laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საქსონ გრამატიკოსი

საქსონ გრამატიკოსი (ლათ. Saxo Grammaticus; დ. დაახლ. 1140 — გ. დაახლ. 1208) — დანიელი მემატიანე. წერდა ლათინურ ენაზე. ეკუთვნის ვრცელი თხზულება „დანიელთა საქმენი“ (ან „დანიის ისტორია“), რომლის პირველი 9 წიგნი მოიცავს პერიოდს დაახლოებით 950 წლამდე და ეყრდნობა სკანდინავიურ მითებსა და თქმულებებს. დანარჩენ 7 წიგნში გადმოცემულია დანიის ისტორიის მდიდარი მასალა დაახლ. 1185 წლამდე. თხზულებაში შესული ერთ-ერთი თქმულება ამლეთუსზე გამოიყენა უილიამ შექსპირმა თავის ტრაგედიაში „ჰამლეტი“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 198. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „საქსონ გრამატიკოსი“ ვიკისაწყობში.
საშინელი სამსჯავროს წიგნი

საშინელი სამსჯავროს წიგნი — ინგლისში უილიამ I დამპყრობელის ინიციატივით 1086 წელს ჩატარებული საყოველთაო საადგილმამულო აღწერა. საშინელი სამსჯავროს წიგნში დაწვრილებით იყო აღნიშნული რომელი მამულები ეკუთვნოდა ყველა საგრაფოში მეფეს, სასულიერო და საერო სენიორებს, რამდენი იყო ამ მამულში ვილანი, სერვი, თავისუფალი გლეხი. საშინელი სამსჯავროს წიგნი ფეოდალური ევროპის სოციალ-ეკონომიკური ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს. ინგლისის გლეხობის იურიდიული სტატუსის ფიქსაციით საშინელი სამსჯავროს წიგნმა გლეხთა მდგომარეობის გაუარესება და მანამდე თავისუფალი გლეხების ყმა გლეხებად გადაქცევა განაპირობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 209.
სევერუსები

სევერუსები — რომის საიმპერატორო დინასტია 193-235 წლებში. სევერუსების დინასტიას მიეკუთვნებოდნენ: ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი (193 - 211) კარაკალა (211 - 217) გეტა (211 - 212) ჰელიოგაბალუსი (218 - 222) ალექსანდრე სევერუსი (222 - 235) სევერუსებმა სამხედრო-ბიუროკრატიული მონარქია შექმნეს. ალექსანდრე სევერუსის გარდა ყველა იმპერატორი სენატის საწინააღმდეგო პოლიტიკას ატარებდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 267.
ვაშინგტონის შტატი

ვაშინგტონი (ინგლ. Washington) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. სახელი ეწოდა აშშ-ს პირველი პრეზიდენტის ჯორჯ ვაშინგტონის პატივსაცემად. XVIII საუკუნეში იკვლევდნენ ესპანელები და ინგლისელები. 1811 — პირველი დასახლებები. იყო ორეგონის ნაწილი. 1853 — აშშ-ს ტერიტორია. 1889 წლიდან აშშ-ს შტატია. ფართობი — 172 ათასი კმ². მოსახლეობა — 6,179 ათასი (თეთრკანიანი 88,2 %, აფროამერიკელი 3,1 %, აზიელი 4,3 %: 29 ათასი იაპონელი, 32 ათასი ჩინელი, ლათინურამერიკელი 4,4 %). ქალაქის მოსახლეობა — 73,5 %. ქალაქები — ოლიმპია (დედაქალაქი) — 39 ათასი, სიეტლი — 525 ათასი, სპოკენი — 187 ათასი, ტაკომა — 179 ათასი. ცნობილი ადამიანები — ბინგ კროსბი, ჯიმი ჰენდრიქსი. ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a> ↑ Identifiants et Référentiels — ABES, 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q47757534"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2826570"></a> ↑ 3.0 3.1 https://www.timeanddate.com/time/zone/usa/washington ↑ 4.0 4.1 4.2 Gazetteer <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q81661634"></a> ↑ 5.0 5.1 5.2 United States National Library of Medicine Medical Subject Headings <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q611833"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q199897"></a>
ვილანები

