laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ციქლასებრნი

ციქლასებრნი (ლათ. Cichlidae) — თევზების ოჯახი ციქლასნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 5–70 სმ-ია. დედლის ზურგისა და ანალური ფარფლები უფრო მეტად მომრგვალებული და მოკლეა, ვიდრე მამლისა. ჩვეულებრივ, კაშკაშა შეფერილობა აქვთ. სისტემატიკა საბოლოოდ დადგენილი არ არის; ცნობილია რამდენიმე ათეული გვარი და დაახლოებით 1500 (სხვა წყაროებით — 2000-მდე) სახეობა. უმრავლესობა ბინადრობს აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ მტკნარ წყალსატევებში; ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება ცენტრალურ ამერიკაში, მადაგასკარზე და აზიაში. უპირატესად, მარტოული თევზებია, იკავებენ განსაზღვრულ ტერიტორიას; ზოგიერთი (მაგ., Cyprichromis leptosoma) დიდ ქარავნებს წარმოქმნის. იკვებებიან დეტრიტით, მცენარეებით, მწერების მატლებით, ჭიაყელებით, მოლუსკებით; სახეობების უმეტესობის ზრდასრული ინდივიდები მტაცებლები არიან. სქესობრივ სიმწიფეს 8–15 თვეში აღწევენ. ქვირითს ყრიან გრუნტზე ან პირში ახდენენ ინკუბაციას. სამეცნიერო კვლევისა (რთული ქცევა, სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებთან ადაპტაციის თავისებურებები, სახეობათა წარმოქმნა) და აკვარიუმში ყოლის (მ.შ. სკალარია) ობიექტებია; დიდი სახეობები — ადგილობრივი რეწვისა და აკვაკულტურისა (მაგ., მოზამბიკური ტილაპია, Oreochromis mossambicus). Pseudetroplus maculatus Geophagus brasiliensis Pseudocrenilabrus multicolor ↑ Cichlidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ Решетников Ю. С. Цихловые // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М., 2017. — стр. 360.
აფაქიძე

საკუთარი სახელი აფაქიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ანდრია აფაქიძე — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი ვალენტინ აფაქიძე — საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი თემურ აფაქიძე — რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი ნიკოლოზ აფაქიძე — ქართველი ფეხბურთელი შალვა აფაქიძე — ქართველი კინოოპერატორი ჯონი აფაქიძე — ქართველი არქეოლოგი აფაქიძეები — თავადური საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში
აფაქიძეები

