laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
რობერტ მოზესი

რობერტ მოზესი (Robert Moses) (18 დეკემბერი, 1888 – 29 ივლისი, 1981) — მე-20 საუკუნის ნიუ-იორკის, ლონგ-აილენდისა და მისი შემოგარენის "დიდი მშენებელი". როგორც თანამედროვე ქალაქის იერსახის შემქმნელს, მას ხშირად პარიზის მეორე იმპერიის ბარონ ოსმანს ადარებენ და ერთხმად აშშ-ის ქალაქგეგმარებაში ყველაზე პოლარიზებულ ფიგურად აღიარებენ. თუმცა არჩეული არასდროს ყოფილა, მოზესი ყველაზე გავლენიანი პიროვნება იყო ნიუ-იორკ სიტის მთავრობაში 1930-იანიდან 1950-იან წლებამდე. მან პირდაპირი მნიშვნელობით შეცვალა სანაპირო ზოლები, გზატკეცილები ააგო ზეცაში და მთელი რეგიონების სამუდამო ტრანსფორმაცია მოახდინა. მის გადაწყვეტილებებს, რომელიც უპირატესობას ჩქაროსნულ გზატკეცილებს ანიჭებდა საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ნაცვლად, შედეგად ლონგ-აილენდის თანამედროვე გარეუბნების აღმოცენება მოჰყვა, რამაც თავის მხრივ გავლენა იქონია ინჟინერთა, არქიტექტორთა და ურბანისტთა მთელ თაობაზე, რომლებმაც მისი ფილოსოფია მთელი ქვეყნის მასშტაბით განავრცეს. მოზესი და მისი ნამუშევრები პროფესიულ წრეებში მძლავრი კრიტიკის საგანი გამხდარა. მთავარი არგუმენტი მის წინააღმდეგ იყო ასობით ათასი ნიუ-იორკის მოქალაქის გადასახლება, რამაც გაანადგურა სამხრეთი ბრონქსი და კონი-აილენდის გართობის პარკი, ასევე საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დაკნინება დაუფინანსებლობისა და საერთო უყურადღებობის გამო. მეორე მხრივ, მოზესის პროექტებს მრავალი განიხილავს, როგორც აუცილებელ ზომას რეგიონის განვითარებისთვის. მოზესის დამსახურებაა ასევე გაეროს შტაბბინის მანჰეტენზე მოთავსება, ვაშინგტონის ნაცვლად. მოზესის გამკრიტიკებელთათვის ის ყოველთვის დარჩება როგორც ადამიანი, რომელსაც სწამდა, რომ "ქალაქები ტრანსპორტისთვის იყო" და "თუ შედეგმა არ გაამართლა საშუალება, მაშ სხვა რაღამ?"
შულავრის გორა

