laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მანანა აბაზაძე

მანანა ლევანის ასული აბაზაძე (დ. 23 ივლისი, 1947, კალინინგრადი) — ქართველი კინომსახიობი, მოცეკვავე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1981), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1985). 1971 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ფრანგული ენის განყოფილება. 1964–1987 ცეკვავდა საქართველოს ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში, იყო ანსამბლის სოლისტი. 1985 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება. ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (რეჟისორი თენგიზ აბულაძე, 1962, მერი). მონაწილეობს ფილმებში: „მაცი ხვიტია“ (რეჟისორი გიორგი შენგელაია, 1966, ეკა), „უსახელო უფლისციხელი“ (რეჟისორი კარლო ღლონტი, 1968). 2017 წლის 25 დეკემბერს, თბილისის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა მანანა აბაზაძის ვარსკვლავი. დაქორწინებულია ექიმზე და მსახიობზე სერგო ორჯონიკიძეზე, ჰყავთ ორი ქალიშვილი. 1962: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (მერი) რეჟ. თენგიზ აბულაძე 1966: „მაცი ხვიტია“ (ეკა) რეჟ. გიორგი შენგელაია 1968: „უსახელო უფლისციხელი“ რეჟ. კარლო ღლონტი ა. თათარაძე, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 10. კერესელიძე მარინა, „ქართული კინოს ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2010 მანანა აბაზაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია მანანა აბაზაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ თბილისის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ მანანა აბაზაძის ვარსკვლავი გაიხსნა — 1tv.Ge
გლაგოლური რიცხვები

გლაგოლური რიცვები — რიცხვთა ჩაწერის თავისებური სისტემა, რომელიც გლაგოლიცათი დაწერილ ტექსტებში გვხვდება. გლაგულური სისტემა ჰგავს ბერძნულსა და კირილურ რიცხვებს. ერთეულებს აღნიშავს ანბანის რიგზე დალაგებული პირველი ცხრა ასო, ათეულებს — შემდეგი ცხრა, ასეულებს — შემდეგი ცხრა. განსხვავებით ბერძნულისა და კირილურისაგან (თუმცა, მსგავსად არამეული რიცხვებისა) გლაგულური რიცხვებით ათასეულების ჩაწერაცაა შესაძლებელი და მათთვის ანბანის ბოლო ცხრა ასოა განკუთვნილი. ციფრთა ჩაწერის კირილური სისტემისაგან განსხვავებით, გლაგოლური ზუსტად გასდევს გლაგოლიცას ასოთა წყობას. კირილურში კი ნიშნებს რიცხვითი მნიშვნელობა ბერძნული ანბანის გამოთქმების მიხედვით აქვთ მინიჭებული. ამიტომ გლაგოლიცათი შესრულებული კირილური ტექსტების ტრანსკრიბირებისას კირილიცაზე ხშირია შეცდომები, მაგალითად (კ) ‘40’ კირილიცაში к (k) ‘20’ ან (č) ‘1000’ mit ч (č) ‘90’ ↑ შეად. Nikolaos Trunte: „Ex Armenia lux. Konstantin-Kyrill und Mesrop-Mašt‘oc‘“, in: Palaeoslavica 5 (1997), S. 31–57. „Fünfzehnte Lektion“ in: Nikolaos H. Trunte, Словѣньскъи ѩзыкъ: Ein praktisches Lehrbuch des Kirchenslavischen in 30 Lektionen. Zugleich eine Einführung in die slavische Philologie. Bd. 1: Altkirchenslavisch. München 52003. ISBN 3-87690-480-3. S. 253–280. TITUS DIDACTICA: Die Entwicklungsgeschichte slavischer Alphabete
ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელი

ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელი — XII საუკუნის ქართველი ფეოდალი, პოლიტიკური მოღვაწე, ჯერ ამილახორი, შემდეგ ქართლის ერისთავი გიორგი III-ის დროს. ამირსპასალარ ივანე ორბელის ძმა. აქტიურად მონაწილეობდა დემნა (დემეტრე) უფლისწულის გასამეფებლად მოწყობილ დიდებულთა აჯანყებაში, რომელსაც ორბელები ედგნენ სათავეში. აჯანყებულებმა ორბელი თავისი შვილებით აზერბაიჯანში ათაბაგთან გაგზავნეს დახმარების სათხოვნელად. იგი ირანელთა დიდი ჯარით წამოვიდა, მაგრამ აჯანყებულები დახმარების მიღებამდე დამარცხდნენ. ორბელი უკუიქცა. ამის შემდეგ სამშობლოში ვეღარ დაბრუნდა და ათაბაგის კარზე გარდაიცვალა. ბერძენიშვილი ნ., ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ., 1966; ბოგვერაძე ა., ქსე, ტ. 7, გვ. 555, თბ., 1984
ტრაფალგარის მოედანი

