laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნუერი (ენა)

ნუერი (Naadh) — დასავლეთ-ნილოტური ენების ენა. ამ ენაზე საუბრობს ნუერების ეთნიკური ჯგუფი სამხრეთ სუდანში და დასავლეთ ეთიოპიაში (გამბელის რეგიონი). ნუერი ცენტრალური და აღმოსავლეთ აფრიკის ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებული ენაა. ნუერი:  Naath dial diethɛ kɛ a lɔr kä päärkɛ kɛ ciaŋ malä a mäni cuŋkiɛn. Tekɛ kɛ car kɛnɛ nhok ti de lät kɛ raan kɛ dämaan a gɔa. ქართული:  ყველა ადამიანი დაბადებულია თავისუფლად და თანაბარი ღირსებით და უფლებებით. ისინი დაჯილდოებული არიან გონებით და სინდისით და ერთმანეთის მიმართ ძმურად უნდა იქცეოდნენ. ნუერის ალფაბეტი შეიცავს 39 სიმბოლოს, ანბანი შედგება დიდი და პატარა ასოებისაგან. დინკა Nuer Project OpenRoad page on Nuer (Thok Nath) დაარქივებული 2006-11-13 საიტზე Wayback Machine. PanAfrican L10n page on Nuer Omniglot page on Nuer ↑ Hutchinson, 1996, pp. xv-xvii
ნიკოლოზ თოხაძე

ნიკოლოზ გიორგის ძე თოხაძე (დ. 13 თებერვალი, 1901, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 მარტი, 1975, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, იუნკერი, შემდეგ საფრანგეთის „უცხოური ლეგიონის“ ოფიცერი. სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში, შემდეგ იუნკერთა სკოლაში. მონაწილეობდა 1920 წლის მაისში იუნკერთა სასწავლებელზე ბოლშევიკების თავდასხმის მოგერიებაში და 1921 წლის თებერვალში წითელ არმიასთან ბრძოლებში კოჯორ-ტაბახმელას მიდამოებთან. საბჭოთა ჯარების მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, სხვა იუნკრებთან ერთად სამშობლო დატოვა. სწავლა განაგრძო საფრანგეთში, სენ-მაქსენის ქვეითთა სამხედრო სკოლაში და 1922 წელს უმცროსი ლეიტენანტის წოდებით ჩაირიცხა „უცხოური ლეგიონში“. როგორც ავიაციის ოფიცერი, თოხაძე მსახურობდა მაროკოსა და ალჟირში 1925–1931 და 1931–1940 წლებში; მონაწილეობდა ბრძოლებში მაროკოელ ამბოხებულებთან. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941–1945 წლებში კაპიტანი თოხაძე საგანგებო მისიით იმყოფებოდა ინდოჩინეთში. 1945 წელს იაპონიის ინდოჩინეთის ფრანგულ გარნიზონებზე თავდასხმის დროს აქტიურად მონაწილეობდა გადარჩენილი ფრანგული ნაწილების ევაკუაციაში ჩინეთის ტერიტორიაზე. ომის შემდეგ, 1946–1958 წლებში მსახურობდა მაროკოში, ალჟირსა და მადაგასკარზე. 1957 წელს თადარიგში გავიდა პოლკოვნიკის წოდებით. დაჯილდოებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით. Mikaberidze, Alexander, "With Honor and Fidelity:” Life and Career of Colonel Nicolas Tokhadze (1901-1975) of the French Foreign Legionmore. Tbilisi, 2015. ISBN 978-1-312-89698-7
ფენოლი

ფენოლი — არომატული ნახშირწყალბადი. წარმოადგენს უფერულ კრისტალებს, აქვს დამახასიათებელი სუნი. წყალში იხსნება ზომიერად, სპირტში და აცეტონში კარგად. ფენოლი არომატული ნაერთების უმარტივესი ოქსინაწარმია. მას იყენებენ მრავალი ძვირფასი პროდუქციის მისაღებ ნედლეულად. ახასიათებს ბაქტერიციდული მოქმედება. ამის გამო სადეზინფექციო საშუალებადაც იყენებენ. კანზე მოხვედრისას იწვევს დამწვრობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 250.
ციტოლიზი

