laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფხოველის ლომისის ეკლესია

ფხოველის ლომისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველისა და სოფელ ზიარის საზღვარზე, ეგრედ წოდებულ კიკოს ტყეში, სასაფლაოზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,6x4,3 მეტრზე), ნაგებია მოზრდილი ლოდებითა და კირის ხსნარით, წყობა ირეგულარულია. შიგნით კედლების წყობაში გაცილებით მცირე ზომის ქვაა გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია: სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე- მთლიანად და აღმოსავლეთ ფასადის სამხრეთ ნახევარზე ჩამოშლილია საპირე ქვები, ჩამოშლილია საბურავი და ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის გადახურვა და მის ზემოთ კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელშიც სარკმელია გაჭრილი (მოგვიანებით ამოუშენებიათ), სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე მიშენებული ტრაპეზის ნაწილია შემორჩენილი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია: გრძივ კედლებს (დასავლეთ ნაწილში) და დასავლეთ კედელს (მთელ სიგრძეზე) საფეხური (სიმაღლე — 0.3 მეტრი) გასდევს. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული ფორმის სხმული კამარით. ეკლესია მოხატული ყოფილა. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდზე შემორჩენილია წითელი და ნარინჯისფერი ზოლები. კუპრეიშვილი, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 199-200.
ჟინვალის პირველი სამლოცველო

ჟინვალის პირველი სამლოცველო — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის, დაბა ჟინვალში, საშუალო სკოლასთან, ფერდობზე, მოსახლის ეზოში. 1975-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით II საუკუნის მეორე ნახევრით. დაკავშირებულია ცხენის და მზის კულტურასთან. ნაგებობა სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, შედგება სამი სათავსისაგან. ნაგებია ალიზის აგურით - 0,5-0,6 მეტრი სისქის რიყის ქვის საძირკველზე. სათავსები გამიჯნულია 0,25-0,3 მეტრი სისქის ტიხრებით. კედლები შელესილია. შენობას ჰქონდა ხის მძლავრ კონსტრუქციაზე დაყრდნობილი ბრტყელი სახურავი. შესასვლელი შუა სათავსის დასავლეთ კედელშია. შუა სათავსი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში გაჭრილი თითო კარით დაკავშირებული იყო სამხრეთ და ჩრდილო სათავსებთან. შუა სათავსის სამხრეთ ნაწილში საკურთხევლის ნაშთია, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში - ალიზით ნაგები ღუმლის მცირე ნაწილი. ჩრდილო სათავსის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში აღმოჩნდა ნაცრითა და კერამიკის ნატეხებით სავსე ორმო. კიდევ ერთი სწორკუთხა სათავსია სამლოცველოს ქვეშ, მიწაში. ამ სათავსის იატაკის დონეზე აკრეფილი, წითელი ზოლებით და გეომეტრიული სახეებით მოხატული, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, იმპორტიული ამფორისკები და სხვა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 303.
ფხოველის ნათლისმცემლის ეკლესია

ფხოველის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველის შუაში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (შიდა ზომები: 6,9x4,2 მეტრზე), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, ძლიერადაა დაზიანებული - ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე, ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვითა და მიწით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდიაა, რომელშიც სარკმლის კვალი შეიმჩნევა. სარკმლის ჩრდილოეთითა და სამხრეთით თითო მაღალი (სიმაღლე — 1,5 მეტრი), თაღოვანი ნიშაა. ორივე ნიშის თაღი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი. სამხრეთ კედლებზე შემორჩენილია კამარის საბჯენი თაღის იმპოსტი. ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია ანდრონიკაშვილების გვარის წარმომადგენელთა საფლავის ქვები, რომელიც ეპიტაფიებით XIX საუკუნეს განეკუთვნება. მარკოზაშვილი თ., კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 200.
ჯორჯ ჯენინგსი

