laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლაგოდეხის სახალხო თეატრი

ლაგოდეხის სახალხო თეატრი — 1939 წელს ლაგოდეხში დაარსდა მოყვარულთა თეატრი (ხელმძღვ. რ. ქართველიშვილი), რომელსაც 1940-1947 წლებში ეწოდებოდა საკოლმეურნეო თეატრი. 1947 წელს თეატრმა მცირე ხნით სახელმწიფო თეატრის სტატუსი მიიღო. 1951 წელს შეიქმნა დრამატული წრე, რომელმაც 1957 წელს თბილისში საკავშირო ფესტივალზე წარადგინა სპექტაკლი „ჩემი შვილი სიმონი“, რის შემდეგაც მიენიჭა სახალხო თეატრის წოდება. 1939-1984 წლებში დაიდგა ლ. სუმბათაშვილის „ტირიფების ქვეშ“, გ. ბეგაშვილის „სადგურის უფროსი“, პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, ა. ყაზბეგის „ციცია“ (რეჟ. რ. ქართველიშვილი); ე. გივიშვილის „კარგი ამხანაგები“, ე. ვარსკის „გზააბნეული შვილი“ (რეჟ. ა. ალაზნისპირელი); მ. მრევლიშვილის „შავი წიგნი“ (რეჟ. ნ. დეისაძე); ა. ყაზბეგის „ელეონორა“, ა. სამსონიანის „ჩემი შვილი სიმონი“, ი. ჭავჭავაძის „სარჩობელაზედ“ (რეჟ. ვ. თანდაშვილი); ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (რეჟ. ვ. კაბლელი) და სხვ. 1985-2022 წლებში ლაგოდეხის სახალხო თეატრის რეჟისორი იყო გ. ჯიბლაძე. მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია: გ. გორხელაშვილის „ალხანა და ჩალხანა“, ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“, გ. გოდერძიშვილის „რკინის კარს უკან“, დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“, რ. ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ მერე იქორწინეს“, ლ. თაბუკაშვილის „დარაბებს მიღმა გაზაფხულია“, ნ. დუმბაძის „კუკარაჩა“, ა. ცაგარლისა და ქ. ბახუტაშვილის „ძველი ვოდევილები“, გ. ვერულეიშვილის „ბაჩუნე“ და სხვ. 2022 წლიდან თეატრის რეჟისორია რ. კერვალიშვილი. 1981 წელს დრამატული თეატრის შენობა დაიწვა. ამჟამად იგი ფუნქციონირებს კინოთეატრ „სინემას“ შენობაში. ლაგოდეხის სახალხო თეატრის შესახებ გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი „მტვერით მოწამლულები“ (რეჟ. თ. ბართაია, 2018). ლაგოდეხის სახალხო თეატრი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი

ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი — ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალი, დაარსდა 1971 წელს სოფელ ბარდნალაში. პოეტის დამ მედეა ასათიანმა და მეუღლემ ანა ვაჩნაძემ უსასყიდლოდ გადასცეს მუზეუმს პოეტის მამისეული სახლი. დაახლოებით 170 წლის ქართულ ოდა-სახლს, რომელიც წაბლის ხის ბოძებსა და დოშაყებზე დგას, გარს უვლის რიკულებიანი ღია აივანი. სახლის პირველ სართულზე მოწყობილია დიდი ოთახი („პალატი“) ბუხრითა და მარნით, სადაც დევს მამაპაპეული ხორგა, ჩაჭილა, ხაპი, ხის გობები, სპილენძის კარდალები, თიხის დოქები. ეზოში დგას „სახლის წინ ნაგრიგალარი, გაფითრებული ჭადარი“, იქვე ახლოს მოსჩქეფს „გაცივებული ბინული“. ეზოში შემორჩენილია ლეჩხუმური ჯიშის ხეხილი: თურაშაული, აბილაური, ყინულა, შავი ქლიავი, ცოლიკაურის ჯიშის ყურძენი; ვენახშია პოეტის მამის – მექი ასათიანის საფლავი. პოეტის საწოლ ოთახში (რომელიც გადაჰყურებს ცხენისწყალს, ფანჯრიდან კი ჩანს ხვამლის მთა) დგას საწოლი ლადოსეული ბალიშითა და გადასაფარებლით, დგას ძველისძველი მაგიდა, რომელსაც საწერ მაგიდად იყენებდა ყმაწვილი პოეტი; აქვეა მარმარილოს სამელნე, კალმისტარი, კუთხეში მოთავსებულია ლერწმის თარო ლადოსეული წიგნებით და ის ცისფერი სარწყული, რომელსაც უძღვნა ლექსი („სარწყული“) და სხვ. სახლ-მუზეუმში პირველი ექსპოზიცია 1971 წელს ნ. აგიაშვილის კონსულტაციით მოამზადეს მ. ასათიანმა და ა. ვაჩნაძემ. 1984 წელს სახლ-მუზეუმს ჩაუტარდა რესტავრაცია და მიეცა ის პირვანდელი სახე, რომელიც სახლს პოეტის სიცოცხლეში ჰქონდა. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია. სახლ-მუზეუმის ფონდში 400-მდე ექსპონატია. 1985 წლიდან სახლ-მუზეუმში ტარდებოდა სახალხო დღესასწაული „ლადოობა“ (მაისის ბოლო კვირა); იგი ცაგერში დაწყებული სახალხო დღესასწაულის „ცაგერობის“ (ყოველწლიურად აღინიშნებოდა 1985 წლიდან) გაგრძელება იყო. ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ლექციონარი

