laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მხედრები (ოჯახი)

მხედრები (ლათ. Ichneumonidae) — პარაზიტული მწერების ოჯახი სიფრიფანაფრთიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 0,4-5 სმ აღწევს. უმრავლესობას ფრთები კარგად აქვს განვითარებული. მხედრების მატლები მწერების მატლებისა და ჭუპრების შინაგანი ან გარეგანი პარაზიტები არიან. მხედრებსშორის ზეპარაზიტებიც გვხვდება, ისინი ვითარდებიან სხვა პარაზიტი მწერების ხარჯზე და საგრძნობლად ამცირებენ მათ რაოდენობას, მხედრების მრავალი სახეობა გამოყენებულია მავნე მწერების წინააღმდეგ ბიოლოგიური ბრძოლის დროს. მხედრები მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. ოჯახში 1250 გვარის 60000 სახეობაა. საქართველოში 140-ზე მეტი სახეობაა. აბაშიძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 276.
მხედრული (სიმღერა)

მხედრული — ქართული (იმერული) ხალხური სამხმიანი სალაშქრო სიმღერა. ახასიათენს ენერგიული, ხალისიანი რიტმი, მზარდი დინამიკა. მხედრულს ასრულებს ტეოცეტი დაგუნდი შენაცვლებით. დიდ შთაბეჭდილებას ტოვებს მხედრულის სტრუქტურის თავისებურება და პოლიფონიურად გაწყობილ ხმათა ოსტატური შეხამება. გამოირჩევა ფართო დიაპაზონით, მდიდარი, ნაირსახოვანი რიტმით. ჩიკვაძე გ., გვარამაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 277.
მხედრული (ცეკვა)

მხედრული — ქართული ხალხური სალაშქრო ხასიათის ცეკვა. ასრულებენ ვაჟები. ძირითადი ელემენტებია დავლა, გასმა და მუხლკეცილი. მუსიკალური ზომა 6/8. გვხვდება ზაქარია ფალიაშვილის ოპერა „აბესალომ და ეთერში“. ჩხიკავძე გ., გვარამაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 277.
მხევალი

მხევალი — მონა ქალის აღმნიშვნელი ტერმინი (შეიძლება მხევალი უცხო სამყაროდანაც იყოს შეთვისებული). არსებობს მოსაზრება (გ. მელიქიშვილი), რომ ეს ტერმინი უნდა ჩამოყალიბებულიყო პატრიარქალური მონობის ხანაში, როდესაც შინაური მონების, „სახლის წულების“ მსგავსად მონა ქალებიც სახლის ქალიშვილებად ითვლებოდნენ. ბიბლიის ძვ. ქართული თარგმანებში მხევალის მნიშვნელობით იხმარება შიმუნვარიც. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 277. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970.
მხერხავები

მხერხავები — სიფრიფანაფრთიანების მჯდომმუცლიანთა ქვერიგის 3 ოჯახის ზოგადი სახელწოდება. დედალს აქვს მუცელში ჩამალული ხერხისებრი კვერცხსადები, რომელთაც მცენარის ქსოვილს ხერხავს კვერცხის ჩასადებად. მსოფლიოში ცნობილია 5 ათასზე მეტი სახეობა. ძირითადად ტყის ზონაში არიან გავრცელებული საქართველოში მხერხავების რამდენიმე სახეობაა, მათ შორის ალუბლის ხერხია, მსხლის ხერხია, ვაშლის ხერხია. დიდ ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას. ხორბლის ხერხიას მატლები აზიანებენ ყველა თავთავიან კულტურას. ბოსტანში დიდი ზიანი მოაქვს რაფსის ხერხიას. აბაშიძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 277.
მხუჯიში

მხუჯიში — უძველესი ქართული ხალხური ცეკვა. სართულიანი ფერხული. გავრცელებული იყო ლაზეთში. ოსხაპუე ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 278.
მხრეულა

მხრეულა (ლათ. Aeshna) — მწერების გვარი ნემსიყლაპიების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 7 სმ, ფრთების შლილი — 10 ამ აღწევს. კაშკაშა ფერისაა. აქვთ დიდი, პრიალა თვალები, რომლებიც კეფაზე ერთმანეთს ეხება. გავრცელებული არიან თითქმის ყველგან, საკმაოდ ფართოდ — საქართველოშიც. დაფრინავენ ძალიან სწრაფად. მტაცებლებია, იკვებებიან მწერებით, მათ შორის მავნებლებითაც. მხრეულას მატლი ზოგჯერ თევზების ლიფსიტებსაც ჭამს. თვითონ კი თევზების საკვებია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 278.
მჯდომთვალიანები

