ნევადა

ნევადა (ინგლ. Nevada /nəˈvædə/) — შტატი აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 286,350 კმ²-ია, ხოლო მოსახლეობა დაახლოებით 2.7 მილიონი კაცი. ამ მაჩვენებლით ის სიდიდით მეშვიდე და მოსახლეობით 35-ე შტატია აშშ-ში. მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 2/3 ცხოვრობს ლას-ვეგასის აგლომერაციაში, რომელიც შედგება სამი დიდი ქალაქისაგან.. ნევადის შტატის დედაქალაქია კარსონ-სიტი. ნევადა ძირითადად წარმოდგენილია უდაბნოებითა და სემიარიდული ტერიტორიებით, რომელთა ძირითადი ნაწილი მოქცეულია დიდი აუზის ფარგლებში. დიდი აუზის სამხრეთით არსებული რაიონები, მდებარეობს მოხავეს უდაბნოს ტერიტორიაზე. შტატის მიწების 86% აშშ-ის მთავრობის საკუთრებაა სხვადასხვა იურისდიქციის ქვეშ, როგორც სამხედრო, ისე სამოქალაქო. სახელწოდება ნევადა მომდინარეობს მის ახლოს მდებარე სიერა-ნევადის მთებიდან, რაც ესპანურად დათოვლილ მთებს ნიშნავს. ევროპელებთან კონტაქტამდე დღევანდელი შტატის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობა პაიუტების, შოშონებისა, და უოშოს ტომები. თავიდან ტერიტორია ესპანეთის კუთვნილება იყო და შედიოდა ალტა-კალიფორნიის შემადგენლობაში, ხოლო მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ომის შემდეგ ის მექსიკის მფლობელობაში გადავიდა. 1848 წლის ამერიკა-მექსიკის ომის შემდეგ ტერიტორია აშშ-ის მფლობელობაში გადავიდა და 1850 წელს იუტის ტერიტორიის ნაწილი გახდა. 1859 წელს კომსტოკ-ლოდში ვერცხლის აღმოჩენის შემდეგ ამ ადგილებში დაიწყო მოსახლეობის სწრაფი ტემპებით ზრდა, რამაც ხელი შეუწყო 1861 წელს ნევადის ტერიტორიის შექმნას იუტის ტერიტორიის დასავლეთ ნაწილში. 1864 წლის 31 ოქტომბერს ნევადა გახდა აშშ-ის რიგით 36-ე შტატი. აზრტული თამაშების ლეგალიზებამ, დაქორწინებისა და გაყრის პროცედურის სიმარტივემ ნევადა XX საუკუნის მთავარ ტურისტულ ცენტრად აქცია. ტურიზმის ინდუსტრია შტატის შემოსავლის მთავარი წყაროა. ნევადის შტატი მსოფლიოში ოქროს მწარმოებლებს შორის მეოთხე ადგილზეა. ნევადას ოფიციალურად „ვერცხლის შტატს“ უწოდებენ მის ისტორიასა და ეკონომიკაში ვერცხლის დიდი მნიშვნელობის გამო. ის აგრეთვე ცნობილია როგორც „ბრძოლაში დაბადებული შტატი“, რადგანაც მან დამოუკიდებლობა სამოქალაქო ომის პერიოდში მოიპოვა და „აბზინდის შტატი“ სიმბოლური მცენარის გამო. ნევადა აშშ-ის უდიდესი ჩაკეტილი ტერიტორიის მქონე შტატია, რომელსაც არ გააჩნია სახმელეთო სახღვარი კანადასა და მექსიკასთან. სახელწოდება „ნევადა“ მომდინარეობს ესპანურიდან და „დათოვლილს“ ნიშნავს. სახელის წარმოშობა დაკავშირებულია შტატის დასავლეთ ნაწილში მდებარე სიერა-ნევადის მთებთან, რაც ესპანურად დათოვლილ მთებს ნიშნავს. ნევადა მდებარეობს აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში, მისი ფართობი 286.367 კმ²-ია. შტატს დასავლეთიდან ესაზღვრება კალიფორნია, ჩრდილოეთიდან ორეგონი და აიდაჰო, აღმოსავლეთიდან იუტა, ხოლო სამხრეთ აღმოსავლეთიდან არიზონა. ნევადის ჩრდილოეთი ნაწილი მდებარეობს დიდი აუზის ფარგლებში, რომელიც ძირითადად უდაბნოებით არის წარმოდგენილი და ხასიათდება ცხელი ზაფხულითა და საკმაოდ ცივი ზამთრით. მთის მასივები სადაც ზოგიერთი მწვერვალის სიმაღლე 4000 მეტრს აღწევს, მიუხედავად გარშემო არსებული უდაბნოებისა, ქმნიან ვრცელ ტყის მასივებს. შტატის სამხრეთი ნაწილის მესამედი, იქ სადაც მდებარეობს ქალაქი ლას-ვეგასი უკავია მოხავეს უდაბნოს. ამ მიწების დიდი ნაწილის სიმაღლე, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე დაბლა მდებარეობს. ეს ტერიტორია ზამთარში მცირე რაოდენობით ნალექებს იღებს, ხოლო ზაფხულში კი მუსონები ახდენენ მასზე დიდ გავლენას. ნევადის სამხრეთში ყველაზე გამორჩეული ქედია - სპრინგ-მაუნტინსი, რომელიც მდებარეობს ლას-ვეგასის დასავლეთით. შტატის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ნევადის, კალიფორნიისა და არიზონის საზღვარზე მდებარეობს მდინარე კოლორადო. ნევადის შტატში ყველაზე მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდა 1994 წლის 29 ივნისს უკიდურეს სამხრეთში და შეადგინა 52°С. ყველაზე დაბალი ტემპერატურა −46 °C აღინიშნა 1937 წლის 8 იანვარს შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სან-ხაკინტოში. ნევადის კლიმატი არიდული და სემიარიდულია, რის გამოც შტატის მთელი ტერიტორია ხასიათდება მაღალი ტემპერატურით. ზამთარი ჩრდილოეთ ნაწილში საკმაოდ მკაცრი და ხანგრძლივია, ხოლო სამხრეთში მოკლე და რბილი. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 180 მმ-ს აღწევს, თუმცა ცალკეულ რაიონებში შეიძლება 1000 მმ-მდე მიაღწიოს. პოლიტიკურ-ადმინისტრაციულად ნევადა იყოფა ოლქებად. კარსონ-სიტი ოფიციალურად წარმოადგენს კონსოლიდირებულ მუნიციპალიტეტს, მაგრამ შტატის კანონის მიხედვით წარმოადგენს ოლქს. 1919 წლის მდგომარეობით შტატი იყოფოდა 17 ოლქად. 1969 წელს შტატის საკანონმდებლო ხელისუფლების მიერ გაუქმდა ორმსბის ოლქი და მის ადგილას იმავე საზღვრებში შეიქმნა კარსონ-სიტის კონსოლიდირებული მუნიციპალიტეტი. ჰუმბოლდტმა, ოლქის სტატუსი თავდაპირველად მიიღო 1856 წელს იუტის ტერიტორიის საკანონმდებლო ხელისუფლებისაგან, ხოლო 1861 წელს ხელმეორედ ახალი ნევადის საკანონმდებლო ხელისუფლებისაგან. პარადისი, სანრაიზ-მეინორი და სპრინგ-ველი შედიან ლას-ვეგასის აგლომერაციაში. შენიშვნა: ცხრილი შედგენილია ნევადის შტატის მოსახლეობის 2004 წლის შეფასებისა და 2000 წლის მოსახლეობისა და ტერიტორიების აღწერის მონაცემებზე დაყრდნობით. ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის მიხედვით შტატის ოფიციალური საიტი ნევადის შტატის მონაცემთა ბაზები დაარქივებული 2014-01-06 საიტზე Wayback Machine. შტატის ტურიზმის საიტი ნევადის შტატის სიმბოლოები დაარქივებული 2009-03-09 საიტზე Wayback Machine. ნევადის შტატის მდივანი დაარქივებული 2008-09-18 საიტზე Wayback Machine. ნევადის განცხადებები ნევადის შტატის ბიბლიოთეკა და არქივი დაარქივებული 2008-07-07 საიტზე Wayback Machine. ნევადის ენერგია დაარქივებული 2010-12-29 საიტზე Wayback Machine. USGS-ის რეალური დროის, გეოგრაფიული და სხვა სამეცნიერო რესურსები ნევადის შტატის შესახებ დაარქივებული 2007-02-06 საიტზე Wayback Machine. აშშ-ის აღწერის ბიურო დაარქივებული 2014-07-31 საიტზე Wayback Machine. ნევადის ოლქების რუკები დაარქივებული 2020-11-29 საიტზე Wayback Machine. ფერადი რუკები. ქალაქებისა და ოლქების სია ნევადის შტატის ფაქტები დაარქივებული 2007-07-15 საიტზე Wayback Machine. ნევადის გზამკვლევი დავიწყებული ნევადა – ქალაქი მოჩვენებები და სამთო ბანაკები ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a> ↑ Table 2. Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009 (CBSA-EST2009-02) (CSV). 2009 Population Estimates. აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო, Population Division (2010-03-23). ციტირების თარიღი: 2010-04-19. ↑ http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-04-32.csv ↑ Federal Land Acres in Nevada. US Dept. of the Interior, Bureau of Land Management. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-09-30. ციტირების თარიღი: 2009-05-07. ↑ "Early Native Americans", "nevada-history.org", accessed Dec 27, 2010 ↑ Rocha, Guy "Myth #12 – Why Did Nevada Become a State?" დაარქივებული 2013-10-24 საიტზე Wayback Machine. , "Nevada State Library and Archives", accessed Jan 9, 2011 ↑ Bible, Bill "Protect Gaming's Legacy", "Las Vegas Sun", August 11, 2000, accessed Jan 9, 2011 ↑ Jain, Priya "Betty Goes Reno", "Slate", July 21, 2010, accessed January 9, 2011 ↑ "Nevada Employment & Unemployment Estimates for November 2010" დაარქივებული 2017-05-25 საიტზე Wayback Machine. , "Nevada Department of Employment, Training, and Rehabilitation" ↑ "Frequently Asked Questions", Nevada Mining Association, accessed January 7, 2011 ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-23. ციტირების თარიღი: 2012-01-18. ↑ Voter Registration Statistics – 2010 Elections. Nevada Secretary of State. ციტირების თარიღი: 2010-07-07.