laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კრისტინა ესპანელი

კრისტინა ესპანელი (ესპ. Cristina de España; დ. 13 ივნისი, 1965) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს I-ისა და დედოფალ სოფია ბერძენის ქალიშვილი. 2015 წლიდან იგი ესპანეთის სამეფო ტახტის რიგით მეექვსე მემკვიდრეა, თავისი ძმის, მეფე ფილიპე VI-ის, მისი შვილების, თავისი დის, ლუგოს ჰერცოგინია ელენასა და მისი შვილების შემდეგ. კრისტინა დაიბადა 1965 წლის 13 ივნისს მადრიდში. იგი არის ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ სოფია ბერძენის მეორე ქალიშვილი. მას ერთი უფროსი და ჰყავს, ლუგოს ჰერცოგინია ელენას სახით და ასევე ერთი უმცროსი ძმა, ესპანეთის დღევანდელი მეფის, ფილიპე VI-ის სახით. კრისტინამ თავდაპირველად უმაღლესი განათლება მადრიდის უნივერსიტეტში მიიღო, პოლიტიკური მეცნიერებების განხრით, რის შემდეგაც სწავლა ნიუ-იორკში განაგრძო საერთაშორისო ურთიერთობების სფეროში. 1988 წელს იგი დაესწრო ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს, რომელიც სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში ტარდებოდა. ამ თამაშებში კრისტინამ მონაწილეობაც მიიღო, როგორც მცურავმა და ასევე დაესწრო საზეიმო დროშის გახსნის ცერემონიალს. კრისტინა ასევე აქტიურადაა ჩაბმული საქველმოქმედო საქმიანობაში. მან თავისი საქველმოქმედო ფონდი გახსნა, რომელსაც "Duquesa de Palma de Mallorca" დაარქვა და რომელიც დღემდე აქტიურად ფუნქციონირებს. სწორედ აქ გაიცნო მან თავისი მომავალი მეუღლე, სპორტსმენი ინიაკი უნდარხარინი. მათ მალევე შეუყვარდათ ერთმანეთი. კრისტინა და ინიაკი 1997 წელს დაქორწინდნენ მადრიდში. 2015 წლიდან, კრისტინას ძმამ, ესპანეთის მეფე ფილიპე VI-მ მათ წინააღმდეგ აღძრა საქმე, რომლის მიხედვითაც მათ კორუფციულ საქმიანობაში ედებათ ბრალი. 2016 წელს ინფანტა კრისტინა და მისი ქმარი, სხვა თექვსმეტ ბრალდებულთან ერთად სასამართლოს წინაშე წარსდგნენ, რომელზეც განიხილებოდა კორუფციისა და გადასახადების გადაუხდელობის საქმე. კრისტინა გაამართლეს, თუმცა მის ქმარს 19 წლიანი პატიმრობა შეეფარდა კორუფციული საქმიანობისათვის. როგორც აღმოჩნდა, ინიაკი ამ საქმეებს მარტო ახორციელებდა და კრისტინა არ ჩაუთრევია. 2017 წლის 17 თებერვალს კრისტინას მოთხოვნით მისი ქმრის საქმე განახლდა, ამჯერად არა როგორც კორუფციის, არამედ როგორც თაღლითობის ბრალდებით, რის გამოც მისი სასჯელის ვადა 6 წლამდე ჩამოსწიეს. საბოლოოდ, კრისტინამ მოახერხა და 265, 000 დოლარის გადახდის შემდეგ მისი ქმარი ვადამდე გაანთავისუფლეს. ამის შემდეგ ისინი ერიდებიან პრესასა და ჟურნალისტებთან ყველანაირ შეხებას. "Spain's Princess Cristina cleared in tax trial". BBC News. 17 February 2017. Retrieved 17 February 2017. "La Casa del Rey expresa su "sorpresa" ante el cambio de criterio del juez" (in Spanish). El Periodico de Catalunya. Retrieved 2013-04-03. "Court rules tax fraud trial of Spain's Princess Cristina must go ahead". Reuters. 29 Jan 2016.
