laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბახანის დევის პინა

ბახანის დევის პინა (თასი) — არქეოლოგიური ძეგლი, აღმოაჩინეს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბახანთან (მდ. გუდამაყრის არაგვის ხეობაში, ფასანაურიდან 8 კმ-ზე), თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 1959 წელს შეისწავლა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ს. ბედუკაძე). დევის პინებიდან დღეისათვის მხოლოდ ერთი პინაა შემორჩენილი, რომელიც დაცულია ფასანაურის რესტორნის ეზოში. იგი შირიმის კვადრატული ფილაა (60 სმ × 60 სმ × 25 სმ), რომლის შუაში ამოკვეთილია კვადრატული ღრმული. გადმოცემით, ასეთი პინები ტაძართან იყო და რელიგიურ დღესასწაულებზე მათში მეწველ ძროხებს ჩაწველიდნენ ხოლმე, რაც დაკავშირებული იყო ნაყოფიერების კულტთან. კალანდაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 227. კალანდაძე ს., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ბედონის პირველი კოშკი

ბედონის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის განაპირას. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკს ნახევარწრიული მოხაზულობის ზურგი მთისკენ აქვს მიქცეული, პირი — ხევსიკენ. დანგრეული კოშკის ქვედა სართულის დასავლეთი კედელი მოგვიანებით აღუდგენიათ და კოშკი სამლოცველოდ უქცევიათ. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 227.
ბედონის მეორე კოშკი

ბედონის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონში. განეკუთვნება XIII საუკუნეს. კოშკი გეგმით კვადრატულია, ნაგებია კარგად გათლილი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის ნაწილი. კოშკის ქვედა ნაწილი მიწის დონიდან 4 მეტრის სიმაღლეზე მასიურია. პირველი სართულს შესასვლელის გარდა სხვა არქიტექტურული ელემენტი არ გააჩნია. სოფლის გარეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ასეთივე კოშკის ნანგრევები. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 227.
ვანანდის სამეფო

ვანანდის სამეფო, ყარსის სამეფო — სომხური ფეოდალური სახელმწიფო 963-1064 წლებში ცენტრით ქალაქ ყარსში (ქართული წყაროებით — კარი). სამეფო ძირითადად მოიცავდა ვანანდის მხარეს (აირარატის ოლქი). მისი ტერიტორია შეესაბამება თანამედროვე თურქეთის ყარსისა და სარიყამიშის რაიონებს. თავდაპირველად ვანანდის მხარეს ადგილობრივი მთავრები განაგებდნენ, VIII საუკუნის ბოლოდან კი ბაგრატუნების ხელში აღმოჩნდა. 963 წელს სომხეთის (ანისის) მეფის აშოტ III-ის მიერ ყარსის გამგებელად დანიშნულმა მისმა ძმამ, მუშეღ ბაგრატუნმა, თავი მეფედ გამოაცხადა, მაგრამ ვანანდი, სხვა სომხური სამეფოების მსგავსად, ბაგრატუნების ანისის სამეფოსთან ვასალურ დამოკიდებულებაში იყო. მუშეღმა (ზეობდა 963-984) თავისი ძალაუფლება ყარსის გარდა არშარუნიქზე, ასევე ბასიანისა და აშოცის ნაწილზეც განავრცო. მუშეღის შვილისა და მემკვიდრის — აბას I-ის მეფობის წლები (984-1029) სამეფოს აყვავების ხანა იყო. ყარსი მნიშვნელოვან სავაჭრო და კულტურულ ცენტრად იქცა. ბიზანტიის იმპერიასთან ომში (1021-1023) ვანანდი საქართველოს მეფის გიორგი I-ის მოკავშირედ გამოდიოდა. 1064 წელს ვანანდი აბას I-ის მემკვიდრემ — მეფე გაგიკმა (იგივე აბას II) ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე X-ს დაუთმო. საქართველოს თავდაცვისათვის ვანანდზე კონტროლს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რის გამოც ქართველი მეფეები ცდილობდნენ მის შემოერთებას. „მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, „სიმაგრენი ვანანდისა და კარნიფორისანი“ XI საუკუნის 70-იანი წლების დასაწყისში სელჩუკიანი თურქების წინააღმდეგ მებრძოლ გიორგი II-ს აუღია. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსის ცნობით კი — ბიზანტიის იმპერიის დიდმოხელემ, გრიგოლ ბაკურიანის ძემ, რომელიც იმ დროს ოლთისს, კარნუ ქალაქსა და კარს ფლობდა, კარის ციხე-ქალაქი და მისი მიმდგომი ქვეყანა გიორგის გადასცა, ხოლო გიორგი II-მ ის შავშელ აზნაურებს ჩააბარა სამმართველოდ. 1075–1080 წლებში ვანანდის ქვეყანა სელჩუკიანმა თურქებმა დაიპყრეს. დავით IV აღმაშენებელმა სომხეთში ლაშქრობისას ანისის შემდეგ ვანანდიც გაათავისუფლა სელჩუკიანთა ბატონობისაგან და საქართველოს შემოუერთა. 1205–1206 წლებში, თამარ მეფის დროს, კიდევ ერთხელ გამოიხსნა ვანანდი მაჰმადიანი მფლობელებისგან. XIII საუკუნის შემდეგ ვანანდმა, როგორც ცალკე ტერიტორიულმა ერთეულმა, არსებობა შეწყვიტა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 630. მაისურაძე გ., ვანანდი // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Hewsen, Robert H., Vanand, in: Dictionary of Middle Ages, Vol. 12, New York, 1989. — pp. 353-354.
ნელმა

