laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გიორგი კალანდარიშვილი

გიორგი კალანდარიშვილი (დ. 27 ივლისი, 1984) — საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე 2021 წლის 3 აგვისტოდან. გიორგი კალანდარიშვილი ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში 2008 წლიდან მუშაობს. 2019 წლის 9 სექტემბრიდან 2021 წლის 25 მაისამდე იყო ცესკოს ადამიანური რესურსების მართვის, 25 მაისიდან თავმჯდომარის თანამდებობის დაკავებამდე კი ადამიანური რესურსების მართვისა და შრომის უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსი იყო. არის საარჩევნო ადმინისტრაციის გენდერული თანასწორობის საბჭოს თავმჯდომარე, ასევე საერთაშორისო სტანდარტის ISO 9001:2015 - ის მოთხოვნების შესაბამისად ცესკოს ხარისხის მენეჯერი. 2008-2012 წლებში კი იკავებდა ჯერ საზოგადოებასთან და პრესასთან ურთიერთობის სამმართველოს უფროსის, შემდეგ კი სამართლებრივი უზრუნველყოფის სამმართველოს უფროსის თანამდებობას. გიორგი კალანდარიშვილი 2006-2008 წლებში მუშაობდა სს „ენერჯი ინვესტში“. 2002-2006 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში, მათ შორის იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის (გუბერნატორის) ადმინისტრაციაში. 2012-2019 წლებში იყო სამართლებრივი უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი. ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. კალანდარიშვილს აქვს სხვადასხვა ქვეყანაში ჩატარებული არჩევნების სადამკვირვებლო მისიებში მონაწილეობის მრავალწლიანი გამოცდილება. საერთაშორისო დამკვირვებლის სტატუსით ჩართული იყო როგორც მოკლევადიან, ისე გრძელვადიან სადამკვირვებლო მისიებში. მას აგრეთვე გავლილი აქვს ეუთოს გრძელვადიანი დამკვირვებლის კურსი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში და მინიჭებული აქვს შესაბამისი სერტიფიკატი. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი. გიორგი კალანდარიშვილის ბიოგრაფია დაარქივებული 2021-02-19 საიტზე Wayback Machine. ↑ ცესკოს თავმჯდომარე 6 თვით გიორგი კალანდარიშვილი იქნება
ხავი სიმონსი

ხავი სიმონსი (დ. 21 აპრილი, 2003) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ასპარეზობს ფრანგულ „პარი სენ-ჟერმენში“. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე. სიმონსი დაიბადა ამსტერდამში. მისი მამა არის ყოფილი ფეხბურთელი რეჯილიო სიმონსი. სიმონსი მამის მხრიდან არის სურინამული, ხოლო დედის მხრიდან ნიდერლანდური წარმოშობის. მისი ძმა ფაუსტინო, აგრეთვე ფეხურთელია და ისიც ხავის მსგავსად 21 აპრილსაა დაბადებული. პარი სენ-ჟერმენი საფრანგეთის საფეხბურთო თასი: 2020–21 ხავი სიმონსი — Soccerway ↑ Who is Xavi Simons? La Masia wonderkid who broke Barcelona hearts to join PSG (24 July 2019). ციტირების თარიღი: 6 May 2020 ↑ Onderhandeling voor bondscoach gesprongen | Suriname Nieuws. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-10. ციტირების თარიღი: 2021-08-11. ↑ ხავი სიმონსი — WorldFootball.net ↑ Mbappe stars in Coupe de France final as PSG down Monaco en (2021-05-19). ციტირების თარიღი: 2021-05-20
არგუსი (ძაღლი)

