laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტფილისი (ჟურნალი)

„ტფილისი“ — ხელოვნებათა და ლიტერატურის ყოველკვირეული ჟურნალი. რედაქტორი - სარედაქციო კოლეგია. 14-გვერდიანი გამოცემის ერთადერთ ნომერში ძირითადად იბეჭდება მხატვრული ნაწარმოებები, მათ შორის: გალაკტიონ ტაბიძის ლექსი „ტფილისი“, გიორგი სავანელის უსათაურო ლექსი, არტემ გაბუნიას ნოველა „ფანტაზია“ და სხვა. ჟურნალში დიდი ადგილი უჭირავს თარგმნილ ლიტერატურას. იბეჭდება ფრანჩესკო პეტრარკას „ორი ნაწყვეტი“, რიჰარდ საუკალის „უსათაურო ნოველა“, ედგარ ალან პოს „კოლიზეი“, პიერ ლუისის „ ეპიტაფია“, შარლ ბოდლერის „ფანჯრები“, რაშილდის „სამი ყვავილი“. გამოცემაში „ი.ი-ანის“ ფსევდონიმით (ი. ლორთქიფანიძის ცნობით, ფსევდონიმი ეკუთვნის ივანე იოსელიანს) ქვეყნდება წერილი „გენიალური გალაკტიონი“, რომელშიც ავტორი ქართულ პოეზიაზე საუბრობს და ცდილობს მასში გალაკტიონის ადგილი განსაზღვროს. შამილიშვილი მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 428.
მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი

მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი (დ. 1859, გატჩინა — გ. 1935, მოსკოვი) — ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი და პედაგოგი. ქართული საგალობლებისა და ხალხური სიმღერების შემკრები. თბილისის კონსერვატორიის რექტორი. 1872-1875 წლებში პეტერბურგში პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო. კომპოზიციის შესწავლა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, კომპოზიტორ რიმსკი-კორსაკოვის კლასში განაგრძო. აღნიშნული სასწავლებელი 1882 წელს დაამთავრა. მისი პირველი ნაწარმოებები რუსული ხალხური სიმღერების საფუძველზე შეიქმნა და 1883 წელს წარმატებით შესრულდა პეტერბურგში. 1883 წელს საცხოვრებლად თბილისში გადმოვიდა. საქართველოს ისტორიისა და ქართული კულტურის გაცნობამ დიდი გავლენა იქონია მის შემოქმედებაზე. თბილისში ყოფნისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული პროფესიული მუსიკის განვითარებაში, ხელმძღვანელობდა რუსული მუსიკალური საზოგადოების თბილისის განყოფილებას და თბილისის მუსიკალურ სასწავლებელს, სადაც მუსიკის თეორიასა და ისტორიას ასწავლიდა. მისი მოსწავლეები იყვნენ ზაქარია ფალიაშვილი და დიმიტრი არაყიშვილი. იწერდა და აგროვებდა ქართულ და ზოგადად, კავკასიურ ხალხურ სიმღერებს. 1884-1893 წლებში იყო თბილისის ოპერის თეატრის დირიჟორი. აწყობდა და დირიჟორობდა სიმფონიური მუსიკის კონცერტებს. მას ეკუთვნის ნაშრომი „ქართული ხალხური სიმღერა და მისი სადღეისო მდგომარეობა“ (1895). აქტიურად მონაწილეობდა ქართული საეკლესიო საგალობლების ნოტებზე გადატანაში. 1893 წელს წავიდა რუსეთში და მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი და რექტორი გახდა. იყო სრულიად რუსეთის მწერალთა და კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. 1894 წელს დაწერა საორკესტრო სიუიტა „კავკასიური ესკიზები“. საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, 1920 წლის 19 სექტემბერს დაიდგა მისი ოპერა „ღალატი“, რომელიც ქართულ ენაზე კოტე ფოცხვერაშვილმა თარგმნა. „ღალატი“ დაწერილია სუმბათაშვილ-იუჟინის ამავე სახელწოდების დრამის მიხედვით, რომლის შინაარსიც ქართველი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას ასახავს. ოპერა ა. წუწუნავამ დადგა, დირიჟორი - სამუელ სტოლერმანი. როლებს ასრულებდნენ: ალეშენკო (ზეინაბი), ბურგაცეხანოვსკაია (რუქაია), ვ. სარაჯიშვილი (ერეკლე), ნ. ელიოზიშვილი (ოთარ-ბეგი), საბინინი (სულეიმანი), კურბატოვი (ბესო), დემიანენკო (ანანია), ეზროვი (საბა) და სხვ. 1924 ჩერეპნინის თხოვნით თბილისში ჩამოდის და 1924-1925 წლებში თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის რექტორია. 1925 წელს კვლავ რუსეთში მიდის, საბჭოთა კავშირის დიდი თეატრის დირიჟორის თანამდებობას იკავებს და რუსული ოპერების პოპულარიზაციას ეწევა. იგი 1935 წელს გარდაიცვალა და დაკრძალულია მოსკოვში. ლეჟავა ზ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 205-206.
რელიგიის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში

რელიგიის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში ყურადღება ეთმობოდა რელიგიის საკითხს და მართლმადიდებელი ეკლესიის როლს. ამ კუთხით მიიღეს შემდეგი გადაწყვეტილებები: საქართველოს ეროვნული საბჭოს და საქართველოს რესპუბლიკის 1918 წლის 28 ნოემბრის კანონი საღვთო სჯულის სწავლების გაუქმებისა, რაც ითვალისწინებდა: ყოველი ტიპისა და საფეხურის სახაზინო და კერძო უფლებიან სკოლაში გაუქმდეს საღვთო სჯულის სწავლება და საღვთო სჯულის მასწავლებლის თანამდებობა. ხსენებულ სკოლებში დაიხუროს კრედიტი, რომელიც გახსნილი იყო საღვთო სჯულის მასწავლებელთა ჯამაგირისათვის; შტატს გარეშე დატოვებულ საღვთო სჯულის მასწავლებელთ მიეცეთ ჯილდო, რომელიც დაწესებულია 1918 წლის ივლისის 5-ის კანონით; იმ მშობლებს, რომლებიც მოისურვებენ თავის შვილებს თავის ხარჯით ასწავლონ საღვთო სჯული, დაეთმოთ სკოლის შენობა იმ საათებში, როდესაც ეს ხელს არ შეუშლის სხვა საგნების სწავლებას. ეს კანონი ძალაში შედის დღიდან მისი გამოქვეყნებისა მთავრობის ორგანო „საქართველოს რესპუბლიკა“-ში. შემდეგი იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების და საქართველოს რესპუბლიკის 1919 წლის 17 ივნისის კანონი უქმე დღეების შემცირებისა, რომლითაც გაუქმდა მირქმა უფლისა - თებერვლის 15; აღდგომაის მესამე დღე - სამშაბათი, მეორე დღე სულიწმინდის მოფენისა, ფერისცვალება უფლისა - აგვისტოს 19, მიძინება ღვთისმშობლისა - აგვისტოს 28, ჯვართამაღლება - სექტემბრის 27 და ტაძრად მიყვანება - დეკემბრის 4. რელიგიის თემატიკა ასევე აისახა 1921 წლის 21 თებერვალს მიღებულ საქართველოს კონსტიტუციაში, სადაც თავი 16 ეხება სახელმწიფოს და ეკლესიას, რომლის მიხედვითაც: მუხლი 142. სახელმწიფო და ეკლესია განცალკევებულნი და დამოუკიდებელნი არიან. მუხლი 143. არც ერთ სარწმუნოებას არა აქვს უპირატესობა; მუხლი 144. ხარჯის გაღება სახელმწიფოს ხაზინიდან და ადგილობრივ თვითმართველობათა თანხიდან სარწმუნოებრივ საქმეთა საჭიროებისათვის აკრძალულია. ქართველიშვილი მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 331-332.
ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისი

ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისი (ინგლ. James Norman Cooke-Collis; დ. 7 მაისი, 1876 — გ. 14 აპრილი, 1941) — ინგლისელი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი, 1919-1920 წლებში ბათუმის გენერალ-გუბერნატორი. დაიბადა ირლანდიაში, კუკის ციხესიმაგრეში, კორკის საგრაფოში. განათლება მიიღო ჩელტენჰემის კოლეჯში. მონაწილეობდა ბურების მეორე ომში (1899-1902), პირველ მსოფლიო ომში. მისი სახელი უკავშირდება არაერთ მნიშვნელოვან სამხედრო მოქმედებას. პირველ მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მუდროსის ზავის თანახმად, 1918 წლის დეკემბრიდან საქართველოში ჩამოვიდა ინგლისელთა 5 გემი 15-20 ათასკაციანი ჯარით, რომელიც განლაგდა ბათუმსა და თბილისში. ბათუმის ოლქის სამხედრო გუბერნატორად დაინიშნა გენერალი კუკ-კოლისი. ამ უკანასკნელის გადაწყვეტილებით, ბათუმის მმართველობა ხელში აიღო კადეტმა მასლოვმა, რომელმაც ოლქის მმართველობაში რუსი მოხელეები მოიყვანა. კუკ-კოლისმა ბათუმის ოლქში ინგლისელთა სრული დიქტატურა დაამყარა. 21 იანვრიდან ბათუმში დაწესდა ინგლისის ფლოტზე მიღებული დრო. სამხედრო გუბერნატორის ბრძანებით, გამკაცრდა ფინანსური და ეკონომიკური სანქციები, მოსახლეობის მხრიდან პოლიტიკური გამოსვლების შემდეგ აიკრძალა მანიფესტაციები. ისჯებოდა ყველა, ვინც ბათუმში ნარგავების განადგურებას შეეცდებოდა ან ქუჩებს დაანაგვიანებდა. 1919 წლის სექტემბრიდან ბათუმში და მთლიანად ოლქში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. ქართული პრესა საკმაოდ უარყოფითად აფასებდა კუკ-კოლისის საქმიანობას. მას არაერთი უსიამოვნო ინციდენტი შეემთხვა საქართველოს დემოკრეატიული რესპუბლიკის ოფიციალურ წარმომადგენლებთან ურთიერთობისას (მაგ.: კუკ-კოლისმა მასთან ორჯერ აუდიენციაზე მისული საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელი, პოლკოვნიკი გედევანიშვილი არ მიიღო). დენიკინის დამარცხების შემდეგ, რუსეთიდან დევნილი თეთრგვარდიელების თავშესაფრად ბათუმი იქცა. კუკ-კოლისი აქტიურად უჭერდა მხარს სამხრეთ რუსეთის მოქმედ მოხალისეთა არმიას. 1920 წლის დასაწყისიდან საქართველოს მთავრობამ დაიწყო ბათუმის ოლქის შემოერთებისათვის კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმა, რასაც სამხედრო გუბერნატორის, კუკ-კოლისის მხრიდან საპასუხო ქმედება მოჰყვა. 1920 წლის 2 მარტს გენერალმა კუკ-კოლისმა ქართულ მხარეს შემდეგი მოთხოვნები წარუდგინა: ინგლისის მთავრობის მიერ ბათუმის ოლქიდან ჯარების გაყვანის გადაწყვეტილების მიღებისას, გენერალ კუკ-კოლისის ბრძანებით, მოსახლეობაში დაიგზავნა სპეციალური მოხელეები არსებული ვითარების ასახსნელად, რათა ხელისუფლების შეცვლის პროცესი მშვიდობიანად წარმართულიყო. ბათუმის სამხედრო გუბერნატორობიდან გადადგომის შემდეგ, კუკ-კოლისი განაგრძობს სამსახურს ბრიტანეთის არმიაში. 1927 წელს გახდა მე-11 ქვეითი ბრიგადის, ხოლო 1934 წელს 55-ე ქვეითი დივიზიის მეთაური. 1935-1938 წლებში იყო ჩრდილოეთ ირლანდიაში დისლოცილებული ბრიტანეთის ჯარების ხელმძღვანელი. მიღებული აქვს ბრიტანეთის სამხედრო ორდენი „განსაკუთრებული დამსახურებისთვის“ (D.S.O. 1918 წელს), წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის რუსული ორდენი, იყო ბრიტანეთის წმინდა მიქაელისა და წმინდა გიორგის რაინდული ორდენის კავალერი (C.M.G. 1919). 1938 წლიდან ცხოვრობდა ირლანდიაში, კუკების სასახლეში. 1906 წლის 30 იანვარს ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისმა იქორწინა მაიორ ჯორჯ ფრენსის ქალიშვილზე, კლეონის გემბლზე. სამუშია ჯ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 235-236.
გიორგი წულუკიძე