შულავრის გორა — ადრინდელი სამიწათმოქმედო პერიოდის გორანამოსახლარი ქვემო ქართლში. მდებარეობს მდინარე ხრამის მარჯვენა სანაპირო ზოლში (მარნეულის მუნიციპალიტეტი). ძეგლი შეისწავლეს 1965-1971 წლებში (ო. ჯაფარიძე, ა. ჯავახიშვილი). ბორცვი წარმოქმნილია ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ერთ ადგილზე ცხოვრების გამო კულტურული ნაშთებისა და სამშენებლო ნანგრევების დაგროვების შედეგად. გამოყოფილია 9 სამშენებლო ჰორიზონტი. შულავრის გორაზე გამოვლენილი ყველა ნაგებობა, საცხოვრებელი თუ სამეურნეო. გეგმით წრიული ან ელიფსურია, გადახურვა — კონუსური ან ცრუგუმბათური. ნაგებობები მეტად პრიმიტიულია — არ გააჩნია ცალკე კედელი და ცალკე გადახურვა. საცხოვრებელი შენობების დამახასიათებელი ელემენტია კედლის გასწვრივ გამართული თიხის კვერცხისებული მოყვანილობის კერა უქრობი ცეცხლისათვის. ნაგებობები ძირითადად ნაშენებია ძირბრტყელი — ამობურცული ალიზით. ამავე კულტურის მოგვიანო ნასოფლარებისაგან განსხვავებით, აქ ნამოსახლარის გეგმარება მოუწესრიგებელია, დასახლება კი – უფრო მჭიდრო. უძველესი ფენებიდან მოყოლებული შულავრის გორის მოსახლეობა ბინადარი იყო – მისდევდა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას. მისთვის ცნობილი იყო შინაური ძროხა, ცხვარი, თხა, ღორი და ძაღლი, აგრეთვე ხორბლეული კულტურები. ნაპოვნია ველურიდან კულტურულზე გარდამავალი ყურძნის წიპწა. საერთოდ ძეგლზე, განსაკუთრებით კი ქვედა ფენებში თიხის ჭურჭელი მეტად იშვიათია. ქვედა დონეების ჭურჭელი სუსტადაა გამომწვარი, ხელითაა ნაძერწი და მარტივი ფორმა აქვს. ჭურჭელი კვერცხისებური მოყვანილობისაა, შუა ჰორიზონტებიდან მოყოლებული ჩნდება რელიეფური კოპებით შემკული ჭურჭელი, ზედა ჰორიზონტებში კი გვხვდება ჭდეული ორნამენტით შემკული კერამიკა. იშვიათია ტალღისებური ხაზები ან სხვა სახის გეომეტრიული ორნამენტი. ამ სახის ჭდეური ორნამენტით შემკული კერამიკა შულავერ-შომუთეფეს კულტურის წრის ძეგლებში მხოლოდ იმირის გორის ქვედა ჰორიზონტების მასალაში გვხვდება, რაც ამ ორი ძეგლის ქრონოლოგიური ურთიერთდამოკიდებულების გარკვევის შესაძლებლობას იძლევა. შულავრის გორაზე აღმოჩენილია ძვლის სადგისები, საპრიალებლები, კოვზისებური ნივთები და სხვა. ირმის რქისაგან ნაკეთები თოხები, ობსიდიანისა და კაჟის მარავალფეროვანი ნაწარმი, ხელსაფქვავები; იშვიათია გახეხილ-გაპრიელებული ქვის იარაღები. ნაპოვნია შუაში ფართონახვრეტიანი მარგილის დასამძიმებელი მასიური ოვალური ქვები. განადგურებული ზედა ფენების ზედაპირულ მასალაში აღმოჩენილია ჭდეული წიწვოვანი სახით შემკული თიხის მცირე ზომის ანთროპომორფული ქანდაკება. შულავრის გორის გათხრის შემდეგ გამოვლენილი ადრინდელ სამიწათმოქმედო კულტურას საქართველოსა და აზერბაიჯანში გათხრილი უადრესი ძეგლების მაგალითზე შუალვერ-შომუთეფეს კულტურა უწოდეს. შულავრის გორის გადარჩენილ სულ ზედა დონეზე აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსის კულტურის ერთადერთი შავპრიალა ორნამენტირებული თიხის ჭურჭელი, რომლის მიმართება ძველ ნასოფლართან გაურკვეველი დარჩა. შულავრის გორაზე გათხარეს ანტიკური ხანის (ძვ. წ. I საუკუნე) 5 ჩაშვებული სამარხი, რომლებშიც აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, ვერცხლის, ბრინჯაოსა და რკინის ნივთები და სხვადასხვა მასალისაგან ნაკეთები მძივები, აგრეთვე ვერცხლის ორი მონეტა (ძვ. წ. I საუკუნე). კიღურაძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 55.
ლადაქის ქედი

ლადაქის ქედი — ქედი ჰიმალაის ჩრდილოეთით, მდინარე ინდის აუზის ზემოთში. სიგრძე 600 კილომეტრზე მეტი, სიმაღლე 7728 მეტრამდე (მთა გურლამანდჰატა). უმთავრესად აგებულია გნაისებით, გრანიტებით, აგრეთვე დანალექი ქანებით. ჭარბობს კლდოვანი დაკბილული მწვერვალები, 5500-5700 მეტრ სიმაღლეზე მოსწორების ზედაპირებია. თხემურ ნაწილში მრავალი მყინვარია. სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე გავრცელებულია მეჩხერი ბუჩქნარი, ტანდაბალი ტირიფი და კედარი; ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაბატონებულია ცივი უდაბნოს ლანდშაფტი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 100.
ჯონ ჰაუარდ ლოსონი