მჯდომთვალიანები (Basommatophora), ფილტვიანი მოლუსკების რიგი, რომლის წამომადგენლებს თვალები საცეცების ძირში აქვთ. კარგად განვითარებული ნიჟარა სპირალურადაა დახვეული. უმთავრესად მტკნარი წყლის ფორმებია. მჯდომთვალიანების რიგშია გაერთიანებული საქართველოს მტკნარი წყლის მოლუსკების უმრავლესობა (Limnaea, Planorbis, Physa, Ancylus და სხვა). ქსე, ტ. 7, გვ. 278, თბ., 1984
ნაა

ნაა შეიძლება აღნიშნავდეს: ნაა - სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში ნაა - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
დიგენეზური მწოველები

დიგენეზური მწოველები, დიგენეზური ტრემატოდები (Trematoda, Digenea) — ბრტყელი ჭიების კლასი. 0,1-იდან 10 მმ-მდე (ზოგჯერ 1,5 მ-მდე) სიგრძის, ზურგ-მუცლის მიმართულებით გაბრტყელებული სხეული ქმნის კან-კუნთოვან პარკს. დიგენეზური მწოველებს აქვთ მისაწოვარი. მომნელებელი სისტემა მარტივადაა აგებული. სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არა აქვთ. ნერვული სისტემა შედგება 1 წყვილი თავის კვანძისა და 1-3 წყვილი გვერდითი ღეროსაგან. მცირე გამონაკლისის გარდა დიგენეზური მწოველები ჰერმაფროდიტებია. როგორც წესი, ენდოპარაზიტები პარაზიტობენ ცხოველისა და ადამიანის თითქმის ყველა ორგანოში. მრავლდებიან თვითგანაყოფიერებითა და ჯვარედინი განაყოფიერებით. სქესმწიფე ფორმა საბოლოო — დეფინიტიური მასპინძლის სხეულში ცხოვრობს, ლარვა — შუამავალი მასპინძლის (ძირითადად მოლუსკის) ორგანიზმში. დიგენეზური მწოველები განვითარების მეტად რთულ ციკლს გადიან: კვერცხიდან იჩეკება მირაციდიუმი, რომელიც რამდენიმე ხანს თავისუფლად ცურავს წყალში, შემდეგ იჭრება შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმში და გარდაიქმნება სპოროცისტად. პართენოგენეზული გამრავლებით იგი იძლევა რედიებს, რედიები კი ცერკარიებს. ცერკარიები შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმიდან გამოდიან წყალში, ინცისტირებენ და გარდაიქმნებიან ადოლესკარიებად, რომლებიც სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ დეფინიტიური მასპინძლის ორგანიზმში. ამრიგად, დიგენეზური მწოველების განვითარებისათვის დამახასიათებელია თაობათა მორიგეობა, კერძოდ, ჰეტეროგონია, მასპინძლის ცვლა. დიგენეზური მწოველების უმთავრესი წარმომადგენლებია: ღვიძლის პეპელა, ლანცეტისებრი ორპირა, კატის ანუ ციმბირული ორპირა, ჩინური ორპირა, სისხლის ორპირა და სხვა. ყურაშვილი ბ., ქსე, ტ. 3, გვ. 505, თბ., 1978
ინფუზორიები