ვილანები (გვიანდ. ლათ. villani < ლათ. villa – კარ-მიდამო, მამული) — შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში ფეოდალზე დამოკიდებული გლეხობის სხვადასხვა კატეგორია. 1. საფრანგეთში, გერმანიასა და იტალიაში ვილანების კატეგორიები IX-X საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. სხვა კატეგორიის გლეხებთან შედარებით ვილანები იურიდიულად და ქონებრივად უკეთეს მდგომარეობაში იყვნენ. მათი პირადი ვალდებულებანი მემკვიდრეობით არ გადადიოდა, შეეძლო საკუთრების გასხვისება და სხვა (XIII-XIV საუკუნეებში მრავალი სერვი ვილანად აქცია). XIII-XV საუკუნეებში ტერმინი „ვილანი“ მთელი გლეხობის აღმნიშვნელი ერთ-ერთი კრებითი სახელი გახდა. 2. ინგლისში ვილანის ინსტიტუტი იურიდიულად XII საუკუნის შუა ხანებისთვის გაფორმდა. აქ იგი ფეოდალური დამოკიდებულების ყველაზე მძიმე ფორმას წარმოადგენდა. ვილანებს ეკისრებოდათ ნებისმიერი ვალდებულებანი („ლორდის სურვილის მიხედვით“): მძიმე საბატონო ბეგარა, მკაცრად ჰქონდათ შეზღუდული ნადელიდან წასვლის უფლება და ა.შ. XV-XVI საუკუნეებში ვილანური მფლობელობა შეიცვალა კოპიჰოლდით და ვილანი როგორც იურიდიული კატეგორია მოისპო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 408-409. ვილანები – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2014-02-27 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
პის ცხოვრება

„პის ცხოვრება“ — მწერალ იან მარტელის რომანი. გამოიცა 2001 წელს. მისი მთავარი პერსონაჟი, პისინ მოლიტო „პი“ პატელი, ინდოელი ბიჭუნა, სულიერ საკითხებს ადრეული წლებიდან ეზიარება. 227 დღის განმავლობაში იგი, გემის ჩაძირვის შემდეგ, მოგზაურობს ნავით ბენგალურ ვეფხვ რიჩარდ პარკერთან ერთად. მსოფლიო მასშტაბით წიგნი 10 მილიონზე მეტი ასლის სახით გაიყიდა . 2012 წელს გამოვიდა მისი ეკრანიზაცია, გადაღებული ენგ ლის მიერ. ↑ 'Life of Pi' a surprise success story around the world
სერგეი ნიკიტინი

სერგეი ნიკიტინი (რუს. Никитин, Сергей Николаевич; დ. 4 თებერვალი [ძვ. სტ. 23 იანვარი] , 1851, მოსკოვი, — გ. 18 ნოემბერი, [ძვ. სტ. 5 ნოემბერი], 1909, პეტერბურგი) — რუსი გეოლოგი, ჰიდროგეოლოგი და პალეონტოლოგი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1902). 1871 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. გეოლოგიური კომიტეტის უფროსი გეოლოგ თანამშრომელი, რუსეთის ჰიდროგეოლოგიური შესწავლის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. მისი ძირითადი შრომები შეეხება კარბონული სისტემის სტრატიგრაფიას, რუსეთის ცენტრალური ნაწილის იურულ და ცარცულ ეპოქებს, რუსეთის ევროპული ნაწილის ჰიდროგეოლოგიასა და სხვა. პალეონტოლოგიურ ნაშრომებში განავითარა ევოლუციური წარმოდგენა. ორგანიზაცია გაუწია რუსული გეოლოგიური ლიტერატურის ბიბლიოგრაფიას. Памяти Сергея Николаевича Никитина (Некролог), "Изв. Геологического комитета", 1909, т. 29, № 10 (имеется список трудов Н.); Карпов Н. Н., С. Н. Никитин и значение его работ для развития отечественных геологических наук, в кн.: Очерки по истории геологических знаний, в. 1, М., 1953. სერგეი ნიკიტინი – ბიოგრაფია (რუსული) სერგეი ნიკიტინი – ბიოგრაფია (რუსული) ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 2.0 2.1 http://higeo.ginras.ru/view-record.php?tbl=person&id=248 ↑ 3.0 3.1 Никитин Сергей Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 4.0 4.1 Czech National Authority Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a>
ბელგრადის ოპერაცია

