laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ზღვისგველისებრნი

ზღვისგველისებრნი (ლათ. Hydrophiinae) — შხამიანი გველების ქვეოჯახი. შეიცავს 38 გვარის 199 სახეობას. მათი სხეულის სიგრძე უმეტესწილად 1.2–1.4 მ აღწევს; ზოგიერთი სახეობის სიგრძე 2.75 მ-მდეა. გავრცელებული არიან ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ წყლებში. კარგად ეგუებიან წყლის გარემოს. აქვთ გვერდებზე შებრტყელებული კუდი, სარქველებიანი ნესტოები. პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი მდიდარია სისხლძარღვებით და დამატებითი სუნთქვის ორგანოს წარმოადგენს. აქვთ ღარიანი შხამიანი კბილები. შხამი ძლიერ ტოქსიკურია. შობენ ცოცხალ ნაშიერს. იკვებებიან ძირითადად თევზებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 548.
გლობულარია

გლობულარია (ლათ. Globularia) — გლობულარიასებრთა ოჯახის მცენარეთა გვარი. აერთიანებს 25-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია მწვანე კონცხის კუნძულებიდან დასავლეთი აზიამდე. საქართველოში ამ გვარის მხოლოდ ერთი სახეობა იზრდება — ბეწვყვავილა გლობულარია (ლათ. Globularia trichosantha ). მისი 10–30 სმ სიმაღლის ღერო (ერთი ან მრავალი) მოფენილია დაკნინებული ფოთლებით, რომელთა უმეტესობა ღეროს ძირშია როზეტად თავმოყრილი. აქვს ცისფერი ყვავილი. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება იშვიათად შიდა ქართლში, კახეთსა და ქიზიყში. იზრდება ტყისპირა ჩამონაზვავზე, ნატყევარ მშრალ ფერდობზე დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 48-49.
ზღვის გოჭი

ზღვის გოჭი (ლათ. Cavia porcellus), გვინეური ზღვის გოჭი, ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი უკუდო სხეული 35 სმ აღწევს. უკანა თათზე 3 თითი აქვს, წინაზე - 4, ზურგი - მოყავისფრო-რუხია. ცხოვრობს პერუს მთისწინების ღია ადგილებში. ბინადრობს სოროებში პატარ-პატარა ჯგუფებად. წელიწადში 2-ჯერ შობს 1-4 ნაშიერს. ზღვის გოჭი (ან მისი ახლობელი სახეობა) სახორცედ მოაშინაურეს ინკებმა. ევროპაში შემოყვანილია XVI საუკუნეში. ზღვის გოჭს იყენებენ ბიოლოგიასა და მედიცინაში ფიზიოლოგიური, იმუნოლოგიური და სხვა ცდებისათვის. ტყვეობაში მრავლდება მთელი წლის განმავლობაში და შობს 6 ნაშიერს. ცუდად იტანს ტემპერატურის მკვეთრ ცვლილებას. ზღვის გოჭის ძირითადი საკვებია ხარისხიანი თივა, ისინი უნდა ვკვებოთ თივით ზამთრობითაც და ზაფხულობითაც. იმის გამო, რომ ზღვის გოჭს აქვს განსაკუთრებული საჭმლის მონელების სისტემა, ისინი ჭამენ საჭმელს ხშირ-ხშირად მაგრამ პატარა პორციებით. თივა უწყობს ხელს საჭმლის მონელების სისტემას და ის მას ულესავს კბილებს (კვება შეიძლება ასევე ხილით, სტაფილოთი, სალათით, ხორბლით, მწვანილით და სხვა). ზღვის გოჭებს უნდა ჰქონდეთ წყლის დალევის საშუალება (ეს საჭიროა, მაგრამ ზღვის გოჭები წყალს ასევე იღებენ ბოსტნეულიდან). ხანდახან შეიძლება მოგეჩვენოთ, რომ ის არც სვამს წყალს, მაგრამ ეს ასე არაა. წყალი უნდა გამოუცვალოთ ყოველდღე. ორსული ზღვის გოჭი ჭამს და სვამს მეტს. უხარისხო საკვები ზღვის გოჭებისთვის ძალიან მავნეა და შეიძლება სიკვდილიც კი გამოიწვიოს. ზღვის გოჭი - კარგი შინაური ცხოველი, დამჯერი და კეთილი. შეიძლება ზღვის გოჭის გაწვრთნა, რომ მის სახელის დაძახებაზე პასუხი გაგცეთ (ჭყვიტინით). გამოსცემენ სხვადასხვანაირ ხმებს მოფერებისას ან თუნდაც სხვა მოვლენის დროს. უყვართ ხელზე ჯდომა. მათთვის ძალიან საშიშია პატარა სიმაღლიდან ჩამოხტომაც კი. ზღვის გოჭის საცხოვრებელი (მაგალითად აკვარიუმი, და რა თქმა უნდა წყლის გარეშე!) უნდა გამოსუფთავდეს 1-2 ჯერ კვირაში. ზღვის გოჭები საშუალოდ ცოცხლობენ 7-8 წელი, ზოგჯერ კი 15 წელიც კი. Archetti, Eduardo (1997). Guinea-Pigs: Food, Symbol and Conflict of Knowledge in Ecuador. Berg. ISBN 1-85973-114-7.  Chazan, Michael (2008). World Prehistory and Archaeology: Pathways through Time. Pearson Education, Inc.. ISBN 0-205-40621-1.  Morales, Edmundo (1995). The Guinea Pig: Healing, Food, and Ritual in the Andes. University of Arizona Press. ISBN 0-8165-1558-1.  Richardson, V.C.G. (2000). Diseases of Domestic Guinea Pigs, 2nd, Blackwell. ISBN 0-632-05209-0.  Terril, Lizabeth A.; Clemons, Donna J. (1998). The Laboratory Guinea Pig. CRC Press. ISBN 0-8493-2564-1.  Vanderlip, Sharon (2003). The Guinea Pig Handbook. Barron's. ISBN 0-7641-2288-6.  Wagner, Joseph E.; Manning, Patrick J (1976). The Biology of the Guinea Pig. Academic Press. ISBN 0-12-730050-3.  ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 548. ACBA – American Cavy Breeders' Association Domestic Guinea Pig Genome
ზღვის ვარსკვლავები