გიორგი წულუკიძე (დ. 23 აპრილი, 1860 — გ. 1923) — ქართველი გენერალი. დაამთავრა თბილისის ქვეითი იუნკერთა სასწავლებელი. 1880 წელს გახდა პრაპორშჩიკი, 1883 წელს პოდპორუჩიკი და 1893 წელს შტაბსკაპიტანი. დაამთავრა ოფიცერთა სკოლა. 1900 წელს გახდა კაპიტანი, 1905 წელს პოდპოლკოვნიკი, 1910 წელს პოლკოვნიკი. პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. კავკასიის მსროლელთა მე-11 პოლკის უფროსი. მსროლელთა მე-5 დივიზიის, შემდეგ 67-ე დივიზიის უფროსი. დაჯილდოებული იყო შემდეგი ორდენებით: წმინდა ანას I ხარისხის, წმინდა სტანისლავის II ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის IV ხარისხის, ხმლებითა და ბაბით, წმინდა ვლადიმირის III ხარისხის ხმლებით. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. 1918 წლის დეკემბერში, სომხეთთან ომის დროს, იყო ბორჩალოს მაზრის გენერალ-გუბერნატორი და იქ მყოფი ქართული შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფების უფროსი. სწორედ მის დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებს მოუწიათ ომის პირველ ეტაპზე ყველაზე მძიმე ბრძოლების წარმოება რიცხვმრავალ მოწინააღმდეგესთან. წულუკიძე იძულებული იყო უკან დაეხია. დეკემბრის ბოლოს ის თავის შენაერთებთან ერთად, გენერალ მაზნიაშვილის დაქვემდებარებაში შევიდა. 1921 წლის თებერვალ-მარტში იყო ბათუმის ციხესიმაგრის უფროსი. ემიგრაციაში არ წასულა. ბახტაძე მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 522-523. გოგიტიძე, მ., ბეჟიტაშვილი, გ., „სამხედრო ფიცის ერთგულნი“, თბილისი, 2015. — გვ. 96, ISBN 978-9941-0-7386-1. Русская армия в Великой войне
პერსონაჟი

პერსონაჟი (ფრანგ. personnage < ლათ. persona - თეატრალური ნიღაბი, როლი, პიროვნება) — ეპიკური, დრამატული და ლირიკულ-ეპიკური ჟანრის თხზულებათა მოქმედი პირი. ლირიკაში, სადაც პოეტის სუბიექტური განცდებია გამოხატული, პერსონაჟს ცვლის ლირიკული გმირი. „პერსონაჟი“, როგორც მოქმედების სუბიექტის აღმნიშვნელი ტერმინი, უპირისპირდება „ლირიკული გმირის“ ცნებას, რომელიც განცდის სუბიექტს აღნიშნავს. პერსონაჟი უმთავრესად ადამიანია. მაგრამ, ადამიანის გარდა, მხატვრულ ნაწარმოებებში მოქმედ პირებად ხშირად ვხვდებით ბუნების მოვლენებსა და საგნებს, მცენარეებსა და ცხოველებს, რომელთაც გარკვეული ადამიანური თვისებები მიეწერება. თავისი ფუნქციის მიხედვით პერსონაჟი შეიძლება იყოს მთავარი და მეორეხარისხოვანი. როგორც ზოგადი, გვარეობითი ცნება, პერსონაჟი მოიცავს კერძოობით დეფინიციებს: გმირი, ხასიათი, ტიპი.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის თავდაცვის საბჭო

თავდაცვის საბჭო — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის გადაწყვეტილებით, 1920 წლის 27 აპრილის, მას შემდეგ, რაც ამიერკავკასიას საბჭოთა რუსეთის ჯარები მოადგნენ, შექმნილი განსაკუთრებული მდგომარეობის გამო დაარსდა „რესპუბლიკის თავდაცვის საბჭო“. საბჭოს დაარსების მიზანი იყო სამხედრო ზომების ერთიანი სახით ცხოვრებაში დაუყოვნებლივ გატარების უზრუნველყოფა. საბჭოს დებულების თანახმად, მისი მიზანი იყო, შეიარაღებულ ძალთა და საშუალებათა გასაძლიერებლად საერთო ზომების შემუშავება, სამხედრო თავდაცვის საფუძველთა დადგენა და საომარი გეგმის დამტკიცება. საბჭოს თავმჯდომარეობდა მთავრობის თავმჯდომარე, ხოლო წევრები იყვნენ სამხედრო მინისტრი, შინაგან საქმეთა მინისტრი, საგარეო საქმეთა მინისტრი, ჯარის სარდალი, სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის თავმჯდომარე და კიდევ ერთი გამოცდილი სამხედრო პირი. საბჭოზე გადაწყვეტილება მიიღებოდა ხმათა უმრავლესობით. თანაბარი ხმების შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა თავმჯდომარის ხმას. აპრილში შექმნილი საბჭო აგვისტოს ბოლოს დაიშალა, მაგრამ იმავე წლის 11 ნოემბერიდან აღდგა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის დაკარგვამდე ფუნქციონირებდა. სილაქაძე დ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 176.
სახელოვნო ცენტრი (1919)

