laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კორდილიერა-ბლანკა

კორდილიერა-ბლანკა (ესპ. Cordillera Blanca) — მთათა სისტემა ანდებში. მდებარეობს პერუს ანკაშის რეგიონში. აქ მდებარეობს პერუს უმარლესი მწვერვალი უასკარანი (6 768 .). 1975 წელს დაარსებული უასკარანის ეროვნული პარკი თითქმის მთლიანად მოიცავს მთთა სისტემას. 1966 წელს კორდილიერა-ბლანკას ქედზე მდებარე მთა ალპამაიო (5,947 მ.) გამოცხადდა მსოფლიოში ყველაზე ლამაზ მთად. პერუს მთების სია Information about Cordillera Blanca დაარქივებული 2012-03-02 საიტზე Wayback Machine. Map of Cordillera Blanca Map of Cordillera Huayhuash Peak Lists for the Andes, including Peruvian Peaks
გრან-პახატენი

გრან-პახატენი (ესპ. Gran Pajatén) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ანდების ტყეებში, ლა-ლიბერტადისა და სან-მარტინის რეგიონის საზღვარზე, მდინარეების – მარანიონისა და უალაგას შორის. ძეგლი მდებარეობს რიო-აბისეოს ეროვნულ პარკში, რომელიც 1983 წელს შეიქმნა. 1990 წელს, იუნესკომ ეს პარკი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. იმის გამო, რომ ნანგრევები ძალიან ცუდ მდგომარეობაშია, ეს ეროვნული პარკი ამჟამად დახურულია დამ ის მოსანახულებლად საჭიროა პერუს სოფლის მეურნეობისა და კულტურის ეროვნული ინსტიტუტის ნებართვა. გრან-პახატენი მდებარეობს ბორცვზე და შედგება 26 წრიული ქვის სტრუქტურისაგან, რომლებიც დაშენებულია ტერასებზე. ნანგრევები 20.000 კვადრატულ მეტრს იკავებს. ძირითადი ნაგებობები დაფარულია მოზაიკებით, რომლებზეც გამოსახულია ადამიანები, ფრინველები, გეომეტრიული ფიგურები. იქვე აღმოჩენილ კერამიკულ ნაწარმზე ჩატარებულმა ანალიზებმა აჩვენა, რომ ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ძვ.წ. 200 წელს, მაგრამ კონკრეტულად ეს ნაგებობები ეკუთვნის ინკების ცივილიზაციას. პერუს არქეოლოგიური ძეგლები Loving it to Death, Gran Pajáten as a case study of the difficulties of preserving natural and cultural resources დაარქივებული 2007-02-26 საიტზე Wayback Machine. UNESCO: რიოი-აბიესოს ეროვნული პარკი Overview of Chachapoya archaeology დაარქივებული 2005-08-25 საიტზე Wayback Machine. Ethnography and archaeology of Chachapoya დაარქივებული 2009-03-06 საიტზე Wayback Machine.
გრან-ვილაია

გრან-ვილაია — არქეოლოგიური კომპლექსი ჩრდილოეთ პერუში, უტკუბამბას ხეობაში. მოიცავს უამრავ ნანგრევსა და სხვა არქეოლოგიურ ნიმუშს. კომპლექსი 1985 წელს აღმოაჩინა და სახელი უწოდა ამერიკელმა მკვლევარმა ჯენ სავოიმ. კომპლექსი მდებარეობს კუელაპის ციხე-სიმაგრის დასავლეთით და შედგება 15-30 ძირითადი და ასამდე მომცრო მონუმენტის ნანგრევებისაგან. როგორც დადგინდა, გრან-ვილაია ჩაჩაპოიას კულტურას მიეკუთვნება. დადგენილია, რომ გრან-ვილაიას უფრო დიდ არეალზე წარმოდგენილია 5.000-მდე წრიული თუ მართკუთხა შენობა. ყველა მათგანი აშენებულია ადგილობრივი კირქვისაგან და უმეტესობაზე ამოტვიფრულია უამრავი სხვადასხვა ფუგურა: ადამიანი, გველი, კონდორი, პუმა. გრან-ვილაიას დათვალიერების საშუალებას უამრავი ტურისტული სააგენტო იძლევა. შესაძლებლობა გაქვთ იაროთ ფეხით ან ცხენით და ტური დაასრულოთ კუელაპის ციხე-სიმაგრის მონახულებით. პერუს არქეოლოგიური ძეგლები http://www.phfawcettsweb.org/vilaya.htm დაარქივებული 2011-04-12 საიტზე Wayback Machine. http://www.aefosc.org/grandophir/ophir/granvilaya.html დაარქივებული 2009-03-30 საიტზე Wayback Machine. http://www.roughguides.com/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=128&xid=idh457924560_0447[მკვდარი ბმული] ↑ (1992) Incas: lords of gold and glory. New York: Time-Life Books. ISBN 0-8094-9870-7.  ↑ (1992) Incas: lords of gold and glory. New York: Time-Life Books. ISBN 0-8094-9870-7.
გიტარეროს მღვიმე