ზღვის ვარსკვლავები (ლათ. Asteroidea) — უხერხემლოთა კლასი კანეკლიანების ტიპისა. მათი ხუთ-, ზოგჯერ მრავალსხივიანი (50-მდე), კაშკაშა სხეულის სიგრძე 1 სმ-იდან 1 მ აღწევს. ფსკერის ცხოველებია, დაცოცავენ ამბულაკრული ფეხებით. უმრავლესობა მტაცებელია. ზოგს შეუძლია გადმოაბრუნოს კუჭი, შემოეხვიოს მსხვერპლს და სხეულის გარეთ მოინელოს. ზღვის ვარსკვლავების უმრავლესობა ცალსქესიანია. განვითარება მეტამორფოზით მიმდინარეობს, ზოგი ცოცხალმშობია. კარგად განვითარებული რეგენერაციის უნარი აქვთ. კლასში 1500-ზე მეტი სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულნი არიან ყველა ზღვასა და ოკეანეში. ზღვის ვარსკვლავები იკვებება სარეწაო მოლუსკებით (ხამანწკები, მიტილუსები), აგრეთვე რიფის წარმომქმნელი ნაწლავღრუიანებით, რითაც დიდი ზიანი მოაქვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 549.
კარატე

კარატე იგივე კარატე დო — სპორტის სახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს შეტევასა და სიმტკიცეზე. კარატეს საფუძველი დაუდო რიუკიუს სამეფოში წარმოქმნილმა საბრძოლო ხელოვნებამ, რომელსაც ჰქვია „თე“, ანუ „ხელი“. განვითარების ისტორიაში კარატემ განიცადა ასევე კუნგ-ფუს, კერძოდ, ფუჯიანის თეთრი წეროს გავლენა. თანამედროვე კარატე უპირატესად ისეთ დარტყმით ხერხებს იყენებს, როგორიცაა მაგ. მოქაჩვა, წიხლის, იდაყვის და მუხლის დარტყმა, სხვადასხვაგვარი ღია ხელის ტექნიკა, მაგ. „დანისებური ხელი“. ისტორიულად და ასევე თანამედროვე სტილშიც ისწავლება დაჭიდების, სროლის, ბლოკირების, თავშეკავებების და სასიცოცხლო მნიშვნელობის დარტყმები. კარატე იაპონიაში XX საუკუნის დასაწყისში შეიტანეს მიგრაციის დროს, მას შემდეგ, რაც 1879 წელს რიუკიუს სამეფო იაპონიას შეუერთდა და რიუკიუს მცხოვრებნი, განსაკუთრებით ოკინაველები ეძებდნენ სამუშაოს იაპონიაში. ტაიშოს ეპოქის შემდეგ კარატე იაპონიაში სისტემატიურად ისწავლებოდა. 1922 წელს იაპონიის განათლების სამინისტრომ ტოკიოში მიიწვია გიჩინ ფუნაკოში კარატეს აქციის ჩასატარებლად. 1924 წელს კეის უნივერსიტეტმა იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტში კარატეს კლუბი ჩამოაყალიბა და 1932 წლისთვის, იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტებს კარატეს კლუბები ჰქონდათ. ამ ეპოქაში, როცა იაპონიის მილიტარიზმის ესკალაცია იგრძნობოდა, სახელი 唐 手 ჩინური ხელი ან ტუგლის ხელი შეიცვალა 空手 ცარიელი ხელით. იაპონურად ორივე გამოითქმება როგორც კარატე რათა მიანიშნოს, რომ იაპონელებს სურდათ საბრძოლო ფორმის შემუშავება იაპონურ სტილში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ოკინავა გახდა მნიშვნელოვანი ადგილი შეერთებული შტატების სამხედრო ბაზისთვის და კარატე გახდა პოპულარული სამხედრო მოსამსახურეებს შორის. კარატეს მსოფლიო ფედერაცია [1] დაარქივებული 2018-09-02 საიტზე Wayback Machine.
კრიკეტი

კრიკეტი — ორ გუნდს შორის კრიკეტის ჩოგნითა და ბურთით თამაში. იგი წარმოიშვა XVI საუკუნის ინგლისში და XVIII საუკუნეში ჩამოყალიბდა როგორც სპორტის ერთ-ერთი ეროვნული სახეობა. თამაში მიმდინარეობს ბალახიან მინდორზე, რომელსაც ელიფსის ფორმა აქვს. მოედნის შუაგულში არის მართკუთხედის ფორმის მიწის 20 მეტრიანი მოედანი, სიგანით 3 მეტრი. გუნდები მორიგეობით ისვრიან ბურთს და თამაშობენ მოედანზე. ისინი ცდილობენ კრიკეტის ჯოხის ბურთზე დარტყმით (ან მიწოდების დროს), მოაგროვონ ქულების მაქსიმალური რაოდენობა ან ხელი შეუშალონ მოწინააღმდეგეებს ქულების დაგროვებაში. თამაშის მმართველი ორგანოა კრიკეტის საერთაშორისო საბჭო (ICC), რომელსაც ჰყავს 100-ზე მეტი წევრი, რომელთა სრულუფლებიანიანი თორმეტი წევრი თამაშობს ტესტ-მატჩებს. თამაშის წესები დაცულია კოდში, სახელად კრიკეტის წესები, რომელსაც ფლობს და აკონტროლებს მარილბონის კრიკეტის კლუბი (MCC) ლონდონში. კრიკეტს ძირითადად თამაშობენ ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ირლანდიაში, სამხრეთ აფრიკასა და დასავლეთ ინდოეთში. მისი გლობალიზაცია მოხდა ბრიტანეთის იმპერიის გაფართოების თანადროულად და 21-ე საუკუნეშიც პოპულარულია. ქალთა კრიკეტმა, რომელიც ორგანიზებულია ცალკე სათამაშოდ, ასევე მიაღწია საერთაშორისო სტანდარტებს. საერთაშორისო კრიკეტის სათამაშოდ ყველაზე წარმატებული მხარეა ავსტრალია. რომელმაც შვიდი ერთდღიანი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო, მათ შორის ხუთი მსოფლიო თასი, ყველაზე მეტი, ვიდრე რომელიმე სხვა ქვეყანამ, და ყველაზე რეიტინგული სატესტო მხარე იყო, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ქვეყანა. კრიკეტის საერთაშორისო საბჭოს საიტი [https://www.britannica.com/sports/cricket-sport ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილები

ამ სატიაში მოყვანილია აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილების ჩამონათვალი, რომლებიც ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და დასავლეთით მდებარეობს. ჩრდილოეთი - ხაჩმაზის რაიონი (41°N 46°E﻿ / ﻿41° ჩ. გ. 46° ა. გ.﻿ / 41; 46) სამხრეთი - ასტარა (38°N 48°E﻿ / ﻿38° ჩ. გ. 48° ა. გ.﻿ / 38; 48) დასავლეთი - ყაზახი (41°N 45°E﻿ / ﻿41° ჩ. გ. 45° ა. გ.﻿ / 41; 45); იუხარი-ასქიფარა (41°N 45°E﻿ / ﻿41° ჩ. გ. 45° ა. გ.﻿ / 41; 45) აღმოსავლეთი - ჩილოვი, ბაქო (40°N 50°E﻿ / ﻿40° ჩ. გ. 50° ა. გ.﻿ / 40; 50) ჩრდილოეთი - შარური (39°N 45°E﻿ / ﻿39° ჩ. გ. 45° ა. გ.﻿ / 39; 45); ქარქი (39°N 44°E﻿ / ﻿39° ჩ. გ. 44° ა. გ.﻿ / 39; 44) სამხრეთი - ორდუბადი (38°N 46°E﻿ / ﻿38° ჩ. გ. 46° ა. გ.﻿ / 38; 46) დასავლეთი - სადარაკის რაიონი (39°N 44°E﻿ / ﻿39° ჩ. გ. 44° ა. გ.﻿ / 39; 44) აღმოსავლეთი - ორდუბადი (38°N 46°E﻿ / ﻿38° ჩ. გ. 46° ა. გ.﻿ / 38; 46) უმაღლესი წერტილი - მთა ბაზარდუზუ (4466 მ) უმდაბლესი წერტილი - კასპიის ზღვა (-28 მ) აზერბაიჯანის გეოგრაფია
აზერბაიჯანის მდინარეები