სახელოვნო ცენტრი — ორგანიზაცია საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. დაარსდა 1919 წელს. მისი დაარსების ინიციატორი და განმახორციელებელი იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე, პოეტი კოტე მაყაშვილი. სახელოვნო ცენტრში შევიდა, როგორც მწერალთა კავშირის ორგანიზაციის, ასევე სამუსიკო საზოგადოების, მხატვართა საზოგადოების და მსახიობთა კავშირის 3-3 წარმომადგენელი. ცენტრში შესვლა შეეძლო ყველა ორგანიზაციას, რომელიც ქართული კულტურისა და ხელოვნების განვითარების საქმეს ემსახურებოდა. ცენტრს უფლება ჰქონდა: გაეწია შუამდგომლობა მთავრობისა და სახელმწიფო დაწესებულებების წინაშე როგორც ცენტრში შემევალი ორგანიზაციების, ასევე თავად ცენტრისთვის; მოეწვია ხელოვანთა ყრილობები (კონფერენციები) საერთო საკითხების გამოსარკვევად, დროგამოშვებით მოეწყო ხელოვანთა გაერთიანებული გამოსვლა, დაეარსებინა კლუბები, მოეწყო ექსკურსიები და ა. შ. ცენტრში 12 წარმომადგენელი შედიოდა. მწერალთა კავშირიდან: კოტე მაყაშვილი (ცენტრის თავმჯდომარე), გრიგოლ რობაქიძე (თავმჯდომარის ამხანაგი), აკაკი პაპავა. მხატვართა საზოგადოებიდან: იაკობ ნიკოლაძე, დავით კაკაბაძე, ლადო გუდიაშვილი. სამუსიკო საზოგადოებიდან: ე. მაჩაბელი (ხაზინადარი), ვლ. აბაშიძე, დ. არაყიშვილი. მსახიობთა კავშირიდან: შალვა დადიანი (ცენტრის მდივანი), ფრონისპირელი, ალ. იმედაშვილი. 1919 წლის 10 ივნისს, ცენტრის 4 წევრი (კ. მაყაშვილი, დ. არაყიშვილი, შ. დადიანი და ი. ნიკოლაძე) წარუდგნენ მთავრობის თავმჯდომარეს — ნ. ჟორდანიას და ესაუბრნენ ცენტრის მომავალ გეგმებზე. ჟორდანიამ ცენტრის დაარსება მოიწონა და მას დამხარება აღუთქვა მომავალ მუშაობაში. გაზ. „სახალხო საქმე“, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 394.
წყლის ქათამი (გვარი)

წყლის ქათამი (ლათ. Gallinula) — ფრინველთა გვარი წეროსნაირთა რიგისა. სხვადასხვა წყაროებით მოიცავს 6 თანამედროვე და 1 ამომწყდარ, ან 4 თანამედროვე და 3 ამომწყდარ სახეობას. გვარი შემოტანილია მატურენ ჟაკ ბრისონის მიერ, 1760 წელს ტიპური სახეობით — ჩვეულებრივი წყლის ქათამი (Gallinula chloropus). ახლოს დგანან მელოტებთან. დაფარული არიან მურა, თითქმის შავი ფერის ბუმბულითა და თეთრი ნიშნებით. აქვთ მოკლე და მომრგვალებული ფრთები, გრძელი და ძლიერი ფეხები, რომლებიც ადაპტირებულია სანაპიროს საფლობ ნიადაგზე გადასაადგილებლად. ნისკარტის ზემოთ, შუბლზე აქვთ წითელი ბალთა. ფრენენ უხალისოდ, თუმცა შეუძლიათ მნიშვნელოვანი მანძილის დაფარვა — მაგალითად, ჩვეულებრივი წყლის ქათამი მიგრაციის დროს 2000 კმ-ს გადის. გადამფრენი სახეობები მოგზაურობენ ღამით. ლაინასებრთა ოჯახის სხვა სახეობებისაგან განსხვავებით, წყლის ქათმის გვარში შესული ფრინველები ნაკლებად გულჩათხრობილი ფრინველები არიან, და თუმცა უპირატესობას ხშირ ბალხეულობაში დამალვას ამჯობინებენ, მათი დანახვა ზოგჯერ თავისუფლად შეიძლება ნაპირთან, როდესაც იკვებებიან. საჭმელად იყენებენ როგორც მცენარეულ, ისე ცხოველურ საკვებს. ბუდობის პერიოდში ძლიერ ტერიტორიულები არიან (იკავებენ თავიანთ ტერიტორიას და იცავენ მას სხვა ფრინველებისაგან). დანარჩენ დროს ხშირად გროვდებიან გუნდებად, ძირითადად ტბების წყალმარჩხ ადგილებში. ძველი წყლის ქათმების ყველაზე ადრეული ნამარხი ნაშთები განეკუთვნება გვიან პლიოცენს — გვარს შეიძლება მივაკუთვნოთ Gallinula kansarum, რომელიც აღმოჩენილია კანზასსა (აშშ) და ბულგარეთში. ისტორიულ დროში გადაშენებულად თვლიან წყლის ქათმის ორ სახეობას, რომელთაგან ერთი — Gallinula hodgenorum — ბინადრობდა ახალ ზელანდიაში. მეორე სახეობის ფილოგენეტიკა ბოლომდე არ განსაზღვრულა — იგი შეიძლება მიეკუთვნებოდეს ცალკეულ მონიტიპურ გვარს. Baird, R. F. (1984): The Pleistocene distribution of the Tasmanian native-hen Gallinula mortierii mortierii. Emu 84(2): 119—123. PDF версия Brisson, Mathurin Jacques (1760): Ornithologia sive Synopsis methodica sistens avium divisionem in ordines, sectiones, genera, species, ipsarumque varietates, etc. 1: 46-56, plates V and VI. Olson, Storrs L. (1975): The fossil rails of C.W. DeVis, being mainly an extinct form of Tribonyx mortierii from Queensland. Emu 75(2): 49-54. HTML ვერსია ↑ კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 201. ↑ Gallinula — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ ძიების შედეგები — Gallinula. BirdLife International. ციტირების თარიღი: 10 აპრილი, 2019. (ინგლისური) ↑ Rails, gallinules, trumpeters, cranes. World Bird List Version 9.1. International Ornithologists' Union (2019). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 მაისი 2014. ციტირების თარიღი: 2 April 2019. ↑ Brisson, Mathurin Jacques (1760). Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes & leurs Variétés (French, Latin). Jean-Baptiste Bauche.  ↑ (1934) Check-list of Birds of the World. Harvard University Press, გვ. 202.
ზიზანია

