laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საქართველოს მონარქების მეუღლეების სია

საქართველოს მონარქების მეუღლეების სიაში წარმოდგენილია იმ ადამიანთა სია, რომლებიც დაქორწინებულნი იყვნენ საქართველოს მონარქებზე. აქ წარმოდგენილია როგორც ერთიანი საქართველოს, ისე მანამდე არსებული და მისი დაშლის შემდეგ წარმოშობილი ქართული სამეფოების მონარქთა მეუღლეების სია. აღსანიშნავია, რომ ამ კონსორტთა შორის მხოლოდ სამი იყო მამაკაცი, ხოლო ქალი კონსორტების უმეტესობა ეროვნებით ქართველი იყო. სხვადასხვა პერიოდში ისინი ფლობდნენ იბერიის, საქართველოს, აფხაზეთის, კახეთის, სომხეთის, ქართლის, იმერეთისა და ქართლ-კახეთის დედოფლის წოდებას და იწოდებოდნენ, როგორც „დედოფალთ დედოფალი“. საქართველოს უკანასკნელ დედოფლად ქართლ-კახეთის მეფე გიორგი XII-ის მეუღლე, მარიამ ციციშვილი მიიჩნევა, თუმცა ისტორიაში უკანასკნელი ქართული სამეფოს დედოფალი იყო იმერეთის მეფე სოლომონ II-ის ცოლი, მარიამ დადიანი, რომელიც 1810 წლამდე ინარჩუნებდა წოდებას. რუსეთის მიერ საქართველოს ანექსიის შემდეგ ეს წოდებები გაუქმდა. მარიამ ვასპურაკანელი ელენე არგიროპაულანია ბორენა ალანელი თეოდორა დუკაინა პალეოლოგინა თინათინ გურიელიი თამარი, იმერეთის დედოფალი, ალექსანდრე II-ის ცოლი ქეთევან მუხრანბატონი დარეჯან ბაგრატიონი, იმერეთის დედოფალი ხორეშანი, კახეთის დედოფალი როდამ ბაგრატიონი, იმერეთის დედოფალი მარიამ დადიანი, ქართლის დედოფალი დარეჯან დადიანი, ქართლ-კახეთის დედოფალი მარიამ ციციშვილი საქართველოს მმართველთა სია საქართველოს მონარქების დედების სია ↑ ზოგიერთი წყარო მას ჯაყელად ასახელებს. ↑ ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, იგი კახეთის მეფის ასული ელენე უნდა ყოფილიყო.
ელიოტ პეიჯი

ელიოტ ფილპოტს-პეიჯი (ინგლ. Elliot Page დ. 21 თებერვალი, 1987; წარსულში ცნობილი, როგორც ელენ პეიჯი) — კანადელი მსახიობი. მთავარი პერსონაჟის განსახიერებისთვის 2007 წლის ფილმში „ჯუნო“, მან მიიღო ნომინაციები ოქროს გლობუსსა და ოსკარზე. ასევე ზედიზედ ორჯერ მოიგო ოსტინის კინოკრიტიკოსთა ასოციაციის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის „ჯუნოთი“ და „კარამელით“ (2005). ის ცნობილია თავისი როლებისთვის ფილმებში „დასაწყისი“(2010), „სუპერი“ (2010), „ჭკვიანი ხალხი“ (2008) და „იქს-ადამიანები: უკანასკნელი ბრძოლა“ (2006). 2008 წელს, პეიჯი ნომინირებული იყო „ტაიმის“ 100 ყველაზე გავლებიანი ადამიანის სიაზე და იკავებდა 86–ე ადგილს FHM–ის მსოფილოში ყველაზე სექსუალურ ქალთა სიაში. 2010 წლისთვის მან 70–ე ადგილზე გადაინაცვლა. 2008 წლის ივნისში, Entertainment Weekly–მ პეიჯი შეიყვანა მომავალი ა–კლასის ვარსკვლავთა სიაში. 2014 წლის თებერვალში საჯაროდ გამოჩნდა როგორც გეი-ქალი, ხოლო 2020 წლის დეკემბერში — როგორც ტრანსგენდერი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ელენ პეიჯი ელენ პეიჯი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ „Ellen Page“. Time. April 1, 2008. დაარქივებულია ორიგინალიდან — თებერვალი 9, 2011. ციტირების თარიღი: May 1, 2010. ↑ 100 Sexiest Women 2008 – the results. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-01. ციტირების თარიღი: 2011-07-07. ↑ 100 Sexiest Women in the World 2010. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-03. ციტირების თარიღი: 2011-07-07. ↑ Ellen Page | 15 to Watch: Hollywood's Next A-List. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-02-22. ციტირების თარიღი: 2011-07-07.
საქსონური სასახლე

