laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
1850-იანები

1850-იანი (ათას რვაას ორმოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1850-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1850 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1859 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 2 იანვარი : გიორგი ერისთავის ხელმძღვანელობით დაარსდა ქართული თეატრი. პირველი წარმოდგენა გაიმართა თბილისის გიმნაზიის შენობაში, დაიდგა „მიხეილ და ქრისტინე“ ფრანგულ ენაზე და გ. ერისთავის „გაყრა“ ქართულად. წარმოდგენას ესწრებოდა მიხეილ ვორონცოვი. 27 ივლისი : დაარსდა კავკასიის განყოფილება (რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოება), ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული სამეცნიერო ორგანიზაცია. 9 სექტემბერი : კალიფორნია გახდა აშშ 31-ე შტატი. 1 ოქტომბერი : დაფუძნდა სიდნეის უნივერსიტეტი, უძველესი ავსტრალიაში. თანამედროვე აკუსტიკური გიტარა შეიქმნა ესპანეთში. გაიხსნა ქუთაისის გიმნაზია 15 მაისი : რამა IV ტაილანდის მეფის ტახტზე ავიდა. 18 სექტემბერი : აშშ-ში დაფუძნდა გაზეთი "The New York Times". 7 მარტი : გიორგი ერისთავის რედაქტორობით გამოვიდა ჟურნალ "ცისკარის" პირველი ნომერი. 2 დეკემბერი : ნაპოლეონ III საფრანგეთის იმპერატორად გამოცხადდა. 31 მარტს კავკასიის კომიტეტს გამოაქვს დადგენილება ფოთის ნავსადგურის შესახებ, რომელსაც სამი დღის შემდეგ იმპერატორი ალექსანდრე ამტკიცებს. 2 ივლისი : რუსეთის ჯარები ოსმალეთის ტერიტორიაში შეიჭრნენ. 4 ოქტომბერი : ქ. ბუქარესტის მახლობლად ოსმალეთის ჯარი თავს დაესხა რუსებს. დაიწყო ყირიმის ომი. ოქტომბერი : თურქები თავს დაესხმნენ შეკვეთილის ციხე-სიმაგრეს 27 თებერვალი : ბრიტანეთმა რუსეთს წაუყენა ულტიმატუმი მოლდავეთისა და ვალახეთისაგან ჯარების გამოყვანის მოთხოვნით. 28 თებერვალი : დაარსდა აშშ-ის რესპუბლიკური პარტია. 27 მარტი : ყირიმის ომი - ბრიტანეთმა ომი გამოუცხადა რუსეთს. 28 მარტი : ყირიმის ომი - საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა რუსეთს. 20 მაისი : ბრძოლა ნიგოითთან, ქართველთა ჯარი ამარცხებს ოსმალებს. 13 ივლისი : ეგვიპტის ფაშა აბას I მოკლულ იქნა. ზაფხული : რუსეთის ჯარებმა და ქართველმა მოხალისეებმა მდ. ჩოლოყზე დაამარცხეს თურქები. 17 აპრილი : პრინც-ედუარდის კუნძულები შეუერთდა კანადის კონფედერაციას. 11 სექტემბერი : ბრიტანეთის ჯარებმა აიღეს სევასტოპოლი. სექტემბერი-ოქტომბერი : აჭარაში, გურიაში, სამეგრელოსა და აფხაზეთში თურქებმა ომერ-ფაშას საერთო სარდლობით ჯარები გადმოასხა. ნოემბერი : რუსეთის ჯარებმა ყარსი აიღეს. მიხეილ შერვაშიძე სოხუმში დაბრუნდა. 30 მარტი : ხელი მოეწერა პარიზის ხელშეკრულებას. ყირიმის ომი დასრულდა. 3 მარტი : საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა ომი გამოუცხადეს ჩინეთს. 10 მაისი : დაიწყო ინდოელთა აჯანყება ბრიტანეთის წინააღმდეგ. 29 ივლისი : იაპონიამ და აშშ-მა ხელი მოაწერეს სავაჭრო ხელშეკრულებას. 18 ნოემბერი - იმპერატორ ალექსანდრეს მეორის ბრძანებულებით, დამტკიცებულ იქნა დებულება "სანავსადგურო ქალაქ ფოთის დასახლებისა და მმართველობის შესახებ" 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864
საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია

საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარში, საქარქედზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტების წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის თლილი ქვებია ჩართული. სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში სწორკუთხა კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდს და დარბაზს დაბალი კედელი ყოფს, რომლის შუაში ვიწრო გასასვლელია მოწყობილი. დარბაზი ისრული ფორმის სხმული კამარითაა გადახურული. მსგავსი მოხაზულობისაა აფსიდის თაღიც. ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, კაპიტალური კედლით მინაშენი გაყოფილია ორ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო კარით უკავშირდება. მინაშენის აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკში ჩანს წრიული გვირაბის დასაწყისი. გადმოცემით, გვირაბი ეკლესიის მახლობლად მდგარ კოშკს უკავშირდებოდა. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ჭვარტლით დაფარული შელესილობის ნაწილები - ხუცურით შესრულებული წარწერების ფრაგმენტებით. მინაშენის დასავლეთ ნაწილზე დაშენებულია შირიმისა და აგურის შერეული წყობით ნაგები ექვსწახნაგა სამრეკლო. ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელი დაგვირგვინებულია რელიეფური თავსართით, რომელსაც წრეში მოქცეული და მაღალ ფეხზე დაყრდნობილი, ბოლოებგაგანიერებული ჯვარი ადგას. ეკლესიიდან აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, რიყის ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა ორსართულიანია კოშკი დგას. კოშკის პირველი სართულის კედლები ყრუა. დაბალი, სწორკუთხა კარი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია

მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია (5,4 x 4 მეტრი), ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა და კედლების საპირე წყობა, მთლიანად დანგრეულია სამხრეთის გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ წირთხლში მოზრდილი საურდულე ხვრელია. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. საკურთხევლის კედლები, დარბაზის კედლებს მხრების გარეშე ერთვის. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, ოცი მცირე სწორკუთხა ნიშია, ჩრდილო კედელში - ერთი ეკლესიის სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილები. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 275-276.
მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,4 კილომეტრზე, ტყიან გორაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, კოშკი, ნაგებობის ნაშთი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია (8 x 3,5 მეტრი), დგას გალავნით შემოფარგლულ ეზოს (ფართობი დაახლოებით 300 კვადრატული მეტრი) შუაში, სამხრეთიდან ეკვრის სწორკუთხა, ეკლესიაზე თითქმის ორჯერ უფრო მოკლე მინაშენი. ეკლესია ნაგებია ქვის ნატეხი ქვით, დუღაბზე. კონტრასტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კედლების ზემოთა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით მცირედ შეღრმავებული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული და თაღოვანი ნიშია. ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელში. ინტერიერი შელესილია. აფსიდის სამხრეთ გვერდში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. კოშკი ზურგიანი ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. ჩრთულია გალავნის დასავლეთ ნაწილში. შემორჩენილია მისი ორი სართული. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვა. პირველი სართულის კედლები ყრუა, სწორკუთხა შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა (სწორ კედელში), მეორე სართულის დონეზე. გალავანი გეგმით მრუდხაზოვანია, მის ჩრდილოეთ ნაწილში ვიწრო შესასვლელია მოწყობილი, რომელიც საისრეებითაა აღჭურვილი. გალავნის ჩრდილო კედელზე, შიგნით, მიშენებული იყო მცირე ზომის (8 x 4 მეტრი) სწორკუთხა ნაგებობა, რომლისგანაც მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. ჯორბენაძე ბ., წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 276.
ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლუთხუბის ზედა უბანში. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია გუდამაყრის მოსახლეობას. ეკლესია მიშენებულია ადრე იქვე მდგარ მცირე დარბაზულ ეკლესიაზე სამხრეთიდან. ამ ეკლესიაში მოხვედრა მხოლოდ გვიან მიშენებული ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარიდან შეიძლებოდა, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. მცირე ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია სუფთად გათლილი ქვის კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარისა და კონქის უმეტესი ნაწილი. მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და აფსიდის სარკმლის თაღი. ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადს ფერდობიდან ჩამონაშალი მიწა ფარავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის თაღს მხოლოდ ჩრდილოეთის გვერდი შემორჩა, რომელიც თაროსებრ კაპიტელს ეყრდნობა. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიშია. სამხრეთ კედელში - პილასტრზე დაყრდნობილი ორი ყრუ თაღი. მათ შორის დასავლეთისაში დიდი ეკლესიიდან გამომავალი კარია მოქცეული. დარბაზი გადახურული ყოფილა ნახევარწრიული კამარით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან მიშენებული ოთხკუთხა სათავსის კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. ღვთისმშობლის ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი ფართო და თაღოვანია. დასავლეთი კარი ამჟამად ამოშენებულია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ერთი ასეთივე სარკმელი დარბაზის დასავლეთ კედელშია, ორი - სამხრეთით, ერთი მრგვალი სარკმელია სამხრეთის შესასვლელის ზემოთ. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში პატარა ნიშია, მასთან ახლოს, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა ამაღლებული. გრძივ კედლებზე ოთხ-ოთხი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა დარბაზის ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები. პილასტრებს შორის ნახევარწრიული ბრტყელი ნიშებია. მსგავსი, მაგრამ ბევრად უფრო ფართო და მაღალი ნიშია დასავლეთ კედელზე. პილასტრებს მთლიანი ქვის მარტივი პროფილის კაპიტელები აქვს. ფასადებზე კარ-სარკმელთა ღიობები თანაბარი ზომის კვადრებითაა გამოყვანილი. სმახრეთის ფასადზე, კარის ზემოთ, ოთხკუთხა ნიშია. დასავლეთის ფასადზე სარკმლის ზემოთ გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ხოლო აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონში, დატოვებულია მცირე ღიობი - კონქის ზედა სივრცის გასანიავებლად. კედლები დასრულებულია თლილი ქვის მარტივპროფილიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. სახურავის დასავლეთ კიდეში, ოთხსვეტიანი სამრეკლოს საფუძვლის კვალიღა შეიმჩნევა. გადმოცემით ეკლესია მოხატული ყოფილა. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
1041