არგუსი (ბერძ. Ἄργος) — ოდისევსის ერთგული ძაღლი ჰომეროსის „ოდისეადან“. ტროას ომის დასრულებიდან ათი წლის შემდეგ მრავალჭირნახული ოდისევსი საბოლოოდ ბრუნდება სამშობლოში. მისი არყოფნის პერიოდში უგუნური სასიძოები მის სახლს დაეპატრონენ და პენელოპეს ცოლად შერთვა განიზრახეს. იმისათვის, რომ სამშობლოში საიდუმლოდ შეეღწიოს და სამაგიერო მიუზღოს სასიძოებს, ოდისევსი თავს მათხოვრად მოაჩვენებს და მხოლოდ ტელემაქეს გაანდობს საიდუმლოს. ოდისევსი ერთგულ მეგობარს დაბეჩავებულ, მოუვლელ მდგომარეობაში იხილავს. გმირმა არგუსი კონტრასტულად განსხვავებულ მდგომარეობაში დატოვა. ის იყო სისწრაფითა და სიძლიერით გამორჩეული, კვალის მიგნების არაჩვეულებრივი უნარის მქონე ძაღლი. ყველასგან განსხვავებით, ერთგული მეგობარი ოდისევსს იმ წამსვე იცნობს, თუმცა საკმარისი ძალა არ აღმოაჩნდება იმისათვის, რომ პატრონს შეეგებოს. საიდუმლოს გამჟღავნებით შეშინებული ოდისევსი თვალცრემლიანი ჩაუვლის გვერდს ერთგულს მეგობარს და სწორედ მაშინ კვდება არგუსი. მათი ურთიერთობის სისადავე შეხვედრას მოულოდნელი და გულწრფელი ემოციებით სავსეს ხდის. სწორედ ამ მნიშვნელოვანი მოვლენითაა აღნიშნული ოდისევსის სამშობლოში დაბრუნება. ამ საუბარში რომ იყვნენ, იქვე მწოლმა ძაღლმა თავი ასწია და ყურები ცქვიტა. ეს იყო ოდისევსის ძაღლი — არგუსი. თავისი ხელით გამოეკვება და გაეწვრთნა, მაგრამ ილიონს წასულს, ამ ძაღლით ნადირობა ვეღარ მოესწრო. წინათ არგუსი ითაკელ ჭაბუკებს დაჰყავდათ ირმებზე, გარეთხებსა და კურდღლებზე სანადიროდ. ახლა კი უპატრონოდ ეგდო ჭიშკართან დახვავებულ ნაკელზე, რომელიც ოდისევსის ყანების გასაპოხიერებლად გაჰქონდათ დროდადრო. გაძვალტყავებულ და გაქუცულ არგუსს ჯღიბები დასეოდა. ოდისევსის სიახლოვე რა იგრძნო, ყურები ჩამოყარა და კუდი გააქიცინა. ღონედალეულს პატრონამდე მისვლის თავიც აღარა ჰქონდა. ამის შემხედვარე ოდისევსს ცრემლი მოერია. შებრუნდა, ევმეოსის უჩუმრად შეიმშრალა თვალი და ჰკითხა:  — სანეხვეზე რატომ გდია ეს ძაღლი, ჩემო კეთილო? ჯიშიანი ჩანს, თუმცა ძნელი სათქმელია, სანადიროდ გამოსადეგი იყო თავის დროზე თუ სილამაზის გამო ინახავდნენ პატრონები იმ ძაღლების მსგავსად, დღენიადაგ სანადიმო სუფრის ქვეშ რომ დასუნსულებენ.  — ეჰ, სადღა ჰყავს ამ ძაღლს პატრონი, — დანანებით უპასუხაევმეოსმა, – შენ მაშინ გენახა, ოდისევსი ტროაში სანამ წავიდოდა, რა გეში ჰქონდა, რა ფეხმარდი იყო. ამ ჩვენს ტყეებში ნადირი არ გაჰქცევია არასოდეს, ახლა უპატრონოდ ასე გდია მთელი დღე. მონებიც ხომ ეგრე უქმად ყრიან ხოლმე, როცა პატრონის ხელს ვეღარა გრძნობენ? მონობაში მყოფს ნახევარ კაცად აქცევს აკი მაღლითმგრგვინავი ზევსი! ეგრე თქვა, კარი შევლო და პირდაპირ სანადიმო დარბაზში შევიდა ევმეოსი. ხოლო ოდისევსის ძაღლს, არგუსს, მას შემდეგ, რაც ოცი წლის უნახავი პატრონი იცნო, შავი სიკვდილის მოირა ეწვია.  — ჰომეროსი, ოდისეა, თავი 17, სტროფი 290–327 ჰაჩიკო — ნამდვილი ძაღლი, რომელიც ელოდა თავის გარდაცვლილ პატრონს წლების განმავლობაში მისი გარდაცვალების მიუხედავად  ↑ Homer. Odyssey. Trans. Stanley Lombardo. Canada: Hackett Publishing Company, Inc., 2000. Print.
ვლადისლავ რაჩკევიჩი