ჯორჯ ჯენინგსი (ინგლ. George Jennings); დ. 10 ნოემბერი, 1810 — გ. 17 აპრილი, 1882) — ინგლისელი სანიტარული ინჟინერი და სანტექნიკოსი, რომელმაც პირველი საზოგადოებრივი საპირფარეშო გამოიგონა. ჯენინგსის სპეციალიზაცია ტუალეტის ისეთი დიზაინი შექმნა იყო, რომელიც „ისევე უნაკლო იქნებოდა, როგორც კი სანიტარული კარადა შეიძლება ყოფილიყო“. თუმცა მისი შექმნილია ისეთი საზოგადოებრივი სანიტარული პროექტები, როგორიცაა მიწისქვეშა „საზოგადოებრივი საპირფარეშოები“ (ინგლ. public convenience). შესასვლელებს ლითონის ხელსაჭიდები ჰქონდა და განათებული თაღები, ინტერიერის კედლები კი კერამიკული ფილებით იყო დაფარული. ერთ-ერთი დღემდე შემორჩენილი ნიმუშია მამაკაცთა საპირფარეშო უესლის კაპელასთან, ლონდონი, აგებული 1891 წელს და აღდგენილი 1972 წელს. მისი ყველაზე განთქმული ინსტალაცია იყო დიდი გამოფენისთვის მოსვენების ოთახები ბროლის სასახლეში.
ფხოველის წმინდა მარინეს ეკლესია

ფხოველის წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველის განაპირას. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზული ყოფილა (შემორჩენილია საძირკვლის დონეზე), ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. გეგმა სრულად არ იკითხება. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 203.
დიდგორის ჯვარი

დიდგორის ჯვარი — საკულტო ძეგლი, მთავარი სათემო სალოცავი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ როშკასთან. სალოცავში შედის დარბაზი, საკოდე და სახელოსნო. დარბაზი ფიქლით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომლის დასავლეთი ნაწილი მიწაშია ჩამჯდარი. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. სათავსის ცენტრში კერაა მოწყობილი. ჩრდილოეთ კედლის გაყოლებაზე დაბალი, მთლიანი ხისგან გამოჭრილი სკამია, სამხრეთ კედელთან ხის საწოლია. დარბაზის დასავლეთი ნაწილი, რომელიც ხის მორითაა გამოყოფილი, საკოდეა. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელია გაჭრილი. შენობა გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. სახელოსნო დარბაზს ჩრდილოეთიდან აკრავს. იგი ფიქლით ნაშენი, გგემით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. გარედან, კარის ზემოთ, კედლის გაყოლებაზე, ქვის თაროა, რომელზეც სხვადასხვა ზომის თასები და ჯიხვის რქებია დაწყობილი. თაროს ზემოთ, კედლის სიბრტყიდან გამოშვერილ ქვაზე, ორი ზარია ჩამოკიდებული. სათავსის კედლებში თახნებია დატანებული. გრძივი კედლების გაყოლებაზე ჭერის გასამაგრებლად ხის ბოძები დგას. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. სახელოსნოს ჩრდილოეთით ფიქლით ნაგები, გეგმით ოთხკუთხა პატარა კოშკისმაგვარი ნაგებობაა, რომლის სამხრეთის წახნაგში მოწყობილ პატარა ნიშში ზარი კიდია. ნაგებობა გადახურულია საფეხუროვანი სახურავით. მსგავსი ნაგებობაა სალოცავის ჩრდილო-დასავლეთით, მეორე გორაკის თავზე. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 305.
გიორგი წყაროსთაულის სათემო ხატი

გიორგი წყაროსთაულის სათემო ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანაფშავში, მდინარეების - ფშავის არაგვისა და კანალხევის შესართავთან, მთის ფერდობზე. ხატს ირგვლივ მრუდხაზოვანი გალავანი ჰქონდა შემოვლებული, რომლისგანაც მხოლოდ ნაშთებიღა შემორჩა. გალავნის გარეთ, მდინარის პირას შეიმჩნევა ქვების ხელოვნური წყობა. ხატის კომპლექსში შედის სალუდე, საკულუხე, საბერო, ბეღელი და ნანგრევებად ქცეული რამდენიმე ნაგებობა. სალუდე ფიქლის ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ფორმის ნაგებობაა, რომელიც სამი მხრიდან სანახევროდ მიწაშია ჩასმული. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ჩრდილო კედელთან საქვაბე-საცეცხლურია მოწყობილი. სათავსის შუაში ფიქლის ოთხკუთხა ბოძი დგას, მას ორფერდა გადახურვა ეყრდნობა. სალუდის ზემოთ, ფერდობზე, დგას ამჟამად სახურავჩაქცეული საკულუხე - ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობა, რომელსაც ორფერდა გადახურვა ჰქონდა. საკულუხის ზემოთ საბეროა, გეგმით ოთხკუთხა, ფიქლის ქვით მშრალად ნაშენი ნაგებობა. კიდევ უფრო ზემოთ, იფნებს შორის, მდებარეობს რიყის ქვის გალავნით გარშემოვლებული ბეღელი - გეგმით კვადრატული, ფიქლის ქვით ნაშენი და კირით შელესილი ნაგებობა, რომელსაც სამხრეთ კედელში, მიწიდან 0,6 მეტრზე, მცირე ზომის სწორკუთხა კარი აქვს გაჭრილი. ბეღელი გადახურულია პირამიდული ფორმის საფეხუროვანი სახურავით. ბეღლის დასავლეთით, მაღლობზე, გაურკვეველი დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევებია. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 316.
ფულერ ოლბრაიტი