ინფუზორიები (ლათ. Infusoria) — უმარტივესთა კლასი. აქვთ ორი, განსხვავებული სტრუქტურისა და ფუნქციის მქონე ბირთვი, მრავალრიცხოვანი წამწამებით დაფარული სხეული. ზომა მერყეობს 12 მკმ-იდან 3 მმ-მდე. განასხვავებენ მოძრავ, ფსკერულ, წყლის წყალმცენარეებზე მცხოვრებ, ცალად, კოლონიურ, კუმშვად, დატოტვილ, დაუტოტავ და ჯავშნიან ინფუზორიებს. ზოგ ინფუზორიას აქვს ნიჟარა. ინფუზორიების სხეული შედგება ექტოპლაზმისა და ენდოპლაზმისაგან, დაფარულია თხელი და ელასტიკური გარსით (პელიკულით). ექტოპლაზმა შეიცავს საწამწამე აპარატს, ტრიქოცისტებს, მიონემებს, ნეიროფანებს და საყრდენ ბოჭკოებს, ენდოპლაზმას ბირთვებით, ვაკუოლებს და სხვადასხვა ტიპის გრანულებს. საჭმელი პირის ხვრელით (ციტოსტომით) გადადოს ხახაში. საკვების გადასამუშავებლად ენდოპლაზმაში წარმოიქმნება მონელებული საკვები შეიწოვება ენდოპლაზმაში, მოუნელებელი კი — სპეციალური ხვრელით გამოიდევნება. ზოგი ოსმოსურად იკვებება, უმეტესობა კი — ბაქტერიებით, წვრილი წყალმცენარეებით და სოკოებით, ზოგიერთი მათგანი მტაცებელია. ინფუზორიების უმეტესობას აქვს უჯრედის ოსმოსური წნევის მარეგულირებელი ერთი ან რამდენიმე მფეთქი ვაკუოლი. ინფუზორიები მრავლდებიან უსქესოდ — ორად, განმეორებითი გაყოფით, ერთდროულად მრავალგზის გაყოფით, დაკვირტვით. სქესობრივი პროცესი სახეცვლილია და გამრავლებასთან არ არის დაკავშირებული, ზოგიერთი ინფუზორიის ბირთვი იშლება ინდივიდების კონტაქტის გარეშე, ავტოგამიისა და ენდომიქსიის გზით. ინფუზორიების კლასის 6 ათასამდე სახეობა გაერთიანებულია 5 ქვეკლასში. ინფუზორიები ბინადრობენ მტკნარ წყალსა და ზღვაში, შედის ბენთოსისა და პლანქტონის შემადგენლობაში, გვხვდება ნიადაგში, ხავსში და სხვაგან. მჯდომარე ინფუზორიები უმეტესად შეგუებული არიან ექტო-, ენდოკომენსალიზმსა და პარაზიტიზმს. პარაზიტობენ პრაქტიკულად წყლის ყველა და ხმელეთის მრავალ ცხოველზე (გარდა ფრინველებისა). ზოგიერთი პარაზიტული ინფუზორიები პათოგენურია: ტრიქოდინები, იქთიოპთირიუსი, ქილოდონელა თევზებისათვის, ბალანტიდიუმი — შინაური ცხოველებისა (ღორი) და ადამიანისათვის. ინფუზორიების გავრცელებას ხელს უწყობს ინცისტირების უნარი. ვარაუდობენ, რომ ინფუზორიები წარმოიშვნენ უფერული ჰეტეროტროფული შოლტოსნებისაგან. ყურაშვილი ბ., უხერხემლოთა ზოოლოგია, თბ., 1973; Догель В. А., Полянский Ю. И., Хейсин Е. М., Общая протозоология, М.—Л., 1962; გოგებაშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 185-186.
ხეთები

ხეთები — უძველესი ანატოლიელი ხალხი, რომლებიც ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ანატოლურ განშტოებას მიკუთვნებულ ხეთურ ენაზე საუბრობდნენ და ძვ. წ. XVIII საუკუნეში ანატოლიაში შექმნეს ხეთების სამეფო (ცენტრალური ანატოლიის პლატოზე). ხეთების იმპერიამ ძლიერების მწვერვალს ძვ. წ. XIV საუკუნეში მიაღწია და ამ დროისთვის მათ უკვე დაპყრობილი ჰქონდათ ანატოლიის დიდი ნაწილი, ჩრდილო-დასავლეთი სირია ლიტანის მდინარემდე და ზემო მესოპოტამია (შუამდინარეთი). ძვ. წ. 1180 წლის შემდეგ იმპერია დაიშალა რამდენიმე დამოუკიდებელ სამთავროდ, ზოგიერთი მათგანი ძვ. წ. VIII საუკუნემდე შემორჩა. ტერმინი „ხეთები“ წარმოებული ძველი აღთქმის სიტყვიდან „ხჲვ“ (חתי ხტჲ, ან בני-חת ბნჲ-ხტ, „ხეთის შვილები“ (ხეთი ქანაანის ძე იყო)). არქეოლოგებმა, რომლებმაც ანატოლიის ხეთების კულტურა XIX საუკუნეში აღმოაჩინეს, თავდაპირველად ისინი ამ ბიბლიურ ხეთებს მიაკუთვნეს. ამჟამად ეს ჰიპოთეზა კამათის საგანია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხეთები ვიდეო ლექცია - ხეთების იმპერია დაარქივებული 2014-04-11 საიტზე Wayback Machine. ხეთები დაარქივებული 2009-06-30 საიტზე Wayback Machine. მნიშვნელოვანი ალაქები Hittites.info ხეთების პერიოდი ანატოლიაში
გლობალური ფინანსური კრიზისი (2008)