ვლადისლავ რაჩკევიჩი (პოლ. Władysław Raczkiewicz დ. 28 იანვარი, 1885, ქუთაისი, რუსეთის იმპერია — გ. 6 ივნისი 1947, რუთინი, დიდი ბრიტანეთი) — პოლონელი პოლიტიკოსი, საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე. დაიბადა 1885 წლის 28 იანვარს ქუთაისში. მისი მამა — იოზეფ რაჩკევიჩი, საოლქო სასამართლოს მოსამართლე იყო. ოჯახი 1900 წლიდან საცხოვრებლად პეტერბურგში გადავიდა. სწორედ იქ გაწევრიანდა ვლადისლავი პოლონეთის ახალგაზრდულ ორგანიზაციაში და მთელი ცხოვრება იბრძოდა პოლონეთის დამოუკიდებლობისათვის. სწავლობდა პეტერბურგისა და ტარტუს უნივერსიტეტების იურიდიულ ფაკულტეტზე. მუშაობდა მინსკში იურისტად. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთიდან გაიქცა ავსტრია-უნგრეთში, სადაც შეუერთდა პოლონეთის ნაციონალურ მოძრაობას. იყო პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი ოთხი მმართველობის დროს (1921–1930 და 1935–1936 წლებში). 1930–1935 წლებში — სენატორი და სენატის თავმჯდომარე. გერმანელების მიერ დასავლეთ პოლონეთის დაპყრობის შემდეგ, 1939 წლის სექტემბერში გაიქცა პარიზში. 1939–1947 წლებში იყო პოლონეთის მთავრობის პრეზიდენტი დევნილობაში. გარდაიცვალა 1947 წელს რუთინში (დიდი ბრიტანეთი) ქუთაისში ერთ-ერთ ცენტრალურ სკვერს მიენიჭა ვლადისლავ რაჩკევიჩის სახელი, ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულების საფუძველზე. ხოლო 2022 წლის 26 ოქტომბერს ქართულ-პოლონური მეგობრობის სკვერში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი გაიხსნა. ვლადისლავ რაჩკევიჩის დაბადებიდან 125 წლისთავის აღსანიშნავად, 2010 წელს ტარტუს უნივერსიტეტში გაიხსნა მემორიალური დაფა. იუბილეს მიეძღვნა ასევე თემატური კონფერენცია, სადაც გამოვიდნენ პოლონეთის წარმომადგენლები. ესტონეთის ისტორიული არქივის ხელშეწყობით ტარტუს უნივერსიტეტის მუზეუმში გამოფენაზე ხელმისაწვდომი გახდა დასათვალიერენლად რაჩკევიჩის უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდის დოკუმენტაცია. პოლონეთის სენატმა 2017 წელი ვლადისლავ რაჩკევიჩის წლად გამოაცხადა. ქალაქ ტორუნში დაიდგა რაჩკევიჩის ძეგლი. ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი ქუთაისში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი ტორუნში პოლონეთის პრეზიდენტების სია ქუთაისში ვლადისლავ რაჩკევიჩის სახელობის სკვერი გაიხსნა ქართულ-პოლონური მეგობრობის სკვერში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი დაიდგმება ვლადისლავ რაჩკევიჩი ↑ 1.0 1.1 Catalog of the German National Library <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686"></a> ↑ ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულება ↑ ქუთაისში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი გაიხსნა ↑ Мемориальная доска в память Владыслава Рачкевича ↑ Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP)
ჩაბალახი

ჩაბალახი — საბრძოლო თავსაბურავი, ერთგვარი ჯაჭვის კაპიუშონი, რომელიც მეომრის თავს, კისერსა და ხანდახან მხრების ზედა ნაწილსაც იცავდა. პოპულარული იყო შუა საუკუნეების ევროპასა და საქართველოში. ჩაბალახი ფართოდ გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში. ჩაბალახი გარკვეულწილად გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც, მაგრამ ისლამურ ქვეყნებში უფრო პოპულარული ზარადიანი მუზარადები იყო, ვიდრე ცალკე აღებული ჯაჭვის ჩაბალახი. ჩაბალახი ჩაჩქანისაგან განსხვავდება იმით, რომ მას არ აქვს პოლოტიკი (რკინის ფირფიტა, რომელიც ჩაჩქანს ზედა ნაწილზე ჰქონდა დაკრული). ჩაბალახის ქვეშ იხურავდნენ რბილ ქუდსაც, რათა მას დარტყმა შეემსუბუქებინა. არსებობდა ორი ტიპის ჩაბალახი, ერთი ჯაჭვის პერანგთან გაერთიანებული იყო, როგორც კაპიუშონი, მეორის თავზე დახურვა კი ცალკე ხდებოდა. მე-15 საუკუნისთვის ევროპაში ჩაბალახი თანდათან სრულად ჩაანაცვლა ზარადმა, რომელიც წარმოადგენს ჯაჭვის ბადეს, რომელიც გარშემოკრულია საომარ თავსაბურავებზე, მუზარადსა და ჩაჩქანზე. საქართველოში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, ჩაბალახი მე-15 საუკუნის შემდგომ, უფრო გვიანდელ პერიოდშიც გამოიყენებოდა. ჩაბალახსა და ჯაჭვის პერანგში გამოწყობილი ხევსური მეომარი. ვისბის ბრძოლაში (1361) დაღუპული სკანდინავიელი მეომრის თავის ქალა, რომელსაც ჩაბალახი ჯერ კიდევ ახურავს. ↑ 1.0 1.1 ჩაბალახი ↑ ჩაჩქანი
ჩაჩქანი