გიტარეროს მღვიმე — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ანკაშის რეგიონში, კალეხონ-დე-უაილასის ხეობაში. ადამიანის ნაკვალევი მღვიმეში ჩანს ჯერ კიდევ 10 000 – 12 000 წლის წინ. გამოქვაბულში აღმოჩენილი ცეცხლის ნაკვალევი თარიღდება ძვ. წ. 8 500–7 000 წლებით. აღმოჩენილია ასევე სხვადასხვა არტეფაქტები (უძველესი ხანის ადამიანის მატერიალური კულტურის ნაშთები): ხის ნაკეთიბები, ძვლები, ირმის რქები, ტირიფის ფოთლები და ა.შ. პერუს არქეოლოგიური ძეგლები გიტარეროს მღვიმის ქრონოლოგია
სიპანი

სიპანი – მოჩეს კულტურის არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, რომელიც ცნობილია თავის ელ-სენიორ-დე-სიპანის აკლდამით. პირველად იგი არქეოლოგმა უოლტერ ალტამ გათხარა. ამ აკლდამის აღმოჩენა, მიჩნეულია უკანასკნელი 30 წლის განმავლობაში ყველაზე დიდ არქეოლოგიურ აღმოჩენად, რადგან აკლდამა მთლად ხელშეუხებელი იყო, რაც იშვიათ გამონაკლისს წარმოადგენს. მიმდებარე ტერიტორიაზე კიდევ სხვა მრავალი სამარხი აღმოჩნდა. აქ აღმოაჩინეს მოჩეს იუვილერია, ნიღბები და ხელოვნების სხვა ნიმუშები სიპანის სამეფო სამარხების მუზეუმი დაარქივებული 2010-08-20 საიტზე Wayback Machine. სიპანი დაარქივებული 2010-12-05 საიტზე Wayback Machine.
ტუკუმე

ტუკუმე — კომპლექსი პერუში, მდინარე ლა-რეჩეს სანაპიროზე. წარმოადგენს 220 ჰექტარზე გადაჭიმულ ტერიტორიას, რომელიც შემოსაზღვრულია 26 მთავარი პირამიდითა და მიწაყრილებით. ეს ძეგლი წარმოადგენდა რეგიონულ ცენტრს ჯერ ლამბაიკეს (ჩვ.წ. 800-1350), შემდეგ ჩიმუს (ჩვ.წ. 1350-1450) და შემდეგ ინკების ცივილიზაციებისთვის (ჩვ.წ. 1450-1532). ტუკუმეს მიმდებარე ტერიტორიებზე მაცხოვრებლებს, დღემდე სჯერათ, რომ იქ შამანები ცხოვრობენ და ღამე მის ტერიტორიაზე შესვლას ვერავინ ბედავს. ტუკუმეს ვაკე, ჩრდილოეთ პერუს სანაპირო ზოლის უდიდესი ხეობის, ლამბაიეკეს ხეობის შემადგენელი ნაწილია. ეს ხეობა ცნობილია ადამიანის ხელით გაკეთებული უამრავი წყლის არხით და 250 აგურის პირამიდით. Promperu დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine. ↑ Shimada, Izumi. "The Late Prehispanic Coastal States." In The Inca World: The Development of Pre-Columbian Peru, edited by L. Laurencich Minelli, pp.49-82. Norman: University of Oklahoma Press, 2000
მოჩეს კულტურა

მოჩეს კულტურა — კოლუმბამდელი კულტურა სამხრეთ ამერიკაში. გავრცელებული იყო ახ. წ. I-VIII საუკუნეებში პერუს ჩრდილოეთ სანაპიროზე. მისი ცენტრი მდებარეობდა ქალაქ ტრუხილიოს მახლობლად. მოჩეს კულტურას მიეკუთვნება უაკა-დელ-სოლი, უაკა-დე-ლა-ლუნა, პანიამარკა, სიპანი, ელ-ბრუხო და პერუს სხვა არქეოლოგიური ძეგლები. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მოჩეს კულტურა "A Peruvian Woman Warrior of A.D. 450" BBC:"The Lost Civilization of Peru" Gallery of Moche erotic pottery at the Larco Museum დაარქივებული 2006-07-08 საიტზე Wayback Machine. Grim rites of the Moche დაარქივებული 2006-07-08 საიტზე Wayback Machine. Linked National University of Trujillo, IBM, National Geographic & press reports on El Brujo Archaeological project Sun and Moon Huacas Official Project information დაარქივებული 2012-11-26 საიტზე Wayback Machine. Temples Of Doom - human sacrifice დაარქივებული 2011-07-17 საიტზე Wayback Machine. , "Sacrificial Practices and Blood Rituals Among the Moche People of Ancient Peru" Moche pottery and the practice of war
საიუიტე

