკსაის და კოსტეკოს სამფლობელოები. XVIII საუკუნეში სამივე ეს ტერიტორია შეუერთდა რუსეთს. ტარკის საშამხლოში შამხლის ტიტული არ იყო მემკვიდრეობითი და ენიჭებოდა რომელიმე რაიონის მმართველს. XVII საუკუნეში შამხლის ტახტისთვის ყირიმ შამხალი და ტარკის მმართველი გირეი იბრძოდნენ. გირეი რუსებს იშველიებდა. ამგვარად მივიღეთ ორი ახალი რეზიდენცია: ტარკი და ბოინაკი. ტარკის საშამხლოში ცნობილია ნუქერების არსებობა, რომელთაც ევალებოდათ გადასახადების აკრეფა, კანონდამრღვევთა დაჯარიმება, შამხლის დაცვა. დამნაშავეებს შამხლის რეზიდენციის წინ ორმოში აგდებდნენ. კავკასიის სახანოები ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
ყაზიყუმუხის სახანო

ყაზიყუმუხის სახანო — დაღესტნის სახანო XVII-XIX საუკუნეებში. მდებარეობდა მთიანი დაღესტნის ცენტრში და იყო დასახლებული ლაკებით. V-X საუკუნეებში აქ იყო ყუმუხი, ანუ თუმანი. XVII საუკუნეში ყაზიყუმუხელებმა გააძევეს შამხალი და ცალკე დააარსეს მმართველობა. მმართველს ეწოდებოდა ხახლავჩი – ხალხის მეთაური და ირჩევდა ფეოდალური ზედაფენა – კიატი. ყველაზე ძლევამოსილ მმართველად მიჩნეულია ჩოლაქ–სურხაი. მისმა შვილებმა დაიმორჩილეს ლეზგებით დასახლებული ტერიტორია კურახი. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
მეხთულის სახანო

მეხთულის სახანო — დაღესტნის სახანო XVII-XIX საუკუნეებში. ჩამოყალიბდა ყაზიყუმუხის სახანოს მეზობლად XVII საუკუნეში. დააარსდა ყუმუხელი ყარა-მეხთის მიერ. ცნობილია, რომ აქ იყო სულ 18 აული, ხოლო ძალაუფლება მემკვიდრეობით გადადიოდა. მეხთულინის უკანასკნელი მმართველი იყო რაშიდ-ხანი. მეხთულინის სახანო გაუქმდა 1867 წელს. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
დაღესტანის თავისუფალი საზოგადოებები

დაღესტანის თავისუფალი საზოგადოებები — დაღესტნის ტერიტორიაზე რამდენიმე ათეული თავისუფალი საზოგადოება იყო. ეს არის სასოფლო თემთა რამდენიმე მცირე კავშირი – ტერიტორიული, სამეურნეო და პოლიტიკური ინტერესების საფუძველზე. მსგავსი საზოგადოებები გვხვდება დასავლეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ დაღესტნის, მთიან და მაღალმთიან რაიონებში, ხუნძებით, ლეზგებითა და დარგოელებით დასახლებულ მიწებზე. ასეთ საზოგადოებებს სათავეში ედგა ზოგჯერ თემის არისტოკრატია, ზოგჯერ არჩეული მმართველი, ზოგჯერ სასულიერო პირი. მათი თავისუფლება პირობითად შეიძლება ჩაითვალოს, რადგან ხშირად რომელიმე ხანს ემორჩილებოდნენ, მის იურისდიქციაში შედიოდნენ. ამ შემთხვევაში ეს ურთიერთობა ორივე მხარისის ინტერესებში შედიოდა. აყუშა-დარგის მოსახლეობა საზამთრო საძოვრებით სარგებლობისთვის საქონელის გარკვეულ რაოდენობას აძლევდა შამხალს და უცმის. ასევე მიდიოდნენ შამხლის საბრძოლო ლაშქრობებში. აყუშა-დარგის მცხოვრებლები სარგებლობდნენ საპატიო უფლებით, ახლადარჩეული შამხლისთვის დაეხურათ ფაფახი. ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი“, 2002 წ.
ზვიად გოგოჭური

ზვიად გოგოჭური (დ. 30 ოქტომბერი, 1986, ახმეტა, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი პარალიმპიელი სპორტსმენი, ძიუდოისტი. ევროპის ჩემპიონატისა და IBSA-ს მსოფლიოს თამაშების გამარჯვებული 90 კგ. წონით კატეგორიაში. 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს პარალიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ოქროს მედალი. მოგებული აქვს სხვა საერთაშორისო ტურნირები. ორგზის ვერცხლისა (2012, 2015) და სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, 2013, 2014). მსოფლიოს თასის გამარჯვებული 2011 წელსა და ვერცხლის პრიზიორი 2009 წელს. მსოფლიოს ჩემპიონი პარაძიუდოისტთა შორის 2018 წელს. საქართველოს ჩემპიონი (2012, -90კგ). ზვიად გოგოჭური — JudoInside ზვიად გოგოჭური[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
კიულიუსი

კიულიუსი (აზერ. Külüs) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შაჰბუზის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 179 კაცი. კიულიუსი GEOnet სახელების სერვერზე
ნიორა სოკო

