laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აბას ყული-ხანი

აბას ყული-ხანი — განჯის ხანი და კახეთის მმართველი XVII საუკუნის ბოლოს. ქართული წყაროების ცნობით, ქართლის მეფის გიორგი XI-ის მემანდარი აბას ყული-ხანი ირანის შაჰმა სულთან ჰუსეინმა ჯერ განჯის, შემდეგ კი — კახეთის ხანად დანიშნა. ცდილობა გიორგი XI-სა და ერეკლე I-ს (ნაზარ ალი-ხანი) შორის დაპირისპირება საკუთარი პოზიციების განმტკიცებისთვის გამოეყენებინა. ერეკლესთან შეთანხმებით, აბას ყული-ხანმა კახთა და განჯელთა ჯარებით ერწო-თიანეთი დაიპყრო. 1691 წელს შაჰის დავალებით აბას ყული-ხანი ცდილობდა გიორგი XI-ის ქართლში დაბრუნებისათვის ხელი შეეშალა, თუმცა დამარცხდა და თბილისს უკუიქცა. ერეკლემ ის შაჰთან დააბეზღა და გიორგის ფარულ მხარდაჭერაში დასდო ბრალი. შაჰის ბრძანებით ერეკლემ აბას ყული-ხანი შეიპყრო და ისპაჰანს გაგზავნა. მისი შემდგომი ბედი უცნობია. კვაჭანტირაძე, ე., „აბას ყული-ხანი“, კავკასია ქართულ წყაროებში = Caucasus in Georgian Sources: ეკა კვაჭანტირაძე, ქეთევან ნადირაძე, გიორგი ოთხმეზური, თამარ ქორიძე; ი.ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახ.უნ-ტი; რედ.: ვახტანგ გოილაძე, ქეთევან ნადირაძე; 2012; გვ. 15–16. ISBN: 9941039461
ლევან ჯაფარიძე

ლევან ივანეს ძე ჯაფარიძე (დ. 13 აპრილი, 1905, თბილისი — გ. 20 მარტი, 1972, იქვე) — ქართველი ბოტანიკოსი, მცენარეთა ფიზიოლოგი და ანატომი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე. 1927 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. სტუდენტობიდანვე დაიწყო სამეცნიერო მოღვაწეობა. იგი 40 წელიწადზე მეტხანს იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის მცენარეთა ანატომიისა და ფიზიოლოგიის განყოფილების გამგე, ერთხანს დირექტორიც: ლ. ჯაფარიძის 100-მდე მეცნიერული გამოკლვლევა ეხება ისეთ აქტუალურ პრობლემებს, როგორიცაა მცენარეთა სქესი, მათი ვეგეტაციური გამრავლება, ვაზის ქლორიზი, კულტურულ მცენარეთა გამძლეობა და სხვა. მეცნიერების გამოჩენილი მოღვაწის რამდენიმე მონოგრაფია და სახელმძღვანელო ცნობილია საზღვარგარეთაც. 1931 წლიდან იყო მცენარეთა ანატომიის საერთაშორისო ასოციაციის წევრი, მცენარეთა ფიზიოლოგიისა და ანატომიის ფუძემდებელტაგანი საქართველოში, ბოტანიკუი საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და ვიცე-პრეზიდენტი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 427, თბ., 1994 ლევან ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გულნარა ჯაფარიძე

გულნარა დავითის ასული ჯაფარიძე (დ. 27 თებერვალი, 1917, ყვარელი — გ. 4 თებერვალი, 1978, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1946 წლიდან საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის მეცნიერ თანამშრომელია, შემდეგ სწავლული მდივანი და განყოფილების გამგე. დიდი წვლილი შეიტანა მუზეუმის ფონდების შესწავლისა და ექსპოზიციების მოწყობაში. 1958–1960 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახვიტი ხელოვნების განყოფილებას. იყო მხატვართა კავშირის კრიტიკოსტა სექციის მდივანი, შემდეგ ამავე სექციის თავმჯდომარე. ახალი და უახლესი სახვითი ხელოვნების თვალსაჩინო მკვლევარი გ. ჯაფარიძე სისტემატურად აწყობდა ქართველი მხატვრების ნამუშევართა გამოფენას ჩვენშიც და უცხოეთშიც. მის კალამს ეკუთვნის არა ერთი საინტერესო მონოგრაფია, 150-მდე სტატია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ნაშრომები თანამედროვე ლითონმქანდაკებლობაზე. საგულისხმოა, რომ თვით ეს ტერმინიც ქართულ ლექსიკაში მანვე შემოიტანა და დაამკვიდრა. საინტერესო გამოკვლევები მიუძღვნა სოსო გაბაშვილს, თამარ აბაკელიასა და კორნელი სანიძის ცხოვრებასა და შემოქმედებას. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 426, თბ., 1994 გულნარა ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ანტონ ჯაფარიძე