ჩვეულებრივი ცოცია

ჩვეულებრივი ცოცია, ჩვეულებრივი სინეგოგა (ლათ. Sitta europaea) — ფრინველი ცოციასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 12–14,5 სმ,. მასა — 20–24 გ. შეფერილობა განსახლების რაიონების მიხედვით იცვლება, სხეულის ზედა მხარე მოცისფრო-რუხია. ნისკარტის ფუძიდან თვალების გავლით, კისრის სიგრძეზე გასდევს შავი ზოლი. ნისკარტი წვრილი და წვეტიანია, რასაც კარგად იყენებს ხის ქერქიდან მწერების ამოსაყვანად. საჭის ბუმბული მოკლეა, დაკეცილი ფრთების მდგომარეობაში ოდნავ არის გვერდებზე გამოწეული. აქვს საკმაოდ ძლიერი ფეხები, რითაც მყარად ეჭიდებს ხის ტანს. ხეზე დაკიდებული ფრინველის თავი ქვევით არის მიმართული. გავრცელებულია ევროპის უდიდეს ნაწილში, მათ შორის უელსი და ინგლისი, სამხრეთ სკანდინავიიდან პირენეს ნახევარკუნძულის გავლით მაროკომდე; აღმოსავლეთით — თურქეთსა და კავკასიაში, გვხვდება საქართველოშიც. ბუდეს იკეთებს ხის ფუღუროში, ზოგჯერ კოდალის ძველ ფუღუროებსაც იყენებენ, იმ შემთხვევაში, თუ მისი შესასვლელი ფართოა, მას ტალახის მასით ავიწროებს. სქესობრივ სიმწიფეს 1 წელში აღწევს. დებს 4–13 თეთრ კვერცხს მოწითალო ლაქებით. ინკუბაცია 16–18 დღე-ღამე გრძელდება; ბარტყები ფრენას 25 დღეში იწყებენ. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. ზამთარში თესლითა და კაკლით (თხილი, რკო) იკვებება, ზაფხულში — მწერებით; ჭამს ფრინველთათვის დაყრის საკენკსაც. ცოცხლობს 11 წლამდე. ელდერტონი, დევიდ, „ცხოველების ენციკლოპედია“, მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 290, თბ.: გამომც. „პალიტრა L“, 2018. ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 242. ↑ კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 149. ↑ Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, & Peter J. Grant. Birds of Europe. 1999. ISBN 978-0-691-05054-6 pp. 322
ვლადიმერ რომანოვი

ვლადიმერ პავლეს ძე რომანოვი (რუს. Владимир Павлович Романов; დ. 12 ივლისი, 1796, ალექსანდრია, რუსეთის იმპერია — გ. 11 ოქტომბერი, 1864, იქვე) — რუსეთის იმპერიის ბალტიის ფლოტის მე-2 ეკიპაჟის ლეიტენანტი. აზნაური. 1810 წელს ჩაირიცხა საზღვაო კადეტთა კორპუსში. 1811 წელს გახდა გარდემარინი, 1914 წელს — მიჩმანი, 1818 წლის 26 ივლისს — ლეიტენანტი. დაცურავდა 1814 წლიდან. 1826 წელს კაპიტან-ლეიტენანტის ჩინით დაითხოვეს სამსახურიდან, ვინაიდან დაკავშირებული იყო 1825 წლის დეკაბრისტთა შეთქმულებასთან. მართალია, იგი არ ყოფილა დეკაბრისტთა მიერ დაარსებული ჩრდილოეთის საზოგადოების წევრი, მაგრამ ასრულებდა დეკაბრისტთა ლიდერის კ, რილეევის დავალებას მისი იდეების გავრცელების შესახებ. ბრძანება ვ. რომანოვის დაპატიმრების თაობაზე გაიცა 1825 წლის 30 დეკემბერს, დაატუსაღეს ხერსონის გუბერნიის ალექსანდრიის მაზრის სოფელ ბერიოზოვკაში და 1826 წლის 28 იანვარს ჩაიყვანეს სანქტ-პეტერბურგის მთავარ ჰაუპტვახტში, მეორე დღესვე გადაიყვანეს პეტროპავლოვსკის ციხე-სიმაგრეში. იმპერატორის 1826 წლის 15 ივნისის განკარგულებით, პატიმარი ამ სიმაგრეში უნდა გაეჩერებინათ კიდევ 3 თვეს, შემდგომ კი გაეგზავნათ შავი ზღვის ფლოტში სამსახურის გასაგრძელებლად და ყოველთვიურად მოეხსენებინათ მისი ქცევის შესახებ. ვლადიმერ რომანოვი შავი ზღვის ფლოტში სამსახურის გასაგრძელებლად ლეიტენანტის ჩინით გაგზავნეს 1826 წლის 15 სექტემბერს. 