საქსონური სასახლე - ისტორიული სასახლე ვარშავაში. იქ, სადაც მოგვიანებით სასახლე აიგო, თავდაპირველად, 1600 წელს, სიგიზმუნდ III ვაზამ ქალაქის საფორტიფიკაციო კედელი ააგო. პირველი კოშკი ამ ადგილას ტობიას მორჟტინმა ადრეული ბაროკოს სტილში აღმართა. მისმა შვილმა, იან ანდრეი მორჟტინმა კი სასახლე ააშენებინა. მშენებლობას ტილმან ვან გამერენი უძღვებოდა და ის 1661-1666 წლებში მიმდინარეობდა. სასახლეს მორჟტინების საგვარეულო ფლობდა და ამიტომ მორჟტინების სასახლედ (Pałac Morsztynów) იწოდებოდა სასახლის პირველი განახლება 1669-1673 წლებში განხორციელდა. XVIII საუკუნის დასაწყისში სასახლე იყიდა პოლონეთის მეფემ, საქსონური წარმოშობის ავგუსტ მკაცრმა. მეფემ 1715 წელს სასახლე გვიანდელი ბაროკოსა და როკოკოს სტილში გადააკეთებინა, ხოლო უფრო ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია 1724 წელს საქსონიელმა არქიტექტორებმა გააკეთეს. სწორედ ამიტომ სასახლეს საქსონური ეწოდა. ის საქსონური ღერძის ნაწილად იქცა, მის ერთ მხარეს საქსონური ბაღი, ხოლო მეორე მხარეს საქსონური მოედანი იყო გაშენებული. 1748 წელს ორი ახალი ფლიგელი აშენდა. ადრეულ XIX საუკუნეში სასახლეში განთავსებული იყო ვარშავის ლიცეუმი. ლიცეუმში ფრიდერიკ შოპენის მამა ფრანგულს ასწავლიდა და ოჯახითურთ სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე ცხოვრობდა. 1837 წელს სასახლე რუსმა ვაჭარმა ივან სკვარცოვმა იყიდა. ახალმა მეპატრონემ 1842 წელს სასახლეს რეკონსტრუქცია ჩაუტარა. არქიტექტორებმა რიჩელმა და იჩკოვსკიმ შენობა ნეოკლასიციზმის სტილში გადააკეთეს, შენობის შუა ნაწილი კი დაანგრიეს და კოლონადა მოაწყვეს. ინტერბელუმის დროს საქსონურ სასახლეში პოლონეთის გენერალური შტაბი განთავსდა. 1925 წელს სასახლის კოლონადაში უცნობი ჯარისკაცის საფლავი მოაწყვეს. 1935 წელს, მარშალ იოზეფ პილსუდსკის გარდაცვალების შემდეგ სასახლის წინ არსებულ საქსონურ მოედანს პილსუდსკის მოედანი უწოდეს. სასახლე გერმანელმა ოკუპანტებმა ააფეთქეს მეორე მსოფლიო ომის დროს, ვარშავის აჯანყების დამარცხების შემდეგ, 1944 წელს. აფეთქებას გადაურჩა კოლონადის სწორედ ის თაღედი, რომლის ქვემოთ უცნობი ჯარისკაცის საფლავი იყო. არსებობს სასახლის რეკონსტრუქციის გეგმები. რეკონსტრუქცია 2007-2009 წლებში უნდა განხორციელებულიყო აღდგენას დაახლოებით 75 მილიონი ევრო სჭირდებოდა. გეგმების ასრულება შეაჩერა დებატებმა. კამათი შეეხებოდა რეკონსტრუქციის მეთოდებს, აგრეთვე აღდგენილი სასახლის ფუნქციებს. განიხილებოდა მასში საკონფერენციო დარბაზის, სამუზეუმო სივრცის, ძვირადღირებული აპარტამენტების ან რესტორნების მოწყობა. აუცილებელი გახდა ძველი საძირკვლის ნაცვლად ახლის ჩაყრა. სარდაფების გათხრებმა 2006 წელს 19 ათასამდე ობიექტი, მათ შორის ფაიფურის ნივთები და მონეტები გამოაჩინა. საბოლოოდ გადაწყდა, რომ ხელახლა აშენებულ სასახლეში ვარშავის საკანონმდებლო ხელისუფლება დაბინავდებოდა, თუმცა 2009 წელს ქალაქის მთავრობამ გაურკვეველი დროით გადადო რესტავრაციის განხორციელება. საქსონური ბაღი საქსონური ღერძი ვარშავის განადგურება უცნობი ჯარისკაცის საფლავი ვარშავაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საქსონური სასახლე State Archive of the Capital City of Warsaw Sztab Główny Wojska Polskiego Hentschel, Walter, Die sächsische Baukunst des 18. Jahrhunderts in Polen. 2 Bde., ბერლინი, Henschelverlag Kunst und Gesellschaft, 1967. ↑ A. Franta, Marshall Pilsudski Square in Warsaw ↑ History Unearthed at Saski Palace ↑ Co ukrywają piwnice Pałacu Saskiego?
ზმოლიკასი

