laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კრაუნის შადრევანი

კრაუნის შადრევანი (ინგლ. Crown Fountain) — ინტერაქტიული საზოგადოებრივი შადრევანი ათასლწეულის პარკში, ჩიკაგო, ილინოისი; შექმნილი ჟაუმე პლენსას პროექტით, გაიხსნა 2004 წლის ივლისში. მდებარეობს მიჩიგანის ავენიუს სამხრეთ ნაწილში ჩიკაგოს ისტორიული მიჩიგანის ბულვარის კვარტლის მოპირდაპირე მხარეს, ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტის ჩრდილოეთით და მაკკორმიკ ტრიბიუნ პლაზას სამხრეთით მედისონ ავენიუსა და მონროს ქუჩას შორის. შადრევანი შედგება შავი გრანიტის ამრეკლი აუზისგან (15 მ სიგანე, 71 მ სიგრძე და 6,4 მმ სიღრმე. შადრევნის ორივე ბოლოს დგას მინის აგურის დიოდური ნათურებით აღჭურვილი სკულპტურა (15 მ სიმაღლით, 7 მ. სიღრმით და 4,9 მ სიგანით). პროექტის განხორციელება დაჯდა $17 მილიონი დოლარი, აქედან $10 მილიონი კრაუნის ოჯახის საჩუქარი იყო, რომლის სახელსაც შადრევანი ამჟამად ატარებს. შადრევნის ანიმაციას ახორციელებს განათებისა და ელექტრონული სურათების მუდმივი დინამიური გამოფენა. სურათები დროდადრო იცვლება ბუნებრივი წყალვარდნილებისა და ჩანჩქერების პანორამებით, თუმცა ეს კოშკები ყველაზე უკეთ ცნობილია ჩიკაგოელთა სახეების გამოფენით. სულ 1000-მდე ჩიგაკოელის სახე ჩნდება მონაცვლეობით კოშკების ზედაპირზე. ამასთან ილუზია იქმნება, რომ წყალი ამ სახეების მომუწული პირიდან იღვრება, ტრადიციული შადრევნების იმიტაციით, რომლებსაც ქვის ქანდაკებებში წყლის მილი აქვთ დატანებული. შადრევანი მოქმედებს შუა გაზაფხულიდან შუა ზაფხულამდე ამინდის მიხედვით, ხოლო სურათები კოშკებზე მთელი წელი მონაცვლეობს. ავტორის ჩანაფიქრით შადრევანმა უნდა ასახოს ქალაქის სოციალური ევოლუცია მასში შეტანილი სურათების კოლექციის პერიოდული განახლებით. როცა შადრევნიდან სახეებიდან წყლის ჭავლი არ გამოედინება, ის კოშკების თავიდან იღვრება.
პოლტავის მებანდურეების კაპელა

პოლტავის ბანდურისტების კაპელა (უკრ. Пoлтавська капeла бандуристiв), ვოკალურ-ინსტრუმენტული ანსამბლი, რომელიც მრავალსიმიან უკრაინულ ბანდურას თანხლებით ასრულებდა. თავდაპირველად შეიქმნა 1925 წლის თებერვალში, მამაკაცთა საეკლესიო ქორის ბაზაზე, რომელიც უკრაინულ მართლმადიდებელ საკათედრო ტაძარში გალობდა პოლტავაში ფედირ (ხვედირ) პაპადიჩის ხელმძღვანელობით. ანსამბლი დაიშალა 1934 წლის ოქტომბერში.
ჰნატ ხოტკევიჩი

ჰნატ ხოტკევიჩი (უკრ.: Гнат Мартинович Хоткевич, დ. 31 დეკემბერი, 1877, ხარკივი — გ. 8 ოქტომბერი, 1938, იქვე) — უკრაინელი მწერალი, ეთნოგრაფი, დრამატურგი, კომპოზიტორი, მუსიკოლოგი და ბანდურისტი. დედამისი დიასახლისი იყო. მცირე ცნობა მოიპოვება მამამისის შესახებ, რომელმაც ოჯახი 1880-იან წლებში მიატოვა. ბავშვობაში ჰნატმა პიანინოსა და ვიოლინოზე დაკვრა ისწავლა, მოგვიანებით კი ბანდურაზეც, რეგიონის ბრმა მუსიკოსებზე დაკვირვებით. უმაღლესი განათლება ინჟინრის დიპლომით დაამთავრა. მიუხედავად ამისა, სახელი გაითქვა როგორც ლიტერატორმა, დრამატურგმა, ეთნოგრაფმა და თანამედროვე ბანდურის ხელოვნების დამფუძნებელმა. უკრაინის ენციკლოპედია
ურალური ენები