ნელმა (ლათ. Stenodus leucichthys nelma) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. თევზთეთრას ქვესახეობა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის აუზში. ნახევრადგამსვლელი ან მტკნარი წყლის თევზია. მისი სხეულის სიგრძეა 1,3 მ, წონა 50 კგ-მდე. ტოფობს შემოდგომაზე. ნაყოფიერება 125–420 ათ. ქვირითი, რომელიც ვითარდება ქვებს შორის მთელი ზამთრის განმავლობაში. მტაცებელია სიცოცხლის პირველივე წლიდან. იკვებება ცქიმურებით, ჭაფალებითა და სხვა. ძვირფასი სარეწაო თევზია; გამრავლების ობიექტია. ცნობილია ადგილობრივი ფორმები. დიდი თევზია. ჩვეულებრივ 30-40 კგ-ია. მისი საშუალო წონა სხვადასხვა წყალსატევებში 5-იდან 12 კგ-მდეა. ქვირითს ყრის სექტემბრის მეორე ნახევარსა და ოქტომბერში. სასიცოცხლო ციკლის ხანგრძლივობა ირტიშში, პეჩორასა და ობში შეადგენს 16 წელს, ენისეიში, ლენასა და ანადირში 22 წელს. ნელმა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) თევზთეთრა და ნელმა დაარქივებული 2021-11-26 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
ბედონის ყველაწმინდის ეკლესია