ზმოლიკასი (ბერძ. Σμόλικας) — მთა საბერძნეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში პინდოსის მთებში. მეორე მწვერვალია საბერძნეთში სიმაღლით ოლიმპოს შემდეგ. მწვერვალის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2638 მეტრი. მთის მიმდებარედ არის ორი ეროვნული პარკი. დასავლეთ კალთაზე მდებარეობს ალპური ტიპის ტბა დრაკოლიმნი. ზმოლიკასი — ინფორმაცია (ინგლისური)
ბენი ბენსონი

ჯონ ბენ (ბენი) ბენსონ, უმცროსი (მოკლედ ბენი ბენსონი) (ინგლ. Benny Benson; დ. 12 ოქტომბერი, 1913 — გ. 2 ივლისი, 1972) — ალეუტელი, რომელმაც 1927 წელს, 13 წლის ასაკში, გაიმარჯვა ალასკის ტერიტორიისთვის (1959 წლიდან შტატი) დროშის შესარჩევ კონკურსში. დაიბადა ალასკის ქალაქ ჩიგნიკში. 4 წლის ასაში დაკარგა დედა, რის შემდეგაც მამამისმა ის და მისი ძმა კარლი სკოლა-ინტერნატში გაგზავნა. პოპულარობა ალასკის დროშის შექმნით მოიპოვა, გაიმარჯვა კონკურსში, რომელიც ალასკელ მე-7-12 კლასის მოსწავლეებს შორის გაიმართა 1926 წელს. ალასკის დროშის ისტორია. netstate.com (ინგლისური)
ალექსეევი

საკუთარი სახელი ალექსეევი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსეევი, ბორის — ჩუვაში მსახიობი ალექსეევი, ვასილი მიხეილის ძე — რუსი ფილოლოგი ალექსეევი, ვასილი პეტრეს ძე — ახალგაზრდობის კომუნისტური ორგანიზაციების ერთ-ერთი ფუძემდებელი რუსეთში ალექსეევი, თედორე — რუსი ფერმქერ-პეიზაჟისტი ალექსეევი, მიხეილ ვასილის ძე — რუსი სამხედრო მოღვაწე ალექსეევი, მიხეილ პავლეს ძე — რუსი ლიტერატურათმცოდნე ალექსეევი, ნიკოლოზ — რევოლუციური მოზღაობის მოღვაწე რუსეთში ალექსეევი, პეტრე — პირველი რუსი მუშა-რევოლუციონერი
ტალის ონსტოტი