ბელგრადის ოპერაცია — უკრაინის III ფრონტის, იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიისა და ბულგარეთის სამამულო ფრონტის ჯარების შეტევითი ოპერაცია დიდ სამამულო ომში (1941-1945) იუგოსლავიის აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებისა და ბელგრადის განთავისუფლებისათვის. კიშინიოვ-იასის ოპერაციაში გერმანელთა ჯარების დამარცხების და საბჭოთა ჯარების ბალკანეთში შეჭრის შემდეგ ჰიტლერმა ბრძანება გასცა, რომ „E“ არმიათა ჯგუფს საბერძნეთიდან, ალბანეთიდან და სამხრეთ იუგოსლავიიდან სასწრაფოდ უკან დაეხია უნგრეთისაკენ, ხოლო „F“ არმიათა ჯგუფს დაეცვა იუგოსლავია-ბულგარეთის საზღვარი. საბჭოთა 57-ე არმიამ იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მე-13 და მე-14 კორპუსებთან ერთად გაარღვია გერმანელთა საზღვრისპირა დაცვის ზონა, მძიმე ბრძოლებით გადალახა აღმოსავლეთ სერბეთის მთები და მდინარე მორავა და 10 ოქტომბერს დაიკავა 2 მნიშვნელოვანი პლაცდარმი. 12 ოქტომბერს მეოთხე გვარდიულმა მექანიზებულმა კორპუსმა იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის ჯარებთან ერთად ამ პლაცდარმებიდან შეუტია ბელგრადს და 20 ოქტომბერს იერიშით დაეუფლა მას. სამხრეთში ბულგარეთის არმიებმა საბჭოთა და იუგოსლავიის ჯარებთან ურთიერთმოქმედებით 8-10 ოქტომბერს განავითარეს შეტევა. გაათავისუფლეს ქალაქები: ნიში, ლესკოვაცი, სკოპლე, პროკუპლე და გერმანელთა „E“ არმიათა ჯგუფის ჯარებს ძირითადი უკანდასახევი გზები მოუჭრეს, რის შედეგადაც მათ ვერ შეძლეს მთავარ ძალებთან შეერთება. ბრძოლებში დაიღუპა და ტყვედ ჩავარდა დაახლოებით 100 ათასი ფაშისტი ჯარისკაცი, განთავისუფლდა სერბეთის დიდი ნაწილი, გაადვილდა საბერძნეთისა და ალბანეთის განთავისუფლება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 282.
პის ცხოვრება (ფილმი)

პიც ცხოვრება (ინგლ. Life of Pi) — 2012 წლის ამერიკული 3D სათავგადასავლო დრამატული ფილმი. იგი ეფუძნება იან მარტელის ამავე სახელწოდების 2001 წლის რომანს. მისი რეჟისორია ენგ ლი, ხოლო სცენარი ადაპტირებულია დევიდ მეგის მიერ. ფილმში როლებს ასრულებენ სურაჯ შარმა, ირფან ხანი, ტაბუ, რაფე სპალი, ადილ ჰუსეინი და ჟერარ დეპარდიე. ფილმის პრემიერა გაიმართა ნიუ-იორკის კინოფესტივალის ფარგლებში, 2012 წლის სექტემბერს. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. 16 წლის ბიჭუნა პისინ მოლიტორ „პი“ პატელი გადაურჩება გემის ჩაძირვას. პი ერთადერთი ადამიანია, რომელიც გემის დაღუპვის შემდეგ გადარჩა. ის წყნარ ოკეანეში ბენგალურ ვეფხვთან, რიჩარდ პარკერთან ერთად მოგზაურობს. გამოსვლისთანავე ფილმმა კრიტიკოსთა მოწონება და კომერციული წარმატება დაიმსახურა. მისმა შემოსავალმა მსოფლიო მასშტაბით 583 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. ოსკარის 85-ე დაჯილდოებაზე იგი წარდგენილი იყო 11 ნომინაციაში და მიიღო ყველაზე მეტი ჯილდო გამარჯვებულებს შორის - 4. იგი აგრეთვე ნომინირებული იყო 3 ოქროს გლობუსზე. მოგებები: ოსკარი საუკეთესო რეჟისორი: ენგ ლი საუკეთესო ოპერატურა: კლაუდიო მირანდა საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: მაიკლ დანა საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები: ბილ ვესტენჰოფერი, გიომ როშერონი, ერიკ-იან დე ბური და დონალდ რ. ელიოტი ოქროს გლობუსი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: მაიკლ დანა BAFTA საუკეთესო ოპერატურა: კლაუდიო მირანდა ოფიციალური საიტი „პის ცხოვრება“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „პის ცხოვრება“ — Allmovie-ზე „პის ცხოვრება“ — Rotten Tomatoes „პის ცხოვრება“ — Metacritic-ზე „პის ცხოვრება“ — Box Office Mojo-ზე ↑ LIFE OF PI (PG). British Board of Film Classification (November 9, 2012). ციტირების თარიღი: November 23, 2012. ↑ Scott, A. O.. (September 27, 2012) A Festival Whose Age Is Just a Number. The New York Times. ციტირების თარიღი: 2013-01-12.[მკვდარი ბმული] ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-24. ციტირების თარიღი: 2013-02-26.
ჯაშუშური თამაშები (ფილმი)

