laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დირიჟაბლი

დირიჟაბლი (ფრანგ. dirigeable) — საფრენი აპარატი, რომელიც წარმოადგენს ჰაერზე მსუბუქი საჰაერო ხომალდების ერთ-ერთ ტიპს. დირიჟაბლის ძირითადი ნაწილებია აირით (ჩვეულებრივი წყალბადით ან ჰელიუმით) გავსებული კორპუსი. კორპუსის ბოლოში ჯვარედინად განლაგებული ჰორიზონტალური და ვერტიკალური უძრავი სიბრტყეები (სტაბილიზატორი და კილი), სიმაღლისა და მიმართულების საჭეები, აგრეთვე ერთი ან რამდენიმე გონდოლა ეკიპაჟის, მგზავრების, ძრავებისა და მოწყობილობების მოსათავსებლად. არსებობს რამდენიმე სახეობის დირიჟაბლი: რბილი სისტემის, ნახევრად ხისტი სისტემის და ხისტი სისტემის. Althoff, William F., USS Los Angeles: The Navy's Venerable Airship and Aviation Technology, 2003, ISBN 1-57488-620-7 Ausrotas, R. A., "Basic Relationships for LTA Technical Analysis," Proceedings of the Interagency Workshop on Lighter-Than-Air Vehicles, Massachusetts Institute of Technology Flight Transportation Library, 1975 Archbold, Rich and Ken Marshall, Hindenburg, an Illustrated History, 1994 ISBN 0-446-51784-4 Bailey, D. B., and Rappoport, H. K., Maritime Patrol Airship Study, Naval Air Development Center, 1980 Botting, Douglas, Dr. Eckener's Dream Machine. New York Henry Hold and Company, 2001, ISBN 0-8050-6458-3 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დირიჟაბლი Airships.net: დირიჟაბლების ილუსტრირებული ისტორია (ფრანგული) Le Hangar à dirigeables d'Ecauseville აშშ-ს საჰაერო ძალების დირიჟაბლების ისტორია დაარქივებული 2006-09-27 საიტზე Wayback Machine. ბრიტანეთის დირიჯაბლების პროგრამა 1924–1930
სლობოდან მილოშევიჩი

სლობოდან მილოშევიჩი (დ. 20 აგვისტო, 1941 — გ. 11 მარტი, 2006) — სერბი პოლიტიკური მოღვაწე. სერბეთის პრეზიდენტი 1989-1997 წლებში და იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1997-2000 წლებში. მილოშევიჩი თანამდებობიდან გადადგა 2000 წლის 24 სექტემბერს გამართული გაყალბებული საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ დაწყებული მასობრივი სახალხო გამოსვლების შედეგად. იგი იუგოსლავიის ხელისუფლებამ დააპატიმრა 2001 წელს და გადასცა ჰააგის საერთაშორისო ტრიბუნალს. მილოშევიჩს ბრალს სდებდნენ 90-იან წლებში, იუგოსლავიაში სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, ბოსნიაში, ხორვატიასა და კოსოვოში გენოციდის განხორციელებაში, რიგი სამხედრო და კაცობრიობის წინააღმდეგ დანაშაულების ჩადენაში. კაცობრიობის წინაშე არაერთი მძიმე დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი იუგოსლავიის ყოფილი პრეზიდენტი ისე დაიღუპა, რომ საერთაშორისო ტრიბუნალმა მისთვის განაჩენის გამოტანა ვერ მოასწრო. იგი 2006 წლის 11 მარტს ჰააგის ციხეში გულის შეტევით გარდაიცვალა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სლობოდან მილოშევიჩი სლობოდან მილოშევიჩის საქმე. ყოფილი იუგოსლავიისათვის შექმნილი სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალი, გაერო.
ურალის მთები