1827 წელს იგი შლიუპ „დიანა“-ზე კრეისირებდა აფხაზეთის ნაპირებთან, რა დროსაც აღწერა სოხუმისა და ყულევის ყურეები. მისი სოხუმში ყოფნის დროს მან შეადგინა თავისი 1952 სიტყვიანი რუსულ-აფხაზური ლექსიკონი. შექმნილი ხელნაწერი წარუდგინა ხელმღვანელობას, რომელთაც ნაშრომი თავის მხრივ სანქტ-პეტერბურგში გაგზავნეს. შავი ზღვის ფლოტის შემადგენლობაში მონაწილეობდა 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში, მიიღო ჭრილობაც. მამაცობის გამო დააჯილდოვეს ოქროს იარაღით და 1828 წლის 18 აგვისტოს კვლავ მიანიჭეს კაპიტან-ლეიტენანტის ჩინი. ჭრილობის გამიზეზების გამო 1834 წელს გაუშვეს უვადო შვებულებაში და ცხოვრობდა ხერსონის გუბერნიის ლებედინსკის მაზრაში. 1842 წელს თადარიგში გავიდა მეორე რანგის კაპიტნის ჩინით. რომანოვი სამხედრო სამსახურს კვლავ დაუბრუნდა 1854 წლის 14 აპრილს. მონაწილეობდა ყირიმის ომში ჯერ ფინეთის ნაპირებთან, მერე სევასტოპოლში, სადაც ერთ-ერთ ბრძოლაში მიიღო კონტუზია. 1856 წლის 26 აგვისტოს მიენიჭა პირველი რანგის კაპიტნის ჩინი. 1857 წელს აღწერა მდინარე დნესტრი. თადარიგში გასვლისას, 1861 წლის 30 აგვისტოს მიენიჭა კონტრ-ადმირალის ჩინი. იყო საზღვაო-სამეცნიერო კომიტეტის წევრი და მწერლობდა კიდეც. თ. გვანცელაძე, „აფხაზური ენის პირველი ლექსიკონი“, თბ., 2014, გვ. 129-130
ბოიბენდი

ბოიბენდი (იგივე ბიჭების მუსიკალური ჯგუფი) პოპ ან ჰიპ ჰოპ ჯგუფია, რომელშიც სამი ან მეტი ახალგაზრდა მომღერალი მამაკაცი ერთიანდება. მიდის მსჯელობა იმ საკითხზეც, ეწოდოს თუ არა ბოიბენდი ისეთ ჯგუფს, რომელშიც 5-ზე მეტი წევრია. ბოიბენდის წევრები, ხშირ შემთხვევაში, სიმღერასთან ერთად, ცეკვავენ და თავიანთი მუსიკის ფონზე, დახვეწილ ქორეოგრაფიულ ილეთებსაც ასრულებენ. ბოიბენდების განსაზღვრის რაიმე განსაკუთრებული ნიშან-თვისება არ არსებობს, მაგრამ ასეთი ტიპის ჯგუფები ხშირად მეინსტრიმულ მუსიკალურ ტენდენციებს მიყვებიან, ახალი მოდური მიმართულებების შესაბამისად იცვლიან იერს, მისი წევრები პროფესიონალი მოცეკვავეები არიან და სრულყოფილ, დახვეწილ შოუებს ამზადებენ. ისინი, ძირითადად, საეკლესიო გუნდებიდან ან გოსპელის მუსიკალური ჯგუფებიდან აღმოცენდებიან, მაგრამ უფრო ხშირად, ბოიბენდების შექმნა მაინც მენეჯერებს და პროდიუსერებს უკავშირდება, რომლებიც ჯგუფებს გარეგნობის, პლასტიკურობის, გარეპვის უნარის და ვოკალური მონაცემების მიხედვით აკომპლექტებენ. ასეთი ტიპის ჯგუფებს ხშირად ხელოვნურია. როგორც წესი, ბოიბენდებში სამიდან ექვს წევრამდეა, რომელთა რეპერტუარშიც საცეკვაო და სასიმღერო ნომრებია. ბოიბენდების ათეული დაარქივებული 2012-11-10 საიტზე Wayback Machine.