ლექციონარი (ლათ. Lectionarium) — ქრისტიანულ სამრევლო და სამონასტრო ღვთისმსახურებაში სხვადასხვა დღესასწაულისა და დღისათვის დაწესებული საეკლესიო საკითხავების კრებული, რომელიც შეიცავს ბიბლიური წიგნებიდან ამოკრებილ ადგილებს. ლექციონარის შედგენის სხვადასხვა სისტემა და ტრადიცია არსებობდა: საბაწმინდის, იერუსალიმის, ბერძნული, ანუ კონსტანტინოპოლის და სხვა ქართულ ლექციონარებში, რომელთა უძველესი რედაქციების ფრაგმენტები შემონახულია ხანმეტ და ჰაემეტ პალიმფსესტებში (V–VIII სს.), კრებულის შედგენის სხვადასხვა ტრადიციაა ასახული. ლექციონარის ნიმუშია გიორგი მთაწმიდელის მიერ შედგენილი „საწინასწარმეტყველოც“, რომელიც შეიცავს საკითხავებს ძველი აღთქმიდან. ლექციონარის ის რედაქცია, რომელიც „ქართული ლექციონარის“, ანუ „იერუსალიმის კანონის“ სახელწოდებით არის ცნობილი, ბერძნულიდან თარგმნილი ძეგლია და ასახავს ღვთისმსახურების იერუსალიმურ წესს V-VIII საუკუნეების განმავლობაში. მისი უძველესი ვერსიის თარგმნა V საუკუნეში ივარაუდება. „ქართული ლექციონარი“ უმნიშვნელოვანესია იმ მცირერიცხოვან ძეგლთა შორის (მაგ., „სომხური ლექციონარი“, V-VI სს.), რომელთა მიხედვითაც მსჯელობენ ადრეულ ბერძნ. (იერუსალიმურ) და, საერთოდ, აღმოსავლურ ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაზე, რადგან ძეგლის ბერძნული პირველწყარო დაკარგულია. ძეგლს დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართული ენის, ბიბლიის ქართული თარგმანებისა და ადრეული სასულიერო პოეზიის ისტორიისათვის, ამასთანავე იგი მნიშვნელოვანი პირველწყაროა ქართული ეკლესიის ისტორიის მკვლევართათვის. „ქართული ლექციონარი“ (ძირითადი ხელნაწერი თარიღდება X–XI სს.) გამოიყენებოდა ქართულ ღვთისმსახურებაში X საუკუნის დასასრულამდე, ვიდრე ქართული ეკლესია კონსტანტინოპოლის ტრადიციებზე გადავიდოდა. ძეგლის დანიშნულება სცილდება ლექციონარის ფარგლებს, ის, უპირველეს ყოვლისა, ტიპიკონია „კანონად“ სახელდებული; საკითხავების გარდა შეიცავს უძველეს საეკლესიო საგალობლებს, განმარტებებს ღვთისმსახურების წესისა და რიგის შესახებ და, რაც მთავარია, საწელიწდო კალენდარს. ადრეული ქართული ლიტურგიკული კრებულები (მრავალთავი, იადგარი, კონდაკი და სხვ.) მთლიანად „ქართული ლექციონარის“ პრინციპებზეა აგებული. ძეგლი თარგმნილია რუსულ (1912), ბერძნულ (1914), ლათინურ (1959) და სხვა ენებზე. ხანმეტი ლექციონარი. ფოტოტიპური რეპროდუქცია, გამოსცა და სიმფონია დაურთო ა. შანიძემ, თბ., 1944; ქართული ლექციონარის პარიზული ხელნაწერი. გამოსაცემად მოამზადეს კ. დანელიამ, სტ. ჩხენკელმა და ბ. შავიშვილმა, თბ., 1987; Кекелидзе К., Иерусалимский канонарь VII века (Грузинская версия), Тфл., 1912; Tarchnishvili M., Le grand Lectionoinnive de l˒eglise de Jerusalem (Ve–VIIIe siècle), v. 1–2, Louvain, 1959–60. კეკელიძე ვ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; შანიძე ა., ჰაემეტი ტექსტები და მათი მნიშვნელობა ქართული ენის ისტორიისათვის, „ტფილისის უნივერსიტეტის მოამბე“, 1923, ტ. 3. ლექციონარი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ლეღვანურა