ჯონ ჰაუარდ ლოსონი (დ. 25 სექტემბერი, 1894, ნიუ-იორკი — გ. 11 აგვისტო, 1977, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია) — ამერიკელი დრამატურგი, ხელოვნებათმცოდნე და საზოგადო მოღვაწე. მისი პირველი პიესები „რადიომიმღები“ (1927), „ინტერნაციონალი“ (1927), „სამარშო სიმღერა“ (1937), ექსპერიმენტული ხასიათისაა. ლოსონს ეკუთვნის აგრეთვე პროგრესული ფილმების სცენარები: „ესპანეთის გული“ (1937), „ბლოკადა“ (1938), „კონტრშეტევა“ (1945), წიგნები თანამედროვე ამერიკელი კინოხელოვნების შესახებ და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 297.
ახალი სამყარო

ახალი სამყარო — XV საუკუნის ბოლოს ევროპელი პირველაღმომჩენების მიერ ძველი სამყაროს საწინააღმდეგოდ ამერიკის კონტინენტისათვის შერქმეული სახელი. ძველ სამყაროში იგულისხმებოდა — ევროპა, აზია და აფრიკა. ძველ სამყაროსთან შედარებით აქ ყველაფერი იყო ახალი და უცხო — ახალი მდინარეები; ახალი ოქროს, ვერცხლისა და სპილენძის საბადოები; ახალი თევზები; ფრინველთა და ცხოველთა ახალი სამყარო ; ლამაზი ტყეები; ახალი ნაყოფიერი მცენარეები; ყვავილები; ხილ-ბოსტნეულის ახალი გემო და ახალი ადამიანები. გადმოცემის თანახმად, ქრისტეფორე კოლუმბს სიკვდილამდე სჯეროდა, რომ აღმოაჩინა ახალი გზა ინდოეთისკენ, მაგრამ ძალიან მალე გავრცელდა აზრი, რომ აღმოჩენილი იყო არა ინდოეთი, არამედ სრულიად ახალი კონტინენტი. ამ ვერსიის ერთ-ერთი პირველი მომხრე იყო ამერიგო ვესპუჩი, რომლის სახელწოდებაც მიიღო სამყაროს ახალმა ნაწილმა. ითვლება, რომ შესაძლოა, ტერმინი „ახალი სამყარო“ თავად ვესპუჩიმ შემოგვთავაზა 1503 წელს, თუმცა ეს საკამათო საკითხია. მთელი რიგი წყაროები ამ დამსახურებას მიაწერენ იტალო–ესპანელ ისტორიკოსს პიეტრო მარტირე დ’ანგიერას (იტალ. Pietro Martire d'Anghiera, ხოლო ესპ.Pedro Mártir de Anglería), რომელიც ჯერ კიდევ კოლუმბის პირველი ექსპედიციის მსვლელობისას, 1492 წლის 1 ნოემბრით დათარიღებულ წერილში იყენებს აღნიშვნას ლათინურ ფორმაში „novi orbis“, ერთი წლის შემდეგ სხვა წერილში ის იცვლება „orbis novus“ სახელით, ხოლო 1516 წელს გამოდის მისი ცნობილი ნაშრომი სათაურით, რომელიც იწყება „De orbe novo...“ — „ახალ სამყაროში...“, სადაც ის აღწერს აღმოჩენილი მიწების ადგლობრივ მცხოვრებლებთან ევროპელების პირველ შეხვედრას. 1524 წელს იგივე ტერმინს იყენებს ჯოვანი და ვერაცანო — უკვე ჩრდილოეთ ამერიკის სანაპიროებთან ცურვის მოსათხრობად. ყოველ შემთხვევაში, პირველაღმოჩენილი სანაპიროების კვალდაკვალ ვრცელდება ტერმინი „ახალი სამყარო“ მთელი სამხრეთ ამერიკის სახელწოდებად, ხოლო 1541 წლიდან სახელწოდება ამერიკასთან ერთად ის გავრცელდა ჩრდილოეთ მატერიკზეც — ევროპის, აზიის და აფრიკის შემდეგ ქვეყნის მეოთხე ნაწილის აღსანიშნავად. დღეს ტერმინს „ახალი სამყარო“ იშვიათად იყენებენ, მხოლოდ ისტორიული მოვლენების კონტექსტში. ამასთან, როგორც წესი, ის გულისხმობს არა მარტო ამერიკას, აგრეთვე, ოკეანიასა და ანტარქტიკას ლექსიკონი დაარქივებული 2013-05-28 საიტზე Wayback Machine. კოლუმბია დაარქივებული 2006-09-08 საიტზე Wayback Machine.
ბარონი ოსმანი