გლობალური ფინანსური კრიზისი 2008 წელს გამოწვეული იყო ეკონომიკური ვარდნის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ინდიკატორით მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ეს ინდიკატორები იყო მაღალი ფასები ენერგომატარებლებზე, რომელმაც თავის მხრივ სასურსათო საქონელზე ფასების მომატება გამოიწვია, და გლობალური ინფლაცია; მნიშვნელოვანი საკრედიტო კრიზისი, რომელმაც რამდენიმე უმსხვილესი ბანკის გაკოტრება ან ნაციონალიზაცია გამოიწვია მსოფლიოს რამდენიმე ინდუსტრიულ ქვეყანაში; უმუშევრობის ზრდა და გლობალური რეცესიის ალბათობა. Assessing the Costs and Consequences of the 2007–09 Financial Crisis and Its Aftermath დაარქივებული 2016-12-11 საიტზე Wayback Machine. , September 2013, Federal Reserve Bank of Dallas Tracking the Global Recession accurate and useful information from the Federal Reserve Bank of St. Louis Federal Reserve Bank of St. Louis, "What Caused the Crisis", collection of papers Global Outlook, Uri Dadush, "International Economics Bulletin", June 2009. Global Recession დაარქივებული 2009-06-07 საიტზე Wayback Machine. ongoing coverage from BBC News Global Recession ongoing coverage from The Guardian ILO Job Crisis Observatory Financial Transmission of the Crisis: What's the Lesson? Shimelse Ali, Uri Dadush, Lauren Falcao, "International Economics Bulletin, June 2009. A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. The Second Wave of the Global Crisis? On mathematical analyses of some dynamic series Recession 'link' with over 10,000 suicides in the West. University of Oxford, June 2014.
ბრიტპოპი

ბრიტპოპი — ალტერნატიული როკის ქვეჟანრი, რომელიც გაერთიანებულ სამეფოში წარმოიშვა. აღმოცენდა ბრიტანული დამოუკიდებელი მუსიკის სცენაზე ადრეულ 1990-იან წლებში. ახასიათებდა 1960-იანი და 1970-იანი წლების ბრიტანული გიტარის პოპ მუსიკის გავლენა. BBC News-ის სტატია ჟანრის იუბილესთან დაკავშირებით
რუსული მარში

რუსული მარში აღნიშნავს რუსული ნაციონალისტური ორგანიზაციების მოწყობილ მსვლელობასა და მიტინგს სახალხო ერთობის დღეს, 2005 წლის 4 ნოემბერს რუსეთის დედაქალაქის, მოსკოვის ქუჩებში. 2005 წლის 4 ნოემბერს მოწყობილი ეს აქცია იყო რუსეთის ისტორიაში ნაციონალისტთა პირველი ყველაზე მასობრივი და სანქციონირებული გამოსვლა. მოგვიანებით ამ აქციის ჩატარება ყოველწლიურ ტრადიციად იქცა, ამასთანავე მან გეოგრაფიაც გაიფართოვა. რუსული მარში დღესდღეობით რუსეთის 10-ზე მეტ ქალაქში ტარდება და ნაციონალისტთა ყველაზე მასშტაბურ აქციას წარმოადგენს.
თბილისის თოჯინების მუზეუმი