ურალის მთები (რუს. Уральские горы) — მთათა სისტემა რუსეთსა და ყაზახეთში, რომელიც გადაჭიმულია თითქმის მერიდიანული მიმართულებით კარის ზღვის ნაპირებიდნ მდინარე ურალის ხეობის განედურ მონაკვეთამდე 2500 კმ სიგრძეზე და ქმნის საზღვარს ევროპასა და აზიას შორის. მდინარე ურალის განედური მონაკვეთის სამხრეთით ყაზახეთის ნახევარუდაბნოებამდე ვრცელდება დაბალმთიანი მუღოჯარების ნახევარუდაბნოები და სტეპები. ტექტონიკური და გეომორფოლგიური თვალსაზრისით, მუღოჯარები წარმოადგენს ურალის სამხრეთ ნაწილს. ჩრდილოეთში, პოლარულ წრესთან, ურალის სიგანე დაახლოებით 50 კმ-ია, ხოლო სამხრეთით, მთა მაგნიტნაიას განედზე — დაახლოებით 150 კმ. ურალის მთების სარტყელი გადაკვეთავს ევრაზიის კონტინენტის ტუნდრას, ტყეტუნდრას, ტყის, ტყესტეპისა და სტეპის ზონებს. ერთმანეთისაგან გამოყოფს აღმოსავლეთ ევროპისა და დასავლეთ ციმბირის უზარმაზარ ვაკეებს. ურალის დასავლეთი კალთა შედარებით დამრეცი და გრძელია და თანდათანობით ერწყმის აღმოსავლეთ ევროპის ვაკეს, ხოლო აღმოსავლეთი კალთა, პირიქით, ციცაბო და მოკლეა და საკმაოდ მკვეთრად არის ჩამოკვეთილი დასავლეთ ციმბირის ვაკისაკენ. ურალის დასავლეთი და აღმოსავლეთი კალთების ბუნება ერთნაირი არაა. დასავლეთი კალთის ლანდშაფტები დაკავშირებულია აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ლანდშაფტებთან, ხოლო აღმოსავლეთ კალთის — დასავლეთ ციმბირის ვაკის ლანდშაფტებთან. ურალზე შეინიშნება ლანდშაფტების ვერტიკალური სარტყლურობა. პოლარეთისპირა ურალზე მთები აზევებულია თითქმის 2000 მ-მდე, ხოლო სამხრეთ ნაწილში 1500 მ-ზე მაღლა. პოლარეთისპირა ურალზე მდებარეობს მთელი ურალის მთების უმაღლესი წერტილი ნაროდნაია (1895 მ). ურალის მთები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 1.2 დავიდოვა მ., კამენსკი ა., ნეკლიუკოვა ნ., ტუშინსკი გ., სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 491-526.
ემბა

ემბა (ყაზახ. Ембі, Жем) — მდინარე გურიევის ოლქში, სიგრძე 647 კმ, აუზის ფართი 45,8 ათ.კმ. სათავეს იღებს მუღოჯარის მთების დასავლეთ კალთაზე, კასპიისპირა დაბლობზე გადაკვეთს მშრალ სტეპს, ნახევარუდაბნოს, უდაბნოს და ერთვის კასპიის ზღვას, რომელშიც წყალი მხოლოდ წყალუხვ წლებში ჩაედინება. ზაფხულობით მდინარე წყდება ერთმანეთისაგან განცალკევებულ მლაშე ტბებად. ემბა ძირითადად საზრდოობს თოვლის წყლით. იყინება ნოემბერში, ყინულსვლა აქვს მარტსა და აპრილში. მთავარი შენაკადია თემირი და მისავე აუზში არის ემბის ნავთობის აუზი. მდინარე ემბა
კუმა

კუმა — მდინარე ჩრდილო კავკასიაში. სიგრძე 802 კმ, აუზის ფართი 33,5 ათასი კმ². სათავე აქვს კლდოვანი ქედის ჩრდილო კალთებზე. ზემოთში მიედინება მაღალ და ციცაბო ფერდობიან ხეობაში, შუაწელში ხეობა განიერია. კასპიისპირა დაბლობზე მდინარის კალაპოტი იტოტება და წყალი ვეღარ აღწევს კასპიის ზღვამდე. უმთავრესად საზრდოობს წვიმსა და თოვლის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შუაწელში 10,9 მ³/წმ. იყინება ნოემბრის ბოლოს — დეკემბრის დასაწყისში, ყინულძვრა მარტის დასაწყისშია. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე. მდინარეს იყენებენ სარწყავად. გაყვანილია თერგ-კუმისა და კუმა-მანიჩის არხები. კუმას ნაპირზეა ქალაქები: მინერალნიე-ვოდი, ზელენოკუმსკი, პრიკუმსკი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 70. Река Кума на АкваЭксперт. Ру დაარქივებული 2011-04-19 საიტზე Wayback Machine.
კუმა-მანიჩის ღრმული

კუმა-მანიჩის ღრმული (რუს. Кумо-Манычская впадина) — ტექტონიკური ღარისებრი დადაბლება, რომელიც გამოჰყოფს იმიერკავკასიის აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის სამხრეთ ნაწილის სტეპებისა და ნახევარუდაბნოებისაგან და აკავშირებს ყუბან-აზოვისპირა და კასპიისპირა დაბლობებს. სიგანე 20-30 კმ, ცენტრალურ ნაწილში ვიწროვდება 1-2 კმ-მდე. ანთროპოგენურ პერიოდში წარმოადგენდა ზღვის სრუტეს, რომელიც აკავშირებდა კასპიისა და შავი ზღვის აუზებს. ამჟამად კუმა-მანიჩის ღრმულის ქვაბულში მდებარეობს ტბები და წყალსაცავები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 70.
ამენჰოტეპ II