ტრაფალგარის მოედანი არის მოედანი ცენტრალურ ლონდონში, რომელსაც ხშირად ლონდონის ცენტრადაც მოიხსენიებენ. ის არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მოედანი და არც ტურისტების ნაკლებობას განიცდის. მოედნის დასახელება მომდინარეობს ტრაფალგარის ბრძოლიდან, სადაც 1805 წელს ბრიტანელებმა, ჰორაციო ნელსონის მეთაურობით დაამარცხეს ფრანგებისა და ესპანელების ფლოტი. მოედნის ცენტრში სწორედ ნელსონის სვეტი არის აღმართული. სვეტის გარშემო დგას მისი მცველი ოთხი ლომის ქანდაკება. მოედნის აშენებამდე, XIII საუკუნიდან ჩრდილოეთ მხარეს განლაგებული იყო მეფის საჯინიბოები. XIX საუკუნის დასაწყისში ჯორჯ IV-ის დავალებით არქიტექტოემა ჯონ ნეშმა ამ ადგილას მოედნის მშენებლობა დაიწყო. ახლანდელი არქიტექტურა სერ ჩარლზ ბერის სახელს უკავშირდება, რომელმაც მშენებლობა 1845 წელს დაასრულა. თავდაპირველად ატარებდა უილიამ IV-ის სახელს, თუმცა შემდეგ ჯორჯ ტეილორის შემოთავაზებით ამჟამინდელი სახელი ეწოდა. ტრაფალგარის მოედანი ტურისტების რაოდენობით არის მსოფლიოში რიგით მეოთხე. მას ყოველწლიურად 15 მილიონ ადამიანზე მეტი სტუმრობს. ჰორაციო ნელსონი ტრაფალგარის ბრძოლა ტრაფალგარის მოედანი დაარქივებული 2010-12-23 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტრაფალგარის მოედანი
კირილური რიცხვები

კირილური რიცხვები — კირილიცას ასოებზე დაფუძნებული რიცხვთა ჩაწერის სისტემა. გამოიყენებოდა სამხრეთისა და აღმოსავლეთ სლავურ ქვეყნებში საეკლესიო სლავურ ენაზე შესრულებულ ტექსტებში, რომლებიც კირილიცათია დაწერილი. მე–16 საუკუნიდან კირილურის გვერდით ინდური და რომაული ციფრებიც გამოიყენება. 1708 წლიდან, პეტრე დიდის მიერ სლავური ბურჟუაზიული შრიფტის შემოღების შემდეგ კირილური რიცხვთა სისტემა აღარ გამოიყენება. კირილური რიცხვების სისტემა ე. წ. "მეტობითი სისტემაა", რომელშიც პირველი ცხრა ნიშანი ერთეულებს აღნიშნავს (1, 2, 3, ... 9), შემდეგი ცხრა ათეულებს (10, 20, 30, 40, ... 90) და უკანასკნელი ცხრა — ასეულებს (100, 200, ... 900). ეს სისტემა უშუალოდ დაფუძნებულია ბერძნულ რიცხვთა სისტემის მილესურ ტიპზე. ამიტომ აქვს თითოეულ კირილურ ასოს მისი შესაბამისი ბერძნული ნიშნის რიცხვითი მნიშვნელობა, ხოლო ყველა მხოლოდ სლავურისთვის დამახასიათებელი ნიშანი (б, ж, ш, щ და სხვა) რიცხვითი მნიშვნელობის გარეშეა. იმას, რომ ასოს ბგერითი მნიშვნელობის ნაცვლად იკითხებოდა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა, აღნიშნავდა სპეციალური დიაკრიტიკული ნიშანი "ტიტლო" (ბერძნულში ამ ფუნქციას ასრულებს აპოსტროფი ასოს თავზე). ზოგჯერ ციფრის აღმნიშვნელ ნიშნებს დამატებით წერტილებს შორის სვამდნენ. გლაგოლური და კირილური ციფრთა სისტემების მსგავსებებისა და განსხვავებების შესახებ დამატებითი ინფორმაციისათვის იხილეთ სტატია "გლაგოლური რიცხვები". ↑ S. a. TITUS DIDACTICA: Die Entwicklungsgeschichte slavischer Alphabete
ელ-ბეიდა

ელ-ბეიდა (არაბ. البيضاء) — ქალაქი დასავლეთ იემენში. ელ-ბეიდადან 210 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი არის ელ-ბეიდას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. Map of Yemen, showiung Al Beyda's location Information about Al Bayda' დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine. Towns and cities in the Al Bayda' governorate[მკვდარი ბმული]
ჰოდეიდა