თბილისის თოჯინებისა და სათამაშოების მუზეუმი — თბილისში მდებარე მუზეუმი, რომელიც 1937 წელს საბავშვო მწერლისა და პედაგოგის თინათინ თუმანიშვილის თაოსნობით და საქართველოს მთავრობის სპეციალური გადაწყვეტილებით დაარსდა. საბავშვო მწერლისა და პედაგოგის თინათინ თუმანიშვილის თაოსნობით, 1937 წელს ყოფილი ათარბეგოვის (ამჟამად ძმები ზუბალაშვილების) ქუჩაზე, პირველი საბავშვო ბაღის შენობაში დაარსდა საბავშვო სათამაშოების მუზეუმი. მუზეუმს საფუძვლად დაედო მისი დამფუძნებლის თინათინ თუმანიშვილის თოჯინებისა და სათამაშოების კოლექცია, საგვარეულო ნივთები და ბიბლიოთეკა, რომელიც მან სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადასცა. 1958 წელს მუზეუმი გადავიდა პიონერთა სასახლეში, ხოლო 1986 წლიდან ბინა დაიდო შავთელის ქუჩაზე მდებარე შენობაში. თინათინ თუმანიშვილმა აღმოაჩინა და ერთი იდეის ქვეშ გააერთიანა იმ პერიოდის ახალგაზრდა ნიჭიერი მხატვრები და ინჟინერ-მექანიკოსები. იმ დროს, როდესაც საქართველოში ფიზიკურად არ არსებობდა არც ერთი ქართული თოჯინა, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნული ხასიათის დედოფალას, რაც დღემდე მუზეუმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი და წამყვანი თემაა. ნინო ბრაილაშვილი, ნ. ბელიაევა, ნ. გილჩევსკაია, ი. ფრანგულოვი, რ. ბეგთაბეგიშვილი, გ. ალექსანდროვი, ნ. ანთაძე და დ. ჭუბაბრია ის მხატვრებია, რომელთა მიერაც შეიქმნა თოჯინური ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუშები, რომლებიც დღეს თბილისის თოჯინების მუზეუმის ექსპონატებს წარმოადგენენ. მუზეუმის დაარსებას და მის არსებობას მხარს უჭერდნენ ისეთი ხელოვანები და საზოგადო მოღვაწეები როგორებიც არიან: ლადო გუდიაშვილი, ელენე ახვლედიანი, ვალერიან სიდამონ-ერისთავი, მოსე თოიძე, უჩა ჯაფარიძე, ნიკო მუსხელიშვილი, ილია ვეკუა, გიორგი ჩუბინაშვილი, სიმონ ყაუხჩიშვილი, დიმიტრი უზნაძე, სიმონ ჯანაშია, ვერა ბარდაველიძე, ევგენი ხარაძე, შ. დადიანი, ი. გრიშაშვილი. ლეო ქიაჩელი და საზოგადოების სხვა თვალსაჩინო წარმომადგენლები. წლების განმავლობაში მუზეუმის ფონდებში თავი მოიყარა 2000-ზე მეტმა უნიკალურმა ექსპონატმა: ქართულმა ხალხურმა და მხატვრულმა დედოფალამ, სათამაშომ, მოძრავ-მუსიკალურმა სათამაშოებმა, ლიტერატურული პერსონაჟების მიხედვით შექმნილმა თოჯინებმა. მუზეუმში წარმოებული მეცნიერული კვლევების შედეგად დაგროვდა მნიშვნელოვანი ეთნოგრაფიული მასალები, ბავშვთა ესთეტიკური კუთხით აღზრდის, სათამაშოს განვითარების ისტორიულ გზებსა და ქართული ხელოვნების ისტორიის საკითხებთან დაკავშირებული მეცნიერული ნაშრომები. ფონდში განსაკუთრებული ადგილი უკავია საზღვარგარეთის 40 ქვეყნიდან ჩამოტანილ და შეძენილ მხატვრულ ორიგინალურ ექსპონატს, სახსოვარ-შემოწირულობებს. საქართველოში, 1990-იან წლებში მიმდინარე უარყოფითი მოვლენები მტკივნეულად აისახა მუზეუმის ისტორიაშიც. 1996 წელს მუზეუმის გაძარცვისას დაიკარგა მე-18 და მე-19 საუკუნეების უნიკალური ფრანგული მოძრავი-მუსიკალური სათამაშოები და მათთან ერთად ბევრი ძვირადღირებული ექსპონატი, რაც მუზეუმისთვის მძიმე დანაკლისი გამოდგა. ნელი კალანდარიშვილი. პორტრეტები შტრიხებში, სათამაშოების მუზეუმის დამაარსებელი და პირველი დირექტორი - თინათინ თუმანიშვილი. თბილისი, 1998, გვ. 7-10. თბილისის თოჯინებისა და სათამაშოების მუზეუმი დაარქივებული 2018-09-01 საიტზე Wayback Machine.
აზოტის ციკლი

