laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მოსკოვის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია (კოლომენსკოე)

მოსკოვის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია (რუს. Казанская церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკი-ზატონის რაიონში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1649-1653 წლებში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ძლევამოსილი ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. ეგვტერები კი ამბერკი იერაპოლელისა და დიმიტრი თესალონიკელის სახელზე. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. 1649 წელს ტახტის მემკვიდრის დიმიტრი ალექსის ძის დაბადებასთან დაკავშირებით გაიმართა ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის საერთოეკლესიური თაყვანისცემა. სწორედ ამ დროს ჩაეყარა საფუძველი ხატის სახელობის ეკლესიებს იაროსლავლსა და კოლომენსკოეს სამეფო სასახლის ეზოში. კოლომენსკოეს ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა ოთხი წლის შემდეგ. პეტრე პალამარჩუკი თავის წიგნში „ორმოცი კაჭკაჭი“ წერს, რომ არსებობს ლეგენდა თითქოს ეკლესია ააგეს ყაზანის აღების 100 წლისთავთან დაკავშირებით, ადრე მის ადგილზე არსებული ეკლესიის მაგივრად. გვიანდელი გადმოცემის თანახმად, პირველი ყაზანის ეკლესია მეფის სასახლეში ააგეს მეფე მიხეილ თევდორეს ძის პერიოდში 1630-იან წლებში. 1910 წელს ეკლესიის კედლებზე ფერწერის ნიმუშები გაჩნდა. 1941-1942 წლებში ეკლესია არ მოქმედებდა, შემდეგ მსახურება აღსდგა და მას მერე არ შეწყვეტილა. ტაძარში ინახება შემდეგი სიწმინდეები: XVII საუკუნის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი და სასწაულმოქმედი ღვთისმშობლის ხატი „ძლევამოსილი“. ჩრდილოეთის ეგვტერში ინახება იესო ქრისტეს ხის ქანდაკება. 1920-იან წლებში ქანდაკება მდებარეობდა მთავარ ტაძარში. კოლომენსკოეს ამაღლების ეკლესია Официальный сайт Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском на официальном сайте РПЦ Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском на сайте «Храмы России» ↑ П. Паламарчук, А. Демченко. Сорок сороков: Окраины Москвы. Изд-е 2. Книга и бизнес, 1992. Стр. 123. ↑ Церковь Казанской иконы Божией матери, XVII в., ансамбль усадьбы Коломенское. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-04-14. ციტირების თარიღი: 2018-04-15. ↑ Згура В. В. Коломенское. Очерк художественной истории и памятников. — М., 1928.
ევოლუე

ევოლუე (ფრანგ. évolué — „განვითარებული“) — ფრანგული იარლიყი, რომელიც კოლონიურ ეპოქაში, „განვითარებული“ აფრიკელი თუ აზიელი აბორიგენების აღსანიშნავად გამოიყენებოდა. „ევროპიზაციის“ ეს პროცესი, განათლების ამაღლებით თუ ასიმილაციით და ასევე მათში ევროპული ღირებულებების და ქცევის წესების დანერგვით ხდებოდა. ტერმინი ყველაზე ხშირად ბელგიურ და ფრანგულ კოლონიებში გამოიყენებოდა. ევოლუები საუბრობდნენ ფრანგულად, იცავდნენ ევროპულ კანონებს, ძირითადად მუშაობდნენ მომსახურების სფეროში და ცხოვრობდნენ კოლონიის ურბანულ ნაწილში. Gibbs, David N. (1991). The Political Economy of Third World Intervention: Mines, Money, and U.S. Policy in the Congo Crisis, American Politics and Political Economy. University of Chicago Press. ISBN 9780226290713.  Gillet, Florence; Cornet, Anne (2010) Congo-Belgique 1955-1965: Entre Propagande et Réalité. Brussels: Renaissance du livre. ISBN 9782507003302.  DeLancey, Mark W., and DeLancey, Mark Dike (2000): Historical Dictionary of the Republic of Cameroon (3rd ed.). Lanham, Maryland: The Scarecrow Press. Willame, Jean-Claude (1972). Patrimonialism and Political Change in the Congo. Stanford University Press. ISBN 9780804707930.
აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აქტი

აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის (გამოცხადება) აქტი (აზერ. Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi) — აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია (აქტი) რუსეთის იმპერიისგან. აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა 1918 წლის 28 მაისს, თბილისში გამოაცხადა. აზერბიაჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა, 1918 წლის 28 მაისს, აზერბაიჯანელთა ეროვნულმა საბჭომ დააფუძნა, მას შემდეგ, რაც რუსეთის იმპერია დაიშალა, რომელიც 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დაიწყო. ამიერკავკასიის სეიმის მუსულმანური წარმომადგენლობა გადაკეთთა აზერბაიჯანელთა ეროვნულ საბჭოში და 1918 წლის 28 მაისს, გამოაცხადა ახალი ერის დაბადება. მანამდე მხოლოდ გეოგრაფიული ტერმინი, აზერბაიჯანი, ახალი სახელმწიფოს ოფიციალური სახელწოდება გახდა და დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანი, რომლებსაც მანამდე სხვადასხვა სახელით ეწოდებოდა ამიერკავკასიელ მუსლიმებად და კავკასიელ თურქებად, ოფიციალურად აზერბაიჯანელები გახდნენ. ↑ (1998) Азербайджанская Демократическая Республика (1918 - 1920). Элм, გვ. 316. ISBN 5-8066-0897-2.
მოსკოვის კოზმას და დამიანეს ტაძარი (კოსმოდემიანსკოე)

მოსკოვის კოზმას და დამიანეს ეკლესია (რუს. Церковь Космы и Дамиана) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილოეთის ადმინისტრაციული ოლქის ლევობერეჟნის რაიონში. აქვს რეგიონალური არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი. ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო ეგვტერი ალექსანდრე ნეველის სახელზე. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. კოზმა და დამიანეს სახელობის ეკლესია სოფელ კოსმოდამიანსკოეში ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVI საუკუნეში. 1726 წელს დაიწყეს ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობა, მოძველებული ხის ეკლესიის ადგილზე. ახალი ტაძრის კურთხევა შედგა 1730 წელს. 1889 წელს კოსმოდამიანსკოეს ეკლესიის სამხრეთ ნაწილში ელენე ენალევაიას ქველმოქმედებითა და ალექსანდრე ნიკიფოროვის პროექტით, ააშენეს და აკურთხეს ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეგვტერი. მოგვიანებით (1896 წელს) ააგეს საეკლესიო-სამრევლო სკოლის შენობა. 1920-1930-იან წლებში ეკლესია მრევლის ძალისხმევით გადაურჩა მძიმე საბჭოთა წლებს. ამ პერიოდში ეკლესიის წინამძღვრად მსახურობდა მამა სერგი ვლადიჩენსკი, რომელიც 1931 წელს დააპატიმრეს და გადასახლებაში გარდაიცვალა. 1940 წლის 5 სექტემბერს ეკლესია დახურეს, ხოლო ეკლესიის შენობაში სტამბა განათავსეს. სტამბა ეკლესიის შენობაში განთავსებული იყო 1990-იან წლებამდე, შემდეგ სტამბა დახურეს და ეკლესია გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას.1994 წელს წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეგვტერში შესრულდა პირველი ლიტურგია და დაიწყო ეკლესიის აღდგენა და რესტავრაცია. 1998 წელს ეკლესიას სტუმრობდა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II. 2000 წელს ააგეს ეკლესიის სამრეკლო. 2002 წელს გუმბათზე ოქროს ჯვარი დაადგეს. 2003 წლიდან 2005 წლამდე ეკლესია სრულიად მოხატეს. ეკლესიასთან მოქმედებს საკვირაო სკოლა ბავშვებისათვის. ასევე მოქმედებს ახალგაზრდული წრე. 2015 წლის 11 ოქტომბერს პატრიარქმა კირილემ ტაძარი აკურთხა და აღასრულა საღვთო ლიტურგია ახლადაღდგენილ ეკლესიაში. О храм бессребреников Космы и Дамиана в Космодемьянском на сайте ПРАВОСЛАВИЕ.RU ↑ Храм свв. бесср. Космы и Дамиана. reestr.answerpro.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-15. ციტირების თარიღი: 2012-04-30. ↑ Храм святых бессребреников Космы и Дамиана в Космодемьянском. kosmaidamian.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-01-10. ციტირების თარიღი: 2016-01-11.
ციხვარგა