აზერბაიჯანში 8,400 მსხვილი და პატარა მდინარეა. მდინარეების მთლიანი სიგრძე დაახლოებით 45 000 კმ-ია. აზერბაიჯანის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის დიდი მდინარეების შენაკადებს წარმოადგენენ - არაქსი და მტკვარი. მტკვარი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში არაქსი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში (მარჯვენა ნაკადში) ალაზანი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში იორი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში ხრამი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში აღსთაფა (მდინარე) — ჩაედინება მდინარე მტკვარში ქურექჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში ჰექერიჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში სამური — ჩაედინება კასპიის ზღვაში ფირსაათი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში ბოლგარჩაი — ტბა მაჰმუდჭალა აზერბაიჯანის ყველაზე გრძელი მდინარე მტკვარია, რომელიც სამი ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს - საქართველო, აზერბაიჯანი, თურქეთი. აზერბაიჯანში მდინარე ერთვის კასპიის ზღვას. მდინარე არაქსის სიგრძე 1072 კმ-ია. სამური აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყველაზე დიდი მდინარეა. იგი სათავეს იღებს დაღესტანის ტერიტორიაზე, 3600 მეტრის სიმაღლეზე და კასპიის ზღვისკენ მიედინება. მისი სიგრძე 216 კილომეტრია, აუზის ტერიტორია 4,4 ათასი კვადრატული კილომეტრია. აზერბაიჯანის ტბები აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო აზერბაიჯანის მდინარეები აზერბაიჯანის გეოგრაფია ↑ Ministry of Ecology and Naturals Resources of Azerbaijan Republic
ჰოლოთურიები

ჰოლოთურიები, ზღვის კიტრები (ლათ. Holothuroidea) — ზღვის უხერხემლო ცხოველთა კლასი კანეკლიანების ტიპისა. მოიცავს 1 100-მდე სახეობას. ნაკლებად მოძრავი, ფსკერული, მცოცავი ცხოველები არიან, რომლებიც წვრილი პლანქტონით ან ლამით იკვებებიან. ძლიერი გაღიზიანების შემთხვევაში შეუძლიათ თვითდასახიჩრება (ავტოტომია). დაკარგული ორგანოები მალე აღუდგებათ. ჩონჩხი ძლიერაა რედუცირებული. სუნთქავენ ამბულაკრული სისტემის მეშვეობით და ეგრეთ წოდებული წყლის ფილტვებით — თხელი დატოტვილი პარკებით, რომლებიც უკანა ნაწლავში იხსნება. ჰოლოთურიების სხეული ჭიისებურია. მის წინა ნაწილში საცეცებით შემორტყმული პირია, რომელიც გადადის გრძელ მილისებურ ნაწლავებში; ბოლოში ანალური ხვრელია. ვითარდებიან მეტამორფოზით. ყველაზე დიდტანია ჰოლოთურიები სიგრძით 2 მ-ს აღწევენ. ჟორდანია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 682.
დიდი სლემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

დიდი სლემი შეიძლება აღნიშნავდეს: დიდი სლემი (ჩოგბურთი) — ყოველწლიური, ყველაზე მნიშვნელოვანი და პრესტიჟული საჩოგბურთო ტურნირები; დიდი სლემი (რაგბი) — ნაკრების მიერ ექვსი ერის ჩემპიონატის წაუგებლად მოგება; დიდი სლემი (გოლფი) — მოთამაშის მიერ ერთი კალენდარული წლის განმავლობაში გოლფის ოთხი, ყოველწლიური და ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურნირის მოგება;
ზღვისენისებრნი

