laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჭვიბერაზაუ

ჭვიბერაზაუ — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ნენსკრის (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3264 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ალპური და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. აკავშირებს მდინარეების ნენსკრისა (ზემო სვანეთი) და ბაქსანის აუზებს (ყაბარდო-ბალყარეთი). უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 393.
ჭვიბერი

ჭვიბერი, ჭვიბერ-ყარაჩაი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ყუბანის მარცხენა შენაკადის — კიჩკინეკოლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3285 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. ჭვიბერი აკავშირებს მდინარეების ნენსკრისა და ყუბანის აუზებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 393.
ხორაშისთავი

ხორაშისთავი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ამბროლაურისა და ცაგერის მუნიციპალიტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ლაჯანურასა და ასკისწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2192 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, იშვიათად — კირქვებით. კალთები შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით. არჩვაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 498.
ჰიბრიდიზაცია

ტერმინი ჰიბრიდიზაცია შეიძლება აღნიშნავდეს: ჰიბრიდიზაცია ქიმიაში — ორბიტალურ ჰიბრიდიზაციას,ანუ ორბიტალების შერწყმას. ჰიბრიდიზაცია გენეტიკაში —ჰიბრიდული ორგანიზმის შექმნას, სხვადასხვა ორგანიზმების შეჯვარებით.
ხევა

ხევა (თურქ. Heva Dağı) — მთა საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე. მოქცეულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შუახევის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს შავშეთის ქედის უმაღლეს მწვერვალს. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2812 მ. მდებარეობს მდინარეების ჩირუხისწყლისა და იმერხევის სათავეებში. აგებულია ეოცენის ვულკანოგენური წყებებით. შემორჩენილია გამყინვარების კვალი. აქა-იქ არის ქვაყრილები. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით. საზაფხულო საძოვრები. ჯაყელი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 450.
ჰიბრიდიზაცია (ქიმია)

ჰიბრიდიზაცია — ატომური ორბიტალების შერწყმა და ახალი ორბიტალის წარმოქმნა. ჰიბრიდიზაციის კონცეფცია ჩამოაყალიბეს 1931 წელს პოლინგმა, სლეტერმა და, მათგან დამოუკიდებლად, მალიკენმა და ჰუნდმა მეთანის გეომეტრიის ასახსნელად. ჰიბრიდიზაციის კონცეფციის ავტორებმა დაუშვეს, რომ მეთანში ნახშირბადი ქიმიურ ბმებს წარმოქმნის არა «სუფთა» s და p ორბიტალებით, არამედ მათი გადანაწილების („შერწყმის“) შედეგად მიღებული ოთხი ექვივალენტური sp3 ჰიბრიდული ორბიტალით, რომლებიც მიმართულია ტეტრაედრის ცენტრიდან – ნახშირბადის ატომგულიდან – მისი წვეროებისკენ. ამას ტეტრაგონალური (ანუ sp3) ჰიბრიდიზაცია ეწოდა . კუთხე sp3 ჰიბრიდულ ორბიტალებს შორის 109°28'-ის ტოლია. ორმაგი ნახშირბად-ნახშირბადი ბმის შემცველ ნაერთებში ხდება sp2 ჰიბრიდიზაცია, რასაც ტრიგონალური ჰიბრიდიზაცია ეწოდება. ამ დროს ჰიბრიდიზაციაში მონაწილეობს ორი 2p და ერთი 2s ორბიტალი. ჰიბრიდული sp2 ორბიტალები განლაგებულია ერთ სიბრტყეში და კუთხე მათ შორის 120°-ის ტოლია. დარჩენილი ერთი p ორბიტალი განლაგებულია sp2 ორბიტალების სიბრტყის მართობულად.. სამმაგი ნახშირბად-ნახშირბადი ბმის შემცველ ნაერთებში ხდება sp ჰიბრიდიზაცია, რასაც დიგონალური (წრფივი) ჰიბრიდიზაცია ეწოდება. ამ დროს ჰიბრიდიზაციაში მონაწილეობს ერთი 2p და ერთი 2s ორბიტალები. კუთხე sp ორბიტალებს შორის 180°-ია. დარჩენილი ორი 2p ორბიტალი განლაგებულია ჰიბრიდული sp ორბიტალების შემაერთებელი წრფის ურთიერთპერპენდიკულარულ ორ სიბრტყეში. ასე, რომ აცეტილენში დამყარებულია ორი სიგმა (ცჰ) ერთი სიგმა (ცც) და ორი პი ბმა. C≡C სამმაგი ბმის სიგრძეა 0.120 ნმ, ენერგია 810კჯ/მოლი. მეთანი ეთილენი აცეტილენი კოვალენტური ბმა ფლეშში გაკეთებული ჰიბრიდიზაციის პრეზენტაცია ↑ 1.0 1.1 1.2 საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; დილა, თბილისი ,2006.
ხედისმთა