ჟორჟ-ეჟენ ოსმანი, უკეთ ცნობილი როგორც ბარონი ოსმანი (Georges Eugène Haussmann, 1809 - 1891) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე, სენის დეპარტამენტის პრეფექტი, სენატორი, სახვითი ხელოვნების აკადემიის წევრი, თანამედროვე პარიზის იერსახის განახლების ერთ-ერთი მთავარი ინიციატორი. ბიოგრაფია ↑ 1.0 1.1 http://www.senat.fr/senateur-2nd-empire/haussmann_georges_eugene0103e2.html ↑ 2.0 2.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 3.0 3.1 Sycomore / Assemblée nationale <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528"></a> ↑ 4.0 4.1 Léonore database — ministère de la Culture. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602"></a> ↑ 5.0 5.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 6.0 6.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 8.0 8.1 Dilet M. Haussmann, Georges Eugène, Baron // Grove Art Online / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T036932 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q103931293"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776"></a> ↑ 9.0 9.1 Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168"></a> ↑ 10.0 10.1 GeneaStar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478"></a> ↑ 11.0 11.1 Roglo — 1997. — 10000000 ეგზ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652"></a> ↑ 12.0 12.1 Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ 13.0 13.1 The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a> ↑ Geneanet — 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478"></a>
მთვარის ცისარტყელა

მთვარის ცისარტყელა ან ღამის ცისარტყელა — იშვიათი ატმოსფერული ოპტიკური მოვლენა. ჩვეულებრივი ცისარტყელისგან განსხვავებით, ღამის ცისარტყელა არა მზის, არამედ მთვარის ნათებითაა გამოწვეული. ამ მოვლენის შესახებ ჯერ კიდევ ანტიკური საბერძნეთის ფილოსოფოსი არისტოტელე წერდა თავის ნაშრომში „მეტეოროლოგია“. დღის ცისარტყელისგან განსხვავებით, მთვარის ცისარტყელა ჩვეულებრივ თეთრად ჩანს, მაგრამ სინამდვილეში, ისიც ფერადია. ამის მიზეზი ის არის, რომ ღამით მთვარის სინათლე ძალიან სუსტია თვალის ფოტორეცეპტორების ასაღგზნებად და ადამიანისთვის რთულია მთვარის ცისარტყელის ფერების გარჩევა. გარდა ამისა, მთვარის ცისარტყელა გაცილებით უფრო მკრთალია, ვიდრე დღის, რადგანაც მთვარე უფრო ნაკლებ სინათლეს გამოსცემს, ვიდრე მზე. ყველაზე კაშკაშა ღამის ცისარტყელის დანახვა შესაძლებელია სავსე მთვარის ან სავსე მთვარესთან მიახლოვებული ფაზის დროს. ასეთი ცისარტყელა ჩნდება ბნელ ცაზე, როდესაც მთვარე ცაზე არც თუ ისე ზემოთაა. გარდა ამისა, აუცილებელია, რომ მთვარის სინათლეს წყლის წვეთები ირეკლავდეს (ჩვეულებრივ წვიმის ან ჩანჩქერის). მსოფლიოში არც თუ ისე ბევრი ადგილია, სადაც მთვარის ცისარტყელის შემჩნევაა შესაძლებელი. არც თუ ისე ხშირად ასეთ ცისარტყელას ხედავენ კამბერლენდის ჩანჩქერზე აშშ-ში, ზაილიის ალატაუს ქედიდან, რომელიც ტიან-შანის ჩრდილო-დასავლეთითაა, ვიქტორიას ჩანჩქერთან ზამბიისა და ზიმბაბვეს საზღვარზე და იამალის ნახევარკუნძულზე. ასევე ამ მოვლენის ხშირად შემჩნევა შესაძლებელია აშშ-ის იოსემიტის ეროვნულ პარკში. არსებობს ლიტერატურული პრემია „მთვარის ცისარტყელა“, რომლითაც ფანტასტიკის ჟანრში დიდი მიღწვების მქონე მწერლებს აჯილდოებენ. ღამის ცისარტყელა დაარქივებული 2013-08-12 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) მთვარის ცისარტყელის ვიდეო ღამის ცისარტყელა ტიან შანზე დაარქივებული 2014-10-25 საიტზე Wayback Machine. . მთვარის ცისარტყელა ვიქტორიას ჩანჩქერზე დაარქივებული 2008-05-27 საიტზე Wayback Machine. (სურათები) მთვარის ცისარტყელის სურათები მთვარის ცისარტყელა ახალ ზელანდიაში (სურათები) როგორ გადავუღოთ ღამის ცისარტყელას (ინგლისური) მთვარის ცისარტყელა (ინგლისური) მთვარის ცისარტყელის გადაღების განსაკუთრებულობები (ინგლისური) ცისარტყელა ↑ The Eclectic magazine of foreign ... – Google Books. Books.google.com. ციტირების თარიღი: 2011-06-09.  ↑ Walklet, Keith S.. (2006)Lunar Rainbows – When to View and How to Photograph a "Moonbow". The Ansel Adams Gallery. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-06-24. ციტირების თარიღი: 2007-07-09. ↑ Bailey, Bill (1995). „Cumberland Falls State Resort Park“, Kentucky State Parks. Saginaw, Michigan: Glovebox Guidebooks of America. ISBN 1-881139-13-1.  ↑ Manning, Russ The Historic Cumberland Plateau: An Explorer's Guide, გვ. 106. ISBN 978-1-57233-044-3. ციტირების თარიღი: 2011-10-28.  ↑ A Lunar Rainbow A Wonderful Sight Not To Be Missed....... Victoria Falls Activities. Victoria Falls Travel Guide. ციტირების თარიღი: 22 December 2012. ↑ Lunar Rainbows over Victoria Falls. Zambezi Safari and Travel Company. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 იანვარი 2017. ციტირების თარიღი: 22 December 2012. ↑ 'Moonbows,' Lunar Rainbows, Visible At Yosemite National Park (VIDEO). Huffington Post—Green Blog. ციტირების თარიღი: 22 December 2012. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-08-12. ციტირების თარიღი: 2013-04-18. ↑ Премия «Лунная радуга» на сайте «Лаборатория Фантастики»
ჩაბარუხის განძი