ციხვარგა — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4138 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. ციხვარგა მყინვარის ზედაპირიდან აზიდული ხმელეთის ნაწილია, რომლიდანაც ჩრდილოეთით მიემართება ფასტაკსეტეს მყინვარი (ურუხის აუზი), ხოლო სამხრეთით ერთი მყივარი ეშვება მდინარე ციხვარგულის ხეობაში (რიონის აუზი). მთა შემოსილია ხავსებითა და ლიქენებით. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 237.
ცალგმილის ქედი

ცალგმილის ქედი, ცალმაგის ქედი — ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. ცალგმილის ქედი გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს მდინარეების ნაკრისა და დოლრაჭალის წყალგამყოფს. უმაღლესი წერტილია მწვერვალი ცალგმილი (3993 მ). სხვა მწვერვალებიდან მნიშვნელოვანია ლედეშდვი (3826 მ), ლეირაყი (3755 მ) და ლახვრა (3720 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია ბახის უღელტეხილი (3137 მ). ცალგმილის ქედი აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, კრისტალური ფიქლებით, იურული ფიქლებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 203. ↑ მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 185.
ცეკური

ცეკური — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ცაგერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ჯონოულის მარცხენა შენაკადის — ახალოურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3170 მ. აგებულია ინტენსიურად დანაოჭებული და მკვეთრად მეტამორფული იურული პორფირიტებითა და მათი ტუფებით. შემორჩენილია მეოთხეული გამყინვარების კვალი. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტები. ჯაყელი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 190.
ჯონოულა

ჯონოულა — მდინარე საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2455 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 21 კმ, აუზის ფართობი 114 კმ². წარმოადგენს მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადს. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნები. ჯონოულას მარცხნიდან ერთვის მდინარე ახალჭალა, ხოლო მარჯვნიდან თეთრი ღელე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 4,79 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 571. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 140. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 233.
ჯომაღისწყალი

ჯომაღისწყალი — მდინარე საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2995 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადს. სიგრძე 11,2 კმ, აუზის ფართობი 67,8 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობაა გაზაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარში, წყალმცირობა — ზამთარში, ადრე შემოდგომაზე იშვიათად იცის წყალმოვარდნა. მდინარე ჯომაღისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 2040 მ სიმაღლეზე მდებარეობს სოფელი მაღი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,93 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 571.
ძეხვის ხე

ძეხვის ხე (ლათ. Kigelia africana ან Kigelia pennata) — მცენარე ბიგნონიასებრთა ოჯახისა. ლამაზი ხეა, ფართო ჩრდილიანი ვარჯი აქვს. განსაკუთრებით ორიგინალურია მსხმოიარე ხე — 30–60 სმ-მდე ნაყოფით, რომელიც ძალიან წააგავს ძეხვს; ხეზე გრძელი ყუნწით არის ჩამოკიდებული. ძეხვის ხის სამშობლოა ტროპიკული აფრიკა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 269.
ჯვარი (მთა)

ჯვარი — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების ტეხურისა და ხობისწყლის წყალგამყოფზე, მდინარე ხობისწყლის მარცხენა შენაკადის — ოჩხომურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1825 მ. აგებულია ქვედაცარცული კირქვებითა და დოლომიტებით. დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმები. მთის ქვემო და შუა კალთები შემოსილია წიფლნარ-მუქწიწვიანებით, ზემო — სუბალპური და ალპური მდელოებით. სვანიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 558.
ჯაყისწყალი