აფაქიძეები — თავადური საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში. გვარსახელი აფაქიძე (აფაქია, აფაქიანი) პირის სახელი „აფაქიდან“ უნდა იყოს ნაწარმოები. სახელი „აფაქ“ დადასტურებულია სვანეთის XII საუკუნის II ნახევრის საისტორიო ძეგლებში. ვახუშტის ნაშრომში „აწინდელთა მთავართა გვართათვის“ დაცულია ლეგენდარული გადმოცემა აფაქიძეების წარმომავლობის შესახებ: „...არაფხან იყო თათრის ჩანგის ყაენის დროსა და ამან მიიღო სარწმუნოება ქრისტიანეთ და დაშთა აფხაზეთსა და უწოდეს ძეთა მისთა აბაქიძეთ და მერე დაეშთნენ ოდიშში დროს მეფისასა და მიღებულ იყვნენ თავადად მუნითგან იწოდებიან გვარნი მათნი აფაქიძეებად“. აფაქიძეთა ყველაზე ადრინდელი ისტორიულად ცნობილი წარმომადგენელია ცოტნე ჩხაგუს ძე აფაქიძე, რომელიც მარუშიან და მიქალელ აფაქიძეებთან ერთად იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებშია მოხსენიებული (XI–XIII საუკუნეები). ამავე აღაპებში XIV საუკუნეში მოიხსენიებიან ჯავახ, ტაიბუღა და ჩარგაზ აფაქიძეები. 1432 წელს ერთ-ერთი აფაქიძე იმერეთის მეფის კარზე არის „ამირეჯიბი... ციხისთავი და ერისთავი... ციხე-ქალაქთა მოაბჯრე, მოლარეთუხუცესი და პურისა ხარჯის მომკრეფელი“. XV საუკუნეში, ეჯიბ აფაქიძის დროს, საგვარეულო სათავადოდ ჩამოყალიბდა. მათ ეკუთვნოდათ სოფლები სამეგრელოში: სააფაქიო ზანა, უშაფათი, ფოცხო, ეკი, საჩინო, ჯვარი, კუხეში, ნაგარუ, სააფაქიო ეწერი, მუჟავა, ფახულანი, წალენჯიხა და სხვ. აფაქიძეები ციხესიმაგრეებს ფლობდნენ მუჟავაში, ფახულანში, საჩინო-ჯვრის საზღვარზე, კუხეშში. განსაკუთრებით დაწინაურდნენ ოდიშის სამთავროში XVII საუკუნეში ლევან II დადიანის მთავრობის დროს. მათ ეკავათ სახლთუხუცესის (ქაიხოსრო აფაქიძე, 1611–16), ჭყონდიდელ-ეპისკოპოსის (ევდემონ აფაქიძე, 1616–44) და სხვა სახელოები. ამ მღვდელმთავარმა 1644 წელს მოაჭედვინა და შეამკო მარტვილის ხატი. ასევე მოაჭედვინა და მარტვილის მონასტერს შესწირა სახარება. ევდემონი გამოსახულია მარტვილის ტაძრის კედელზე, სამხრეთ კარის მარჯვენა მხარეს წარწერით: „მამა ჭყონდიდელი ევდემონ აფაქიძე“. შემდგომ წარჩინებულთა შორის ცნობილია: ბუჯუ აფაქიძე (1696–1706), ლეჩხუმის საირმის „უდაბნოს“ არქიმანდრიტი ლაზარე აფაქიძე (1780), როსტომ აფაქიძე (1805), ვახუ აფაქიძე (1827), მამუკა აფაქიძე (1833), ბეჟან აფაქიძე — ოდიშის მთავრის წარმომადგენელი „თბილისში და კასპიის მხარეში“ (1840–53), ვარადებელ აფაქიძე — ზუგდიდის მაზრის თავად-აზნაურთა წინამძღოლი („მარშალი“, 1909), იასონ აფაქიძე — ქ. ტობოლსკის ვიცე-გუბერნატორი (1902–06), კავკასიაში მეფისნაცვლის კანცელარიის საგანგებო ნაწილის სასამართლოს განყოფილების საქმეთა მმართველი (1916–17). სოსელია ო., ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), [ტ.] 3, თბ., 1990; სოსელია, ო., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997.; კოროტკოვა, ვ., „აფაქიძეები“ / საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია : ენციკლოპედია. ტ. 1, აბაათა-ბურნაშეთი / მთავარი რედაქტორი ზაზა აბაშიძე. თბილისი : საქ. საპატრიარქოს წმ. ანდრია პირველწოდებულის სახ. ქართ. უნ-ტი, 2015.
გიორგი გონჯილაშვილი

გიორგი გონჯილაშვილი (დ. 21 ივნისი, 1928, თიანეთი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1955–1956 წლებში იყო გუდაუთის რაიონული საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1956–1965 წლებში გორის ბამბეულ ქსოვილთა კომბინატის სამედიცინო სანიტარული ნაწილის წამყვანი ქირურგი. 1965–1969 წლებში გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის ინსტიტუტის ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1969–1972 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ქირურგიული კლინიკის ასისტენტი. 1972–1981 წლებში ჰემატოლოგიისა და ტრანსფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ქირურგიული კლინიკის ხელმძღვანელი. 1981 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკუნალო ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიის კათედრის გამგე. ავტორია 63 სამეცნიერო ნაშრომის. 1963 წელს საკანდიდატო დისერტაციიუს თემა — „რენტგენოლოგიურ და კლინიკურ დიაგნოზთა შედარების საკითხისათვის წყლულოვანი დაავადების დროს დაიცვა.“ 1999 - ღირსების ორდენი ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 77 წიგნი ღირსებისა: ტ. 4/ შემდგ: თამაზ ყიფიანი თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი თბ., 2002 გვ. 107 გიორგი გონჯილაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვლადიმერ გონჯილაშვილი

ვლადიმერ გონჯილაშვილი (დ. 17 ოქტომბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1986–1988 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს ჰოსპიტლის ექიმი–ქირურგი. 1989 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი №1 კლინიკაში. ავტორია 32 სამეცნიერო ნაშრომის, ერთი გამოგონების და 14 რაციონალიზატორული წინადადების, 4 საკანდიდატო დისერტაციის ხელმძღვანელი. 1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტერმინო–დიატერალური გასტროდუოდენალური ანასტომოზი კუჭისა და 12 გოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების მკურნალობაში.“ 1992 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ლაზერული „შემადუღებელი“ ნაკერი კუჭ–ნაწლავის ტრაქტის ქირურგიაში.“ ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 77 ვლადიმერ გონჯილაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მანანა გორგოშიძე