ჩაბარუხის განძი — ძვ. წ. VIII-VII საუკუნეების ბრინჯაოს ნივეთების განძი. აღმოჩნდა 1961 წელს ყოფილ სოფელ ჩაბარუხში, მდინარე ჩაბარუხის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. 1,5 მეტრ სიღრმეზე. ნივთები მოთავსებული იყო ბრინჯაოს განიერ, დახვეულ სარტყელში. აღმოჩნდა ბრინჯაოს გრავირებული ცულები. ალისებურპირიანი სატევრები, ფარი, გრავირებული სარტყლები, სადა სარტყელი, აბზინდები, ბალთები, მშვილდსაკინძები, დუგმები, სამაჯურები, თასები, ტოლჩა, რკინის მახვილი და შუბისპირები, სარდიონის მძივები და სხვა. სულ 133 ნივთი. ჩაბარუხის განძი დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. ფანცხავა ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 68.
ჩაღათას ულუსი

ჩაღათას ულუსი (მონღ. Цагаадайн Хаант Улс) — საერთო სახელწოდება ცენტრალური აზიის იმ ოლქებისა, რომლებიც 1224 წლის დაყოფით შეადგენდა ჩინგიზ-ყაენის მეორე შვილის ჩაღათა-ხანის და მისი საგვარეულოს მემკვიდრეობით მამულს. მოიცავდა მავერანაჰრს, შვიდმდინარეთსა და კაშგარს. XIV საუკუნის 40-იან წლებში ჩაღათას ულუსი დაიშალა 2 ნაწილად: მოგოლისტანი (შვიდმდინარეთსა და კაშგარში) და თვით ჩაღათას სახელმწიფო მავერანაჰრში, რომლებიც ცოტა ხნის შემდეგ (მოგოლისტნის ნაწილებთან ერთად) თემურიდების სახელმწიფოს შემადგენლობაში შევიდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 87.
ჩაღათა-ხანი