ჯაშუშური თამაშები (ინგლ. Spy Game) — პოლიტიკური ტრილერი, რეჟისორ ტონი სკოტის დრამა. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. მოქმედება ვითარდება 1990-იან წლებში. სანამ პენსიაზე გავა, თავის ბოლო სამუშაო დღეს, ცსს-ის ოპერი ნათან მიური იგებს, რომ მისი აგენტი ტომ ბიშოპი ჩინეთში დააკავეს. ოფიციალური ვერსია — ჯაშუშობა. საქმემ შეიძლება არასასურველი სახე მიიღოს, ჩინეთისა და აშშ-ის მაღალი წრეების მომავალი შეხვედრის წინ. ნათანს ძალიან ცოტა დრო დარჩა - 24 საათის შემდეგ ბიშოპს ჩამოახრჩობენ. ცსს-ის შტაბ-ბინაში საგანგებო სხდომა იმართება — მიურს მის ყველა საგარეო კავშირზე კითხვებს უსვამენ. ისიც იხსენებს ყველა იმ მნიშვნელოვან ოპერაციას, დაწყებული ვიეტნამიდან, სადაც ის და ბიშოპი ერთად მოქმედებდნენ, წინა დღემდე. 1980-იანების დასაწყისში აღმოსავლეთ გერმანიის ოპერაციის დროს მიურმა ბიშოპის მიერ გადაბირებული აგენტი მოკლა. ამის გამო მათ შორის ურთიერთობა გაცივდა. მიური უხსნიდა უკმაყოფილო ბიშოპს, რომ აგენტებმა შესაძლოა მაღალი დონის, ურთულეს თამაშში უბრალო მონეტის როლი ითამაშონ. თუ გახდება საჭირო მის შეწირვა, ამის გაკეთება აუცილებელია ნებისმიერ სიტუაციაში. 1985 წელს, ლიბანის ოპერაციების დროს, ბიშოპმა ელიზაბეტ ჰედლი გაიცნო. ჰედლი, სავარაუდოდ დიდი ბრიტანეთის დაზვერვის მუშაკი, ლიბანში იყო გამწესებული. ტომსა და ელიზაბეტს შორის გრძნობა გაჩნდა, რაც მიურმაც გაიგო. ის შიშობდა, რომ ეს კავშირი ბიშოპს მოვალეობის შესრულებაში შეუშლიდა ხელს და ჰედლი ჩინეთის ციხეში ჩაასმევინა. ბიშოპი, შეყვარებულის ციხიდან გამოხსნის მცდელობის დროს ხელში ციხის მცველებს ჩაუვარდა. ნათანი იყენებს მთელ თავის ცოდნას, კავშირებსა და ფულს. ცსს-ის უფროსის მხარდაჭერით, მიური აწყობს სამხედრო ოპერაციას და ბიშოპსა და ჰედლის ციხიდან ათავისუფლებს. ფილმის ფინალური კადრები: მოქმედება ვითარდება ჩინეთში, სადაც ბიშოპი და ჰედლი მიფრინავენ ვერტმფრენით ამერიკული ბაზისკენ, ცსს-ის შენობაში, სადაც სრულდება შიდა გამოძიება. პილოტის, სრულიად შემთხვევით ნათქვამით ფრაზით ხვდება, თუ ვინ გადაარჩინა ის და ჰედლი. ზუსტად ამ დროს, ცსს-ის მეთაურები, უკვე გათავისუფლებული მიურისგან მომხდარის შესახებ ყველაფერს დეტალურად იგებენ. ფილმის მიმოხილვა და კრიტიკა დაარქივებული 2010-12-31 საიტზე Wayback Machine. როჯერ ებერტი (ინგლისური) IMDB entry
გალი (გაზეთი)