მანანა გორგოშიძე (დ. 6 დეკემბერი, 1946) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1971–1975 წლებში იყო ხაშურის რაიონის ექიმი–ორდინატორი. 1975–1978 წლებში თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს კარდიოლოგიური განყოფილების ექიმი–რეანიმატოლოგი. 1978–1981 წლებში ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიისა და კარდიოლოგიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1981–1984 წლებში კათედრის ასისტენტი. 1984 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტი. ავტორია 15 სამეცნიერო ნაშრომის. 1984 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სისხლის შრატის ანტიოქსიდანტური აქტივობა გულის იშემიური დაავადების სხვადასხვა კლინიკური ფორმების დროს.“ ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 78 მანანა გორგოშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალექსანდრე გორდელაძე

ალექსანდრე გორდელაძე (დ. 16 თებერვალი, 1955, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1979-1979 წლებში იყო თბილისის II საავადმყოფოს ექიმი–ინტერნი. 1979–1981 წლებში ცენტრალური სამეცნიერო–კვლევითი ლაბორატორიის ლაბორანტი. 1981–1983 წლებში კლინიკური ორდინატურის სრული კურსი გაიარა მოსკოვში, ვიშნევსკის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტში. 1983–1987 წლებში მუშაობდა ფასანაურში ქირურგად. 1987–1989 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის მთავარი ქირურგი. 1989 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის №3 ქირურგიის კათედრის დოცენტი. 1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გართულებები კუჭუკანა ჯირკვალზე ოპერაციის შემდეგ.“ ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 78 ალექსანდრე გორდელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჭოჭუა

საკუთარი სახელი ჭოჭუა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ანდრია ჭოჭუა — პედაგოგი, საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოხელე დავით ჭოჭუა — ქართველი დიპლომატი ემზარ ჭოჭუა — ქართველი გენერალი ირაკლი ჭოჭუა — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
სკალარია

სკალარია (ლათ. Pterophyllum) — თევზების გვარი ციქლასებრთა ოჯახისა. სხეული დისკოსებრი ფორმის და გვერდებიდან შებრტყელებულია; სიგრძე 15 სმ-მდეა, სიმაღლე 25 სმ-მდე. ძირითადად შეფერილი არიან მომწვანო-რუხიდან ზეთისხილისფრამდე მოვერცხლისფრო ელფერით. ქერცლი წვრილია. მუცლის ფარფლები ძაფის მსგავსია, ზურგისა და ანალური — წაგრძელებული, კუდისა და მკერდის — წამახვილებული. ბინადრობენ სამხრეთ ამერიკაში, ამაზონის, ორინოკოსა და ესეკიბოს აუზებში, ტბებსა და მდინარეთა ნელ დინებებში, წყალმცენარეებსა და წყლის მცენარეულობას შორის. სამი სახეობაა: P. altum (ყველაზე დიდი), P. leopoldi, P. scalare. ქმნიან მონოგამურ წყვილებს. დედალი ფოთლებზე ან მოფარებულ ადგილებში დებს 300–700 ცალ ქვირითს. ჰყავთ აკვარიუმებში. Pterophyllum leopoldi Pterophyllum scalare ↑ Pterophyllum — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ Решетников Ю. С. Скалярии // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М., 2015. — стр. 323.
ემზარ ჭოჭუა

ემზარ სიმონის ძე ჭოჭუა (დ. 29 აპრილი, 1951, სოფ. ჭალადიდი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი (1996). დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერიო სასწავლებელი (1972). მსახურობდა საბჭოთა კავშირის, შემდეგ — დამოუკიდებელი საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სახმელეთო ჯარების არტილერიის უფროსი (1993-1994), სარაკეტო ჯარების და არტილერიის სარდალი (1995-1999). აფხაზეთის ომის (1992-1993) დროს ჭოჭუას ხელმძღვანელობით ქართველმა არტილერისტებმა წამყვანი როლი შეასრულეს სოხუმზე 1993 წლის 15-16 მარტის შეტევის მოგერიებაში. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III (1993) და II (2004) ხარისხის ორდენებით, ასევე მედლებით. დოლიძე ლ. გენერლები საქართველოდან. - თბ., 2003. - გვ. 457.
კეისრის სამოქალაქო ომი