ლეღვანურა — მდინარე საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი. საზრდოობს ძირითადად თოვლისა და წვიმის წყლებით. ლეღვანურაში ბინადრობს სხვადასხვა სახეობის თევზი. ლეღვანურა დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ვლადიმერ ლეშკაშელი

ვლადიმერ თედორეს ძე ლეშკაშელი (დ. 10 ივლისი, 1929, სოჭი, რსფსრ — გ. 19 დეკემბერი, 1991, იქვე, 1994 წელს გადმოასვენეს თბილისში) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1974). აღმოსავლეთ გერმანიაში საბჭოთა ჯარების დაჯგუფების მოტომსროლელი დივიზიის მეთაური (1972-1974); ციმბირის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსის I მოადგილე (1974-1980); ზამბიის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მთავარი სამხედრო მრჩეველი (1980-1982). ჩრდილო კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდლის მოადგილე (1982-1991). ლეშკაშელი ვლადიმერ თედორეს ძე დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ლეშკაშის ციხე

ლეშკაშის ციხე — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. მდებარეობს საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, მდ. ციხიაღელის (მდ. ლაჯანურის მარცხ. შენაკადი) შუა წელზე, ნასოფლარის ტერიტორიაზე. ციხე შედგება 4-სართულიანი კოშკისა (7,4მ X 7მ) და გრძელი გალავნისაგან, რომელიც დიდ ტერიტორიას შემოსაზღვრავს. კოშკი ნაშენია ფლეთილი ქვითა და კირხსნარით. კარი მე-2 სართულის დონეზეა. ამავე სართულის კედლებში სათვალთვალო ღიობები და შეისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ხის სართულშუა გადახურვა ამჟამად ჩაქცეულია. სავარაუდოდ, მხოლოდ პირველ სართულს ჰქონდა ქვის ორკალთიანი გადახურვა. გალავანი კოშკის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კუთხეებს ებჯინება. ციხის ეზოში სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები შეინიშნება, მიწაში რამდენიმე ქვევრია. ჩანს, ლეშკაშის ციხეს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდა, მას იხსენიებენ რუსი ელჩები ნ. ტოლოჩანოვი, ა. იევლევი (1650-1652) და ი. გიულდენშტედტი (XVIII ს.). ალექსი იევლევის 1650–52 წწ. იმერეთის სამეფოში ელჩობის საანგარიშო აღწერილობა, რუსული ტექსტი ქართ. თარგმანით გამოსაცემად მოამზადა ი. ცინცაძემ, თბ., 1969; ბერძენიშვილი დ., ბანძელაძე ი., სურამელაშვილი მ., ჭურღულია ლ., ლეჩხუმი, თბ., 1983; გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში, გ. გელაშვილის გამოც., ტ. 1–2, თბ., 1962–64; ლეშკაშის ციხე დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ლეჩქოფის განძი