აზოტის ჩაკეტილი ციკლით ხდება სიცოცხლისათვის აუცილებელი აზოტის ნაერთების წრებრუნვა ორგანიზმში. ამ წრებრუნვაში გადამწყვეტ როლს ბაქტერიები ასრულებს. აზოტის ციკლი არის გზა რომლის საშუალებითაც ხდება აზოტის გარდასახვა რამდენიმე ფორმაში, რა ფორმებითაც აზოტს ცოცხალი ორგანიზმები იყენებენ. ჰაერი აზოტის ყველაზე დიდ მარაგს წარმოადგენს (78%). აზოტი აუცილებელია ცოცხალისთვის, რადგან ინფორმაციული მოლეკულების, დნმ-ს და რნმ-ს შემადგენლობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს .აზოტი შედის ცილების შემადგენლობაშიც. მცენარეებში, აზოტი საჭიროა ფოტოსინთეზის განსახორციელებლად და ზრდისათვის. აზოტის ფიქსაცია არის პროცესი, რომლის დროსაც აზოტი აირის ფორმიდან N2 გადადის სხვადასხვა ფორმებში მაგალითად, ნიტრატებსა და აზოტის დიოქსიდში. ნიტროგენის ფიქსაცია უმეტესად ხორციელდება ბაქტერიების მიერ. ბაქტერიებს აქვთ ენზიმი, რომელიც აკომბინირებს N2-ს H2თან რომ წარმოქმნას ამიაკი NH3. ზოგი ასეთი ბაქტერია არსებობს მცენარეების ფესვებში. ასეთ მცენარეებს ბაქტერიები ამარაგებენ ამიაკით, ხოლო სანაცვლოდ იღებენ კარბოჰიდრატებს. აზოტი ცხოველებში მცენარეების ჭამის გზით ხვდება. ამონიუმი NH4 ნიადაგში ხვდება ბაქტერიისა და სოკოების დახმარებით. ამ პროცესს ამონიფიკაცია ჰქვია. თუ NH4-ის დონე მაღალია, ნიტრიფიკაცია უნდა მოხდეს. ნიტრიფიკაცია ეწოდება პროცეესს, რომლის დროსაც ამიაკი და ამონიუმი იშლებიან ნიტრიტებად და შემდეგ ნიტრატებად ისევ ბაქტერიის მიერ. იმის გამო რომ NO2 და NO3 უარყოფითად არიან დამუხტულები, არ უერთდებიან ადვილად ნიადაგს და წვიმისა და მორწყვის დროს ირეცხებიან ნიადაგიდან. ნიტრატების დიდი რაოდენობა სასმელ წყალში საშიშია, განსაკუთრებით ბავშვებისათვის და იწვევს მეთემოგლობინემიას. (ნიტრატი მომნელებელ სისტემაში გადაიქცევა ნიტრიტად, ნიტრირტი რეაქციაში შევა ჟანგბადის მატარებელ ცილასთან, ოქსიჰემოგლობინთან და წარმოქმნის მეტეგლობინს , რომელიც ჟანგბადს ვეღარ ატარებს. თუ მეტეგლობინის დიდი რაოდენობა აღმოჩნდება სისხლში, ვითარდება ჟანგბადის ნაკლებობა.) ნიტრატების დიდი რაოდენობა წყალში ხელს უწყობს წყალქვეშა მცენარეების გაზრდას, რაც წყალქვეშა მცხოვრებლებისთვის შესაძლოა საშიში აღმოჩნდეს, რადგან მცენარეები იმ ანგბადს იყენებენ, რაც მათ სჭირდებათ, მათი რაოდენობის გაზრდის შემთხვევაში კი ართმევენ ცოცხალ ორგანიზმებს ჟანგბადს. (სასუქის შემადგენლობაში აზოტი დიდი რაოდენობით შედის.) სადაც ჟანგბადი არ არსებობს, ბაქეტრია ნიტრატს გადააქცევს N2-ად , რაც მთელი ამ ციკლის თავიდან დაწყებას განაპირობებს, ამ პროცესს დენიტრიფიკაცია ჰქვია.
ფულის მუზეუმი