ჩაჩქანი — საბრძოლო თავსაბურავი, წააგავს ჩაბალახს, თუმცა იმ განსხვავებით, რომ მას ზედა ნაწილში პოლოტიკად წოდებული რკინის ფირფიტა აქვს, რომლის კიდეებიც გახვრეტილია და ჯაჭვის ბადე მასზე ამგვარადაა ჩამოკიდებული. ჩაჩქანი, ჩაბალახთან ერთად, განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელებული და პოპულარული საბრძოლო თავსაბურავი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელებში. როგორც წესი, ჩაჩქანზე არსებული ჯაჭვის ბადე კისერსა და თავს მთლიანად ფარავდა შუბლამდე, ხოლო სახის არე ღია იყო, თუმცა ზოგიერთი ხევსურული ჩაჩქნის ჯაჭვის ბადე სახესაც ფარავდა და მასზე ამოჭრილი იყო ორი ღიობი თვალებისთვის. ჩაჩქნის დამზადების ტექნოლოგია უკანასკნელ დრომდე მხოლოდ ხევსურეთმა შემოინახა, მჭედელი ჩაჩქნის რკინის ფირფიტას (პოლოტიკს) გრდემლზე კვერით გაასწორებდა, შემდეგ ხის ფარგლით შემოხაზავდა და თარგის საშუალებით მრგვალ საჩაჩქნეს გამოჭრიდა, რომელსაც რკინის მორგვზე კვერის დარტყმით თანდათან მისცემდა ჯამის ფორმას. ამის შემდეგ ჩაჩქანს გარე წრესთან სახვრეტათი დახვრეტდა, ჯაჭვის სხმულის (ზარადის) ჩასამაგრებლად. ზოგ ჩაჩქანს ზევიდან გადააკრავდნენ ვერცხლის არშიას და შუაში უკეთებდნენ „უსმარს“ (სამსჭვალს). ჩაჩქნის დახურვა შიშველ თავზე არ იყო გამართლებული, რადგან ასეთ შემთხვევაში მოწინააღმდეგისაგან მოხვედრილი იარაღი მებრძოლს ყრუ დარტყმას მაინც აყენებდა. ამიტომ საჭირო იყო ჩაჩქნის ქვეშ ნაბდის დაგება. აღმოსავლეთ საქართველოში ჩაჩქნის ნაბდად თუშურ ქუდსაც ხმარობდნენ. სიტყვა „ჩაჩქანი“ ქართული უნდა იყოს, ვინაიდან ზმნა „ჩეჩქვასთან“ არის დაკავშირებული. ↑ ჩაჩქანი ↑ ჩაჩქანი ↑ ჩაჩქნის ეტიმოლოგია
თამარ კოტრიკაძე