ხედისმთა (თურქ. Hedis Dağı) — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შავშეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, საქართველოსა და თურქეთის ართვინის პროვინციის საზღვარზე, მდინარე მაჭახელისწყლის მარცხენა შენაკადის — სკურდიდის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2156 მ. აგებულია ეოცენური ტუფებითა და ტუფ-ბრექჩიებით. ქვემო და შუა კალთები შემოსილია შერეული ტყით, ზემო — მორეული სუბალპური მდელოს ბალახეულით. არის სათიბ-საძოვრები. ჯაყელი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 450.
ხედანი

ხედანი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს იალნოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარჯვენა შენაკადის — ძაღლიანთხევის ზემოთში. სიმაღლე 1280 მ. აგებულია ოლიგოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. გუმბათის ფორმისაა, აქვს დამრეცი კალთები. შემოსილია მეორეული ტყე-ბუჩქნარით. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 450. ↑ უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 1 სექტემბერი 2016.
ხევისწყალი

ხევისწყალი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ჩოხატაურისა და სამტრედიის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს გურიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, 850 მ სიმაღლეზე, მწვერვალ საყინულის (1204 მ) მახლობლად. ერთვის რიონს მარცხნიდან სოფელ ვაზისუბანთან. სიგრძე 32 კმ. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 4 მ³/წმ. ვახუშტი ბატონიშვილი ხევისწყალს საჯავახოსწყლად მოიხსენიებს. XIX საუკუნიდან ხევისწყალი წარმოადგენდა საზღვარს გურიასა და იმერეთის საჯავახოს შორის. იმ პერიოდის დოკუმენტში ხევისწყალი მოხსენიებულა, როგორც ქვენათი და ქვაფათა. გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 452. ↑ დიმიტრი ბაქრაძე, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში“, გვ. 190 — ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა“, 1987 ↑ ე. გვენეტაძე, გ. გაგუა „საჯავახოს მხარე“ „პარალელი“ N5, გვ. 217-220 — თბილისი, 2013 წ. ISSN 0235-8417
ხელედულა

ხელედულა — მდინარე ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 34 კმ, აუზის ფართობი 315 კვ.კმ. სათავე აქვს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2760 მ სიმაღლეზე. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირობა — შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 14,1 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 457.
მსოფლიო რაგბის 20-წლამდელთა მსოფლიო ალაფი

მსოფლიო რაგბის 20-წლამდელთა მსოფლიო ალაფი - რაგბის მეორე დონის საერთაშორისო ტურნირი. შეჯიბრის ორგანიზატორი არის მსოფლიო რაგბი (World Rugby), და მონაწილეობას იღებს 8 ქვეყნის ახალგაზრდული ნაკრები რომელთა ასაკიც არის 20 წლამდე. პირველი ტურნირი ჩატარდა 2008 წელს ჩილეში და მისი გამარჯვებული გახდა ურუგვაის ნაკრები გუნდი. ტურნირის ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2009-02-27 საიტზე Wayback Machine.
IRB-ის 20-წლამდელთა მსოფლიო ალაფი 2011

IRB-ის ოცწლამდელთა მსოფლიო ალაფი 2011 – რიგით მეოთხე ტურნირი რაგბის 20 წლამდე მორაგბეთა ნაკრებებს შორის რომლის ორგანიზატორია რაგბის საერთაშორისო საბჭო (IRB). ტურნირის მასპინძელი იყო საქართველო. მატჩები მიმდინარეობდა თბილისში მდებარე ორ სტადიონზე. 16-დან 12 მატჩი გაიმართა ავჭალის სტადიონზე, ხოლო დანარჩენი 4 კი შევარდენის სტადიონზე. ყველა მითითებული დრო ადგილობრივია (UTC+4). ↑ Pools, schedule and officials named for JWRT. irb.com (2011-02-07). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-19. ციტირების თარიღი: 2011-04-07. ოფიციალური საიტი
ტორე-ჩივიკა