ჯაყისწყალი (თურქ. Derindere çay) — მდინარე საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ფოცხოვისწყლის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს თურქეთში, არტაანის პროვინციის პოსოფის რაიონში, ერუშეთის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2775 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 126 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 1,5 მ³/წმ. ჯაყისწყლის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ჯაყის ციხე. მდინარე ჯაყისწყალი განიხილება როგორც სასაზღვრო მდინარე საქართველოსა და თურქეთს შორის. აღსნიშნავია, რომ ბუნებრივი პირობების ზემოქმედების შედეგად, ჯაყისწყალმა შეიცვალა კალაპოტი, რის შედეგადაც ორ მონაკვეთზე შეცვლილი კალაპოტის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის მიზნით მასზე სამუშაოები განხორციელდა. მდინარის ბუნებრივი კალაპოტის აღდგენა მოხდა 1973 წლის საზღვრის რედემარკაციის მასალების მიხედვით. ↑ აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 547. ↑ ჯაყისწყალი — საგარეო საქმეთა სამინისტროს კომენტარი ↑ საგარეო საქმეთა სამინისტრო საქართველოს მიერ თურქეთისთვის ტერიტორიის გადაცემას უარყოფს
ღრამულა

ღრამულა — მდინარე საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე ჯეჯორის მარცხენა შენაკადს. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2640 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 17 კმ, აუზის ფართობი 45,3 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 1,36 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 598.
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (პოკროვსკოე)

მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (რუს. Храм Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ბასმანის რაიონში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ხოლო ეგვტერები მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე, მეორე კი ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულის სახელზე, რომელიც აღინიშნება 14 ოქტომბერს. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. სოფელ რუბცოვო-პოკროვსკოეს, რომელშიც მდებარეობს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და ღვთისმშობლის კვართის ტაძრები, აქვს დიდი ხნის ისტორია. სახელწოდება რუბცოვო სოფელმა მიიღო 1586 წელს. აქედან გამომდინარე, ხის ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია სოფელში უკვე უნდა არსებულიყო. XVII საუკუნის დასაწყისში სოფელ რუბცოვოს ახლოს, მდინარე იაუზის ნაპირზე მეფე მიხეილ თევდორეს ძემ ააშენა ქალაქგარე სასახლე, რომელშიც ცხოვრობდა მეფობის პირველი წლები, სანამ ააშენებდნენ კრემლს, მას შემდეგ, რაც იგი დაინგრა პოლონეთ-ლიტვის ჯარების შეჭრის შემდეგ. პოლონელების შეჭრის შემდეგ ნიკლოზ საკვურველთმოქმედის სახელობის ეკლესია აღადგინეს და კვლავ აკურთხეს 1615 წელს. მას შემდეგ, რაც სოფელში აშენდა მეორე, ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია, სოფლის სახელწოდებას დაემატა მეორე სიტყვა - პოკროვსკოე. ახალი ქვის ეკლესია პეტრე და პავლე მოციქულებისა და ღვთისმშობლის კვართის ეგვტერებით ააგეს 1765-1766 წლებში. ამჟამინდელი სამრეკლოს მშენებლობა კი დაიწყეს XIX საუკუნეში. 1889-1893 წლებში ეკლესიას დააშენეს და გააფართოეს. 1740-1750-იან წლებში ტაძრის თემში ცხოვრობდა ალექსანდრე სუვოროვი. 1931 წელს ეკლესია დახურეს. შენობა გადაეცა პურის ქარხანას. 1984 წელს პურის ქარხანა დაიხურა შენობის ავარიული მდგომარეობის გამო. 1992 წელს გადაკეთებული და ნახევრად დანგრეული შენობა დაუბრუნეს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1995 წელს შედგა პირველი ღვთისმსახურება. 1992 წლიდან ეკლესიის წინამძღვარია არქიმანდრიტი დიონისე (შიშიგინი). Храм Николая Чудотворца в Покровском на russian-church.ru Храм Николая Чудотворца в Покровском на sobory.ru Храм Николая Чудотворца в Покровском на ruvr.ru დაარქივებული 01.12.2008, საიტზე Wayback Machine. Историю церкви рассказывает её клирик священник Павел Кондраков (аудиофайл). Храм Николая Чудотворца в Покровском на сайте Богоявленского благочиния г. Москвы, центром которого он является დაარქივებული 2013-05-07 საიტზე Wayback Machine. . ↑ Храм Николая Чудотворца в Покровском. russian-church.ru.
ღესქე