ზიზანია, ციცანია (ლათ. Zizania) — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 1,5–3 მ სიმაღლის ბალახებია. იზრდება წყალსატევების, მდინარეებისა და ნაკადულების გასწვრივ წყალმარჩხ ადგილებში. ყვავილები ერთსქესიანია. 4 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში და აღმოსავლეთ აზიაში. ერთწლიანი ჩრდილოამერიკული წყლის ზიზანია (Z. aquatica), აგრეთვე ცნობილი როგორც ინდური ბრინჯი ან წყლის ბრინჯი, ძვირფასი საჭმელი და საკვები მცენარეა; აღმოსავლეთაზიური ფართოფოთლოვანი ზიზანია (Z. latifolia) სასარგებლო მცენარეა, გამოიყენება საჭმელად. ზიზანია — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ჰოვარდ ჰიუზი

ჰოვარდ ჰიუზი (ინგლ. Howard Hughes; დ. 24 დეკემბერი, 1905 — გ. 5 აპრილი, 1976) — ამერიკელი ბიზნესმენი, ინვესტორი, პილოტი, ინჟინერი, რეჟისორი და ფილანტროპი. ცნობილია როგორც თავისი დროის ფინანასურად ერთ ერთი ყველაზე წარმატებული ადამიანი. ასევე სახელი გაითქვა სარეჟისორო კარიერით და ავიაციაში შეტანილი წვლილით. ცნობილი იყო თავისი ექსცენტრიული ხასიათით და განმარტოებული ცხოვრების სტილით. ამის მიზეზი მისი აკვიატებული ჩვევები, ავიაკატასტროფის შედეგად დარჩენილი ქრონიკული ტკივილები და სმენის პრობლემები შესაძლოა ყოფილიყო. ჰიუზმა პოპულარობა მოიპოვა ჰოლივუდში 1920-იანი წლების ბოლოს, როდესაც შექმნა რამდენიმე მაღალბიუჯეტიანი ფილმი, როგორებიცაა რაკეტა (1928), ჯოჯოხეთის ანგელოზები (1930) და „ნაიარევი სახე“ (1932). იგი ფლობდა RKO ფილმების სტუდიას. 1932 წელს მან შექმნა საავიაციო კომპანია „Hughes Aircraft Company“. 1930 წლიდან 1940 წლამდე დაამყარა რამდენიმე სიჩქარის რეკორდი აქ შექმნილი თვითმფრინავებით. ჟურნალ Flying Magazine-ის რეიტინგში, „ავიაციის 51 გმირი“ იკავებს 25-ე ადგილს. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ჰოვარდ ჰიუზი“ ვიკისაწყობში. ჰოვარდ ჰიუზი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ "UNIVERSITY OF NEVADA, LAS VEGAS" ↑ tcm.com - The Racker (1928) ↑ tcm.com - Hell's Angels (1930) ↑ 51 Heroes of Aviation დაარქივებული 2020-03-03 საიტზე Wayback Machine. - Flying Magazine
მარკო ბელტრამი