ლეჩქოფის განძი — ბრინჯაოს ცულების სამი განძი. აღმოჩენილია სხვადასხვა დროს სოხუმის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ ლეჩქოფის ტერიტორიაზე. პირველი განძი შემთხვევითაა აღმოჩენილი 1930 წელს, მიწის სამუშაოების დროს პ. მამფორიას ნაკვეთში. განძის შემადგენლობაში შედიოდა სხვადასხვა ტიპის ბრინჯაოს 15 ცული. სადღეისოდ შემორჩენილია მხოლოდ 2, რომლებიც დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. 1933 წელს გამოვლინდა ლეჩქოფის მეორე განძი, რომელშიც შედიოდა ბრინჯაოს ცული და რამდენიმე სეგმენტური იარაღი. სხვა მონაცემები ამ განძის აღმოჩენის შესახებ არ მოიპოვება. დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. ეს ორივე განძი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის საწყისი პერიოდით. 1961 წელს აღმოჩნდა მესამე განძი, რომელიც აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ვინმე მეთოდე ჯაკობიამ. ცულები ნაპოვნია გზის მშენებლობისას. განძის შემადგენლობაში შედის სამი ყუამილიან-ყუადაქანებული და ერთი კოლხური ცულის პროტოტიპი. ეს განძი ერთ გარკვეულ ადგილზე სხვადასხვა დროსაა აღმოჩენილი, მაგრამ განძად ან განძის შემადგენელ ნივთებად არის მიჩნეული. ერთ-ერთ ყუამილიან-ყუადაქანებულ ცულს აქვს მომრგვალებული პირი და თანაბარი სიგრძის ტანი. მეორე ნიმუშიც ასეთივეა, მაგრამ მას უფრო ფართო პირი და სუსტად დანაკვთული ნიღრები აქვს. ორივე ცულს აქვს ოთხწახნაგა ტანი, მესამე ცულს – საკმაოდ განიერი პირი. ტანის განაკვეთი ოვალურია. მეოთხე ნიმუში იმეორებს ლიხნის განძის I ჯგუფის ცულების ფორმას, ოღონდ უფრო მარტივია. იგი ძალიან წააგავს ურეკის ოვალურხვრელიან პატარა ზომის კოლხური ცულის პროტოტიპს. არქეოლოგ დ. ქორიძეს ლეჩქოფის 1961 წლის განძი მიაჩნია ურეკის განძის მასალების სინქრონიულად და ძვ. წ II ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებდა (ძვ. წ. XVIII– XVII სს.). მისი ასაკი უნდა განისაზღვროს ძვ. წ. XVI–XV საუკუნეებით. ლეჩქოფის 1961 წლის განძის მასალები ინახება სოხუმში, აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. აფაქიძე ჯ., აფხაზეთის გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის განძები, აფხაზეთი I, თბ., 2006; ქორიძე დ., კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ., 1965; მ ისივე, ლიხნის განძი და კოლხურ-ყობანური ცულების გენეზისის საკითხისათვის. სსმმ, XXX-B, თბ., 1968; Воронов Ю., Археологическая карта Абхазии. Сух., 1969. ლეჩქოფის განძი დაარქივებული 2023-10-02 საიტზე Wayback Machine.
ერფურტის ებრაული მემკვიდრეობა

ერფურტის ებრაული მემკვიდრეობა — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ქალაქ ერფურტში, თიურინგია, გერმანია. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 2023 წლის სექტემბერში ერ-რიადში მიმდინარე 45-ე სესიაზე. ძეგლი მოიცავს სამ ობიექტს: ძველი სინაგოგა, მიკვე და ქვის სახლი. ისინი ასახავენ ადგილობრივი ებრაული თემის ცხოვრებას და მის თანაარსებობას ქრისტიანულ უმრავლესობასთან შუა საუკუნეების ცენტრალურ ევროპაში, XI საუკუნის ბოლოდან XIV საუკუნის შუა ხანებამდე. Jewish-Medieval Heritage of Erfurt
ლეჩხუმის განძი

ლეჩხუმის განძი — II ტიპის კოლხური ნახევარდრაქმების (ჰემიდრაქმების) განძი (309 ც.) აღმოჩენილია 1918 წელს. ე. თაყაიშვილის მიერ პარიზიდან დაბრუნებული მასალის პაკეტზე, რომელშიც ეს განძი იყო მოთავსებული, ე. პახომოვის ხელით აწერია: „Из Лечхумского клада“. ერთ-ერთი მონეტის ავერსზე, ადამიანის გამოსახულების კეფასთან მოთავსებულია ასო „O“. დაცულია საქართველოს ეროვნული-მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახ. სახელმწ. მუზეუმის ნუმიზმატიკის განყოფილებაში (გ. ფ. №№6355–6664). დუნდუა გ., ჯალაღანია ი., ქართული ნუმიზმატიკური ლექსიკონი, თბ., 2009. ლეჩხუმის განძი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
დაკვირტვა