ციტოლიზი (ციტო... და ...ლიზი) — ცხოველური და მცენარეული უჯრედების დაშლა, რაც გამოიხატება მათ მთლიან ან ნაწილობრივ გახსნაში. ციტოლიზში აქტიურ როლს ასრულებენ ლიზოსომები. ციტოლიზი მიმდინარეობს ნორმალურ ფიზიოლოგიურ პირობებში (მაგალითად, მეტამორფოზის დროს). აგრეთვე სხვადასხვა პათოლოგიური მდგომარების დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 229.
ფოქრ-მასრიკი

ფოქრ-მასრიკი (სომხ. Փոքր Մասրիկ) — სოფელი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 883 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
სარუხანი

სარუხანი (სომხ. Սարուխան) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 379 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 172 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 48.78 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
სემიონოვკა (სომხეთი)

სემიონოვკა (სომხ. Սեմյոնովկա) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 248 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 7.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 32.41 კმ²-ია. სოფელში ძირითადად ცხოვრობენ რუსი მალაკნები. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ციტო...

ციტო... (ბერძ. kytos — სათავსი, გარსი: აქ — უჯრედი) — რთული სიტყვის ნაწილი; მიანიშნებს მცენარეულ ან ცხოველურ უჯრედებთან დამოკიდებულებაზე. მაგალითად, ციტოლოგია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 228.
შატჯრექი

შატჯრექი (სომხ. Շատջրեք) — სოფელი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 498 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
შატვანი

შატვანი (სომხ. Շատվան) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 000 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 736 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 58 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 12.8 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
შორჟა

შორჟა (სომხ. Շորժա) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 932 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 466 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 23 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 19.87 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
სოთქი

სოთქი (სომხ. Սոթք) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 135 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 780 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ტორფავანი

ტორფავანი (სომხ. Տորֆավան) — სოფელი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 526 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ტრეტუქი

ტრეტუქი (სომხ. Տրետուք) — სოფელი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 229 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
წაღკაშენი (გეღარქუნიქი)

წაღკაშენი (სომხ. Ծաղկաշեն) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 160 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 666 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 51 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 13.6 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
მეტამორფოზი