ღესქე — მწვერვალი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ჭანჭახისა და ღარულის (რიონის სისტემა) წყალგამყოფ კედელას ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3426 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. მთის კალთები ციცაბოა, ზოგან — ქარაფოვანი. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 585.
ღეროს ფარვანა

ღეროს ფარვანა, სიმინდის ფარვანა (ლათ. Ostrinia nubilalis) — პეპელა Crambidae-ის ოჯახისა. სასოფლო-სამეურნეო მცენარეთა ნაირჭამია მავნებელია. ფრთების შლილი 23-32 მმ, სიცოცხლის ხანგრძლივობა 5-20 დღე. დამახასიათებელია სქესობრივი დიმორფიზმი. ნაყოფიერება მდედრისა — 200-700 კვერცხი, მაქსიმალური 1250-მდე. მუხლუხი ვითარდება 20-45 დღის განმავლობაში. ჭუპრის სტადია გრძელდება 20-45 დღე. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, შეყვანილია ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოს ტერიტორიაზე ძირითადად გავრცელებულია იმერეთსა და სამეგრელოში, თუმცა ეს მავნებელი მეტ-ნაკლები რაოდენობით გვხვდება თითქმის ყველგან, სადაც მოჰყავთ სიმინდის კულტურა. ღეროს ფარვანას მატლები 150-მდე სახეობის მცენარეს აზიანებს, განსაკუთრებით სიმინდს, კენაფს, სორგოს, ვაზს, ჩაის, ციტრუსებს და სხვა. მის ძირითად საკვებ კულტურას სიმინდი წარმოადგენს. ბრძოლის ღონისძიებათა შორისაა: კულტურათა მონაცვლეობა, ბრძოლა სარეველების წინააღმდეგ და მცენარეული ნარჩენების განადგურება. ↑ European Corn-borer Ostrinia nubilalis ↑ სიმინდის ანუ ღეროს ფარვანა (Pyrausta nubilalis Hb.)[მკვდარი ბმული]
ღვადარაში

ღვადარაში — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე, მწვერვალ ლაჰილსა და უღელტეხილ ლატფარს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3750 მ. აგებულია ზედაპალეოზოური და ტრიასული მეტამორფული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კვარციტებით, აგრეთვე ქვედაიურული ქანებით. ჩრდილო კალთაზე სათავე აქვს ენგურის სისტემის რამდენიმე მდინარეს. მთის კალთებზე არის ნაძვნარ-სოჭნარი, სუბალპური ტყე-მდელოები და ალპური მდელოები. მთის წვერი დაფარულია მარადი თოვლითა და მყინვარებით. დევდარიანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 586.
მიხეილ მუსხელიშვილი