ჩაღათა (დ. 1183 — გ. 1 ივლისი, 1242) — მონღოლი ხანი, სარდალი, ჩინგიზ-ყაენისა და ბორტეს მეორე შვილი. ჩაღათა აქტიურად მონაწილეობდა ჩინგიზ-ყაენის ლაშქრობებში. 1208 წელს გაილაშქრა ციმბირზე, გადაწვა და ააწიოკა სლავური და თათრული დასახლებები. 1219-1220 წლებში ძმებთან და ბიძებთან ერთად დაიპყრო ხვარაზმი. 1221 წელს ავღანეთში, ბამიანის აღების დროს დაკარგა უფროსი ვაჟი, მოთიუქენი. 1224 წელს დაპყრობილი მიწების განაწილებისას ჩაღათამ საუფლისწულო მამული მიიღო ცენტრალური აზიის ოლქში, რომელსაც ჩაღათას სახანო უწოდა. ქვეშევრდომებისაგან მოითხოვდა მონღოლური კანონების მტკიცედ დაცვას. გამოირჩეოდა რელიგიური შემწყნარებლობით ქრისტიანების მიმართ, ისლამს კი პატივს არ სცემდა და მუსლიმებს საგრძნობლად ავიწროვებდა. ჩაღათა ნომინალურად აღიარებდა უგედეი-ყაენის უზენაესობას, მაგრამ სარგებლობდა სრული თავისუფლებით და დამოუკიდებლად მართავდა სახანოს. 1242 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ ჩაღათაიდების ლიდერი გახდა სწორედ მისი უფროსი ვაჟის, მოთიუქენის შვილი, ყარა-ჰულაგუ. ჩაღათას შთამომავლებმა ოქროს ურდოსა და ილხანთა საყაენოს მმართველებისგან განსხვავებით, ვერ შეძლეს ძლიერად ემართათ სახანო. XIV საუკუნის 40-იან წლებში ჩაღათას ულუსი ორ ნაწილად დაიშალა. მონღოლთა იმპერია ჩაღათას ულუსი ჩინგიზ-ყაენი ჯუჩი უგედეი ტოლუი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 87.
კარლ I (ავსტრია)

კარლ I ან კარლ IV (უნგრეთი) (დ. 17 აგვისტო, 1887 — გ. 1 აპრილი, 1922) — ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ბოლო მმართველი, ასევე ავსტრიის ბოლო იმპერატორი, უნგრეთის ბოლო მეფე, ბოჰემიის ბოლო მეფე, გალიციის და ლოდომერიის ბოლო მეფე და ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიის ბოლო მონარქი. იგი მეფობდა როგორც კარლ I ავსტრიის მეფე და კარლ IV უნგრეთის მეფე 1916-1918 წლებში. კარლ I 1922 წელს გარდაცვალებამდე ცდილობდა მონარქიის აღდგენას. რომის კათოლიკური ეკლესიის მიერ მის ბეატიფიკაციის შემდეგ მოიხსენიება როგორც - კურთხეული კარლი ავსტრიისა. მას ჰყავდა 8 შვილი. ოქროს საწმისის ორდენი (ევროპა) წმინდა სტეფანეს ორდენი (უნგრეთი) მარია ტერეზას სამხედრო ორდენი ლეოპოლდის იმპერიული ორდენი ფრანც იოზეფის ორდენი მერიტის სამხედრო ჯვრის ორდენი (მე-3 დონის) სამხედრო მერიტის ოქროს მედალი სამხედრო მერიტის ბრინჯაოს მედალი სამხედრო ჯვრის ორდენი წმინდა კირილისა და მეთოდიუს ორდენი შავი არწივის ორდენი რკინის ჯვრის ორდენი (1-ლი და მე-2 დონე) წმინდა ჯოზეფის ორდენი და სხვ. კარლ I-ს კორონაცია ბუდაპეშტი, 30 დეკემბერი 1916 კარლ I-ის საფლავი ავსტრია-უნგრეთის იმპერია (ინგლისური) G. Brook-Shepherd, The Last Empress: The Life & Times of Zita of Austria-Hungary, 1892-1989, 1991. ISBN 0-00-215861-2. (იტალიური) Flavia Foradini, Otto d'Asburgo. L'ultimo atto di una dinastia, mgs press, Trieste: 2004. ISBN 88-89219-04-1. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კარლ I (ავსტრია) Karl von Habsburg-Lothringen Blessed Emperor Charles League of Prayers დაარქივებული 2016-05-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Lundy D. R. The Peerage <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824"></a> ↑ 3.0 3.1 Schäfer J. Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584"></a> ↑ 4.0 4.1 GCatholic.org — 1997. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135"></a> ↑ 5.0 5.1 Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168"></a> ↑ 6.0 6.1 Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ 7.0 7.1 https://tritius.kmol.cz/authority/698754 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q130368343"></a> ↑ 8.0 8.1 Карл I // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ LIBRIS — 2013. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125"></a> ↑ Charles (I), . (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrieved 19 April 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/106679/Charles-I
მილკი