ნიორა სოკო (ლათ. Mycetinis scorodonius) — სოკო ლათ. Marasmiaceae-ის ოჯახისა. ქუდის დიამეტრი 0,5-2,5 სმ აღწევს. ნორჩი სოკო გამობურცულ-კონუსური ან ნახევარსფეროსებრია, გადაბრუნებული კიდით. ქუდის ზედაპირი შიშველი და გლუვია, იშვიათად დაღარული. ნოტიო ამინდში მოვარდისფრო-მოყავისფროა ან ჟანგმიწოვან-წითელი, შეშრობისას კრემისფერი ან ჟანგმიწოვანი. რბილობი ძალიან თხელია ნივრის ძლიერი სუნითა და გემოთი. ჰიმენოფორის ფირფიტები მეჩხერია. ფეხის სიგრძე 0,5-5 სმ, ხოლო სისქე 1-2 მმ აღწევს; ცენტრალური, ცილინდრული, მაგარი, ზოგჯერ დაღარულია, ზედა ნაწილში ნარინჯისფერი, ქვემოთ მოწითალო-მოყავისფრო ან შავი, შიშველი და კრიალაა. სპორული ფხვნილი თეთრია. სპორების ზომებია 8,5-10×3,5-4,5 მკმ, ელიფსური. ბაზიდიუმი ოთხსპორიანია, რომლის ზომებია 25-35×6-8 მკმ. ნიორა სოკო ფართოდ არის გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში წიწვებზე, ტოტებსა და ლპობად ქერქზე, ჩვეულებრივი მანანას ღეროებსა და იშვიათად ბალახებს შორის. პატარა სოკოა ნივრის ძლიერი სუნით, რომელიც გამოიყენება როგორც საკაზმ-სანელებელი. ნივრის სუნი სოკოს გამოშრობის დროსაც დაჰკრავს. საჭმელად ვარგისი სოკოა. ნიორა სოკო გვხვდება საქართველოშიც. Mycetinis scorodonius (ინგლისური) Mycetinis scorodonius (ინგლისური)
ორი კიბორჩხალა

ორი კიბორჩხალა — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებული 1889 წელს, ზეთის საღებავებით ტილოზე. ნახატზე გამოხახულია ორი კიბორჩხალა, ერთი ზურგზე მეორე კი მუცელზე. ტილოს ზომებია 47 × 61 სმ. ვან გოგმა ნახატი 1889 წლის იანვარში დახატა, მას შემდეგ, რაც საავადმყოფოდან გაეწერა. შესაძლოა ვინსენტს ნახატის დახატვა კაცუსიკა ჰოკუსაის მსგავსი ტიპის ნამუშევარმა შთააგონა, რომელიც მან Le Japon Artistique-ს მაღაზიაში ნახა და შემდგომში, 1888 წელს ძმამ, თეო ვან გოგმა გამოუგზავნა. ნამუშევარი ლონდონის ეროვნული გალერეის 45 ოთახის ექსპონატია, რომელიც გალერეას პირადი კოლექციონერისგან აქვს ნაქირავები. კიბორჩხალა ზურგზე ვან გოგის მიერ შესრულებული მსგავსი ტიპის ნამუშევარია, რომელზეც ერთადერთი, ზურგზე დაწოლილი კიბორჩხალაა გამოსახული, რომელიც ამსტერდამში, ვან გოგის მუზეუმში ინახება. ↑ http://cima.ng-london.org.uk/collection/search.php?what=details&val=1477&crop=false&sqllimit=%20AND%20FileGroup_id%20in%20(14)%20&whichdb=externalIIP&whichtable=Image&sortby=ObjectAlphaSort ↑ 2.0 2.1 2.2 Two Crabs, National Galery. Retrieved on 11 February 2015. ↑ 3.0 3.1 Two Crabs - Key facts დაარქივებული 2015-03-05 საიტზე Wayback Machine. , National Galery. Retrieved on 11 February 2015.
კიბორჩხალა ზურგზე

კიბორჩხალა ზურგზე (ნიდერლ. Een op zijn rug liggende krab) — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, რომელზეც გამოსახულია ერთადერთი, ზურგზე მწოლიარე კიბორჩხალა, უკან მწვანე ფონით. ნამუშევარი შესრულებულია 1888 წელს, ზეთის საღებავებით ტილოზე და ინახება ვან გოგის მუზეუმში, ამსტერდამში. შესაძლოა, ვინსენტს ნახატის დახატვა კაცუსიკა ჰოკუსაის მსგავსი ტიპის ნამუშევარმა შთააგონა, რომელიც მან Le Japon Artistique-ს მაღაზიაში ნახა და შემდგომში, 1888 წელს ძმამ, თეო ვან გოგმა გამოუგზავნა. 1889 წელს, მას შემდეგ, რაც საავადმყოფოდან გამოვიდა, ვან გოგმა მეორე მსგავსი ტიპის ნამუშევარი — ორი კიბორჩხალა დახატა. ნახატზე გამოსახულია ორი, ერთი მუცელზე და მეორე ზურგზე მწოლიარე კიბორჩხალა. ეს ნახატი ლონდონში, ეროვნულ გალერეაშია შენახული. ↑ 1.0 1.1 http://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0124V1962 ↑ 2.0 2.1 Crab on its Back, 1888 დაარქივებული 2014-07-26 საიტზე Wayback Machine. , Van Gogh Museum. Retrieved on 16 July 2014. ↑ 3.0 3.1 Two Crabs, National Gallery. Retrieved on 17 July 2014.