ანტონ (ტუტუშა) ქაიხოსროს ძე ჯაფარიძე (დ. 1887, სოფ. ობჩა ბაღდათის რაიონი — გ. 5 ნოემბერი, 1929, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მელიორატორი. საშუალო განათლება მიიღო ერევანში, უმაღლესი — ნოვოჩერკასკში. მან დიდი წვლილი შეიტანა კოლხეთის ჭაობის ამოშრობის, დიღმის სარწყავი სისტემისა და აჯამეთის არხების მშენებლობის საქმეში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 426, თბ., 1994 ანტონ ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ანასტასია ჯამბაკურ-ორბელიანი-ჯავახიშვილი

ანასტასია ნიკოლოზის ასული ჯამბაკურ-ორბელიანი-ჯავახიშვილი (დ. 24 აპრილი, 1884, თბილისი — გ. 7 ნოემბერი, 1969, თბილისი) — ივანე ჯავახიშვილის მეუღლე. დაამთავრა თბილისის წმ. ნინოს სასწავლებელი, პარალელურად სამუსიკო სასწავლებელი ვიოლინოს სპეციალობით. 1906 წელს თავისი ბედი დაუკავშირა ივანე ჯავახიშვილს. შეეძინათ სამი შვილი: ნათელა, კახა და ალექსანდრე (ლალი). დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში, მისი მეუღლის გვერდით. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 423, თბ., 1994
გაბრიელ ჯაბუშანური

გაბრიელ ლუკას ძე ჯაბუშანური (დ. 11 სექტემბერი, 1914, არხოტის ხეობა (ხევსურეთი) — გ. 22 დეკემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი პოეტი. 1934 წელს საშუალო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ჯერ კიდევ ცამეტი წლის ყმაწვილს უქვეყნებდნენ ლექსებს საბავშვო ჟურნალ-გაზეთები. კრებდა და იწერდა ხალხური შემოქმედების შედევრებს. ოჯახური მიზეზების გამო მეოთხე კურს დაანება თავი და ბრუნდება სოფელში. ჯერ პედაგოგობდა, შემდეგ განაგებდა სოფლის სამკითხველოს, ერთხანს კოლმეურნეობის თავჯდომარედაც მუშაობდა. 1935 წელს ჟურნალ ჩვენს თაობაში გამოქვეყნდა მისი ლექსი „ცხენი“ და უმალ მიიქცია ფართო მკითხველთა ყურადღება. 1940 წელს გამოვიდა პოეტის პირველი კრებული — „არაგვიანი“. ამას მოჰყვა კრებულები: „ლექსები“, „ნათელი მთაში“, „ლირიკა“, „მზეთა ქვეყანა“, „მაღალი მთვარე“, „ჩრდილი და მთვარე“, „მოკრძალება“, „რჩეული“ და სხვა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მასთან დაკრძალულია მისი მეუღლე სარა სანდროს ასული მეზვრიშვილი (დ. 1915, სოფ. აწყური, ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტი — გ. 15 მაისი, 1992, თბილისი). ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 421, თბ., 1994 გაბრიელ ჯაბუშანური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ბიოგრაფია
ირაკლი ჯაბადარი

