მიწისეული ბოჭკოვანა

მიწისეული ბოჭკოვანა (ლათ. Inocybe geophylla) — სოკოს სახეობა ბოჭკოვანას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას. შხამიანი სოკოა. შეიცავს მომწამვლელ ნივთიერება მუსკარინს. მოწამვლის სიმპტომები იწყება მიღებიდან 15-30 წუთის შემდეგ. იზრდება ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად წიწვოვან, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1791 წელს როგორც Agaricus geophyllus. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა პაულ კუმერმა 1871 წელს. სამეცნიერო სინონიმები: Agaricus geophyllus Bull. (1791) Agaricus geophyllus Sowerby (1798) Agaricus candidus Fr. (1815) Gymnopus geophyllus (Bull.) Gray (1821) Agaricus pleoceps Pers. (1828) Agaricus clarkii Berk. & Broome (1873) Inocybe geophylla var. lilacina (Peck) Gillet (1878) Inocybe geophylla var. lutescens Gillet (1878) Inocybe clarkii (Berk. & Broome) Sacc. (1887) ქუდის დიამეტრი — 1-3 სმ-მდე, თავიდან კონუსურ-ზარისებრი, შემდეგ — რამდენადმე გაშლილი, სიმწიფეში ახასიათებს ბორცვაკი, აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანია. თავიდან თეთრია, ასაკთან ერთად ოდნავ ვარდისფერი ან იისფერი ელფერით, იშვიათად მოყვითალო, კიდეებთან დახეთქილი. ზედაპირი რადიალურად ბოჭკოვანია. ბუნებაში მიწისეული ბოჭკოვანას რამდენიმე ვარიაცია არსებობს, თეთრი ფერით დაწყებული, ღია-იისფერით დამთავრებული. ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიეტბი თხელი და ხშირი, შეზრდილი ფეხთან, თეთრი დაშვებული კიდეებით. თავიდან ნაცრისფერია, მოთეთრო, ან ყავისფერი, ასაკთან ერთად მურა ფერს იღებს. მოგვიანებით ყავისფერდება. ფეხის სიგრძე — 2-5 სმ, სისქე — 0,2-0,5 სმ, ცილინდრული, მთლიანი, სიგრძივ-ბოჭკოვანი, მკვრივი, ძირისკენ გამსხვილებული, გლუვბოჭკოვანი, მოთეთრო, ზედა მხარეს ახასიათებს ფქვილისებრი ნაფიფქი. სიბერეში ფუყეა, თეთრი ან მოყავისფრო. საყელოს გარეშე. დაზიანებისას ფერს არ იცვლის. რბილობი — თხელი, თეთრი, მყიფე, არასასიამოვნი გემოთი და ფქვილის ან მიწის სუნით. სპორების ფხვნილი — მოყვითალო-მომურო ან მურა. სპორები — 8-10x4-5 მკმ, ელიფსოიდური, არათანაბარი, ღია-მომურო. სოკო ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს, აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას. იზრდება ნიადაგზე, ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად წიწვოვან, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ბალახიან ადგილებში, ტყის პირებში, გზის პირებზე, პარკებში და ა.შ. სეზონი — ივლისიდან შემოდგომამდე. Inocybe aeruginascens Inocybe bongardii Inocybe cookei Inocybe erubescens Inocybe fibrosa Inocybe godeyi Inocybe grammata Inocybe mixtilis Inocybe napipes nocybe praetervisa Inocybe rimosa Inocybe sambucina Inocybe sororia Inocybe splendens Inocybe squamata Inocybe terrigena Inocybe umbratica შხამიანი სოკოა. ბოჭკოვანას ბევრი სხვა სახეობის მსგავსად, დიდი რაოდენობით მუსკარინს შეიცავს. მოწამვლის სიმპტომები იწყება მიღებიდან 15-30 წუთის შემდეგ და იწვევს ძლიერ ნერწყვდენას, ოფლიანობას, ცრემლდენას. დიდი რაოდენობით მიღების შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს მუცლის ტკივილი, ძლიერი ღებინება, დიარეა, სუნთქვის გაძნელება, მხედველობის დაქვეითება და უკიდურეს შემთხვევაში სიკვიდილიც კი. როგორც წესი გამოჯანმრთელება იწყება 2 საათის შემდეგ. ავადმყოფს მკურნალობენ ატროპინით. დღემდე სოკოთი გარდაცვალების არცერთი ფაქტი არაა დაფიქსირებული. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მიწისეული ბოჭკოვანა“ ვიკისაწყობში. მიწისეული ბოჭკოვანა MycoBank-ზე (ინგლისური) მიწისეული ბოჭკოვანა Index Fungorum-ზე (ინგლისური) ↑ Pierre Bulliard: „Histoire des champignons de la France”, vol. 2, Editura Barrois le jeune, Belin, Croullebois, Bazan, Paris 1791, tab. 522 (fasc. 127-132) ↑ Kummer, Paul (1871). Der Führer in die Pilzkunde (German). Zerbst: C. Luppe, გვ. 78.  ↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 179, ISBN 99940-856-1-1. ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Roger Phillips: Mushrooms and Other Fungi of Great Britain and Europe. MacMillan, London 1981, ISBN 978-0-330-26441-9, S. 220 (englisch). ↑ Sven Nilson, Olle Persson (Coauthor), Bo Mossberg (Illustrator): Fungi of Northern Europe 2: Gill-Fungi. Penguin, 1978, ISBN 978-0-14-063006-0, S. 98 (englisch). ↑ David Arora: Mushrooms Demystified. a Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi. Ten Speed Press, Berkeley, Kalifornien 1986, ISBN 0-89815-169-4, S. 460 (englisch). ↑ Inocybe geophylla. Discover Life Maps. ციტირების თარიღი: 2016-01-10. ↑ Thomas Laessoe: Mushrooms. The visual guide to over 500 species of mushroom from around the world. Dorling Kindersley Publishers Ltd., 1998, ISBN 978-0-7513-1070-2 (englisch). ↑ Bruno Cetto: „Der große Pilzführer”, vol. 3, Editura BLV Verlagsgesellschaft, München, Berna, Viena 1980, p. 342-343 ↑ Hans E. Laux: „Der große Pilzführer, Editura Kosmos, Halberstadt 2001, p. 180-181, ISBN 978-3-440-14530-2 ↑ David Pegler: Grzyby Polski i Europy. Warszawa: Hachette Livre Polska, 2008. ISBN 978-83-7575-636-4. ↑ North, Pamela (1967). Poisonous Plants and Fungi in colour. Blandford Press & Pharmacological Society of Great Britain. p. 111.