გალი (აფხ. Гал, მეგრ. გალი) — სოციალურ-პოლიტიკური გაზეთი რუსულ, აფხაზურ და მეგრულ ენებზე. გამოდის ქალაქ გალში (აფხაზეთი). გამოდის 2003 წლის 20 მაისიდან. აშუქებს გალის მუნიციპალიტეტის სიახლეებს. გამოდის თვეში 3-ჯერ, ოთხ ნაწილად. ტირაჟი — 1000 ეგზემპლარი. მთავარი რედაქტორი — ნუგზარ სალაყაია. გაზეთის რამდენიემე ნომრის ელექტრონული ვერსია დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.
მჭითა მურუცხი

მჭითა მურუცხი (წითელი ვარსკვლავი) — გაზეთი ლაზურ ენაზე, გამოდიოდა აფხაზეთის სსრ-ში, შემდგომ აფხაზეთის ასსრ-ში. გაზეთი ანტიქართულ სულისკვეთებას აღვივებდა და სტალინის საიდუმლო გეგმის, „დაქუცმაცებული საქართველოს“ ნაწილი იყო. გაზეთის პირველი ნომერი (რომანიზირებულ ანბანზე) 1929 წლის 7 აპრილს გამოვიდა. 1938 წელს, სსრკ ეროვნული პოლიტიკის ცვლილების გამო, გაზეთის გამოცემა შეწყდა და აღარ განახლებულა. „მჭითა მურუცხი” ლაზურ ენაზე მსოფლიოში პირველი გაზეთი იყო.
მელიორაციული ჰიდროგეოლოგია

მელიორაციული ჰიდროგეოლოგია — ჰიდროგეოლოგიის გამოყენებითი დარგი, რომელიც შეისწავლის და გამოიმუშავებს ჰიდროგეოლოგიური პირობების გაუმჯობესების მეთოდებს, ნიადაგის ნაყოფიერების გაზრდის მიზნით. საქართველოში მელიორაციული ჰიდროგეოლოგია ითვლის ათეულ წლებს. ჯერ კიდევ XX საუკუნის სამოციან წლებში გეოლოგიური სამართველოს ჰიდროგეოლოგიურ ქვედანაყოფში საფუძველი ჩაეყარა კვლევებს მელიორაციული ჰიდროგეოლოგიის მიმართულებით, რომელსაც აწარმოებდნენ ენთუზიასტი სპეციალისტები, საქართველოს დამსახურებული გეოლოგი გიორგი (გოგი) მარტაშვილი და გივი გოგინაშვილი. მათ სხვადასხვა დროს დააპატენტეს საავტორო უფლებები რამდენიმე მეთოდზე. ამ მეთოდების გამოყენება აუმჯობესებს სასოფლო სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობას. 1976 წელს მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის სამინისტროში გიორგი მარტაშვილისა და გივი გოგინაშვილის აქტიური მცდელობით შეიქმნა საქართველოს ჰიდროგეოლოგიურ-მელიორაციული ექსპედიცია, რომელიც XX საუკუნის მიწურულამდე იმდროინდელი პოლიტიკური და სამეურნეო ხელმძღვანელების მხარდაჭერით ფუნქციონირებდა წარმატებით.
ჟან როშფორი