ფულერ ოლბრაიტი (Fuller Albright) (12 იანვარი, 1900 – 8 დეკემბერი, 1969) — ამერიკელი ენდოკრინოლოგი, რომელსაც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ამ სფეროს განვითარებაში, განსაკუთრებით კი კალციუმის მეტაბოლიზმის საკითხში. ოლბრაიტს მიაწერენ მრავალ აღმოჩენას მედიცინაში. მან აღწერა პოლიოსტოტური ფიბროზი (რომელსაც მოგვიანებით მაკკუნი-ოლბრაიტის სინდრომი დაარქვეს), ჰიპერპარათიროიდიზმის კლინიკური და პათოლოგიური თვისებები და სხვადასხვა ტიპები (პარათიროიდის ჰორმონის გადაჭარბებული წარმოება პარათიროიდის გლანდების მიერ), კუშინგის სინდრომის მექანიზმი, და გამოიცნო მენოპაუზის მნიშვნელობა ოსტეოპოროზზე, სხვა მრავალთა შორის. 1943-44 წლებში იყო ამერიკის კლინიკური გამოძიების საზოგადოების პრეზიდენტი, 1945-46 წწ. შიდა სეკრეციების შესწავლის ასოციაციის პრეზიდენტი, ხოლო 1946-47 წლებში ენდოკრინული საზოგადოების ხელმძღვანელი. 1955 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში.
დევებიანის ნამოსახლარი

დევებიანის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობდა დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟინვალის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ფერდობზე, დევებიანად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება XII-XIII საუკუნეებს. 1985 წლიდან მოქცეულია ჟინვალჰესის წყალსაცავით დატბორილ ზონაში. 1974 წელს გათხარა ისტორიის არქეოლოოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). ფართო ხელოვნურ ტერასაზე განლაგებული იყო სამი საცხოვრებელი კომპლექსი. შენობები ნაგები იყო ნატეხი ქვით. თითოეული საცხოვრებელი კომპლექსი მოიცავდა ოთახს, მარანს და გომურს. საცხოვრებელ ოთახს დატკეპნილი თიხის იატაკი ჰქონდა, ოთახის შუაში კერა იყო მოწყობილი, კედლების მთელ სიგრძეზე — საფეხური, მარანში კი — ქვითკირის საწნახელი. გომურს ფიქლით მოგებული იატაკი ჰქონდა. ნამოსახლარზე შემორჩენილი იყო დამხმარე სათავსების ნაშთებიც. მთელ კომპლექსს შემოვლებული ჰქონდა მშრალად ნაწყობი ქვის კედელი. სამოსახლო განადგურებულია ძლიერი ხანძრის შედეგად, რაც ქრონოლოგიურად არაგვის ხეობაში მონღოლთა ურდოების შემოსევებს ემთხვევა. ამის შემდეგ ცხოვრება აღარ განახლებულა. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 296. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
როშკის მთავარანგელოზის ჯვარი