მიხეილ მუსხელიშვილი, საფრანგეთში ცნობილი, როგორც მიშელ მუსხელი (ფრანგ. Michel Mouskhély; დ. 8 ივლისი, 1903, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 ივლისი, 1964, ვალე-დ’აოსტა, იტალია) — ქართული წარმოშობის ფრანგი პოლიტიკოსი, მეცნიერი და იურისტი. მიხეილ მუსხელიშვილი დაიბადა 1903 წელს, თბილისში, მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ნაწილში. მიხელ მუსხელიშვილი მამამ 1918 წელს უმაღლესი განათლების მისაღებად გერმანიაში გააგზავნა. ახალგაზრდა მუსხელიშვილმა განათლება გიოტინგენის, მიუნხენის, ლიონისა და პარიზის უნივერსიტეტებში მიიღო. მუსხელიშვილი ემიგრაციაში წავიდა დასავლეთ ევროპაში, საქართველოში წითელი არმიის შეჭრის შემდეგ, 1921 წელს. მიშელ მუსხელს იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი 1931 წელს მიენიჭა და პარიზის უნივერსიტეტის უმაღლესი საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევითი ინსტიტუტის პროფესორად მუშაობდა. 1940–1945 წლებში მიშელ მუსხელი ეგვიპტეში ცხოვრობდა და ლექციებს კაიროს ფუადის უნივერსიტეტში კითხულობდა. 1948 წლიდან სტრასბურგის უნივერსიტეტის სამართლის, პოლიტიკური და ეკონომიკური მეცნიერებების ფაკულტეტის პროფესორი იყო. 1959 წელს საბჭოთა კავშირისა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების კვლევითი ცენტრი დააარსა და ამ ცენტრს ხელმძღვანელობდა სიცოცხლის ბოლომდე . 1953–1964 წლებში მიწვეული პროფესორის სტატუსით აშშ–ის უნივერსიტეტებში ლექციებს კითხულობდა. მას გერმანიაში, შვეიცარიასა და სკანდინავიის ქვეყნებშიც იწვევდნენ. მიშელ მუსხელი, რომელიც ამავე დროს ალპინიზმით იყო გატაცებული, 1964 წლის 11 ივლისს ვალე-დ’აოსტში უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა. მუსხელი ფედერალისტური კვლევების საუნივერსიტეტო კოლეჯის სტუდენტების ექსპედიციას გაჰყვა მთაში, სადაც ფეხის დაცურების გამო რამდენიმე ათეული მეტრის სიღრმის ხევში გადაიჩეხა. დაჯილდოებულია ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენით (2022, სიკვდილის შემდეგ). ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 მიშელ მუსხელი – ქართველი იურისტი, რომელიც ევროკავშირამდე ევროგაერთიანებისთვის იბრძოდა, ნეტგაზეთი, 16 აპრილი, 2018 ↑ Alfred William Brian Simpson (2001), Human Rights and the End of Empire: Britain and the Genesis of the European Convention, p. 609. Oxford University Press, ISBN 0-19-926789-8. ↑ Ronald Hilton. Russian and Soviet Studies in France: Teaching, Research, Libraries, Archives, and Publications. Russian Review, Vol. 38, No. 1 (Jan., 1979), pp. 52-79. ↑ პრეზიდენტმა სტრასბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი მიხეილ მუსხელიშვილი (სიკვდილის შემდეგ) ბრწყინვალების ორდენით დააჯილდოვა, საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაცია. 13 დეკემბერი, 2022.
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (ტოლმაჩი)

მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (რუს. Храм Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ტაძარი-მუზეუმი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ზამოსკვორეჩიეს რაიონში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულის სახელზე, რომელიც აღინიშნება 14 ოქტომბერს. ტაძარი არის ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატის მუდმივი ადგილსამყოფელი. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. პირველი ხის ეკლესიის მშენებლობის შესახებ ისტორიული წყაოები მიუთითებენ 1625 წელს. ქვის ტაძარი კი ააგეს 1697 წელს, მისი ავტორია ლონგინ დობრინინი. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს სულიწმნდის სახელზე, ხოლო ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საკურთხეველი ეგვტერში გადაიტანეს. ეკლესია 1697-1770 წლებში ეკლესიას სულიწმინდა ეწოდება, ხოლო შემდეგ მიიღო წმინდა ნიკოლოზის სახელი. 1770 წელს სატრაპეზოში მიაშენეს ეგვტერი ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. ეგვტერის მშენებლობა დააფინანსა პირველი გილდიის ვაჭრის დემიდოვის ქვრივმა. 1834 წელს სატრაპეზო გადააკეთეს ფიოდორ შესტაკოვის პროექტის მიხედვით. 1855 წელს ეკლესიის წინამძღვრად დანიშნეს ვასილი ნეჩაევი. 1889 წლიდან კი ეკლესიის მღვდელია დიმიტრი კოსიცინი. საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი 1929 წელს დახურა. 1993 წელს აღსდგა ღვთისმსახურება. 1996 წლის 8 სექტემბერს მთავარი საკურთხეველი აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ. 1997 წელს დასრულდა ტაძრის რეკონსტრუქცია. На сайте ГТГ დაარქივებული 2017-05-16 საიტზე Wayback Machine. Храм святителя Николая в Толмачах на russian-church.ru На православие.ру ↑ На сайте ГТГ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-16. ციტირების თარიღი: 2018-04-16.
ღლაბუტა