საიუიტე – არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ქალაქ აბანკაიდან 47 კილომეტრით აღმოსავლეთით, აპურიმაკის რეგიონის აბანკაის პროვინციაში. მას რელიგიური, დანიშნულება ჰქონდა და წარმოადგენდა წყლის კულტის მონუმენტს. ზედ ამოტვიფრულია სხვადასხვა ბარელიეფები: ცხოველები, გეომეტრიული ფიგურები. პერუს არქეოლოგიური ძეგლები ↑ პერუს საგარეო ვაჭრობისა და ტურიზმის სამინისტრო. Main archaeological sites დაარქივებული 2009-11-22 საიტზე Wayback Machine. . Retrieved March 5, 2009.
ურუბამბის ხეობა

ურუბამბას ხეობა – იგივე ინკების წმინდა ხეობა, მდებარეობს პერუს ანდებში, ინკების დედაქალაქ კუსკოს შემოგარენში და უძველესი წმინდა ქალაქის - მაჩუ-პიქჩუს დაბლა. ხეობა მოიცავს ტერიტორიებს პისაკსა და ოლიანტაიტამბოს შორის და მიუყვება მდინარე ურუბამბას, რომელიც ამ მონაკვეთში ასევე წმინდად იწოდება. აქ მთებიდან ჩამოედინება არაერთი მდინარე. ხეობა მოიცავს უამრავ არქეოლოგიურ ნანგრევს და სოფელს. ინკები ჯეროვნად აფასებდნენ ხეობის ხელსაყრელ გეოგრაფიულ მდებარეობასა და კლიმატს. ურუბამბას ხეობა მათი იმპერიის ბუნებრივი რესურსების მთავარ საბადოსა და სიმინდის (მაისის) მოყვანის მთავარ არეალს წარმოადგენდა. ურუბამბას ხეობა - ინკების წმინდა ხეობა დაარქივებული 2008-07-24 საიტზე Wayback Machine.
ლოს-ანჯელესი

ლოს-ანჯელესი, შემოკლებით ელ-ეი (LA), ანგელოზთა ქალაქი — მოსახლეობით რაოდენობის მიხედვით აშშ-ის მეორე ქალაქი ნიუ-იორკის შემდეგ. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1850 წლის 4 აპრილს და ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია. 2000 წლის ცენზის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3,69 მილიონს, 2004 წლის 1 ივლისის აღწერით ქალაქის მოსახლეობამ 3,85 მილიონს მიაღწია, ხოლო 2016 წელს 4 მილიონს გადააჭარბა. ქალაქი სამხრეთ კალიფორნიის ურბანული აგლომერაციების ცენტრი და უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. მისი ფართობია 1300 კმ², რითაც ის ნიუ-იორკს და ჩიკაგოს აღემატება. ლოს-ანჯელესი ქვეყნის მთავარი კულტურული, ეკონომიკური, სამეცნიერო და გართობის ცენტრია. ქალაქი ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე კოსმოპოლიტი ადგილია, სადაც თავს იყრის დედამიწის ფაქტობრივად ყველა ერის წარმომადგენელი. 1932 და 1984 წლებში ლოს-ანჯელესი ოლიმპიურ თამაშებს მასპინძლობდა. ლოს-ანჯელესის ყველაზე კრიმინალური უბნებია: Compton-ი, Watts-ი და Inglewood-ი. ისტორიული კუთვნილება: Los Angeles Then and Now დაარქივებული 2014-07-09 საიტზე Wayback Machine. Life magazine-ის სლაიდშოუ. ↑ About the City Government. City of Los Angeles. დაარქივებულია ორიგინალიდან — თებერვალი 8, 2015. ციტირების თარიღი: February 8, 2015. ↑ https://data.census.gov/cedsci/table?q=United%20States&tid=DECENNIALPL2020.P1 ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a>
ქეთევან ბატონიშვილი

