laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სან-მიგელი (ვულკანი)

სან-მიგელი (ესპ. San Miguel) — მოქმედი ვულკანი სალვადორის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სან-მიგელის დეპარტამენტში. წარმოადგენს ცენტრალური ამერიკის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. სიმაღლე 2130 მ. სალვადორის ვულკანებს შორის სიმაღლით მესამეა. მთავარი კრატერის გარსშემოწერილობა დაახლოებით 3 კილომეტრია, სიღრმე 150 მეტრი. კალთებზე ბევრი თანაკონუსი და ფუმაროლია. აგებულია ანდეზიტ-ბაზალტებით. მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1787 წელს. უკანასკნელი ამოფრქვევები შეინიშნებოდა 1976 და 2022 წლებში. სეისმური აქტივობა აღინიშნა აგრეთვე 2006 წელს. ვულკან სან-მიგელს უწოდებენ ასევე ჩაპარასტიკუეს. Global Volcanism Program დაარქივებული 2020-11-14 საიტზე Wayback Machine. ↑ El Diario de Hoy, 11 de octubre de 2006, Volcán de San Miguel aumenta su actividad
ჯეიკობ ზუმა

ჯეიკობ ზუმა (ინგლ. Jacob Zuma, დ. 12 აპრილი 1942, ნკანდლა, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა) — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტი 1999-2005 წწ., ქვეყნის მმართველი პარტიის აფრიკის ეროვნული კონგრესის ხელმძღვანელი 2007 წლის 18 დეკემბრიდან. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2009 წლიდან 2018 წლის 14 თებერვლამდე. მიეკუთვნება ზულუს ეთნიკურ ჯგუფს. 1959 წელს შეუერთდა აფრიკის ეროვნულ კონგრესს, ხოლო 1963 წელს — სამხრეთ აფრიკის კომუნისტურ პარტიას. 1975-1990 წწ. იმყოფებოდა ემიგრაციაში, ერთ-ერთი პირველი დაბრუნდა სამშობლოში, მას შემდეგ რაც მოეხსნა აკრძალვა აფრიკის ეროვნულ კონგრესს. 2009 წლის 6 მაისს პარლამენტმა 227 ხმით აირჩია ქვეყნის პრეზიდენტად. 2018 წლის 14 თებერვალს კორუფციაში დადანაშაულების შემდეგ გადადგა თანამდებობიდან. ჯეიკობ ზუმა მრავალცოლიანია, ჰყავს 8 (მათ შორის 5 ოფიციალური) მეუღლე და 20 შვილი. Profile დაარქივებული 2005-07-14 საიტზე Wayback Machine. Zuma: Road to the presidency Jacob Zuma დაარქივებული 2011-09-01 საიტზე Wayback Machine. at Who's Who Southern Africa დაარქივებული 2011-09-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ International in Kürze. გაზეთში: Neue Zürcher Zeitung. № 31, 8. თებერვალი, 2010, გვ. 2 (გერმანული)
ძველი რომი

ტერმინში ძველი რომი მოისაზრება ანტიკური ზესახელმწიფო რომის იმპერია, რომლის ისტორია იწყება იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოს დაარსებით; რომი წარმატებული სამხედრო ექსპანსიის შედეგად იქცა თავისი დროის უდიდეს ზესახელმწიფოდ, შემდეგ კი რიგი სამოქალაქო ომებისა და შიდა პოლიტიკური არასტაბილურობის შედეგად დაიწყო მისი დაკნინება, რამაც 476 წელს იმპერიის სრული კრახი გამოიწვია. ძველი რომი არ იყო პირველი იმპერია, მას არაერთი წინამორბედი ჰყავდა. მკვლევარების აზრით რომაელთა კულტურაც არ ყოფილა ორიგინალური, მაგრამ რომაული სახელმწიფო წყობა და სამართალი იმდენად სრულყოფილი აღმოჩნდა, რომ ის დღევანდელი მსოფლიოსთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია. რომაული ცივილიზაციის გარეშე წარმოუდგენელია დასავლური ცივილიზაციის განვითარება. რომის ოფიციალური ენა იყო ლათინური, რომელიც გავრცელდა რომის იმპერიის მთელს ევროპულ ნაწილზე და ჩამოაყალიბა რომანული ენების ოჯახი. რომის სამეფო რომის რესპუბლიკა რომის იმპერია ძველი რომის ქრონოლოგია რომაული ლეგიონი რომის იმპერატორების სია Cowell, Frank Richard. Life in Ancient Rome. New York: G.P. Putnam's Sons, 1961 (paperback, ISBN 0-399-50328-5). Gabucci, Ada. Rome (Dictionaries of Civilizations; 2). Berkekely: University of California Press, 2007 (paperback, ISBN 0-520-25265-9). Scheidel, Walter, Ian Morris, and Richard P. Saller, eds. The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (2008) 958pp Wyke, Maria. Projecting the Past: Ancient Rome, Cinema, and History. New York; London: Routledge, 1997 (hardcover, ISBN 0-415-90613-X, paperback, ISBN 0-415-90614-8). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძველი რომი Ancient Rome History of ancient Rome Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome Lacus Curtius Livius.Org The Private Life of the Romans United Nations of Roma Victrix (UNRV) History Water and Wastewater Systems in Imperial Rome Roman DNA project
ამრანი

ამრანი, აბრანი, ავრანი, არუანი, მთავარი გმირი ოსური დარეჯანიანთა ეპოსისა, რომლის სიუჟეტები, მკვლევართა აზრით (ვ. მილერი, ნიკო მარი, ვასილ აბაევი, ა. თიბილოვი, მ. ჩიქოვანი და სხვა) ამირანის თქმულებასთან ერთად საქართველოდან გავრცელდა ჩრდილოეთ კავკასიაში. ოსურ ფოლკლორში ამრანის თავგადასავალს დაუკავშირდა ნართების ეპოსის რამდენიმე ეპიზოდი. ქსე, ტ. 1, გვ. 407-408, თბ., 1975
თალელუანგი

თალელუანგი (ტაი. ทะเลสาบสงขลา) — ტბა ტაილანდში. მდებარეობს მალაკის ნახევარკუნძულზე. ზედაპირის ფართობი 1,040 კმ². დაყოფილია სამ განცალკევებულ ნაწილად. ტბის სამხრეთი ნაწილი იხსნება ტაილანდის ყურისკენ, სადაც წარმოდგენილია დიდი რაოდენობით მარილიანი წყალი. ჩრდილოეთი ნაწილი უკავია მანგროს ჭაობებს, რომელიც დაცულია 1998 წლიდან რამსარის კონვენციით შესაბამისად. ტბაში გამოიყოფა 75 კილომეტრის სიგრძის ცელა, რომელიც ტბას განჰყოფს ზღვისგან. თალელუანგი წარმოადგენს ტაილანდის ბუნებრივ ხელუხლებელ წყალ-ჭაობურ ეკოსისტემას. ტბაში ბინადრობს იშვიათი და განადგურების პირას მყოფი ირავადის დელფინი. ტბასთან სიახლოვეს ცხოვრობს დაახლოებით 5 ათასამდე ტაი ოჯახი, რომლებიც მისდევენ თევზის რეწვას, მეცხოველეობასა და სასოფლო მეურნეობას. განვითარებულია ტურიზმი. თალელუანგს წლიურად სტუმრობს დაახლოებით 200 ათასი ტურისტი. მათთვის ეწყობა სპეციალური ღონისძიებები, რომლის საშუალებით ტურისტები ეცნობიან იქაურ კულტურასა და ადათებს. განვითარებულია ასევე თევზჭერა. Jira Jintanugool and Philip D. Round. Lake Songkhla. Asean Regional Centre for Biodiversity Conservation. ციტირების თარიღი: 2009-02-11.
ვექტორული ნამრავლი

ვექტორული ნამრავლი a და b ვექტორებისა არის ვექტორი, რომლის სიგრძე რიცხვობრივად ტოლია ამ ვექტორებზე აგებული პარალელოგრამის ფართობის. აღნიშნავენ ორგვარად: [a; b] ან a×b. ვექტორული ნამრავლის მიმართულება დამოკიდებულია i,j,k საკოორდინატო სისტემაზე. a ვექტორის b ვექტორისკენ უმოკლესი მობრუნება ჩანს იმავე მიმართულებით, რა მიმართულებითაც k ვექტორის ბოლოდან ჩანს i-დან j-სკენ. ვექტორული ნამრავლის თვისებები: [ab]=-[ba] (ანტიკომუტატიურობა) λ[a; b]=[(λa); b] (ასოციაციურობა სკალარული მამრავლის მიმართ) [[ab]c]≠[a[bc]] (არაასოციაციურობა) [a(b+c)]=[ab]+[ac] (დისტრიბუციულობა). ვექტორები სკალარული ნამრავლი ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 388.
ნაკიფუ

ნაკიფუ — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ნაკიფუ, ლეჟა, ნანჯარუ, ულურია). მდებარეობს მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. ქალაქ წალენჯიხიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით, ჯვრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 19 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 753 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 303. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ულურია

ულურია — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ნაკიფუს თემის შემადგენლობაში (სოფლები: ლეჟა, ნაკიფუ, ნანჯარუ, ულურია). მდებარეობს მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 220 მეტრზე. ქალაქ წალენჯიხიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 275 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 141. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ფოცხოეწერი

ფოცხოეწერი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ჭალის თემის შემადგენლობაში (სოფლები: ეწერფერდი, ფოცხოეწერი, ჭალე). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 250 მეტრზე. ქალაქ წალენჯიხიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით, ჯვრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 4 კილომეტრით. ფოცხოეწერი დაარსდა ენგურჰესის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 1972 წლიდან წარმოადგენდა მუშათა დასახლებას. 2010 წელს საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, თბილისში მცხოვრები აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული 80-მდე ოჯახი ფოცხოეწერში ჩაასახლეს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 306 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 387. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II ↑ გიორგი ბარამიამ სოფელ ფოცხოეწერში ჩასახლებული დევნილები მოინახულა
ენიო მორიკონე

ენიო მორიკონე (იტალ. Ennio Morricone; დ. 10 ნოემბერი, 1928, რომი — გ. 6 ივლისი, 2020, რომი) — იტალიელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. მხატვრული და ტელეფილმებისთვის მორიკონემ 500-ზე მეტი მუსიკა დაწერა. დაიბადა 1928 წელს, ცნობილი ჯაზშემსრულებლის ოჯახში, იტალიის დედაქალაქ რომში. მამამისი უკრავდა ტუბაზე. ენიო მორიკონემ დაამთავრა წმინდა სესილიას სახელობის კონსერვატორია. 1950-იანი წლებიდან მოყოლებული მორიკონე მიიჩნევა, ერთ-ერთ გავლენიან კომპოზიტორად. მუსიკას ძირითადად ვესტერნის ჟანრის ფილმებისთვის წერდა. თანამშრომლობდა ისეთ ცნობილ რეჟისორებთან, როგორებიცაა სერჯო ლეონე, ბერნარდო ბერტოლუჩი, პიერ პაოლო პაზოლინი და სხვები. 1962 წლიდან ენიო მორიკონე მუშაობას იწყებს ხმის ჩამწერ სტუდიაში, სადაც არანჟირებას უკეთებს მრავალ სიმღერას. 2007 წელს ენიო მორიკონეს კინემატოგრაფში შეტანილი დიდი წვლილისათვის ოსკარის პრემია მიენიჭა. ოფიციალური საიტი ენიო მორიკონე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ენიო მორიკონეს ოფიციალური myspace გვერდი მოყვარულთა გვერდი ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #119011328 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a>
სამხრეთ აფრიკის კავშირი

სამხრეთ აფრიკის კავშირი (აფრ. Unie van Suid-Afrika; ინგლ. Union of South Africa; ნიდერლ. Unie van Zuid-Afrika) — სამეფო-დომინიონი სამხრეთ აფრიკაში, არსებობდა 1910-1961 წლებში. 1909 წლის სამხრეთ აფრიკის აქტის საფუძველზე 1910 წლის 31 მაისს დაარსდა სამხრეთ აფრიკის კავშირი, რომელმაც მოიცვა 4 ბრიტანული კოლონია: კაპის, ნატალის, ორანჟის და ტრანსვაალის. სამხრეთ აფრიკის აქტი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ნამიბია CJ Muller (ed) 500 Years History of South Africa, H&R Academica 1969 L Thompson A History of South Africa, Johnathan Ball Publishers 2006. ISBN 1-86842-236-4 L Thompson, The Unification of South Africa 1902 - 1910, Oxford University Press 1960.
ამტყელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ამტყელი შეიძლება აღნიშნავდეს: ამტყელი — მდინარე აფხაზეთში; ამტყელი — ტბა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში; ამტყელი — ქედი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში; ამტყელი — მთა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში; ამტყელი — უღელტეხილი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში; ამტყელი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში; სვანთა სავანე (ამტყელი) — ზედა პალეოლითური ხანის ადრინდელი საფეხურის ნაბინარი მღვიმე აფხაზეთში.
ჯაღირა

ჯაღირა — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ობუჯის თემის შემადგენლობაში (სოფლები: ობუჯი, სამესხიო, ჯაღირა). მდებარეობს მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 210 მეტრზე. ქალაქ წალენჯიხიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით. წყაროებში პირველად იხსენიება XVII საუკუნის შუა წლებში. მაღალ გორაკზე შემორჩენილია XV-XVI საუკუნეების ციხე-დარბაზის (კოშკისა და გალავნის) ნანგრევები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 237 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 546. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
კუხი

კუხი — ხონის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი კუხისა და პატარა კუხის ძველი სახელწოდება. სოფლები გაშენებულია იმერეთის დაბლობზე. ამჟამად ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: ახალშენი, დიდი კუხი, პატარა კუხი) სახელია. კუხი პირველად წყაროებში მოხსენებულია XVI საუკუნეში. აქვე აღმოჩენილია კოლხური მონეტების განძი (დაცულია ხონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში). XIX საუკუნის 20-იან წლებში კუხში იდგა ქვისა (1720 წ.) და ხის (1734 წ.) ეკლესიები. დღეისათვის შემორჩენილია ქვის ეკლესიის ნანგრევები. 1883 წელს სოფელში გაიხსნა ვაჟთა სასწავლებელი. 1900-იან წლებში სოფელში მოქმედებდა აბრეშუმის საქსოვი ქარხანა. 1926 წლისთვის კუხის თემი შედგებოდა სამი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3 204 ადამიანს, ხოლო ფართობი 26,1 კმ-ს.2-ს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 93. ბერაძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. ↑ ქუთაისის მაზრის ადმინისტრაციული რუკა[მკვდარი ბმული] საქართველოს ეროვნული არქივი
წყემი

წყემი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 43 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 575 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 364. ↑ გაუწყინარის ისტორია და თანამედროვეობა ↑ 2.0 2.1 2.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2002 წელი). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
სანსკრიტული ლიტერატურა

სანსკრიტული ლიტერატურა — ინდოეთის ხალხთა ლიტერატურა კლასიკურ სანსკრიტზე. სათავეს იღებს ძველი და ახალი წელთაღრიცხვის მიჯნაზე ძველ ინდოეთში. მისი უწყვეტი ტრადიცია განსაზღვრავს ინდური კულტურის მემკვიდრეობას, მის ცოცხალ კავშირს ინდოეთის სხვა (არაინდოარიულ) ენებზე არსებულ ლიტერატურასთან. კლასიკური სანსკრიტული ლიტერატურის აყვავების ხანაა ახალი წელთაღრიცხვით I ათასწლეული. სანსკრიტული ლიტერატურა მოიცავს მხატვრული და მეცნიერული ლიტერატურის მრავალფეროვან ჟანრებს-უდიდეს ეპიკურ ნაწარმოებებს, მსოფლიოში ცნობილ ზღაპართა და იგავ-არაკთა კრებულებს, დრამატურგიას, ლირიკას, რომანს, პოეტიკურ და გრამატიკულ ტრაქტატებს(რომლებმაც გავლენა მოახდინეს ევროპის ამერიკის და აზიის საენათმეცნიერო აზროვნების განვითარებაზე), პოლიტიკური, იურიდიული, სამედიცინო, რელიგიური, ფილოსოფიური, მათემატიკური, გეოგრაფიული და მრავალი სხვა დარგის თხზულებებს სანსკრიტული ლიტერატურის თხრობითი ჟანრის ნიმუშთა ფესვები არიულ და წინაარიულ კულტურულ მემკვიდრეობაშია. მოგვიანებით ჩამოყალიბდა პროზის ჟანრი, რომელსაც ინდურ რომანს უწოდებენ. აღსანიშნავია დანდინის, სუბანდჰუს, ბანას რომანები. რომანის ჟანრს განეკუთვნება აგრეთვე ჩამპუ, რომელიც ხასიაათდება ტექსტში ლექსისა და პროზის მონაცვლეობით ძველი ინდური ტრადიციის მიხედვით. GRETIL: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 86.
ძიგური

ძიგური — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, ნორიოს თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 25 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 151 ადამიანი. წყაროებში პირველად იხსენიება 1640 წელს, როცა სამეგრელოს მთავარი ლევან II დადიანი ძიგურის სასახლეში შეხვდა რუსეთის ელჩებს თ. ელჩინსა და პ. ზახარევს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 273. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2002 წელი). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
ამტყელი

ამტყელი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 39 კმ, აუზის ფართობი 398 კმ². სათავე აქვს აფხაზეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ამტყელის უღელტეხილთან. ზემო დინება ტროგულ ხეობაში მიედინება, შემდეგ კი ღრმა და ვიწრო ხეობაში. ერთვის ამტყელის ტბას, საიდანაც მიწისქვეშა გზით გაედინება. მიწისქვეშა ამტყელი (სიგრძე 10 კმ-მდე), რომელიც მდინარე კოდორის მახლობლად გამოდის მიწის ზევით, მარცხნიდან იერთებს მდინარე ჯამპალს და იქვე ერთვის კოდორს. ამტყელი საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის დამდეგს იცის, წყალმცირობა — ზამთარში. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 18. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 138.
ამტყელის ტბა

ამტყელი, აზანთა — ტბა საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ამტყელის ხეობაში, ზღვის დონიდან 507 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,58 კმ², აუზის ფართობი 153 კმ², საშუალო სიღრმე 29,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 64 მ. წლის განმავლობაში წყლის დონის მკვეთრი მერყეობის გამო (30–35 მ) ცვალებადია ტბის ზედაპირის ფართობი და სიღრმე. ამტყელის ტბა წარმოიშვა 1891 წლის 3 ოქტომბერს, როდესაც მთა პატარა შხაპაჭის ფერდობის ჩამოქცევის შედეგად აქ გზა ჩაეხერგა მდინარე ამტყელს. ამტყელი საზრდოობს თოვლითა და წვიმით. წყლის დონე მაღალია გაზაფხულის ბოლოსა და ზაფხულის დასაწყისში, დაბალია — ზამთარში. ტბას ერთვის მდინარე ამტყელი. ამტყელის წყალი ცივია, ზაფხულობით ზედაპირზე მისი ტემპერატურაა 18–20 °C, ფსკერთან 5 °C. იყინება მხოლოდ სუსხიან ზამთარში. ამტყელში ბინადრობს კალმახი, ჩვეულებრივი წვერა, ტობი, ფრიტა და სხვა თევზი. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 18. ↑ Апхазава И. С. Озера Грузии. Тбилиси: Мецниереба, 1975. 181 с. ↑ აფხაზავა ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 138.
ამური (მრავალმნიშვნელოვანი)

ამური შეიძლება აღნიშნავდეს: ამური — მდინარე აღმოსავლეთ აზიაში ამური — სიყვარულის ღვთაება ამური — მცირე ცთომილი თეთრი ამური — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა შავი ამური — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა
კიმ დე ჯუნი

კიმ დე ჯუნი (კორ. 김대중?, 金大中?, დ. 3 დეკემბერი, 1924, მოკფო — გ. 18 აგვისტო, 2009) — სამხრეთ კორეის პრეზიდენტი (25 თებერვალი, 1998 — 24 თებერვალი, 2003). ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის განმტკიცების დარგში. დემოკრატიული პარტიის ლიდერი. დაიბადა 1924 წელს მოკფოში, გლეხის ოჯახში. 1953 წელს დაამთავრა კონგუკის უნივერსიტეტი. პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1954 წელს. 1960 წელს არჩეული იქნა კორეის ეროვნული კრების დეპუტატად. 1971 წელს გახდა ახალი დემოკრატიული პარტიის კანდიდატი საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1973-1978 წწ. იყო დაპატიმრებული ანტისამთავრობო მოღვაწობისათვის. 1980 წელს კვლავ დააპატიმრეს და გამოუტანეს სასიკვდილო განაჩენი, მაგრამ მალევე შეუცვალეს სამუდამო პატიმრობით. 1982წელს გაათავისუფლეს და მიღო აშშ-ში გამგზავრების გადაწყვეტილება. 1985 წელს დაბრუნდა კორეაში და დაიწყო ბრძოლა ჩონ დუ ხვანის რეჟიმის წინააღმდეგ. 1987 და 1992 წელს ჩაება საპრეზიდენტო არჩევნებში, მაგრამ წარუმატებლად. 1997 წლის 18 დეკემბრის საპრეზიდენტო არჩევნები მოიგო და დაიკავა ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა 5 წლით. 2000 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში. Official Nobel page for Kim დაარქივებული 2004-08-07 საიტზე Wayback Machine. Obituary: Kim Dae-jung Kim Dae-jung Presidential Library Kim Dae-jung BBC article on his legacy Obituary[მკვდარი ბმული]
ექიმები საზღვრებს გარეშე

ექიმები საზღვრებს გარეშე (ფრანგ. Médecins sans frontières) — არასამთავრობო საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს შეიარაღებული კონფლიქტებითა და ბუნებრივი კატასტროფებით დაზარალებული მოსახლეობის სამედიცინო მომსახურებას. ორგანიზაცია დაარსდა პარიზში 1971 წელს, რათა დახმარებოდა ნიგერიის შეიარაღებული კონფლიქტის მსხვერპლთ. ორგანიზაციას 1999 წელს გადაეცა ნობელის პრემია მშვიდობის განმტკიცების დარგში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ექიმები საზღვრებს გარეშე Médecins Sans Frontières International Doctors Without Borders (US) Official Nobel Peace Prize page for MSF დაარქივებული 2004-08-07 საიტზე Wayback Machine. Essentialdrugs.org Observatoire de l'action humanitaire დაარქივებული 2005-05-09 საიტზე Wayback Machine. Drugs for Neglected Diseases Initiative The Bernard Kouchner Project – Compassion Without Borders დაარქივებული 2012-12-28 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
Deus ex machina

დეუს ექს მახინა (ტრანსლიტერაცია ლათინური სიტყვებისა:Deus ex machina, რომლებიც თარგმანია ბერძნული ფრაზისა: ἀπὸ μηχανῆς θεός — „მანქანიდან გამოსული ღმერთი“) — დრამატურგიული და სადადგმო ხერხი ძველ ბერძნულ თეატრში: სცენაზე ღმერთის მოულოდნელი გამოჩენა, რომელიც ცვლიდა მოქმედების განვითარებას, წყვეტდა ძირითად კონფლიქტს, განსაზღვრავდა პიესის გმირების ბედს. ღმერთის როლის შემსრულებელ მსახიობს სცენაზე მაღლიდან საგანგებო ამწე მანქანის — ეორემის დახმარებით ჩამოუშვებდნენ ხოლმე. ეს ხერხი გამოიყენა სოფოკლემ „ფილოქტეტეში“, ევრიპიდემ ტრაგედიებში: „ელენე“, „იპოლიტე“, „ელექტრა“, „იფიგენია ტავრიდაში“ და სხვ. გადატანითი მნიშვნელობითი ფრაზა ნიშნავს ამა თუ იმ კონფლიქტის მოულოდნელ გადაწყვეტას. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 485.
დეტერმინანტი

დეტერმინანტი — განსაკუთრებული მათემატიკური გამოსახულება, რომელიც მათემატიკის სხვადასხვა დარგში გვხვდება. n-ური რიგის მატრიცის დეტერმინანტი ∆ ეწოდება ჯამს, რომლის ყოველი შესაკრები არის ამ მატრიცის n ელემენტის ნამრავლი; ამასთან მატრიცის ყოველი სტრიქონიდან და ყოველი სვეტიდან ამ ნამრავლში შედის მხოლოდ ერთი ელემენტი, ანუ ეს განსაზღვრება მათემატიკურად ჩაიწერება ასე: ∑ m = 1 N ! a 1 α a 2 β a 3 γ . . . a n ω {\displaystyle \sum _{m=1}^{N!}a_{1\alpha }a_{2\beta }a_{3\gamma }...a_{n\omega }} , სადაც α, β, γ,..., ω არის 1,2,3,...,n რიცხვების ნებისმიერი გადანაცვლება(იხ. კომბინატორიკა). ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 482.
აბრუცო

აბრუცო (იტალ. Abruzzo), აბრუცი (იტალ. Abruzzi) — რეგიონი იტალიაში, მთიანი რაიონი ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთში. მისი დასავლეთი საზღვარი რომიდან 80 კმ-ში მდებარეობს. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მარკეს რეგიონი, დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით — ლაციოს რეგიონი, სამხრეთ აღმოსავლეთით — მოლიზე და აღმოსავლეთით — ადრიატიკის ზღვა. მიუხედავად იმისა, რომ ის გეოგრაფიულად უფრო იტალიის ცენტრალურ რეგიონში მდებარეობს ვიდრე სამხრეთში, იტალიის სტატისტიკის სამსახურის მიერ იგი მაინც სამხრეთულ რეგიონად მიიჩნევა, ორი სიცილიის სამეფოსთან მისი ისტორიული კავშირის ნიშნად. ანტიკურ ხანაში რეგიონი დასახლებული იყო იტალიკური ტომებით, რომლებიც ხანგრძლივად უწევდნენ წინააღმდეგობას რომაელ დაპყრობლებს. XII საუკუნეში აქ ნორმანები დამკვიდრდნენ. მოგვიანებით, აბრუცო ჰოენშტაუფენების დინასტიას ემხრობოდა პაპობის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1860-1861 წლებში რეგიონი იტალიის სამეფოს ნაწილი გახდა აბრუცისა და მოლიზეს სახელით. 1965 წელს აღნიშნული რეგიონი გაიყო. აბრუცოს ეკონომიკის საფუძველი სოფლის მეურნეობაა. ფართობი – 10 763 კმ² მოსახლეობა – 1 342 975 (2011 წ) ადმინისტრაციული დაყოფა — პროვინციები: ლ'აკვილა, კიეტი, პესკარა და ტერამო. ქალაქები (ათ.) — ლ’აკვილა (70), პესკარა (115), კიეტი (59), ტერამო (53). აბრუცოს რეგიონი ადმინისტრაციულად 4 პროვინციად იყოფა: იტალიის ადმინისტრაციული დაყოფა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37. ოფიციალური საიტი Map of Abruzzo დაარქივებული 2005-11-13 საიტზე Wayback Machine. In the land of bears and castles, Financial Times, 29 June 2007 Italy as it used to be ↑ Italian National Institute of Statistics — 1926. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3962258"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669"></a>
ამური

ამური — მდინარე რუსეთში, ჩინეთსა და მონღოლეთში. მონღოლები ამურს უწოდებენ „ხარა-მურენ“ („შავი მდინარე“), ჩინელები — „ხეილუნძიანი“ (ჩინ. 黑龙江, „შავი დრაკონის მდინარე“). მდინარის სიგრძეა – 4444 კმ, საიდანაც 2874 კმ საკუთრივ ამურის სიგრძეა, დაწყებული ორი მდინარის (შილკა და არგუნი) შეერთებიდან სახალინის ყურემდე. რუსეთის მდინარეებს შორის, ამურის აუზის ფართობი (1885 ათ. კვ. კმ) მეოთხე ადგილზეა, მსოფლიოში კი – მეათეზე. მთავარი შენაკადები: ზეა, უსური, ბურეა, სუნგარი, ამგუნი, ანიუი, ტუნგუსკა. ქალაქები ამურზე: ამურსკი, ბლაგოვეშჩენსკი, ხაბაროვსკი. ამურის სურათები AMUR-HEILONG RIVER BASIN Information Center დაარქივებული 2009-12-16 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ამური
სამურავი

სამურავი (ლათ. Gulo gulo) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 70—105 სმ. მასა 11—19 კგ აღწევს. აქვს მასიური სხეული, მძლავრი ფართო თათები, შედარებით პატარა თავი, პატარა მომრგვალო ყურები, ხშირი, გრძელი ბეწვი. შეფერილობა — ღია ყავისფერიდან მუქ ყავისფერამდე. კუდის ფუძიდან სხეულის გვერდებისაკენ გასდევს ფართო ცვილისფერი ზოლი. სამურავი გავრცელებულია ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტაიგასა და ტუნდრაში. გვხვდება ერთეულებად. იკვებება ლეშით (რითაც სარგებლობა მოაქვს), აგრეთვე თავს ესხმის ჩლიქოსნებს, ფრინველებსა და თაგვისებრ მღრღნელებს. ჩრდილოეთის ხალხები სამურავის ბეწვს ქურქად იყენებენ, მფრინავები და კოსმონავტები — კოსტიუმებისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 37.
ინგლისის თასი 1875–1876

ინგლისის თასი ფეხბურთში 1875–1876 — ცნობილია როგორც ინგლისის თასი. ტურნირზე წარდგენილი იყო 32 საფეხბურთო კლუბი. ტურნირი დაიწყო 1875 წლის 3 სექტემბერს და დამთავრდა 1876 წლის 18 მარტს კენინგტონ ოვალის სტადიონზე, ლონდონში. The FA Cup