ჰოდეიდა (არაბ. الحديدة) — ქალაქი დასავლეთ იემენში. 2004 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 400,000 ადამიანს. ჰოდეიდა გაშენებულია წითელი ზღვის ნაპირებზე და წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საპორტო ქალაქს. ჰოდეიდადან 170 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი არის ჰოდეიდას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 677. ↑ Yemen General Census of Population, Housing and Establishments 1994 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23938016"></a>
ელ-მაჰვიტი

ელ-მაჰვიტი (არაბ. المحويت) - ქალაქი დასავლეთ იემენში. ელ-მაჰვიტიდან 69 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი მდებარეობს ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე. ქალაქი არის ელ-მაჰვიტის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ბისკაიის ყურე

ბისკაიის ყურე ასევე ბისკაია (ფრანგ. Golfe de Gascogne, ბასკ. Bizkaiko Golkoa, ესპ. Golfo de Vizcaya) – ატლანტის ოკეანის ყურე, რომელიც ვრცელდება გალისიიდან ბრეტანამდე, ესპანეთის ჩრდილოეთი სანაპიროსა და საფრანგეთის დასავლეთი სანაპიროების გასწვრივ. ყურე ცნობილია ცუდი ამინდების, ძლიერი შტორმებისა და მღელვარე წყლის სიხშირით. ბისკაიის ყურის ესპანეთის სანაპიროსთან ახლოს მდებარე წყლებს ესპანურად Mar Cantábrico , კანტაბრიის ზღვა ეწოდება. ესპანეთში ასევე გამოიყენება ტერმინი Golfo de Vizcaya (ბისკაიის ყურე), რომელიც მთელ ყურეს აღნიშნავს. ფრანგულადაც ყურის სამხრეთ ნაწილს "კანტაბრიის ზღვა" (Mer Cantabrique) ეწოდება, ხოლო ბარკურად Kantauri Itsasoa. ბისკაიის ყურის ერთ–ერთი სანაპირო ესპანეთთან, ტურიზმში ასევე ცნობილია, როგორც Costa Verde (მწვანე სანაპირო). ბისკაიის ყურის ესპანურ სანაპიროზე მდებარეობს (დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ) შემდეგი ავტონომიური რეგიონები (ფრჩხილებში მნიშვნელოვანი ნავსადგურები): გალისია ასტურია (ხიხონი) კანტაბრია (სანტანდერი) ბასკეთი (ბილბაო, სან-სებასტიანი) ხოლო საფრანგეთის სანაპიროზე (სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ): ბაიონა ბორდო რუაიანი როშფორი ლა-როშელი სენ-ნაზერი ბისკაიის ყურე - ბრიტანიკა ოკეანეებისა და ზღვების საზღვრები დაარქივებული 2011-10-08 საიტზე Wayback Machine.
სუმბატ ორბელი

სუმბატ ივანეს ძე ორბელი — XII საუკუნის I ნახევრის ქართველი სახელმწიფო მოღვაწე, საქართველოს ამირსპასალარი. ივანე ორბელის ძე და ივანე ორბელის მამა. სტეფანოს ორბელიანის ცნობით, სუმბატისა და მისი მამის ივანეს სარდლობით ქართველებმა 1128 წელს აიღეს ქალაქი ხუნანი, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში მაჰმადიანთა ხელში იყო. სიცოცხლის ბოლო წლები ბეთანიის მონასტერში გაატარა ბერ სიმონის სახელით (სუმბატ სჳმონქმნილი). სომეხი ისტორიკოსი ვარდანი სუმბატსა და მის ძეს ივანეს ბრალად სდებს გიორგი უფლისწულთან შეთანხმებით მეფე დავით V-ის მკვლელობას. ბოგვერაძე., ქსე, ტ. 7, გვ. 555, თბ., 1984
ალეზიის ბრძოლა