ქეთევან ბაგრატიონი (ბატონიშვილი) (დ. 1764 — გ. 5 ივლისი, 1840) — ქართველი პოეტი. ერეკლე II-ის ასული. ჩვენამდე მოღწეულია მისი ერთი ლექსი „ჰოი, ვითარ ვსთქუა“ (ლექსი დაწერილია დაახლოებით 1805, პოეტის პატიმრობის დროს). ქეთევან ბაგრატიონი ალეგორიულ ფორმაში გადმოგვცემს რუსეთის თვითმპყრობელობის დამკვიდრებას საქართველოში, სამეფო ოჯახის რღვევას, მწარედ უჩივის თავის ხვედრს. ასათიანი ლ., ძველი საქართველოს პოეტი ქალები, თბ., 1936; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 498.
დათუნა ქვარიანი

დათუნა ქვარიანი — XVII საუკუნის ქართველი პოეტი. მოხსენიებული ჰყავს არჩილ II-ს „თეიმურაზისა და რუსთველის გაბაასებაში“. ჩვენამდე მოღწეულია ქვარიანის ერთი თხზულება — გალექსილი „წამება წმიდისა მთავარ მოწამისა გიორგისი“, რომელსაც საფუძვლად უდევს ამავე სათაურის ქართული პროზაული ძეგლი. თძზულება დაწერილია 16-მარცვლიანი შაირით, მასში უხვად არის გამოყენებული რუსთველური სიტყვა-თქმანი. ტექსტი გამოუცემელია. ჩიქოვანი მ., უცნობი პოეტი დათუნა ქვარიანი, მის წგნ.: ბერძნული და ქართული მითოლოგიის საკითხები, თბ., 1971; ლოლაშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 507.
ვირშელ ქვენიფნეველი

ვირშელ ქვენიფნეველი — ცხრაზმისხევის (ცხრაძმისხევის) ერისთავთერისთავი XI საუკუნის I ნახევარში, ძე ლარგველ ქვენიფნეველისა. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ქართლში ჩამომსხდარი ოსების წინააღმდეგ ბრძოლებში. გაათავისუფლა ქ. გორი ოსებისაგან. წყაროს ცნობით ქვენიფნეველი იყო გლახაკთა მოწყალე. მის დროს ქვენიფნევში ერისთავის ხარჯზე საზრდოობდა „უძლურთა და დავრდომილთა“ 55 სახლი. შოშიაშვილი, ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 518.
შალვა ქვენიფნეველი

შალვა ვირშელის ძე ქვენიფნეველი — ცხრაზმისხევის (ცხრაძმისხევის) ერისთავი XIII საუკუნის მიწურულსა და XIV საუკუნის დასაწყისში. საქართველოში მონღოლების ბატონობის დროს შექმნილ რთულ პოლიტიკურ სიტუაციაში ქვენიფნეველი გამოვიდა მონღოლთა წინააღმდეგ მებრძოლი დავით VIII-ის მოწინააღმდეგედ და ვახტანგ III-ს გაჰყვა ურდოში. დავით VIII-მ ააოხრა ქვენიფნეველის მამული - ცხრაზმისხევი. ურდოდან მობრუნებულმა ქვენიფნეველმა და ვახტანგ III-მ ილაშქრეს დავით VIII-ის მომხრე ხევსა, მთიულეთსა და დვალეთში. ქვენიფნეველმა ხადის თემში დაარღვია 25 ციხე, ხოლო დვალეთში - ციხეები თრუსოდან აჩაბეთამდე. ვახტანგ III-მ ქვენიფნეველს ერთგულებისათვის უბოძა მამულები ქსანსა, არაგვსა და ლიახვზე. გიორგი VI-ის ბრძანებით ქვენიფნეველმა დაიპყრო ლოწობნის ციხე (1311). გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 518.
ნიანია ქუაბულისძე

ნიანია ქუაბულისძე — დიდგვაროვანი ფეოდალი XI საუკუნის II ნახევრის საქართველოში. იგი ივანე ლიპარიტის ძესთან და ყუელის ერისთავთან მურვან ჯაყელთან ერთად სათავეში ედგა ქართველთა ლაშქარს, რომელიც 1068 განძის მფლობელის ფადლონის (მას თბილისი და რუსთავი სელჩუკთა სულთანმა ალფ-არსლანმა მისცა) წინააღმდეგ იბრძოდა, მტერი დაამარცხა და საქართველოდან განდევნა. 1073 სხვა ფეოდალებთან ერთად ქუაბულისძე აუჯანყდა გიორგი II-ს, დაიჭირა სამეფო ქალაქი ქუთაისი და საჭურჭლე გაძარცვა. მეფემ აჯანყებული ფეოდალები დაამარცხა, მაგრამ არ დასაჯა. ქუაბულისძეს თმოგვი უბოძა, მოჯანყეები დააშოშმინა და გარკვეული დროით "დაიწყნარა" მეფობა. მეტრეველი რ., შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973; საქართველოს ისტორიული ნარკვევები, ტ. 3, თბ., 1979; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965; მეტრეველი რ., ქსე, ტ. 10, გვ. 566, თბ., 1986
მემფისი