ტალის ონსტოტი (ინგლ. Tullis Onstott; დ. 1955) — ამერიკელი მკვლევარი. პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი. მნიშვნელოვან გამოკვლევებს ატარებს დედამიწის ღრმა ადგილების ენდოლითური სიცოცხლეების საკითხებში. 2007 წელს ტალის ონსტოტი შეყვანილ იქნა ჟურნალ Time Magazine-ში როგორც სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ადამიანი. 2011 წელს გაეტან ბორგონთან ერთად აღმოაჩინა Halicephalobus mephisto — პატარა ჭიები, რომლებიც 0.9 კმ, 1.3 კმ და 3.6 კმ სიღრმეზე გამოავლინეს. მნიშვნელოვანია მისი გამოკვლევები მიკრობიოლოგიის, გეოლოგიის, გეოქიმიისა და ასტრობიოლოგიის დარგებში. Tullis Onstott - The Time 100 დაარქივებული 2007-06-28 საიტზე Wayback Machine. Onstott's Princeton home page დაარქივებული 2007-06-21 საიტზე Wayback Machine. ↑ ORCID Public Data File 2020 — 2020. — doi:10.23640/07243.13066970.V1 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q104707600"></a> ↑ National Aeronautics and Space Administration.NAI’s Tullis Onstott makes “Time 100” დაარქივებული 2010-07-31 საიტზე Wayback Machine. 2007-05-03. ↑ Borgonie, J.; García-Moyano, A.; Litthauer, D.; Bert, W.; Bester, A.; van Heerden, E.; Möller, C.; Erasmus, M.; Onstott, T. C. (2011). „Nematoda from the terrestrial deep subsurface of South Africa“. Nature. 474 (7349): 79–82. doi:10.1038/nature09974.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
ალექსეევკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ალექსეევკა შეიძლება აღნიშნავდეს: ალექსეევკა — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსთაფის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი აზერბაიჯანში, ხაჩმაზის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი აზერბაიჯანში, ყუბის რაიონში. ალექსეევკა — ქალაქი რუსეთში, ბელგოროდის ოლქში. ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბიჟბულიაქის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბიჟბულიაქის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვარის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კარმასკალის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუმერთაუს საქალაქო ოკრუგში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მიაქის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის თუიმაზის რაიონში ალექსეევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის უფის რაიონში ალექსეევკა — ქალაქი ყაზახეთში. ალექსეევკა — სოფელი ყირგიზეთში, ჯალალაბადის ოლქში. ალექსეევკა — სოფელი მოლდოვაში, უნგენის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი მოლდოვაში, ედინეცის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი მოლდოვაში, ფლორეშტის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი უკრაინაში, ბელოგორსკის რაიონში. ალექსეევკა — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. ალექსეევკა — სოფელი საქართველოში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში.
რუსული დამწერლობა

მუსიკალური ნაწყვეტები: Russian alphabet. (Listen to the Russian alphabet) ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი. რუსული დამწერლობა (რუს. русская письменность) — კირილური დამწერლობის (კირილიცას) ერთ-ერთი ვარიანტი, რომელიც უფიციალური ანბანია რუსეთის ფედერაციაში. ის შედგება 33 ასოსგან, რომელთაგან: 20 თანხმოვანია; 10 ხმოვანი; й, რომელსაც მოკლე и-ს უწოდებენ, წარმოადგენს ნახევრადხომოვანს; ხოლო 2 ასო (ъ, ь) ბგერებს არ აღნიშნავს. 10 ხმოვნიდან а, о, и, э, у, ы გამოსცემენ ხმოვნებს, ხოლო е, ё, я, ю გადმოსცემენ არა მარტო ხმოვნებს, არამედ ბგერა j-ს (მისი რუსული შესატყვისი - й) და ხმოვანს ერთად. შესაბამისად მათი წარმოდგენა შეიძლება ასე: е=йэ ё=йо я=йа ю=йу რუსული ანბანი შედგენილობითა და მოხაზულობით მომდინარეობს სლავური კირილიციდან. მისი ხმარება დაიწყო პეტრე პირველის რეფორმის შედეგად, შეიცვალა ასოთა მოხაზულობა (დაუახლოვდა ლათინურბეჭდურ ასოებს), ამოვარდა ხმარებიდან მოძველებული ასოები, მახვილის ფშვინიერების, შემოკლების ნიშნები და სხვა. XVIII საუკუნის II ნახევარში რუსულ ანბანს დაემატა ასო э, მოგვიანებით - ё. განსახკომის 1917 წლის 23 დეკემბრის დეკრეტით რუსული ანბანიდან ამოიღეს ფუნქციადაკარგული ასოები. რუსული ანბანი შემდეგნაირად გამოიყურება: რუსული ანბანი 1918 წლამდე შედგებოდა 35 ასოსაგან და გამოიყურებოდა შემდეგნაირად: რუსული ენა ↑ 1.0 1.1 1.2 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 516. ↑ 2.0 2.1 პირველი დიდი ხოლო მეორე პატარა ასოა ↑ Article живете დაარქივებული 2012-07-22 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language"; the dictionary makes difference between е and ё, cf.: ёлка დაარქივებული 2012-07-22 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links). ↑ мыслете დაარქივებული 2012-07-16 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language"). ↑ ФЭБ
კართალა