ზღვისენისებრნი (ლათ. Soleidae) — თევზების ოჯახი კამბალასნაირთა რიგისა. აქვთ მოგრძო ფოთლისმაგვარი სხეული, ირიბი, პატარა პირი. გავრცელებული არიან ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვებში. ოჯახში 40-მდე გვარია. შავ ზღვაში გვხვდება ჩვეულებრივი ზღვის ენა (Solea solea). მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ აღქევს, წონა 4 კგ. გაზაფხულსა და ზაფხულში ყრის 150 ათასამდე კვერცხს. დანარჩენი 2 სახეობა სამხრეთ ზღვისპირეთის ზღვებშია გავრცელებული. აქვთ მცირეოდენი სარეწაო მნიშვნელობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 549.
ზღვის ზღარბები

ზღვის ზღარბები (Echinoidea) — უხერხემლოთა კლასი კანეკლიანების ტიპისა. მათი 30 სმ-მდე სიგრძის სხეული ზურგ-მუცლისკენ შებრტყელებულია — ერთ პოლუსზე პირია, მეორეზე — ანალური ხვრელი. დაფარულია ფირფიტებით, რომლებზეც მოძრავი ნემსებია განვითარებული. ზოგ ზღვის ზღარბს საღეჭი პირის აპარატი (არისტოტელეს ფარანი) აქვს, რითაც ფხეკს წყალმცენარეებს ქვებიდან. დეტრიტით მკვებავებს საღეჭი აპარატი არა აქვთ. ზღვის ზღარბები ფსკერის ცხოველებია, მცოცავი ან გრუნტში ჩაფლული. მოძრაობენ ამბულაკრული ფეხებისა და ნემსების საშუალებით. ცალსქესიანი ცხოველებია. ვითარდებიან მეტამორფოზით, ზოგი ცოცხალმშობია. თანამედროვე ზღვის ზღარბების ტიპი აერთიანებს 800-ზე მეტ სახეობას. ზოგი რეწვის ობიექტია (მისი ქვირითი იჭმება). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 549.
ზღვის კარჩხანა

ზღვის კარჩხანა, ლასკირი (ლათ. Diplodus annularis) — თევზი სპარუსისებრთა ოჯახისა. აქვს 30 სმ-მდე მაღალი სხეული, მუქი ზურგი, რომელსაც ოქროსფერი დაჰკრავს, ღია ყვითელი, მოვერცხლისფრო გვერდები, კუდის ღეროზე მოშავო ლაქა. სანაპირო თევზია, ცხოვრობს წყალმცენარეების რაყებში. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში კანარის კუნძულებამდე, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. საქართველოში გვხვდება შავი ზღვის სანაპიროებთან. ტოფობა გრძელდება ივნისიდან სექტემბრამდე. აქვს მცირე სამეურნეო მნიშვნელობა. იყენებენ ნედლად. დემეტრაშვილი მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 410.
ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი

ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი (პორტ. Museu Nacional) — მუზეუმი და კვლევითი ცენტრი, რომელიც მდებარეობს კინტა-და-ბოა-ვისტას პარკში, რიო-დე-ჟანეიროში. 2018 წლის 2 სექტემბერს, დიდმა ხანძარმა მნიშვნელოვნად დაზიანა მუზეუმის შენობა და მთლიანად განადგურდა 20 მლნ ექსპონატი. ეროვნული მუზეუმი 1818 წელს პორტუგალიის მეფის, ჟუან VI-ის (1769-1826) მიერ დაფუძნდა სამეფო მუზეუმის სახელით, რომლის მიზანი იყო ბრაზილიის სამეცნიერო კვლევების სტიმულირება, რომელიც მანამდე დიდი და ველური კოლონია იყო. ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-09-26 საიტზე Wayback Machine. მუზეუმი რიო დეჟანეიროში ↑ „მუზეუმი დაიწვა, კოლექცია განადგურდა“. euronews (რუსული). 2018-09-03. ციტირების თარიღი: 2018-09-03.
აზიის ფინანსური კრიზისი

აღმოსავლეთ აზიის ფინანსური კრიზისი — ეკონომიკური ქაოსის პერიოდი, რომელიც 1997 წლის ივლისში დაიწყო ტაილანდში და სამხრეთ კორეაში კომპანია Kia Motors-ის ფინანსური კრახით და მოიცვა ამ რეგიონის ქვეყნების ვალუტები, სააქციო ბირჟები და სხვა ფასიანი ქაღალდები. თუ რამ განაპირობა კრიზისი, მისი მასშტაბები და გადაწყვეტის მიზეზები გაურკვეველია. ყველაზე მეტად დაზარალდა ინდონეზია, სამხრეთ კორეა და ტაილანდი. მათ მიჰყვა ჰონკონგი, მალაიზია, ლაოსი და ფილიპინები. ჩინეთი, ტაივანი, სინგაპური და ვიეტნამი შედარებით უმნიშვნელოდ დაზარალდნენ. იაპონიას ეს კრიზისი არ შეხებია, თუმცა ის საკუთარი გრძელვადიანი ეკონომიკური სირთულეების პერიოდს გადიოდა. ზოგადად, ყველა ზემოთ ხსენებული ქვეყნის ეროვნული ვალუტის კურსი შესამჩნევად დაეცა აშშ-ის დოლართან მიმართებაში. ამ მხრივ სამხრეთ კორეას ყველაზე დიდი ზარალი მიადგა. Impact on Indonesia დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives დაარქივებული 2012-01-12 საიტზე Wayback Machine. Congressional Research Service report for US Congress დაარქივებული 2008-04-29 საიტზე Wayback Machine.
ზღვის კატა