კეისრის სამოქალაქო ომი — რომის რესპუბლიკის ერთ-ერთი ბოლო კრიზისი იმპერიად გადაქცევამდე. სამოქალაქო ომი დაიწყო იულიუს კეისარსა და გნეუს პომპეუსს შორის მომხდარი პოლიტიკური განხეთქილებით, რომელიც მოგვიანებით სამხედრო დაპირისპირებაში გადაიზარდა. კონფლიქტამდე, იულიუს კეისარი მიუძღოდა თავის ლეგიონებს გალიაში, სადაც თითქმის ათი წელი აწარმოებდა ომს. დაძაბულობა კეისარსა და პომპეუს შორის დაიწყო ძვ. წ. 49 წელს, როდესაც ორივე მხარემ უარი თქვა დათმობაზე წასულიყო. პომპეუსმა სენატის დახმარებით, კეისარს მოსთხოვა დაეტოვებინა ლეგიონები გალიაში, მაგრამ ამის ნაცვლად მან გადალახა მდინარე რუბიკონი (იმდროინდელი გალიისა და იტალიის საზღვარი) და გაემართა რომისკენ, რითაც ომი გამოუცხადა სენატს. ომი იყო ოთხწლიანი სამხედრო დაპირისპირება, ბრძოლები მიმდინარეობდა: იტალიაში, ილირიაში, საბერძნეთში, ეგვიპტეში, აფრიკასა და ესპანეთში. პომპეუსმა დაამარცხა კეისარი ძვ.წ. 48 წელს დირახიუმის ბრძოლაში, მაგრამ თავად გადამწყვეტ ბრძოლაში ფარსალოსში დამარცხდა. ბევრი ყოფილი პომპეელი, მათ შორის მარკუს იუნიუს ბრუტუსი და ციცერონი, დანებდნენ ბრძოლის შემდეგ, ხოლო სხვები, როგორიცაა კატონ უმცროსი და მეტელუს სციპიონი კვლავ იბრძოდნენ. პომპეუსი ეგვიპტეში გაიქცა, სადაც ჩასვლისთანავე მოკლეს. კეისარმა სამხედრო კამპანია მოაწყო აფრიკაში, სადაც ძვ. წ. 46 წელს სციპიონის ჯარი დაამარცხა, ტაპსის ბრძოლაში. სციპიონმა და კატონმა ცოტა ხნის შემდეგ თავი მოიკლეს. მომდევნო წელს კეისარმა დაამარცხა უკანასკნელი პომპეელი მისი ყოფილი ლეიტენანტი ლაბიენუსი მუნდას ბრძოლაში. ძვ. წ. 44 წელს იგი გახდა dictator perpetuo (დიქტატორი მარადიულად ან უვადო დიქტატორი) და მალევე მოკლეს. Caesar (1917). Gallic War, Loeb Classical Library. Harvard University Press. ISBN 978-0-67499-080-7.  Plutarch (1919). Life of Caesar, Loeb Classical Library. Harvard University Press.  Plutarch (1917). Life of Pompey, Loeb Classical Library. Harvard University Press.  Pseudo-Caesar (1955). „The Alexandrian War“, Caesar: Alexandrian war, African war, Spanish war, Loeb Classical Library. Harvard University Press. ISBN 978-0-67499-443-0.
ლვოვის ბრძოლა