სოფია დე ბურბონი

სოფია დე ბურბონი (ესპ. Sofía de Borbón; დ. 29 აპრილი, 2007) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე ფილიპე VI-ისა და დედოფალ ლეტიცია ორტისის ქალიშვილი. ესპანეთის სამეფო ტახტის რიგით მეორე ტახტის მემკვიდრე თავისი უფროსი დის, პრინცესა ლეონორის შემდეგ. ინფანტა სოფია დაიბადა 2007 წლის 29 აპრილს, საღამოს 16:50 საათზე, დედაქალაქ მადრიდის რუბერის საერთაშორისო ჰოსპიტალში, საკეისრო კვეთის მეშვეობით. ისევე, როგორც მისი უფროსი დის, ლეონორის დაბადების ამბავი, ამ ამბავმაც პერსონალისაგან გაჟონა მედიაში. ამის შემდეგ, მალევე გამოცხადდა, რომ მისი ჭიპლარის ღეროვანი უჯრედები ბელგიის სისხლის ბანკში გადაიგზავნებოდა. მისი მშობლები იყვნენ ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს I-ისა და დედოფალ სოფია ბერძენის ვაჟი, ასტურიის პრინცი ფილიპე დე ბურბონი და მისი მეუღლე, პრინცესა ლეტიცია ორტისი. სოფიას სახელი ბებიამისის, დედოფალ სოფია ბერძენის პატივსაცემად დაარქვეს. 2007 წლის 15 ივლისს, სარსუელას სასახლის ბაღებში პრინცესა სოფია კათოლიკედ მონათლეს. მისი ნათლიები არიან პალომა როკასოლანო (დედამისის ბებია) და ვიდინის პრინცი. ნათლობის სახელად, მისი დის მსგავსად ტოდოს ლოს სანტოსი დაარქვეს, რაც ესპანურად ყველაწმინდას ნიშნავს. მისი პირველი და საზეიმო ზიარება, 2017 წლის 17 მაისს შედგა მადრიდის საკათედრო ტაძარში. იგი მამა ასუნსიო დე ნუესტრა სენორამ აზიარა. ამ ცერემონიალს დაესწრნენ მისი მშობლები, უფროსი და, ბებია-პაპა, მისი დიდი ბებია, მისი განსვენებული დიდი პაპის მეორე ცოლი და ბულგარეთის პრინცი. "Ley Orgánica 3/2014, de 18 de junio, por la que se hace efectiva la abdicación de Su Majestad el Rey Don Juan Carlos I de Borbón". Boletín Oficial del Estado núm. 148, de 19 de junio de 2014 (Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado): 46396. ISSN 0212-033X.
შამქორის ზავი

შამქორის ზავი შამქორის ზავი — დაიდო 1401 წლის სექტემბერს, საქართველოს მეფე გიორგი VII და თემურლენგს შორის. შამქორის ზავს წინ უძღვოდა თემურლენგის მეშვიდე ლაშქრობა საქართველოში. მეფე გიორგი იძულებული გახდა ზავი ეთხოვა. თემურლენგი დათანხმდა, რადგანაც ოსმალეთის სულთანთან გადამწყვეტი შეტაკების წინ ზავი მისთვის ხელსაყრელი იყო. 1401 შამქორის ზავის პირობით: საქართველო კისრულობდა ხარკის გადახდას; თემურლენგის ლაშქრობებში მონაწილეობას; სამიმოსვლო გზების თავისუფლების დაცვას; მუსლიმებისთვის პრივილეგიების მიცემას; ქართველებს ეკრძალებოდათ მუსლიმურ ქვეყნებში სახალხოდ ქრისტიანული რელიგიური რიტუალის შესრულება. სამაგიეროდ თემურლენგი საქართველოს მშვიდობას და ხელშეუხებლობას აღუთქვამდა. მიუხედავად ზავისა, თემურლენგი იმავე წელს თავს დაესხა თორთომის ციხეში გამაგრებულ ქართველებს და მოაოხრა იქაური მხარე. ↑ Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books, გვ. 150. ISBN 1780230303.  ↑ Sicker, Martin (2000), The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna, p. 155. Praeger, ISBN 0-275-96892-8. ↑ Minorsky, Vladimir, "Tiflis", in: M. Th. Houtsma, E. van Donzel (1993), E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936, p. 757. Brill, ISBN 90-04-08265-4.
ოცდაათწლიანი ზავი

ოცდაათწლიანი ზავი ოცდაათწლიანი ზავი — დაიდო 1210 წლის ოქტომბერს, თამარ მეფესა და ეგვიპტის აიუბიდ სულთანს შორის. ოცდაათწლიან ზავს წინ უძღვოდა საქართველოს სამეფოს მიერ ხლათის აღების მცდელობა. რის საპასუხოდ ალ-ადილ აიუბმა შეკრიბა მუსლიმანური კოალიცია და ალ-აუჰადის დასახმარებლად გამოემართა. ივანე მხარგრძელი ალყის დროს ტყვედ ჩავარდა. როცა ხლათელებმა შეიტყვეს, თუ რა ძვირფასი „ნადავლი” ჩაუვარდათ ხელში, მათ თავიანთი პირობები წამოაყენეს: გამოსასყიდის სახით საქართველო კისრულობდა 100 ათასი დინარის გადახდას; საქართველოს უნდა დაეთმო 27 ციხესიმაგრე; საქართველოს ტყვეობიდან უნდა გაენთავისუფლებინა 5 ათასამდე მუსლიმი; ივანე მხარგრძელი თანხმდებოდა მისი ქალიშვილის, თამთას ქორწინებას ხლათის გამგებელზე. საქართველოს ხელისუფლებამ ყველა წამოყენებული პირობა შეასრულა. ივანე მხარგრძელი გაათავისუფლეს. საქართველომ უარი განაცხადა აიუბიდების მიერ კონტროლირებად სომხეთის ტერიტორიაზე და შედეგად ეგვიპტესთან 30-წლიანი ზავი დაიდო. რა ვერ მოითმინა თამარის თანამედროვე ამირსპასალარმა და რის გამო დააქორწინეს ივანე მხარგრძელის ულამაზესი ქალიშვილი თამთა ეგვიპტის სულთანზე ↑ Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books, გვ. 114-115. ISBN 1780230303.  ↑ Minorsky, V. (Vladimir Fedorovič), 1877-1966. (1953). Studies in Caucasian history. Taylor's foreign press, გვ. 146-150. OCLC 906639113.  „The eastern expansion of the Ayyubids“ ↑ Humphreys, R. Stephen (2015). From Saladin to the Mongols the Ayyubids of Damascus, 1193-1260. American Council of Learned Societies, გვ. 131. ISBN 978-1-59740-464-8. OCLC 917180738.