ტორე-ჩივიკა ან ტორე-დელა-გირლანდინა (იტალ. Torre della Ghirlandina) — იტალიის ქალაქ მოდენის კათედრალის სამრეკლო კოშკი. მისი სიმაღლე 86.12 მეტრია და ტრადიციულად ქალაქის სიმბოლოს წარმოადგენს, რომელიც მის ფარგლებს გარედანაც ჩანს. ხუთსართულიანი კოშკი 1179 წელს აშენდა და მას ტორე-დი-სან-ჯემინიანო ერქვა. ქალაქ ბოლონიის ანალოგიურ კოშკთან შეჯიბრების პროცესში, XIII-XV საუკუნეებში, კოშკს რვაკუთხა წვეტი დაამატეს, რომელიც გირლანდებითაა დეკორირებული, საიდანაც მოდის მისი სახელი. 2007-2010 წლებში, კოშკს მასშტაბური რესტავრაცია ჩაუტარდა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში მოდენის ტურიზმის საიტი
მოდენა

მოდენა — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, მდებარეობს ემილია-რომანიის რეგიონის მოდენის პროვინციაში, პოს დაბლობის სამხრეთ ნაწილში. 2009 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 183 069 ადამიანს შეადგენს. დღეს მოდენა ყველასათვის ცნობილია როგორც „მანქანების დედაქალაქი", ვინაიდან აქ მდებარეობს ისეთი ცნობილი იტალიური სპორტული მანქანების საწარმოები, როგორებიცაა: ფერარი, დე-ტომაზო, ლამბორჯინი, პაგანი და მაზერატი. ქალაქში არსებობს 1175 წელს დაარსებული უნივერსიტეტი, რომელიც 1686 მოდენის ჰერცოგმა ფრანჩესკო II-მ გააფართოვა. უნივერსიტეტი ტრადიციულად ძლიერი იყო ეკონომიკურ, სამედიცინო და სამართლის მეცნიერებებში. საქვეყნოდაა ცნობილი მოდენის კულინარია, განსაკუთრებით მისი ბალზამირებული ძმარი. მოდენა არაერთი ცნობილი ადამიანის მშობლიური ქალაქია, მათ შორის არიან: მარია მოდენელი - ინგლისის, შოტლანდიის და ირლანდიის მეფე ჯეიმზ II-ის მეუღლე, ლუჩანო პავაროტი - საოპერო ტენორი, მიერლია ფრენი - საოპერო სოპრანო, ენცო ფერარი - ფერარის საავტომობილო კომპანიის დამფუძნებელი და სხვები. ქალაქის ოფიციალური ტურისტული საიტი დაარქივებული 2009-04-10 საიტზე Wayback Machine. Teatro Communale information from the Modena website დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. Introduction to Modena cathedral, illustrated[მკვდარი ბმული] Description of the cathedral დაარქივებული 2004-03-16 საიტზე Wayback Machine. Modena Photo Gallery დაარქივებული 2009-06-29 საიტზე Wayback Machine.
ამალფის სანაპირო

ამალფის სანაპირო, იტალიურად კოსტიერა-ამალფიტანა (იტალ. Costiera Amalfitana) — სანაპირო ზოლი სამხრეთ იტალიაში, სორენტინის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში, გადაჭიმულია სოფელ პოზიტანოდან ქალაქ ვიტერი-სულ-მარემდე. სახელი ეწოდა მისი გეოგრაფიული და ისტორიული ცენტრის — ქალაქ ამალფისგან. ამჟამად სანაპიროს მთავარი ქალაქია სალერნო. ტერიტორია გამოირჩევა უსწორმასწორო რელიეფით, პეიზაჟური მშვენიერებით, თვალწარმტაცი ქალაქებითა და მრავალფეროვნებით. 1997 წლიდან, სანაპირო შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ამალფის სანაპირო Amalfi Coast Travel Information and Photo Gallery დაარქივებული 2008-11-03 საიტზე Wayback Machine. Amalfi Coast Travel Guide VIDEO Amalfi Coast Photo Gallery დაარქივებული 2011-07-27 საიტზე Wayback Machine.
პორტოვენერე