ბედონის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან ვიწრო და დაბალი გვიანდელი მინაშენი აკრავს. მომდევნო ხანებში სამხრეთი მინაშენისათვის დასავლეთიდან კვადრატული გეგმის ორფერდასახურავიანი ნაგებობა მიუდგამთ, რომელიც ეკლესიის დასავლეთის ფასადის თითქმის ნახევრამდე აღწევს. ეკლესია აგებულია მოზრდილი ზომის, უხეშად ნათალი ქვით. წყობა უმეტესად რეგულარულია. ქვემს შორის დარჩენილი არეები შევსებულია კირის ბათქაშით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია - მინაშენიდან. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. მინაშენის იატაკი ეკლესიის იატაკის მიმართ რამდენადმე მაღალია, რის გამოც კარის ღიობში კიბის ორი საფეხურია მოწყობილი. ეკლესიის შიდა სივრცე განათებულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმლით, რომლებსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვთ. აღმოსავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. დასავლეთისა ოდნავ მაღალია და ზემოთკენ შესამჩნევად ვიწროვდება. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - კუთხეებში მომრგვალებული. საკურთხეველი გადახურულია საკმაოდ ტლანქად ნაწყობი კონქით. საკურთხეველში ორი ტრაპეზი დგას. ერთი სარკმლის ქვემოთაა, კედელთან, მეორე, რამდენადმე მოზრდილი - შუაში. აღმოსავლეთი კედლის ჩრდილოეთ კიდეში ერთი მცირე ზომის ნიშანია, სამხრეთ კედელში - სამი. ინტერიერის კედლებს მთელ სიგრძეზე საფეხური გასდევს. ეკლესიის უსწორო მოხაზულობის კამარა მარტივ კონსოლებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. ერთი შეკიდებული საბჯენი თაღია კამარის დასავლეთ კიდეში. სამხრეთი მინაშენი განივი კედლით ორ არათანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. მათგან დასავლეთისა კვადრატულია და ეკლესიის კარიბჭის დანიშნულებას ასრულებს. კარიბჭეში შესასვლელი თაღოვანი კარი დასავლეთის მინაშენიდანაა. კარის არქიტრავზე კაუჭებიანი წარბია ამოკვეთილი. კარიბჭის სამხრეთ კედელში ფართო სწორკუთკა სარკმელია. აღმოსავლეთით - კარი, რომლითაც კარიბჭე მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილს უკავშირდება. ამ ნაწილს ერთი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. დასავლეთ მინაშენში სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მინაშენის კედლებში ოთხი სათოფური და ორი სწორკუთხა ნიშია. განათებულია დასავლეთ კედელში მოწყობილი თაღოვანი სარკმლით. ეკლესიის ფასადები სადაა. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. დასავლეთ სარკმლის თავზე ამოკვეთილია მცირედ შეღრმავებული თაღი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით, რომელსაც განივ ფასადებზე, ფრონტონის კუთხეებთან, ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესია და ორივე მინაშენი ფიქლითაა გადახურული . ეკლესიის სახურავს მაღალი კეხი გასდევს, რომლის აღმოსავლეთ კიდეს ქვაში გამოკვეთილი პატარა ჯვარი აგვირგვინებს. დასავლეთ მინაშენის დასავლეთ ფრონტონის წვეროზე კი ვერძის ქანდაკებაა დადგმული. ეკლესიის სამხრეთით, ფიქლით ნაგებ გვიანდელ კვარცხლბეგზე დგას ქვის ჯვარი, რომელზეც დაბალი რელიეფით რომბში ჩასმული მზის სიმბოლური გამოსახულებაა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 227.
სქიმა

სქიმა (ძვ. ბერძნ. σχῆμα – გარეგნული სახე, ფორმა) — მონაზვნობისა და ბერობის უმაღლესი ასკეტიკური ხარისხი მართლმადიდებლურ ეკლესიაში. სამონაზვნო სქიმა სიმბოლურად გამოხატავს უდაბნოში მოღვაწე წმინდა იოანე ნათლისმცემელს, რომელიც აქლემის ბეწვით იყო მოსილი, წელზე კი ტყავის სარტყელი ერტყა. სქიმა გვხვდება ორ ხარისხში, ესენია: მცირე სქიმა და დიდი სქიმა. მცირე სქიმით — იმოსებიან მორჩილები ბერად ან მონაზვნად აღკვეცისას. დიდი სქიმის — მიმღები ბერების ხარისხის სახელწოდებას წინ ემატება „სქიმ“ (სქიმმონაზონი, სქიმიღუმენი, სქიმარქიმანდრიტი). ჩვეულებრივ ისინი ცხოვრობენ სხვა საძმოებისგან განცალკევებით. იოანე პეტრიწის განმარტება სქიმის შესახებ: „სქიმა ეწოდების ნაკვეთსა, ხოლო მონაზონნი რა შეიმოსენ სქიმასა, ჯერ–არს განიკვეთოს მსოფლიოთა საქმეთაგან. სქიმაჲ, რომელ არს ნაკვეთი.“ ლ. ბარბაქაძე, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის“, თბილისი, 2013 წ. „იოანე პეტრიწის თარგმანები“, წიგნი II, გვ. 11, 3.
გურჯუსტანი