ლვოვის ბრძოლა ან ლესიენიცის ბრძოლა 一 დაპირისპირება პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობისა და ოსმალეთის იმპერიის ჯარებს შორის, რომელიც გაიმართა ქალაქი ლვოვის მიმდებარე ტერიტორიაზე, 1675 წლის 24 აგვისტოს. 1675 წლის ზაფხულში ოსმალთა ჯარებმა, იბრაჰიმ შიშმანის მეთაურობით, გადალახეს პოლონეთის საზღვარი პოდოლიაში და დაიწყეს სწრაფი ლაშქრობა ლვოვისკენ, დნესტრის ნაპირების გასწვრივ. ოსმალთა არმია ითვლიდა დაახლოებით 20000 ჯარისკაცს ითვლიდა და შედგებოდა ქვეითთა და კავალერისტთა რჩეული რაზმებით, რომელთა დიდ ნაწილსაც ყირიმელი თათრები შეადგენდნენ. პოლონეთის მეფემ, იან III სობესკიმ გადაწყვიტა საკუთარი ჯარების ლვოვსა და მის გარშემო კონცენტრირება. ბრძოლისთვის მზადყოფნას პოლონელებმა მაშინ მიაღწიეს, როცა დამხმარე ძალთა რაზმები შეუერთდნენ. როდესაც ოსმალთა სარდალს ამის შესახებ აცნობეს, მან უმალვე დაძრა თავისი ჯარი ლვოვისკენ. სობესკიმ გადაწყვიტა საკუთარი არმიის სამ ნაწილად დაყოფა. 180 ქვეითი ჯარისკაცი, 200 მსუბუქი კავალერია და რამდენიმე ქვემეხი განთავსდა ლვოვისკენ მიმავალი ხევების აღმოსავლეთ ნაწილში. მძიმე კავალერისტთა უმეტესობა განლაგებული იყო გზაზე, ხეობების პირდაპირ და დაბლობების უკან. სობესკის ძალების მარცხენა ფლანგს იცავდა სოფელ ზბოისკაში განლაგებული 200 ჰუსარი, ხოლო ჯარის დარჩენილი ნაწილი ქალაქის სხვადასხვა ნაწილში იყვნენ გადანაწილებულნი იმ შემთხვევისთვის, რომ ოსმალთა სხვა მხრიდან შემოტევის შემთხვევაში შეტევა მოეგერიებინათ. დარჩენილ ე.წ. მოძრავ გალავნებს და სხვა ჯარისკაცებს უბრძანეს, დაჯგუფებულიყვნენ ვაკის მიმდებარე ბორცვზე. მათ გამოიყენეს ჰუსართა სათადარიგო შუბები იმ წარმოდგენის შესაქმნელად, რომ პოლონელთა ჯარის რაოდენობა გაცილებით მეტი იყო. ოსმალები მიიწევდნენ საბრძოლო მარშრუტისკენ ზუსტად ისე, როგორც ეს სობესკიმ განსაზღვრა. იბრაჰიმ შიშმანმა, რომელიც დარწმუნებული იყო იმაში, რომ ბორცვზე მდებარე ტყეში მტრის დიდი ჯარი დაბანაკებულიყო, უბრძანა საკუთარ ცხენოსანთა ჯგუფს, გზაზე ერთ-ერთი ხევის გავლით მიეღწიათ. ისინი შეაჩერეს პოლონელმა ქვეითებმა, ხოლო შემდეგში მსუბუქი კავალერიის კონტრშეტევა დაიწყო, რამაც თურქები უკან დახია. ამავდროულად, სობესკიმ უბრძანა ყველა ქალაქის ყოველ წერტილში განლაგებულ ბატალიონს, შეერთებოდა გზის გასწვრივ განლაგებულ მთავარ ძალებს. ჰუსართა 1700-კაციან რაზმს შეუერთდა ლიტველთა მსუბუქი კავალერიის სამი ქვედანაყოფი, მიხაილ კაზიმირ რაძილის მეთაურობით. სობესკიმ უბრძანა ცხენოსანთა არმიას, ხეობის დასავლეთ ნაწილისკენ დაძრილიყვნენ. ხევი შედარებით ვიწრო იყო, თუმცა ოსმალებმა მაინც ვერ შეძლეს შემაგრება აქ მომხდარი შეტაკებისას. პოლონელთა თავდასხმებმა, სობესკის მეთაურობით, თურქულ არმიაზე დაღამებამდე გასტანა. სობესკი ათავისუფლებს პოლონურ მიწებს ოსმალთაგან და, მალე, ის მიემგზავრება კრაკოვში კორონაციისთვის. აღსანიშნავია, რომ ბრძოლის შესახებ აღნიშნულია თავად პოლონეთის დედაქალაქ ვარშავაში არსებულ მონუმენტზე 一 უცნობი ჯარისკაცის საფლავი 一 წარწერით: "LWOW 24 VIII 1675". ოსმალეთის იმპერია ოსმალეთის იმპერიის განვითარება პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა იან III სობესკი Winged Hussars, Radoslaw Sikora, Bartosz Musialowicz, BUM Magazine, 2016. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Tucker, S.C., 2010, A Global Chronology of Conflict, Vol. Two, Santa Barbara:CLIO, LLC, ISBN 9781851096671
სკა (მუსიკა)

სკა (ინგლ. ska) — მუსიკალური ჟანრი, რომელიც გაჩნდა იამაიკაში 1950-იანი წლების ბოლოს. წარმოადგენს როკსტედისა და რეგის წინამორბედს. სკაში გაერთიანებულია კარიბული მენტოსა და კალიფსოს ელემენტები ამერიკულ ჯაზთან და რიტმ-ენდ-ბლუზთან ერთად. 1960-იანი წლების დასაწყისში სკა იყო იამაიკის დომინანტური მუსიკალური ჟანრი. სკას მესამე ტალღის შესახებ
ესტერგომის ალყა (1543)