თამარ რეკ-კოტრიკაძე (დ. 1973, თბილისი) — ქართველი მთარგმნელი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი. დაიბადა ნინო რეკისა და გიორგი კოტრიკაძის ოჯახში. ნათარგმნი აქვს ქართველი, გერმანელი, ინგლისელი, იტალიელი და რუსი ავტორების ნაწარმოებები. მისი დამსახურებაა, რომ ქართველმა მკითხველმა პირველად გაიცნო გრიგოლ რობაქიძის რომანის — „მცველნი გრალისა“ სრული ტექსტი. ნაწარმოებში შენარჩუნებულია ავტორისეული დასათაურება. 2020 და 2021 წწ. ლიტერატურული პრემია „საბას“ ფინალისტი ნომინაციაში „საუკეთესო ქართული თარგმანი“ 2010 წელს მიენიჭა „საგურამოს“ პრემია (თარგმანის ნომინაციაში). თამთა მელაშვილი „მარინეს ანგელოზები“ — გერმანულად რეი ბრედბერი — ბაბუაწვერას ღვინო (ინგლისურიდან) მარიო ჰიუზო — სიცილიელი (ინგლისურიდან) მარიო ჰიუზო — ომერტა მარიო ჰიუზო — უკანასკნელი დონი (ნაწილი I და II) ბორის აკუნინი — მწერალი და თვითმკვლელობა (რუსულიდან) ბორის აკუნინი — სასაფლაოს ამბები (რუსულიდან) ალექსანდრე მენი — შეკითხვები და პასუხები (რუსულიდან) ალექსანდრე მენი — მსოფლიო სულიერი კულტურა (რუსულიდან) ალექსანდრე მენი — სიკვდილ-სიცოცხლის საიდუმლო (რუსულიდან) გრიგოლ რობაქიძე — მცველნი გრალისა (გერმანულიდან) დიმიტრი მერეჟკოვსკი — სულიწმინდა და ხორციწმინდა (რუსულიდან) ეზოპე — ომი, ზევსი და სპილო და სხვა იგავები ეზოპე — მგელი, მელა და მაიმუნი და სხვა იგავები ჩარლზ დიკენსი — დიდი იმედები (ინგლისურიდან) ევგენი ვოდოლაზკინი — ლავროსი (რუსულიდან) სვეტლანა ალექსიევიჩი — უკანასკნელი მოწმეები გუსტავ მაინრიკი — გოლემი მერისა მეიერი — სინდერი. მთვარის ქრონიკა (ინგლისურიდან) მანფრედ ხობოტი — იდუმალი ლანდშაფტი რეინბოუ რაუელი — ელინორი და პარკი (ინგლისურიდან) დ. ჰ. ლორენსის „ესეები თანამედროვე ამერიკული ლიტერატურის შესახებ“ 2003 — ავსტრიის კულტურის პრემია 2007 — ჟურნალ „ჩვენი მწერლობის“ ყოველწლიური პრემია, თარგმანის ნომინაციაში 2010 — პრემია „საგურამო“, თარგმანის ნომინაციაში თამარ კოტრიკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ქართველი რეკების ისტორია დაარქივებული 2021-08-11 საიტზე Wayback Machine. „საუკეთესო ქართული თარგმანის“ ფინალისტები ელექტრონული წიგნები ↑ „ილიაობა“ საგურამოში // „ლიტერატურული გაზეთი“, თბ., 12–25 ნოემბერი, 2010, № 38, გვ. 14. ↑ Tamta Melaschwili: Marines Engel. Erzählungen. Wieser Verlag. Klagenfurt 2018. ↑ რეი ბრედბერი — ბაბუაწვერას ღვინო. თბ. პალიტრა L. ↑ მარიო ჰიუზო — სიცილიელი. თბ. პალიტრა L. ↑ მარიო ჰიუზო — ომერტა. თბ. პალიტრა L. ↑ უკანასკნელი დონი. თბ. პალიტრა L. ↑ მწერალი და თვითმკვლელობა. თბ. ინტელექტი. 2014. ↑ სასაფლაოს ამბები. თბ. ინტელექტი. 2013 ↑ შეკითხვები და პასუხები. თბ. კავკასიური სახლი. ↑ მცველნი გრალისა. თბ. არტანუჯი. ↑ ომი, ზევსი და სპილო და სხვა იგავები ↑ მგელი, მელა და მაიმუნი და სხვა იგავები ↑ ჩარლზ დიკენსი — დიდი იმედები. თბ. პალიტრა L. ↑ სინდერი. მთვარის ქრონიკა. თბ. პალიტრა L.
ალექსანდრე ონიანი

ალექსანდრე ონიანი (დ. 9 მარტი, 1981, სოფ. ჟახუნდერი, ახლანდ. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 აგვისტო, 2008, შინდისი, გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო მოსამსახურე, უმცროსი სერჟანტი. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს გმირულად დაიღუპა შინდისთან ბრძოლაში. სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემდეგ კონტრაქტით მსახურობდა სენაკის მეორე ბრიგადის საინჟინრო ოცეულში. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს თანამებრძოლებთან ერთად უთანასწორო ბრძოლაში ჩაება რუსეთის არმიის მოტომსროლელ ასეულთან შინდისის რკინიგზის სადგურთან. ერთსაათიან ბრძოლაში 17 ქართველი ჯარისკაცი დაიღუპა, მ. შ., ალექსანდრე ონიანი, რომელიც მტერს არ დანებდა და ნათლულ, კაპრალ რომან ზოიძესთან ერთად თავი ყუმბარით აიფეთქა. სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენი (2009) და ეროვნული გმირის ორდენი (2021). ალექსანდრე ონიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ პრეზიდენტმა ეროვნული გმირის ორდენი მიანიჭა შინდისის ბრძოლაში დაღუპულ ალექსანდრე ონიანს, რადიო თავისუფლება. აგვისტო 11, 2021. ↑ ალექსანდრე ონიანი, პროექტი „გმირი“. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო.
ჩაფხუტი