მარკო ედვარდ ბელტრამი (ინგლ. Marco Edward Beltrami; 7 ოქტომბერი, 1966) — ამერიკელი კინოკომპოზიტორი და დირიჟორი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია საშინელებათა ფილმების მუსიკის შექმნით, ისეთების როგორებიცაა „კივილი“ (1996), „ფაკულტეტი (1998), „ბოროტების სავანე“ (2002), „ნუ გეშინია სიბნელის“ (2010), „ქალი შავებში“ (2012). მას დიდხნიანი მეგობრობა და თანამშრომლობა აკავშირებდა რეჟისორ უეს კრეივენთან. ბელტრამმა შექმნა კრეივენის 7 ფილმისთვის მუსიკა, მათ შორის „კივილის“ მთლიანი ფრენჩაიზის მუსიკა (1996-2011). გარდა ამისა, იგი თანამშორმლობდა სხვადასხვა რეჟისორებთან, მათ შორისაა ოსკაროსანი გილერმო დელ ტორო. ბელტრამი დაიბადა ლონგ-აილენდში, ნიუ-იორკში, იტალიური და ბერძნული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა ბრაუნის უნივერსიტეტი და იელის მუსიკის სკოლა. პირველი მუსიკა შექმნა რეჟისორ ჯო კოპოლეტის ფილმისთვის „Death Match“, ხოლო აღიარება მოუტანა ფილმ „კივილისთვის“ დაწერილმა ნამუშევარმა. ბელტრამს მიღებული აქვს ოსკარის ორი ნომინაცია და სატელიტის ერთი ჯილდო. მას აგრეთვე შექმნილი აქვს მუსიკა ფილმებისთვის: „ჰელბოი (2004), „მსოფლიო ომი Z“ (2013), „სამურავი“ (2013), „ლოგანი“ (2017) და სხვა. ოფიციალური საიტი მარკო ბელტრამი – დისკოგრაფია საიტზე MusicBrainz მარკო ბელტრამი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში მარკო ბელტრამის ბიოგრაფია — Movie Music UK ინტერვიუ მარკო ბელტრამთან — UnderScores : Musique de Film ↑ Clemmensen, Christian. Marco Beltrami (1966–). Filmtracks.com. ციტირების თარიღი: 11 მაისი, 2012. ↑ Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-08-06. ციტირების თარიღი: 2011-03-21. ↑ Clemmensen, Christian. (7 ივლისი, 2011) Soul Surfer (Marco Beltrami). Filmtracks.com. ციტირების თარიღი: 11 მაისი, 2012.
ეშლი სიმფსონი

ეშლი ნიკოლ სიმფსონი (Ashlee Nicole Simpson) (*3 ოქტომბერი, 1984) ამერიკელი პოპ-როკ მომღერალი, კომპოზიტორი და მსახიობია. ის ცნობილი პოპ მოღერლის ჯესიკა სიმფსონის უმცროსი დაა. სიმფსონმა პოპულარობა 2004 წელს მოიპოვა, როდესაც სადებიუტო ალბომი Autobiography გამოუშვა და ამავდროულად რეალითი სერიებში The Ashlee Simpson Show მიიღო მონაწილეობა. მან დიდ კრიტიკა დაიმსახურა, როდესაც წინასწარ ჩაწერილი ფონოგრამით გამოვიდა Saturday Night Live-ში 2004 წლის ოქტომბერში. თუმცა ამის შემდეგ მან ამერიკაში საკონცერტო ტურნე გამართა და მეორე ალბომი I Am Me გამოუშვა გვიან 2005-ში. ეშლი სიმფსონი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
გიორგი თავაძე

საკუთარი სახელი გიორგი თავაძე შეიძლება აღნიშნავდეს: გიორგი თავაძე — ქართველი ფილოსოფოსი; გიორგი თავაძე — ქართველი ფეხბურთელი; გიორგი თავაძე — ქართველი გენერალი; გიორგი (გოგა) თავაძე — ქართველი რეჟისორი, დრამატურგი; გიორგი თავაძე — ქართველი მეტალურგი.
ზორო ზოროიანცი