ირაკლი ალექსანდრეს ძე ჯაბადარი (დ. 17 ოქტომბერი, 1892, თბილისი — გ. 18 აგვისტო, 1937, ნიცა, საფრანგეთი) — ქართველი კომპოზიტორი და პიანისტი. დაიბადა ქართველი საზოგადო მოღვაწის, ჟურნალისტის, რედაქტორ -გამომცემლის ალექსანდრე ჯაბადარის ოჯახში. ყმაწვილს ბავშვობიდან დაჰყვა აბსოლუტური სმენა და იგი მშობლებმა ევროპაში გაგზავნეს სასწავლებლად. უმაღლესი განათლება მიიღო ბრიუსელის კონსერვატორიაში. სამი წლის შემდეგ გადავიდა ვენაში, სადაც იღრმავებდა თეორიულ ცოდნასდა სრულჰყოფდა სამშემსრულებლო ხელოვნებას. 1913 წლის 7 მარტს აქვე, მუსიკოსთა საზოგადოების დარბაზში დვორჟაკის მოწაფის ოსკარ ნედბალის დირიჟორობით შეასრულდა ახალგაზრდა კომპოზიტორის „ქართული რაფსოდია“, რითაც სათავე დაედო ქართულ სიმფონიურ მუსიკას. ამას მოჰყვა სხვა ჟანრის უამრავი ნაწარმოებები, რომლებმაც სახელი გაუთქვეს ახალგაზრდა კომპოზიტორს. მისი ვოკალური ციკლიდან აღსანიშნავია „სულო ბოროტო“, „მერანი“, „ქართული ლეგენდა“, „თბილისური“, „რიჰარდ ჰოიბერგერის ხსოვნას“, „რანინა-რანუნი“, „განცდილი წუთები“ და სხვა. მასვე ეკუთვნის 3 მოქმედებიანი ოპერა „გულნარა“ (ალ. ყაზბეგის მიხედვით). ოპერის ლიბრეტო დაწერა თავად კომპოზიტორმა და მისმა მეუღლემ, უნგრელმა მანდილოსანმა მარგარიტ ბარვზმამ. მასვე ეკუთვნის უნგრულ თემაზე დაუმთავრებელი ოპერა „ბაბე“. კომპოზიტორი ავტორია აგრეთვე ორკესტრთან ერთად სამი საფორტეპიანო და ორი სავიოლონჩელო კონცერტების და სხვა. მისი გარდაცვალებიდან 30 წლის შემდეგ იგი გადმოასვენეს და დაკრძალეს მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 420, თბ., 1994
სიმონ ხუნდაძე

სიმონ ირაკლის ძე ხუნდაძე (დ. 15 ნოემბერი, 1897, სოფ. კალაგონი — გ. 21 აგვისტო, 1933, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ისტორიკოსი, სოციოლოგი, ჟურნალისტი, ქართველ სოციალ-ფედერალისტთა ერთ-ერთი ლიდერი. 1905-1914 წლებში სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. ჯერ კიდევ ყმაწვილმა მიიპყრო მასწავლებელთა ყურადღება. მეშვიდე კლასელს უკვე წაკითხული ჰქონდა ქართული და რუსული მხატვრული ლიტერატურა, იცნობდა საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიის მკვლევართა ნაშრომებსა და პოლიტიკურ მოღვაწეთა ნარკვევებს. 1914-1917 წლებში სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1915 წელს გამოაქვეყნა პირველი წერილი. სტუდენტობისას აქტიურად ებმება რევოლუციური წრეების საქმიანობაში. 1917 წელს იარაღით ხელში, რუს სტუდენტებთან ერთად იბრძოდა რევოლუციის ბარიკადებზე. იმავე წელს სრულიად ჩამოყალიბებული პუბლიცისტი და ჟურნალისტი სამშობლოში დაბრუნდა და ხელი მიჰყო ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიის შესწავლასა და გამომზეურებას. 1922 წელს საქართველოს საბჭოების I ყრილობაზე აირჩიეს ცაკ-ის წევრად. 1924-1925 წლებში სწავლობდა მოსკოვის კომუნისტურ აკადემიაში. 1926 წლიდან მუშაობდა თსუ-ში ჯერ დოცენტად, შემდეგ პროფესორად. მისი პირველი ნაშრომი „ქართული ინტელიგენციის პროფილი XIX საუკუნეში“, რომელიც დაიბეჭდა 1927 წელს, საინტერესოდ აშუქებდა ჩვენი ინტელიგაენციის სოციალურ-პოლიტიკურ იდეალებს და მისი განვითარების გზებს. 1931 წლიდან იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. 1932 წლიდან იყო სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ლიტერატურის ფაკულტეტის ახალი ისტორიის კათედრის გამგე. 1933 წლიდან იყო თსუ-ს ისტორია-ფილოსოფიის ფაკულტეტის დეკანი და ამავე ფაკულტეტის ახალი ქართული ლიტერატურის კათედრის გამგე. სხვადასხვა დროს მუშაობდა გაზეთ „ტრიბუნის“, ჟურნალ ქართული მწერლობის“ რედაქტორად, გამომცემლობების, „ქართული წიგნის“, „ფედერაციის“, „სახეგამის“ დირექტორად. თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მასთან დასაფლავებულია მისი მეუღლე — თამარ ივლიანეს ასული კვერნაძე (დ. 27 ივნისი, 1908, თბილისი — გ. 13 აგვისტო, 1988, იქვე). „მარქსის ინტერნაციონალი“ 1924 „ქართველი ინტელიგენციის პროფილი მეცხრამეტე საუკუნეში“, 1927 „ლევ ტოლსტოი და სოციალიზმი“ 1929 „ნ. გ. ჩერნიშევკი“ 1929 „აკაკი წერეთელი“ 1930 „პოეტი სარდალი“, 1934 „დიმიტრი ყიფიანი“ 1936 სიმონ ხუნდაძის კალამს ეკუთვნის მონოგრაფიები: „მასალები ქართული ლიტერატურისა და საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიიდან“, „სოციალიზმის ისტორიისათვის საქართველოში“, „სოლომონ რაზმაძე“, „ივანე მაჩაბელი“, „გალაქტიონ ტაბიძე“, „არსენას ტიპი ქართულ მწერლობაში“ და სხვა. აღსანიშნავია ხუნდაძის მოღვაწეობა, როგორც რედაქტორ-გამომცემლისა. მან გამოსცა დიმიტრი ყიფიანის „მემუარები“ (1930), ნიკო ნიკოლაძის „რჩეული ნაწერები“ I ტ (1931), II ტ. (1932), გ. წერეთლის თხზულებათა I ტომი, ეგნატე ნინოშვილის თხზულებათა სამტომეული (1927-1935) ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 419, თბ., 1994 კოხრეიძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 515. აბაშელი ა. „უკანასკნელი მგზავრობა“ — „მნათობი“ N2 1959 წ. გაფრინდაშვილი მ. „ქართული განმანათლებლური აზროვნების ზოგიერთი საკითხი ს. ხუნდაძის შრომებში“ — კრ: საქართველოს ახალი ისტორიის საკითხები, თბილისი 1971 კოხრეიძე ა. „მქუხარე სიცოცხლე“ — თბილისი, 1985 ჯიბლაძე გ. „კრიტიკული ეტიუდები“ ტ. 5 — თბილისი, 1974
ნიკოლოზ ხომიზურაშვილი

ნიკოლოზ მიხეილის ძე ხომიზურაშვილი (დ. 19 სექტემბერი, 1900, თელავი — გ. 1 თებერვალი, 1971, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, სოციალისტური შრომის გმირი, პროფესორი. 1919 წელს დაამთავრა თელავის ვაჟთა გიმნაზია, ხოლო 1925 წელს პირველი ხარისხის დიპლომით თბილისისსახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. გამორჩეული ახალგაზრდა კათედრაზე დაიტოვეს ასისტენტად და როგორც პერსპექტიული სპეციალისტი მიავლინეს გერმანიაში ცოდნის გაღრმავების მიზნით, სადაც მან 3 წელი დაჰყო და მუშაობდა საუკეთესო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებსა და სასელექციო სადგურებში. მისი პირველი მეცნიერული ნაშრომები, გამოქვეყნებული გერმანულ ენაზე შეეხებოდა გენეტიკისა და სელექციის საკითხებს. მის კალამს ეკუთვნის 80-მდე მეცნიერული ნაშრომი, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია საქართველოს ხილის ატლასები, მეხილეობის სახელმძღვანელოები და „მეხილეობის“ 2 ტომი. დიდი ღვაწლი მიუძღვის „საქართველოს მეხილეობის“ ოთხტომეულის გამოცემაში. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოში დაინერგა ნაგალა ხეხილი. იგი საქართველოში სამრეწვეო მეხილეობის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. ბოლო ათი წელი განაგებდა საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს. მან დაამუშავა საყვავილე კვირტების ჩასახვა-განვითარების თეორია, შეისწავლა და იკვვლია ხეხილის ზოგიერთი ჯიშის ციტოემბრიონოლოგიისა და ციტოგენეტიკის საკითხები და სხვა. ინსტიტუტის ბაზაზე მანვე შექმნა უნიკალური სამეცნიერო მუზეუმი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“,გვ. 417, თბ., 1994
ვიქტორ ხომერიკი

ვიქტორ ნოეს ძე ხომერიკი (დ. 6 ივნისი, 1910, ვორკუტა (კომის ასსრ) — გ. 16 მაისი, 1994, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, გრიგოლ რობაქიძის ფონდის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და გამგეობის წევრი. დაიბადა ციმბირში იმ დროს იქ გადასახლებული პოლიტიკური მოღვაწის, ნოე ხომერიკის ოჯახში. 9 წლისას გარდაეცვალა დედა — ანეტა ნიკოლაიშვილი, 1921 წელს საქართველოს სამხედრო ოკუპაციის შემდეგ 11 წლის ასაკში გაჰყვა მამას ემიგრაციაში. ცხოვრობდა ჯერ თურქეთში, შემდეგ — საფრანგეთში. 1924 წელს დაუხვრიტეს საქართველოში ანტისაბჭოთა აჯანყების ორგანიზებისთვის დაბრუნებული მამა — ნოე ხომერიკი, რომელიც დემოკრატიული საქართველოს მთავრობის მიწათმოქმედების მინისტრი იყო. საფრანგეთში დაამთავრა ჯერ კოლეჯი, შემდეგ საერთაშორისო ეკონომიკური უნივერსიტეტი პარიზში. სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდში იყო ჯენერალ მოტორსის წარმომადგენელი საფრანგეთში. ვიქტორ ხომერიკი მიუხედავად იმისა, რომ არ წარმოადგენდა არცერთ პოლიტიკურ პარტიას, იგი დიდი ავტორიტეტის გამო განსაკუთრებულ პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენდა. იყო მსოფლიო ემიგრანტთა მთავარი კომიტეტის გამგეობის წევრი, პარიზის წმინდა ნინოს სახელობის ქართულ ეკლესიაზე ერთ-ერთი მზრუნველი. იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რომლის დროსაც მან საკუთარი სიცოცხლის ფასად დაიხსნა ქართველი ტყვეები გესტაპოს საკონცენტრაციო ბანაკიდან, რისთვისაც სამჯერ მოხვდა დასახვრეტთა სიაში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 416, თბ., 1994 ვიქტორ ხომერიკმა პატივი მიაგო 1921 წელს ბათუმისათვის ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას
ხიზანიშვილი

საკუთარი სახელი ხიზანიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: დავით ხიზანიშვილი — პოეტი ზურაბ ხიზანიშვილი — ფეხბურთელი ლევან ხიზანიშვილი — ინჟინერი ნიკოლოზ ხიზანიშვილი — იურისტი, ეთნოგრაფი, პუბლიცისტი ნოდარ ხიზანიშვილი — ფეხბურთელი რამაზ ხიზანიშვილი — მათემატიკოსი, პოლიტიკოსი
ხახანაშვილი

საკუთარი სახელი ხახანაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსანდრე ხახანაშვილი — ფილოლოგი, ისტორიკოსი გიორგი ხახანაშვილი — ლოტბარი
არჩილ ხარაძე

არჩილ კირილეს ძე ხარაძე (დ. 21 აპრილი, 1895, სოფელი წიფა, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 დეკემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1944). 1912 წელს დაამთავრა თბილისის ვაჟთა მესამე გიმნაზია. და შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის მათემატიკურ განყოფილებაზე. 1918 წელს მიიწვიეს მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე ასისტენტად ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში. აღსანიშნავია რომ არჩილ ხარაძემ პირვემა წაიკითხა ქართულად ლექცია მათემატიკაში. 1922 წელს ჩააბარა სადოქტორო გამოცდები და დატოვეს დოცენტად მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე, რომელსაც განაგებდა ანდრია რაზმაძე. მისი გარდაცვალების შემდეგ უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭობ ა. ხარაძე აირჩია პროფესორად და დაამტკიცა კათედრის გამგედ. ერთხანს იყო დეკანიც, ხოლო 1938–1944 წლებში უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1947-1952 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორია. გამოჩენილი მეცნიერი და პედაგოგი წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის მათემატიკურ საზოგადოებას. დაჯილდოვებული იყო ლენინის, შრომის წითელი დროშის და საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ელისაბედ ერმის ასული ვოზდვიჟენსკაია (დ. 22 ოქტომბერი, 1895, ასტრახანი — გ. 13 თებერვალი, 1989, თბილისი). მისი ძმა იყო ასტრონომი, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დამმაარსებელი — ევგენი ხარაძე. მისი შვილი — მეცნიერი და ფიზიკოსი გიორგი ხარაძე, იყო ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 413, თბ., 1994 ↑ როგორ გამოიყურება "გინესის" წიგნში შესატანი სოფელი-მუზეუმი ფარცხნალში ka. კვირის პალიტრა (14 აგვისტო, 2021). ციტირების თარიღი: 17 მარტი, 2024
ილია ჭყონია

ილია მირიანის ძე ჭყონია (დ. 16 ივნისი, 1860, ოზურგეთი — გ. 9 ოქტომბერი, 1927, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია.მუშაობდა ოზურგეთის მომრიგებელი მოსამართლის მდივნად. 1877 წელიდან თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკასთან, აქვეყნებდა ლექსებს, მოთხრობებს, ნარკვევებს. 1880 წელს გამოსცა „სამწერლო თაიგული“. 1895-1898 წლებში მისი რედაქტორობით გამოდიოდა გაზეთი „მეურნე“ (იქვე დააარსა ქართული სტამბა სადაც მრავალი წიგნი იბეჭდებოდა). 1886 წელს მისივე რედაქტორობით გამოვიდა ვახტანგ მეექვსის მიერ სპარსულიდან თარგმნილი „ქილილა და დამანა“. მან ქართულ ენაზე აამეტყველა პუშკინის, ლერმონტოვის, კრილოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის ნაწარმოებები. 1907 წელს „სიმართლის გზა“; 1910 წელს შეადგინა და პეტერბურგში გამოსცა „სიტყვის კონა“, რომელიც წინასიტყვაობა დაურთო ნიკო მარმა. 1913 წელს გამოსცა თხზულებათა კრებული. ქართულ ენაზე თარგმნა პუშკინის, ლერმონტოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. შუღლიაშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 409. ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ., „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 413, თბ., 1994 ილია ჭყონია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალ-ჰაქამ I

ალ-ჰაქამ იბნ ჰიშამ იბნ აბდ ალ-რაჰმან I (არაბ. الحكم بن هشام‎; დ. 771 — გ. ‎21 მაისი, 822) — კორდოვის საამიროს მესამე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 796–822 წლებში მართავდა. ალ-ჰაქამი იყო მისი წინამორბედის, ჰიშამ I-ის მეორე ვაჟი. მისი უფროსი ძმა ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა. ტახტზე ასვლისთანავე მოუხდა ბიძებთან, პაპის, აბდ ალ-რაჰმან I-ის ვაჟებთან — სულეიმანსა და აბდ ალაჰთან დაპირისპირება, რომლებმაც მისი დამხობა სცადეს. ალ-ჰაქამმა მათი დამარცხება შეძლო და ტახტი შეინარჩუნა. გარდაიცვალა 822 წელს 26 წლიანი მმართველობის შემდეგ. Рыжов, Константин. Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв. — М.: Вече, 2004. — 544 с. — ISBN 5-94538-301-5.
ჰიშამ I

ჰიშამ I ან ჰიშამ ალ-რედა (არაბ. هشام بن عبد الرحمن الداخل; დ. 26 აპრილი, 757 — გ. ‎12 ივნისი, 796) — კორდოვის საამიროს მეორე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 788-796 წლებში მართავდა. 788 წელს, მისი მმართველობის დასაწყისში, აუჯანყდნენ ძმები — სულეიმანი და აბდ ალაჰი. ებრძოდა ფრანკებს. 793 წელს მათ წინააღმდეგ ჯიჰადი გამოაცხადა და პირენეებში ჯარი გაგზავნა. ზოგიერთი წარმატების მიუხედავად, ლაშქრობა ფრანკთა სამეფოს შიდა რეგიონებში აღარ გაგრძელებულა. ბრძოლებში მოპოვებული ნადავლით გააფართოვა კორდოვის დიდი მეჩეთი და ააგო მრავალი ახალი მეჩეთი. გარდაიცვალა 796 წელს რვაწლიანი მმართველობის შემდეგ 40 წლის ასაკში. ჰიშამ I იყო უმარ II-ის პროტოტიპი. ცდილობდა დაემკვიდრებინა ისლამური ცხოვრების წესი, ცხოვრობდა უბრალო ცხოვრების წესით და ცდილობდა თავიდან აერიდებინა სამეფო ეტიკეტის ცერემონიები; იყო ღვთისმოშიში პიროვნება და ცნობილი იყო მიუკერძოებელი მართლმსაჯულებით. Herrmann Schreiber, Halbmond Uber Granada: Acht Jahrhunderte maurischer Herrschaft in Spanien, BechterMϋnz (1995), Mϋnchen, ISBN 3-86047-092-2, с 100—110. ↑ Roger Collins, Caliphs and Kings: Spain 796-1031, 29. ↑ Roger Collins, Caliphs and Kings: Spain 796-1031, 30.
კალკის რაიონი