ალეზიის ბრძოლა (აგრეთვე ცნობილი როგორც ალეზიის ალყა) — ძვ. წ. 52 წლის სექტემბერში გამართული ბრძოლა გალებსა და რომის რესპუბლიკას შორის. გალიის არმიას ხელმძღვანელობდა ვერცინგეტორიქსი, რომაელებს კი იულიუს კეისარი. ალეზია იყო გალიის ომის უკანასკნელი ბრძოლისველი, სადაც საბოლოოდ გადაწყდა ომის ბედი. გალიის ომის მერვე წელს იულიუს კეისარმა ალეზიას ალყა შემოარტყა. მან ქალაქის გარშემო ააგო 4 მეტრის სიმაღლის წრიული თავდაცვითი ნაგებობა. მას შემდეგ კი, რაც გაიგო, რომ გალების დამხმარე ძალაც მოემართებოდა მისკენ, ასეთი ნაგებობების და მიწაყრილის მეორე ხაზიც ააგებინა ზურგის დასაცავად. მოსულმა დამხმარე ძალამ რამდენიმეჯერ სცადა რომაელების ფორტიფიკაციების გარღვევა. მესამე ცდაზე ვერცასიველაუნუსის მეთაურობით რომაელებს 60,000 გალმა შეუტია მათი ნაგებობების სუსტ წეტილში. რომაელებმა მოიერიშეებს ჯერ უკან დაახევინეს, შემდეგ კი გაქცეულებს დაედევნნენ და ჩეხდნენ. მეორე დღეს ვერცინგეტორიქსი კეისარს დანებდა. ბრძოლის შედეგად რომმა გალიაზე კონტროლი დაიბრუნა. სამხედრო მოქმედებების შემდეგ სენატში კეისრის მიმართ დამოკიდებულება გამწვავდა. მათ მას მოსთხოვეს არმია დაეტოვებინა და რომში დაბრუნებულიყო. ამის პასუხად იულიუს კეისარმა რუბიკონი გადალახა, რითაც დაიწყო რომის სამოქალაქო ომი. კეისრის მიერ ქალაქისთვის შემორტყმული ალყა მიიჩნევა მის ერთ-ერთ უდიდეს სამხედრო მიღწევად და საალყო ხელოვნების კლასიკური მაგალითია. Military History (About.com) დაარქივებული 2011-01-12 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბრძოლო ხელოვნება - ალეზიის ბრძოლა[მკვდარი ბმული] ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალეზიის ბრძოლა
ომანის ადმინისტრაციული დაყოფა

ომანის ტერიტორია იყოფა 5 რეგიონად (მინტაქი) და 4 მუჰაფაზადა: მასკატი (დედაქალაქი), მუსანდამი, ბურაიმი და დოფარი. მუჰაფაზა ბურაიმი შეიქმნა 2006 წლის ოქტომბერში ელ-დაჰირას რეგიონიდან. ომანის ტერიტორია აგრეთვე იყოფა 62 ოლქად (ვილაიეთი). ↑ [1]
მაგნუს ძლიერი

მაგნუს I ძლიერი (დან. Magnus den Stærke, შვედ. Magnus den starke; 1106 ? – 4 ივნისი 1134) – ესტრიდსენების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე, ნილსისა და დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას ვაჟი. დედამისი შვედეთის მეფე ინგე I-ის ქალიშვილი იყო. ბიძის, ინგე II-ის უშვილოდ დაღუპვის შემდეგ, 1120-1130 წლებში მაგნუსი შვედეთის მეფე გახდა. ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ, იგი აქტიურად ჩაება დანიის სამოქალაქო ომში, სადაც იგი ტახტისათვის იბრძოდა, მაგრამ ამ ბრძოლაში დაიღუპა. შემდგომში მისი ვაჟი, კნუდ V დანიის მეფე გახდა. მაგნუსი დაიბადა 1106 წელს. იგი იყო დანიის მეფე ნილსისა და მისი მეუღლის, შვედეთის მეფე ინგე I-ის ასულ დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას უფროსი ვაჟი. მას შემდეგ, რაც 1120 წელს ბიძამისი, შვედეთის მეფე ინგე II უშვილოდ გარდაიცვალა, გოთებმა იგი შვედეთის მეფედ დასვეს, თუმცა მისი გავლენა მხოლოდ გოთლენდზე ვრცელდებოდა, ამიტომაც მას ხშირად შვედეთის ნაცვლად, გოთლენდის მეფეს უწოდებენ. მისი დანიური წარმომავლობის გამო შვედებს იგი არ მოსწონდათ, ამიტომაც 1125 წლიდან ადგილობრივმა დიდებულმა შვერკერმა მის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა. მაგნუსი მთლიანად დანიის სამოქალაქო ომზე იყო გადართული და შვედეთის პრობლემებისათვის ვერ იცლიდა, ამიტომაც ამბოხებულებს საქმე გაუადვილდათ. ამ პერიოდში, ალიანსის შექმნის მიზნით მაგნუსმა ცოლად პოლონეთის მეფე ბოლესლავ III-ის ასული, რიჩეზა პოლონელი შეირთო, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა. ამასობაში, შვედეთის უხუცესმა საბჭომ და მაგნატებმა 1130 წელს დაამხეს მაგნუსის მმართველობა და მეფედ შვერკერ I აირჩიეს, რომელმაც იგი თავის ოჯახთან ერთად დანიაში გააძევა. სამშობლოში დაბრუნებულ მაგნუსს მეტად დიდი ამბიციები ჰქონდა და სურდა დანიის ტახტზე ასულიყო, თუმცა ეს მარტივი საქმე არ იყო, რადგანაც ამ პერიოდში დანიის ტახტისათვის სამეფო ოჯახის რამდენიმე წევრი იბრძოდა. ყოველივე ამის გამო, 1131 წელს მან ბრძოლაში მოკლა თავისი ბიძაშვილი, შლეზვიგის ჰერცოგი კნუდ ლავარდი, რამაც მეტად მწვავე შედეგები მოიტანა. კნუდ ლავარდის მოკვლის შემდეგ, მაგნუსი იძულებული გახდა დანია დაეტოვებინა და გოთლენდში გაქცეულიყო. ამასობაში მამამისი, ჩამოგდებული მეფე ნილსი დაუახლოვდა და ალიანსი შეკრა საღვთო რომის იმპერატორ ლოთარ II-სთან, რომელმაც მაგნუსსა და მამამისს დიდი დამხმარე ჯარი გაუგზავნა. მათ საპირისპიროდ დანიის არმიას სათავეში კნუდის ძმა, ერიკი ჩაუდგა, რომელმაც 1134 წლის 4 ივნისს ჯერ მაგნუსი მოკლა ბრძოლაში, ხოლო შემდეგ 25 ივნისს მამამისი, ნილსიც. ამის შემდეგ ტახტი ერიკ II-მ დაიკავა. გარდაცვალებისას მაგნუსი 27-28 წლის იყო და იგი ლინკოიპინგის ტაძარში დაკრძალეს. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის ბრძოლა მისმა ვაჟმა, კნუდ V-მ განაგრძო, რომელმაც ჩამოაგდო ერიკი და 1146 წელს დანიის მეფე გახდა. Bricka, Carl Frederik, Dansk Biografisk Lexikon, vol. XI [Maar – Müllner], 1897. http://runeberg.org/dbl/11/0047.html Gillingstam, Hans. "Magnus Nilsson", Svenskt biografiskt lexikon, https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=10158 Kosiarz, Edmund, Wojny na Bałtyku X–XIX w. Gdańsk, 1978. Sawyer, Peter. När Sverige blev Sverige. Alingsås: Viktoria, 1991. Saxo Grammaticus. Danmarks kronike, Vol. I-II. Kobenhavn: Aschenfeldt's, 1985 (ISBN 87-414-4524-4). Tunberg, Sven. Sveriges historia till våra dagar. Andra delen. Äldre medeltiden. Stockholm: P.A. Norstedt & Söners Förlag, 1926
ტიტიკაკა