ალექსანდრე გოლოვინი (ფეხბურთელი)

ალექსანდრე სერგეის ძე გოლოვინი (რუს. Александр Сергеевич Головин; დ. 30 მაისი, 1996, კალტანი, კემეროვოს ოლქი, რუსეთი) — რუსი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „მონაკოსა“ და რუსეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელი. ახალგაზრდული კარიერა დაიწყო 2001 წელს. 2012 წელს მისით დაინტერესდა მოსკოვის „ცსკა“. მისი კარიერული დებიუტი შედგა 2014 წლის 24 სექტემბერს რუსეთის თასზე, „ხიმიკ ძერჟინსკის“ წინააღმდეგ. 2016 წლის 2 დეკემბერს მან „ცსკა“-სთან გააფორმა კონტრაქტი 2020–21 წლების სეზონამდე. 2018 წელს იგი გახდა ფრანგული „მონაკოს“ ფეხბურთელი. ცსკა მოსკოვი რუსეთის პრემიერ ლიგა (1): 2015–16 საერთაშორისო 17-წლამდელთა ევროპის ჩემპიონი (1): 2013 ცსკა-ს ოფიციალური ვებ-გვერდი ფეხბურთელის პროფილი უეფას ვებ-გვერდზე[მკვდარი ბმული]
აქბარ ალაჰაბადი

აქბარ ალაჰაბადი (დ. 16 ოქტომბერი, 1846, ალაჰაბადის მახლობლად — გ. 1921, ალაჰაბადი) — ინდოელი პოეტი, ურდუ ენაზე შექმნილი დემოკრატიული ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მისი ალეგორიული სატირული ლექსები ინგლისელი კოლონიზატორებისა და მათ სამსახურში მყოფი თანამემამულეების წინააღმდეგ იყო მიმართული. აქბარ ალაჰაბადიმ მაჰათმა განდის მიუძღვნა ვრცელი პოემა „განდინამა“, რომელშიც მხარს უჭერს განდის ანტიკოლონიურ ბრძოლას. მრავალი ხატოვანი გამოთქმა აქბარ ალაჰაბადის ღაზალებიდან ანდაზებად და აფორიზმებად გავრცელდა ხალხში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 36.