მემფისი იყო მეუღლე ეპაფუსის, ქალაქ მემფისის, ეგვიპტე, დამფუძნებელი ბერძნულ მითოლოგიაში. ის იყო ლიბიის დედა. შესაბამისად, მემფისი რამდენიმე ქალაქს ჰქვია: მემფისი - უძველესი ქალაქი ეგვიპტეში. მემფისი - ქალაქი აშშ-ში, ტენესის შტატში. მემფისი - მცირე ქალაქი ნიუ-იორკის შტატში. მემფისი ასევე ნაწილია შემდეგ ორგანიზაციათა სახელების: მემფის კონსალტინგი - შვედური კომპანია კომპიუტერულ პროგრამათა ხარისხის კონსულტაციებში. მემფისის ჯგუფი - იტალიელ დიზაინერთა და არქიტექტორთა გავლენიანი ჯგუფი 1980-იან წლებში.
ყუბასარი

ყუბასარი — XII საუკუნის II ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, სამეფო კარზე „გაზრდილი“, გაქრისტიანებული „ნაყივჩაღარი“. დემნა (დემეტრე) უფლისწულის აჯანყების დროს ყუბასარი ყივჩაღთა რაზმით გიორგი III-ის მხარეზე დადგა და მნიშვნელოვნად განაპირობა მეფის გამარჯვება, რისთვისაც ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის სახელოები მიიღო. მასვე ებოძა აჯანყებულთათვის ჩამორთმეული მამულების ნაწილი, მათ შორის სახელო მამულად — ივანე ორბელის ნაქონი ლორე. თამარის გამეფებისთანავე გიორგი III-ის მიერ დამცრობილ ფეოდალთა მოთხოვნით მეფე იძულებული გახდა დაავადებული ყუბასარისთვის სახელოები და ლორე ჩამოერთმია. ჩხატარაიშვილი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 661.
შავ-ზაქარია

შავ-ზაქარია, XI საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა პალესტინაში, შავი მთის ქართულ მონასტერში. გადაწერა სახარება ნიკოლაოს ხუცესის დედნიდან, რომელიც შესრულებულია გიორგი მთაწმიდლის ორიგინალიდან. წიგნი ნაწერია ლამაზი ნუსხურით, ორ სვეტად, ყავისფერი მელნით, დიდი სიყვარულით არის მორთული: არშიებზე ასევე ლამაზი, შედარებით წვრილხაზოვანი, სასიამოვნო პროპორციის მთავრული საზედაო ასოებია. ზოგი სინგურით შესრულებული, ზოგი - მელნით. სინგურით ნაწერ საზედაო ასოებს ზემოდან და ქვემოდან უზის წვრილი მრგლოვანი ასოები - სტრიქონების სათვალავი: ყოველი ასეთი "ანსამბლი" მოფიქრებულია როგორც დეკორატიული ელემენტი. წიგნს თავში დართული აქვს კამარები - 14 გვერდი. სახარებაში ჩართულია ანანიას მიერ შესრულებული ორი მინიატიურა. ქსე, ტ. 10, გვ. 670, თბ., 1986
შალვა ქსნის ერისთავი

შალვა შანშეს ძე ქსნის ერისთავი (გ. 18 სექტემბერი, 1662) — კახეთის აჯანყების (1660) ერთ-ერთი მეთაური. შალვა იყო ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, ძე შანშესი, რომელიც საკუთარმა ძმამ იესემ მოაკვლევინა. შალვას ცოლი იყო ზაალ არაგვის ერისთავის ასული ქეთევანი, შვილები — ლარგველი (ჩანს 1683-1690) და დათუნა (ჩანს 1683 — გ. 1717). 1660 წელს იყო კახეთში ირანის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ, ქვეყნისთვის მტრის ახალი შემოსევა რომ აეცილებინა, შალვა ქსნის ერისთავი ბიძინა ჩოლოყაშვილთან და თავის ბიძაშვილ ელიზბარ ერისთვისშვილთან ერთად სპარსეთის შაჰს ეახლა. შაჰმა ისინი განჯის ხანს გადასცა, ხოლო განჯის ხანმა კი იმ თურქმანულ ტომებს, რომლებიც კახეთის აჯანყების დროს ამოწყვიტეს. ქართველი დიდგვაროვნები წამებით დახოცეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ელიზბარ ქსნის ერისთავი ჩამოასვენეს და იკორთაში, ერისთავების საგვარეულო მონასტერში დაკრძალეს. ქართულმა ეკლესიამ ისინი წმინდანებად შერაცხა. მათი ხსენების დღეა 18 სექტემბერი (ახ. სტ. 1 ოქტომბერი). გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 677. ჩიქოვანი, ი., ქსნის ერისთავები, თბ., 2010.
ოთარ შალიკაშვილი