ურალური ენები — ჯგუფი მონათესავე ენებისა, რომლებზეც ლაპარაკობენ ფინურ-უნგრული და სამოდიური მოდგმის ხალხები. გავრცელებულია დიდ ტერიტორიაზე, რომლის განაპირა საზღვრებია ჩრდილოეთიდან ტაიმირის ნახევარკუნძული და ნორვეგიის ჩრდილოეთ ნაწილი, სამხრეთიდან მდინარე ობის შუაწელი და იუგოსლავიის ჩრდილოეთ ნაწილი. ურალურ ენებზე მოლაპარაკენი დასახლებულნი არიან არაკომპაქტურად, სხვა ხალხებს (სლავებს, თურქებს, ბალტიისპირელებსა და სხვა) შორის. ურალური ენები იყოფა ორ დიდ შტოდ — ფინურ-უნგრულად და სამოდიურად. სამოდიური ენების შტოს ეკუთვნის ნენური, ენური, ნგანასანური და სელკუპური. ურალურ ენებს ეკუთვნის აგრეთვე აწ მკვდარი ენები: მერიანული, მურომული, მეშჩერული, მატორული, კარაგასული, კოიბალური და სხვა. ურალური ენების ნათესაობას ამტკიცებს მათი საერთო ძველი სიტყვების ფენა. ლექსიკაში მრავლადაა ნათესაობის, პრიმიტიული მეურნეობის, ცხოველების, მცენარეების აღმნიშვნელი საერთო სიტყვები. ბევრია საერთო სიტყვის მცვლელ და სიტყვის წარმომქმნელ ელემენტებსა და კუთვნილებით და ჯერადობის აღმნიშვნელ სუფიქსებში. ურალურ ენებში შედის როგორც აგლუტინაციური, ისე ფლექსიური ენები, მათთვის დამახასიათებელია სინჰარმონიზმიც. თანამედროვე ურალური ენები საგრძნობლად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან. მაგალითად ფინურ ენაში ბევრი ხმოვანი და დიფთონგია, კომი ენაში კი — პირიქით. ხანტიურში სამი ბრუნვაა, უნგრულში — 23. ფინურს უარყოფის გამოსახატავად ზმნის სპეციალური ფორმა აქვს, უნგრულს კი — ფორმაუცვლელი ნაწილაკი და ა. შ. უარლაური ენებიდან ძველი დამწერლობა აქვს უნგრულს (XI საუკუნიდან), ფინურს (XVI საუკუნიდან), ძველ პერმულსა და საამების ენის ზოგიერთ დიალექტს (XVII საუკუნიდან). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 167.
გიულერ ეფენდიევა

გიულერ ეფენდიევა (აზერ. Güllər Əfəndiyeva) (დ. 1880 — გ. 15 ივლისი, 1970) — აზერბაიჯანელი ხალიჩის მქსოველი ქალბატონი. გიულერ ელდარ ყიზი ეფენდიევა დაიბადა 1880 წელს სოფელ ჩიჩიში (ამჟამად სოფელი აზერბაიჯანის ყუბის რაიონში). ცხოვრობდა და მუშაობდა სოფელ პირებედილში (ამჟამინდელი სოფელი აზერბაიჯანის შაბრანის რაიონში). მის მიერ მოქსოვილი ხალიჩა „გერატ- პირებედილი“ დაჯილდოვდა ოქროს მედლით საფრანგეთში 80-იანი წლების ბოლოს ჩატარებულ გამოფენაზე. მისი ნაშრომებია ასევე „პირებედილბურმა“, „აგიულჩიჩი“, „ხირდაგიულჩიჩი“, ასევე ცხენის გადასაფარებლები. გიულერ ელდარ ყიზი ეფენდიევა გარდაიცვალა 1970 წლის 15 ივლისს ქალაქ ყუბაში. ↑ 1.0 1.1 1.2 Официальный сайт Азербайджанского Гендерного Информационного Центра (აზერბაიჯანული)
მოლა ნასრედინი