ზღვის კატა (ლათ. Callorhinus ursinus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ფარფლფეხიანების რიგისა. სქესმწიფე მამლის სიგრძე 2,25 მ-მდეა, წონა 380 კგ-მდე, დედლის სიგრძე 1,6 მ-მდე, წონა 71 კგ-მდე. სხეული დაფარული აქვთ ორგვარი ბალნით: უხეში ფიცახითა და ნაზი ხშირი თივთიკით. ზრდასრული ცხოველი მორუხოა, ახალშობილი — შავი. აქვთ ყურის ნიჟარები. უკანა ფარფლები სხეულის ქვეშ იხრება და ხმელეთზე სიარულის დროს საყრდენია. ზღვის კატა გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში ჩრდილოეთი განედის 32-38°-ზე, ზაფხულობით კი უფრო ჩრდილოეთით გადადიან. არსებობს ზღვის კატის 3 დამოუკიდებელი ჯოგი, რომლებიც გამრავლების დროს თავს იყრიან კომანდორის, ტიულენის, პრიბილოვისა და სან-მიგელის კუნძულებზე. თავშეყრის ადგილზე პირველები მიდიან მამლები, შემდეგ დედლები და ბოლოს ახალგაზრდა ზღვის კატები. პოლიგამიური ცხოველებია — თითოეულ ჰარამხანაში 30-50 დედალია. მაკეობა 1 წელიწადს გრძელდება. ნაშიერი თვალხილული იბადება, 3 თვემდე რძით იკვებება. სქესობრივ სიმწიფეს დედალი აღწევს 3, მამალი 5-6 წლისა. იკვებებიან თევზითა და თავფეხიანებით. აქვთ ძვირფასი ბეწვი. რეწვა შეიძლება ზაფხულში სათანადო მეცნიერული წესების დაცვით. 1957 წელს სსრკ-მა, კანადამ და იაპონიამ დადეს ხელშეკრულება წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში ზღვის კატის დაცვის, სამეცნიერო გამოკვლევების კოორდინაციისა და რეწვის წესების მოწესრიგების შესახებ. სამხრეთ ნახევარსფეროში ბინადრობს Arctocephalus-ის გვარის 5 სახეობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 549.
მონათმფლობელობა

მონათმფლობელობა — სოციალური წყობა, რომლის დროსაც დაშვებულია ზოგიერთი ხალხის (რომელთაც მონებს, ყმებს უწოდებენ) სხვა ხალხის მფლობელობაში ყოფნა. პატრონი სრულად ფლობს საკუთარი მონის (ყმის) პირადობას საკუთრების უფლებით. სხვის საკუთრებაში მყოფი მონა საკუთარ თავს არ ეკუთვნის, უუფლებოა და, შესაბამისად, ვერ განკარგავს თავს. Slavery Resource Guide, from the Library of Congress Digital Library on American Slavery African Holocaust Emory and Oxford College დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine. Slavery Fact Sheets, Digital History დაარქივებული 2014-02-09 საიტზე Wayback Machine. The West African Squadron and slave trade Slavery – PBS Understanding Slavery დაარქივებული 2010-03-26 საიტზე Wayback Machine. Slavery Slavery Museum. Great Britain. დაარქივებული 2012-03-16 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მონათმფლობელობა
ნაჯაფლარი

ნაჯაფლარი (აზერ. Nəcəflər) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ნაჯაფლარი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ცეპელინი

