laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კურული

კურული — კუროსთან, ხართან ჭიდაობა, თამაშად ქცეული რიტუალი, რომელიც დიდი ღმერთის სახელობაზე იმართებოდა. ძირითადად დამოწმებული დასავლეთ საქართველოს მთისა და ბარის მოსახლეობაში, სამეგრელოში იმართებოდა კვირა დღეს, სოფლის ახლოს მოედანზე. გამოჰყავდათ საგანგებოდ გაწვრთნილი ხარი, მიაბამდნენ მოედნის ცენტრში ჩასობილ პალოზე და 2 კაცი, გარკვეული წესების დაცვით აღიზიანებდა. შემდგომ გახელებულ ხარს აუშვებდნენ და ერთ-ერთი იწყებდა მასთან ბრძოლას. კურულის მიზეზი იყო ხარის და დაძლევა, შეკვრა და წაქცევა. საღამოს იმავე ადგილას იმართებოდა ფალავანთა ჭიდაობა. სვანეთში ასეთი ხარების ჭიდაობით იწყებოდა დიდი ღმერთის სახელობის დღესასწაულთა ციკლი „უფლიშიერი“, რომელიც თომას კვირას (აღდგომის მომდევნო კვირა, კვირაცხოველობა) დგებოდა და 5-6 კვირა გრძელდებოდა. ამ დღეს „ლასკარებს“ (სამეზობლოებს) ან ცალკეულ თემებს გამოჰყავდათ დიდი ღმერთის სახელზე შეწირული კუროები ან რჩეული ხარები, არაყს დაალევინებდნენ, გაახელებდნენ და რიგ-რიგობით მიუშვებდნენ ერთმანეთზე. ხარების ჭიდაობა გურიასა და რაჭაშიც სცოდნიათ, მაგრამ რელიგიურ-საკულტო მნიშვნელობით მხოლოდ სვანეთში იყო შემორჩენილი. ამ თამაშობებში არეკლილია ხართან დაკავშირებული უძველესი რწმენა-წარმოდგენები, რომლებიც გავრცელებული ყოფილა აღმოსავლეთში, კავკასიაში, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვის აუზებში. ყურადღებას იქცევს ძველი კრეტის მხატვრობა, სადაც გამოსახულია ხართან ბრძოლა, რაც მეტად პოპულარული ყოფილა და რელიგიურ-საკულტო ცერემონიალში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რიტუალად შედიოდა. მომდევნო ხანებში ხართან ბრძოლამ თანდათან დაკარგა პირვანდელი შინარსი და შუა საუკუნეებში ფეოდალთა საყვარელ გასართობად იქცა. მისი თანამედროვე ფორმებია სამხრეთ ევროპისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნებში გავრცელებული კორიდა. Бадравелидзе В. В., Главниое божество древнегрузинского пантеона Гверти, კრ.:Вопросы этнографии Кавкаяа, Тб., 1952; სურგულაძე ირ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 86.
გიუნეი (არდეშენის რაიონი)

გიუნეი (თურქ. Güney) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 71 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 22 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 46 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Güney Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჰოშდერე (არდეშენის რაიონი)

ჰოშდერე (თურქ. Hoşdere) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 248 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Hoşdere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ქაჩქარი (არდეშენის რაიონი)

ქაჩქარი (თურქ. Kaçkar) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 48 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 3 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 117 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Akdere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ქირაზლიქი (არდეშენის რაიონი)

ქირაზლიქი (თურქ. Kirazlık) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 66 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 327 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Kirazlık Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ქიოფრუქოი (არდეშენის რაიონი)

ქიოფრუქოი (თურქ. Köprüköy) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 29 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 327 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Köprüköy Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ქუჩუქოი (არდეშენის რაიონი)

ქუჩუქოი (თურქ. Küçükköy) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 177 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Akdere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ქურთულუში (არდეშენის რაიონი)

ქურთულუში (თურქ. Kurtuluş) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 53 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 106 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Kurtuluş Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
მანგანეზი (არდეშენის რაიონი)

მანგანეზი (თურქ. Manganez) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 64 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 18 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 148 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Manganez Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბოწორისი

ბოწორისი, ჭვინტის მონასტერი, ელიაწმინდა — შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლი ისტორიულ სამცხეში, ახლანდ. ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ელიაწმინდის ჩრდილოეთით, დაახლ. 1 კმ-ზე, ღრმა ტყიან ხეობაში, ქედის კეხზე. ბოწორისი ერთნავიანი ეკლესიაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ჩრდილოეთით აკრავს მისივე თანადროული აფსიდიანი პატარა ეგვტერი, რომელშიც შესვლა მხოლოდ ეკლესიიდან შეიძლება. სამხრეთ შესასვლელის ერთადერთი კარიბჭისგან მხოლოდ უმნიშვნელო ფრაგმენტებია დარჩენილი. ინტერიერში სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელზე თითო პილასტრია, რომელთა პროფილირებულ კაპიტელზე კამარის საყრდენი თაღია ამოყვანილი. ნავის კამარა ქვაყორე დუღაბისაა, შენობის დანარჩენი ნაწილები — თლილი ქვისა. აქა-იქ შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები, გარედან ეკლესია შემოსილი იყო სუფთად გათლილი, კარგად ნაწყობი ქვის პერანგით, რომელიც დღეისათვის თითქმის შემოძარცულია. ფასადები მარტივია, მორთულობის გარეშე. კედლებში თითო სარკმელია. საერთო პროპორციებით, ხუროთმოძღვრული დეტალებითა და შესრულების ხარისხით შენობა სამცხის XIII–XVI საუკუნეების უგუმბათო ტაძრების ჯგუფს მიეკუთვნება. ბერძენიშვილი დ., საყვარელიძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 644.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10989
ზურაბ ელიზბარაშვილი

ზურაბ ალექსანდრეს ძე ელიზბარაშვილი (დ. 3 ოქტომბერი, 1930, ბორჯომი, — გ. 30 მაისი, 2013) — ქართველი აგრარიკოს-ეკონომისტი. ეკონომიიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1954), პროფესორი (1986). დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი (1960). 1960-1976 წლებში იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი, ეკონომიკის განყოფილების გამგე, 1976-2006 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის ეკონომიკური კიბერნეტიკის კათედრის გამგე, 2006 წლიდან — პროფესორ-კონსულტანტია. მისი სამეცნიერ შრომები ეხება სოფლის-მეურნეობის წარმოების მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ეკონომიკურ-ორგანიზაციულ პრობლემებს, საწარმოო და ეკონომიკურ სიტუაციათა ოპტიმიზაციის საკითხებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 645. ზურაბ ელიზბარაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კურფუტა

კურფუტა — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის ქედზე, მდინარე სბის სათავესთან (მდინარე ლიახვის სისტემა). სიმაღლე ზღვის დონიდან 3264 მ. კურფუტა აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. დევდარიანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 86.
მელორ ელიზბარაშვილი

მელორ იროდიონის ძე ელიზბარაშვილი (დ. 13 ნოემბერი, 1939, ბორჯომი) — ქართველი ფიზიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2001). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1964). მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რადიოტექნიკის კათედრაზე, 1965-1980 წლებში ლენინგრადის მეტროლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბილისის ფილიალში, 1980 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რადიოტექნიკის კათედრაზე. იკვლევს უწყვეტი ერთ და მრავალგანზომილებიანი სიგნალების ორთოგონალური გაშლის ოპერატორების გამოთვლითი მდგრადობის საკითხებს. შეტყობინებათა გადაცემის ციფრული სისტემების საპროექტო გადაწყვეტათა სისწორის მაჩვენებლების ანალიზი, თბ., 2008 (თანაავტ. ა. ბერიძე). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 645.
ნოდარ ელიზბარაშვილი

ნოდარ კლიმენტის ძე ელიზბარაშვილი (დ. 28 ივლისი, 1959, ბათუმი) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი (2003), პროფესორი (2004). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი (1982). 1985 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თსუ-ში და ს.-ს. ორბელიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1998–2006 წლებში იყო თსუ-ის საქართველოს გეოგრაფიის კათედრის გამგე, 2005–2006 წლებში — ვახუშტი ბაგრატიონის სახ. გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე (შეთავსებით), 2006–2008 წლებში — განყოფილების გამგე. ელიზბარაშვილის შრომები ეხება მთიანი ტერიტორიების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური დაგეგმარების საფუძვლებს, გამოიკვლია და დააფუძნა ლანდშაფტური დაგეგმარების მეთოდოლოგია საქართველოში. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 645.
ალექსანდრე ელიოზაშვილი