ოთარ შალიკაშვილი — XVI საუკუნის შუა წლების მესხეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი. ყვარყვარე III ათაბაგის პირველი ვეზირი. მურჯახეთის ბრძოლის (1535) შემდეგ ცდილობდა სამცხე-საათაბაგოს გაუქმებული სამთავროს აღდგენას და მცირეწლოვანი ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძის ათაბაგად დამტკიცება. ამ მიზნით შალიკაშვილი ოსმალეთში გაემგზავრა და სულთანს დახმარება სთხოვა ბაგრატ იმერთა მეფის წინააღმდეგ. 1543 წელს შალიკაშვილი და ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძე ქარაღაქის ბრძოლაში ოსმალებს უჭერდნენ მხარს. ქართველთა გამარჯვების შემდეგ ისევ სულთანთან ჩავიდნენ. სოხოისტის 1545 წლის ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ. შალიკაშვილის რჩევით სამცხე-საათაბაგოს ციხეებში ოსმალთა ჯარი ჩააყენეს, ქაიხოსრო ათაბაგად დაამტკიცეს და მეურვედ შალიკაშვილი დაუნიშნეს. შემდეგ შალიკაშვილის ასული ცოლად შეირთო შაჰ-თამაზმა. შალიკაშვილის სიკვდილის შემდეგ შალიკაშვილებსა და ათაბაგებს შორის მტრული ურთიერთობა დამყარდა. სვანიძე მ., საქართველო-ოსმალეთის ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII სს., თბ., 1971; ლომსაძე შ., ქსე, ტ. 10, გვ. 678, თბ., 1986
შოთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

შოთა (სახელი) შოთა ძე ართავაჩოსძისა შოთა კუპრი შოთა რუსთაველი
სვიმეონ შოთაძე

სვიმეონ შოთაძე — XVI საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი. ათაბაგ ყვარყვარე III-ის (1516-1535) თანამედროვე. სადგერის წმ. გიორგის ეკლესიის დეკანოზი. მას ეკუთვნის 16-მარცვლიანი შაირით დაწერილი, წმ. გიორგისადმი მიძღვნილი 25-სტროფიანი ოდა, რომელიც აღმოაჩინეს ილ. აბულაძემ და ქრ. შარაშიძემ. მათი ვარაუდით, შოთაძის გვარი შოთა რუსთაველიდან უნდა მომდინარეობდეს. თაყაიშვილი ე., ჩხარის ეკლესიის სიძველენი, «საქართველოს მუზეუმის მოამბე», 1951, ტ. 15 B; კეკელიძე კ., პოეტი შოთასძე, მის წგნ.: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 4, თბ., 1957; რუხაძე ტ., პოეტი სვიმეონ დეკანოზი შოთას-ძე (შოთაშვილი), «ლიტერატურული ძიებანი», 1944, ტ. 3; ჩხარტიშვილი ა., მამნე ოქრომჭედელი, თბ., 1978; Абуладзе И. В., Шарашидзе Х. Г., К вопросу об имени и родине Руставели, «საქ. სსრ მეცნ. აკადემიის მოამბე», 1941, ტ. 2, № 7; ონიანი შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 16.
შპიგელი (ჟურნალი)