ჩაფხუტი — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც შედგებოდა ქუდის ფორმის ან ზემოთ ოდნავ წაწვეტებული კონუსისებური ერთიანი ან სეგმენტირებული მეტალის ნაწილებისგან. ჩაფხუტს არ ჰქონდა ქვემოდან გარშემორტყმული უშუალოდ მასზე დამაგრებული ჯაჭვის ბადე — ზარადი, თუმცა გააჩნდა ცხვირის დამცავი ე.წ. „საცხვირე“. სულხან-საბას მიხედვით, ჩაფხუტი „არს მსგავსი ქუდისა უზარადო, საცხვირე გრძელი“. მუზარადისგან ჩაფხუტს სწორედ ზარადის არქონა განარჩევდა. დასავლეთ ევროპაში ამგვარ თავსაბურავს ნაზალურ (საცხვირიან) ჩაფხუტს ან ნორმანულ ჩაფხუტს უწოდებენ. ამგვარი ჩაფხუტები ევროპაში მე-9 საუკუნიდან გამოჩნდა და ჩაანაცვლა გვიანრომაული ტიპის საყბეურიანი დამცავი თავსაბურავები. თავდაპირველად ევროპული ჩაფხუტები კონუსისებური, წაწვეტებული ფორმის იყო, თუმცა შედარებით გვიანდელ საუკუნეებში, როცა რკინის დამუშავება უფრო დაიხვეწა, ჩაფხუტები უფრო მომრგვალებული ფორმის გახდა. ჩაფხუტის ქვეშ ხშირად იხურავდნენ ჯაჭვის ჩაბალახს და რბილ ქუდს, რითაც დამატებით დაცვას მატებდნენ თავის არეს. მე-12 საუკუნეში ევროპაში გამოჩნდა ბრტყელთავიანი საცხვირიანი ჩაფხუტები, რომლებიც მიიჩნევა შემდგომ პერიოდში შემუშავებული უფრო მძიმე, სახის მთლიანად დამფარავი ჩაფხუტების წინაპრად. Nicolle, David, (1988) The Crusades, Osprey, London. Nicolle, David, (1987) The Normans, Osprey, London. ↑ ჩაფხუტი
უოსაჩი

უოსაჩი, უოსატჩი (ინგლ. Wasatch Range) — ქედი აშშ-ში, იუტისა და აიდაჰოს შტატებში. კლდოვანი მთების დასავლეთი და დიდი აუზის რეგიონის აღმოსავლეთი კიდე. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 396 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 118 კმ-ზე. ვრცელდება დიდი მლაშე ტბისა და სოლტ-ლეიკ-სიტის აღმოსავლეთით და უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში შეიცავს ბეარ-რივერის ქედს. სოლტ-ლეიკ-სიტის სამხრეთით და აღმოსავლეთით მდებარე მრავალი მწვერვალის სიმაღლე 3400 მ-ს აღემატება, რომელთა შორის აღსანიშნავია: ტიმპანოგოსი (3582 მ) და ნიბო (3637 მ), რომელიც უოსაჩის უმაღლეს წერტილს წარმოადგენს. დანაწევრებულია რამდენიმე გამჭოლი ხეობით. აგებულია ფიქლებითა და კონგლომერატებით. დასავლეთი კალთა ციცაბოა, აღმოსავლეთი დამრეცი. მდინარე ოგდენის სათავის რეგიონი მოიცავს კეშის, იუინტისა და უოსაჩის ეროვნული ტყის ნაწილსა და ტიმპანოგოსის მღვიმის ეროვნულ ძეგლს. განვითარებულია სამთო მრეწველობა და ტურიზმი. მორმონები, რომლებიც ხეობაში 1847 წლიდან ცხოვრობდნენ, ქედის მდინარეებს სარწყავად იყენებდნენ. ადგილობრივი იუტების ენაზე უოსაჩი ნიშნავს „უღელტეხილს“ ან „დაბალ უღელტეხილს მაღალ ქედზე“. ↑ Hiking the Wasatch, John Veranth, 1988, Salt Lake City ↑ 2.0 2.1 2.2 Wasatch Range | Encyclopedia Britannica ↑ Wasatch Range | Peakbagger.com ↑ Fuller, Craig. "Wasatch County". Utah History Encyclopedia.
ტალარუბიასი

ტალარუბიასი (ესპ. Talarrubias) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის ლა-სიბერიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 339,3 კმ². მოსახლეობა — 3406 კაცი (2020 წ.). ბადახოსის მუნიციპალიტეტები ტალარუბიასის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
კლაუსტროფობია

კლაუსტროფობია (ლათ. claudere – „ჩაკეტვა“ და ბერძნ. φόβος ფობოს – „შიში“) — ჩაკეტილი სივრცის შიში. კლაუსტროფობიით დავადებული ხალხი ვარდებიან პანიკაში ან უბრალოდ განიცდიან შიშს ჩაკეტილ სივრცეში, როგორიცაა ლიფტი, მატარებელი, ან თუნდაც კარავი. ბრბოში ყოფნის შიშიც კლაუსტროფობიის ფორმაა. მათ სამკურნალოდ ძირითადად უნიშნავენ ანტიდეპრესანტებს. აგორაფობია
ტალავერა-ლა-რეალი