ალექსანდრე ელიოზაშვილი (გ. 1883) — ქართველი პოლიტიკური აქტივისტი, რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობის მონაწილე, განათლებით აგრონომი. 1870-იან წლებში, შვეიცარიაში სწავლის დროს, ქართველი ახალგაზრდობის რევოლუციური საზოგადოების „უღლის“ წევრი იყო. იცავდა რუსეთის რევოლუციაში ქართველების მონაწილეობის იდეას, წინააღმდეგი იყო რუსეთისაგან კავკასიის გამოყოფისა. 1880-იანი დამდეგს აქტიურად მონაწილეობდა თბილისის ნაროდოვოლელთა წრის საქმიანობაში, რისთვისაც დააპატიმრეს. თავდებით დროებით გაათავისუფლეს. გამოძიების დასრულების შემდეგ მიუსაჯეს რუსეთის ერთ-ერთ შორეულ გუბერნიაში გადასახლება, მაგრამ როდესაც, 1883 წლის დეკემბერში, ჟანდარმებმა გადასახლებაში გადასაგზავნად მიაკითხეს, თავი მოიკლა. ანთელავა ი., საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობის და საზოგადოებრივი აზრის ისტორიიდან საქართველოში (XIX ს. მეორე ნახევარი), თბ., 1967. შველიძე ზ., რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, თბ., 1960. შველიძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 646.
იოსებ ელიოზიშვილი

იოსებ ელიოზიშვილი, ელიოზოვი (გ. 1879) — ქართველი მსახიობი, დრამატურგი. ელიოზიშვილი იყო გიორგი ერისთავის თეატრის დასის წევრი დაარსების დღიდან დახურვამდე (1850–1856). შემდეგ მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1867 წელს მაღალდაძის ფსევდონიმით ითამაშა ზურაბ ანტონოვის კომედიაში „ტივით მოგზაურობა ლიტერატორთა“. ელიოზიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა ჟურნალ „ცისკართან“, სადაც 1869 წლიდან გამოაქვეყნა კომედია „ჩემი ქმარი სხვას ირთავს“, მოთხრობები „კუკიის ძველი და ახალი მდგომარეობა“, „აი, დედაკაცი“ და სხვ. განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა ელიოზიშვილის დამუშავებული „ეთერიანი. მოთხრობა აბესალომ და ეთერისა (ცოლ-ქმართ ტრფობის სურათი)“, რომელიც 6-ჯერ დაიბეჭდა ცალკე წიგნად (პირველად — 1869, უკანასკნელად — 1914). გერსამია ს., გიორგი ერისთავის თეატრი, თბ., 1950. იმედაშვილი ი., ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ, თბ., 2021. — გვ.45. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 647.
კონსტანტინე ელიოზიშვილი

კონსტანტინე (კოტე) მალხაზის ძე ელიოზიშვილი (დ. 14 დეკემბერი, 1874, სოფ. ქვემო ნიქოზი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 ოქტომბერი, 1954, გორი) — ქართველი ექიმი, საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1945). დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1899). 1900 წლიდან მუშაობდა თბილისისა და საქართველოს სხვადასხვა რაიონის სამკურნალო დაწესებულებებში. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში იყო სამხედრო ექიმი. 1924 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო გორის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი და თერაპიული განყოფილების გამგე. დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის (1945) და ლენინის (1951) ორდენებით, მედლებით „შრომითი მამაცობისთვის“ (1946) და „კავკასიის დაცვისთვის“ (1948). მისი სახელი ეწოდა გორის ერთ-ერთ ქუჩას. გაზაფხულის მწვავე შეშუპება (ავტორი). - თბილისი, საქმედგამი, 1957. ყვავილი, ყვავილის აცრა და ჩუდ-ყვავილა (ავტორი). - ტფილისი, სახელგამის გა-მა, 1932. ადამიანის ნორმალური ანატომია : საექიმო ტეხნიკუმებისათვის (ავტორი). - ტიფლისი, სახელგამის გა-მა, 1932. ყალათმა და ავი ხუნაგი (ავტორი). - ტიფლისი, სახელგამის გა-მა, 1931. ჭლექი და მისი წამლობა (ავტორი). - ტიფლისი, წ.-კ. გამავრც. საზ-ბის გამოც. N 223, 1920. პირველი დახმარება უბედური შემთხვევებისა და უცები ავადმყოფობის დროს : სახელმძღვანელო სამედიცინო ტექნიკუმებისათვის (ავტორი). - ტიფლისი, სახელგამის სასწ. პედ. სექტორი. სრესელი ი., კოტე ელიოზიშვილი, თბ., 1976. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 647. კონსტანტინე ელიოზიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სბა შეიძლება აღნიშნავდეს: სბა — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება; სბა — მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში.
გრინდომეტრი