პორტოვენერე (იტალ. Porto Venere) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, ლიგურიის რეგიონის სანაპირო ზოლში. 2004 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4 041 ადამიანს შეადგენს. კომუნა მოიცავს სამ დასახლებულ პუნქტსა და სამ კუნძულს: პალმარიას, ტინოს და ტინეტოს. 1997 წელს ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ქალაქი ძვ. წ. I საუკუნის შუა წლებში დაარსდა. ამბობენ, რომ მას სახელი ეწოდა ქალღმერთ ვენერასგან, რომლის რჩეული ადგილიც ის კონცხი იყო, სადაც დღეს წმინდა პეტრეს ეკლესია დგას. სახელს ასევე უკავშირებენ განდეგილ ბერს, წმინდა ვენერიუსს. რომანულ პერიოდში, ეს ქალაქი ძირითადად მეთევზეთა გაერთიანებას წარმოადგენდა. დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, პორტოვენერე ბიზანტიური ფლოტის ბაზა გახდა ტირენიის ზღვაში, მაგრამ ის 643 წელს ლომბარდიელებმა დაანგრიეს. 1494 წელს, გენუის ომის მიმდინარეობისას, ქალაქი არაგონების ფლოტის მასიური თავდასდხმის ობიექტი გახდა. 1198 წელს აშენებული წმინდა პეტრეს გოთიკური ეკლესია. 1098 წლის წმინდა ლავრენტის რომანული ეკლესია, რომელიც იუპიტერის უძველესი ტაძირს ადგილასაა აშენებული. დორიას ციხესიმაგრე გროტა-დელ-არპაიას გამოქვაბული მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პორტოვენერე Official Website Tourist Association PRO LOCO PORTO VENERE დაარქივებული 2010-08-15 საიტზე Wayback Machine. Official website Image Gallery დაარქივებული 2010-01-07 საიტზე Wayback Machine. A welcome from the mayor დაარქივებული 2007-10-09 საიტზე Wayback Machine. Unesco World Heritage entry
ჯუთისწყალი

ჯუთისწყალი — მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, სნოსწყლის მდგენელი. სიგრძე 13 კმ, აუზის ფართობი 79,7 კვ.კმ. სათავე აქვს ხევის კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3275 მ-ზე. მარცხნიდან იერთებს მდინარე ქვენამთისწყალს და წარმოშობს სნოსწყალს. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,39 მ³/წმ. ჯუთა აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 579.
ჩხერი

ჩხერი (ჩხერე) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მყინვარწვერის მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3565 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 10 კმ, აუზის ფართობი 33 კმ². საზრდოობს მყინვარის, თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულ-ზაფხულშია, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1 მ³/წმ. ↑ მაჩვენებელი საქართველოს სამხედრო გზაზე ↑ აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 176.
ქვენამთისწყალი

ქვენამთისწყალი — მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მდინარე სნოსწყლის მარცხენა შენაკადი (თერგის აუზი). სიგრძე 3,8 კმ, აუზის ფართობი 18,3 კმ². სათავე აქვს ხევის კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3070 მ-ზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში. ქვენამთა ჯუთისწყალი აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 518. ↑ საბჭოთა ტოპოგრაფიული რუკა
ჩინკვე-ტერე