ტალავერა-ლა-რეალი (ესპ. Villar del Rey) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის ბადახოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 61,5 კმ². მოსახლეობა — 5314 კაცი (2020 წ.). ბადახოსის მუნიციპალიტეტები ტალავერა-ლა-რეალის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
ტალიგა

ტალიგა (ესპ. Táliga) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის ლიანოს-დე-ოლივენსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 31 კმ². მოსახლეობა — 678 კაცი (2020 წ.). ბადახოსის მუნიციპალიტეტები ტალიგის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
ტორემაიორი

ტორემაიორი (ესპ. Torremayor) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის მერიდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 21 კმ². მოსახლეობა — 949 კაცი (2020 წ.). ბადახოსის მუნიციპალიტეტები ტორემაიორის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
ტრასიერა (ბადახოსი)

ტრასიერა (ესპ. Trasierra) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის კამპინია-სურის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 59,8 კმ². მოსახლეობა — 625 კაცი (2020 წ.). ბადახოსის მუნიციპალიტეტები ტრასიერის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
რკინის ქუდი

რკინის ქუდი — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც მზადდებოდა რკინისაგან ან ფოლადისგან და ჰქონდა ფარფლებიანი ქუდის ფორმა. არსებობს ამ ჩაფხუტის მრავალი ვარიანტი, თუმცა ყველა მათგანის დამახასიათებელია ფარფლებიანი დაბოლოება. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების ევროპაში ყველა ჯარის სახეობაში. ფარფლებიანი რკინის ქუდის გამოსახულება პირველად ბიზანტიაში გვხვდება და ის XI საუკუნით თარიღდება, ამიტომ ვარაუდობენ, რომ რკინის ქუდი ბიზანტიური გამოგონებაა. რკინის ქუდი კარგად იცავდა მეომარს ზემოდან წამოსული დარტყმებისა თუ ისრებისგან, ციხე-სიმაგრეთა იერიშისას ის ასევე იცავდა ჯარისკაცის სახეს გალავნიდან დამცველთა მიერ გადმოსხმული მდუღარე გუდრონისგან. მისი ღია ფორმა კი მეომარს მხედველობას, სმენასა და სუნთქვას არ უზღუდავდა. რკინის ქუდის ქვეშ, როგორც წესი, იხურავდნენ ჩაბალახსაც. უბრალო მოყვანილობისა და დამზადების სიმარტივის გამო სხვა ჩაფხუტებთან შედარებით, რკინის ქუდის დამზადება ნაკლებ დროს მოითხოვდა და იაფიც ჯდებოდა. ის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული იყო ევროპული არმიების ქვეით ჯარებში, თუმცა ასევე გამოიყენებოდა კავალერიის მიერ. თავდაპირველად რკინის ქუდი სხვადასხვა სეგმენტებისგან იწყობოდა, ხოლო მოგვიანებით მისი დამზადება დაიწყეს ერთიანი მეტალის ფურცლისგან. რკინის ქუდის გამოსახულებები გვხვდება საქართველოშიც. ტიმოთესუბნის ფრესკასა და ალავერდის ჭედურ ხატზე გამოსახულია ფარფლებიანი რკინის ქუდი, რაც საბოლოოდ მეტყველებს, რომ ამ ტიპის მუზარადს შეზღუდულად, მაგრამ მაინც იყენებდნენ საქართველოში. ფარფლებიანი ქუდის ფორმის ჩაფხუტები მხოლოდ ევროპაში არ იყო გავრცელებული. იაპონელი ასიგარუები (ფეოდალურ იაპონიაში სამურაების მიერ გამოყვანილი ქვეითი ჯარი) ატარებდნენ რკინის ქუდის საკუთარ ვარიანტს, რომელიც წარმოადგენდა აზიური კონუსური ფორმის ფარფლებიან ქუდს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელები, მაგალითად, ბირმელები, ლაოსელები და ტაილანდელები, ასევე იყენებდნენ რკინის ქუდს. პირველი მსოფლიო ომის დროს, რკინის ქუდი დაბრუნდა ბრიტანელ და ფრანგ ჯარისკაცთა აღჭურვილობაში, როგორც ბროუდის ჩაფხუტი (ბრიტანული) და ადრიანის ჩაფხუტი (ფრანგული). ეს ჩაფხუტები საფრანგეთისა და ბრიტანეთის არმიების სტანდარტული დამცავი თავსაბურავები იყო პირველ მსოფლიო ომში. ბროუდის ჩაფხუტები ასევე გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში ბრიტანეთისა და თანამეგობრობის ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მიერ. ↑ Nicolle, David (1996), Medieval Warfare Source Book Vol. II. Arms and Armour, London. გვ 163. ↑ De Vries, R. and Smith, R.D. (2012) Medieval Military Technology, Second Edition, University of Toronto Press, Toronto. გვ. 71-72 ↑ მამუკა წურწუმია (2014). შუა საუკუნეების ქართული ლაშქარი (900-1700) ორგანიზაცია, ტაქტიკა, შეიარაღება, თბილისი. გვ. 88-89. ↑ Bedford, John (1968) The Collecting Man, D. McKay, New York. გვ. 116
შიგა პლატო