მთავარანგელოზის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ როშკაში, მდინარე როშკისწყლის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი მთის წვერზე. სალოცავში შედის ბეღელი, დარბაზი, მარიამწმინდის კოშკი და საზარე. ბეღელი ფიქლით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა, შელესილკედლებიანი ნაგებობაა. შემორჩენილია მხოლოდ მისი უკანა ნაწილი, შვიდსაფეხურიანი გადახურვით. დარბაზი ბეღლის სამხრეთითაა. ნაგებია ფიქლის ქვის მშრალი წყობით. გეგმით ოთხკუთხაა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, იმავე კედელში სარკმელია გაჭრილი. სათავსში, კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. ცენტრში კერაა მოწყობილი. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მოზრდილი ხის თაროა - თასების დასაწყობად. გადახურვა ბრტყელია - ძელური. მარიამწმინდის კოშკი ოთხწახნაგა პრიზმის ფორმის მასიური ნაგებობაა. დგას დარბაზის სამხრეთით. ნაშენია ფიქლის მშრალი წყობით. ჩრდილო-დასავლეთით პატარა ნიში აქვს მოწყობილი. კოშკის წინ შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტი. კოშკსა და დარბაზს შორის ძველი ციხის ნანგრევებია. საზარე კოშკისებრი მასიური ნაგებობაა. დგას კომპლექსის ჩრდილოეთ ნაწილში. შემორჩენილია მხოლოდ მცირე ნაწილი. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 305.
უკანაფშავის ნამოსახლარი

უკანაფშავის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანაფშავის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ადგილ „ნაღრანტთან“, ხევის ფლატეზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით მესამე ათასწლეულის დასასრულს. 1986 წელს, ძეგლზე სადაზვერვო სამუშაოები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). 0,6 მეტრი სიმაღლის კულტურულ ფენაში აღმოჩნდა მტკვარ-არაქსის კულტურის ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. გოგოჭური გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 316.
როშკის ნასოფლარი

როშკის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ როშკის აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, მდინარე როშკისწყლის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი შედგება ნატეხი ქვით ნაგები რამდენიმე ნამოსახლარისაგან. თითოეულში ორი ან სამი სათავსის ნაშთია. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 305.
ვეჯინის ნამოსახლარი

ვეჯინის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ტყიანი მთის ფერდობზე. განეკუთვნება XII-XIII საუკუნეებს. ძეგლი 2008 წელს აღმოაჩინა გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ძეგლთა დაცვის სამსახურმა. ნამოსახლარს საკმაოდ დიდი ფართობი უკავია. ზედაპირულად შეგროვდა: სხვადასხვაფრად მოჭიქული და მოუჭიქავი წითელკეციანი კერამიკის (ჯამების, ლანგრების, დოქების, ხელადების, ქოთნების, ქვაბ–ქოთნების, სამარილეების, ჭრაქების და სხვების) ფრაგმენტები; ბრტყელი და ღარისებრი კრამიტის ნატეხები; მინის სამაჯურები და სხვები. მრგვალი კერამიკული სოლების, კავების და ნახევარფაბრიკატების (მ. შ. წუნდებულის) აღმოჩენა ამ ტერიტორიაზე მძლავრი სამეთუნეო ქურის არსებობაზე მიუთითებს. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 119.
საკრამულოს ეკლესია

საკრამულოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ საკრამულოს სამხრეთ ნაწილში. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. ეკლესია ეგრეთ წოდებული „კუპელჰალეს“ ტიპის თავისებური ვარიანტია, ნაგებია აგურით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვისა და ლავგარდნის ნაწილი, დანგრეულია დასავლეთ კედელზე მდგარი სამრეკლო, რომლის მხოლოდ კვადრატული საფუძველია შემორჩენილი. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა შესასვლელია. აღმოსავლეთით, ღრმა ნახევარელიფსის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილი, მაღალი და ფართო თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს, თითო თაღოვანი ნიშია. აფსიდის გვერდებზე, კედლის სისქეში, თითო ვიწრო და გრძელი სადგომი სამკვეთლო და სადიაკვნეა. ორივე სადგომის აღმოსავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. სარკმლებთან, აფსიდის მხარეს, შესაბამისი კედლის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია სადგომებისა და კონქის თავზე არსებულ სამალავში ასასვლელი კიბე. სამკვეთლოს და სადიაკვნეს შესასვლელი დასავლეთიდან, დარბაზიდან აქვს - გუმბათქვეშა სივრცის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ კიდეში. გრძივი კედლებიდან მკვეთრად გამოშვერილი თითო განიერი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი შეისრული საბჯენი თაღით, დარბაზის სივრცე ორ არათანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი, რომელთაგანაც აღმოსავლეთისა ერთ-ნახევარჯერ აღემატება დასავლეთისას. აღმოსავლეთ ნაწილზე გუმბათია აღმართული. იგი ეყრდნობა აფსიდის თაღს. პილასტრებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს და გრძივი კედლების მიმდებარე ორ საბჯენ თაღს. ყველა თაღი ისრული ფორმისაა. გუმბათქვეშა კვადრატებიდან გუმბათის ყელის წრიულ საფუძველზე გადასასვლელად გამოყენებულია აფრები. აფსიდის სარკმლის გარდა ეკლესიის სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადები სადაა, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. კელები აგურის ოთხი მწკრივით შედგენილი ლავგარდნითაა დასრულებული. გუმბათის ველი რვაწახნაგოვანია. თითოეულ წახნაგზე თითო ფართო და მაღალი შეისრულთაღოვანი შეღრმავებაა, რომლებშიც თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. გუმბათის ყელის ყველა წიბოს, სიმაღლის ორ მესამედზე, თითო ნახევარწრიული ლილვი აუყვება. ლილვებს ეყრდნობა ბოლოებით ერთმანეთზე გადაბმული რვა შეისრული თაღი. თაღებს ზემოთ ლილვისებრი სარტყელია. ასეთივე სარტყელია სარკმლების ძირის დონეზე. გუმბათს აგურით ნაწყობი პირამიდული სახურავი აქვს. კასრაძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 305.
უკანაფშავის საცხოვრებელი სახლი

უკანაფშავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანაფშავის ცენტრალურ ნაწილში, ვაკისუბანში. აგებულია XlX საუკუნეში. ეკუთვნის მ. კარანტიელს. სახლი ორსართულიანია, დგას ფერდობზე. პირველი სართული (8,55 x 6,9 მეტრი) შედარებით მოკლეა, მეორე სართული (12,75 x 6,7 მეტრი) ფერდობშია შეჭრილი და წაგრძელებულია. სახლი ნაგებია ნატეხი ქვით, წყობა მშრალია. პირველ სართულზე გომურია, მას სამხრეთით თაღოვანი კარი და ორი სწორკუთხა სარკმელი აქვს. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. სარკმლები ფასადის მხარეს სამკუთხაა. დასავლეთ კედელში ერთი ნიშია. აღმოსავლეთ კედელთან საქონლის სადგომი იყო. ამ კედელთან იატაკი ფიცრულია, გომურის დანარჩენ ნაწილში ფიქალია მოგებული. მეორე სართული საცხოვრებელია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კარის წირთხლებს აქაც საურდულე ხვრელები აქვს. სამხრეთით ორი სარკმელია. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან კერაა. სახლის სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ეყრდნობა. სახურავი ბრტყელია, მიწურბანიანი. სახურავის მთავარი კოჭი (თავხე) პირველის სართულის შუაში აღმართულ ქვის ბურჯს (კულა) ეყრდნობა. სართულები საძრომით (საკომი) უკავშირდება ერთმანეთს. ჯინჭარაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 316-317.
SpaceX Demo-2