ტიტიკაკა (ესპ. Titicaca, კეჩ. Titiqaqa) — ტბა სამხრეთ ამერიკაში, პერუსა და ბოლივიის საზღვარზე. იგი მსოფლიოში ყველაზე მაღლა მდებარე სანაოსნო ტბაა. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3812 მეტრზე. ამავე დროს, ტიტიკაკა სამხრეთ ამერიკის ყველაზე დიდი და ღრმა ტბაა (სიღრმე 281 მ, ფართობი 58 000 კმ²). მიუხედავად ასეთ სიმაღლეზე მდებარეობისა, ტიტიკაკას წყალი არასოდეს იყინება და ტბა გამოიყენება სანაოსნოდ. სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე ზედაპირის ფართობით ყველაზე დიდია მარაკაიბოს ტბა, თუმცა მას გეოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით ყურეთა რიცხვს მიაკუთვნებენ, რის გამოც იგი ტიტიკაკას ტბის მეტოქედ არ განიხილება. ტიტიკაკა მდებარეობს ცენტრალურ ანდებში, ალტიპლანოს ჩრდილო ნაწილში და შედგება ორი სუბ-აუზისაგან, რომელიც ერთმანეთთან შეერთებულია ტიკუინას სრუტით. ტბაში ჩაედინება 27 მდინარე და გამოედინება 20-მდე მცირე ნაკადული. ტბის სახელწოდების წარმომავლობა უცნობია, სავარაუდოდ ის მომდინარეობს ადგილობრივი ინდიელების, კეჩუასა და აიმარას ენებიდან. ტიტიკაკა ასევე იმითაა გამორჩეული, რომ ტბაში მდებარეობს 42 კუნძული, რომელთაგან ზოგიერთი დასახლებულია. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, კუნძულების გარკვეული ნაწილი ადამიანების ხელითაა შექმნილი. ახალმოსულები თავად ქმნიდნენ კუნძულებს ლერწმისაგან, რომელიც უხვადაა ტბის ნაპირებზე. აგებდნენ ახალ-ახალ ფენებს ძველი ფენების ლპობის შესაბამისად. ასეთ კუნძულებზე მთელი სოფლებია გაშენებული, სახლები, საწოლები, ჩანთები, ფარდები და ა.შ. ასევე ლერწმისაგანაა გაკეთებული. ერთ-ერთი ასეთი კუნძულია უროსი (Uros), რომელიც ტბის პერუს ნაწილში მდებარეობს და პერუს ერთ-ერთი უმთავრესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. ამანტანიც (Amantani) ერთ-ერთი პატარა დასახლებული კუნძულია და დასახლებულია კეჩუას ენაზე მოლაპარაკე ინდიელებით. 800-მდე ოჯახი განაწილებულია 6 სოფელში. მოსახლეობა ძირითადად კარტოფილისა და სხვადასხვა ბოსტნეული კულტურების მოშენებითაა დაკავებული. კუნძულზე არაა არც მანქანა, არც სასტუმრო და არც ელექტროენერგია. მის გამოსამუშავებლად გენერატორებს იყენებენ. სამაგიეროდ არის კლინიკა და სკოლა. მიუხედავად ამისა, ტურისტები ამ კუნძულს საკმაოდ ეტანებიან, აგემოვნებენ ადგილობრივთა საკვებს, ეცნობიან მათ წეს-ჩვეულებებს და საღამოობით შესაძლებლობა აქვთ ინდიელების ტრადიციული ცეკვების ხილვით დატკბნენ. ტურისტებს მეგზურობას და მასპინძლობას ადგილობრივები უწევენ გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ. ტიტიკაკას ყველაზე დიდი კუნძულია ისლა-დელ-სოლი (Isla de Sol), რომელიც ბოლივიას ეკუთვნის. არც ამ კუნძულზეა გზები და ტრანსპორტი, 800-მდე ოჯახის საქმიანობისა და თავის რჩენის სფეროს წარმოადგენს მეცხოველეობა, მიწათმოქმედება, თევზაობა და ტურისტებისგან მიღებული შემოსავალი. კუნძულზე 180 ნანგრევია, რომელიც ინკების ცივილიზაციას ეკუთვნის. ადგილობრივებს სჯერათ, რომ ამ კუნძულზე დაიბადა მზის ღმერთი. ბოლივია და პერუ ტიტიკაკას იყენებენ სანაოსნოდ, ეკონომიკური ურთიერთობების განსახორციელებლად. ბოლივიის სამხედრო ძალები ტბაში საზღვაო წვრთნებს ატარებენ. მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია ბოლივიის ტბების სია პერუს ტბების სია ისლა-დე-ლა-ლუნა ისლა-დელ-სოლი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტიტიკაკა ტბის მონაცემები დაარქივებული 2012-10-18 საიტზე Wayback Machine. laketiticaca.org ბოლივიის ფლოტი Management issues in the Lake Titicaca and Lake Poopo system: Importance of developing a water budget
ეთიოპიური დამწერლობა