შიგა პლატო (ინგლ. Interior Plateau) — პლატო კანადაში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში. გაწოლილია აღმოსავლეთით კარიბუსა და მონაშის მთებსა და დასავლეთით ჰაზელტონის, სანაპირო და კასკადოვან მთებს შორის. შიგა პლატოს გაგრძელებას აშშ-ში კოლუმბიის პლატო წარმოადგენს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით, შიგა პლატო შედის ჩრდილოეთის პლატოების პროვინციაში, რომელიც თავის მხრივ, შიგა პლატოების ნაწილია. პლატოს სიგრძეა 901 კმ, სიგანე 378 კმ. სიმაღლე სამხრეთით 1200–1500 მ, ჩრდილოეთით დაბლდება 800–1000 მ-მდე. ხეობების ჩაჭრის სიღრმე 150–300 მ. დანაწევრებულია ძირითადად მდინარე ფრეიზერით, თუმცა ნაწილი, ჩრდილოეთით, დრენირებულია მდინარეებით სკინითა და პისით, ხოლო სამხრეთით მდინარე კოლუმბიით. შიგა პლატო წარმოდგენილია ფართო და დამრეცი ბორცვიანი მაღლობებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან ღრმა ხეობებითაა გამოყოფილი. ჩრდილოეთით აგებულია იურული დანალექების კომპლექსით, რომელიც გადაშრევებულია ლავებით, ფხვიერი ვულკანური და დანალექი ქანებით (ქვიშაქვები და კირიანი ლამი); სამხრეთით დიდწილად მესამეული ლავებია გავრცელებული. პლატოს მთელ ტერიტორიაზეა მორენული დანალექები და მეოთხეული გამყინვარების სხვა კვლები. შიგა პლატო იყოფა ორ ნაწილად: სამხრეთით — ფრეიზერისა და ჩრდილოეთით — ნეჩაკოს პლატოებად, რომლებიც ერთმანეთისაგან მკვეთრად არ არიან გამოყოფილი, მაგრამ მათი საზღვარი გადის დაახლოებით 53-ე პარალელზე. კლიმატი ზომიერია, კონტინენტური. ივლისის საშუალო ტემპერატურა სამხრეთით 20–23°C, ჩრდილოეთით 15–18°C, იანვრის —6–10°C-იდან —12–17°C-მდე. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა მერყეობს ღრმა ხეობებში სამხრეთით 250–300 მმ-იდან ჩრდილოეთი ნაწილის მაღლობებზე 500–900 მმ-მდე. პლატოს დიდი ნაწილი მიეკუთვნება წიწვოვანი ტყე-სტეპის ზონას. მაღლობებზე, 1200 მ-მდე, ტყის ნაცრისფერ და მთა-ტყის ნიადაგებზე განვითარებული პარკული ტყეა. 1200 მ-ის მაღლაა ენგელმანის ნაძვი, ალპური სოჭი და მთის ჰემლოკი. სამხრეთის ხეობებშია სტეპური მცენარეულობა. გვალვიან ადგილებში წაბლა ნიადაგებზე გვხვდება ნახევარუდაბნოს ასოციაციები ავშანთან, ანტილოპას ბუჩქთან და კაქტუსებთან ერთად. სტეპური მონაკვეთების ფაუნაში ძირითადია მღრღნელები; ფრინველებიდან არის მდელოს როჭო, შაშვი, ქორი; ტყეში ირემი, გრიზლი და სხვა. სტეპური სივრცე გამოიყენება საძოვრებად. ოკანოგანის ხეობაში განვითარებულია მებაღეობა. ↑ Geography of British Columbia | The Canadian Encyclopedia ↑ BC Names/GeoBC entry Interior Plateau ↑ S. Holland. Landforms of British Columbia: a physiographic outline, 1964 ↑ Stuart S. Holland. Landforms of British Columbia: A Physiographic Outline. 1976 ↑ 5.0 5.1 5.2 H. S. Bosteck. Physiography of the Canadian Cordillera, Ottawa, 1948 ↑ Краткая географическая энциклопедия. Том 1: М., 1960.