ცეპელინი (გერმ. Zeppelin) — მფრინავი აპარატი, რომელიც პირველად გერმანელმა გრაფმა ფერდინანდ ფონ ცეპელინმა შექმნა XX საუკუნის დასაწყისში, ავიაციის პიონერი დავიდ შვარცის ადრე შექმნილი პროექტის საფუძველზე. ცეპელინის პროექტის დიდი წარმატების გამო ეს ტერმინი შერჩა ყველა მყარი კარკასის დირიჟაბლებს. ცეპელინებს მგაზვრთა გადასაყვანად და სამხედრო მიზნებისთვის იყენებდნენ, რომელსაც კომპანია Deutsche Luftschiffahrts-AG (DELAG) ემსახურებოდა. DELAG, პირველი კომერციული ავიაკომპანია, ახორციელებდა რეგულარულ რეისებს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე. ომის დაწყების შემდეგ გერმანიის შეიარაღება მათ როგორც ბომბდამშენებსა და სკაუტებს იყენებდა. გერმანიის დამარცხებამ ამ მფრინავი აპარატების გამოყენება დროებით შეაჩერა, თუმცა ჰუგო ეკენერის თაოსნობით, გარდაცვლილი გრაფის შთამომავალი, ცეპელინების სამოქალაქო მიზნებისთვის გამოყენებამ რენესანსი განიცადა 1920-იან წლებში. ცეპელინები ზენიტს 1930-იან წლებში აღწევს, როდესაც ხომალდები LZ 127 Graf Zeppelin და LZ 129 Hindenburg რეგულარულ ტრანსატლანტიკურ რეისებს ახორციელებდნენ გერმანიასა და ჩრდილო და სამხრეთ ამერიკას შორის. ჰინერბურგის კატასტროფამ 1937 წელს საჰაერო გიგანტების პოპულარობის ვარდნას შეუწყო ხელი, თუმცა ცეპელინის ხმარებიდან გასვლის უმთავრესი მიზეზები უფრო პოლიტიკური იყო. Airships.net: The Hindenburg and other Zeppelins R100 Zeppelin story at the virtual Museum of Canada დაარქივებული 2012-04-06 საიტზე Wayback Machine. How did London civilians respond to the German airship raids of 1915? Zeppelin & Airships at the whistle museum. დაარქივებული 2009-06-08 საიტზე Wayback Machine. Zeppelin NT in the World and Technical Data დაარქივებული 2008-12-20 საიტზე Wayback Machine. Airships.net — Illustrated history of passenger Zeppelins
ზღვის კატა (თევზი)

ზღვის კატა (Dasyatis pastinaca) — თევზი ბოლოქაცვიასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 2,5 მ-ს აღწევს, წონა — 16 კგ-ს. სხეული შიშველია, მხოლოდ ზურგის შუა ხაზზე რამდენიმე მცირე ხორკლია უკან გადაღუნული ქიცვით. კუდის ფუძესთან აქვს კიდეებდაკბილული დიდი ქიცვი, რომლის ჩხვლეტა სახიფათოა (მის ღარში შხამიანი ჯირკვლოვანი უჯრედებია განლაგებული). ზღვის კატა გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. საქართველოს სანაპიროებთან ყველგან გვხვდება. მისი სარეწებია ბათუმთან და ანაკლიასთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 549. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Common stingray Dasyatis pastinaca, Common stingray at FishBase Dasyatis pastinaca at IUCN Red List
ყარაბაბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარაბაბა შეიძლება აღნიშნავდეს: ყარაბაბა — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონი ყარაბაბა — სოფელი აზერბაიჯანში, შაჰბუზის რაიონი
ყარაბაბა (შაჰბუზი)

ყარაბაბა (აზერ. Qarababa) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შაჰბუზის რაიონში. ყარაბაბა GEOnet სახელების სერვერზე ↑ http://archive.is/9GAmL
ყარაგიოზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარაგიოზი შეიძლება აღნიშნავდეს: ყარაგიოზი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონი ყარაგიოზი — სოფელი აზერბაიჯანში, სიაზანის რაიონში
იორდაქლი

იორდაქლი (აზერ. Ördəkli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იორდაქლი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
აზერბაიჯანის ტყეები