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1041 1041 (ათას ორმოცდაერთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-5 დეკადის 1-ლი წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1041. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1041. 10 დეკემბერი : მიხეილ IV — ბიზანტიის იმპერატორი; მართავდა ბიზანტიის იმპერიას 1034–1041 წლებში (დ.1010) საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : ჯაფარ III იბნ ალი - თბილისის ამირა (1012-1045) საქართველოს ეკლესია : მელქისედეკ I - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1039 - 1045) (მეორეჯერ) სამხრეთი კავკასია ანისის სამეფო : იოანე-სუმბატი - ანისის (შირაკის) მეფე (1040-1042) ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029-1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : მიხეილ V - ბიზანტიის იმპერატორი (1041 - 1042) სელჩუკთა სახელმწიფო : თოღრულ-ბეგი - სულთანი (1038 - 1063) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მაუდიდ I - სულთანი (1041 - 1050) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) პოლონეთი : კაზიმირ I – დიდი მთავარი (1039-1058) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : ჰაინრიხ III - გერმანიის მეფე და საღვთო რომის საღვთო იმპერიის იმპერატორი (1039 – 1056) საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : ჰართაკენუტი - ინგლისის მეფე (1040 - 1042) წმინდა საყდარი : ბენედიქტ IX - რომის პაპი (1032 - 1044)
1840-იანები

1840-იანი (ათას რვაას ორმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1840-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1840 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1849 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 ოზურგეთს და ახალციხეს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. გაუქმდა გურული თავადების საბჭო და გურიაში რუსული მმართველობა დამყარდა. თბილისის ქალთა პირველი სკოლა-პანსიონი ქალთა ინსტიტუტად გადაკეთდა. შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნია და კასპიის ოლქი. მეორედ გამოიცა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ გურიაში რუსეთის წინააღმდეგ დაიწყო აჯანყება გოგორეთის ბრძოლა კახეთში, თელავის მაზრაში, ადგილი ჰქონდა გლეხთა მღელვარებას 14 მარტი : დაამხეს ჰაიტის პრეზიდენტი ჟან-პიერ ბუაიე 13 ოქტომბერი : ნიუ-იორკში დაარსდა ებრაული ორგანიზაცია ბნაი-ბრითი. დაწესდა კავკასიის მეფისნაცვლობა პირველი კავკასიის მეფისნაცვალი იყო მიხეილ ვორონცოვი 29 დეკემბერი : ტეხასი გახდა აშშ-ის 28-ე შტატი. 13 მაისი : მექსიკა-ამერიკის ომი — აშშ-მ მექსიკას ომი გამოუცხადა. 17 მაისი : ადოლფ საქსმა პატენტი მიიღო საქსოფონის გამოგონებაზე. 10 ივნისი : მექსიკა-ამერიკის ომი — კალიფორნიის რესპუბლიკამ მექსიკისაგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 23 სექტემბერი : გერმანელმა ასტრონომებმა აღმოაჩინეს პლანეტა ნეპტუნი. ონს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. შეიქმნა თბილისის და ქუთაისის გუბერნიები. გამოვიდა რუსული გაზეთი „კავკაზი“ 13 იანვარი : კაუენგას ტრაქტატით დასრულდა მექსიკა-აშშ-ის ომი კალიფორნიაში. 1 ივნისი : ლონდონში გაიმართა კომუნისტთა პირველი კონგრესი. 26 ივლისი : ლიბერია დამოუკიდებელი გახდა. 21 თებერვალი : გამოიცა კარლ მარქსის „კომუნისტური პარტიის მანიფესტი“. 22 თებერვალი : პარიზში დაიწყო აჯანყება მეფე ლუი-ფილიპ I-ის წინააღმდეგ. 24 თებერვალი : ლუი-ფილიპ I საფრანგეთის მოფობიდან გადადგა. გამოცხადდა მეორე რესპუბლიკა. 15 მარტი : დაიწყო რევოლუცია უნგრეთში. 27 აპრილი : საფრანგეთმა ოფიციალურად აკრძალა მონათმფლობელობა თავის კოლონიებში. 7 ნოემბერი : აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა ზაქარი ტეილორმა. 2 დეკემბერი : ფერდინანდ I-მა ავსტრიის იმპერატორის ტახტი დაუთმო ფრანც იოზეფ I-ს. 10 დეკემბერი : ლუი-ნაპოლეონ ბონაპარტი საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად იქნა არჩეული.
ბორჩაშვილების ციხე-სახლი

ბორჩაშვილების ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ფერდობზე, ქვედა ტერასის ზედა ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. ციხე-სახლი (7,3 x 7,75 მეტრი) სამსართულიანია. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. პირველ სართულს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი მიწის პირზეა გაჭრილი, გადახურულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - სათოფური და ნიში. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილი შესასვლელი პირველი სართულის კარის ანალოგიურია. ამავე კედელში ორი ნიში და ერთი სათოფურია, სამხრეთისაში - სარკმელი და სათოფური, აღმოსავლეთისაში - სარკმელი და ნიში. მესამე სართულზე დასავლეთით კარი, სათოფური და ნიშია, სამხრეთით - ორი დიდი სარკმელი, აღმოსავლეთით - სარკმელი და სამი ნიში. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო მოწყობილი. ციხე-სახლის სამხრეთ კედელი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხიდან დასავლეთისკენ 2 მეტრზე გრძელდება. ამ კედელზე და მის მოპირდაპირე მხარეს კლდეზე გადებული იყო მეორე და მესამე სართულების აივნების ხის კოჭები. კოშკის დასავლეთის ფასადზე კედლის წყობაში ჩასმულ ქვაზე ამოკვეთილია სპირალები და ჯვარი. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 276-277.
ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი

ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა, მესამე ტერასაზე, ბროლისკალოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შედგება დარბაზისა და საჯარისაგან. ნაშენია ნატეხი ქვით. დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. კარი ოთხკუთხაა - ნაოთხალებიანი. კარის წინ პატარა კარიბჭეა, რომელიც ორი მხრიდან კედლითაა შემოზღუდული, ხოლო ცალ მხარეს ერთიანი კილისებრი თაღითაა გახსნილი. ანალოგიური ფორმა აქვს დარბაზის კამარასაც. კამარა გრძივ კედლებს კი არ ეყრდნობა, არამედ იატაკიდან იწყება. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში ნიშებია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელს, იატაკიდან 0,5 მეტრ სიმაღლეზე. 25 სანტიმეტრი სიგანის ფიქლის თარო გასდევს. დარბაზი დასრულებულია საფეხურებიანი სახურავით (სიპედი), რომელსაც ერთ მხარეს შვიდი საფეხური აქვს, მეორე მხარეს - ხუთი. დარბაზს სამხრეთ-დასავლეთიდან აკრავს საჯარე (მეთემეთა შესაკრებელი), რომლის კედლების წყობის მხოლოდ ქვედა რიგია შემორჩენილი. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 277.
აულიე-ათური ჯიში

აულიე-ათური ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია ყირგიზეთისა და ყაზახეთის სსრ-ებში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით ჰოლანდიურ ჯიშთან და ნაჯვარების „თავისში“ შემდგომი მოშენებით. მაგარი კონსტიტუციის ცხოველებია, კარგად არიან შეგუებული მთის საძოვრებზე ყოლას, ადვილად იტანენ ძლიერ სიცხეს. ფერად უპირატესად შავ-ჭრელია, გვხვდება ქერა-რუხიც. საშენ ფერმებში კუროს მასაა 700–800 კგ, უდიდესი 1000 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ. საშუალო მონაწველი შეადგენს 2500–3000 კგ რძეს, რეკორდული 9988 კგ-ს. რძის ცხიმიანობა 3,7–3,8%. კარგად სუქდება. კუროების ყველაზე მეტად ფასეული ხაზებია: ყაზახეთში — ატლასის 490, ვესიოლის 47, აბრიკოსის 1; ყირგიზეთში – სულთნის 1, შტარის, ორმანის. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში იყენებენ ადგილობრივი საქონლის გასაუმჯობესებლად. Панасенко А. Г., Некоторые биологические свойства аулиеатинского скота, «Тр. Алма-Атинского зооветеринарного института», 1959, т. 11; Панасенко А. Г., Аулиеатинский крупный рогатый скот, в кн.: Породы сельскохозяйственных животных, выведенные в Казахстане, А.-А., 1960; Панасенко А. Г., Аулиеатинский скот // Большая советская энциклопедия, т. 2 — М. : Советская энциклопедия, 1970.
თორღვაის კოშკი

თორღვაის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, არხოტის ხეობაზე გამავალი გზის ზემოთ, 250 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი (3,9 x 3,4 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი). პირველი სართულის შიდა ზომებია 2,27 x 1,88 მეტრი, ბოლო სართულისა - 2,45 x 2,25 მეტრი. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთითაა, მიწიდან 2,35 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. მეორე და მესამე სართულის კედლებში მაღალი სათოფურებია გაჭრილი. მესამე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი სწორკუთხა ღიობებია. პირველი სართული სამალავი იყო, მეორე და მესამე - საცხოვრებელი, მეოთხე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 277-278.
1830-იანები

1830-იანი (ათას რვაას ოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1830-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1830 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1839 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 დაარსდა საქართველოს პირველი გიმნაზია. საქართველოს რამდენიმე მაზრაში გაიხსნა დაწყებითი საერო სკოლები. რუსეთმა შემოიერთა საინგილო (ჭარ-ბელაქანი). შეთქმულთა მოძრაობა შეიქმნა საქართველოში პოლონეთში მიმდინარეობდა აჯანყება რუსეთის წინააღმდეგ 1930 წლიდან 1932 წლამდე. პოლონეთში მიმდინარეობდა აჯანყება რუსეთის წინააღმდეგ 1930 წლიდან 1932 წლამდე. სოლომონ დოდაშვილმა გამოსცა ჟურნალი „სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“. ბარონმა როზენმა რედუტ-კალედან (ახლანდელი ყულევი) ფოთში გადმოიტანა სახელმწიფო და საბაჟო დაწესებულებები. 23 ნოემბერი - შეთქმულებს მზად ჰქონდათ აჯანყების გეგმა - „პირველი ღამის განკარგულება“. 9 დეკემბერი - იესე ფალავანდიშვილმა შეთქმულები გასცა. რუსეთმა სვანეთის სამთავრო მფარველობაში აიყვანა. გენერალ ესპესოს ხელმწღვანელობით ფოთში იწყება სამუშაო ქალაქისა და ნავსადგურის მოსაწყობად. 2 იანვარი : ლუი დაგერმა პირველმა მთვარეს გადაუღო ფოტო. 19 აპრილი : ხელი მოეწერა ლონდონის ხელშეკრულებას. ევროპის ქვეყნებმა ბელგიის დამოუკიდებლობა და ნეიტრალურობა სცნეს. 1 ივლისი : ოსმალეთის ტახტზე ავიდა აბდულმეჯიდ I. 17 ნოემბერი : მილანში დაიდგა ჯუზეპე ვერდის პირველი ოპერა „ობერტო, გრაფი ბონიფაჩო“. ნიკოლოზ ბარათაშვილმა დაწერა „ბედი ქართლისა“. სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა ცოლად შეირთო ეკატერინე ჭავჭავაძე.
თორღვაის ციხე-სახლი

თორღვაის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა ტერასაზე, ადგილ ბროლისკალოს აღმოსავლეთ ნაწილში, კლდეზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ციხე-სახლი (5,7 x 4,7 მეტრი) სამსართულიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩაქცეულია. ნაგებობის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 7 მეტრია. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, 1,4 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. პირველ და მეორე სართულებზე, დასავლეთით, თითო თაღოვანი სარკმელია. მესამე სართულს სამხრეთით შეწყვილებული სალოდე აქვს, აღმოსავლეთით და დასავლეთით — თითო სწორკუთხა ღიობი. ყველა სართულზე ერთმაგი ან სამმაგი სათოფურებია. პირველი და მეორე სართულები საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 278.
მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი

მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ქვედა, მესამე ტერასის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკისა და ციხე-სახლის სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. კოშკი (3,8 x 3,8 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 12,8 მეტრი), შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. დასავლეთით მოგვიანებით გაჭრილია გასასვლელი, რომელიც კოშკს ციხე-სახლის მეორე სართულთან აკავშირებს. ჩრდილო კედელში ორი სათოფური, აღმოსავლეთისაში - ერთი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში დიდი ზომის, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული, ხოლო ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში - თითო სათოფური. მესამე სართულზე სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი ზომის ოთხკუთხა ღიობებია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. პირველი სამი სართული ოჯახის წევრთა თავშესაფარიც იყო და სათავდაცვოც. მეოთხე სართული - მხოლოდ სათავდაცვო. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ციხე-სახლი (6,4 x 6,25 მეტრი) სამსართულიანია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. კარი გადახურულია ნახევარწრიული თაღით, წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. დასავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელია. მეორე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. აღმოსავლეთით გაჭრილი კარი კოშკის მეორე სართულზე გადის. ჩრდილოეთით ორი ნიშია, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და სწორკუთხა ნიში. მესამე სართულზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით თაღოვანი კარი და ერთი პატარა ნიშია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სათოფური და ნიში, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და ნიში. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. სახურავი მიწურბანიანი ყოფილა. პირველი სართული საქონლის სადგომი იყო, მეორე - საცხოვრებელი, მესამე - სათავდაცვო. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 278.
ჩოლოყაანთ კოშკი

ჩოლოყაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს შუა ტერასაზე, ციცაბო კლდის თავზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკი (4,9 x 3,4 მეტრი) სამსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი), ზედა ნაწილის აღმოსავლეთის მხარე და სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 2,6 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. პირველ სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სათოფურია. მეორე სართულზე, აღმოსავლეთით, პირველი სართულის კარის მსგავსი შესასვლელია, სამხრეთით - ნახევარწრიულთაღიანი სარკმელი. თითო სათოფურია აღმოსავლეთ და ჩრდილო კედლებში. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში - ერთი სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, სახურავი - მიწურბანიანი. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელია, მესამე სათავდაცვო. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 278.
1820-იანები

1820-იანი (ათას რვაას ოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1820-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1820 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1829 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 იმერეთში : დაწყებული აჯანყება გურიაში, რაჭასა და სამეგრელოში გავრცელდა. 15 მარტი : მენი აშშ-ის 23-ე შტატი გახდა. ამიერკავკასიაში დაწესდა დაბალი სატრანზიტო ბაჟი. 8 ივნისი : ნოა კაშინგმა დააპატენტა სარეცხი მანქანა. 21 ივნისი : საბერძნეთის ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის: ეგვიპტის ჯარებმა ფსარა აიღეს ეგეოსის ზღვაში. 4 აგვისტო : კოსის ბრძოლა თურქებსა და ბერძნებს შორის. 29 აგვისტო : ბრაზილია გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო. პეტერბურგში ჩამოყალიბდა შეთქმულთა წრე რუსეთში დაიწყო დეკაბრისტების აჯანყება მოსკოვში ჩამოყალიბდა შეთქმულთა წრე. დაიდო თურქმანჩაის ზავი დაიწყო რუსეთ-თურქეთის ომი რუსეთის ჯარებმა აიღეს ახალქალაქი, ახალციხე, არტაანი, ბაიაზეთი ოსმალეთის იმპერიას საბოლოოდ დაკარგა ფოთი, რომელიც რუსეთის იმპერიამ შეიერთა და დაუქვემდებარა ქუთაისის გუბერნიას. რუსეთის იმპერიამ |ჯარები შეიყვანა გურიის სამთავროში თურქებმა ალყა შემოარტყეს ახალციხეს. რუსეთის ჯარებმა ქართულმა სახალხო ლაშქარმა სოფ. მუხაესტატესთან დაამარცხეს თურქები. დაიდო ადრიანოპოლის ზავი რუსებმა გურიის მთავრის ხელისუფლება გააუქმეს.