მეტამორფოზი (ბერძ. μεταμόρφωσις — გარდაქმნა) — რისიმე ერთი ფორმის სხვა ფორმად გარდაქმნა, გადაქცევა. მცენარეთა ძირითადი ორგანოების სახეცვლილება, რომელიც დაკავშირებულია ამ ორგანოთა ფუნქციების შეცვლასთან. მეტამორფოზი მიმდინარეობს ონტოგენეზში და გამოიხატება ორგანოთა ევოლუციურ პროცეში გამომუშავებული და განმტკიცებული ცვლილებებით. მეტამორფოზი დამახასიათებელია მცენარის ვეგეტატიური ორგანოსათვის. ფართოდაა ცნობილი ყლორტისა და ფოთლის მეტამორფოზი. ტიპობრივი ყლორტის მეტამორფოზი გვხვდება მშრალი გარემოს მცენარეებში. მაგალითად, ღეროსუკულენტების ხორცოვანი ღერო გადაქცეულია ხოლმე წყლის დამაგროვებელ და მაფოტოსინთეზირებელ ორგანოდ. ყლორტის მეტამორფოზია აგრეთვე კუნელის დატოტვილი ეკლები, მარწყვის პწკალები, ფოთლის მეტამორფოზია კოწახურის ეკლები, პარკოსანთა ულვაშები და სხვა. უმეტეს შემთხვევაში მეტამორფოზს განიცდის მცენარეთა ორგანოების ჩანასახები. ორგანიზმის გარდაქმნა პოსტემბრიონული განვითარების პერიოდში. მეტამორფოზი დაკავშირებულია საარსებო პირობებისა და ცხოვრების ნირის მკვეთრ ცვლილებებთან ონტოგენეზში. მეტამორფოზი ხდება მხოლოდ არაპირდაპირი ანუ ლარვული განვითარებისას და გამოიხატება ლარვის გარდაქმნაში ცხოველის საბოლოო ფორმად. ლარვა სრულასაკოვანი ცხოველებისაგან განსხვავდება თავისი ფუნქციებით და აგებულებით, რაც დროებითი ორგანოებისა და ნაწილების განვითარებით ვლინდება. მეტამორფოზის დროს ეს ორგანოები იცვლება საბოლოო (დეფინიტური) ორგანოებით, რაც უფრო ხშირად თანდათანობით ხდება. ზოგჯერ მოკლე დროში ხდება და თანაც ყველა ნაწილის მეტნაკლებად ერთდროულად და მკვეთრად გარდაქმნით (კატასტროფული მეტამორფოზი). ზოგჯერ კი თითქმის ყველა ქსოვილის სრული დაშლით (ნეკრობიოზული მეტამორფოზი). მაგალითად, უმაღლესი მწერების (ბუზები, პეპლები, ხოჭოები) ე.წ. სრული გარდაქცევისას (ჰოლომეტაბოლია) ჭუპრის სტადიაზე იშლება თითქმის ყველა ორგანო, ახალი ორგანოები კი არადიფერენცირებული უჯრედების გროვებიდან ვითარდება. ზოგჯერ ერთი და იმავე ცხოველის ონტეგენეზში რამდენიმე ლარვული ფორმაა და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც რამდენიმეჯერ ხდება (ჰიპერმეტამორფოზი). ზოგი ცხოველის ლარვას გამრავლების უნარი აქვს; ზოგჯერ კი ლარვა მეტამორფოზს აღარ განიცდის, იზრდება და განაყოფიერებით მრავლდება, რასაც ნეოტენია ეწოდება. არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 608.
წაღკუნქი (გეღარქუნიქი)

წაღკუნქი (სომხ. Ծաղկունք) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 850 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 186 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები ↑ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q110751466"></a>
წაკქარი

წაკქარი (სომხ. Ծակքար) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 000 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 731 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 139 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 19.69 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
იაპონიის პრემიერ-მინისტრი

იაპონიის პრემიერ-მინისტრი — იაპონიის მთავრობის მეთაური. იგი ინიშნება პარლამენტის მიერ პარლამენტართაგან და შემდეგ იმპერატორი უმტკიცებს მას უფლებამოსილებას. როგორც მინისტრთა კაბინეტის უფროსი, იგი მინისტრებს ნიშნავს და ხსნის თანამდებობიდან. იაპონიის პრემიერ-მინისტრების სია ოფიციალური საიტი
თეოდორ აიკე

თეოდორ აიკე (გერმ. Theodor Eicke ; დ. 17 ოქტომბერი, 1892, ჰამპონტი, ლოთარანგია — გ. 26 თებერვალი, 1943, ხარკივი) — ესესის ობერგრუპენფიურერი. მონაწილეობას იღებდა საკონცენტრაციო ბანაკის სისტემის შექმნაში. მეორე მსოფლიო ომში იყო ესესის სატანკო დივიზიის „თავის ქალას“ (გერმ. Totenkopf) კომანდორი. დაიღუპა 1943 წლის 26 თებერვალს სადაზვერვო ფრენის დროს. მისი თვითმფრინავი ფიზელერ შტორხი ჩამოაგდეს წითელი არმიის ჰაერსაწინააღმდეგო ნაწილებმა. Niels Weise: Eicke : eine SS-Karriere zwischen Nervenklinik, KZ-System und Waffen-SS. Schöningh, Paderborn 2013 (Phil. Diss. Würzburg 2011) ISBN 978-3-506-77705-8. Charles Sydnor: Theodor Eicke. Organisator der Konzentrationslager. In: Ronald Smelser, Enrico Syring (Hrsg.): Die SS: Elite unter dem Totenkopf. 30 Lebensläufe. Schöningh, Paderborn 2000, ISBN 3-506-78562-1, S. 147–159.
ალექსანდრე ციმაკურიძე

ალექსანდრე გრიგოლის ძე ციმაკურიძე (დ. 5 აპრილი, 1882, სოფ. ქვიშხეთი, ხაშურის მუნიციპალიტეტი — გ. 24 მაისი, 1954, თბილისი) — ქართველი ფერმწერ-პეიზაჟისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი. ხაშურის დაწყებითი სარკინიგზე სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მიაბარეს გრავიორს შეგირდად. შემდეგ სწავლა განაგრძო კავკასიის ნატიფი ხელოვნების ხელშეწყობის სკოლაში ბორის ფოგელთან და ოსკარ შმერლინგთან. შემდეგ გაემგზავრა მოსკოვში და ჩაირიცხა კ. იუონის სტუდიაში. მოგვიანებით სტროგანოვების ცენტრალურ სამხატვრო-სამრეწველო სასწავლებელშია, ხოლო 1906 წელს აქვე განაგრძო სწავლა ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სკოლაში, სადაც მისი პედაგოგები იყვნენ ცნობილი მხატვრები: ნ. კასატკინი, ლ. პასტერნაკი (გამოჩენილი პოეტის მამა) და ა. ვასნეცოვი, რომელიც პეიზაჟის სპეციალუურ კურსს კითხულობდა. ამ უკანასკნელმა დიდი გავლენა იქონია მომავალ ხელოვანზე. 1922 წლიდან ალექსანდრე პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისში, ჯერ მოსე თოიძის სტუდიაში, ხოლო 1930 წლიდან სამხატვრო აკადემიაში. გამოჩენილი ფერმწერი თანამედროვე ქართული პეიზაჟური მხატვრობის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. კარგადა ცნობილი მის ნამუშევართა სერია, რომელშიც შემოქმედი დიდი სიყვარულითა და განცდით გადმოგვცემს მშობლიური მხარის პეიზაჟებს. ამასთანავე იყო შესანიშნავი კოლორისტი. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს ხელოვნების,თბილისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ და ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმებში ინახება მისი შესანიშნავი ნამუშევრები: „ქვიშხეთის მიდამოები“, „ბორჯომის ხეობის დასაწყისი“, „მზიანი დღე“, სერია „ძველი თბილისი“, „ქართლის ველი“ და სხვა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ცისფერი სახლი. 1927. ტილო, ზეთი. ქვიშხეთის პეიზაჟი. 1932. ტილო, ზეთი. მხატვრის სახლი. 1937. ტილო, ზეთი მხატვრის სახლი. 1937. ტილო, ზეთი.jpg ბორჯომის ხეობა. 1940. ტილო, ზეთი. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 394, თბ., 1994
ვლადიმერ ცეცხლაძე

ვლადიმერ ყარამანის ძე ცეცხლაძე (დ. 1880, სოფ. შემოქმედი, (ოზურგეთის მაზრა) — გ. 1929, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. დაამთავრა სემინარია და უმაღლესი განათლების მისაღებად ხარკოვში გაემგზავრა. 1907 წელს ფრიადზე დაამთავრა ხარკოვის ვეტერინარული ინსტიტუტი, ხოლო 1912 წელს — სამედიცინო ინსტიტუტი. თბილისში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ნორმალური ანატომიის კათედრაზე ასისტენტად, ეწეოდა კვლევით საქმიანობას, რისთვისაც მიენიჭა მედიცინის მეცნიერებათა დოქოტის ხარისხი და თბილისი სახელმწიფო უნივერსიტეტში მიიწვიეს ლექტორად. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 394, თბ., 1994 ვლადიმერ ცეცხლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნუერი

ნუერი — ნილოტური ეთნუკური ჯგუფი, რომლებიც ძირითადად სამხრეთ სუდანში ნილოსის გასწვრივ ცხოვრობენ. მათი მცირე ნაწილი ასევე ცხოვრობს სამხრეთ–დასავლეთ ეთიოპიაშიც. ისინი საუბრობენ ნუერის ენაზე, რომელიც ნილო-საჰარული ენების ოჯახს ეკუთვნის. დინკა The works of E. E. Evans-Pritchard. Jon D. Holtzman, 2000 (2nd ed. 2007), "Nuer Journeys, Nuer Lives"[1], Pearson Education, Inc., Boston, MA. Sharon Hutchinson, 1996, Nuer Dilemmas, University of California Press, ბერკლი. Maggie McCune 1999, Till The Sun Grows Cold, Headline Book Publishing Ltd, ISBN 0-7472-7539-4 Deborah Scroggins, 2004, Emma's War, Pantheon Books, New York Dianna J. Shandy, 2007, "Nuer-American Passages: Globalizing Sudanese Migration," Gainesville: University Press of Florida. Images of Nuer in the village of Leal, Southern Sudan [2] [3]
სოლომონ ცაიშვილი

სოლომონ მაქსიმეს ძე ცაიშვილი (დ. 26 თებერვალი, 1900, სოფ. ცაიში, (ზუგდიდის რაიონი) — გ. 21 ნოემბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი. დაამთავრა ქუთაისის პირველი გიმნაზია, უსახსრობის გამო სწვლის გაგრძელება ვერ შესძლო, დაბრუნდა მშობლიურ სოფელში და დაიწყო მასწავლებლობა.1926 წელს გაზეთ კომუნისტის თანამშრომელია, მალე გადადის მასწავლებლად სოფელ პატარძეულში. 1932 წლიდან მოღვაწეობას იწყებს პედაგოგიურ ჟურნალ-გაზეთების რედაქციებში, მოგვიანებით — ქართული ლიტერატურის მუზეუმში. სოლომონ ცაიშვილი იკვლევდა მშობლიური მწერლობისა და პედაგოგიკის საკითხებს. მის კალამს ეკუთვნის მონოგრაფიები: „ნიკო ავალიშვილი“, „პეტრე ჭარაია“, „სახალხო განათლების მოღვაწეები“, „ნიკო დადიანი“, „უიარაღო“, „ეკატერინე გაბაშვილი“ და სხვა მრავალი. მკვლევარმა გამოავლინა მანამდე უცნობი მასალები ს. დოდაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, ა. წერეთლის, დ. ყიფიანის, ა. ლაისტის ლიტერატურლ მემკვიდრეობასა და მოღვაწეობაზე. აღსანიშნავია, რომ მისი რედაქციით, წინასიტყვაობით და შენიშვნებით გამოიცა იონა მეუნარგიას ქართველი მწერლობის ორი ტომი. საზოგადო მოღვაწეს იონა მეუნარგიას, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა ს. ცაიშვილის, როგორც მკვლევარისა და მოქალაქის ფორმირებაზე, მადლიერმა მოსწავლემ საგანგებო მონოგრაფია მიუძღვნა. ამის გარდა, ს. ცაიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკაში, სადაც დაიბეჭდა 600-ზე მეტი გამოკვლევა, წერილი, ნარკვევი, ლიტერატურის, პედაგოგიკისა თუ ჩვენი ეროვნული ფოლკლორის უმნიშვნელოვანეს საკითხებზე. მადლიერმა ქართველმა ხალხმა 1989 წელს ამადგარ მოღვაწეს მშობლიურ სოფელში სახლ-მუზეუმი გაუხსნა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 393, თბ., 1994
ზანდე (ხალხი)

ზანდეს ხალხი — ცხოვრობს სამხრეთ სუდანში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, ისინი უბანგიური ენების ოჯახში შემავალ ზანდეს ენაზე საუბრობენ. სამხრეთ სუდანში ზანდეს ხალხის უმეტესობა დასავლეთ ეკვატორიის შტატში ცხოვრობს, იქ მათი რაოდენობა დაახლოებით 713 000 ადამიანს შეადგენს. ტრადიციულად ზანდეს ხალხი წარმოადგენდა დამპყრობელ მეომრებს, რომლებიც ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს მისდევდნენ. დღეისთვის ზანდეს ხალხის უმეტოსობა ქრისტიანია. ზანდეს ხალხს ხანდახან დამამაცირებლად ნიამ–ნიამ–ით მოიხსენიებენ. ეს დასახელება მოდის დინკას ენიდან და დიდ მჭამელს აღნიშნავს. ეს ზედმეტი სახელი კანიბალიზმისკენ მიდრეკილებაზე მიანიშნებს. ზანდები სამხრეთ სუდანში იმ იშვიათი ჯგუფის წარმომადგენლები არიან, რომლებიც საქორწილო გამოსასყიდად ძროხებს არ იყენებენ. დინკასა და ზანდეს შორის ისტორიული შუღლია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ზანდე (ხალხი) Evans-Pritchard, E. E. (1979) "Witchcraft Explains Unfortunate Events" in William A. Lessa and Evon Z. Vogt (eds.) Reader in Comparative Religion. An anthropological approach. Fourth Edition. New York: Harper Collins Publishers. pp. 362–366 Evans-Pritchard, E. E. (1967) The Zande Trickster. Oxford: Clarendon Press. Evans-Pritchard, E. E.1937 Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande. Oxford University Press. 1976 abridged edition: ISBN 0-19-874029-8
შილუკები

შილუკები — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათ 1490–1865 წლებში სამხრეთ სუდანის ტერიტორიაზე ჰქონდათ შილუკების სამეფო. სამეფო 1800–იანი წლებიდან განიცდიდა ოსმალების თავდასხმებს, ხოლო მოგვიანებით ის გახდა ანგლო-ეგვიპტური სუდანის ნაწილი. მათი მეფე ტრადიციულად წინასწარმეტყველად მიიჩნეოდა, დღეს ის წარმოადგენს არაოფიციალურ ტომის ლიდერს როგორც სუდანში ასევე სამხრეთ სუდანის ზემო ნილოსის შტატში. შუუკების უმეტესობა ქტისტიანია. 381,000 ადამიანის რაოდენობით შილუკები მიიჩნევა სამხრეთ სუდანის სიდიდით V ეთნიკურ ჯგუფად. ქალაქი კოდოკი წარმოადგენს შულუკების მეფის საცერემონიო ქალაქს სადაც მათი კურთხევა ხდება. კოდოკი მიიჩნევა დგილად სადაც ჯუოკის (შულუკების ტრადიციული ღმერთი), ნიიკანგოს (შულუკების სამეფოს დამაარსებელი და მათი სულიერი წანამძღოლი) ასევე გარდაცლილი და ცოცხალი მეფეების სულები იკრიბებიან მედიაციისთვის. Corbett, Greville G. (2000). Numbers. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, გვ. 156–158. ISBN 0-521-64970-6.  This section discusses number systems in Dhok-Chollo. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: შილუკები The Shilluk people, their language and folklore (1912) [1] The Gateway to Shilluk Community დაარქივებული 2022-04-12 საიტზე Wayback Machine. Library of Congress Photo of two Shilluk men, dated 1936 Mayhem in Sudan's Shilluk Kingdom
ტოპოზა (ხალხი)

ტოპოზა — აფრიკაში მოსახლე ეთნიკური ჯგუფი. ისინი სამხრეთ სუდანის ტერიტორიაზე დღევანდელ აღმოსავლეთ ეკვატორიაში სავარაუდოდ XVI საუკუნეში გადასახლდნენ. ტოპოზები მუდმივად ჩართული იყვნენ მეზობლებთან წყლის და საძოვრების გამო წარმოქმნილ კონფლიქტებში. ტოპოზების რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 207 000 ადამიანს და ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით VI ან VII ეთნიკური ჯგუფია. ტოპოზებს არ ჰყავთ გამოკვეთილი პოლიტიკური ლიდერი, ისინი პატივს უფროსებსა და ბელადებს სცემენ. გადაწყვეტილებებს იღებენ საერთო კრებებზე, რომლებსაც მხოლოდ კაცები ესწრებიან. ტოპოზებს სჯერავთ ერთი ზეძალის და ანცესტრალური სულის. სამოქალაქო ომების დროს ისინი მხარს უჭერდნენ ხან სამხრეთ სუდანის განმათავისუფლებელ მოძრაობას, ხან — სუდანის არმიას. CROSS-BORDER PEACE & SPORTS PROGRAMME FOR YOUTH WARRIORS SUDAN/UGANDA/KENYA. Seeds of Peace Africa (2009-2011). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 მარტი 2012. ციტირების თარიღი: 16 July 2011. Donham, Donald Lewis; James, Wendy (1986) The Southern marches of imperial Ethiopia: essays in history and social anthropology. CUP Archive.  Eastern Equatoria State Profile. United Nations Mission in Sudan. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 მარტი 2012. ციტირების თარიღი: 16 July 2011.
ლოტუკო (ხალხი)

ლოტუკო — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათი ძირითადი საქმიანობა არის მეცხოველეობა, ლოტუკო ხალხის რაოდენობა დაახლოებით 207 000 ადამიანს შეადგენს და ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით VI ან VII ეთნიკური ჯგუფს წარმოადგენენ. ისინი ძირითადად სახლობენ აღმოსავლეთ ეკვატორიის შტატში. სავარაუდოდ ისინი ამ რეგიონში 1700–იანებში გადმოსახლდნენ. საუბრობენ ლოტუკოს ენაზე. მიწას განაგებს მთლიანი მოსახლეობა და არ ჰყავთ ერთი ლიდერი. შერჩეული ადამიანები წყვეტენ ბაღების გაშენების საკითხს და ასევე იმას თუ რომელ პიროვნებას რა რაოდენობის მიწა ექნება. ლოტუკოს ტომს ტრადიციულად კონფლიქტი აქვს მურლეს ხალხთან, რომლებიც მათ ნახირებს თავს ესხმიან. http://www.gurtong.org/resourcecenter/people/profile_tribe.asp?TribeID=110 დაარქივებული 2009-02-20 საიტზე Wayback Machine.
ლუო (ხალხი)

ლუო — ძირითადად კენიასა და ტანზანიაში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ცხოვრობენ ასევე სამხრეთ სუდანის დასავლეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალის შტატში, სადაც მათი რაოდენობა დაახლოებით 171 000 ადამიანს შეადგენს. ზოგიერთი მონაცემის მიხედვით ლუო სამხრეთ სუდანის სიდიდით VIII ეთნიკური ჯგუფია. Herbich, Ingrid. "The Luo." In Encyclopedia of World Cultures Supplement, C. Ember, M. Ember and I. Skoggard (eds.), pp. 189–194. New York: Macmillan Reference, 2002 Ogot, Bethwell A., History of the Southern Luo: Volume I, Migration and Settlement, 1500-1900, (Series: Peoples of East Africa), East African Publishing House, Nairobi, 1967 Senogazake, George, Folk Music of Kenya, ISBN 9966-855-56-4
მორუ (ხალხი)

მორუ — სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფი. მათი უმეტესობა ცხოვრობს დასავლეთ ეკვატორიის შტატში. იქ მათი რაოდენობა დაახლოებით 152 000 ადამიანს შეადგენს, რითიც ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით მეათე ეთნიკური ჯგუფია. მორუს ხალხის გარკვეული ნაწილი ასევე ცხოვრობს უგანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაშიც. მორუს ხალხი გამოირჩევა განათლების მაღალი დონით, მათგან ბევრი იღებს სამედიცინო განათლებას. ტრადიციულად მორუს ხალხი მისდევდა მიწათმოქმედებას და არ აქვთ ჩამოყალიბებული პოლიტიკური სისტემა. ტომის მართვას ახორციელებენ ბელადები. მათი მთავარი როლია კონფლიქტების მოგვარება როგორც ოჯახებს ასევე კლანებს შორის. ტრადიციულად მათ დაპირისპირება ჰქონდათ ზანდებთან და კონგოდან შემოჭრილ მონებზე მონადირეებთან. ELIAS, Scopas Mägyä. (1996) Canon Ezra: My best friend in Sudan. Summer Institute of Linguistics EVANS-PRITCHARD, E. E. (1938) 'A note on rain makers of the Moro clan' - MAN XXXVIII FELKIN, W. (1883) 'Notes on the Madi or Moru Tribe.' Proceedings of the Royal Society of Edinburgh. 12. pp. 303–353. FRASER, K. G. (1926) 'Witchcraft and Healing in the Moru Tribe.' in The Mission Hospital.
მურლე (ხალხი)

მურლე — ეთიოპიასა და სამხრეთ სუდანის ჯონგლის შტატში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ისინი მისდევენ ტრადიციული აფრიკული რელიგიების და ქრისტიანობის შერეულ აღმსარებლობას. დაახლოებით 130 000 წარმომადგენლით მურლე სამხრეთ სუდანის სიდიდით XI ეთნიკური ჯგუფია. წარმოქმნილი პრობლემური საკითხების გადაწყვეტა ხდება მოხუცების და გრძნეულების დახმარებით. მურლეს ენა სურმიკული ენების ოჯახიდანაა. მურლეს (დინკასა და ნუერის მსგავსად) წარმომადგენელს დაქორწინება შეუძლია მხოლოდ მას შემდეგ რაც ის ქალის მამას გადაუხდის რამდენიმე დუჟინ ძროხას. ამის გამო ხშირად ხდება მეზობელი ტომებისგან საქონლის მოპარვა. სუდანსა და ეთიოპიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომებისგან თავდასაცავად მურლეს ხალხს აქვს საკუთარი შეიარაღებული დაჯგუფება. Arensen, Jonathan E. 1998. Murle categorization. In Gerrit Dimmendaal and Marco Last (eds.), Surmic languages and cultures, 181-218. Nilo-Saharan, 13. Cologne: R. Köppe. Lewis, B.A. 1972. The Murle: Red Chiefs and Black Commoners. Oxford University at the Clarendon Press. Payne, Thomas. 2006. Explaining Language Structures. Cambridge: Cambridge University Press.
სარგის ცაიშვილი

სარგის სოლომონის ძე ცაიშვილი (დ. 20 დეკემბერი, 1929, თბილისი — გ. 18 მაისი, 1992, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პროფესორი. დაიბადა ქართული ლიტერატურის ცნობილი მკვლევარის სოლომონ ცაიშვილის ოჯახში. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და სწავლა გააგრძელა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში, რომლის დირექტორიც მოგვიანებით გახდა. ფართოდაა ცნობილი ს. ცაიშვილის შრომები, როგორც ძველი ქართული მწერლობის შესახებ, ასევე რუსთველოლოგიაში, 1964 წლიდან იყო „ვეფხისტყაოსნის“ აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისიის ჯერ თავმჯდომარის მოადგილე, შემდეგ მეცნიერ-დირექტორი. სარგის ცაიშვილის კალამს ეკუთვნის გამოკვლევები და ესეები იაკობ ცურტაველზე, დავით გურამიშვილზე, ვახტანგ VI-ზე, ბესიკზე, იოსებ ტფილელზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე, ილია ჭავჭავაძეზე, ვაჟა-ფშაველაზე, ნიკო ლორთქიფანიძეზე, გალაკტიონ ტაბიძეზე, გერონტი ქიქოძეზე, კონსტანტინე გამსახურდიაზე, სიმონ ჩიქოვანზე, ლევან გოთუაზე და სხვებზე. მისი მრავალი ნაშრომი თარგმნილია უცხო ენებზე. გამოჩენილი კრიტიკოსისა და მეცნიერის ღვაწლი აღინიშნა 1977 წელს საქართველოს მწერალთა კავშირისა და 1989 წელს კორნელი კეკელიძის პრემიებით. სარგის ცაიშვილს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული ენციკლოპედიის შექმნაში. დააარსა ჟურნალი, „ლიტერატურა და ხელოვნება“, იყო მისი მთავარი რედაქტორი. კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის უცხო ენების ინსტიტუტში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე ქართული ენისა და ლიტერატურის კათედრას ხელმძღვანელობდა. ის ასევე იყო სპორტსმენ-ალპინისტი, სპორტის ოსტატი და საქართველოს ალპინისტთა ფედერაციის პრეზიდენტი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 392, თბ., 1994