აზერბაიჯანის მთელი ტერიტორიის 11.8% -ს უკავია ტყეს. რესპუბლიკის მთლიანი ტყის ფონდი შეადგენს 1213,7 ათასი ჰექტარს, მათ შორის ტყის საფარია - 1,021 ათასი ჰა. რესპუბლიკის სატყეო ფონდის 261 ათასი ჰა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ იმყოფება. XVIII-XIX საუკუნეებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიის ტყეების ფართობი მთლიანი ტერიტორიის 30-35% შეადგენდა. 1966 წლისთვის აზერბაიჯანში ტყეები ტერიტორიის დაახლოებით 11.5% იკავებდა. 1997 წელს მიღებულ იქნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტყის კოდექსი. 2003 წელს შეიქმნა გარემოსდაცვითი მდგრადი სოციალურ-ეკონომიკური ტყეების ზრდისა და რეპროდუცირების განვითარების პროგრამა. ამ პროგრამის შედეგად ხუთი წლის განმავლობაში 70 000 ჰა რეკონსტრუქცია განხორციელდა. 2010 წელი აზერბაიჯანში ეკოლოგიის წლად გამოცხადდა. ქვეყანაში ფართომასშტაბიანი გასამწვანებელი სამუშაოები ჩატარადა. კერძოდ, 2010 წელს დაახლოებით 8 მილიონი ხე დარგეს აფშერონის ნახევარკუნძულზე. აქედან 3.5 მილიონი დაირგა ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მიერ, დანარჩენი დარგეს - რაიონის აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ, ადგილობრივმა მუნიციპალიტეტმა და ა.შ. 2011 წელს აზერბაიჯანში ტყეების საერთაშორისო წლის ოფიციალურ გახსნასთან დაკავშირებით ბაქოში გაეროს ოფისმა, ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან ერთად ბაქოს გარეუბნებში 5 ჰა ფართობზე 4,000 ზეთისხილის ხე დარგეს. 2011 წლისთვის აზერბაიჯანში ტყეებმა დაიკავეს ტერიტორიის 11.8%. 2011 წელს აზერბაიჯანში ტყეების შესანარჩუნებლად 650 კმ-ზე ხანძრის პრევენციის ღონისძიებები განხორციელდა. ამ პერიოდში ქვეყანაში პათოლოგიური კლიმატური ცვლილებების გამო, ლოკალიზებული იყო ტყის ხანძარი. მოცემულმა ხანძრებმა ტყის ფონდს ზიანი არ მიაყენეს. ზოგადად, აზერბაიჯანის ტყეებში 450 სახეობის ხე და ბუჩქები იზრდება, მათგან 150 ველური ხილის ხეებიაა. ამ ხილის ხეების 30% ვარგისია ექსპლუატაციისთვის. აზერბაიჯანში ტყეების ჩამოყალიბებაში, აღმოსავლეთ წიფელი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, რაც 32% შეადგენს, ჩვეულებრივი წიფელი კი - 24%. ეს არის ტყის ფორმირების ჯიშები. აზერბაიჯანულ ტყეებში ასევე იზრდება ღვია, კავკასიის ხურმა, მურყანი, ალვის ხე, წაბლი, კაკალი და ა.შ. მაღალმთიან რაიონში ხეების საშუალო ასაკი 80-86 წელია, ხოლო ქვედა ნაწილში - 40-60 წელი. მთავარი სტატია: აზერბაიჯანის ფაუნა. აზერბაიჯანში ტყეები მდიდარია ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით. ტყის ფაუნაში შედის ძუძუმწოვართა 97 სახეობა, 357 სახეობის ფრინველი, 67 სახეობის ქვეწარმავალი და ამფიბია, 97 სახეობის თევზი და 15,000 სახეობის უხერხემლო. ტყის მასივის 11.2% იზრდება ახალგაზრდა ტყეები, ხოლო 63,3% შეადგენს შუა ასაკის ტყეებს. ამჟამად, ეროვნულ პარკებში, ბუნებრივ რეზერვაციის სისტემა მოქმედებს. მათ შორის: გირგანის ეროვნული პარკი, რომელიც მდებარეობს ლენქორანისა და ასტარის რაიონებში. მისი ფართობია 21,435 ჰა. რესპუბლიკის „წითელ წიგნში“ შეყვანილია 108 სახეობის ცხოველი. Лесной кодекс Азербайджанской Республики ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 В Азербайджане ведутся работы по сохранению и увеличению лесов ↑ Леса СССР в пяти томах: Леса юга Европейской части СССР и Закавказья. — М.: Наука, 1966. — С. 315. ↑ Azərbaycan Respublikasının meşələri- (აზერბაიჯანული) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აზერბაიჯანის ტყეები
ზღვის კომბოსტო

ზღვის კომბოსტო — ლამინარიას გვარის ზღვის წაბლა წყალმცენარეების სარეწაო სახელი. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივი და ზომიერად ცივი ზღვების ყველაზე გავრცელებული წყალმცენარეებია. ქმნიან შალდამებს, რომელთა ბიომასა 1 მ2-ზე 5-10 კგ-ზე მეტია. განსაკუთრებით ფასობს ლათ. Laminaria japonica, რომელიც იზრდება წყნარი ოკეანის აზიის სანაპიროზე; რუსეთში — იაპონიის ზღვაში, სახალინისა და კურილის კუნძულების სამხრეთ სანაპიროსთან. იყენებენ საჭმელად, აგრეთვე იოდის, მანიტის და სხვ. მისაღებად. მედიცინაში იყენებენ ლათ. Laminaria saccharina-ს საფაღარათო საშუალებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 550.