ღლაბუტა, ლოტა (ლათ. Lota lota) — თევზი Lotidae-ის ოჯახისა. მტკნარი წყლის თევზია. მისი სხეულის სიგრძეა 1,2 მ, მასა 32 კგ აღწევს. დაფარულია წვრილი ქერცლით. აქვს 2 ზურგის ფარფლი. გავრცელებულია ევროპაში, ციმბირში, აზიაში, ამერიკაში. ძირითადად მდინარეებში ბინადრობს. მტაცებელი თევზია, სარეწაო მნიშვნელობა აქვს: ღვიძლისაგან ამზადებენ კონსერვს, თევზის ქონს, მოზრდილი ღლაბუტას კანისაგან კი — ტომრებს, ტყალგაუმტარ ტანსაცმელს, უნაგირზე გადასაკრავ საფენს. დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 595.
ღორჯომისწყალი

ღორჯომისწყალი, საციხური — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2165 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 13,4 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 97 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. ღორჯომისწყლის საშუალო წლიური ხარჯია 3,6 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 597.
ღუნიბის პლატო

ღუნიბის პლატო (რუს. Гуниб) — პლატო რუსეთში, დაღესტანში. წარმოადგენს რუსეთის ერთ-ერთ თვალწარმტაც მაღალმთიან პლატოს. გაწოლილია შიგა დაღესტანში, ავარიის ყოისუსა და ყარაყოისუს ქვემო დინებათა მდინარეთაშუეთში. სიმაღლე 2354 მ-მდე. უმთავრესად აგებულია კირქვებით. ციცაბო კირქვული ფლატეები ღუნიბის პლატოს ანიჭებს ძნელმისადგომი ბუნებრივი ციხესიმაგრის იერს. მზიანი დღეების რაოდენობა წელიწადში 310 დღეა. აქაურ მაღალმთიან კლიმატს ახასიათებს უქარო ამინდები და ნისლიანობის უქონლობა. არის ჩანჩქერები, ბევრია წყარო. ღუნიბის პლატოს ფარგლებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1550 მ სიმაღლეზეა კლიმატური კურორტი ღუნიბი, სადაც არის მუზეუმი და ბოტანიკური ბაღი. ღუნიბის პლატოდან მოჩანს დაღესტნის დიდი ნაწილი და კავკასიონის მწვერვალები. პლატოს ფარგლებში გუსტავ რადემ აღმოაჩინა აქამდე უცნობი არყის რელიქტური სახეობა, რომელმაც შემდგომში მიიღო სახელწოდება „რადეს არყი“. აული ღუნიბი შამილის უკანასკნელი თავშესაფარი იყო ცარიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს. 1859 წლის 25 აგვისტოს შამილი აქ ჩაბარდა ტყვედ რუსეთის ჯარებს. ↑ Гуниб | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-05. ციტირების თარიღი: 2020-06-05. ↑ Физическая география Дагестана, Москва, 1996 ↑ Гюль К. К., Власова С. В., Кисин И. М., Тертеров А. А. Физическая география Дагестанской АССР. 1959.
ყადლასანისწყალი

ყადლასანისწყალი — მდინარე საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე დიდი ლიახვის მდგენელს. სიგრძე 13,2 კმ, აუზის ფართობი 57,3 კმ². სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3218 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულ-ზაფხულშია, წყალმოვარდნები — ზაფხულ-შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 1,1 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 606.