ზორო ზოროიანცი (დ. 1885, ცხანი — გ. 1943, თბილისი) — სომეხი პოლიტიკოსი. განათლება ჯერ თბილისის გიმნაზიაში მიიღო, შემდეგ — კი რუსეთში, პოლიტექნიკუმში გააგრძელა სწავლა, მაგრამ მისი დამთავრება ვერ შეძლო უსახსრობის გამო. მისი ოჯახი გაჭირვებაში ცხოვრობდა. მუშაობა ბურღულეულის ფაბრიკაში დაიწყო. 1917 წლიდან იწყებს პოლიტიკურ მოღვაწეობას და ერთიანდება დაშნაკცუთიუნის პარტიაში. ამ წელსვე მას ახალციხის ქალაქისთავად ნიშნავენ. სომხეთ-საქართველოს ომის დროს ის რამდენჯერმე დააპატიმრეს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. მოგვიანებთ ზოროიანცი ჯერ საქართველოს პარლამენტის, მოგვიანებით კი დამფუძნებელი კრების წევრი ხდება დაშნაკცუთიუნის პარტიიდან. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ახალციხის რევკომში შევიდა. 1927 იგი დააკავეს საბჭოთა რეჟიმისადმი არაკეთიგანწყობისათვის და გადაასახლეს. გუნცაძე მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 173. ი. ხვადაგიანი, საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919, თბ., 2016
ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი

ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი — პროქართული განწყობის კომიტეტი ჭანეთსა და ლაზეთში. დაარსდა 1919 წლის 1 მარტს, ქალაქ ფოთში. მიზნად ისახავდა იდეოლოგიური მუშაობის დაწყებას ლაზეთში პროქართული განწყობის გასაზრდელად. გამოუშვა სხვადასხვა მოწოდება ლაზებისადმი. არსებული პოლიტიკური ვითარების გამო, კომიტეტმა მალევე შეწყვიტა არსებობა. საქართველოს დამოუკიდებლობის ლაზეთის კომიტეტი ჯაბა სამუშია, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 526. გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა. 1919, № 50
ბორის ზალიპსკი

ბორის ზალიპსკი (რუს. Залипский Борис) — საქართველოში მოღვაწე რუსი საოპერო მომღერალი. ლირიკურლი ტენორი. პროფესიული განათლება არ მიუღია. 1903-1904 წლებში სარატოვის, 1905, 1909 და 1913 წლებში პეტერბურგის, 1914 წელს ყაზანის საოპერო თეატრებში მოღვაწეობდა. 1913 წლიდან თბილისის ოპერის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. მეტსახელად „ტკბილხმოვან ორფეოსს“ უწოდებდნენ. 1915 ქ. პერმში იმღერა. იასონის როლს ასრულებდა რ. გოგნიაშვილის „ქრისტინეში“. ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის“ პრემიერისას აბესალომის პარტიის პირველი შემსრულებელი იყო. 1921-1929 წლებში კვლავაც თბილისის ოპერის თეატრის სოლისტია. მას შემოქმედებით პარტნიორობას უწევდნენ: ო. ბახუტაშვილი-შულგინა; ს. ინაშვილი; გ. ქურხული; ა. ჭუმბურიძე; ფ. შალიაპინი და სხვ. ქართულ რეპერტუართან ერთად, უცხოელი კომპოზიტორების ნაწარმოებებსაც ასრულებდა: ფაუსტს (შ. გუნოს „ფაუსტიდან“); ვერთერს (ჟ. მასნეს „ვერთერიდნ“); ჰერცოგს (ჯ. ვერდის „რიგოლეტოდან“); ალფრედს (ჯ. ვერდის „ტრავიატადან“); ნადირის (ჟ. ბიზეს „მარგალიტის მაძიებლებიდან“); ალმავივას (ჯ. როსინის „სევილიელი დალაქიდან“); კავარადოსის (ჯ. პუჩინის „ტოსკადან“); ლენსკის, ტრიკეს, გერმანის, მასწავლებლის, ანდეის (პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინიდან“, „პიკის ქალიდან“, „ჩერევიკიდან“, „მაზეპადან“); შუისკის (მ. მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვიდან“); ბომელიის (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „მეფის საცოლედან“); დუბროვსკის (ნაპრავნიკის „დუბროვსკიდან“) და სხვ. ლეჟავა ზ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 169. ქუთათელაძე რ., ჯაფარიძე მ., ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, კულტურის სამინისტრო, თბ., 2015 Залипский Борис Израилевич (Иосифович)[მკვდარი ბმული]