დაკვირტვა ან ბლასტოგენეზი — უსქესო გამრავლების ფორმა, რომლის დროსაც ახალი ორგანიზმი ვითარდება კვირტიდან, ერთ კონკრეტულ ადგილას უჯრედების გაყოფის გამო. ვინაიდან გამრავლების ეს ტიპი უსქესოა, წარმოქმნილი ორგანიზმი არის კლონი და თუ არ გავითვალისწინებთ მუტაციებს, იგი მშობლისეული ორგანიზმის იდენტურია. ჰიდრაში, კვირტი ვითარდება როგორც გამონაზარდი, უჯრედების სერიული გაყოფის გამო. ახლადწარმოქნილი ინდივიდები მომწიფებისას შორდებიან მშობლის სხეულს და ვითარდებიან დამოუკიდებელ ორგანიზმებად. შინაგანი დაკვირტვა ან ენდოდიოგენეზი წარმოადგენს უსქესო გამრავლების ფორმას, რომელიც ახასიათებთ ისეთ პარაზიტებს, როგორიცაა Toxoplasma gondii. ენდოპოლიგენია არის შინაგანი დაკვირტვის გზით, მშობლისეული ორგანიზმის ერთდროულად მრავალ შვილეულ უჯრედად დაყოფა. ზოგიერთი უჯრედი დაკვირტვით, ასიმეტრიულად იყოფა, მაგალითად, Saccharomyces cerevisiae, საფუარის სახეობა, რომელიც გამოიყენება ცხობაში. ამ პროცესის შედეგად წარმოიქმნება "მშობლისეული" და უფრო მცირე ზომის ,,შვილეული" უჯრედი. კრიოელექტრონულმა ტომოგრაფიამ ცოტა ხნის წინ გამოავლინა, რომ უჯრედებში მიტოქონდრიაც დაკვირტვით იყოფა ზოგიერთ მრავალუჯრედოვან ცხოველში შთამომავლობა შეიძლება განვითარდეს როგორც დედის გამონაზარდი. ცხოველებს, რომლებიც მრავლდებიან კვირტით, მოიცავს მარჯნებს, ზოგიერთ ღრუბელს, და ექინოდერმის ლარვას. ვირუსოლოგიაში, კვირტი არის ვირუსის გამოყოფის ფორმა, რომლითაც გარსიანი ვირუსები, უჯრედიდან გამოკვირტვის დროს მასპინძელი უჯრედის მემბრანისგან იძენენ გარე გარსს. სოფლის მეურნეობაში და მებოსტნეობაში, დაკვირტვა გულისხმობს ერთი მცენარის კვირტის მეორეზე გადანერგვას. ↑ James Desmond Smyth, Derek Wakelin (1994). Introduction to animal parasitology, 3, Cambridge University Press, გვ. 101–102. ISBN 0-521-42811-4.  ↑ Budding Plant Propagation Technique. plantpropagation.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-06-02. ციტირების თარიღი: 2023-10-01.
ვლადიმერ ლვოვი

ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე ლვოვი (დ. 7 მარტი, 1897, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 მაისი, 1942, ყირიმის ასსრ) — საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1940). რუსეთის სამოქალაქო (1917-1922) და II მსოფლიო ომის (1939-1945) მონაწილე. ბრიგადის, დივიზიის მეთაური. ამიერკავკასიის ფრონტის სარდლის მოადგილე (1941 წლის ნოემბრიდან), 51-ე ცალკეული არმიის სარდალი (1941 დეკემბრიდან). დაიღუპა ქერჩთან. ლვოვი ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე დაარქივებული 2023-10-02 საიტზე Wayback Machine.
კობოლი

კობოლი (COBOL, შემოკლებული ინგლ. COmmon Busines Oriented Language), ხელოვნური ენა, რომელსაც იყენებენ სააღრიცხვო-ეკონომიკური და სამმართველო ამოცანების აღწერისათვის. შეიქმნა აშშ-ში 1958-1960 წლებში. კობოლი უზრუნველყოფს ალგორითმების თვალსაჩინო და საკმაოდ კომპაქტური ფორმით ჩაწერას. ალგოლთან შედარებით იგი უფრო ახლოსაა საქმიანი ოპერაციებია ჩვეულებრივ ენასთან. ქსე, ტ. 5, გვ. 567, თბ., 1980
ლია (ფრინველთა გვარი)