გრინდომეტრი (ინგლ. grindometer) — ხელსაწყო, რომელიც გამოიყენება სუსპენზიების ნაწილაკების ზომის გასაზომად, როგორც წესი ბეჭდვისას ან საღებავებში გამოყენებული მელნისა. გრინდომეტრი შედგება ფოლადის ბლოკისგან, რომელშიც არხია დამუშავებული სხვადასხვა სიღრმით, რომელიც იწყება შესაფასებელი საკიდის ტიპისთვის მოსახერხებელ სიღრმეზე და მცირდება, სანამ არ დასრულდება ბლოკის ზედაპირზე. ღარის სიღრმე გვერდით გრადუირებული მასშტაბით არის მონიშნული. შესამოწმებელი სუსპენზია შეედინება ღარის ღრმა ბოლოში და ბრტყელი ლითონის საფხეკით იდევნება უმცირესი ზედაპირისკენ. იმ ადგილას, სადაც ღარის სიღრმე გაუტოლდება სუსპენზიის უდიდეს ნაწილაკებს, ხილული ხდება დარღვევები (მაგალითად, მელნის ნიმუშში ნახვრეტები). დაღვევების ადგილი წარმოადგენს საზომი სუსპენზიის ნაწილაკების სიდიდეს გამოსახულს მიკრომეტრებში. ამ მეთოდის უპირატესობები ისაა, რომ გამოიყენება გასაზომი ნიმუშის მცირე ოდენობა და შედეგები მიიღება რეალურ დროში მეყვსეულად. გრინდომეტრებისთვის გამოიყენება შემდეგი სტანდარტები: ASTM D 1210, ASTM D 1316, JIS K 5600-2-5, ISO 1524, EN ISO 1524, BS 3900-C6 Gunter Buxbaum and Gerhard Pfaff (2005). Industrial Inorganic Pigments. Wiley-VCH, გვ. 44. ISBN 3-527-30363-4.
გრადუირება

გრადუირებული ხელსაწყოები გრადუირება (გერმ. graduiren < ლათ. gradus — „საფეხური“, „ხარისხი“), ტარირება — მეტროლოგიური ოპერაცია, რომლის მიზანია საზომ საშუალებათა (ზომის ან საზომი ხელსაწყოების) აღჭურვა სკალით ან მაგრადუირებელი ცხრილით (მრუდით). სკალის ნიშნული საჭირო სიზუსტით უნდა შეესაბამებოდეს გასაზომი სიდიდის მნიშვნელობებს, ხოლო ცხრილი (მრუდი) საჭირო სიზუსტით ასახავდეს ხელსაწყოს გამოსავალზე მიღებული ეფექტის კავშირს მის შესავალზე მიყვანილ სიდიდესთან (მაგალითად, პირომეტრის თერმოწყვილის ემძ-ის დამოკიდებულებას მისი მომუშავე ნარჩილის ტემპერატურაზე. ). გაზომვის ზუსტი საშუალებები გრადუირდება ინდივიდუალურად, ნაკლებად ზუსტისათვის კი იყენებენ წინასწარ დაბეჭდილ ტიპობრივ სკალას ან გრადუირების სტანდარტულ ცხრილს (მრუდს). ტიპობრივი სკალების ან სტანდარტული დაგრადუირებული ცხრილების გამოყენების დროს გაზომვის საშუალებათა ცდომილებების დადგენილ ნორმამდე დაყვანის მიზნით ზოგჯერ საჭირო ხდება მათი რეგულირება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 242.
ლოგარითმული სახაზავი

ლოგარითმული სახაზავი, საანგარიშო სახაზავი — ხელსაწყო, რომელსაც მარტივი გამოთვლებისათვის იყენებენ. მისი მეშვეობით ოპერაციები რიცხვებზე (გამრავლება, გაყოფა, ახარისხება, ამოფესვა და სხვა) იცვლება ოპერაციებით ამ რიცხვთა ლოგარითმებზე. ლოგარითმული სახაზავი შედგება კორპუსის, ძვრიასა და გამჭვირვალე მორბედისაგან, რომელსაც აქვს სამიზნებელი ხაზი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 273-274.
New York Post