შპიგელი (გერმ. Der Spiegel — სარკე) — ევროპის უდიდესი და გერმანიის ყველაზე გავლენიანი ყოველკვირეული ჟურნალი, გამოდის ჰამბურგში და მისი ტირაჟი ერთ მილიონს აღემატება. ჟურნალის პირველი გამოცემა ჰანოვერში დაიბეჭდა 1947 წლის 4 იანვარს, შაბათს. მანამდე, ჟურნალს მოკლე პრელუდია ჰქონდა სახელწოდებით Diese Woche (ეს კვირა), რომელიც 1946 წლის ნოემბრიდან რამდენიმეჯერ გამოიცა და ბრიტანეთის საოკუპაციო ადმინისტრაციის დაფინასებით იბეჭდებოდა. ბრიტანელებთან კონფლიქტის შემდეგ ჟურნალი გადაეცა მთავარ გერმანელ რედაქტორს რუდოლფ აუგშტაინს და შპიგელი დაერქვა. აუგშტაინი ჟურნალის მთავარი რედაქტორი გარდაცვალებამდე, 2002 წლის 7 ნოემბრამდე, დარჩა. ჟურნალი 1950 წლიდან აუგშტაინისა და ჯონ ლარის მფლობელობაშია. 1962 წელს ლარის წილი რიჩარდ გრუნერმა გამოისყიდა. 1969 წელს აუგშტაინმა გრუნერის წილი იყიდა 42 მილიონ გერმანულ მარკად და ერთპიროვნული მფლობელი გახდა. 1971 წელს გრუნერ-ლარის კომპანიამ ისევ შეიძინა აქციათა 25%. 1974 წელს აუგშტაინი კომპანიის რესტრუქტურიზაციას ახდენს და თანამშრომლებს თანამფლობელებად ხდის. ყოველ თანამშრომელს, რომელიც ჟურნალში სამ წელზე მეტს დაჰყოფს, საშუალება ეძლევა მმართველი საბჭოს ასოცირებული წევრი გახდეს და ჟურნალის მენეჯმენტში მიიღოს მონაწილეობა. 1952 წლიდან შპიგელი ჰამბურგში ინაცვლებს. მას საკუთარი შენობა აქვს ქალაქის ცენტრში, პორტთან. შპიგელი სტილითა და პრეზენტაციით ემსგავსება ამერიკულ ჟურნალებს ტაიმი და ნიუსუიკი, თუმცა გაცილებით უფრო ტევადი, ღრმა-გაანალიზებული სტატიები აქვს და ამით ატლანტიკ-მანზლის ან ბრიტანულ ეკონომისტს ჰგავს. გერმანიაში ის ცნობილია გამორჩეული, აკადემიური წერის სტილითა და უკიდურესი სიმძიმით. ტიპური გამოცემა 200 გვერდიანია მიუხედავად იმისა, რომ ყოველკვირეულია და რეკლამას მხოლოდ მოცულობის მესამედს უთმობს. შპიგელს პოლიტიკური არაეთიკურობის გამოვლენისა და სკანდალების დიდი ისტორია აქვს, რითაც დაიმსახურა "Sturmgeschütz der Demokratie" (დემოკრატიის დამბაჩა) წოდება. ფაქტობრივად ამ როლში შპიგელი ადრეული 1950-იანებიდან გამოდის, როცა ფედერალური მთავრობა იძულებული გახდა გამოეძიებინა შპიგელის ბრალდებები ზოგიერთ პარლამენტართა მოქრთამვაზე, რამაც ხელი შეუწყო დასავლეთ გერმანიის მთავრობის ფრანკფურტის ნაცვლად ბონში დაფუძნებას. თუმცა ყველაზე მნიშვნელოვანი ინციდენტი, რომელმაც ჟურნალს დემოკრატიის დიდი სკანდალისტის სახელი დაუმკვიდრა იყო ე.წ. შპიგელის სკანდალი (1962). გერმანიის სამხედრო ძალების არადამაკმაყოფილებელ საომარ მდგომარეობაზე სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ თავდაცვის მინისტრმა მემარჯვენე ფრანც იოზეფ შტრაუსმა შპიგელის წინააღმდეგ გამოძიების დაიწყო, რის გამოც პოლიციამ ჟურნალის რედაქციის ოფისი დაარბია, ხოლო რუდოლფ აუგშტაინი სხვა რედაქტორებთან ერთად დაპატიმრებულ იქნა ქვეყნის ღალატის ბრალდებით. მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით ამის უფლება არ ჰქონდა, შტრაუსმა ასევე დააპატიმრებინა თავად სტატიის ავტორი კონრად აჰლერი, რომელიც იმჟამად ესპანეთში იმყოფებოდა შვებულებით. გამოძიება სწრაფად ჩავარდა არასაკმარის მტკიცებათა გამო და მთელმა კამპანიამ კანცლერი კონრად ადენაუერის კაბინეტის მძლავრი შერყევა გამოიწვია, შტრაუსის გადადგომასთან ერთად. ეს ინციდენტი საყოველთაოდ განიხილებოდა, როგორც პრესის თავისუფლების შელახვა, ხოლო შპიგელი კი — ამ თავისუფლების ბასტიონი. მას შემდეგ შპიგელი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გერმანიის მთავრობაში სხვადასხვა პოლიტიკური მაქინაციებისა და ძალთა დაპირისპირებების გამოვლენაში. ოფიციალური საიტი
შოთა კუპრი