აზერბაიჯანის ეროვნული მუსიკა

აზერბაიჯანული ფოლკლორული მუსიკა განუყოფელია ახლო აღმოსავლეთის სხვა ხალხთა მუსიკალური ხელოვნებიდან, მაგრამ აღინიშნება თვითმყოფადობით, ნათელი ეროვნული თავისებურობით. აზერბაიჯანის ხალხური მუსიკა გამოირჩევა მრავალფეროვანი ჟანრით - სიმღერა, ცეკვა, აშუღური ხელოვნება, მუღამი. როგორც სიმღერებში, მათი შემოქმედების ტემპერამენტი აისახა ცეკებში. აზერბაიჯანულ ხალხურ მუსიკებში 7 ძირითადი კილოა ან მუღამათი: რასტი, შური, სეიგიაჰი, ჩახარგიაჰი, შუშტერი, ბაიათი-შირაზი, გუმაიუნი და რამდენიმე დამატებითი მუღამი. აზერბაიჯანული მუსიკალური ინსტრუმენტები საკმაოდ მრავალფეროვანია (დაახლოებით 60). ფართოდ არის გავრცელებული - თუთექი, ბალაბანი და ზურნა; ასევე თარი, საზი, უდი, ქამანჩა, დაფი, ნაღარა, გოშა-ნაღარა. ძველ ინსტრუმენტებს შორისაა - ზურნა, გავალი, მუსიგარ, ნესრირ, ერგანინუ - მოცემული ინსტრუმენტები იშვიათად გამოიყენება. 1932 წლის 1 მაისს კომპოზიტორმა უზეიერ ჰაჯიბეკოვმა შექმნა აზერბაიჯანული ხალხური სიმღერების პირველი მუსიკალური ორკესტრი ს. რუსტამანოვის სახელობის, ხოლო 2000 წლის იანვარში აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიულ საზოგადოებაში შეიქმნა ხალხური ინსტრუმენტების აზერბაიჯანული სახელმწიფო ორკესტრი. 2012 წლის 5 დეკემბერს თარზე დაკვრის აზერბაიჯანული ხელოვნება იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში შევიდა. მთავარი სტატია: მუღამი. მუღამი არის აზერბაიჯანული მუსიკალური ზეპირი კლასიკური ტრადიციის მთავარი ჟანრი. 2003 წელს, იუნესკომ მუღამი გამოაცხადა „კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრად“. მუღამის ტექსტები, როგორც წესი, კლასიკური პოეტების ლექსებს წარმოადგენენ. მუღამისთის მრავალხმიანობის ელემენტებია დამახასიათებელი. მუღამის ფორმები განსხვავებულია, მაგრამ თითოეულ მათგანს აქვს საკუთარი ცალკე სახელი. მუღამის მთავარი მუსიკალური ფორმები დასტთგიაჰი (ვოკალურ-ინსტრუმენტული ან სუფთა ინსტრუმენტული), მუღამი (ვოკალურ-ინსტრუმენტული, სოლო-ინსტრუმენტული და სოლო-ვოკალური) და ზერბი მუღამია. აშუღთა ხელოვნება მოიცავს გლეხურ ფოლკლორს. ძირითადად იმპროვიზაციული ხასიათისაა, მაგრამ მას აქვს გარკვეული სტილისტური თვისებები. გამოჩენილი აზერბაიჯანელი აშუღებია - გურბანი, თუფარგანლი, შიქესტე შირინი, ალესქერი, თანამედროვეთა შორის: ა.რზაევი, მ. ბაირამოვი, ი. იუსიფოვი შ. გოჯაევი და სხვა. თარი საზი ქამანჩა ზურნა, თუთექი, ბალაბანი კანუნი გოშანაღარა გავალი უდი აზერბაიჯანის მუსიკა АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ МУЗЫКА დაარქივებული 2019-05-29 საიტზე Wayback Machine. РИТМИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ МУЗЫКИ ↑ Оркестр азербайджанских народных инструментов ↑ Four new items inscribed on UNESCO’s Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity
ალექსანდრე პუშკინის ძეგლი (პუშკინი)

ალექსანდრე პუშკინის ძეგლი (რუს. Памятник А. С. Пушкину) — პუშკინის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ძეგლი. სწორედ ცარსკოე-სელოში, ლიცეისტებს შორის მომწიფდა აზრი პუშკინის ძეგლთან დაკავშირებით, მაგრამ გადაწყვიტეს პოეტის პირველი ძეგლი მოსკოვში დაედგათ, იქ სადაც იგი დაიბადა. ძეგლი არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი. აგებულია 1900 წელს მოქანდაკე რობერტ ბახის მიერ. 1860 წელს, ლიცეუმის 50 წლისთავის ზღურბლზე, ლიცეისტებს შორის ჩამოყალიბდა იდეა პუშკინი ძეგლის დადგმის შესახებ. თავიდან უნდოდათ მისი დადგმა ლიცეისტების ფინანსებით, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ეს შეუძლებელი იყო. გამოაცხადეს კონკურსი და რამდენიმე პროექტიც წარმოადგინეს. აღნიშნული პროექტები პრესაში განიხილეს და გააკრიტიკეს კიდეც. წარმატებით მიმდინარეობდა ფინანსების შეგროვება. პუშკინის პირველი ძეგლი პირველად მოსკოვში, ტვერის ბულვარში, დადგეს 1880 წელს. პოეტის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, ცარსკოე-სელოს მცხოვრებლებმა წამოაყენეს წინადადება ძეგლი დადგმულიყო იქაც, სადაც ბავშვობა გაატარა პოეტმა. გამოცხადებული კონკურსიდან იმპერატორმა ნიკოლოზ II-მ შეარჩია რობერტ ბახის ესკიზი. 1899 წელს მოხდა მონუმენტის საფუძვლის ჩაყრა. ამ დღეს წმინდა ეკატერინეს ტაძარში აღევლინა ლიტურგია და პანაშვიდი. ძეგლის გახსნა გაიმართა 1900 წლის 15 ოქტომბერს. ძეგლი საკმაოდ დაზიანდა დიდი სამამულო ომის დროს. იგი გაარემონტეს 1945 წელს და 17 ივნისს ხელახლა გახსნეს. Гдалин А. Д. Памятники А. С. Пушкину: История. Описание. Библиография. Т.I. Россия. Ч.1. Санкт-Петербург, Ленинградская область, Спб., Академический проект, 2001, с. 170 С. М. Некрасов. «Под сенью дружных муз» Царское Село — город русской поэзии. Спб., «Издательство Альфа-Колор», 2007, с. 97. Трускинов Э. В. Прогулки по Пушкину: размышления царскосела. — СПб.: «Genio Logi», 2007. — 285 с.