მილკი (ინგლ. Milk) — 2008 წლის ამერიკული ბიოგრაფიული ფილმი. ფილმი არის პირველი ამერიკელი ღიად გაცხადებული ჰომოსექსუალი პოლიტიკოსის, ჰარვი მილკის შესახებ. მილკი იყო გეი-აქტივისტი და სან-ფრანცისკოს ქალაქის საბჭოს წევრი, სადაც ცდილობდა მიეღო ჰომოსექსუალთა უფლებების დამცავი კანონები. შონ პენი — ჰარვი მილკი ემილ ჰირში — კლივ ჯონსი ჯოშ ბროლინი — დენ უაითი დიეგო ლუნა — ჯეკ ლირა ჯეიმზ ფრანკო — სკოტ სმითი ფილმმა მიიღო ორი ოსკარი: საუკეთესო მსახიობი კაცი: შონ პენი საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: დასტინ ლენს ბლეკი ოფიციალური საიტი „Milk“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „Milk“ — Allmovie-ზე „Milk“ — Box Office Mojo-ზე „Milk“ — Rotten Tomatoes „Milk“ — Metacritic-ზე ფილმის სცენარი დაარქივებული 2008-12-01 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
10 ივლისი

10 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 191-ე დღე (ნაკიან წლებში – 192-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 174 დღე. 1212 : უძლიერესი ხანძარი ლონდონის ისტორიაში ქალაქს მიწასთან ასწორებს. 1778 : ამერიკის რევოლუცია - საფრანგეთის ლუი XVI ომს უცხადებს დიდი ბრიტანეთის სამეფოს. 1796 : გერმანელმა მათემატიკოსმა კარლ ფრიდრიხ გაუსმა აღმოაჩინა, რომ ყოველი დადებითი რიცხვის წარმოდგენა შესაძლებელია მაქსიმუმ სამი სამხუთხა რიცხვის ჯამის სახით და დღიურში მისი განთქმული სიტყვები „Heureka! num= Δ + Δ + Δ“ ჩაწერა. 1821 : ესპანეთისგან შესყიდული ფლორიდის ტერიტორია აშშ-ის განკარგვაში გადადის. 1821 : არსებობა შეწყვიტა სამხრეთ ამერიკაში მდებარე ენტრე-რიოსის რესპუბლიკამ. 1850 : მილარდ ფილმორი აშშ-ის მე-13 პრეზიდენტი ხდება. 1890 : უაიომინგი გახდა აშშ-ს 44-ე შტატი. 1925 : შეიქმნა საბჭოთა კავშირის სატელეგრაფო სააგენტო (TACC), სსრკ-ის ოფიციალური ახალი ამბების სააგენტო. 1962 : ორბიტაზე გადის ტელსტარი - მსოფლიოს პირველი საკომუნიკაციო თანამგზავრი. 1973 : ბაჰამის კუნძულები დიდი ბრიტანეთისაგან დამოუკიდებლობას აცხადებს. 1991 : ბორის ელცინი რუსეთის ფედერაციის პირველი პრეზიდენტი გახდა. 1992 : მაიამიში, ფლორიდა, პანამის ყოფილ ლიდერს მანუელ ნორიეგას 40 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა ნარკობიზნესის და გამომძალველობისთვის. 2002 : სოზების აუქციონზე პეტერ პაულ რუბენსის (სურათზე) ტილო „უცოდველთა ხოცვა“ $76,2 მილიონად გაიყიდა. 2016 : ევრო 2016-ის ფინალში პორტუგალიის საფეხბურთო ნაკრებმა მასპინძელი საფრანგეთი დამატებით დროში 1–0 დაამარცხა და ისტორიაში პირველად ევროპის ჩემპიონი გახდა. 2020 : თურქეთის პრეზიდენტის რეჯეფ თაიფ ერდოღანის გადაწყვეტილებით აია-სოფიას ტაძარს მეჩეთის სტატუსი დაუბრუნდა. 1871 : პრუსტი, მარსელ — ფრანგი მწერალი (გ.1922) 1915 : სოლ ბელოუ — ამერიკელი მწერალი (გ.2005) 1921 : რევაზ ლაღიძე — ქართველი კომპოზიტორი 1926 : ჯაბა იოსელიანი — ქართველი პოლიტიკოსი 1942 : რონი ჯეიმზ დიო — ამერიკელი როკ-მუსიკოსი, ჯგუფ დიოს დამაარსებელი (გ.2010) 1950 : შოთა ჩოჩიშვილი — ქართველი ძიუდოისტი 1998 : ანგუს კლაუდი — ამერიკელი მსახიობი (გ.2023) 1559: ანრი II (საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე. (დ.1519) 1836 : ამპერი, ანდრე-მარი — ფრანგი ფიზიკოსი (დ.1775) 1851 : დაგერი, ლუი — ფრანგი გამომგონებელი (დ.1787) 1902 : ჭავჭავაძე, არჩილ — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი 1915 : ვაჟა-ფშაველა — ქართველი პოეტი (დ. 1861) 1968 : ჰანჩარი, ფრანც — ავსტრიელი არქეოლოგი 1972 : ივანე გოკიელი — ქართველი კომპოზიტორი (დ. 1899) 2006 : ბასაევი, შამილ — ჩეჩენი დამოუკიდებლობის მომხრე ვიცე-პრეზიდენტი 2015: ომარ შარიფი — ეგვიპტელი მსახიობი (დ. 1932) მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: გიორგი მთაწმინდელი ლუკა იერუსალიმელი კირიონ II - სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ანეკტ კესარიელი სამსონ უცხოთშემწყნარებელი იოანა მენელსაცხებლე სევირე ხუცესი აგრეთვე: ბაჰამის კუნძულები : დამოუკიდებლობის დღე სხვა თვეები
ლიდიური ენა