შოთა კუპრი, კუპარი — ქართველი ფეოდალი. ჰერეთის ერისთავი XIII საუკუნის 30-40-იან წლებში. ზოგიერთი მოსაზრებით "კუპრი" მას ეწოდა სახის კანის სიშავის გამო, ზოგით იმის გამო, რომ მის სამფლობელოში კუპრი მოიპოვებოდა. უარყოფილია შეხედულება, თითქოს შოთა კუპრი მანის მოძღვრების მიმდევარი და, ამდენად, ქრისტიანული სარწმუნოებისაგან განდგომილი ("კუპარი") იყო (პ. ინგოროყვა). ზოგიერთი მკვლევარი შოთა კუპრს ვეფხისტყაოსნის ავტორად მიიჩნევდა (თეიმურაზ ბატონიშვილი, მ. ბროსე, პ. ინგოროყვა). შოთა კუპრი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როდესაც დასავლეთ საქართველოში გადასულმა მეფე რუსუდანმა მონღოლებთან შეთანხმება გადაწყვიტა, შანშე და ავაგ მხარგრძელებთან და ვარამ გაგელთან ერთად შოთა კუპრიც გაგზავნა მათთან მოსალაპარაკებლადე. აღმოსავლეთ საქართველოში დაბრუნებულ რუსუდანს და მის ვაჟს - დავითს სხვა დიდებულებთან ერთად მიეგება შოთა კუპრი. მან მონაწილეობა მიიღო კოხტასთავის შეთქმულებაში. სხვა ქართველ მთავრებთან ერთად ის შეეგება პატიმრობის შემდეგ მცირე აზიიდან დაბრუნებულ ლაშა-გიორგის ძეს დავითს. კიკნაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 16.
პიკიმაჩაი

პიკიმაჩაი – არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, აიაკუჩოს ხეობაში. იგი თარიღდებოდა ძვ. წ. 20 000 წლით, რაც დიდ დავას იწვევდა მეცნიერებში. საბოლოოდ მისი შექმნის თარიღად ძვ. წ. 12 000 წელი განისაზღვრა. აქ აღმოჩენილია უამრავი არტიფაქტი: ბაზალტის იარაღები, სატყორცნი იარაღები, ლითონის ნარჩენები. პერუს არქეოლოგიური ძეგლები პიკიმაჩაი დაარქივებული 2010-06-04 საიტზე Wayback Machine. , Minnesota State University, Mankato.
ჩაჩიკაშვილები

ჩაჩიკაშვილები — ქართველ კალიგრაფ-მწერალთა ოჯახი. მოღვაწეობდნენ XVIII-XIX საუკუნეებში. ნიკოლოზ მღვდელი (დ. უცნობია — გ. 1810), მისი ვაჟები კორნილიე ანუ კორნილიოსი და თომა. ნიკოლოზი თავის დროზე ცნობილი „მწერალთაგანი“ იყო. გადაწერილი აქვს უმეტესად სასულიერო შინაარსის წიგნები: კურთხევანი 1758 წლისა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-1465), თვეთა მეტყველება 1802 წლისა (A-1321), კურთხევანი 1760 წლისა (A-465), აგრეთვე საერო შინაარსის წიგნები: მსოფლიო ისტორია 1769 წლისა (A-657), წიგნი ისტორია — ზნეობრივი არაკების კრებული, 1793 წლისა (A-1168). 1774-1779 წლებში შეადგინა და თავისი ხელით გადაწერა სადევგმირო და სამიჯნურო თხზულებების (შაჰნამე, ბაამიანი, ყარამანიანი, ბარამიანი, ბარამგურიანი, ჩარდარვიშიანი, თამარიანი და სხვა) დიდი კრებული (A-858, 860, 999). წერდა მხედრულად და ნუსხურად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 88.
ბიძინა ჩოლოყაშვილი

ბიძინა ჩოლოყაშვილი — კახეთის 1659 წლის სახალხო აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — ახალი სტილით 1 ოქტომბერი (18 სექტემბერი). XVII საუკუნის 30-იან წლებში კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი, შემდეგ სუფრაჯი. ქართლის მეფე როსტომსა და კახეთის მეფე თეიმურაზ I-ს შორის გამართულ ბრძოლაში ამ უკანასკნელის მხარეზე იყო. 1648 წელს თეიმურაზის დავალებით მან ერწო დალაშქრა, რათა თიანეთი მეფისათვის დაემორჩილებინა. კახეთის აჯანყების (1659) შემდეგ შაჰმა შალვა და ელიზბარ ერისთავებთან ერთად ჩოლოყაშვილი ირანში გაიწვია და გამაჰმადიანება მოსთხოვა, მაგრამ, მტკიცე უარი მიიღო. მაშინ შაჰმა ის გადასცა იმ თურქმანებს, რომელთა მეტომეებიც კახეთის აჯანყების დროს გაწყვიტეს. ჩოლოყაშვილი წამებით მოკლეს. დაკრძალულია იკორთის ტაძარში. ქართველი წმინდანები საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973 ხანთაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 147. დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება“, თბილისი, 2004 ↑ წმიდა მოწამენი: ბიძინა ჩოლოყაშვილი და ქსნის ერისთავნი - ელიზბარი და შალვა (+1661)