ესტერგომის ალყა (1543) 一 მიმდინარეობდა 1543 წლის 25 ივლისიდან 10 აგვისტომდე, როდესაც ოსმალეთის იმპერიის არმიამ, სულთან სულეიმან დიდის მეთაურობით, ალყაში მოაქცია დღესდღეობით უნგრეთში არსებული ქალაქი ესტერგომი. ქალაქი ორი კვირის შემდეგ ოსმალებმა აიღეს. ალყა წარმოადგენს ჰაბსბურგებისა და ოსმალეთის დაპირისპირების ერთ-ერთ საკვანძო მომენტს, რომელსაც 1540 წლის 20 ივლისს იოანე ზაპოლიას სიცოცხლეც შეეწირა. ეს არის უნგრეთის ისტორიაში ე.წ. „ცივი ომების ხანის“ ნაწილი. სულეიმანმა 1541 წელს დაიპყრო ქალაქები ბუდა და პეშტი, რითაც მან უნგრეთზე კონტროლი კვლავ აღიდგინა, შედეგად კი შეიქმნა ე.წ. ბუდას ბეილერბეკი. როგორც ფრანკო-ოსმალური ალიანსის ნაწილი, საფრანგეთმა 1543-1544 წლებში საკუთარი საარტილერიო დანაყოფები ოსმალებს გადასცა და შეუერთა. ამასობაშ, სულთანმა საკუთარი ფლოტის ადმირალი, ხაირ ალ-დინ ბარბაროსა ფრანგებთან სათანამშრომლოდ გაგზავნა, რის შედეგადაც ბრძოლა ნიცის ალყაში გადაიზარდა. ესტერგომის ალყა მოჰყვა ფერდინანდ I-ის 1542 წელს განხორციელებულ წარუმატებელ მცდელობას, უკან დაებრუნებინა ბუდა. ბუდას უკეთესი პროტექციის კონტროლის მიზნით, თურქებმა ხელთ იგდეს, როგორც შიკლოშის, ისე სეგედის ციხეები. ამ ომის დამთავრებისტანავე, ოსმალეთს ჰქონდა შანსი, შემოეერთებინა ვენა და საკუთარ გარნიზონებში მოექცია ის, თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ სულთან სულეიმანს არ ჰქონდა დამადასტურებელი ინფორმაცია დასავლეთ ევროპასა და ხმელთაშუა ზღვაში ფრანგ მოკავშირეთა მხარდაჭერაზე, მან თავი შეიკავა. ოსმალთა წარმატებული კამპანიის შემდეგ, 1545 წელს კარლ V-სთან დაიდო ერთწლიანი ზავი, საფრანგეთის მეფის, ფრანსუა I-ის შუამავლობით. თავად სულეიმანი დაინტერესებული იყო საომარი მოქმედებების დასრულებით, რადგან იგი საომარ მოქმედებებს სპარსეთთანაც აწარმოებდა 一 მიმდინარეობდა ირან-ოსმალეთის ომის ერთ-ერთი გადამწყვეტი ეპიზოდი. ორი წლის შემდეგ, ფერდინანდმა და კარლ V-მ, ადრიანოპოლის ზავის მიხედვით, აღიარეს ოსმალთა სრული კონტროლი უნგრეთის ტერიტორიაზე, შედეგად, ფერდინანდიც დათანხმდა სულეიმანის შემოთავაზებას 一 ყოველწლიურად ეხადა ხარკი 30000 ოქროს ოდენობით, ჰაბსბურგთა მიწის საკუთრებისთვის. შეთანხმების თანახმად, ცენტრალური უნგრეთის ტერიტორია 1686 წლამდე ოსმალეთის განკარგულებაში უდნა დარჩენილიყო. ოსმალეთის იმპერია უნგრეთის სამეფო სულეიმან I ფერდინანდ I კარლ V ↑ Hammer-Purgstall, Joseph von; sf. 569 ↑ İpcioğlu, Mehmet; sf 55 ↑ Slovak history: chronology & lexicon Július Bartl p.59 ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 The Cambridge history of Islam by Peter Malcolm Holt p.328 ↑ Ottomans, Hungarians, and Habsburgs in Central Europe by Pál Fodor p.164 [1] ↑ Emperor Charles V, impresario of war by James D. Tracy p.206 ↑ The Ottoman Empire and early modern Europe by Daniel Goffman, p.111 [2] ↑ Firearms of the Islamic world, p.38 ↑ The Cambridge History of Islam, p.328 ↑ International encyclopaedia of Islamic dynasties by Nagendra Kr. Singh p.516 [3][მკვდარი ბმული] ↑ Cartography in the traditional Islamic and South Asian societies by John Brian Harley p.245 [4]
წმინდა მიწის ქართული წარწერები