კართალა (ფრანგ. Karthala) — მოქმედი ვულკანი კომორის კუნძულებზე. სიმაღლე 2361 მ. წარმოადგენს მკვეთრად აქტიურ ვულკანს, რომელიც XIX საუკუნეში დაახლოებით 20-ჯერ ამოიფრქვა. ბაზალტური ჰავაის ტიპის ფარისებრი ვულკანია. 2005 წლის ამოფრქვევის შედეგად წამოსულმა ლავურმა ნაკადმა და ვულკანურმა აირმა განაპირობა დაახლოებით 30 ათ. კაცის ევაკუაცია. ამ ამოფრქვევის შედეგად მნიშვნელოვანი ცვლა განიცადა კრატერმა. 2006 წლის 29 მაისს Reuters-ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, მორონის მაცხოვრებლებს ლავის დანახვა თვით ვულკანის მწვერვალზეც კი შეეძლოთ. შემდგომ თანდათანობით ლავური აქტივობა ჩაცხრა. ზღვის დონიდან დაახლოებით 1800 მეტრამდე კართალა დაფარულია ნოტიო მარადმწვანე ტყეებით. ვულკანის ფერდობებზე გვხვდება იშვიათი ფრინველები: Humblotia flavirostris, Zosterops mouroniensis, Dicrurus fuscipennis, Otus pauliani. გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა დაარქივებული 2018-09-19 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ალექსი-მესხიშვილები

ალექსი-მესხიშვილები, მესხიშვილები — XVII-XIX საუკუნეების ქართული კულტურის მოღვაწე მწიგნობართა, კალიგრაფთა და მხატვართა გვარი. გადმოვიდნენ მესხეთიდან და თბილისში XVII საუკუნეში დამკვიდრდნენ. დაკავშირებული იყვნენ ანჩისხატის ეკლესიასთან. მღვდელი პეტრე მესხი (გ. 1680) ანჩისხატის კანდელაკი (მნათე) იყო. ანჩისხატის დეკანოზები იყვნენ მისი შვილი, მხატვარი გრიგოლი და გრიგოლის ვაჟი ალექსი — XVIII საუკუნის შუა ხანის მოღვაწე, გამოჩენილი კალიგრაფი, ქართველ კალიგრაფთა სახელგანთქმული დინასტიის დამფუძნებელი (მესხიშვილების გვარი მის შემდეგ იწოდება ალექსი-მესხიშვილად). ალექსი ქართული ნუსხური ხელნაწერი წიგნის ერთ-ერთი საუკეთესო ოსტატი იყო, წერდა მხედრულადათაც, გადაწერილი აქვს საერო და სასულიერო შინაარსის მრავალი ათეული წიგნი, რომელთაგან ზოგი დასურათებულია. საერო და სასულიერო წიგნები აქვს გადაწერილი მხედრულად და ნუსხურად აგრეთვე წერის შესანიშნავ ოსტატს სოლომონ ალექსის ძეს (1742–1808). საგანგებოდ აღსანიშნავია დავით ალექსის ძის მოღვაწეობა (დავით რექტორი). მწერალი, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო ქვათახევის მონასტრის არქიმანდრიტი ტარასი სოლომონის ძე (1793–1824). ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ-გაფორმებული წიგნები ორგანულად უკავშირდება ძველი ქართული ხელნაწერი წიგნის ტრადიციებს. გაფორმებისათვის ისინი იყენებდნენ დიდი ხნის შემუშავებულ ხერხებს (თავსართები და ბოლოსართები, საზედაო ასოები, სინგურის სტრიქონები ტექსტში და სხვა), ალექსის განსაკუთრებით უყვარდა ჩართული წერა დიდი, დეკორატიული მთავრული ასოებით, ორნამენტული მოტივები. ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ წიგნთა უმრავლესობა დღეს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 301-302.
ეპირი