„გურჯუსტანი“ (აზერ. Gürcüstan, „საქართველო“) — ყოველკვირეული დამოუკიდებელი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გაზეთი აზერბაიჯანულ ენაზე. დაარსდა 1921 წელს თბილისში. სხვადასხვა დროს ერქვა: „იენი ფიქირი“ („ახალი აზრი“, 1922), „იენი ქენთი“ („ახალი სოფელი“, 1927–38), „სოვეტ გურჯუსტანი“ (1938-1990). 1946–1960 წლებში გაზეთი არ გამოდიოდა. საბჭოთა პერიოდში იყო პარტიული და სახელმწიფო ბეჭდვითი ორგანო. 1990 წლიდან ჰქვია „გურჯუსტანი“. სხვადასხვა დროს რედაქტორები იყვნენ: მ. ნასირი, მ. მურადოვი, ყ. ყულიევი, მ. რასულ-ზადე, ჰ. საბრი, მ. ჰუსეინოვი, თ. ჯაფარლი, სულეიმან სულეიმანოვი (1972-2014). გაზეთი აშუქებს საქართველოს საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ცხოვრების, ეკონომიკის, კულტურის და სხვა საკითხებს. რედაქცია დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ (სსრკ, 1972) და ღირსების (საქართველო, 1997). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. ↑ განცხადება[მკვდარი ბმული], საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო. 30 ივნისი, 2014. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №588, „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“. 18 ოქტომბერი, 1997.
ჟან რენუარი

ჟან რენუარი (ფრანგ. Jean Renoir; დ. 15 სექტემბერი, 1894 — გ. 12 თებერვალი, 1979) — ფრანგი კინორეჟისორი. მხატვარ პიერ ოგიუსტ რენუარის შვილი. მისი როგორც სცენარისტის და რეჟისორის დებიუტი კინოში შედგა ფილმებში „უღიმღამო ცხოვრება“ (1924) და „წყლის ასული“ (1925). კინორეჟისორ ერიხ ფონ შტროჰაიმისა და გერმანული ექსპრესიონისტების შემოქმედების გავლენით მოახდინა ემილ ზოლას რომანის — „ნანას“ ეკრანიზაცია (1931). მსოფლიო აღიარება მოუტანა ფილმმა „ძუკნა“ (1931), რომელმაც რენუარის შემოქმედაბაში რეალისტური პერიოდი გამოამჟღავნა, რომელიც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სოციალურ პრობლემებს ანიჭებდა. სასიცოცხლო დამაჯერებლობის მსოფლიო პოეტურ აღქმასთან შეერთება დამახასიათებელია მისი საუკეთესო ნამუშევრებისათვის: „ბუდიუ, წყლიდან გადარჩენილი“ (1932), „ბატონ ლანჟის ბოროტმოქმედება“ (1936), „ადამიანი-მხეცი“ (1938), „თამაშის წესები“ (1939) და სხვა. ნეორეალიზმის ერთ-ერთ წინამორბედად მიიჩნევენ სამხრეთ საფრანგეთის მუშა-იმიგრანტების ცხოვრების შესახებ ფილმს „ტონი“ (1935). ჰუმანიზმით, ფსიქოლოგიური სიღრმითა და სოციალური მახასიათებლის სიზუსტით აღნიშნულია ანტიმილიტარისტული სურათი „დიდი ილუზია“ (1937, ჯილდო ვენეციის კინოფესტივალზე). მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისიდან რენუარი მუშაობდა აშშ-ში. აქ გადაიღო ფილმები: „ეს მიწა ჩემია“ (1943), „სამხრეთელი“ (1945, ჯილდო ვენეციის კინოფესტივალზე) და „მოახლის დღიური“ (1946). ჟან რენუარი ევროპაში 1951 წელს დაბრუნდა. ომისშემდგომ პერიოდში ჩამოცილდა რეალისტურ მანერებს, დიდ ყურადღებას უთმობდა სანახაობრივ და პლასტიკურ ჰარმონიას. იმპრესიონიზმის გავლენით შექმნა ფილმები: „მდინარე“ (1951), „ფრანგული კანკანი“ (1954), „ელენე და მისი კაცები“ (1956), „საუზმე ბალახზე“ (1959). სხვა ფილმებს შორისაა: „ჩარლსტონი“ (1927), „ასანთის პატარა გამყიდველი“ (1928), „ფსკერზე“ (1936), „ოქროს კარეტა“ (1952), „ექიმ კოდელიეს ანდერძი“ (1959), „ჟან რენუარის პატარა თეატრი“ (1970). უმეტესობა თავისი ფილმების სცენარის ავტორია, აგრეთვე გამოდიოდა როგორც მსახიობიც. ჟან რენუარს მსოფლიო კინემატოგრაფში შეტანილი წვლილისთვის მიენიჭა ოსკარის ჯილდო (1970). Cauliez A.-J. J. Re­noir. P., 1962; Venego­ni C. F. J. Renoir. Firenze, 1975; Sesonske A. J. Renoir. L., 1980; Ба­зен А. Ж. Ре­ну­ар. М., 1995. ჟან რენუარი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ჟან რენუარი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
გუსლი (ჟურნალი)