წმინდა მიწის ქართული წარწერები — წმინდა მიწაზე დღემდე აღმოჩენილი საქტიტორო წარწერები. წარწერათა აბსოლუტური უმრავლესობა იერუსალიმშია, რამდენიმე მათგანი კი ბეთლემში, ნაზარეთსა და საბაწმიდის ლავრაშია დაცული. ქართულ საზოგადოებაში ამ წარწერებისადმი ინტერესი გვიანი შუა საუკუნეების მიწურულს გაღვივდა, მაშინ როცა საქართველოს პალესტინის თითქმის ყველა მონასტერი უკვე დაკარგული ჰქონდა. 1757-1758 წლებში წმინდა მიწაზე იმოგზაურა მთავარეპისკოპოსმა ტიმოთემ (გაბაშვილმა), ქართველთაგან პირველმა, რომელმაც ყურადღება მიაქცია ქართულ ეკლესია-მონასტრებში დაცულ წარწერებს. XVIII საუკუნის დამლევს წარწერებს ეცნობოდა ოკრიბელი ბერი ლავრენტიც. XIX საუკუნის განმავლობაში არაერთმა ქართველმა ინახულა წმინდა მიწა. აქაურ ქართულ წარწერებს გაკვრით ეხება თავის დღიურში გიორგი ავალიშვილი; საგანგებოდ სწავლობენ მათ ნიკო ჩუბინაშვილი, ალექსანდრე ცაგარელი, პეტრე კონჭოშვილი. XX საუკუნეში, როცა საბჭოთა საქართველოდან პალესტინაში გამგზავრება თითქმის შეუძლებელი გახდა, წმინდა მიწის ქართულ ეპიგრაფიკას იკვლევენ ემიგრაციაში მყოფი ქართველი მეცნიერებიც (გ. ფერაძე, მ. თარხნიშვილი, ვ. ჯობაძე) და ევროპელებიც (ვირჯილიო კორბო), მაგრამ ამ საკითხს შეჰხებიან საქართველოში მოღვაწე პირებიც (გ. წერეთელი, ვ. ჩაჩანიძე, გ. მიქაძე, დ. ლომიძე, გ. გაგოშიძე, ზ. სხირტლაძე, ზ. ალექსიძე, ე. მამისთვალაშვილი). გარკვეული ადგილი უჭირავს ეპიგრაფიკულ ძეგლებს ე. მეტრეველის წმინდა მიწისადმი მიმღვნილ გამოკვლევებში. ტიმოთე გაბაშვილის მოგზაურობის დროიდან მოკიდებული დღემდე წმ. მიწაზე მრავალი ქართული წარწერა განადგურდა. ქართველ მკვლევართა ყოველ მომდევნო თაობას წინამორბედებთან შედარებით ნაკლები ქართული წარწერა ხვდებოდა ადგილზე. ეს სამწუხარო ტენდენცია დღესაც გრძელდება. აღარ არსებობს წმ. ბასილის, წმ. თევდორეს, წმ. დიმიტრის, წმ. იოანე ნათლისმცემლის (მდ. იორდანესთან) მონასტრების წარწერები; ასევე წმ. თეკლას მონასტრის XV საუკუნის წარწერა, სადაც ჯვარის მამა ქახსოსრო ზედგინიძის მიერ მონასტრის ზღუდისა და სენაკების მშენებლობაზეა საუბარი და რომელიც გასული საუკუნის 60-70-იან წლებში ჯერ კიდევ ამშვენებდა იერუსალიმის ბერმნული საპატრიარქოს ერთ-ერთი შენობის კუთხეს. ამ მხრივ ყველაზე დიდი „ზარალი“ ჯვრის მონასტერმა განიცადა, საიდანაც უამრავი წარწერა თუ ქტიტორთა გამოსახულებაა დაკარგული. მიუხედავად მრავალი დანაკლისისა ორმოცამდე წარწერა ახლადაა აღმოჩენილი. აღნუსხულ წარწერათა უმეტესობა პილიგრიმული მინაწერია, თუმცა ზოგიერთი მათგანი მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავს, წარწერების ნაწილი კი ოფიციალური, საქტიტორო სასიათისაა; გამოვლინდა აქამდე უცნობი საეკლესიო ნაქარგობის ნიმუშებიც, რომელთაც საქტიტორო წარწერები გააჩნიათ. Academia გაგოშიძე გ., წმინდა მიწის ქართული წარწერები
ანატოლიის ფილა