პუშკინის წმინდა ეკატერინეს საკათედრო ტაძარი

პუშკინის წმინდა ეკატერინეს საკათედრო ტაძარი (რუს. Екатерининский собор) — მართლმადიდებლური ეკლესია პუშკინში, ტაძრის მოედანზე. ეკლესია აღდგენილია 2007-2010 წლებში, დანგრეული მართლმადიდებლური ტაძრის ადგილზე. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ცარსკოე-სელოს საქალაქო ტაძრის დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე მშენებლობა დაიწყო 1835 წელს ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით. მშენებლობა მიმდინარეობდა არქიტექტორ კონსტანტინ ტონის პროექტის მიხედვით. ტაძრის კურთხევა გაიმართა 1840 წლის 6 დეკემბერს, რომელსაც ესწრებოდა იმპერატორი და უფლისწული ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე. 1842 წლისათვის ყველანაირი მოსაპირკეთებელი სამუშაო დასრულდა. ტაძარი დაზიანდა 1862 წელს გაჩენილი ხანძრის გამო. 1890 წლის აპრილში ტაძრის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით დაიწყო ტაძრის მასშტაბური რემონტი, რომელიც ამავე წლის ნოემბერში დასრულდა. 1917 წლის 31 ოქტომბერს ბოლშევიკები შევიდნენ ცარსკოე-სელოში და დააპატიმრეს მღვდლები. მამა იოანე აეროდრომზე დახვრიტეს საკუთარი შვილის თვალწინ. 1938 წლის 12 მარტს ტაძრის წინამძღვარი გაათავისუფლეს თანამდებობიდან, ხოლო ტაძარი საბოლოოდ დახურეს 1938 წლის 11 ივლისს. 1939 წლის 10 ივნისს ტაძარი ააფეთქეს. აფეთქების სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ინჟინერი ე. ნ. ნილსენი. ტაძრის ტერიტორიაზე გააშენეს სკვერი, ხოლო 1960 წელს ტაძრის ადგილზე დადგეს ლენინის ძეგლი. 1994 წელს რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ მამა იოანეს კანონიზაცია მოახდინა, ამასთან დაკავშირებით 1995 წლის 5 თებერვალს ტაძრის ადგილზე აღმართეს შვიდმეტრიანი ჯვარი. 2007 წელს დაიწყო და 2010 წელს დასრულდა ახალი ტაძრის მშენებლობა. 2010 წლის 27 ივნისს პატრიარქმა კირილემ აკურთხა ტაძარი. 2014 წლის 19 იანვარს დასრულდა ყველა გუმბათის მოოქროება. Вильчковский С. Н. Царское Село:. — Репринт. воспроизведение изд. 1911 г. — СПб.: Рекл.-изд. предприятие "Титул-СПб.", 1992. — С. 204-208. Ласточкин С. Я., Рубежанский Ю. Ф. Царское Село - резиденция российских монархов: Архит. и воен.-ист. очерк. — 2-е изд., доп. и перераб. — СПб.: Тип. "Правда", 2000. — ISBN 5-85991-043-6. Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей. Краткий исторический справочник. — 2-е изд., исп. и доп. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 26—39. — ISBN 5-9900655-3-1. Дворцовый город Царское Село: Исторический очерк градостроительного развития (XVIII - начало XX века) с иллюстрированным приложением. — СПб.: Genio Loci, 2009. — 208 с. — ISBN 5-9900655-9-8. Елена Алексеева Царскосельский заступник // Церковный вестник, 14 ноября 2017 сайт Благотворительного фонда «Воссоздание собора святой Екатерины в Царском Селе» დაარქივებული 2018-12-28 საიტზე Wayback Machine. Народный каталог православной архитектуры http://sobory.ru/forum3/viewtopic.php?f=5&t=16294 Фотолетопись воссоздания собора на форуме Народного каталога православной архитектуры Собор Святой Екатерины на gorod-pushkin.info დაარქივებული 2019-03-16 საიტზე Wayback Machine. Собор Святой Екатерины на prigorod-peterburg.ru СФЕРИЧЕСКАЯ ПАНОРАМА Собор Святой Великомученицы Екатерины დაარქივებული 2012-09-12 საიტზე Wayback Machine.
