laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გუზან აბულასანის ძე ტაოელი

გუზან აბულასანის ძე ტაოელი — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე XII საუკუნის ბოლოს, კლარჯეთისა და შავშეთის მფლობელი. თამარ მეფემ მას ტაოც უბოძა. აქედან წარმოდგა მისი ზედწოდება — „ტაოელი“, „ტაოსკარელი“. მემატიანის ცნობით, კლარჯეთისა და შავშეთის პატრონი გუზანი თამარმა „ძუელთა მეფეთა ტაოელთა დიდებულთა ადგილზე" შეიწყალა. 1186 წელს გუზანმა, ბოცო სამცხის სპასალარმა და რამდენიმე დიდებულმა თავისი ლაშქრით დაამარცხეს და განდევნეს შავშეთ-კლარჯეთს შემოსეული კარნუქალაქელი, შამელი და გარმიანელი თურქები და ურიცხვი ტყვეებითა და ალაფით წარდგნენ თამარის წინაშე. ჩანს, გუზანს ამის მერე უბოძეს ტაოც, თუმცა თამარის პირველი ისტორიკოსი მას ამ ბრძოლის წინ უკვე ტაოელად იხსენიებს. 1191 წელს, თამარის წინააღმდეგ დიდებულთა აჯანყების დროს, გუზანი პირველი განუდგა მეფეს და გიორგი რუსს მიემხრო. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ტაოსკარი, ვაშლოვანი და სხვა მრავალი ციხე თურქებს გადასცა და დაუკავშირდა შაჰარმენს (ხლათის მმართველს). შაჰარმენის დიდძალი ლაშქარი გუზანის შვილთან ერთად კოლის მთებში შემოვიდა. თამარის ერთგულმა მხედრობამ ზაქარია ფანასკერტელის მეთაურობით დაამარცხა ეს ლაშქარი და გუზანის ცოლ-შვილი ტყვედ ჩაიგდო. თამარის მეორე ისტორიკოსის ცნობით, გუზანი ამის შემდეგ მთებში იმალებოდა და ავაზაკობდა, მაგრამ მთიბავებმა შეიპყრეს და დავით სოსლანს მიჰგვარეს. სოსლანმა, იცოდა რა თამარის გულმოწყალების ამბავი, მასთან შეუთანხმებლად გუზანს თვალები დასწვა (დააბრმავა). ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. 2, თბ., 1959 ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 296.
ბონ-პრინსიპიუ-დუ-პიაუი

ბონ-პრინსიპიუ-დუ-პიაუი (პორტ. Bom Princípio do Piauí) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 70 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 304 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.17 კმ²-ზე. ფართობი 521 572 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ბურიტი-დუს-ლოპისი

ბურიტი-დუს-ლოპისი (პორტ. Buriti dos Lopes) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 074 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27.6 კმ²-ზე. ფართობი 691 178 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კაჟუეირუ-და-პრაია

კაჟუეირუ-და-პრაია (პორტ. Cajueiro da Praia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 10 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 163 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.36 კმ²-ზე. ფართობი 271 707 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
გუთნისდედა

გუთნისდედა — მიწის მუშა, რომელიც ხვნის დროს სახვნელს უძღვებოდა, აწესრიგებდა გუთნის მიმართულებას, ხნულის სიღრმესა და ბელტის სიგანეს, ხელმძღვანელობდა მოდგამს, ანაწილებდა ალოებს, გუთნისდედა დიდ გუთანთან არის დაკავშირებული. ხვნის ერთ სეზონში (გაზაფხულის, ზაფხულის ან შემოდგომის) მას შრომის საფასურად 2 ალო უწევდა. მასვე ერგებოდა ღვედისათვის 2 ალო, სახნის-საკვეთლისათვის — 3 ალო, გუთნის ხის ნაწილებში — 2 ალო (ქართლი). გუთნისდედა სოფელში საპატიო კაცად ითვლებოდა. ფეოდალურ საქართველოში ხვნის სეზონში გუთნისდედას უფლება ჰქონდა თავის ნაცვლად სხვა გაეგზავნა სამხედრო სამსახურში. ოჯახის გაყრის დროს გუთნის ღვედს, სახნის-საკვეთელს, გუთნის იარაღს მას აკუთვნებდნენ. გუგუშვილი პ., გუთნეულის ეკონომიური ორგანიზაცია, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», 1944, ტ. 5, №3; ჩიტაია გ., ქართლის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია 1948 წლისა (წინასწარი ანგარიში). «მიმომხილველი», 1949, ტ. 1; ჯალაბაძე გ., აღმოსავლეთ საქართველოს სამიწათმოქმედო იარაღების ისტორიიდან, თბ., 1960; ჯალაბაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 296–297.
კარაუბას-დუ-პიაუი