ეთიოპიური დამწერლობა (ግዕዝ Gəʿəz) — მარცვლოვანი დამწერლობა (აბუგიდა), რომელიც სამხრეთარაბული დამწერლობისაგან განვითარდა. ის, სხვა სემიტური დამწერლობებისაგან განსხვავებით მარცხნიდან მარჯვნივ იწერება. ამჰარულ და ტიგრინიულ ენებზე, რომლებიც ეთიოპიური ანბანით ჩაიწერება, დამწერლობის სახელწოდებაა ფიდელ (ፊደል). თავდაპირველი კონსონანტური დამწერლობა დროთა განმავლობაში მარცვოვანამდე შეივსო, რომელშიც თანხმოვნის მომდევნო ხმოვანს მთავარ ნიშანზე გადაბმული დიაკრიტიკული ნიშანი გამოხატავს. დიაკრიტიკული ნიშანი თანხმოვნის გამომხატველ ნიშანს შეიძლება ებმოდეს ზემოდან, ქვემოდან, მარცხნიდან ან მარჯვნიდან, იმის მიხედვით, თუ რომელ ხმოვანს გამოხატავს იგი. მეცნიერები ეთიოპიურ დამწერლობას, ისევე როგორც ინდურს, აბუგიდას კატეგორიაში აერთიანებენ. თუმცა, ინდური შრიფტები გაცილებით ძველია, ვიდე ეთიოპიური სილაბური დამწერლობა. ეთიოპიური დამწერლობის სისტემატიზირება მხოლოდ თანამედროვე ეპოქაში განხორციელდა. ძველი ეთიოპიური ენისათვის, გეეზისათვის შექმნილ დამწერლობას, თანამედროვე ენების, ამჰარულის, ტიგრინიისა და სხვათა შესაწყობად გარკვეული მოდიფიკაცია ჩაუტარდა. ზოგიერთი ძველი ნიშანი ხმარებიდან ამოიღეს და მათ დღეს მხოლოდ ეტიმოლოგიური მნიშვნელობა გააჩნიათ. ამჰარული ენისა და ტიგრინიას გარდა ეთიოპიურ დამწერლობას იყენებს ასევე ჰარარი ენა და რამდენიმე გურაგე ენა ეთიოპიაში, ხოლო ორომო ენა 1991 წლიდან ეთიოპიურის ნაცვლად ლათინური ანბანით ჩაიწერება. (გერმანული) ძველი დამწერლობები: ამჰარული (ეთიოპიური)
გილიოტინა