ჩინკვე-ტერე (იტალ. Cinque Terre - ხუთი მიწა) — იტალიის რივიერის უსწორმასწორო სანაპირო ზოლის მქონე მონაკვეთი. მდებარეობს ლიგურიის რეგიონში, ქალაქ ლა-სპეციის დასავლეთით. შედგება ხუთი სოფლისაგან: მონტეროსო-ალ-მარე, ვერნაცა, კორნილია, მანაროლა და რიომაჯორე. სანაპირო, ხუთივე სოფელი და მიმდებარე გორაკების ფერდები წარმოადგენს ჩინკვე-ტერეს ეროვნული პარკის ნაწილს, რომელიც თავის მხრივ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული. ჩინკვე-ტერე გამოირჩევა თავისი განსაკუთრებული სილამაზით. საუკუნეთა განმავლობაში, მოსახლეობა ამ უსწორმასწორო, ჩაშვებულ რელიეფსა და კლდეებზე, რომლებიც ზღვას გადაჰყურებს ტერასებს აშენებდა. ამ ყველაფრის შარმი იმაში მდგომარეობს, რომ მოკლებულია თანამედროვე განვითარებას. სოფლებს ერთმანეთთან საცხენოსნო ბილიკები, მატარებლები და ნავები აკავშირებს, მანქანით მიდგომა შეუძლებელია. ჩინკვე-ტერე პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. ვერნაცა მანაროლა რიომაჯორე სიყვარულის გზა რიომაჯორეს ქუჩა ვერნაცა მანაროლა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩინკვე-ტერე Video of the Cinque Terre The Cinque Terre Cinque Terre National Park Walking in Cinque Terre დაარქივებული 2011-07-06 საიტზე Wayback Machine. Cinque Terre footpaths Cinque Terre monuments
ხელედის უღელტეხილი

ხელედის უღელტეხილი, ხელერდი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთისა და ეგრისის ქედების შემაერთებელ ხელედის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2564 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალთებზე ქვევით სუბალპური ტყეებია, ზევით — ალპური მდელოები. აკავშირებს მდინარეების ხელედულისა და (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) და კასლეთის (ენგურის აუზი) ხეობებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 469.
ხემაღალი

ხემაღალი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების სტორისა და საჯოგისხევის წყალგამყოფ საკანაფოს სერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1483 მ. აგებულია ქვედა და შუა ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ხემაღალი შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 469.
ბალხაშ-ალაქოლის ქვაბული

ბალხაშ-ალაქოლის ქვაბული (ყაზ. Балқаш-Алакөл ойысы) — დახშული ბრტყელი ქვაბული ყაზახეთში, ზღვის დონიდან 342-600 მ. ქვაბულის დასავლეთ ნაწილში, ბალხაშის ტბაა, აღმოსავლეთში სასიქოლისა და ალაქოლის ტბები. სამხრეთ ნაწილში თაუყუის, სარი-იშიქოთრაუს, მუინყუმის და სხვა ქვიშიანი მასივებია. ქვაბული წარმოქმნილია ტექტონიკური გაღუნვის შედეგად. ქვაბულის ძირზე ზოგან ქვიშის 30 მ სიმაღლის სერებია. მცენარეულ საფარში ჭარბობს საქსაული, ჯუზღუნი, ავშანი და სხვ. ძირითადად უდაბნო-სტეპური მურა და მცირეკარბონატული ნაცრისფერი ნიადაგები, მლაშობებია. ნალექები 135-200 მმ წელიწადში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 181.
პალმარია

პალმარია — იტალიის კუნძული ლიგურიის ზღვაში, ლა-სპენზიის ყურის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 1.6 კმ²-ია და წარმოადგენს ქალაქ პორტოვენერეს სამხრეთით მდებარე სამი კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგის უდიდეს კუნძულს. დანარჩენი ორი კუნძულია ტინო და ტინეტო, რომლებიც პალმარიის სამხრეთით მდებარეობს. 1997 წელს, არქიპელაგი, ჩინკვე-ტერესა და პორტოვენერესთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში Azienda Promozione Turistica დაარქივებული 2007-06-25 საიტზე Wayback Machine. Isola Palmaria.it Comune di Porto Venere
ხეორისწყალი

ხეორისწყალი — მდინარე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, ლუხუნის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2765 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 13,4 კმ, აუზის ფართობი 56,7 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარში, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,5 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 470.
ტინო (კუნძული)