მოლა ნასრედინი (აზერ. Molla Nəsrəddin) — ყოველკვირეული აზერბაიჯანული ილუსტრირებული სატირისტული ჟურნალი, გამოიცემოდა ტფილისში (1906—1914, 1917), თავრიზში (1921) და ბაქოში (1922—1931). 25 წლის განმავლობაში გამოიცა 748 ჟურნალი (340 — ტიფლისში, 8 — თავრიზში და 400 — ბაქოში). ჟურნალი დაფუძნდა ჯალილ მამედყულიზადეს მიერ ტფილისში 1906 წელს. ჟურნალი გამოდიოდა 1912 წლის მარტამდე. 1913 წლის იანვარს ჟურნალის გამოცემა აღდგა, ხოლო 1914 წლის ოქტომბერში ჟურნალი დაიხურა. ჟურნალი მოლა ნასრედინის სახელით გამოთქვამდა მუშათა მოძრაობის იდეებს და 1905-1907 წლის რევოლუციურ აზრებს. ფართოდ იყო გავრცელებული მთელს ახლო აღმოსავლეთში და დიდ გავლენას ახდენდა დემოკრატიული ბეჭდვის ჩამოყალიბებაში. ჟურნალი მოუწოდებდა მუშა კლასს ბრძოლისაკენ და თავიანთი კანონიერი უფლებების დაცვისაკენ, გამოდიოდა ფეოდალურ-პატრიარქალური წესწყობილების წინააღმდეგ. 1917 წელს ჟურნალის გამოცემა აღდგა, ხოლო იმავე წელს დახურულ იქნა ცენზურის მიერ. ↑ Famous Personalities of Nakhchivan: Jalil Mammadguluzadeh დაარქივებული 2017-11-27 საიტზე Wayback Machine. . Shexsiyyeter.nakhchivan.az
ყარაბაღ-ნამე (ოპერა)

ყარაბაღ-ნამე (აზერ. Qarabağnamə) — აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის, კომპოზიტორ ფრანგიზ ალი-ზადეს ოპერა, შექმნილი ნარგიზ ფაშაევას ლიბრეტოზე. ოპერის პრემიერა გაიმართა აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე 2007 წლის 15 დეკემბერს. ოპერის შექმნის ინიციატორად გამოვიდა მსტისლავ როსტროპოვიჩი. მან შესთავაზა კომპოზიტორ ფრანგიზ ალი-ზადეს ოპერის შექმნა ყარაბაღის კონფლიქტის თემაზე. მსტისლავ როსტროპოვიჩს სურდა ედირიჟორა ოპერის პრემიერაზე, მაგრამ ვერ მოესწრო მას. ფრანგიზ ალი-ზადემ მოაწყო ოპერის საზოგადოებრივი ჩვენება როსტროპოვიჩის სახელობის ფესტივალზე. ↑ www.science.gov.az Оперы Франгиз Али-Заде ↑ azpress.az[მკვდარი ბმული] Международный фестиваль Мстислава Ростроповича в Баку
ქალწულის კოშკი (ბალეტი)

ქალწულის კოშკი (აზერ. Qız qalası) — სამმოქმედებიანი ბალეტი პროლოგითა და ეპოლოგით. პირველი აზერბაიჯანული და პირველი ოპერა მუსულმანურ აღმოსავლეთში. მუსიკისა და ლიბრეტოს ავტორი აფრასიაბ ბადალბეილი. ↑ Чингиз Абдуллаев: «Вместо того, чтобы отталкивать нас, россиянам надо менять свои взгляды и отношение к народам бывших союзных республик». დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-05-31. ციტირების თარიღი: 2018-08-25. ↑ Большая Советская Энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 1. А — Ангоб. 1969. 608 стр., илл.; 47 л. илл. и карт, 1 отд. л. табл.
ათას ერთი ღამე (ბალეტი)

ათას ერთი ღამე (აზერ. Min bir gecə) — ორ მოქმედებიანი ბალეტი. დაწერილია 1979 წელს. ლიბრეტოს ავტორები არიან მაქსუდ და რუსტამ იბრაგიმბვეგოვები. აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის ფიქრეთ ამიროვის მუსიკაზე. ოპერის ლიბრეტო დაწერილია ბალეტ „ათას ერთი ღამის“ მოტივებზე. ოპერის პრემიერა გაიმართა აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე 1979 წელს. 1980 წელს ოპერა დაიდგა ვორონეჟის თეატრისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე, სადაც უწყვეტლივ დღემდე მიმდინარეობს. 1984 წლის მარტში სპექტაკლის პრემიერა გაიმართა ხარკოვის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრში. 1999 წელს ოპერა დაიდგა კრასნოდარის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრში. კრასნოიარსკის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში. ბალეტს საფუძვლად ჩაეყარა პოპულარული მოთხრობა“ მოთხრობა დედოფალ შაჰრიარზე“. ბალეტში ასევე აისახა სხვა ნაწარმოებების სიუჟეტებიც — სინდბად - მეზღვაურის თავგადასავლები, რუხი ჩიტი, ალადინი და პრინცესა ბიუდური, ალი-ბაბა და ორმოცი ყაჩაღი. ამ ოპერის შექმნისათვის კომპოზიტორი ფიქრეთ ამიროვი დაჯილდოვებულ იქნა სსრკ-ს სახელმწიფო პრემიით 1980 წელს. ↑ И. Л. Лебединский. Тысяча и один раз о «1001 ночи». Россия и арабский мир. Санкт-Петербург 2007.
ოპტიკური ბოჭკო

ოპტიკური ბოჭკო — მინის ან პლასტიკის ძაფი, რომელსაც სინათლის გადასატანად იყენებენ სრული შინაგანი არკვლის მეშვეობით. შინაგანი არეკვლა მიიღწევა მაღალი გარდატეხის მაჩვენებლიანი ოპტიკური გულისა და შედარებით დაბალი გარდატეხის მაჩვენებლიანი ოპტიკური გარსით. ასეთი თანაფარდობა რაღაც კუთხით დაცემული სხივი განიცდის სრულ შინაგან არეკვლას და ვრცელდება გულში. ასეთი მრავალჯერადი არეკვლებით სხივგამტარის ერთი ბოლოდან მეორე ბოლომდე ვრცელდება სხივი. მეცნიერებას რომელიც სწავლობს ასეთ მოვლენებს და ტექნიკას ბოჭკოვანი ოპტიკა ეწოდება, რომელიც მეოცე საუკუნის 50–იან წლებში აღმოცენდა. ლინზური ოპტიკისგან განსხვავებით, ბოჭკოვან–ოპტიკური ელემენტები გამოსახულებას კი გადასცემენ, მაგრამ ვერ აყალიბებენ მას. მოქმედების მარტივი პრინციპი საშუალებას იძლევა გამოყენებულ იქნას სხვადასხვა მეთოდები, რომლითაც იქმნება მრავალი სახის ოპტიკური ბოჭკო: ერთმოდიანი ოპტიკური ბოჭკო მულტიმოდიანი ოპტიკური ბოჭკო ოპტიკური ბოჭკო გარდატეხის გრადიენტული მაჩვენებლით ოპტიკური ბოჭკო გადატეხის მაჩვენებლის განაწილების საფეხუროვანი პროფილით ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 494.
სამოსა (კერძი)

სამოსა (სპარს. سنبوساگ; sanbosag) — შემწვარი ან გამომცხვარი ცომი შიგთავსით (ცხარე კარტოფილი, ხახვი, ბარდა, ოსპი, ხორცი, ქათამი). ზომა და ფორმა განსხვავებულია, თუმცა მეტად გავრცელებულია სამკუთხედისებური. ხშირად სოუსთან ერთად მიირთმევენ. სამოსა ინდოეთის სუბკონტინენტზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ცენტრალურ და სამხრეთ-დასავლეთ ევროპაში, არავიულ ნახევარკუნძულზე, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, აფრიკის ჩრდილოეთსა და სამხრეთ ნაწილებშია პოპულარული. სავარაუდოდ კერძი ცენტრალურ აზიაში გაჩნდა (ცნობილი როგორც სამსა), სადღაც X საუკუნეში. სამოსას მოიხსენიებენ ირანელი ისტორიკოსის ბეიჰაკის ნამუშევარში (995—1077). სამოსა ინდოეთში XIII საუკუნიდან გახდა ცნობილი და მეზობელ ქვეყნებში ვაჭრების მიერ იქნა გატანილი. არსებობს მრავალი რეგიონალური ვერსია იმავე კერძის სხვადასხვა სახელწოდებით. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სამოსა (კერძი) ↑ Lovely triangles, 23 August 2008.
თქმულება ნასიმიზე

თქმულება ნასიმიზე (აზერ. Nəsimi haqqında dastan) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის ფიქრეთ ამიროვის ქორეოგრაფიული პოემა, ერთმოქმედებიანი ბალეტი, რომელიც დაწერილ იქნა 1973 წელს. ლიბრეტოს ავტორია ანარი. ნაწარმოები დაიწერა ნასიმის 600 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. თავდაპირველად ქორეოგრაფიული მნაწარმოები დაწერილ იქნა სიმფონიური ორკესტრის, ქალთა გუნდის, ტენორისა და ბალეტის დასისთვის. მოგვიანებით ავტორმა შექმნა საორკესტო რედაქცია ბალეტისთვის. ბალეტის პირველი წარმოდგენა გაიმართა ბაქოს ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე. ↑ Советские балеты: краткое содержание. А. М. Гольцмана. Советский композитор. 1985. ↑ Anar. Без вас… Роман-воспоминание. Литературный Азербайджан. 1987. ↑ Наби Хазри. Амиров Фикрет. Творческие портреты композиторов.Музыка. 1990
საათლის მეჩეთი

საათლის მეჩეთი (აზერ. Saatlı məscidi) — მეჩეთი ქალაქ შუშის უბანში. აშენებდა აზერბაიჯანელი ხუროთმოძღვრის სეფი ხან ყარაბაღელის მიერ 1883 წელს ძველი მეჩეთისა და მედრესეს ადგილზე, რომელშიც ასწავლიდა აზერბაიჯანელი პოეტი და ყარაბაღის სახანოს ვაზირა მოლა ფანაჰ ვაგიფი. ამ მეჩეთს სხვებისგან განსხვავებით გააჩნდა იზოლირებული მინარეთი დამოუკიდებელი შესასვლელით. საათლის მეჩეთი მიეკუთვნება შუშის ბრტყელი ფასადის მეჩეთების რიცხვს, რომელსაც გააჩნია ასიმეტრიული შესასვლელი. ↑ 1.0 1.1 Чингиз Каджар. Старая Шуша. Баку, Шерг-Герб. 2007 ↑ А. В. Саламзаде., Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана, Б.: Элм, 1979. — გვ. 37. 138 გვ.
მაიკ ტაისონი

მაიკლ ჯერალდ „მაიკ“ ტაისონი (ინგლ. Michael Gerard Tyson; დ. 30 ივნისი, 1966) — ამერიკელი მოკრივე. მსოფლიო ჩემპიონი სუპერმძიმე წონით კატეგორიაში WBC ვერსიით (1986-90, 1995-96), მსოფლიოს აბსოლუტური ჩემპიონი პროფესიონალთა შორის (1987-90). ამერიკულმა ჟურნალმა „Ring“ ყველა დროისა და ხალხის მე-14 უდიდეს მძიმე წონის მოკრივედ გამოაცხადა. „რკინის მაიკმა“ მაინც ვერ შეძლო საკუთარი პოტენციალის სრულად რეალიზაცია. მისი მწვრთნელი კასა დ'ამატოს გარდაცვალების შემდეგ მაიკი მორალურად მოტყდა. მისი დამარცხება „ბასტერ“ დაგლასის მიერ 1990 წელს დღემდე ითვლება კრივის ისტორიაში უდიდეს სენსაციად. თავად ტაისონმა აღიარა, რომ მისი კარიერა კრივში დუგლასთან დამარცხებით დასრულდა. „ჩემთვის კრივი ამის შემდეგ უბრალოდ ფულის შოვნის საშუალება გახდა და მეტი არაფერი“ - თქვა ტაისონმა. მას შემდეგ ტაისონს ბევრი ცუდი რამ შეემთხვა, ორჯერ ციხეშიც კი მოხვდა და სრულიად გამოვიდა ფორმიდან. მაგრამ მის ცხოვრებაში მოხდა ისეთი რამ, რამაც მას ცხოვრების ხალისი დაუბრუნა და მიუხედავად ყველაფრისა მაიკმა ვარჯიში კვლავ დაიწყო. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მაიკ ტაისონი ოფიციალური საიტი.
თომას ბეკეტი

თომას ბეკეტი (ინგლ. Thomas Becket; დ. 21 დეკემბერი, 1119 (ან 1120), ლონდონი, ინგლისის სამეფო — გ. 29 დეკემბერი, 1170, კენტერბერის კათედრალი) — კენტერბერის არქიეპისკოპოსი 1162 წლიდან გარდაცვალებამდე. იგი რომის კათოლიკური ეკლესიისა და ანგლიკანური საზოგადოების წმინდანია. რომის პაპის მხარდაჭერით ებრძოდა ინგლისის მეფეს, ჰენრი II-ს, რომელსაც ინგლისის სამეფო ძლიერების შესუსტებისა და ეკლესიის უფლებებისა და პრივილეგიების გაზრდის გამო დაუპირისპირდა. მოკლეს მეფის მომხრეებმა, პირდაპირ ტაძარში. სიკვდილის შემდეგ მისი კანონიზაცია პაპმა ალექსანდრე III-მ მოახდინა. Barlow, Frank (1986). Thomas Becket. Berkeley, CA: University of California Press. ISBN 0-520-07175-1. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „თომას ბეკეტი“ ვიკისაწყობში.
მიქაელ ჩამჩიანი

მიქაელ ჩამჩიანი (სომხ. Միքայել Չամչյան; დ. 15 დეკემბერი [ძვ. სტ. 4 დეკემბერი], 1738, კონსტანტინოპოლი — გ. 12 დეკემბერი [ძვ. სტ. 30 ნოემბერი], 1823, იქვე) — სომეხი ისტორიკოსი და ფილოლოგი, 1760 წლიდან სწავლობდა ვენეციაში. იქვე გახდა მხითარისტების კონგრეგაციის წევრი. ქადაგებდა კათოლიკობას ახლო აღმოსავლეთის სომხებს შორის. მიქაელ ჩამჩიანის შრომებმა „სომხური ენის გრამატიკა“ (1779) და „სომხეთის ისტორია“ (ტ. 1–3, ვენეცია, 1784–1786), მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სომეხი ხალხის სულიერ კონსოლიდაციასა და ძველი სომხური ენის (გრაბარის) აღორძინებაში. იგი ქვეყნის ისტორიას განიხილავდა სომხური ეკლესიის ისტორიასთან, სიტყვიერებასთან და კულტურასთან კავშირში. ჩამჩიანის მსოფლმხედველობის ისტორიული შეზღუდულობის მიუხედავად მის ნაშრომებს დღემდე არ დაუკარგავთ მნიშვნელობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 78. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 Armenian Soviet Encyclopedia, vol. 8 — ტ. 8. — გვ. 663–664. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737635"></a>
ბიჰევიორისტული გეოგრაფია

ბიჰევიორისტული გეოგრაფია, ქცევის გეოგრაფია (ინგლ. Behavioral geography) — საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც ადამიანის ქცევაში შეისწავლის ტერიტორიულ სხვაობას და მის ორიენტაციას სივრცეში. როგორც წესი, ატარებს კვლევას მიკროდონეზე, მაგალითად, ქალაქი, მცირე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული და სხვა; მჭიდროდ არის დაკავშირებული საზოგადოებრივი გეოგრაფიის სხვადასხვა მიმართულებებთან, მათ შორის ეკონომიკურ გეოგრაფიასთან, სოციალურ გეოგრაფიასთან და კულტურის გეოგრაფიასთან. ფოკუსირებულია კოგნიტურ პროცესებზე. ბიჰევიორისტული გეოგრაფია წარმოიქმნა აშშ-ში 1960-იან წლებში გეოგრაფიაში ქცევის ფსიქოლოგიის (სქემა „სტიმული – რეაქცია“) ფართოდ შეჭრის შედეგად. ბიჰევიორისტული გეოგრაფიის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვან ფაქტორად იქცა გეოგრაფიაში უფრო ადრეული სივრცული ანალიზის სკოლის კრიტიკა ადამიანის ქცევის ფსიქოლოგიური ასპექტების არასაკმარისი აღრიცხვის გამო. ბიჰევიორისტული გეოგრაფია ჩამოყალიბდა როგორც დამოუკიდებელი სამეცნიერო, სასწავლო და კონსტრუქციული დისციპლინა. იგი წარმოიქმნა როგორ გეოგრაფთა პასუხი საზოგადოების კითხვებზე, რომელიც დაკავშირებული იყო ადამიანის ყოფიერების ახალი სივრცეების აღქმის ცდასთან. ბიჰევიორისტული გეოგრაფიის წამყვანი წარმომადგენლები არიან: ჯონ რობერტ გოლდი, რეჯინალდ გოლეჯი, პიტერ რობინ გულდი, დევიდ სტი, როჯერ დაუნზი და სხვა. ბიჰევიორისტული გეოგრაფიის ნაშრომებში მეტად ფართოდ გამოიყენება ტერიტორიის ინდივიდუალური აღქმის მეთოდი (მაგ., კოგნიტური რუკების შედგენა), ამ აღქმის სპეციფიკა განიხილება როგორც ადამიანის სივრცული ქცევის საფუძვლის ფორმირება. მეთოდური თვალსაზრისით, ბიჰევიორისტულ გეოგრაფიასთან ყველაზე უფრო ახლოს დგას ადამიანის გადაადგილების დღე-ღამის, ერთი კვირისა და სხვათა ტრაექტორიის შესწავლა (შვედი გეოგრაფის ტორსტენ ჰეგერსტრანდის ეგრეთ წოდებული დროებითი გეოგრაფია). მას შემდეგ, რაც 1960-იან წლებში ფსიქოლოგიაში კოგნიტურმა ფსიქოლოგიამ განდევნა ქცევითი მიმართულება, ბიჰევიორისტულმა გეოგრაფიამ დაკარგა თავისი მეთოდოლოგიური ბაზა და XX საუკუნის ბოლოს ადგილი დაუთმო კოგნიტურ გეოგრაფიას. ამასთან, პარალელურად ბიჰევიორისტული გეოგრაფია ჰუმანისტური გეოგრაფიის წარმომადგენლების მხრიდან ექვემდებარებოდა კრიტიკას ადამიანის მიერ სივრცის სუბიექტური გააზრების ფორმალიზებული შესწავლის გამო. ამჟამად, ბიჰევიორისტულ გეოგრაფიასთან ახლოს მდგომი კვლევები ტარდება გეოინფორმაციული სისტემების ფორმირებისას, მაგ., გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმის შესწავლა მარშრუტის არჩევის დროს. Environmental perception and behavior / Ed. by D. Lowenthal. Chi., 1967; Häger­strand T. Space, time and human conditions // Dynamic allocation of urban space / Ed. by A. Karl­qvist a. o. Lexington, 1975; idem. Sur­vival and arena // Human activity and time geography / Ed. by T. Carlstein a. o. N. Y., 1978; idem. Time geography: focus on the corporeality of man, society and environment // The science and praxis of complexity. Tokyo, 1985; Bun­ting T. E., Guelke L. Behavioral and perception geo­graphy: A critical appraisal // Annals of the Association of American Geographers. 1979. Vol. 69. № 3.
ყარაჩიმანი

სომხეთში მდებარე ქალაქის აღსანიშნავად, იხილეთ დიცმაირი ყარაჩიმანი (აზერ. Karachiman) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ყარაჩიმანი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ზოლიანი ვეშაპისებრნი

ზოლიანი ვეშაპისებრნი (ლათ. Balaenopteridae) — ზღვის ძუძუმწოვრების ოჯახი უკბილო ვეშაპების ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 6-იდან 33 მ-მდე აღწევს. მუცელზე და ყელზე 14-120 გასწვრივი ზოლი — ნაკეცი გასდევთ (აქედანაა სახელწოდებაც). ვეშაპის ულვაშის ფირფიტები ფართოა, 1 მ-მდე სიმაღლისა, უხეშფოჩებიანი. ზოლიანი ვეშაპისებრნი ფართოდ არიან გავრცელებული მსოფლიო ოკეანეში. იკვებებია პლანქტონური კიბოსნაირებითა და პატარ-პატარა თევზებით. გაზაფხულზე გადადიან ცივ წყალში ცხიმის დასაგროვებლად. შემოდგომაზე კი — ზომიერ და თბილ წყალში გასამრავლებლად. ცოცხლობენ 50 წლამდე. ოჯახში 2 გვარია რამდენიმე სახეობით: ფინვალი, ლურჯი ვეშაპი, ბრაიდის ზოლებიანი ვეშაპი, სეივალი, კუზიანი ვეშაპი და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 526.
ზომიერი სარტყლები

ზომიერი სარტყლები — გეოგრაფიული სარტყლები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროების ზომიერ განედებში (ჩ. გ. 40-65° შორის და ს. გ. 42-58° შორის). ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში ჭარბობს ხმელეთი (დაახლოებით 55%), სამხრეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის უდიდესი ნაწილი (დაახლოებით 98%) ოკეანეს უჭირავს. ზომიერ სარტყლებში მკვეთრადაა გამოსახული სითბური რეჟიმის სეზონურობა, ხანგრძლივი ცივი ზამთარი. დედამიწის ზედაპირი ზომიერ სარტყელში წლის განმავლობაში იღებს 290-340-იდან 580-670-მდე კჯ/სმ2 (70-80-იდან 140-160-მდე კკალ/სმ2) მზის სითბოს. აქ მთელი წლის განმავლობაში გაბატონებულია დასავლეთური გადატანა, რაც ციკლონურ მოქმედებასთან ერთად ხელს უწყობს თბილი და ცივი ჰაერის მასების ინტენსიურ ცვლას და ტენის გადაადგილებას ოკეანიდან ხმელეთზე. ატმოსფეროს ცირკულაცია ჯანელიძე ჭ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 528.
ზონალური მცენარეულობა

ზონალური მცენარეულობა — გარკვეული მცენარეული ზონისათვის (ტუნდრა, ტყე, ველი, უდაბნო) დამახასიათებელი მცენარეულობა. ზონალური მცენარეულობის განლაგება ემორჩილება განედურ და გრძედულ კანონზომიერებებს (ჰორიზონტალური ზონალობა), რომელიც გაპირობებულია ჰიდროთერმული რეჟიმის ცვლილებებით. ევრაზიაში, კერძოდ ყოფილ სსრკ-ში, ეკვატორიდან ჩრდილოეთ პოლუსისაკენ სითბოს შემცირების შესაბამისად, განედური თანამიმდევრობით განლაგებულია უდაბნო, ველი, ტყე და ტუნდრა, ხოლო გრძედული კანონზომიერებით, რაც ოკეანიდან კონტინენტისაკენ ტენიანობის შემცირებას ემყარება — ტყე, ველი და უდაბნო. ბარში ზონალური მცენარეულობა მეტწილად გავრცელებულია სწორ, ამაღლებულ, დაწვრეტილ წყალგამყოფ ადგილებზე. ზონალური მცენარეულობა მოიცავს მრავალ მცენარეულ ფორმაციას და ასოციაციას, რომლებიც ზონის ფარგლებში ბუნებრივი პირობების შესაბამისად იცვლება; ამიტომ ზონები, რომლებსაც დიდი ფართობი უჭირავთ, ქვეზონებად იყოფა. მთებში ზონალური მცენარეულობა განლაგებულია ვერტიკალური ზონალობის მიხედვით, ე. წ. სარტყლებად. ზონალური მცენარეულობის გარდა განარჩევენ აზონალურ მცენარეულობას, ინტრაზონალურ მცენარეულობას და ექსტრაზონალურ მცენარეულობას. მცენარეულობის სარტყლები სახოკია, მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 529.
ომის სახე

ომის სახე (ესპ. La Cara de la Guerra) — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული 1940 წელს ზეთს საღებვებით ტილოზე. ნამუშევარზე დალი ცხოვრების რთულ პერიედში, კალიფორნიაში ცხოვრებისას მუშაობდა. ის ტრავმა და ინსპირაცია, რაც დალიმ ომის პერიოდში მიიღო, თან გასდევს მის შემოქმედებას. დალი მიიჩნევდა, რომ მისი მხატვრული, არტისტული ხედვა ომის მუდმივი მოლოდინის შედეგი იყო. ნამუშევარი შესრულებულია მეორე მსოფლიო ომსა და ესპანეთის სამოქალაქო ომს შორის პერიოდში. ნახატზე გამოსახულია სახე, თავი ტანის გარეში, რომელიც ბარენის უდაბლოს გაჰყურებს. სახე გახრწნილია და ერთი შეხედვით ნამდვილად გვამს ჰგავს, რაც ნახატს საზარელს ხდის. თვალებსა და პირში გამოსახულია იდენტური სახეები, იგივე მეორდება მათ შემთხვევშიც, რაც განსაკუთრებულ ეფექტს ქმნის. მნახველს ექმნება შთაბეჭდილება, რომ ეს სცენა დაუსრულებელია. დიდი სახეს ირგვლივ გველები ესევიან. მარჯვენა ქვედა კუთხეში შეიმჩნევა ხელის ანაბეჭდი, რომელიც დალის მტკიცებით მისი მარცხენა ხელია. dali-gallery.com დაარქივებული 2009-11-02 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://www.boijmans.nl/collectie/kunstwerken/4058/le-visage-de-la-guerre-het-aangezicht-van-de-oorlog