გილიოტინა (ფრანგ. Guillotine) — სიკვდილით დასჯის იარაღი. შემოიღეს საფრანგეთის რევოლუციის დროს ეგრეთ წოდებული რევოლუციის მტრების დასასჯელად. სწორედ გილიოტინით დასაჯეს საფრანგეთის მეფე ლუი XVI. სავარაუდოდ მხოლოდ ამ პერიოდში 35 ათასი ადამიანი დაისაჯა სიკვდილით გილიოტინის მეშვეობით. გილიოტინის მასიური გამოყენება უკავშირდება მაქსიმილიან რობესპიერის სახელს და მის მიერ დამყარებულ დიდ ტერორს. ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგ თავად რობესპიერიც გილიოტინით დასაჯეს. მსგავსი მექანიზმით მოქმედ მანქანას მანამდეც იყენებდნენ შოტლანდიასა და ირლანდიაში. XVIII საუკუნის ბოლოს კი ფრანგი ექიმის ჯოზეფ გილიოტინის წინადადებით მისი გამოყენება დაიწყეს საფრანგეთში. ის წარმოადგენს კადონით დამაგრებულ ორ ვერტიკალურ სვეტს, რომელთა შორის სამკუთხედის ფორმის მოძრავი ბასრი ნაჯახის პირია ჩასმული. ნაჯახი მთელი ძალით ეცემა და თავს კვეთს მსჯავრდებულს. გილიოტინა ერთ-ერთი სიმბოლოა საფრანგეთის რევოლუციისა და მისი სისასტიკის. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ ის ხმარებიდან არ ამოუღიათ. მისი მეშვეობით სიკვდილმისჯილების დასჯა რამდენიმე ქვეყანაში კიდევ მიმდინარეობდა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გილიოტინა European History - Guillotine დაარქივებული 2010-12-05 საიტზე Wayback Machine.
სუმბატ ლიპარიტის ძე ორბელი

სუმბატ ლიპარიტის ძე ორბელი (გ. 1273) — საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ორბელთა აჯანყების (1177-1178) შემდეგ საქართველოდან გადახვეწილ ორბელების შთამომავალი. ძმის — ელიგუმის გარდაცვალების შემდეგ გვარის უფროსი გახდა. იყო ნიჭიერი, მოხერხებული და ვერაგი პოლიტიკოსი, რომელმაც ცხოვრების მიზნად დაისახა ორბელთა სახლის სამოქალაქო-პოლიტიკური უფლებების აღდგენა და ამის მისაღწევად არაერთი მეტოქე დაღუპა (მათ შორის მესტუმრე ჯიქური, გვანცა დედოფალი და სხვა). 1251-1252 წლებში ორბელი მონღოლთა მთავარმა ბაჩუ-ნოინმა მიავლინა მანგუ-ყაენთან, რომლისგანაც ის "ენჩუდ" ანუ "ხასად" დაბრუნდა, რითაც იგი უშუალოდ ყაენზე დამოკიდებული გახდა. სხვა დიდებულებისაგან შევიწროებული ორბელი მალე კვლავ ურდოში გაემგზავრა, სადაც ყაენისგან ახალი იარლიყი მიიღო, რომლის ძალითაც ორბელთა საგვარეულო მამულების შემოკრებას შეუდგა. მან მიაღწია იმას, რომ დავით ულუმ გააუქმა გიორგი III-ის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც ორბელი სამოქალაქო უფლებები ჰქონდათ აყრილი. ამის შემდეგ ორბელმა ხელთ იგდო უმემკვიდრეოდ დარჩენილი ავაგ ათაბაგის მამული, რომელიც მალევე დაკარგა სადუნ მანკაბერდელთან ქიშპში. ბერძენიშვილი ნ., ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ., 1966; ბოგვერაძე ა., ქსე, ტ. 7, გვ. 555, თბ., 1984
კარბიურატორი