ტინო — იტალიის კუნძული ლიგურიის ზღვაში, ლა-სპენზიის ყურის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. შედის ქალაქ პორტოვენერეს სამხრეთით მდებარე სამი კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგის შემადგენლობაში. უდიდესი კუნძული პალმარია მის ჩრდილოეთით მდებარეობს, ხოლო ტინეტო სამხრეთით. 1997 წელს, არქიპელაგი, ჩინკვე-ტერესა და პორტოვენერესთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მიჩნეულია, რომ ტინოზე ცხოვრობდა ლა-სპენზიის ყურის მფარველი წმინდა ვენერიუსი, ჯერ როგორც განდეგილი, ხოლო შემდეგ როგორც აბატი, სანამ ის გარდაიცვლებოდა 630 წელს. ყოველი წლის 13 სექტემბერს მისი დღესასწაული აღინიშნება. წმინდანის საფლავზე აღმართული იყო სამლოცველო, რომელიც XI საუკუნეში მონასტრად გადაკეთდა. მისი ნანგრევების ხილვა კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზეა შესაძლებელი. დღეს კუნძული სამხედრო ზონას წარმოადგენს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში პორტოვენერეს ოფიციალური ტურისტული საიტი
ხიდა

ხიდა — უღელტეხილი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კოდორის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2633 მ. აგებულია პალეოზოური კრისტალური ფიქლებით. კალთებზე ქვევით წიფლნარი და მუქწიწვოვანი ტყეა, ზევით — სუბალპური და ალპური მდელოები. ხიდა აფხაზეთისა და ზემო სვანეთის დამაკავშირებელი მდინარეების ნენსკრისა (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) და საკენის (კოდორის ერთ-ერთი მდგენელი) ხეობებზე გამავალი უმოკლესი გზაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 478.
ხიხათა

ხიხათა — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონისა და იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ შტოქედ ხიხათაზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — ხეორის ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2239 მ. ხიხათა აგებულია ქვედაცარცული კირქვებით. მთა დამრეცკალთებიანია, შემოსილია სუბალპური ბალახეულით. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 486.
ხიხათის უღელტეხილი

ხიხათის უღელტეხილი, შქმერის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთისა და იმერეთის მხარეებში, ონისა და საჩხერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2030 მ. აგებულია ქვედაცარცული კირქვებით, მერგელებითა და გლაუკონიტიანი ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია სუბალპური ლანდშაფტი. აკავშირებს მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის — ჯრუჭულისა და რიონის მარცხენა შენაკადის — ხეორის ხეობებს. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 486.
ხიფსთა (მთა)

ხიფსთა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ ნაწილში, მდინარეების ხიფსთისა და ააფსთის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2494 მ. აგებულია ქვედა და ზედაცარცული კირქვებით. ხიფსთის კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 486.
ხიფსთა

ხიფსთა (თეთრწყალა) — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, ერთვის შავ ზღვას. სათავე აქვს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, 2134 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 33 კმ, აუზის ფართობი 166 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 9,76 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 486.
კუიბიშევის წყალსაცავი

კუიბიშევის წყალსაცავი (რუს. Куйбышевское водохранилище; თათრ. Куйбышев сусаклагычы) — წყალსაცავი რუსეთში, მდინარე ვოლგაზე. მოქცეულია ჩუვაშეთის, მარი-ელის, თათრეთის, ულიანოვსკისა და სამარის ტერიტორიებზე. შექმნილია 1955-1957 წწ. წყალსაცავის სიგრძე 500 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე 40 კმ. წყლის სარკის ფართობი 6450 კმ². წყლის მოცულობა 58 კმ³, რომელთაგან 34 კმ³ სასარგებლოა. საშუალო სიღრმე 8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 41 მ. კუიბიშევის წყალსაცავი ახდენს ჩამონადენის სეზონურ რეგულირებას, წყალსაცავის დონე ცვალებადობს 6 მ ფარგლებში. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. იყინება ნოემბერ-დეკემბერში, ყინულძვრა აპრილშია, ზოგჯერ მაისის დასაწყისში. კუიბიშევის წყალსაცავი შეიქმნა ენერგეტიკული, წყლის ტრანსპორტის, ირიგაციისა და წყალმომარაგების მიზნით. გარდა ამისა წყალსაცავი გამოიყენება სათევზაოდ. ხშირია ნაპირების წარეცხვა და აბრაზია, გააქტიურდა მეწყერი. წყალსაცავი კუიბიშევის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ბუქთარმის წყალსაცავი

ბუქთარმის წყალსაცავი (ყაზახ. Бұқтырма бөгені) — წყალსაცავი მდინარე ირტიშზე, ყაზახეთის აღმოსავლეთით. შევსება დაიწყო 1960 წელს. 1966 წლიდან ახდენს ჩამონადენის რეგულირებას. შედგება ორი ნაწილისაგან: მდინარეული მონაკვეთისა და ზაისანის ტბის ქვაბულისაგან. ფართობი — 5500 კმ². მოცულობა — 53 კმ³, სიგრძე — 500 კილომეტრზე მეტი, მაქსიმალური სიგანე — 35 კილომეტრი, საშუალო სიღრმე — 9,6 მეტრი. წყალსაცავს გააჩნია საკმაოდ ფართო ყურეები. მდინარეების ბუქთარმისა და ნარინის ხეობებში და მონჩეკურის ქვაბულში 30-50 კილომეტრი სიგრძის და 10 კილომეტრამდე სიგანის ყურეებია. წყალსაცავს დიდი მნიშვნელობა აქვს უსტკამენოგორსკის ჰესის სიმძლავრის გასაძლიერებლად. ყოველწლიურად გაზაფხულზე წყალსაცავიდან უშვებენ წყალს რამდენიმე ათასი ჰექტარი მიწის მოსარწყავად. წყალსაცავი ხელს უწყობს ნაოსნობას ირტიშზე ქალაქ ომსკამდე. ბუქთარმის წყალსაცავს ერთვის მდინარეები: ბუქთარმა, ნარიმი. წყალსაცავი ბუქთარმის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ტინეტო

ტინეტო (იტალ. Tinetto) — იტალიის კუნძული ლიგურიის ზღვაში, ლა-სპენზიის ყურის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. შედის ქალაქ პორტოვენერეს სამხრეთით მდებარე სამი კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგის შემადგენლობაში. ტინეტო სამი კუნძულიდან ყველაზე პატარაა, მდებარეობს კ. ტინოს სამხრეთით. კუნძული დაფარულია მცენარეულობით, ბინადრობს ენდემური კედლის ხვლიკი. აქ ასევე წარმოდგენილია ძველად არსებული რელიგიური გაერთიანების საქმიანობის ნაშთები – კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე VI საუკუნის კაპელა და XI საუკუნის კომპლექსის ნანგრევები, რომლებიც ორი სამრეკლოსა და ბერების კელიებისაგან შედგება. 1997 წელს, არქიპელაგი, ჩინკვე-ტერესა და პორტოვენერესთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში http://www.comune.portovenere.sp.it/tinetto_de.htm დაარქივებული 2009-03-19 საიტზე Wayback Machine.
ბრატსკის წყალსაცავი

ბრატსკის წყალსაცავი (რუს. Братское водохранилище) — წყალსაცავი მდინარე ანგარაზე, რუსეთის ირკუტსკის ოლქში. შექმნილია ბრატსკის ჰესის კაშხალით. ავსება დაიწყო 1961 წელს, საპროექტო ნიშნულს მიაღწია 1967 წელს. ზედაპირის ფართობი 5426-5470 კმ², წყლის მოცულობა 169 კმ³. ბრატსკის წყალსაცავის სიგრძეა 570 კმ, სიგანე 25 კმ-მდე. საშუალო სიღრმე 31 მ, მაქსიმალური სიღრმე 150 მ. შედგება ორი ძირითადი ლუბრმისაგან, რომლებიც მდინარე ანგარის (547 კმ) და მდინარე ოკის (370 კმ) გაყოლებით მდებარეობს. მრავალი შენაკადის შესართავი გადაიქცა 15 კმ-მდე სიგრძის ყურედ. ბრატსკის წყალსაცავი მრავალწლიური ჩამონადენის მარეგულირებელია. ძირითადი ენერგეტიკული დანიშნულების გარდა იყენებენ სანაოსნოდ, წყლის მომარაგების მიზნით, თევზ მეურნეობისათვის. წყალსაცავის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები: ბრატსკი, სვირსკი, უსოლიესიბირსკოე. წყალსაცავი ბრატსკის ჰიდროელექტროსადგური Братское водохранилище. Инженерная геология территории, М., 1963. ბრატსკის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ენიგმა

ენიგმა შეიძლება აღნიშნავდეს: ენიგმა — პორტატიული ელექტრომექანიკური მანქანა ენიგმა — გერმანიაში დაარსებული ელექტრონული მუსიკალური პროექტი