კალკის რაიონი (ესპ. Distrito de Calca) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 928 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 491 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 59 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 311.01 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კოიის რაიონი

კოიის რაიონი (ესპ. Distrito de Coya) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 951 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 698 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 52 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 71.43 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
ლამაის რაიონი

ლამაის რაიონი (ესპ. Distrito de Lamay) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 941 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 633 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 60 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 94.22 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
ლარესის რაიონი

ლარესის რაიონი (ესპ. Distrito de Lares) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 150 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 251 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 12 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 527.26 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
პისაკის რაიონი

პისაკის რაიონი (ესპ. Distrito de Pisac) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 972 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 239 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 62 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 148.25 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
სან-სალვადორის რაიონი

სან-სალვადორის რაიონი (ესპ. Distrito de San Salvador) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 995 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 966 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 39 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 128.07 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine. ↑ http://www.leyes.congreso.gob.pe/Documentos/Leyes/10415.pdf
ტარაის რაიონი

ტარაის რაიონი (ესპ. Distrito de Taray) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 968 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 917 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 73 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 53.78 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
იანატილეს რაიონი

იანატილეს რაიონი (ესპ. Distrito de Yanatile) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 124 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 520 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 3.1 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 3 080 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
ქიმიური ტექნოლოგია

ქიმიური ტექნოლოგია — მეცნიერება ნედლეულისა და შუალედური პროდუქტების მასობრივი ქიმიური გადამუშავების პროცესების, მეთოდებისა და საშუალებების შესახებ. ქიმიური ტექნოლოგია თავისი არსებობის პირველ ეტაპზე (XVIII ს-ის ბოლოდან XX ს-ის 30-იან წლებამდე) მხოლოდ ცალკეული ქიმიური წარმოებების, მათი ძირითადი მოწყობილობების, მატერიალური და ენერგეტიკული ბალანსების აღწერით შემოიფარგლებოდა. თანამედროვე ქიმიური ტექნოლოგიის ძირითადი ამოცანაა ერთიან ტექნოლოგიურ სისტემაში სხვადასხვა სახის ქიმიური გარდაქმნების შერწყმა ფიზიკურ-ქიმიურ და მექანიკურ პროცესებთან. ამავე მეცნიერებას მიეკუთვნება ნედლეულის, ნახევრად ფაბრიკატებისა და მზა პროდუქტის შენახვა, ტრანსპორტირება, საწარმოო პროცესების კონტროლი და ავტომატიზაცია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 533.
ბაამიანი

„ბაამიანი“ — XVI საუკუნის ქართული ლიტერატურის ანონიმური ძეგლი, ფირდოუსის „შაჰნამეს“ ერთ-ერთი გაგრძელების, პოემა „ბაჰმანნამეს“ (XII საუკუნე) ქართული პროზაული თარგმანი, არსებობს „ბაჰმანნამეს“ გვიანდელი, როგორც პოეტური, ისე პროზაული ვერსიები. ზოგი მათგანი „შაჰნამეს“ ტექსტშიცმოხვდა ინტერპოლაციის სახით. „ბაამიანს“ საფუძვლად უდევს „ბაჰმანნამეს“ XV საუკუნის სპარსული პოეტური ვერსია. მასში აღწერილია ისფენდიარის შვილის ბაჰმანის (ბაამანის) საფალავნო თავგადასავალი. ქართველი მთარგმნელი ზუსტად მისდევს ორიგინალს. გვახარია ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 116.
ჩეკის რაიონი

ჩეკის რაიონი (ესპ. Distrito de Checca) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კანასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 810 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 490 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 13 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 503.76 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.