კარბიურატორი (ფრანგ. Carburateur), ხელსაწყო, რომელიც დგუშიანი შიგაწვის ძრავებისათვის ამზადებს მსუბუქი თხევადი საწვავისა (უმთავრესად ბენზინისა) და ჰაერისაგან შემდგარ საწვავ ნარევს. საწვავი ნარევის შემზადების პროცესში იგი უზრუნველყოფსსაწვავის დოზირებას, მის წმინდად გაფრქვევასა და განსაზღვრული რაოდენობის ჰაერთან შერევას, შემდეგ კი აორთქლებას. ნარევის წარმოქმნა კარბიურატორში მთლიანად არ მთავდრება, პროცესი გრძელდება შემშვებ მილსა და ძრავას ცილინდრებში. კარბიურატორი საწვავს ავტომობილის მუშაობის ყოველი რეჟიმის შესაბამისად ისეთი თანაფარდობით უნდა ამზადებდეს, რომ იგი ოპტიმალური იყოს ძრავას მუშაობის ყოველი რეჟიმისათვის და უზრუნველყოფდეს მანქანის საუკეთესო ეკონომიური და დინამიური მაჩვენებლების მიღებას. ძრავას ცილინდრებში შესულ საწვავ ნარევში რაც შეიძლება სრულად უნდა დამთავრდეს თხევადი საწვავის აორთქლების პროცესი. კარბიურატორი უნდა იყოს მარტივი და შეეძლოს ავტომატური რეგულირება. ვ. მახალდიანი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 395.
ჟორჟ კიუვიე

ჟორჟ კიუვიე (ფრანგ. George Léopold Chrétien Frédéric Dagobert Cuvier; დ. 23 აგვისტო, 1769, მონბელიარი — გ. 13 მაისი, 1832, პარიზი) — ფრანგი ბუნებისმეტყველი, ზოოლოგი, ცხოველთა შედარებითი ანატომიისა და პალეონტოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სახელმწიფო მოღვაწე. 1788 წელს დაამთავრა კარლის აკადემია შტუტგარტში; 1795 და 1818 წლებში იყო საფრანგეთის აკადემიის წევრი. კიუვიეს გამოკვლევები ეხება უმთავრესად ხერხემლიანი ცხოველების შედარებითი ანატომიის, პალეონტოლოგიისა და აგრეთვე ბუნებისმეტყველების ზოგად საკითხებს. ცხოველთა აგებულების შესწავლის საფუძველზე მან შექმნა ორიგინალური ზოოლოგიური სისტემა. კიუვიემ შეისწავლა უაღრესად მდიდარი პალეონტოლოგიური მასალა და გამოავლინა ნამარხ ცხოველთა სტრატიგრაფიული მნიშვნელობა. დღევანდელი და ამომწყდარი ცხოველების აღნაგობის დეტალურად შესწავლისას მან დაადგინა ნაწილთა შორის კანონზომიერ თანამიმართებათა (კორელაციების) არსებობა და დიდი წარმატებით გამოიყენა ისინი უმნიშვნელო ფრაგმენტების მიხედვით მთელი ჩონჩხის რეკონსტრუქციისათვის. კიუვიე არ ცნობდა ორგანული ბუნების ევოლუციას და კრეზციონიზმის მტკიცე მიმდევარი იყო. იგი უარყოფდა გენეზისურ კავშირს ორგანიზმების ჯგუფებს შორის; კორელაციები მას ორგანოთა შორის სტატიკურ თანამიმართებებად მიაჩნდა; სხვადასხვა გეოლოგიურ შრეში განსხვავებული ორგანიზმების არსებობის ასახსნელად კიუვიემ შექმნა ე.წ. „კატასტროფების თეორია“, რომლის თანახმად, სხვადასხვა ეპოქაში სტიქიური კატასტროფები (კატაკლიზმები) სპობდა მთელ ფლორასა და ფაუნას დიდ ტერიტორიებზე, სადაც შემდეგ სხვა ადგილებიდან მოსული ახალი ორგანიზმები სახლდებოდნენ. კიუვიეს მეცნიერული კონცეფციის უმართებულობის მიუხედავად, მან ბუნებისმეტყველების ისტორიაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. მის მიერ შესწავლილმა უმდიდრესმა მასალამ, მისმა მეთოდებმა და განზოგადებებმა კი დიდად შეუწყო ხელი ევოლუციონიზმის განვითარებას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 538.
ქისტაურის რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი

ქისტაურის რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი — რაფიელ ერისთავის სახელობის სახლ-მუზეუმი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქისტაურში. მუზეუმი დაარსდა 1951 წელს. მისი ექსპოზიცია შედგება 4 საგამოფენო დარბაზისა და სამუშაო ოთახისაგან. მუზეუმში ინახება მწერლის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი 6003 სხვადასხვა სახის სამეცნიერო და დამხმარე მასალა. ახმეტის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები [მკვდარი ბმული] საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2. თბ., 2004.