ჟან როშფორი (ფრანგ. Jean Rochefort ​ [ʒã ʁɔʃ.fɔʁ]; დ. 29 აპრილი, 1930, პარიზი — გ. 9 ოქტომბერი, 2017, პარიზი) — ფრანგი მსახიობი. ორჯერ მოიპოვა სეზარი — 1976 წელს საუკეთესო მეოხარისხოვანი როლისთვის ფილმში „Que la fête commence“, 1978 წელს კი მთავარი როლისთვის ფილმში „კიბორჩხალა-მედოლე“ (Le Crabe-tambour). ჟან როშფორი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
პლუტონიზმი

პლუტონიზმი ან ვულკანიზმი (ბერძნ. Plúton — პლუტონი, მიწისქვეშეთის ღმერთი) — გეოლოგიური თეორია; მოძღვრება დედამიწის გეოლოგიურ ისტორიაში შინაგანი ძალების ძირითადი როლოს შესახებ; გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის ბოლოს — XIX საუკუნის დასაწყისში; ამოფრქვეული ქანების შესახებ პლუტონისტების მიერ შექმნილი შეხედულება ძირითადად შენარჩუნებულია მეცნიერებაში — ბერძნული მითოლოგიის მიწისქვეშეთის ღმერთის — პლუტონის სახელის მიხედვით. თეორია „პლუტონიზმი“ პირველად შემოგვთავაზა იტალიელმა აბატმა, გეოლოგმა და ბუნებისმეტყველმა ანტონ მორომ 1750 წელს. როგორც შეხედულებათა განსაზღვრული სისტემა პლუტონიზმი პირველად გამოქვეყნდა ჯეიმზ ჰატონის მიერ (1788, 1795), რომელიც ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. შესაბამისად ჰატონი დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში წამყვან როლს ანიჭებდა მის წიაღში მიმდინარე პროცესებს. საპირისპიროდ, აბრაამ გოტლობ ვერნერი თვლიდა რომ, ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს ნეპტუნისტები ეწოდათ. XIX საუკუნის დასაწყისში დამტკიცდა, რომ ბაზალტი ვულკანური წარმოშობისაა და შესაბამისად, ნეპტუნიზმი როგორც მოძღვრება უარყოფილი იქნა. Тихомиров В. В., Хаин В. Е., Краткий очерк истории геологии, М., 1956. ↑ პლუტონიზმი – უცხო სიტყვათა ლექსიკონი ↑ პლუტონიზმი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-07. ციტირების თარიღი: 2013-02-27.
ნეპტუნიზმი

ნეპტუნიზმი (ლათ. Neptunus — ნეპტუნი, რომაულ მითოლოგიაში ზღვებისა და წყლების ღმერთი) — გეოლოგიური მოძღვრება ქანების (მათ შორის — ამოფრქვეული ქანების) წარმოშობის შესახებ წყლიდან დალექვის გზით; გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის ბოლოს — XIX საუკუნის დასაწყისში; სახელწოდება მომდინარეობს რომაული მითოლოგიის ზღვის ღმერთის — ნეპტუნის სახელის მიხედვით. აბრაამ გოტლობ ვერნერი თვლიდა, რომ ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს „ნეპტუნისტები“ ეწოდათ. საპირისპიროდ, ჯეიმზ ჰატონი ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. ნეპტუნისტებსა და პლუტონისტებს შორის დისკუსია დიდ ხანს გაგრძელდა და უკანასკნელთა გამარჯვებით დამთავრდა. XIX საუკუნის დასაწყისში დამტკიცდა, რომ ბაზალტი ვულკანური წარმოშობისაა და შესაბამისად, ნეპტუნიზმი როგორც მოძღვრება უარყოფილი იქნა. ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ ბიუფონმა დედამიწის ასაკი 75 ათასი წლით განსაზღვრა. ნეპტუნიზმის მეტად ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ: გერმანიაში — აბრაამ გოტლობ ვერნერი, საფრანგეთში — ჟან ანდრე დელიუკი, დიდ ბრიტანეთში — რიჩარდ კირვანი. ↑ ნეპტუნიზმი – უცხო სიტყვათა ლექსიკონი ↑ ნეპტუნიზმი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-07. ციტირების თარიღი: 2013-02-27.
ორგანიზმი