ლია (Limosa) — ფრინველითა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგის (Charadriiformes) ჩიბუხასებრთა ოჯახიდან (Scolopacidae). წარმოადგენს საკმაოდ დიდი ზომის გრძელნისკარტა და გრძელფეხა ფრინველებს. საქართველოში გვხვდება ორი სახეობა – დიდი ლია (L. limosa) და მცირე ლია (L. lapponica). დიდი ლიას სხეულის სიგრძეა 36–44 სმ, ფრთაშლა – 70–82 სმ, მასა – 160–500 გ. მცირე ლიას სხეულის სიგრძეა 37–41 სმ, ფრთაშლა 70–82 სმ, მასა – 230–360 გ. მამრი მდედრზე პატარაა. სახეობები თითქმის ერთნაირი ზომა-წონისაა, მაგრამ მცირე ლიას ფეხები და ნისკარტი უფრო მოკლე აქვს. გამრავლების პერიოდში დიდი ლიას მამრს კისერი შეფერილი აქვს ქარციდან ჟანგისფრამდე, ზურგი კი მოხატულია შავი და ღია ყავისფერი კოპლებითა და ზოლებით, მკერდიდან მუცლისკენ სიქარცე ქრება და თეთრში იშვიათ განივ ზოლებად გადადის. მცირე ლიას მამრს გამრავლების პერიოდში კისერი, მკერდი და მუცელი მკვეთრი მოწითალო-ჟანგისფერი აქვს, ზურგის მხარეზე ყავისფერი, შავი და თეთრი ლაქები და ზოლები გასდევს. ორივე სახეობის მდედრები შეფერილობით თავიანთ მამრებს გვანან, მაგრამ ელფერი უფრო მკრთალი აქვთ. ზამთრისკენ ჟანგისფერი შეფერილობა ქრება და ღია მოყავისფრო ან მოთეთრო ყავისფერი ხდება, ზედა მხარეს კი მონაცრისფრო ელფერი ედება. ლია იკვებებიან კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით, მწერებით, ობობებით, მიმოფრენისას – კენკროვნებით, მარცვლეულით. ორივე სახეობა 3–4 კვერცხს დებს, დიდი ლია კრუხობს 22–24 დღე, მცირე ლია კი – 20–21. დიდი ლია ბუდობს როგორც ტუნდრაში (მხოლოდ ჩუკოტკაზე და ისლანდიაში), ისე უფრო სამხრეთით – შავი ზღვისა და ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროებამდე, მცირე ლია კი – ტუნდრაში, ევროპაში, აზიაში და ალიასკაზე. ზამთრობენ აფრიკაში, სამხრეთ აზიაში, ავსტრალიაში; მცირე ლია – ახალ ზელანდიაში. დაუჯდომლად გადაფრენის რეკორდი ეკუთვნის მცირე ლიას, რომლის ერთ-ერთმა მამრმა 12200 კმ იფრინა. საქართველოში გვხვდებიან მიმოფრენისას გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ამ დროს დიდ ლიას ძირითადად ვხვდებით დასავლეთ საქართველოში, აღმოსავლეთში – იშვიათად. ასევე იშვიათია მცირე ლია დასავლეთ საქართველოში. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერებისა და მოლუსკების განადგურებით. სპორტული ნადირობის ობიექტია. დიდი ლიას რიცხოვნობა ადგილსამყოფლის დაკარგვის გამო კლებულობს, რის გამოც სავარაუდოდ, ის დაცვის ობიექტი გახდება. ლია[მკვდარი ბმული]
Mega Man

Mega Man (ქართ. მეგაკაცი) — სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ვიდეოთამაშების სერია. ცნობილი, როგორც Rockman — იაპონიაში. შექმნილია Capcom-ის მიერ. თავდაპირველად გამოვიდა 1987 წელს Nintendo Entertainment System-სთვის და დღესდღეობით მოიცავს 50-ზე მეტ თამაშს სხვადასხვა პლატფორმებზე. 2023 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, სერიის 41 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მსოფლიო მასშტაბით. მთავარი სერია შედგება 11 თამაშისგან, ასევე Mega Man & Bass-ისაგან, სპინ-ოფ Game Boy-ის სერიისგან (იაპონიაში ცნობილი როგორც Rockman World, ქართულად — მეგაკაცის სამყარო), და სხვადასხვა კრებულებისაგან. კლასიკურ სიუჟეტურ ხაზს მოსდევს Mega Man X, Mega Man Zero, Mega Man ZX და Mega Man Legends სერიები. სიუჟეტურ ხაზში არ შედის სპინ-ოფი Mega Man Battle Network და Mega Man Star Force სერიები, რომლებშიც სიუჟეტები ალტერნატიულ სამყაროში ვითარდება, სადაც ინტერნეტი აყვავდა რობოტიზმის მაგივრად. თავდაპირველი Mega Man სერია გამოვიდა 1987 წლის 17 დეკემბერს. თავდაპირველ სერიაში, Mega Man არის რობოტი, რომელსაც თავიდან ერქვა Rock (მომდევნო სერიებში ეწოდა Mega-ც). იგი შეიქმნა Dr.Light-ის (დოქტორ ლაითის) მიერ Dr.Wily-ს (დოქტორ უაილის) თანაშემწეობით. Dr.Wily-მ უღალატა Dr.Light-ს და გადააპროგრამა მისი სხვა რობოტები მსოფლიოს დასაპყრობად. Rock-მა ისურვა ბოროტი მეცნიერის შეჩერება და ამიტომ ის გახდა Mega Man. Mega Man არის საიდ სქროლერი მოქმედებითი პლატფორმერი. მოთამაშემ უნდა გაიაროს ტურები Mega Buster-ის გამოყენებით, რაც არის პატარა ზარბაზანი მიმაგრებული Mega Man-ის ხელზე, გზადაგზა უნდა გაანადგუროს რობოტები. იმდროინდელი საზოგადოებისათვის ეს იყო რევოლუციური, რადგან თამაშში შეგეძლოთ აგერჩიათ რომელ ტურს რა თანმიმდევრობით გაივლიდით. ტურის ბოლოს გიცდით ე.წ. ,,რობოტი ოსტატი". მისი დამარცხების შემდეგ Mega Man-ს ენიჭება ამ ოსტატის სპეციალური იარაღი. ოსტატების დამარცხების შემდეგ მოთამაშე მიემგზავრება Dr.Wily-ს სასახლეში, სადაც აურჩევლად მოუწევს ტურების გავლა, ახალი უფროსების დამარცხება და ბოლოს თვით მეცნიერის დამარცხებაც. სპეციალური იარაღით შეგიძლიათ ზოგიერთი უფროსის უფრო ადვილად დამარცხება. ეს შთაგონებულია ცნობილი თამაშიდან ,,ქვა-ქაღალდი-მაკრატელი". მომდევნო თამაშებში გვხვდება ახალი რობოტი ოსტატები, რობოტები, უფროსები, სპეციალური იარაღები და Mega Man-ისთვის ახალი გაჯეტებიც. ჩნდება ახალი პერსონაჟებიც: Rush (რაში), Protoman (პროტომენი), Duo (დუო), Bass (ბეისი) და ა.შ. თავიდან თამაში გამოვიდა კონსოლ NES-სთვის, შემდეგ გადავიდა SNES-ზე. თამაშები არ გამოსულა მეექვსე თაობის კონსოლებისათვის, მაგრამ დაბრუნდა 7-ში. 2018 წელს გამოვიდა სერიის უახლესი სერია Mega Man 11. ჯერჯერობით თავდაპირველი სერია არ არის დასრულებული და დასკვნა არ არის გამოტანილი. Capcom-ს სურდა მეგაკაცის დიზაინის და კონტროლის შეცვლა როცა თამაშის სერია SNES-ზე გადადიოდა. სწორედ ამან გამოიწვია სიუჟეტური ხაზის განახლება და Mega Man X-ის შექმნა 1993 წელს. მოვლენები ვითარდება წლების შემდეგ, რომლებშიც მთავარი პერსონაჟია მეგაკაცის გაუმჯობესებული ვერსია X (იქსი) — ახალი რობოტი, რომელიც თავად აკონტროლებს თავის ქცევას, ემოციებს და გააჩნია აზროვნების უნარი. რესურსები ინტერნეტში ↑ Capcom-ის თამაშების გაყიდვები. ↑ ブレインナビ (December 20, 2002). Rockman Perfect Memories (ロックマンパーフェクトメモリーズ).. ISBN 4-575-16354-6.
შალვა ლიაძე

შალვა ივანეს ძე ლიაძე (დ. 5 აგვისტო, 1891, გორის მაზრა, რუსეთის იმპერია — გ. 29 აპრილი, 1962, თბილისი) — სამელიორაციო საქმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1951). დაამთავრა დონის (უკრაინა) პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მელიორატორის სპეციალობით. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918); ევალებოდა ფრონტის ჰიდროტექნიკური ორგანიზება სპარსეთისა და თურქეთის ტერიტორიებზე. მუშაობდა საქართველოს წყალთა მეურნეობის სისტემაში; 1918-1923 წლებში იყო გორის წყალთა მეურნეობის სამმართველოს უფროსი. 1923-1933 წლებში ხელმძღვანელობდა დოესი-გრაკლისა და სკრა-ქარელის არხების, კასპის რაიონში მტკვარზე ხიდის მშენებლობას, ასევე ტირიფონის სარწყავი სისტემის დაპროექტებასა და მშენებლობას; 1937-1950 წლებში ტირიფონის ველზე, სოფ. ხურვალეთთან არსებული ისტორიული ძეგლის, თამარ მეფის დროინდელი „რუსხუმალას“, ანუ მიწაყრილში გაყვანილი სარწყავი არხის მონაკვეთის აღდგენას; ასევე მუშაობდა ტროპიკულ სნეულებათა ინსტიტუტში, სადაც დიდი წვლილი შეიტანა მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის საქმეში. 1950-1959 წლებში „საქსახწყალპროექტში“ მუშაობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა სამგორის, აგრეთვე ტაშისკარისა და მუხრანის ველის სარწყავი სისტემების, კოლხეთის დაბლობზე დამშრობი არხების, ჭოროხისა და ცხენისწყლის მარეგულირებელი ნაგებობებისა და სოფლის წყალსადენების პროექტების შედგენაზე. 1959 წლიდან ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ საქმიანობას. ლიაძე შალვა ივანეს ძე[მკვდარი ბმული]
ლიბანიოსი

ლიბანიოსი (ძვ. ბერძნ. Λιβάνιος; დ. 314, ანტიოქია – გ. დაახლ. 393, იქვე) — გვიანი ანტიკური ხანის ბერძენი ორატორი, რომელიც მოღვაწეობდა და ასწავლიდა კონსტანტინოპოლში, ნიკეასა და ნიკომედიაში. შემორჩენილია ლიბანიოსის თხზულებები (საჯარო გამოსვლები, წერილები და ა.შ.) ორატორული ხელოვნების შესახებ. ქართული აზროვნების კონტექსტში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლიბანიოსის ცნობები იბერიელი უფლისწულისა და სარდლის – ბაკურის (IV ს.) შესახებ, რომელიც ფრიად განსწავლული ყოფილა ანტიკურ ფილოსოფიაში. ლიბანიოსი ქება-დიდებით მოიხსენიებს ბაკურს და აღნიშნავს, რომ იგი ბრწყინავდა თავისი სხეულითა და გონებით. ლიბანიოსს მოსწონდა ბაკურის ცხოვრების სტოიკური წესი, სიბრძნის სიყვარული, მისი სამართლიანობა, სიმამაცე და ზომიერება. ლიბანიოსის თანახმად, ბაკურს გამოარჩევდა „ლოგოსების სიყვარული“, რის გამოც იგი ღმერთებსაც კი უყვარდათ. „დიდი ბაკური“ (ასე მოიხსენიება მრავალ ბერძნულ წყაროსა და დოკუმენტში) თავისი დროის უდავოდ დიდი მჭევრმეტყველი იყო. აღსანიშნავია, რომ იგი არა მარტო „ჭვრეტითი ცხოვრების წესის“, არამედ „აქტიური ცხოვრების წესის“ განსახიერებაც გახლდათ. ლიბანიოსის ცნობების თანახმად, ბაკური თვითფლობის დიდოსტატიც იყო. მან საკუთარი ცხოვრება „ოქროს შუალედის“, ე. წ. „სამეუფო გზის“ მიხედვით მოაწყო და ამით ყველა ბრძენისა და ფილოსოფოსის ჭეშმარიტ მიზანსაც მიაღწია. წერილები, წგ.: გეორგიკა, ა. გამყრელიძის და ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1961. ირემაძე თ., გვიანი ანტიკური ხანის ფილოსოფია საქართველოში, „საპატრიარქოს უწყებანი“, 2019, №8; ხიდაშელი შ., ქართული ფილოსოფიის ისტორია (IV–XIII სს.), თბ., 1988., ლიბანიოსი[მკვდარი ბმული]
ლიგუსტიკუმი

ლიგუსტიკუმი, არაფის ლიგუსტიკუმი (Ligusticum arafoe Albov) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახიდან (Umbelliferae). კავკასიის იშვიათი ენდემური რელიქტური სახეობაა. საქართველოში მხოლოდ ჩრდილოეთ აფხაზეთში (ბზიფის ქედი) გვხვდება, საქართველოს გარეთ – ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში. იზრდება ზ. დ. 1600-2100 მეტრ სიმაღლეზე ტყის ზედა და სუბალპურ სარტყლებში –კირქვიანებზე, ტყის პირას, მდელოებსა და მაღალბალახეულში. გვხვდება პატარ-პატარა ჯგუფებად. მრავლდება თესლით. აფხაზეთში ამ მცენარის სურნელოვან ფესვურებს ადგილობრივი მოსახლეობა იყენებს თამბაქოს არომატიზაციისათვის. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში. ლიგუსტიკუმი[მკვდარი ბმული]