SpaceX Demo-2 (ასევე: Crew Demo-2; Dragon Crew Demo-2; Crew Dragon Demo-2; SpaceX DM-2) — SpaceX-ის კოსმოსური ხომალდის, Crew Dragon-ის მეორე სადემონტრაციო და პირველი პილოტირებული მისია საერთაშორისო კოსმოსური სადგურისკენ, რომელიც გაეშვა კენედის კოსმოსური ცენტრის LC-39A გამშვები კომპლექსიდან, 2020 წლის 30 მაისს, 19:22:45 UTC საათზე. Demo-2 არის პირველი პილოტირებული ორბიტალური მისია, რომელიც შეერთებული შტატებიდან გაეშვა მას შემდეგ, რაც 2011 წელს შესრულდა „სფეის შატლის“ უკანასკნელი მისია STS-135; ასევე, არის კერძო კომპანიის მიერ შესრულებული პირველი პილოტირებული ორბიტული ფრენა. გარდა ამისა, ეს მისია რომელმაც საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე წაიყვანა ხომალდის მეთაური დაგლას ჰარლი და ერთობლივი ოპერაციების მეთაური რობერტ ბენკენი, არის პირველი ორკაციანი კოსმოსური ფრენა, რომელიც შეერთებული შტატებიდან შესრულდა 1982 წელს გაშვებული STS-4-ის შემდეგ. ხომალდი საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურს 2020 წლის 31 მაისს 14:29 UTC საათზე წარმატებით მიუერთდა, დაგეგმილზე ოდნავ ადრე. 2020 წლის 27 მაისს, მისიის გაშვების პირველი მცდელობა გაშვებამდე 16:53 წუთით ადრე, არასახარბიელო მეტეოროლოგიური მდგომარეობის გამო შეწყდა; ამინდის გაუარესების მიზეზი ტროპიკული შტორმი „ბერტა“ გახდა. ↑ Mclendon, Tori. NASA's SpaceX Demo-2 Astronauts Rehearse for Launch Day (23 მაისი, 2020). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 მაისი, 2020. ციტატა: „...ahead of NASA's SpaceX Demo-2 mission [...] favorable weather conditions for the SpaceX Demo-2 mission.“ ციტირების თარიღი: 26 მაისი, 2020. ↑ Cawley, James. NASA's SpaceX Demo-2 "Go" for Liftoff Wednesday After Today's Launch Readiness Review (25 მაისი, 2020). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 მაისი, 2020. ციტატა: „...in advance of NASA's SpaceX Demo-2 flight test [...] NASA.s SpaceX Demo-2 mission passed its final major review today...“ ციტირების თარიღი: 26 მაისი, 2020. ↑ Launch Mission Execution Forecast (28 მაისი, 2020). ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2020. ↑ 4.0 4.1 SpaceX launches: DEMO-2 LAUNCH (26 მაისი, 2020). ციტირების თარიღი: 26 მაისი, 2020 ↑ Wattles, By CNN Business' Jackie. (27 მაისი, 2020) Next attempt: Saturday at 3:22 pm ET. ↑ Upcoming Missions. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-26. ციტირების თარიღი: 2020-05-31. ↑ „SpaceX Speeding Astronauts to Space Station in Landmark Trip“. Bloomberg News. 30 მაისი, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება) ↑ Jacob Bogage; Christian Davenport (27 მაისი, 2020). „SpaceX's Falcon 9 rocket launch is scrubbed due to weather“. The Washington Post. ციტირების თარიღი: 27 მაისი, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |accessdate= და |date=-ში (დახმარება) ↑ Sheetz, Michael. (27 მაისი, 2020) SpaceX crew launch Wednesday: Launch is postponed, NASA to try again Saturday. ↑ A tropical storm მაისი, scrub SpaceX's history-making rocket launch of 2 astronauts on Wednesday. ციტირების თარიღი: 2020-05-31
ბალებიანის ეკლესია და სამაროვანი

ბალებიანის ეკლესია და სამაროვანი — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობდა დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟინვალიდან ჩრდილო-დასავლეთით, 0,7 კილომეტრზე, მდინარეების მთიულეთის არაგვისა და ფშავის არაგვის შესართავთან, ადგილ ბალებიანში. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1979-1984 წლებში ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა სამაროვანი, 1983-1984 წლებში - ეკლესია. ეკლესია განეკუთვნებოდა XII-XIII საუკუნეებს. ნაგები იყო ნატეხი ქვითა და დუღაბით. თითქმის მთლიანად იყო დანგრეული. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს არ აღემატებოდა. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი ორი საფეხურით იყო შემაღლებული. აფსიდში ორი სწორკუთხა ნიში იყო მოწყობილი. ეკლესიის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს მაღლი საფეხური გასდევდა. ეკლესია გადახურული იყო ფიქლით. ეკლესიის ირგვლივ გათხარეს 29 ქრისტიანული სამარხი, 27 ქვის სამარხი, 1 ორმოსამარხი, 1 ამოშენებულკედლებიანი სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა განვითარებული შუა საუკუნეების მოჭიქული და მოუჭიქავი ჯამების ფრაგმენტები. ეკლესიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, გათხრილია IV-VII საუკუნეების სამაროვანი. აქ დადასტურდა ორი ტიპის სამარხი: ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ბანურსახურავიანი ქვისსამარხები. სამარხეული ინვენტარის ნაწილი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ნაწილი - აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. ბუჩუკური ა. წიკლაური ივ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 294-295.
საკრამულოს სამაროვანი