საქართველოს ეროვნული ბანკის ფულის მუზეუმი მდებარეობს ქალაქ ყვარელში, ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრის შენობაში, რუსთაველის ქ. N10-ში. მუზეუმი დაარსდა 2001 წელს, იგი 1981-1989 წლებში მოქმედი „ბანკის მუზეუმის“ ბაზაზე აღმოცენდა და საქართველოს ისტორიასა და თანამედროვე მსოფლიოში ფულის, როგორც სახელმწიფოებრიობის აუცილებელი ატრიბუტიკისა და მისი განვითარების დონის წარმოჩენას, საქართველოში ნუმიზმატური და ბონისტური მოძრაობის პროპაგანდასა და ამ სფეროში კავშირების განმტკიცებას ემსახურება. ეროვნულ ბანკთან არსებული ფულის მუზეუმი საქართველოში ერთადერთია, რომელიც მთლიანად მხოლოდ ფულს ეძღვნება და, თანაც, ფულს არა მხოლოდ ისტორიულ ჭრილში. მუზეუმის გამოფენაზე თვალსაჩინოდ არის წარმოდგენილი საქართველოში ფულის მიმოქცევის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნიდან დღემდე და აქვეა წარმოდგენილი თანამედროვე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ვალუტა.
ფოსფორის ციკლი

მინერალებისა და ცხოველთა ძვლების შედგენილობაში ფოსფორი ძირითადად კალციუმის ფოსფატის სახით შედის. ფოსფატური ქანებიდან ფოსფორს მცენარე მხოლოდ მჟავა ნიადაგებიდან იტვისებს. მჟავას მოქმედებით ნიადაგში არსებული წყალში უხსნადი ფოსფატები წყალში ხსნად დიჰიდროფოსფატებად გარდაიქმნება და მცენარის ფესვებით შეიწოვება. კვებითი ჯაჭვით მცენარეთა ორგანიზმებიდან ორგანული ფოსფორი ცხოველთა ორგანიზმებში გადაადგილდება. მოხმარებისა და ორგანიზმების სიკვდილის შემდეგ ფოსფორი ისევ მთის ქანებსი დაილექება ან გრუნტის წყლით წყალსატევებში ჩაედინება. წყალმცენარეების მიერ შთანთქმული ფოსფორი ისევ კვებით ჯაჭვში ერთვება და ილექება.
გივი ჭანუყვაძე

გივი ჭანუყვაძე (დ. 14 იანვარი, 1924, სოფ. ცხემლისხიდი, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 მაისი, 1984, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1967), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1983). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1950 წელს. იყო სკკპ წევრი 1948 წლიდან და საქართველოს ახალგაზრდა ლენინური კომუნისტური კავშირის („კომსომოლი“) საქალაქო მდივანი 1949–1961 წლებში ძირითადად მოღვაწეობდა თსუ-ში; მონაწილეობდა საქართველო კომუნისტური პარტიის ყრილობებში. მისი ნაშრომები ძირითადად ეხებოდა დასავლური პოლიტეკონომიკის კრიტიკას. კახნიაშვილი, ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383.
ჭანჭათი

ჭანჭათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, აკეთის თემში (სოფლები: გაგური, ზემო აკეთი, ქვემო აკეთი, ჭანჭათი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 130 მ, ლანჩხუთიდან 16 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა ადამიანის ცხოვრების კვალი ქვის ხანიდან დასტურდება. სოფელში დგას ნაეკლესიარი. მთავარანგელოზის ეკლესია ნაგები იყო ხით. 1958 წელს ჭანჭათში აღმოჩნდა ვერცხლის ორი პოლონური მონეტა. მონეტები ადასტურებენ რეჩ პოსპოლიტასთან გურიის სამთავროს ურთიერთობას XVII საუკუნის დასაწყისში. გურიაში პოლონური მონეტების გავრცელების კიდევ ორი შემთხვევაა დაფიქსირებული. 1900 წელს ზედუბანში აღმოჩნდა ორი, ხოლო 1979 წელს მაკვანეთში ოთხი მონეტა. 1920 წელს შეიქმნა ჭანჭათის თემი. საბჭოთა პერიოდიდან ჭანჭათი შევიდა კვლავ აკეთის სასოფლო საბჭოში. სოფელში დაიბადნენ: ვლადიმერ გოგუაძე — სამხედრო მოღვაწე სოლომონ ვადაჭკორია — საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი ვასილ წულაძე — საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი აპოლონ წულაძე — მეფუტკრე და ეთნოგრაფი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-25. ციტირების თარიღი: 2018-12-24. ↑ გოგუაძე ე., „XVII საუკუნის მონეტები სოფელ მაკვანეთიდან“ // ლენინის დროშა, 1980, № 13, გვ. -34. ↑ თემთა ცხოვრებიდან // გურიის ერობის მოამბე, 1920, № 21, გვ. 11. ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год
ჭანჭახა

ჭანჭახა — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (მღებრიანის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1680 მეტრი, გორიდან 42 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჭანჭახი

გეოგრაფიული სახელი ჭანჭახი შეიძლება აღნიშნავდეს: ჭანჭახი — მწვერვალი რაჭაში ჭანჭახი — მყინვარი რაჭაში ჭანჭახი — მთა არსიანის ქედზე, აჭარაში ჭანჭახი — მდინარე რაჭაში
ჭანჭახისწვერი

ჭანჭახისწვერი, ჭანჭახი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — ჭანჭახის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4462 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. კლდოვანი, ციცაბოკალთებიანია. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. მწვერვალის სამხრეთ კალთაზე განლაგებულია ჭანჭახის მყინვარი. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383.
ჭანჭახის მყინვარი

ჭანჭახის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ ჭანჭახისწვერის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 2,0 კმ, ფართობი 2,0 კმ². მყინვარის ენა ოთხი ნაკადისაგან შედგება და მთავრდება ზღვის დონიდან 3000 მ სიმაღლეზე. ჭანჭახის მყინვარის ფირნის ხაზის სიმაღლე 3450 მ. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი — ჭანჭახი. ჭანჭახისწვერი გობეჯიშვილი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383.
ჭანჭახი (მდინარე)

ჭანჭახი — მდინარე საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს რაჭის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მყინვარ ჭანჭახზე, ზღვის დონიდან 3025 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 21,6 კმ, აუზის ფართობი 185 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. დამახასიათებელია წყალდიდობა აპრილიდან ოქტომბრამდე და წყალმცირობა ნოემბრიდან აპრილამდე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 7,77 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383.
ჭანჭახი (მთა)

ჭანჭახი — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2506 მ. აგებულია შუაეოცენის ზედა სერიის უხეშმარცვლოვანი ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფებითა და ანდეზიტური ლავების განფენებით. მთა და მისი მიდამოები შემოსილია სუბალპური და ალპური მცენარეულობით. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 383.
მარკ’ანტონიო ინგეგნერი

მარკ’ანტონიო ინგეგნერი (დ. 1547, ვერონა — გ. 1 ივლისი, 1592, კრემონა) — იტალიელი კომპოზიტორი. მასზე ცოტა რამ არის ცნობილი. სავარაუდოდ, მას ჰყავდა ოჯახი ვენეციაში და სწავლობდა ჩიპრიანო დე რორესთან პარმაში და ვინჩენზო რუფოსთან ვერონაში. განთქმულია როგორც კლაუდიო მონტევერდის მასწავლებელი. მარკ’ანტონიო ინგეგნერი — უფასო ნოტები მუსიკალური ნოტების საერთაშორისო ბიბლიოთეკის პროექტის საიტზე (IMSLP) Video recording of Ingegneri's motet 'O bone Jesu'
რუსლანა

რუსლანა (უკრ. Руслана), სრული სახელი რუსლანა სტეფანეს ასული ლიჟიჩკო (უკრ. Руслана Степанівна Лижичко) (დ. 24 მაისი, 1973, ლვოვი, სსრკ) — უკრაინელი მომღერალი და უკრაინის შეიარაღებული ძალების ანსამბლის მსახიობი. Мить Весни — Дзвінкий вітер (Мгновение Весны), 1998 Останнє Різдво 90-х (Последнее Рождество 90-х), 1999 Найкраще (საუკეთესო), 2001 Добрий Вечір, Тобі … (Добрый Вечер Тебе…), 2003 Дикi Танцi, 2003, გადმოიცა («Дикi танцi з євробонусом») Wild Dances Club’In, 2005, альбом клубных ремиксов Амазонка, 2008 Wild Energy, 2008 Wild Dances, 2004 Dance With The Wolves, 2004 Wild Dances , 2005 Dance With The Wolves , 2005 The Same Star , 2005 Дика Енергія, 2006 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: რუსლანა რუსლანას ოფიციალური საიტი ოფიციალური ფან-კლუბიდაარქივებული 2012-10-08 საიტზე Wayback Machine. RuslanaTV RuslanaTube (YouTube) იკრაინის ცნობილი პირები. რუსლანა დაარქივებული 2012-11-20 საიტზე Wayback Machine. ↑ Руслана – Биография