კარაუბას-დუ-პიაუი (პორტ. Caraúbas do Piauí) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 525 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11.72 კმ²-ზე. ფართობი 471 453 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კაშინგო

კაშინგო (პორტ. Caxingó) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 13 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 039 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.32 კმ²-ზე. ფართობი 488 169 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კოკალი (პიაუი)

კოკალი (პორტ. Cocal) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 160 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 26 036 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19.97 კმ²-ზე. ფართობი 1 303 685 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კოკალ-დუზ-ალვისი

კოკალ-დუზ-ალვისი (პორტ. Cocal dos Alves) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 100 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 572 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.58 კმ²-ზე. ფართობი 357 689 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ილია-გრანდი (პიაუი)

ილია-გრანდი (პორტ. Ilha Grande) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 10 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 914 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 66.36 კმ²-ზე. ფართობი 134 318 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ლუის-კორეია

ლუის-კორეია (პორტ. Luís Correia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 10 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 28 406 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.52 კმ²-ზე. ფართობი 1 070 926 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
მურისი-დუს-პორტელასი

მურისი-დუს-პორტელასი (პორტ. Murici dos Portelas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 19 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 464 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17.57 კმ²-ზე. ფართობი 481 707 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
პარნაიბა

პარნაიბა (პორტ. Parnaíba) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 5 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 145 705 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 334.51 კმ²-ზე. ფართობი 435 573 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
პირაკურუკა

პირაკურუკა (პორტ. Piracuruca) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 60 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 27 553 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11.57 კმ²-ზე. ფართობი 2 380 414 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ლიპარიტ II დადიანი

ლიპარიტ II დადიანი — ოდიშის ერისთავი 1482-1512, შამადავლე დადიანის ძე. აქტიურად ეხმარებოდა ქართლის მეფე კონსტანტინე II-ს იმერეთის მეფის ალექსანდრე II-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. როდესაც ალექსანდრე II იმერეთის სამეფო ტახტზე საბოლოოდ განმტკიცდა (1488), ლიპარიტ II დადიანი იძულებული გახდა მას დამორჩილებოდა. ბერაძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 248.
სან-ჟუან-და-ფრონტეირა

სან-ჟუან-და-ფრონტეირა (პორტ. São João da Fronteira) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 241 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 608 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7.33 კმ²-ზე. ფართობი 764 861 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სან-ჟოზე-დუ-დივინუ (პიაუი)

სან-ჟოზე-დუ-დივინუ (პორტ. São José do Divino) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 55 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 148 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16.13 კმ²-ზე. ფართობი 319 130 კმ²-ია. პიაუი ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ჰაირაბეტოვის თეატრი

ჰაირაბეტოვის თეატრი (რუს. Гайрабетовский театр) — ყოფილი თეატრი დონის ნახიჩევანში (ამჟამად დონის როსტოვის შემადგენლობაში). მდებარეობდა დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ნიკოლაევის შესახვევის (ამჟამად სემაშკოს შესახვევი) გადაკვეთაზე. შენობა მოქმედებდა 1862-1896 წლებში. 1862 წელს გუბერნატორის ინიციატივით ადგილობრივმა მდიდრებმა კ. ჰაირაბეტოვმა, ი. გრიბანოვმა და მ. დრაშკოვიჩმა თეატრალურ დირექციას მიმართეს ქალაქში რუსეთის დრამატული თეატრის მშენებლობის ორგანიზების შესახებ. თეატრის შენობის მშენებლობა გაგრძელდა ერთი წელი. შენობა ააგეს ვაჭარ კარპ ჰაირაბეტოვისა და მარკ დრაშკოვიჩის ფინანსებით და ქალაქსაც უნდა გემოეყო სუბსიდია, მაგრამ სამინისტრომ უარი თქვა სუბსიდირებაზე. ჰაირაბეტოვმა და დრაშკოვიჩმა სასამართლოში შეიტანეს სარჩელი და საქმე მოიგეს. ჰაირაბეტოვის თეატრი გაიხსნა 1863 წლის 23 ივნისს. 1863 წელს აქ მოღვაწეობდა რუსი მსახიობი მიხაილ შჩეპკინი. 1882 წელს ვაჭარმა, როსტოვის თამბაქოს ფაბრიკის მფლობელმა ვ. ასმოლოვმა პირველმა ააგო ქალაქში თეატრის ქვის შენობა, რომელმაც კონკურენცა გაუწია ჰაირაბეტოვის თეატრს, რომელიც ხისგან იყო აგებული. ჰაირაბეტოვის თეატრის მფლობელები ფიქრობდნენ, რომ მათ უნდა დაედოთ ქალაქის ხელისუფლებასთან ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც არ უნდა მიეცა ქალაქის მტავრობას თანხმობა ქალაქში სხვა თეატრების აგების შესახებ. როსტოვის ქალაქის ხელისუფლება წავიდა კომპრომისზე და ასმოლოვის თეატრს უწოდეს საკონცერტო დარბაზი. ასმოლოვის თეატრის გახსნის შემდეგ ჰაირაბეტოვის თეატრი პუბლიკამ მიატოვა. ხის შენობა კი 1896 წლამდე კვლავ იდგა, რის შემდეგაც იგი დაანგრიეს. 1897 წელს ყოფილი თეატრის ადგილზე არქიტექტორ ალექსანდრე პომერანცევის პროექტის მიხედვით ააგეს დონის როსტოვის ქალაქის საბჭოს შენობა. 1862 წელს აშენებული გჰაირაბეტოვის თეატრი იყო დაბალი ხის შენობა. მაყურებელთა დარბაზში იყო სკამების 22 რიგი, ლოჟის ორი იარუსი და გალერეის სამი იარუსი. მაყურებელი ვიწრო კორიდორის გავლით შედიოდა თეატრის პარტერში. ჰაერი გარეთა კარიდან უბერავდა მაყურებელთა დარბაზში. შესასვლელის ორივე მხარეს ვიწრო დერეფანი იყო. დერეფნიდან იყო გასასვლელი ფოიეში, ბუფეტში და ტუალეტში. თეატრი განათებული იყო ნავთის ლამფებით. ორკესტრის ადგილზე დაჟდომა შეეძლო 15 ადამიანს. Сидоров В. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. Т.5.- Ростов-на-Дону, 1999. ჰაირაბეტოვის თეატრი დაარქივებული 2017-06-18 საიტზე Wayback Machine. ჰაირაბეტოვის თეატრი
მუნდუ

მუნდუ (ფრანგ. Moundou, არაბ. ماوندو) — მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ჩადის მეორე ქალაქი, დასავლეთი ლოგონის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 137 251 ადამიანს. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ლოგონის ნაპირზე, დაახლოებით 480 კმ-ით სამხრეთით ჩადის დედაქალაქ ნჯამენიდან, ზღვის დონიდან 413 მეტრ სიმაღლეზე. ნგამბაის ხალხის ძირითადი ქალაქი. დღეისათვის მუნდუ სამრეწველო ქალაქია, სადაც განვითარებულია ლუდის წარმოება, ბამბის გადამუშავება და ნავთობის ინდუსტრია. მოქმედებს აეროპორტი ასფალტირებული ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლით. მუნდუ მდებარეობს სამხრეთ ჩადის ერთ-ერთ მთავარ ავტომაგისტრალზე. ტრასა მიემართება ლერედან კამერუნის სახელმწიფო საზღვარზე, დასახლებული პუნქტების — პალას, კელოს, მუნდუს, დობას, კუმრას და სარჰის გავლით. პუატიე, საფრანგეთი ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ Moundou, Chad Page. Fallingrain Global Gazetteer. ციტირების თარიღი: 2013-12-28.
აბეშე

აბეშე (ფრანგ. Abéché, არაბ. أبشي, ძველად — აბეშირი) — ქალაქი ჩადის აღმოსავლეთში. უადაის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნის მესამე ქალაქი, რომელიც მდებარეობს ნახევრადუდაბნოში მარაონეს მასივის სამხრეთ-დასავლეთ შემოგარენში. ძველად აბეშირი იყო სუდანში მდებარე უადაის სასულთნოს დედაქალაქი, მდებარეობდა საქარავანო გზაზე ხართუმიდან კორდოფანის და დარფურის რეგიონების გავლით, ჩადის ტბის რეგიონისკენ. XVII საუკუნიდან დაწყებული 1911 წელს აქ ფრანგების გამოჩენამდე იყო მონათვაჭრობის ცენტრი საჰელში. დაარსდა 1850 წელს, 100 კმ-ით სამხრეთით ძველ დედაქალაქ უარადან. პირველი ევროპელი, რომელმაც მოინახულა აბეშირი, იყო ფოგელი, რომელიც აქ მოკლეს 1856 წელს. იმ დროში ეს იყო უდიდესი ქალაქი თანამედროვე ჩადის ტერიტორიაზე, მოსახლეობით დაახლოებით 28 000 ადამიანი, მაგრამ 1919 წელს ეპიდემიის გამო მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა 6000 ადამიანამდე. 2006 წლის 25 ნოემბერს დაიპყრეს და გაძარცვეს მაშინდელი ჩადის პრეზიდენტის იდრის დების მოწინააღმდეგე დემოკრატიული ძალების კავშირის ამბოხებულებმა. მეორე დღეს ამბოხებულები ქალაქიდან გარეკა სამთავრობო ჯარებმა. 2007 წლის 25 ოქტომბერს აბეშეში დააკავეს ევროპელთა ჯგუფი — «ზოეს კიდობანის» საქველმოქმედო ორგანიზაციის თანამშრომლები, ჟურნალისტები და ჩარტერული თვითმფრინავის ეკიპაჟი — რომლებსაც ბრალი ედებოდათ ქვეყნიდან ბავშვების არაკანონიერ გაყვანაში. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლია აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 963 ადამიანს. მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა: დღეისათვის აბეშე — საქონლის ხორცით, ფინიკის პალმის ნაყოფით, მარილით, ინდიგოთი და ადგილობრივი მქსოველების პროდუქციით ვაჭრობის მთავარი ცენტრია. ქალაქთან მიბმული რაიონი მსხვილი რქოსანი საქონლის გამრავლების მთავარი ცენტრია. ადგილი აქვს ქვეშაგების წარმოებას აქლემის ბეწვისგან. მოქმედებს აეროპორტი, ქალაქთან ახლოს განლაგებულია ჩადის სამხედრო-საჰაერო ძალების ბაზა. 2003 წლის დეკემბერში გაიხსნა ადამ ბარკის სახელობის უნივერსიტეტი. ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორის აღსანიშნავია — ბაზარი, ორი მეჩეთი, ეკლესია, დამოუკიდებლობის ცენტრალური მოედანი, სულთანის სასახლე. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ World Gazetteer: Chad ↑ Hoiberg, Dale H., ed. (2010). „Abéché“. Encyclopedia Britannica. I: A-ak Bayes (15th ed.). Chicago, IL: Encyclopedia Britannica Inc. p. 24. ISBN 978-1-59339-837-8.
სარჰი

სარჰი (ფრანგ. Sarh, არაბ. ساره) — მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ჩადის მეოთხე ქალაქია ნჯამენის,მუნდუს და აბეშეს შემდეგ. შუა შარის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლია აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 224 ადამიანს. მდებარეობს დაახლოებით 550 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩადის დედაქალაქ ნჯამენიდან, მდინარე შარის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 353 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქში ძველთაგანვე ყველაზე უფრო მეტ მაცხოვრებლებს შეადგენდა სარას ეთნიკური ჯგუფი, რომლებიც ამ დასახლებულ პუნქტს სარჰს ეძახდნენ და ეს სახელი დღესაც ოფიციალურია ქალაქისათვის. სარჰი დააარსეს ფრანგებმა შრომითი ბანაკებიდან დაბრუნებულებისათვის, რომელიც შეიქმნა კონგო-ოკეანის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობისას. დღეისათვის ქალაქი მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია და ბამბის გადამამუშავებელი წარმოების ცენტრია, ასევე ცნობილია თავისი ღამის ცხოვრებით. ღირსშესანიშნაობებია: სარჰის ეროვნული მუზეუმი, აეროპორტი. 1990 წელს სარჰში აღინიშნა მენინგოკოკური ინფექციის ეპიდემია. საფრანგეთი, შერბურ-ოქტევილი ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ Sagh, Chad Page. Fallingrain Global Gazetteer. ციტირების თარიღი: 2013-12-28. ↑ Sarh from the Encyclopædia Britannica ↑ The 1990 meningococcal meningitis epidemic of Sarh (Chad): how useful was an earlier mass vaccination? ↑ National Commission for Decentralised cooperation French. Délégation pour l’Action Extérieure des Collectivités Territoriales (Ministère des Affaires étrangères). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-27. ციტირების თარიღი: 2013-12-26.
ბენზოტრიაზოლი

ბენზოტრიაზოლი — ორგანული ნაერთი, ნემსისებრი თეთრი კრისტალები. ნივთიერების დნობის ტემპერატურაა 100°C, დუღილისა კი — 350°C, წყალში უხსნადია, იხსნება სპირტსა და ბენზოლში. ანალიზურ ქიმიაში იყენებენ ლითონთა (მაგალითად, Cu, Ag, Zn) დასალექად და მათი რაოდენობრივი განსაზღვრისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 306.
კახის წმინდა გიორგის ეკლესია

კახის წმინდა გიორგის ეკლესია — ერთადერთი მუდმივმოქმედი ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია ისტორიულ საინგილოში/ჰერეთში. მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, კახის რაიონში, სოფელ კახი-ინგილოს ცენტრში, მდ. კაკისწყლის მარცხენა ნაპირიდან 20-30 მეტრის დაშორებით. ეკლესიის გალავნის შიგნით – ეზოში დაახლოებით 40-50 წლის წინათაც კი ეყარა წარწერებიანი დიდი ქვები. ხანდაზმული ინგილოები ირწმუნებიან, რომ ეს ქვები ძველი საყდრის ნანგრევებიდან გადარჩენილი ქვები იყო. მათივე გადმოცემით, ამ ქვებს ქრისტიანი მოსახლეობა თაყვანს სცემდა. დღესასწაულების დროს მათზე „წმიდა სანთელს“ ანთებდნენ და იქვე „თეთრსაც“ სწირავდნენ. ხსენებული ქვები ახლა არსად აღარსად იძებნება და უცნობია თუ რა ბედი ეწია მათ. თანამედროვე ტაძარი XIX საუკუნის ბოლოს ძველი ტაძრის ნანგრევების ადგილზე ააშენა და აღადგინა ივან-ბაბა ბულუღაშვილმა. ეკლესია ჯვრისმკლავა დარბაზს წარმოადგენს ფართო, მაღალი სარკმლებით და მოხატულია 1990-იან წლებში. წმიდა გიორგის საყდარი ქვის მაღალი გალავნით ყოფილა შემოზღუდული, რომლის ნაშთები დღესაც კარგად შეინიშნება. ჩვენს დრომდე მოაღწია, აგრეთვე, აღნიშნული საყდრის კომპლექსში შემავალმა უძველეს ნაგებობათა ზოგიერთმა ნაშთმა. ძველი ნეგებობებიდან ყურადღებას იქცევს განცალკევებული სამსართულიანი სამრეკლო, რომელიც რამდენადმე გადაკეთებული და აღდგენილი სახით დღემდეა შემონახული. სამრეკლოს კოშკი აგებულია მდინარე ქურმუხის ხევის რიყის დიდი ქვებისაგან კირის ხსნარით. კამარებისა და გუმბათის სვეტების წყობაში აგრეთვე გამოყენებულია კვადრატული მოყვანილობის (22 x 22 სმ) აგური. სამრეკლოს აღმოსავლეთ ფასადზე აგურისა და ქვის წყობის ჩაღრმავებით (ჩაჭრით) გამოსახულია საკმაოდ დიდი ზომის ჯვარი, რომელსაც თითქმის მთელი სართული აქვს დათმობილი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კახის წმინდა გიორგის ეკლესია კახის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესია. ამბიონი. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. კახის წმ. გიორგი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები
ბათის რეგიონი

ბათის რეგიონი (ფრანგ. Batha, არაბ. منطقة البطحة) — ჩადის რეგიონი. სახელი დაერქვა რეგიონში დიდი მდინარე ბათის გამო, რომელიც მიედინება რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ატი. რეგიონის მეორე დიდი ქალაქია უმ-ჰაჯერი. ბათის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ცენტრში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება ბორკუს რეგიონს, აღმოსავლეთით — უადი-ფირას და უადაის რეგიონებს, დასავლეთით — ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონს, სამხრეთით — ჰაჯერ-ლამისის და გერის რეგიონებს. მისი ფართობი შეადგენს 88 000 კმ²-ს. ბუნებრივ-კლიმატური მდგომარეობით რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში. 1993 წელს ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 288 074 ადამიანს, მათ შორის 44 064 ადამიანი იყო მომთაბარე. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 527 031 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 5,99 ად./კმ². მთელი მოსახლეობის მესამედს შეადგენენ ჩადის არაბები, დანარჩენები — ნეგროიდული ხალხი: ბილალა (18 %), კუკა (16 %), მასალიტი და მესმეჯე (6-6 %). რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობის დიდი უმრავლესობა — მუსლიმებია. ბათის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — აღმოსავლეთი ბათა (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), დასავლეთი ბათა (4 ქვეპრეფექტურა) და ფიტრი (2 ქვეპრეფექტურა). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
ზედზგითი

ზედზგითის ეკლესია (აზერ. Zəyzid kilsəsi) — ტაძარი ისტორიულ ჰერეთში, დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, შაქის რაიონის სოფელ ორთა ზეიზითში. ძეგლი მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთ განაპირა უბანში. შვერილ აფსიდიანი გუმბათიანი ეკლესია სუფთად თლილი შირიმის ქვებითაა ნაგები. ოდნავ შვერილი ჯვრის მკლავებს მძლავრი ლილვები აუყვება და აფრების გაყოლებაზე გუმბათის ყელის ქვედა რეგისტრს შემოუყვება. კედლებზე ნალესობის და ფრესკათა კვალია შემორჩენილი. ტაძარს ჩრდილოეთიდან თანადროული მინაშენი აკრავს. კარი დასავლეთიდანაა გაჭრილი. სტილისტური ნიშნებით ეკლესია IX-X საუკუნეებს უნდა განეკუთვნებოდეს. რეკონსტრუქცია ფასადი ფასადი ინტერიერი ზედზგითი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები
თხილაგანი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

თხილაგანი ― სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ოფეთის თემი). მდებარეობს მდინარე ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 480 მ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 148. დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 180-181 ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ციტირების თარიღი: 2 მარტი, 2017. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II