ორგანიზმი — ცოცხალი არსება, ე.ი. სხეული, რომელსაც აქვს ყველა ძირითადი სასიცოცხლო თვისება. ორგანიზმს ახასიათებს ნივთიერებათა მიმოცვლა, ჰომეოსტაზი, გაღიზიანებადობა და აგზნებადობა, მოძრაობის სპეციფიკური ფორმები, გამრავლება, განვითარება, ზრდა, მემკვიდრულობა, ცვალებადობა, საარსებო პირობებისადმი ადაპტაციის უნარი. ორგანიზმების ნაწილს უჯრედული ორგანიზაციისათვის არ მიუღწევია (ე.წ. მონერები: ვირუსები და ფაგები); უჯრედული ორგანიზაციის მქონე ორგანიზმთაგან ზოგს ნამდვილი ბირთვი და ქრომოსომულ აპარატად ჩამოყალიბებული მემკვიდრული ნივთიერება არ აქვს (პროკარიოტები), ზოგს კი — აქვს (ევკარიოტები); ზოგი ევკარიოტი ერთუჯრედიანია, ზოგი კი მრავალუჯრედიანი. ზოგი ორგანიზმი გაერთიანებულია კოლონიად, რომლის წევრები ერთობლივ ურთიერთობაში არიან საარსებო გარემოსთან. იმ ცვლილებების ერთობლიობას, რომელთაც ორგანიზმი განიცდის ჩასახვიდან სიკვდილამდე, ონტოგენეზი ეწოდება. ფილოსოფიური გაგებით, ორგანიზმი არის ცოცხალი არსება, რომელიც მოიცავს დამოუკიდებელი მატერიალური მთლიანობის ვრცელ სფეროს, რომელიც თავის სტრუქტურაში ექვემდებარება უწინარეს ყოვლისა ფიზიკურ-ქიმიურ კანონებს. გარდა ამისა, ორგანიზმი როგორც მრავალრიცხოვანი ორგანოების მთლიანობა წარმოადგენს განსაზღვრულ სასიცოცხლო ფორმას. ორგანიზმი დაკავშირებულია ორგანულ სამყაროსთან, რომელიც თავის მხრივ, ცოცხალი არსებების — ორგანიზმების ერთობლიობაა. სიცოცხლე მიკროორგანიზმები შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ორგანიზმი“ ვიკისაწყობში. ორგანიზმი – ბიოლოგიური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული) ნათაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 562.
ბრანკინია

ბრანკინია (პორტ. Branquinha) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 586 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 191 011 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 55.42 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კაჟუეირუ

კაჟუეირუ (პორტ. Cajueiro) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 410 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 124 344 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 164.14 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კამპესტრი

კამპესტრი (პორტ. Campestre) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 599 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 53 988 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 122.23 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კოლონია-ლეოპოლდინა

კოლონია-ლეოპოლდინა (პორტ. Colônia Leopoldina) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 022 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 287 459 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 69.65 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ფლეშეირასი

ფლეშეირასი (პორტ. Flexeiras) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 339 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 315 791 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 39.07 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟაკუიპი

ჟაკუიპი (პორტ. Jacuípe) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 986 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 216 762 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32.23 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟუნდია

ჟუნდია (პორტ. Jundiá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 202 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 119 713 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35.1 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მატრის-დი-კამარაჟიბი

მატრის-დი-კამარაჟიბი (პორტ. Matriz de Camaragibe) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 785 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 330 061 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 72.06 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მურისი

მურისი (პორტ. Murici) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 26 706 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 423 983 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 62.99 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ნოვუ-ლინიუ

ნოვუ-ლინიუ (პორტ. Novo Lino) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 069 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 182 288 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 66.21 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პორტუ-კალვუ

პორტუ-კალვუ (პორტ. Porto Calvo) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 708 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 260 158 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 98.82 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სან-ლუის-დუ-კიტუნდი

სან-ლუის-დუ-კიტუნდი (პორტ. São Luís do Quitunde) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 412 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 404 005 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 80.23 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ფელიზ-დეზერტუ

ფელიზ-დეზერტუ (პორტ. Feliz Deserto) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 332 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 91 824 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 47.18 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პენედუ

პენედუ (პორტ. Penedo) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 60 389 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 689 269 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 87.61 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პიასაბუსუ

პიასაბუსუ (პორტ. Piaçabuçu) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 087 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 239 989 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 104.53 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები