მარტორქისებრნი

მარტორქისებრნი (ლათ. Rhinocerotidae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი კენტჩლიქოსნების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 2,5-4 მ, სიმაღლე — 1-2 მ, მასა — 3 ტ (და მეტსად) აღწევს, აქვთ სქელი კანი, ცხვირზე 1 ან 2 რქა, მოკლე კისერი, მოკლე და სამთითიანი ფეხები. ფერად მუქი რუხია. მხედველობა სუსტი აქვთ, სმენა და ყნოსვა — კარგი. მოკლე მანძილზე გარბიან 40-45 კმ/სთ სისწრაფით. იკვებებიან მცენარეულობით. მაკეობა 17-18 თვემდე გრძელდება. შობენ თითო ნაშიერს, რომლის მასა 20-25 კგ. ცოცხლობენ 70 წლამდე. ზოგან მარტორქისებრთა ხორცს ჭამენ. გავრცელებული არიან აფრიკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მარტორქისებრნის რაოდენობა ყველგან შემცირებულია და მათ იცავენ. ცნობილია 5 სახეობა, რომელთა შორის აღსანიშნავია ინდური მარტორქა (Rhinoceros unicornis), რომელიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ ინდოეთსა და ნეპალში; თეთრი მარტორქა (Diceros simum), რომელიც ყველაზე დიდია მარტორქისებრთა შორის და აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში გვხვდება; შავი მარტორქა (Diceros bicornis), რომელიც ბინადრობს აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში. მარტორქისებრნი ხშირად ჰყავთ ზოოპარკებში. ოჯახი მარტორქისებრნი ქვეოჯახი Rhinocerotinae ტრიბა Aceratheriini †Aceratherium ცხოვრობდა 33.9—3.4 მლნ წლის წინ †Acerorhinus 13.6—7.0 მლნ წლის წინ †Alicornops 13.7—5.33 მლნ წლის წინ †Aphelops 20.430—5.330 მლნ წლის წინ †Chilotheridium 23.03—11.610 მლნ წლის წინ †Chilotherium 13.7—3.4 მლნ წლის წინ †Dromoceratherium 15.97—7.25 მლნ წლის წინ †Floridaceras 20.43—16.3 მლნ წლის წინ †Hoploaceratherium 16.9—16.0 მლნ წლის წინ †Mesaceratherium †Peraceras 20.6—10.3 მლნ წლის წინ †Plesiaceratherium 20.0—11.6 მლნ წლის წინ †Proaceratherium 16.9—16.0 მლნ წლის წინ †Sinorhinus †Subchilotherium ტრიბა Teleoceratini †Aprotodon 28.4—5.330 მლნ წლის წინ †Brachydiceratherium †Brachypodella †Brachypotherium 20.0—5.33 მლნ წლის წინ †Diaceratherium 28.4—16.0 მლნ წლის წინ †Prosantorhinus 16.9—7.25 მლნ წლის წინ †Shennongtherium †Teleoceras 16.9—4.9 მლნ წლის წინ ტრიბა Rhinocerotini 40.4—11.1 მლნ წლის წინ—დღემდე †Gaindatherium 11.61—11.1 მლნ წლის წინ ქვეტრიბა Rhinocerotina 17.5 მლნ წლის წინ—დღემდე †Rusingaceros 17.5 მლნ წლის წინ Rhinoceros – ინდური და იავური მარტორქა ტრიბა Dicerorhinini †Coelodonta – ბეწვიანი მარტორქა Dicerorhinus – სუმატრული მარტორქა †Dihoplus 11.610—1.810 მლნ წლის წინ †Lartetotherium 15.97—8.7 მლნ წლის წინ †Stephanorhinus 9.7—0.126 მლნ წლის წინ ტრიბა Dicerotini 23.03—დღემდე Ceratotherium – თეთრი მარტორქა 7.250—დღემდე Diceros – შავი მარტორქა 23.03—დღემდე †Paradiceros 15.97—11.61 მლნ წლის წინ Rhinocerotinae incertae sedis Protaceratherium ქვეოჯახი Elasmotheriinae †Gulfoceras 23.030—20.430 მლნ წლის წინ †Victoriaceros 15 მლნ წლის წინ ტრიბა Diceratheriini †Diceratherium 33.9—11.610 მლნ წლის წინ †Subhyracodon 38.0—26.3 მლნ წლის წინ ტრიბა Elasmotheriini 20.0—0.126 მლნ წლის წინ †Bugtirhinus 20.0—16.9 მლნ წლის წინ †Caementodon †Elasmotherium 3.6—0.126 მლნ წლის წინ †Hispanotherium სინონიმი — Huaqingtherium 16.0—7.250 მლნ წლის წინ †Iranotherium †Kenyatherium †Meninatherium †Menoceras 23.03—16.3 მლნ წლის წინ †Ningxiatherium †Ougandatherium 20.0—16.9 მლნ წლის წინ †Parelasmotherium †Procoelodonta †Sinotherium 9.0—5.3 მლნ წლის წინ ჯანაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 461-462. ↑ Haraamo, Mikko. (15 November 2005) Mikko's Phylogeny Archive entry on "Rhinoceratidae". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 ნოემბერი 2005. ციტირების თარიღი: 7 January 2008. ↑ Geraads, Denis (2010) Cenozoic Mammals of Africa. University of California Press, გვ. 675–689. ISBN 978-0-520-25721-4.  ↑ Becker, Damien; Pierre-Olivier, Antoine; Maridet, Olivier (22 March 2013). „A new genus of Rhinocerotidae (Mammalia, Perissodactyla) from the Oligocene of Europe“. Journal of Systematic Palaeontology. 11 (8): 947–972 – წარმოდგენილია Taylor & Francis-ის მიერ. ↑ Geraads, Denis; McCrossin, Monte & Benefit, Brenda (2012). „A New Rhinoceros, Victoriaceros kenyensis gen. et sp. nov., and Other Perissodactyla from the Middle Miocene of Maboko, Kenya“. Journal of Mammalian Evolution. 19: 57–75. doi:10.1007/s10914-011-9183-9. დამოწმება იყენებს მოძველებულ პარამეტრს |lastauthoramp= (დახმარება) ↑ Deng, Tao (2008). „A new elasmothere (Perissodactyla, Rhinocerotidae) from the late Miocene of the Linxia Basin in Gansu, China“ (PDF). Geobios. 41 (6): 719–728. doi:10.1016/j.geobios.2008.01.006.