New York Post — ამერიკული კონსერვატიული ყოველდღიური გაზეთი. გაზეთი პირველად დაიბეჭდა ნიუ-იორკში. „The Post“ ასევე ამუშავებს სამ ონლაინ საიტს: NYPost.com; PageSix.com, a gossip site და Decider.com. გაზეთი დააარსა 1801 წელს ალეგზანდერ ჰამილტონმა, ფედერალისტმა და დამფუძნებელმა მამამ, რომელიც ჯორჯ ვაშინგტონმა დაინიშნა ქვეყნის ხაზინის პირველ მდივნად. გაზეთი მე-19 საუკუნეში გახდა პატივსაცემი ფართო ფურცელი, სახელწოდებით New York Evening Post. მე-20 საუკუნის შუა ხანებში გაზეთს დოროთი შიფი ფლობდა, რომელმაც შექმნა ტაბლოიდური ფორმატი, რასაც მას შემდეგ იყენებდა გაზეთი. 1976 წელს Rupert Murdoch's News Corp-მა იყიდა Post 30,5 მილიონ დოლარად (2023 წელს 163 მილიონი დოლარის ექვივალენტი). 2023 წლის მონაცემებით New York Post ამერიკაში მეცხრე ყველაზე მოხმარებადი ჟურნალია. ↑ Murdoch’s New York Post urges Trump to accept defeat: ‘You’re cheering for an undemocratic coup’ ↑ ОТРАЖЕНИЕ АМЕРИКАНСКОЙ ГАЗЕТНОЙ ПОЛИТИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ В НОВЫХ СЛОВАХ НА ПРИМЕРЕ ГАЗЕТ NEW YORK POST И NEW YORK DAILY NEWS ↑ THE NEW YORK POST HAS A LONG HISTORY ↑ How Much Is That in Real Money? A Historical Price Index for Use as Deflator of Money Values in the Economy ofthe United States: Addenda et Corrigenda ↑ "News Corp: Historical Overview" ↑ "Top 10 U.S. Daily Newspapers"
მეექსვსე გრძნობა

მეექვსე გრძნობა (ინგლ. The Sixth Sense) — 1999 წლის ამერიკული ფსიქოლოგიური თრილერის ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორი და სცენარის ავტორია ნაით შიამალანი. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ბრიუს უილისი და ჰეილი ჯოელ ოსტმენტი. ფილმმა მოიპოვა კრიტიკოსთა საყოველთაო აღიარება და ნომინირებული იყო ოსკარის ექვს ჯილდოზე, მათ შორის საუკეთესო ფილმისა და რეჟისორის კატეგორიაში. ფილმი მოგვითხრობს კოულ სირის, (ჰეილი ჯოელ ოსტმენტი) პრობლემური, იზოლირებული ბიჭის, შესახებ, რომელსაც შეუძლია მიცვალებულთა დანახვა. ფსიქოლოგი მალკოლმი (ბრიუს უილისი) კი ცდილობს დაეხმაროს მას. ↑ მეექვსე გრძნობა. ↑ მეექვსე გრძნობა.
სბა

სბა — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების ქვემო სბისა და შუა სბის ძველი სახელწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 262.
კოაქსიალური კაბელი

კოაქსიალური კაბელი (ინგლ. coaxial < ლათ. co — „ერთად“ და axis — „ღერძი“) — კაბელი, რომელშიც ელექტრული წრედის ორივე გამტარი 2 თანაღერძული ცილინდრია. გამტართა ასეთი განლაგება უზრუნველყოფს კოაქსიალური კაბელის მაგნიტური ველის თავმოყრას მათ შორის სივრცეში, ე. ი. გარე მაგნიტური ველი არ არსებობს. ამიტომ კოაქსიალური კაბელის ირგვლივ სივრცეში გამოსხივებისას დანაკარგი არ არის. ამასთან, გარე გამტარი ელექტრომაგნიტური ეკრანიცაა. იგი იცავს ელექტრულ წრედს გარე ზემოქმედებისაგან. კოაქსიალური კაბელი დაბრკოლებამდგრადია. ასეთი კაბელით გადაცემული სიგნალების ენერგიის დანაკარგი უმნიშვნელოა. კოაქსიალურ კაბელს იყენებენ შორეული კავშირგაბმულობის ხაზებზე ელექტრული სიგნალების გადასაცემად. რადიოელექტრონული და სატელევიზიო აპარატურის საანტენო-საფიდერო მოწყობილობებში და ა. შ. კოაქსიალური კაბელი გამოიგონა და დააპატენტა ბრიტანელმა ფიზიკოსმა ო. ჰევისაიდმა 1880 წელს. ღამბაშიძე ო., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 564.
კავკასიის გამაგრებული ხაზი