„გუსლი“ (რუს. Гусли, „გუსლი“) — ყოველკვირეული მხატვრულ-იუმორისტული სურათებიანი ჟურნალი, გამოდიოდა თბილისში რუსულ ენაზე 1881–1882 წლებში. რედაქტორობდა პოეტი ივანე თხორჟევსკი, მუდმივი თანამშრომლები იყვნენ პეტრე ოპოჩინინი და ალექსანდრა თხორჟევსკაია (პალმი). კარიკატურები და ნახატები ეკუთვნოდა მიხეილ ჩემოდანოვს. „გუსლი“ აგრძელებდა ჟურნალ „ფალანგის“ ტრადიციებს. მიზნად ისახავდა ბრძოლას სიცრუესთან, თვითნებობასთან. ჟურნალი დაიხურა მთავრობის ბრძანებით. პრილიპკო რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. Гусли, тифлисский журнал. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, т. IXa (1893): Гравилат — Давенант, - გვ. 924.
ივანე სიხარულიძე

ივანე ალექსის ძე სიხარულიძე (დ. 25 ივნისი, 1896, ჩოხატაური, ოზურგეთის მაზრა — გ. 6 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი, მედიცინის დოქტორი (1946), პროფესორი (1947), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1958). 1924 წელს დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1943 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის თვალის სნეულებათა კათედრას. შეისწავლიდა თვალის სნეულებთა საკითხებს: თვალის ფსკერის ცვლილების მნიშვნელობას არტერიული ჰიპერტონიის დიაგნოზისა და პროგნოზისათვის, ექსპერიმენტულ კერატიტს და სხვა. ქართულ ენაზე შეადგინა ოფთალმოლოგიის სახელმძღვანელო (1955). დაჯილდოებულია წითელი დროში,ს საპატიო ნიშნისა ორდენებითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 414. ივანე სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ივანე თხორჟევსკი

ივანე ფელიქსის ძე თხორჟევსკი (რუს. Иван Феликсович Тхоржевский; დ. 1843, სევასტოპოლი, — გ. 3 აპრილი, 1910, თბილისი) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი. მეუღლესთან, ალექსანდრა ალექსანდრეს ასულ პალმთან (დ. 30 დეკემბერი, 1855, ოდესა, — გ. თებერვალი, 1933, ლენინგრადი) ერთად ხშირად აქვეყნებდა ლექსებს საერთო ფსევდონიმით „ივან-და-მარია“ (Иван-да-Марья). XIX ს. 70-იანი წლების დასასრულს ცოლ-ქმარი თბილისში ჩამოვიდა და აქაურ ლიტერატურულ-საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩაება. მათი ნაწარმოებები იბეჭდებოდა ადგილობრივ რუსულენოვან იუმორისტულ ჟურნალ „ფალანგაში“ (1880–1881). ამ ჟურნალის აკრძალვისთანავე, 1881 წლის დეკემბრიდან, თხორჟევსკიმ თბილისელი ინტელიგენციის დახმარებით გამოსცა მხატვრულ-იუმორისტული ჟურნალი „გუსლი“ (1881–1882), რომელშიც იბეჭდებოდა მისი, აგრეთვე დავით ერისთავის, დ. მინაევის, ალექსი პლეშჩეევის, ალექსანდრა პალმის და სხვათა ნაწარმოებები. თხორჟევსკის დიდ დახმარებას უწევდნენ ნიკო ნიკოლაძე და სხვა ქართვ. მოღვაწეები. 1901 წელს თხორჟევსკის რედაქტორობით გამოიცა ჟურნალი „არგონავტი“. 1892-1893 წლებში თბილისში გამოიცა „ივან-და-მარიას“ მიერ ნათარგმნი ფრანგი პოეტის, პიერ-ჟან დე ბერანჟეს ლექსების კრებული, 1897 წელს კი — კრებული „ქართული პოეზიის ნიმუშები“, რომელშიც შევიდა თხორჟევსკის მიერ თარგმნილი გრიგოლ ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ილია ჭავჭავაძის, რაფიელ ერისთავის და სხვათა ნაწარმოებები. ეს იყო ქართველი მწერლების ნაწარმოებთა ერთ-ერთი პირველი კრებული რუსულ ენაზე. შადური ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. Макарова Г. Кто такие «Иван-да-Марья?», ჟურნ. «Вопросы и ответы», 1969, №10; Письма русских литературно-общественных деятелей к Н. Я. Николадзе, ред. и вводная ст . В. С. Шадури, Тб., 1949.
მარიამ სიხარულიძე

მარიამ ალექსის ასული სიხარულიძე (დ. 3 აპრილი, 1907, გოგოლესუბანი, ოზურგეთის მაზრა — გარდაცვალების თარიღი უცნობია) — ქართველი სელექციონერი, მემცენარე, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1969), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1980). 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. მისი გამოკვლევები ეხება საქართველოს მინდვრის კულტურათა ბოტანიკური შედგენილობის, მათი სელექციური ღირსებისა და სელექციის მეთოდიკის საკითხებს. შექმნა პერსპექტიული სასელექციო მასალა ინტენსიური ტიპის ხორბლის ახალი ჯიშების გამოსაყვანად. თანაავტორია ლობიოს დარაიონებისა და ახალი ჯიშების გამოყვანისა. ეკუთვნის სახელმძღვანელო „მინდვრის კულტურათა სელექცია და მეთესლეობა“ (1961, 1964, 1975). მიღებული აქვს შრომის წითელი დროშის ორდენი და მედლები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 414. მარიამ სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
Trimeresurus salazar

Trimeresurus salazar — კუფიას გვარის გველის სახეობა გველგესლასებრთა ოჯახიდან. აღმოაჩინეს 2020 წელს არუნაჩალ-პრადეშის დასავლეთ ნაწილში მდებარე დაბლობზე. ახალ სახეობას სახელი ჰარი პოტერის ერთ-ერთი პერსონაჟის სალაზარ სლიზერინის საპატივმცემლოდ უწოდეს. ↑ Mirza, Zeeshan A.; Bhosale, Harshal S.; Phansalkar, Pushkar U.; Sawant, Mandar; Gowande, Gaurang G.; Patel, Harshil (2020-04-15). „A new species of green pit vipers of the genus Trimeresurus Lacépède, 1804 (Reptilia, Serpentes, Viperidae) from western Arunachal Pradesh, India“. Zoosystematics and Evolution (ინგლისური). 96(1): 123–138. doi:10.3897/zse.96.48431. ISSN 1860-0743. ↑ გველის ახლადაღმოჩენილ სახეობას სალაზარ სლიზერინის სახელი უწოდეს
ლევან ქავჟარაძე

ლევან ქავჟარაძე (დ. 21 ივლისი, 1996, ოზურგეთი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონი (2019, 63 კგ), ჭაბუკებს შორის (2013, 58 კგ) ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი  და ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატების ვერცხლისა (2016, 60 კგ) და ბრინჯაოს (2015, 60 კგ) პრიზიორი. 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2019, ნოვი-სადი, სერბეთი). ლევან ქავჟარაძე[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
იაკობ ქაჯაია

იაკობ ქაჯაია (დ. 28 სექტემბერი, 1993, წყალტუბო) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონი (2019, 130 კგ), ახალგაზრდებსა (2013, 120 კგ) და 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2016, 130 კგ). იაკობ ქაჯაია[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ველისციხის კვირაცხოვლის ეკლესია

ველისციხის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხეში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ განაპირას. შემოჩნილია მხოლოდ სამხრეთ კედელი. (სიგრძე-9, სიმაღლე-1,3 მეტრი) რაზედაც მოგვიანებით აგურის გალავანი დაუშენებიათ, ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. 2003 წელს ეკლესიის ახლოს მოსახლეობამ პატარა (1,5 X 0,66 მეტრი სიმაღლე — 0,98 მეტრი) ნიში ააგო. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 107.
ცისარტყელა კალმახი

ცისარტყელა კალმახი (ლათ. Oncorhynchus mykiss) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ქმნის რამდენიმე ქვესახეობას. გამსვლელი და მტკნარი წყლის ფორმებია. ბუნებრივ წყალსატევებში მისი სხეულის სიგრძეა 40–50 სმ, წონა 0,8–1,6 კგ (ქვესახეობა კამჩატკური ცისარტყელა კალმახის წონა 12 კგ-ს აღწევს). სიცოცხლის ხანგრძლივობა 14 წელი. მამლებს შორის გვხვდება ჯუჯა ფორმებიც. კომერციული ჯიშების გარდა, ცნობილია ცისარტყელა კალმახის რამდენიმე დეკორატიული ფორმა, მათ შორის: ალბინოსი, ყვითელი, წინწკლებიანი, თეთრი და ცისფერი, რომლებიც ძირითადად, ხელოვნურად გაშენებულ პოპულაციებში გვხვდება. ცისარტყელა კალმახი ახლოს დგას ჩრდილოეთის ორაგულთან, რომლისგანაც გარეგნულად განსხვავდება წვრილი შავი ლაქებით კუდის ფარფლზე, გვერდითი ხაზის გასწვრივ მოვარდისფრო ზოლის არსებობითა და ლაყუჩების სარქველის მოვარდისფრო შეფერილობით. ცისარტყელა კალმახი გვხვდება წყნარი ოკეანის სანაპიროებთან; ჩრდილოეთ ამერიკაში — ალასკიდან კალიფორნიამდე, აზიაში — ძირითადად კამჩატკის ნაპირებთან, ერთეულებად ოხოტის ზღვის დასავლეთ ნაწილში, კომანდორის კუნძულებთან, მდინარე ამურის შესართავში. მდინარეებში შედის შემოდგომაზე; ტოფობს მაისის ბოლოდან ივნისის შუა რიცხვებამდე. ქვირითს მარხავს ჩქერებზე აგებულ ბუდეებში. ყრის 3,3-იდან 124 ათასამდე მსხვილ ქვირითს, რომელთა დიამეტრია 5 მმ. ახალგაზრდა თევზი 2–3 წელი ცხოვრობს მდინარეში და იკვებება ბენთოსით, მწერებით და სხვა. ტოფობს 5-ჯერ. ადგილობრივი რეწვის, აკლიმატიზაციის, აკვაკულტურისა და სპორტული თევზჭერის ობიექტია. ცისარტყელა კალმახი საქართველოში 1936–1940 წლებში რუსეთის ტერიტორიიდან კურსკის ოლქიდან შემოიყვანეს მოსაშენებლად. პირველად, ეს სახეობა შავწყალას საკალმახე მეურნეობაში მოაშენეს, საიდანაც გადაიყვანეს თბილისის, ტყიბულის, კუმისის, შაორის წყალსაცავებში და რუისის საკალმახე მეურნეობებში. ცისარტყელა კალმახის მთავარი მწარმოებლები არიან: ევროკავშირი, ჩილე, ნორვეგია, თურქეთი და ირანი. 2014 წლის ვაჭრობის საერთაშორისო ცენტრის მონაცემების მიხედვით, კალმახის მთავარი ექსპორტიორი ქვეყნებია: ნორვეგია, შვედეთი, დანია, იტალია და ესპანეთი, მთავარი იმპორტიორები კი — რუსეთი, ბელარუსი, ფინეთი და პოლონეთი. თევზის მოშენება — ცისარტყელა კალმახი და მისი წარმოება ცისარტყელა კალმახი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Микижа // Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-14. ციტირების თარიღი: 2020-04-22. ↑ ცისარტყელა კალმახი // წარმოების ტექნოლოგია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-20. ციტირების თარიღი: 2020-04-22. ↑ მეკალმახეობა საქართველოში: ღირებულებთა ჯაჭვის რეგიონული კვლევა[მკვდარი ბმული]
ტერეზა ბენედიქტა ბავარიელი

ტერეზა ბენედიქტა ბავარიელი (გერმ. Theresa Benedikta von Bayern; დ. 6 დეკემბერი, 1725, მიუნხენი, ბავარია — გ. 29 მარტი, 1743, ფრანკფურტი, ჰესენი) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ამალია ავსტრიელის ასული. ტერეზა ბენედიქტა დაიბადა 1725 წლის 6 დეკემბერს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ VII-ისა და მისი მეუღლის, ერცჰერცოგინია მარია ამალია ავსტრიელის შუათანა ქალიშვილი. დედის მხრიდან მისი პაპა-ბებია საღვთო რომის იმპერატორი იოზეფ I და დედოფალი ვილჰელმინა ამალია ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელი, ხოლო მამის მხრიდან ბავარიის კურფიურსტი მაქსიმილიან II ემანუელი და პოლონეთის მეფე იან III-ის ქალიშვილი, პრინცესა ტერეზა კუნეგუნდა სობიესკა იყვნენ. დედამისი იყო ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას ღვიძლი ბიძაშვილი, რითაც ტერეზა ბენედიქტა ბიძაშვილად ერგებოდა საფრანგეთის დედოფალ მარი ანტუანეტს. დედამისმა სულ შვიდი ბავშვი გააჩინა, რომელთაგან მხოლოდ ოთხი გადაურჩა ბავშვობაში სიკვდილს. მისი და-ძმები იყვნენ: ბავარიის კურფიურსტი მაქსიმილიან III, საქსონიის კურფიურსტი მარია ანტონია და ბადენ-ბადენის მარკგრაფინია მარია ანა. ტერეზა ბენედიქტა გარდაიცვალა 1743 წლის 29 მარტს ფრანკფურტში, 17 წლის ასაკში. მისი მოულოდნელი გარდაცვალების მიზეზად ჩუტყვავილა სახელდება. Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 40. Historischer Verein von Oberbayern: Oberbayerisches Archiv für vaterländische Geschichte. Band 56, 1912: 12.