ამენჰოტეპ II — ძველი ეგვიპტის ფარაონი XVIII დინასტიიდან ძვ. წ. 1436 - ძვ. წ. 1412 წლებში. თუტმოს III-ის ვაჟი. სანამ მამა დაახლოვებდა ამენჰოტებს ტახტთან, იგი ქურუმი იყო, თუმცა ბუნებით სამხედრო იყო. ძველი ეგვიპტური წყაროების თანახმად ამენჰოტები არნახული ძალით და ამტანობით გამოირჩეოდა. მისი მშვილდის დაჭიმვა არცერთ ეგვიპტელს და უცხოელს არ შეეძლო. თუ კი ტუტმოსის მიერ ნატყორცნი ისარი ხვრიტავდა სპილენძის სამიზნეს და სამიმტკაველით გამოდიოდა, ამენჰოტების ნატყორცნი ისარი ხვრიტავდა სამიზნეს და მეორე მხარეს მიწაზე ეცემოდა. ამის გარდა იგი დაიღალავი მენიჩბე იყო და უყვარდა ცხენები. როდესაც ამენჰოტეპი 18 წლის გახდა, მამამ იგი თანამმართველი გახადა, თუმცა ძალაუფლება მას ხელში მხოლოდ ტუტმოსის სიკვდილის შემდეგ ჩაუვარდა. ამენჰოტეპმა განაგრძო მამის დამპყრობლური პოლიტიკა. დაახლოებით ძვ. წ. 1431 პირველად გაილაშქრა პალესტინაში. დაამარცხა სირიელები ქალაქ შამში-ადუმუსთან, გადაკვეთა მდინარე ორონტი და ეფრატის ნაპირებამდე მივიდა. ქალაქების თავები მოდიოდნენ მასთან ერთგულების დასამტკიცებლად. ამ ომის დროს დიდი ბრძოლები არ იყო, თუმცა ამენჰოტებს საკმარისი შემთხვევები ჰქონდა ეჩვენებინა თავისი მოხერხებულობა. წერენ, რომ ერთხელ იგი მარტო წავიდა დაუმორჩილებელ ქალაქ ხაშაბუსთან, მარტომ მოკლა 20 სირიელი, და დაბრუნდა უვნებელი ბანაკში 16 ტყვეთი და 60 ხარით. კატნასთან ბრძოლაში, ფარაობმა თავისი ხელით მოკლა მტრების მეთაური. ტახსიში და კელესირიაში მათ კომბალით მოკლა 7 დაუმორჩილებელი დიდებული. ეგვიპტეში დაბრუნებისას კი მათი გვამები გემის ცხვირზე გადმოკიდა. ძვ. წ. 1429 წელს ამენჰოტეპმა მეორედ გაილაშქრა სირიაზე, რეჩენუში აჯანყებულთა წინააღმდეგ და იქიდან 90 000 ტყვე წამოიყვანა. ამის შემდეგ ქვეყანაში მშვიდობა დამყარდა. ყოველ შემთხვევაში ფარაონის ჩანაწერები არ იუწყებიან სხვა ომებზე. Рыжов, K. (2001). Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6 Charles C. Van Siclen: Amenhotep II. In: The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt; szerk. Donald Redford; Vol. 1, p. 71. Oxford University Press, 2001 Dodson, Aidan, Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. ISBN 0-500-05128-3 (2004) , pp. 132–133, 137 Jimmy Dunn: Amenhotep II, 7th Pharaoh of Egypt's 18th Dynasty
Cluster One

„Cluster One“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1994 წლის ინსტრუმენტული კომპოზიცია. იგი შეტანილია ჯგუფის უკანასკნელ სტუდიურ ალბომში The Division Bell. მისი ავტორები არიან რიჩარდ რაიტი და დეივიდ გილმორი. ეს არის პირველი შემთხვევა 1972 წლის შემდეგ, როდესაც პინკ ფლოიდის რომელიმე კომპოზიციის ორ ავტორად ნახსენებია ეს ორი მუსიკოსი. კომპოზიცია ითვლება ალბომის შესავალად და შეიცავს სხვადასხვა ხმოვან ეფექტს. იგი არასოდეს შესრულებულა ჯგუფის კონცერტებზე, თუმცა 1994 წლის ტურის კონცერტების დასაწყისში დარბაზში თუ სტადიონზე ჟღერდა დაახლოებით 10-წუთიანი ხმების კოლაჟი, სადაც მისი ფრაგმენტებიც იყო გამოყენებული. დეივიდ გილმორი — გიტარები ნიკ მეისონი — დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია რიჩარდ რაიტი — ფორტეპიანო, სინთეზაზორები ↑ სტრონგი, მარტინ ჩ. (2004). The Great Rock Discography, მეშვიდე, ედინბურგი: Canongate Books, გვ. 1177. ISBN 1-84195-551-5.  ↑ მებეტი, ენდი (1995). The Complete Guide to the Music of Pink Floyd. ლონდონი: Omnibus Press. ISBN 0-7119-4301-X.
კილომეტრი

კილომეტრი (კილო... და ...მეტრი; აღნიშვნა: კმ, km) — მეტრული სისტემის სიგრძის ერთეული, რომელიც ტოლია 1000 მეტრის. 1 კმ = 1000 მ = 104 დმ = 105 სმ = 106 მმ. კილომეტრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 554.
What Do You Want from Me

What Do You Want from Me — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1994 წლის სიმღერა ჯგუფის უკანასკნელი სტუდიური ალბომიდან The Division Bell. მისი ავტორები არიან რიჩარდ რაიტი, დეივიდ გილმორი და გილმორის იმდროინდელი მეგობარი პოლი სემსონი, რომელზეც მუსიკოსმა შემდგომში იქორწინა. სიმღერის სოლოს ფრაგმენტები აღებულია გილმორის 1978 წლის ალბომიდან David Gilmour. დეივიდ გილმორი: „ტექსტის დიდი ნაწილი შეიქმნა ჩემი და პოლის თანამშრომლობის შედეგად. ზოგიერთი გაჩნდა ჩვენს შორის ურთიერთგაგების დაკარგვის ჟამს.“ ნომერი სრულდებოდა 1994 წლის ტურნეს მსვლელობისას და გამოიცა შეზღუდული რაოდენობით გამოსულ სინგლზე, რომლის გარეკანზე გამოსახულია ბუ. ამ სინგლში შეტანილი ვერსია აღებულია ალბომიდან Pulse. ბუ აგრეთვე გამოყენებულია ალბომის სარეკლამო ტელერგოლში. 2016 წელს სიმღერა დაბრუნდა დეივიდ გილმორის ტურნეს პროგრამაში. ჯგუფის მიერ სიმღერის საკონცერტო შესრულების ამსახველი ბუტლეგური ვიდეო შეტანილია DVD-ს Pulse დამატებით მასალებში. დეივიდ გილმორი - ფენდერ სტრატოკასტერი, ვოკალი რიჩარდ რაიტი - ორგანი, სინთეზატორი ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები აგრეთვე ჯონ კერინი - დამატებითი სინთეზატორები გაი პრეტი - ბას გიტარა ↑ სტრონგი, მარტინ ჩ. (2004). The Great Rock Discography, 7th, Edinburgh: Canongate Books, გვ. 1178. ISBN 1-84195-551-5.  ↑ Mabbett, Andy (1995). The Complete Guide to the Music of Pink Floyd. London: Omnibus Press. ISBN 0-7119-4301-X.
ბუნებრივი თანამგზავრი

თანამგზავრები — ციური სხეული, რომელიც გრავიტაციის გავლენის ქვეშ გარე სივრცეში ბრუნავს გარკვეული ტრაექტორიის გასწვრივ (ორბიტაზე) სხვა ობიექტის გარშემო. „თანამგზავრის“ სახელწოდება პირველად გამოიყენა იოჰანეს კეპლერმა თავის ნაშრომში Narratio de Iovis Satellitibus, რომელიც გამოქვეყნდა 1611 წელს ფრანკფურტში. ზოგჯერ ბუნებრივ თანამგზავრებს მთვარეებსაც უწოდებენ ხოლმე. ასტრონომებს შორის არსებობს მოსაზრება, რომ თანამგზავრი უნდა ჩაითვალოს ცენტრალური სხეულის (ვარსკვლავი[2], პლანეტა, ჯუჯა პლანეტა ან ასტეროიდი) ირგვლივ ბრუნავ ობიექტად მაშინ, თუ ამ ობიექტისა და ცენტრალური სხეულისგან შემდგარი სისტემის ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის შიგნით. თუ ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის გარეთ, მაშნ ობიექტი არ უნდა ჩაითვალოს თანამგზავრად, არამედ სისტემის ნაწილად, რომელიც შედგება ორი ან მეტი პლანეტისაგან (ჯუჯა პლანეტები, ასტეროიდები). თუმცა, საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს ჯერ არ აქვს მკაცრად განსაზღვრული თანამგზავრის განსაზღვრება. კერძოდ, ასტრონომთა საერთაშორის კავშირი აგრძელებს ქარონის განხილვას პლუტონის თანამგზავრად. Natural Satellite Physical Parameters (JPL-NASA, with refs — last updated July 2006)(ინგლისური) Moons of the Solar System (The Planetary Society, as of March 2009)(ინგლისური) JPL’s Solar System Dynamics page(ინგლისური) Planetary Names: Planet and Satellite Names and Discoverers(ინგლისური) «Upper size limit for moons explained» Kelly Young. Nature (vol 441, p. 834) 14 June 2006(ინგლისური) ↑ Blunck J. Solar System Moons (англ.): Discovery and Mythology — Berlin, Heidelberg: Springer Science+Business Media, 2010. — P. VII. — 142 p. — ISBN 978-3-540-68852-5 — doi:10.1007/978-3-540-68853-2
საფრენი აპარატი

საფრენი აპარატები — სხვადასხვა ტიპის ატმოსფეროსა და გარე კოსმოსში საფრენად განკუთვნილი სატრანსპორტო საშუალებების კლასი. დედამიწის ატმოსფეროში — საჰაერო ხომალდები — საფრენი აპარატები კლასიფიცირდება ჰაერზე მძიმე და ჰაერზე მჩატე საჰაერო ხომალდებად. Ingenuity — ნასას უპილოტო ვერტმფრენი, რომელმაც 2021 წლის 19 აპრილს მარსზე პირველი ფრენა შეასრულა საკუთარი ძრავით, შექმნილია მრავალჯერადი გამოყენებისთვის სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში გადაადგილებისათვის. პირველი უმართავი ფრენა სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში განხორციელდა 1985 წელს საბჭოთა პლანეტათაშორისი სადგურის „ვეგა-1“-ს მიერ. 2021 წლის 18 თებერვალს მარსზე ჩატანილ იქნა ექსპედიცია „მარსი 2020“-ის მიერ როვერ Perseverance-თან ერთად, ხოლო 2021 წლის 3 აპრილს მოხდა მისი პლანეტის ზედაპირზე გადატანა შემდგომი ექსპლუატაციისათვის. გარე კოსმოსში საფრენად გამოიყენება, როგორც პილოტირებადი ისე უპილოტო კოსმოსური ხომალდები. მათი გადაადგილება ხორციელდება რეაქტიული გამწევი ძალით, ასევე მზის იალქნებით და პლაზმური რეაქტული ძრავებით. ↑ Air & Space Mag 20.04.2021 ↑ Witze ↑ NASA 23.03.2021 Jay Gallentine. (2021-04-20) The First Flight On Another World Wasn’t on Mars. It Was on Venus, 36 Years Ago. Air & Space Mag. Alexandra Witze. (2021-04-19) Lift off! First flight on Mars launches new way to explore worlds. Nature. NASA Ingenuity Mars Helicopter Prepares for First Flight. №8896. NASA (2021-03-23).
იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები

იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები — დღეისთვის აღმოჩენილია 67 დიდი თუ მცირე ციური სხეული, რომელიც პლანეტა იუპიტერის გარშემო მოძრაობს. შეუიარაღებელი თვალით არც ერთი სხვა პლანეტის მთვარე არ ჩანს. მეტიც უტელესკოპოდ თვით შორეული გიგანტი პლანეტები - ურანი და ნეპტუნიც კი მიუწვდომელია თვალისათვის, არათუ მათი მთვარეები. ამიტომ არის დაკავშირებული სხვა ”მთვარეების” აღმოჩენა გალილეო გალილეის სახელთან. თითქმის ოთხასი წლის წინათ, ამ იტალიელმა მეცნიერმა თვითნაკეთი მარტივი ჭოგრიტით ერთბაშად იუპიტერის ოთხი მთვარე აღმოაჩინა. მათ უწოდეს: იო, ევროპა, განიმედე და კალისტო. იო და ევროპა დაახლოებით ჩვენი მთვარისოდენა სხეულებია და დაახლოებით იმავე მანძილზე უვლიან გარს იუპიტერს, როგორც მთვარე - დედამიწას: იო - 420 ათას, ევროპა კი - 671 ათას კმ-ზე (შეგახსენებთ, რომ მთვარიდან დედამიწამდე 384 400 კმ-ია). საინტერესოა იუპიტერის გარშემო მათი გარშემოვლის პერიოდები, ანუ ”თვეები”: იოს ”თვე” სულ 1 დღე და 18 საათია, ევროპასი - 3 დღე და 13 საათი, (მთვარის თვე 27 დღეა!). ბარემ ვთქვათ, იუპიტერის დღე-ღამე (ღერძული ბრუნვის პერიოდი) ორნახევარჯერ მოკლეა ჩვენს დღე-ღამეზე, მისი წელიწადი კი (მზის ირგვლივ გარემოქცევის პერიოდი) 12 ჩვენებურ წელიწადს უდრის. იუპიტერის სხვა თანამგზავრები - განიმედე და კალისტო მთვარეზე თითქმის ორჯერ დიდებია, ხოლო მათი ”თვეები” შესაბამისად 7 და 17 დღეა. მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ იუპიტერს სხვა თანამგზავრებიც ჰყოლია, ოღონდ გაცილებით პატარები. ზოგი მათგანი დიდი ტელესკოპებით იპოვეს, ზოგსაც კოსმოსურ ხომალდმა ”ვოიაჯერ-2”-მა მიაკვლია, რომელიც უშუალოდ 1980 წელს ”ესტუმრა” იუპიტერის მიდამოებს. მათგან ყველაზე შორეული ”მთვარეა” სინოპე, რომელიც იუპიტერიდან 24 მლნ. კმ მანძილზეა და მისი ”თვე” (მოქცევის პერიოდი) დედამიწის ორი წელიწადია. სინოპე სულ რაღაც 28 კმ ზომისაა, და რა თქმა უნდა ძალზე უღიმღამო მნათობია. რომელსაც ვარსკვლავებში ვერც კი გამოარჩევ. ასევე პატარებია იუპიტერის სხვა მთვარეები: ლედა, ჰიმალია, ლისითეა, ელერა, ანანკე, კარმე, პაციფუ...სამაგიეროდ, გალილეის აღმოჩენილი ოთხი კაშკაშა მთვარე იუპიტერის ღამეებს, დედამიწისეულისაგან განსხვავებით, ბევრ განსაკუთრებულ, წარმტაც მოვლენას შესძენს: ზოგი სავსე მთვარის ფაზაში იქნება, ზოგი ნახევარმთვარის ან მილეული ნამგლის სახით იელვარებს; ერთი რომ ჩავა, მეორე ამობრწყინდება და შეიძლება ერთმანეთიც დააბნელონ. მთვარეთა დაბნელებები თუ ამ სხეულებით გამოწვეული მზის დაბნელებებიც იუპიტერზე გაცილებით ხშირი იქნება, ვიდრე დედამიწაზე. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Siedelmann P.K.; Abalakin V.K.; Bursa, M.; Davies, M.E.; de Bergh, C.; Lieske, J.H.; Obrest, J.; Simon, J.L.. (2000) The Planets and Satellites 2000. IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 სექტემბერი 2008. ციტირების თარიღი: 31 August 2008
ბურგასი

ბურგასი (ბულგ. Бургас; ბერძ. Πυργος) — ქალაქი და ნავსადგური ბულგარეთში, ბურგასის ყურის (შავი ზღვა) სანაპიროზე. ბურგასის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 200,271 კაცი (2011). ქვეყნის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი და ნავსადგური ქალაქ ვარნასთან ერთად, საიდანაც გააქვთ საექსპორტო სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი. ბურგასის ყურის სამხრეთ ნაპირზეა ნავსადგური „დრუჟბა“, საიდანაც რუსეთიდან მიღებული ნავთობი მილსადენით გადაეცემა ბულგარეთის ერთ-ერთ უდიდეს სამრეწველო კომპლექსს — ბურგასის ნავთობქიმიურ კომბინატს. ბურგასი ქვეყნის მნიშვნელოვანი თევზსაჭერი ბაზაა. ქალაქში მრავალი საკურორტო დაწესებულებაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977.
სამსუნი

სამსუნი — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში. დაარსდა ძვ. წ. VI საუკუნეში (Amisus), სამსუნის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ნავსადგური შავი ზღვის სამსუნის უბის ნაპირზე. ქალაქს გააჩნია რკინიგზის სადგური, საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Samsun Samsun Governor's Office (Turkish) Samsun Metropolitan Municipality (Turkish) დაარქივებული 2009-02-07 საიტზე Wayback Machine. Official Tourist Information დაარქივებული 2012-04-02 საიტზე Wayback Machine. Port Authority დაარქივებული 2014-03-28 საიტზე Wayback Machine. Current port arrivals and departures
სევასტოპოლი

სევასტოპოლი (უკრ. Севастополь) — ქალაქი უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთით, შავი ზღვის სანაპიროზე. ქალაქი შეფენილია სევასტოპოლის ყურის ნაპირების ტერასებზე. ყურე ქალაქს ყოფს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილებად. ცენტრი შექმნილია წრიული მაგისტრალით. არის საავტომობილო გზების კვანძი, მოქმედებს ნავსადგური. არქიტექტურული ძეგლებიდან აღსანიშნავია 1843 წლის პეტრე-პავლეს ტაძარი. ახლანდელი სევასტოპოლის მიდამოებში არსებობდა ქალაქი ქერსონესი. სევასტოპოლი გაშენებულია 1783 წელს როგორც სამხედრო საზღვაო ნავსადგური და ციხესიმაგრე. თავდაპირველად ქალაქს ერქვა ახტიარი (თეთრი ფრიალო კლდე), 1784 წლიდან სევასტოპოლი ჰქვია (ბერძნ. „დიადი ქალაქი“). 1804 წლიდან იქცა რუსეთის იმპერიის მთავარ სამხედრო ნავსადგურად შავ ზღვაზე. ყირიმის ომის დროს სევასტოპოლი ხანგრძლივი ალყის შედეგად აიღო სმალეთ-ინგლის,-საფრანგეთის ჯარებმა. 1905 წლის რევოლუციის დროს სევასტოპოლში მოხდა აჯანყება ჯავშნოსან „პოტიომკინზე“. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941-1942 წლებში გაჩაღდა მნიშვნელოვანი ბრძოლა სევასტოპოლის დასაცავად. 1942 წლის ივლისიდან 1944 წლის მაისამდე ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. გათავისუფლდა ყირიმის ოპერაციის შედეგად. მიენიჭა სსრკ-ის გმირი ქალაქის სტატუსი. ომის შედეგად თითქმის მთლიანად დანგრეული ქალაქი განაშენიანდა 1946 წლის გენგეგმის მიხედვით. XX საუკუნის II ნახევარში იყო ყირიმის ოლქის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი. მოქმედებდა თევზის, ხორცის, საზღვაო ქარხნები. 19564-1956 წლებში აშენდა თეატრის შენობა, 1962-1963 წლებში სასტუმრო „უკრაინა“. 1983 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 328 ათასი ადამიანი. 2014 წლიდან ანექსირებულია რუსეთის მიერ. სევასტოპოლის ქვიანი სანაპირო სევასტოპოლის ხედი გემები სევასტოპოლის პორტში ნახიმოვის სახელობის სკვერი სევასტოპოლში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 266. Sevastopol Places of Interest (ინგლისური) ↑ О реализации положений Закона Украины об основах государственной языковой политики в городе Севастополе <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1154866"></a> ↑ Гридасова М. В Севастополе начали выдавать автомобильные номера с кодом 92 // Севастопольская газета — 2014. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q57312458"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q57312468"></a>
აკროპოლისი

აკროპოლისი (ბერძ. ἀκρόπολις > ἀκρόs — ზედა, πολις — ციხე) — ძველი ბერძნული ქალაქის ყველაზე მაღალი და გამაგრებული ნაწილი, ე. წ. ზედა ქალაქი. ქალაქის რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. აკროპოლისი იყო პირველადი დასახლებული ადგილი. მის გარშემო შენდებოდა ნაკლებად დაცული ე. წ. ქვედა ქალაქი. აკროპოლისი წარმოადგენდა ციხესიმაგრეს, რომელსაც ომიანობის დროს თავს აფარებდა ქალაქის მოსახლეობა. ჩვეულებრივ აქ ქალაქის მფარველი ღმერთების სახელზე აგებდნენ ტაძრებს. აკროპოლისთა ნანგრევებში (მიკენის, ათენის, არგოსის და სხვა) ნაპოვნია მატერიალური კულტურული მრავალი ძეგლი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ათენის აკროპოლისის არქიტექტურული და ქანდაკების თვალსაჩინო ნიმუშები (დაახლოებით ძვ. წ. V საუკუნე), რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი მოთავსებულია ბრიტანეთის მუზეუმში. ათენის აკროპოლისში შექმნილია არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი. აკროპოლისი — ქართულად შიდაციხე, ზედაციხე, ზედაქალაქი — ჰქონდათ ძველ ქართულ ქალაქებსაც: მცხეთას, თბილისს ქუთაისს, არქეოპოლისს, ანაკოფიას, ვანს და ა. შ. ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიოს კოკეინი (155 ან 164-229) თავის „რომის ისტორიაში“ აკროპოლისად იხსენიებს მცხეთის შიდაციხეს (ზედაციხეს), იგი მოგვითხრობს, რომ ძვ. წ. 65 წელს რომაელთა სარდალი გნეუს პომპეუსი იბერიაში შეიჭრა და მიაღწია აკროპოლისამდე. მცხეთის ამ ნაწილს არმაზციხე ეწოდებოდა. აკროპოლისში როგორც წესი, ყოველთვის იდგა ქალაქის მფარველი ღმერთის ტაძარი. ყველაზე მეტად ცნობილია ათენის აკროპოლისი, რომელიც შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 255. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აკროპოლისი The Acropolis of Athens დაარქივებული 2007-04-29 საიტზე Wayback Machine. (Greek Government website) The Acropolis Restoration Project დაარქივებული 2007-11-01 საიტზე Wayback Machine. (Greek Government website) The Restitution of the Parthenon Marbles დაარქივებული 2007-06-17 საიტზე Wayback Machine. UNESCO World Heritage Centre — Acropolis, Athens Acropolis Friends AcropolisofAthens.gr Acropolis of Athens travel guide დაარქივებული 2011-09-04 საიტზე Wayback Machine. Acropolis Museum დაარქივებული 2010-05-07 საიტზე Wayback Machine. Marbles Reunited - The British Campaign to Return the Parthenon Marbles to Athens დაარქივებული 2012-01-18 საიტზე Wayback Machine. Acropolis: description, photo album
მოურავი

მოურავი — ადგილობრივი მმართველობის მოხელე ძველ საქართველოში. მოურავი ასრულებდა სამეურნეო, ადმინისტრაციულ და სასამართლო ფუნქციებს. იგი იყო მებატონის მამულების მმართველი, პროვინციის, ქალაქის, სოფლის გამგე. XVII სუაკუნიდან ქალაქის მოურავმა საბოლოოდ ჩაანაცვლა ქალაქის ამირას სახელწოდება. ქალაქის მოურავის შესახებ ცნობები მოიპოვება „დასტურლამალში“. ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო ქიზიყის, ყაზახის და არაგვის მოურავობა. ფართოდ იყო გავრცელებული სოფლის მოურავობა. ქალაქების მოურავებიდან პირველი ადგილი ეჭირათ თბილისისა და გორის მოურავებს. ქალაქის მოურავი მეფის მიერ ინიშნებოდა. მოურავი ქალაქის უპირველესი მოხელე იყო. მას ემორჩილებოდა ქალაქის მოხელეები — მელიქი, მამასახლისი, ნაცვალი და ასასები. თავის სასამართლო ფუნქციებს მოურავი მელიქის, მამასახლისის, აგრეთვე 3—4 „სარწმუნო მოქალაქის“ (მსხვილი ვაჭრის) თანდასწრებით ასრულებდა. მოურავობა იმდენად საპატიო და შემოსავლიანი თანამდებობა იყო, რომ ბატონიშვილებიც კი არ ამბობდნენ უარს ამ სახელოზე. მაგ. იესე ბატონიშვილი ერთ დროს თბილისის მოურავი იყო. ქალაქის მოურავი აკონტროლებდა ქალაქში ვაჭრობას, წარმოებას, აწესებდა ფასებს. 1919 წელს მოურავი ეწოდა თბილისის თავის თანამდებობას. 1919-1921 წლებში თბილისის მოურავის თანამდებობაზე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილი. სურგულაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 147. კოპალიანი ჯ., მოურავის სახელო ფეოდალურ საქართველოში, თბ., 1982; ქართული სამართლის ძეგლები, ი. სურგულაძის გამოც., თბ., 1970; სურგულაძე ი., საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952; ჯავახიშვილი ივ., ქალაქები, საქალაქო წეს-წყობილება და ცხოვრების ვითარება საქართველოში XVII-XVIII სს // 1910-1920-იანი წლების ჟურნალები, თბილისი: ლიტერატურის მუზეუმი, 2011. — გვ. 254-269, ISBN 978-99940-28-60-3. Месхиа Ш. А., Города и городской строй феодальной Грузии (XVII - XVIII вв.), Тб., 1959, с. 244-262; ↑ ჯანელიძე ო., დაუშვილი ა., ხოსიტაშვილი მ.,, „თავისუფალი საქართველოს დედაქალაქი თბილისი 1918-1921 წლებში“, თბ., 2019. — გვ. 34, ISBN 978-9941-9553-1-9 Invalid ISBN.