კავკასიის გამაგრებული ხაზი (რუს. Кавказская укреплённая линия) — სიმაგრეთა სისტემა, რომელიც ააგო რუსეთის ჯარმა კავკასიის ომების დროს. შედგებოდა ციხესიმაგრეებისა და სტანიცებისაგან (მოზდოკი, გროზნაია, ვლადიკავკაზი, გეორგიევსკაია, ეკატერინოდარი და ა. შ.), რომელთა შორის 25-30 კმ დაშორებით, განლაგებული იყო ფორტები, ყოველ 3-5 კმ-ზე საგუშაგოები. კავკასიის გამაგრებული ხაზის მშენებლობა დაიწყო 1735-1739 წლებში, როცა ყიზლარი დაარსდა და მდინარე თერგზე აიგო სიმაგრეები. 1785 წელს ძირითადად დასრულდა კავკასიის გამაგრებული ხაზის აგება. შემდეგ იგი დაიყო მარცხენა ფლანგად, ცენტრად, მარჯვენა ფლანგად და შავი ზღვის ხაზად. 1830 წელს დაღესტანსა და კახეთს შორის (ყვარელ-ზაქათალა) აიგო ლეკეთის ხაზი, 1837-1839 წლებში შავიზღვისპირეთის ხაზი (ანაპა-სოხუმი). 1860 წელს კავკასიის გამაგრებული ხაზი გაუქმდა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 435. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 306.
ლეკეთის ხაზი

ლეკეთის ხაზი (რუს. Лезгинская кордонная линия) — სიმაგრეთა სისტემა, რომელიც ააგო რუსეთის ჯარმა კავკასიის ომების დროს აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში კავკასიონის მთების ძირში მდინარეების იორისა და ალაზნის გასწვრივ. ლეკეთის ხაზის შემუშავება დაიწყო 1830 წელს, რათა დაეცვა საქართველო, რომელიც იმ დროისთვის რუსეთის იმპერიის ნაწილი იყო, დაღესტნის მთიელთა, ძირითადად სამურის ოლქის მთიელთა თარეშისგან. ხაზი შედგებოდა მთებიდან ყველაზე მოსახერხებელი გასასვლელების მოპირდაპირედ განლაგებული სიმაგრეებისგან. მისი მთავარი პუნქტები იყო სოფლები ზაქათალა და ბელაქანი. გაზაფხულზე, რუსული ჯარები კონცენტრირდნენ ამ პუნქტებში და, რაზმებად დაყოფით, მთელი ზაფხულის განმავლობაში წავიდნენ მთის ექსპედიციებში გვიან შემოდგომამდე. ლეზგინის ხაზი იყოფოდა მარჯვენა და მარცხენა ფლანგებად, რომლებიც თავს იყრიდნენ ლაგოდეხთან. მარჯვენა ფლანგზე შვიდი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო (კარათუბანი, საცხენისი, ყვარელი, საბუე და ნათლის-მცემელი), მარცხნივ — სამი (ბელაქანი, ზაქათალა და ნუხა). მარჯვენა და მარცხენა ფლანგების მეთაურები იყვნენ დამსახურებული სამხედრო პოლკოვნიკები ან გენერლები. 1850-იან წლებში ხაზის ჯარები შედიოდნენ კავკასიის გრენადერთა დივიზიის შემადგენლობაში. მთის ლეკეთის რაზმის პერსონალიდან ჯარები გამოიყო ფლანგის მეთაურებზე, რომლებმაც ეს ნაწილები განათავსეს ხაზის კორდონების გასწვრივ, სადაც სამსახური იყო გარნიზონი, ან გაგზავნეს სამთო ექსპედიციებში, სადაც ხშირად იმართებოდა შეიარაღებული შეტაკებები. 1860 წლის 20 აპრილს ლეკეთის ხაზი გაუქმდა. ნიკოლაი ლაჩინოვი იოსიფ ანრეპი გიორგი შვარცი ბორის ჭილაევი გრიგოლ ჯამბაკურ-ორბელიანი ალექსანდრე ვრანგელი იპოლიტ ვრევსკი ლევან მელიქოვი ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 435. ↑ Е. П. Томкеев. Материалы для описания русско-турецкой войны 1877-1878 гг. на Кавказско-Малоазиатском театре. С планами. Том VI, часть II. Тифлисъ, 1910. — С. 11. ISBN:9785445808800, 5445808807. ↑ Полное собрание законов Российской империи. Собрание 2. Т. 35, отд. 1. Закон 35710. С. 431..
ფერეიდნელები

ფერეიდნელები — ირანის ფერეიდანის მხარეში მცხოვრები ეთნიკური ქართველები, მეტყველებენ ქართული ენის ფერეიდნულ კილოზე. ფერეიდნელების რაოდენობას 12-14 ათასი ადამიანით განსაზღვრავენ. 1616 წელს შაჰ-აბასმა გადაასახლა 100 000-მდე ქართველი უმთავრესად კახეთიდან და ჰერეთიდან ირანის პროვინციებში, ხორასანში, ისპაჰანსა და ფერეიდანში. მათი უმრავლესობა გასპარსელდა, მხოლოდ ფერეიდანში დასახლებული ქართველების ჯგუფმა შემოინახა ქართული ენა და ზოგიერთი ტრადიცია. ფერეიდნელი ქართველები ფერეიდანის 14 სოფელში ცხოვრობენ. სოფლებს დღემდე აქვს შემორჩენილი ქართული სახელები: მარტყოფი, ნინოწმინდა, თელავი, ვაშლოვანი. 1840 წელს ფერეიდნელი ქართველები აღწერა ინგლისელმა ჰენრი ლეიარდმა, მისი ცნობით ქალები არ იხურავდნენ ჩადრს, მაღალ დონეზე იყო განვითარებული მეხილეობა. 1894 წელს ფერეიდანი აღწერა ლადო აღნიაშვილმა. ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების კულტურა და ყოფა განსხვავებულია თურქეთში მცხოვრები ქართველების კულტურისა და ყოფისგან, რადგან ფერეიდნელები აღმოჩნდნენ იზოლირებულ მდგომარეობაში. რელიგიამ, ცხოვრების პირობებმა და ეკოლოგიურმა გარემომ მთლიანად შეცვალა მათი ტანისამოსი, სამეურნეო იარაღები და ა. შ. ქართული ყოფიერებიდან შეინარჩუნეს ეგზოგამოურობა, გვარებად დასახლების ფორმა, არ მიიღეს ურვადი (სყიდვითი ქორწინება). თოფჩიშვილი რ. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ გვ. 151-152 — თბილისი, „უნივერსალი“ 2010 ISBN 578-9941-12-882-0
კურცხანა

კურცხანა — მდინარე საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2175 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 16 კმ, აუზის ფართობი 72,3 კმ². ერთვის მდინარე ოცხეს მარჯვნიდან. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა ზამთარსა და ზაფხულში, შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,88 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 87. ↑ საბჭოთა ტოპოგრაფიული რუკა
ნანა მამაცაშვილი

ნანა მამაცაშვილი (დ. 12 მარტი, 1937, თბილისი, საქართველო სსრ) — ქართველი მეცნიერი, გეოლოგი, გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1964 წელს მისი ინიციატივით დაარსდა საქართველოში პირველი პალინოლოგიური ლაბორატორია, რომელსაც თავად ხელმძღგვანელობდა. თავისი მოღვაწეობის პერიოდში გამოქვეყნებული აქვს 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. დაიბადა თბილისში, 1937 წლის 12 მარტს. 1961 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-გეოლოგის სპეციალობით, ხოლო 1962 წლიდან დაიწყო მუშაობა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, რომელშიც შემდგომ დააარსა პალინოლოგიური ლაბორატორია. ლაბორატორიამ საფუძველი ჩაუყარა საქართველოს ტერიტორიაზე მღვიმური ნალექების პალინოლოგიურ შესწავლას. 1975 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია: „ კოლხეთის მეოთხეული კონტინენტური ნალექების პალინოლოგიური დახასიათება“. 1991 წელს გამოსცა ნაშრომი „Древнеэвксинская флора Гурии“, რომელშიც გურიის ძველ-ევქსინური ფლორა აღწერა. ნანა მამაცაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ მამაცაშვილი მ., Древнеэвксинская флора Гурии, თბილისი, 1991