ანატოლიის ფილა — კონტინენტური ტექტონიკური ფილა, რომელიც ევრაზიისა და არაბეთის ფილისაგან გამოყოფილია შესაბამისად, ჩრდილოეთ ანატოლიისა და აღმოსავლეთ ანატოლიის ნასხლეტით. თურქეთის ტერიტორიის დიდი ნაწილი მოქცეულია ანატოლიის ფილის ფარგლებში. მეტად საყურადღებო მიწისძვრები რეგიონში ისტორიულად ნასხლეტის ჩრდილო გაყოლებაზე მიმდინარეობდა, მსგავსად ერზინჯანის 1939 წლის მიწისძვრისა. გამანადგურებელი 2023 წლის თურქეთ-სირიის მიწისძვრა მოხდა აქტიური აღმოსავლეთ ანატოლიის ნასხლეტის გასწვრივ ნასხლეტ-ნაწევზე იქ, სადაც არაბეთის ფილა ჰორიზონტულად დაცურდა ანატოლიის ფილის სიახლოვეს. არაბეთის ფილის შეჯახება ევრაზიის ფილასთან შეიძლება „კუმშვის“ ან ანატოლიის ფილის დასავლეთისაკენ მოძრაობის შედეგი ყოფილიყო. ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის თანახმად, ანატოლიის ტრანსფორმული რღვევის სისტემა „შესაძლოა ყველაზე აქტიური იყოს მსოფლიოში“. აღმოსავლეთ ანატოლიის ნასხლეტი მარცხენა ლატერალური ტრანსფორმული რღვევის სახით ქმნის საზღვარს არაბეთის ფილასთან. სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კონვერგენტული საზღვარი გადის აფრიკის ფილასთან, რომელიც გამოვლინებულია ოკეანური ქერქის მკუშავი თავისებურებებით ხმელთაშუაზღვისპირეთის შიგნით, ისევე როგორც საკუთრივ ანატოლია კონინენტური ქერქის ფარგლებში და აგრეთვე სუბდუქციის ზონები ელინური და კვიპროსის რკალების გასწვრივ. ტრანსფორმული საზღვრის ჩრდილოეთი კიდე ევრაზიის ფილასთან ერთად ქმნის ჩრდილოეთ ანატოლიის ნასხლეტის ზონას. არსებული კვლევების მიხედვით, ანატოლიის ფილა მოძრაობს საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით, ვინაიდან არაბეთის ფილა მას სამხრეთიდან აწვება, ხოლო ჩრდილოეთიდან ევრაზიის ფილა. ზოგიერთ წყაროში, ანატოლიის ფილა ჯერ კიდევ მოიხსენიება როგორც ევრაზიის ფილასთან დაკავშირებული კონტინენტური ქერქის „ბლოკი“, თუმცა ჩრდილოეთ ანატოლიის ნასხლეტის შესწავლამ უჩვენა, რომ ანატოლია ევრაზიის ფილისაგან განცალკევებულია. ამჟამად ანატოლიის ფილა იკუმშება არაბეთის ფილით აღმოსავლეთიდან და ფორსირებულად დასავლეთისკენაა წაგრძელებული. აფრიკის ფილა დაძირულია ანატოლიის ფილის ქვეშ კვიპროსისა და ელინური რკალების გასწვრივ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროსთან. ↑ 7.8-Magnitude Earthquake Felt ‘Like the Apocalypse’ in Turkey and Syria ↑ Here's what we know about what caused the Turkey earthquake ↑ Eastern Turkey Seismic Experiment | Report from the IRIS Newsletter ↑ American Museum of Natural History | Anatolian Fault, Turkey ↑ The geodynamics of the Aegean and Anatolia: introduction ↑ Global Positioning System measurements of present-day crustal movements in the Arabia-Africa-Eurasia plate collision zone. Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 102 (B5): 9983–9999. 10 May 1997 ↑ Geochemistry, Geophysics, Geosystems An updated digital model of plate boundaries