საკრამულოს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ საკრამულოს განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით. განეკუთვნება IV-VI საუკუნეებს. ძეგლი 1984 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გათხრილია სამი ტიპის სამარხი: ორმოსამარხები, ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები, რომლებშიც ესვენა ქრისტიანული წესით დაკრძალული თითო მიცვალებული ინვენტარის გარეშე. ერთ სამარხში მიცვალებული ხელფეხმოხრილი ესვენა. აღმოჩნდა ბრინჯაოს მრავალრკალიანი ერთი საყურე, რომელიც ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რობაქიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 306.
უკანახოს პირველი საცხოვრებელი სახლი

უკანახოს პირველი საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ელიაგზაში, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნის მამუკა ბობღიაშვილს. სახლი ორსართულიანია და ფერდობზე ტერასულადაა განლაგებული. ნაგებია სიპი ქვით, წყობა მშრალია. პირველ სართულზე გომური (7,8 x 5,9 მეტრი), მცირე ზომის საქალებო (3 x 2,9 მეტრი) და წინკარია (დარიფანი). გომურს სამხრეთიდან (წინკარიდან) შესასვლელი და ერთი პატარა სარკმელი აქვს. დანარჩენი კედლები ყრუა. კედლების გასწვრივ მოწყობილია ბაგა. იატაკზე მოგებულია სიპი ქვის ფილები. გადახურვის ხის კოჭები ქვის კვადრატულ სვეტს ეყრდნობა. საქალებოს მხოლოდ ერთი კარი აქვს სამხრეთით, აღმოსავლეთიდან ეკვრის წინკარი. იგი სამხრეთით მთლიანად გახსნილია. მეორე სართულზე ოთახი (7 x 5,8 მეტრი) და საბძელია (6,6 x 5 მეტრი). ამ სართულის სამხრეთ ნაწილი პირველი სართულის წინკარის, საქალებოსა და გომურის სამხრეთ ნაწილზე დგას, ჩრდილო ნაწილი მთის ფერდობზეა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, დაფერდებული ეზოდანაა, კარი გომურის იატაკიდან 3 მეტრ სიმაღლეზეა გაჭრილი. აღმოსავლეთით პატარა სარკმელი და ნიშია, დასავლეთით ორი პატარა ნიში. სამხრეთ კედელი ფიცრულია. ამ კედელში გაჭრილი კარით საცხოვრებელი საბძელს უკავშირდება. საბძელში თივა ზევიდან, საცხოვრებელი ოთახის თავზე დადგმული მეორე საბძლიდან იყრება. სახლის სახურავი ხის ბოძებზე დაწყობილ კოჭებს ეყრდნობა. სახლის ჩრდილოეთით, 1,5 მეტრზე, ფერდობზე დგას ეგრეთ წოდებული „საფრის კალო“ - გადახურული კალო, რომლის თავზეც მესამე საბძელია. სამივე საბძელს თივის ორფერდა სახურავი აქვს. ჯინჭარაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 317.
მიუნცკაბინეტი

მიუნცკაბინეტი (გერმ. Münzkabinett) — მონეტების კაბინეტი, სადაც დაცული იყო კოლექციონერების მიერ შეგროვებული მასალა და წარმოებდა მათი შესწავალა. XVIII საუკუნეში ხუთი ასეთი ცენტრი შეიქმნა: სამეფო ან საიმპერატორო ნუმიზმატიკური ცენტრები ვენაში, ბერლინში, პარიზში, ლონდონსა და პეტერბურგში. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ნუმიზმატიკის კაბინეტი დაარსდა 1924 წელს აკად. ივანე ჯავახიშვილის თაოსნობით, რომელსაც დღიდან მისი დაარსებისა სათავეში ედგა თამარ ლომოური. 1931 წელს უნივერსიტეტის ნუმიზმატიკური კაბინეტის მონეტები და ინვენტარი გადაეცა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმს და აქ უკვე მეორე გამოჩენილი ქართველი მეცნიერის აკად. დავით ჩუბინაშვილის ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა ნუმიზმატიკურ უჯრედს, რომელიც შემდეგში განყოფილებად გადაიქცა.