ლიდიური ენა — ინდოევროპულ ენათა ანატოლიური (ხეთურ-ლუვიური) ჯგუფის ერთ-ერთი მკვდარი ენა, რომელიც გავრცელებული იყო ძველი ლიდიის სახელმწიფოში ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა საუკუნეებში. ტექსტები ლიდიურ ენაზე შესრულებულია ბერძნულზე დამყარებული ანბანური დამწერლობით. ლიდიური ენა ენათესავება ხეთურს, ლუვიურს, ფალაურს და ლიკიურს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 224.
მეტაპლაზია

მეტაპლაზია — ერთი სახის ქსოვილის გარდაქმნა მეორე, მორფოლოგიურად და ფუნქციურად განსხვავებულ ქსოვილად: მაგალითად, ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილი შეიძლება გადაიქცეს ხრტილოვან ან ძვლოვან ქსოვილად, ლორწოვანი გარსის ცილინდრული ეპითელიუმი მრავალშრიან ბრტყელ ეპითელიუმად და სხვა. მეტაპლაზიის მიზეზია ქრონიკული ანთებითი პროცესები, ავიტამინოზი და სხვა. განარჩევენ პირდაპირ და არაპირდაპირ მეტაპლაზიას. პირდაპირი მეტაპლაზიის დროს ქსოვილის ერთი სახე მეორე სახის ქსოვილად გარდაიქმნება მისი სტრუქტურული ელემენტების შეცვლის გზით, უჯრედების გამრავლების გარეშე. არაპირდაპირი მეტაპლაზიის დროს კი ახალი სახის ქსოვილი ვითარდება უჯრედების გამრავლების ხარჯზე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ახალგაზრდა ქსოვილი, რომელიც მომწიფების პროცესში სხვა სახის ქსოვილად გადაიქცევა. არაპირდაპირი მეტაპლაზია უმეტესად რეგენერაციის დროს ხდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 609.
ლუვიელები

ლუვიელები — ინდოევროპული ტომები, ცხოვრობდნენ ძვ. წ. II ათასწლეულში მცირე აზიის (ანატოლიის) სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთში, რაც დასტურდება ხეთური ლურსმული წყაროების მონაცემებითა და თვით ლუვიურ ენაზე შედგენილი ლურსმული ტექსტებით (რომლებიც ბოღაზქოის არქივმა შემოინახა). ლაპარაკობდნენ ლუვიურ ენაზე, რომელიც ხეთურ და ფალაურ ენებთან ერთად განეკუთვნება ინდოევროპულ-ანატოლიურ ენათა ჯგუფს. ლუვიელების შექმნილი უნდა იყოს „ხეთური იეროგლიფური“ დამწერლობა. ლუვიურისა და ლიკიური ენების ახლო ნათესაობის გამო ლუვიელებს მიიჩნევენ ლიკიელთა წინაპრებად. ლუვიელები მისდევდნენ მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას, ხელოსნობას. ლუვიურ საზოგადოებაში ადრევე გაჩნდა სოციალური დიფერენციაცია. ლუვიურ პანთეონს ქმნიდნენ: ამინდის ღვთაება თარხუნთი, მთვარის — არმა, ღვთაებები დათა, სანთა და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 304.