ეპირი (ძვ. ბერძნ. Ἤπειρος, ბერძნ. Ήπειρος) — ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი საბერძნეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აკრავს იონიის ზღვა. ფართობი 9203 კმ², მოსახლეობა 358 698 კაცი (2005 წ.). წარმოადგენს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ პერიფერიას, გეოგრაფიულ ერთეულსა და რაიონს. მოიცავს არტის, პრევეზის, თესპროტიისა და იანინის ნომებს. მთავარი ქალაქია იანინა. ეპირის ზედაპირი მთიანია (მაქსიმალური სიმაღლე 2637 მ, მთა ზმოლიკასი). სამხრეთ სანაპიროზე ამბრაკიის ვაკეა. ჰავა და მცენარეულობა ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა. ძველი ბერძნები ეპირს საერთოდ კონტინენტს უწოდებდნენ, თანდათანობით ამ სიტყვამ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა და საბოლოოდ ჩრდილოეთ საბერძნეთის დასავლეთ ოლქს ეწოდა, ეპირი ძველთაგანვე ბერძნული წარმოშობის ტომებით ყოფილა დასახლებული, მაგრამ, როგორც ჩანს, ჩრდილოეთ ტომების შემოსევების შედეგად ისინი სამხრეთით გადასახლებულან, აქ კი ილირიელების მონათესავე ტომები დამკვიდრებულან. ისტორიულ ხანაში ეპირში სახლობდნენ ქაონები, თესპროტები, მოლოსები. ძველი წელთაღრიცხვის VIII საუკუნეში ეპირის ტერიტორიაზე კოლონიებს აარსებს კორინთი. ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნეში მოლოსების მეფე პიროსმა ეპირში ძლიერი პოლიტიკური გაერთიანება შექმნა. ძველი წელთაღრიცხვის 198 წ. ეპირი მაკედონიის შემადგენლობაში შევიდა, ძვ. წ. 146 რომმა დაიპყრო. ავგუსტუსმა აქციუმთან გამარჯვების აღსანიშნავად ეპირში ქალაქი ნიკოპოლისი დააარსა. დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ეპირი ბიზანტიას ეკუთვნოდა, XV საუკუნეში კი ოსმალებმა დაიპყრეს. კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულებით 1881 ეპირის ნაწილი — არტის ნომი — საბერძნეთს შეუერთდა. ბალკანეთის ომების (1912-1913 წწ.) შემდეგ მთელი ეპირი საბერძნეთის შემადგენლობაში შევიდა. ოფიციალური საიტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 168.
ოსტროგსკის სასახლე

ოსტროგსკის სასახლე - ისტორიული სასახლე ვარშავაში, ტამკას ქუჩაზე, პოვიშლეს უბანში. სასახლეში განთავსებულია ფრიდერიკ შოპენის მუზეუმი. XVII საუკუნის დასაწყისში, თავადმა იანუშ ოსტროგსკიმ იყიდა მიწა მდინარე ვისლას მარცხენა ნაპირზე, ქუჩა ნოვი სვიატის სამხრეთით. ეს ტერიტორია მაშინ ვარშავის გარეუბანი იყო, შესაბამისად, აქ არ ვრცელდებოდა ქალაქის კანონები, რომლებიც კერძო მშენებლობებს ზღუდავდა. ოსტროგსკის ამ ადგილას მამულის გაშენება ჰქონდა გადაწყვეტილი. თავდაპირვბელად მან ბასტიონი ააშენებინა, ბასტიონის შიგნით მამული უნდა მოწყობილიყო. იანუშ ოსტროგსკი ისე გარდაიცვალა, რომ გეგმების ასრულება ვერ მოასწრო. ტერიტორია იან გნინსკიმ შეიძინა და არქიტექტორ ტილმან ვან გამერენს ბასტიონზე სასახლის მშენებლობა შეუკვეთა. სასახლე 1681 წელს აშენდა. XVIII-XIX საუკუნეებში სასახლემ რამდენიმეჯერ გამოიცვალა მესაკუთრე და შეიცვალა ფუნქცია. აქ განთავსებული იყო ყაზარამა, ლაზარეთი, ბავშვთა სახლი, სტუდენტურ საცხოვრებელი და სხვ. 1859 წელს შენობა ვარშავის კონსერვატორიამ დაიკავა. აქ მიიღეს განათლება სტანისლავ მონიუშკომ და იგნაცი იან პასდერევსკიმ. 1913 წელს სასახლე გააფართოეს. ოსტროგსკის სასახლე დაინგრა 1944 წელს, გერმანელების მიერ ვარშავის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ. სასახლე ხელახლა ააშენეს 1949-1954 წლებში, ის აღადგინეს პირვანდელი სახით, 1913 წლის მიშენების გარეშე. მთავარი სტატია: ფრიდერიკ შოპენის მუზეუმი. შოპენის მუზეუმი დააარსა ფრიდერიკ შოპენის საზოგადოებამ 1930 წელს. მათ 30-იან წლებშივე დაიწყეს ფოტოების, ბიბლიოეთეკის შეგროვება, სხვადასხვა მფლობელისგან გამოისყიდეს 13-მდე ღირებული ხელნაწერი. 1945 წელს შოპენის მუზეუმი კვლავ გაიხსნა, ხოლო 1953 წლიდან მუზეუმმა უკვე ოსტროგსკის სასახლეში დაიდო ბინა. მუზეუმი მოიცავს შოპენის ორიგინალურ ხელნაწერებს, ფოტოებს, სკულპტურებს, წერილებს, საკონსკურსო ნამუშევრებს, პიანინოს. 2010 წელი ვარშავაში შოპენის წელი იყო. ამასთან დაკავშირებით შენობა მნიშვნელოვნად განაახლეს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ოსტროგსკის სასახლე შოპენის საზოგადოება დაარქივებული 2011-08-09 საიტზე Wayback Machine. სასახლის ფოტოები Ostrogski Castle The Frederick Chopin Museum
მეგდოვასი

მეგდოვასი ან მეგდოვა (ბერძ. Μέγδοβας) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში, კარდიცისა და ევრიტანიის ტერიტორიებზე. მდინარე აქელოოსის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს პინდოსის მთებში, ზღვის დონიდან 1600 მ სიმაღლეზე. განეკუთვნება იონიის ზღვის აუზს. სიგრძე 78 კმ (სხვა ცნობით 60 კმ). 1950-იან წლებში მდინარის ზემო წელში ააშენეს ჰიდროელექტროსადგური, სადაც კაშხლის პირდაპირ წარმოიქმნა პლასტირასის ტბა (ფართობი 24 კმ²). ელექტროსადგური დასავლეთ საბერძნეთს უზრუნველყოფს ელექტროენერგიით. ევრიტანიის ფარგლებში მიედინება ტყითა და მდელოებით შემოსილ ტერიტორიებზე. მდინარეზე აგებულია ქვის ხიდები. საბერძნეთის მდინარეების სია Άγραφα/Mt. Agrafa Map. 1:50.000. Road Editions, Athen. ISBN 960-8481-99-6
აგრაფიოტისი

აგრაფიოტისი (ბერძნ. Potamos Agrafiotis) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. მდინარე აქელოოსის მარცხენა შენაკადი. განეკუთვნება იონიის ზღვის აუზსს. გაედინება ცენტრალურ საბერძნეთში, ევრიტანიის ნომის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს პინდის მთებში. სიგრძე 58 კმ. მდინარეზე გაშენებულია ქალაქი აგრაფი. აქედან მოდის მდინარის სახელწოდებაც. 1969 წელს მდინარე აქელოოსზე აშენებული კაშხლის შედეგად წარმოიქმნა წყალსაცავი კრემასტა, რომელსაც ერთვის საბოლოოდ მდინარე აგრაფიოტისი. ხეობა შემოსილია ტყითა და მდელოებით. აგრაფიოტისზე აგებულია ქვის ხიდები. საბერძნეთის მდინარეების სია Agrafiotis on GTP Travel Pages (in English and Greek)
ბარბარე ალექსი-მესხიშვილი

ბარბარე ვლადიმერის ასული ალექსი-მესხიშვილი (დ. 13 თებერვალი [ძვ. სტ. 1 თებერვალი] , 1898, თბილისი ― გ. 25 დეკემბერი, 1972, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1943), ლადო მესხიშვილის ქალიშვილი და ნინო ალექსი-მესხიშვილი (1896-1956) და. მოსკოვის მცირე თეატრთან არსებული დრამატული კურსების დამთავრების შემდეგ 1916–1941 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის, კიევის, ხარკოვისა და სხვა თეატრებში, 1942–1944 წლებში თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრში ასრულებდა კომედიურ და მოზარდი ბიჭუნების როლებს. აღსანიშნავია მისი დონ ხილი და მართა (ტირსო დე მოლინას „დონ ხილ-მწვანეშარვლიანი“ და „ღვთისმოსავი მართა“), პაისკეტი (ართურ უინგ პინეროს „სახიფათო ასაკი“), მირანდოლინა (კარლო გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი“), ტუგინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უკანასკნელი მსხვერპლი“). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 302. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 103. ბარბარე ალექსი-მესხიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აქელოოსი

აქელოოსი (ბერძნ. Αχελώος) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. გაედინება საბერძნეთის ოთხი პერიფერიის გასწვრივ : თესალია, ეპირი, ცენტრალური საბერძნეთი და დასავლეთ საბერძნეთი. სათავე აქვს პინდის მთებში, მთა ლაკმოსის კალთებზე, ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 217 კმ, აუზის ფართობი 6 329 კმ². ამრიგად წარმოადგენს საბერძნეთის ერთ-ერთ უდიდეს მდინარეს. ზემო წელში იერთებს მდინარე ასპროპოტამოსს (თეთრი მდინარე), შემდეგ ქმნის ბუნებრივ საზღვარს საბერძნეთის ნომებს შორის. შუა დინებაში იერთებს მდინარე აგრაფიოტისს, მეგდოვას. პინაიტოლიკოს მთებში აშენებულია კაშხალი, სადაც შეიქმნა წყალსაცავი, რომელიც გაფართოვდა 10-15 კმ-მდე. მდინარეზე აშენებულია 2 კილომეტრიანი სიგრძის ხიდი. შესართავში მდინარე აქელოოსი იყოფა რამდენიმე ტოტად, რომლებიც თავის მხრივ, შეერთვიან აიტოლიკოსა და მესოლონგიონის ლაგუნებს. საბერძნეთის მდინარეების სია http://www.water-technology.net/projects/acheloos (ინგლისური) Ancient Greece Iconography at Beazley Archive (Oxford University) (ინგლისური) http://www.bartleby.com/65/ak/Akheloos.html დაარქივებული 2007-01-21 საიტზე Wayback Machine. - Columbia Encyclopedia (ინგლისური) https://www.webcitation.org/5km8Frc6q?url=http://www.geocities.com/sjogurka/akheloos.html( 2009-10-24) (ინგლისური) http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580324/Akheloos.html დაარქივებული 2006-03-24 საიტზე Wayback Machine. (Archived 2009-10-31) - MSN Encarta (ინგლისური) http://reference.allrefer.com/encyclopedia/A/Akheloos.html დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
პეიროსი

პეიროსი (ინგლ. Πείρος) — მდინარე საბერძნეთში. გაედინება აქაიის ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სათავე აქვს ერიმანთოსის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე 42,6 კმ, აუზის ფართობი 578 კმ². მდინარე ლოკალურად განსხვავებული სახელწოდებებით იხსენიება. წარმოადგენს აქაიის უგრძეს მდინარეს. ჩაედინება პატრის ყურეში. მდინარის ნაპირზე გაშენებული იყო ორი უძველესი ქალაქი: ოლენოსი და ფარაი. საბერძნეთის მდინარეების სია ↑ "σταδίους δὲ ὅσον τεσσαράκοντα προελθόντι ἐκ Δύμης ποταμὸς Πεῖρος ἐς θάλατταν κάτεισι, καὶ Ἀχαιῶν πόλις ποτὲ Ὤλενος ᾠκεῖτο παρὰ τῷ Πείρῳ" Παυσανία Αχαϊκά