ეკატერინე II-ის ძეგლი (სანქტ-პეტერბურგი)

ეკატერინე II-ის ძეგლი (რუს. Памятник Екатерине II) — ეკატერინე II-ის ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი. აგებულია 1873 წელს მოქანდაკე მიხეილ მიკეშინის მიერ. 1860-იანი წლების დასაწყისში წარმოიშვა იდეა ეკატერინე II-ის ტახტზე ასვლის 100 წლისთავთან დაკავშირებით ქალაქში დაედგათ მისი ქანდაკება. ერთ-ერთი ქანდაკება შესრულებული მასშტაბით 1:16, მდებარეობდა ცარსკოე-სელოს პავილიონ „Грот“-ში. ალექსანდრეს მოედნის სკვერის ცენტრში იმპერატორ ეკატერინე II-ის ძეგლი გაიხსნა 1873 წელს, მისი ავტორი იყო მხატვარი მიხეილ მიკეშინი, სამუშაოებს ასევე ასრულებდნენ მატვეი ჩიჟოვი და ალექსანვრე ოპეკუშინი. ძეგლის კვარცხლბეკის პროექტის ავტორი იყო დავიდ გრიმი, რომელიც ასევე ხელმძღვანელობდა ძეგლის შექმნის სამუშაოებს. ორნამენტული დეტალები კი დაამზადა არქიტექტორმა ვიქტორ შრიოტერმა. სხვადასხვა სახეობის გრანიტი კვარცხლბეკისთვის საზღვაო გზით შემოიტანეს კარელიიდან ნევის სანაპირომდე, ხოლო შემვეგ რკინიგზის საშუალებით. ძეგლის აგება დაჯდა 316 000 რუბლი. მისი მშენებლობა გაგრძელდა 1862 წლიდან 1873 წლამდე, ხოლო ძეგლის კურთხევა გაიმართა 1873 წლის 6 დეკემბერს. 1960-იან წლებში ძეგლი ვანდალების სამიზნე გახდა. 1988 წლიდან ეკატერინეს ბაღი სახელმწიფო დაცვის ქვეშ აღმოჩნდა. 1989-2001 წლებში აქ მიმდინარეობდა რეკონსტრუქცია. XXI საუკუნის დასაწყისში ძეგლი კვლავ ვანდალების სამიზნე გახდა, თუმცა 2003 წლისათვის ყველა მოპარული ფრაგმენტი დააბრუნეს ადგილზე. Веснина В. Н. Сады Невского проспекта. — СПб.: Пропилеи, 2008. — С. 134—153. — 204 с. — ISBN 978-5-92542-003-7. Ленинград. Путеводитель / Составитель Серпокрыл С. М.. — Л.: Лениздат, 1973. — С. 133—140. Н. А. Синдаловский. Петербург: От дома к дому… От легенды к легенде… Путеводитель. — СПб.: Норинт, 2000. — С. 95—100. — 400 с. — 5000 экз. — ISBN 5-7711-0082-1.
კრილოვის ძეგლი (სანქტ-პეტერბურგი)

კრილოვის ძეგლი (რუს. Памятник Крылову) — ივანე კრილოვის ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ქალაქის საზაფხულო ბაღში. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი. აგებულია 1855 წელს მოქანდაკე პეტრე კლდოტის მიერ. კვარცხლბეკის სიმაღლეა 3,5 მეტრი, ხოლო ძეგლის — 3 მეტრი. ძეგლზე წარმოდგენილია მჯდომარე მეიგავარაკე. იგი არის ერთ-ერთი პირველი რუსი ლიტერატორის ძეგლი (ლომონოსოვისა და დერჟავინის ძეგლების შემდეგ) და პირველი, რომელიც დადგეს სანქტ-პეტერბურგში. ძეგლი აღმართეს ცნობილი რეფორმატორის, გენერალ იაკობ როსტოვცოვის ინიციატივითა და შემოწირულობით, რომელიც იყო ივანე კრილოვის ცხოვრების უკანასკნელი წლების მეგობარი. 1848 წელს სამხატვრო აკადემიამ გამოაცხადა კონკურსი მწერლის ძეგლის პროექტის შესამნელად, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო ამ პერიოდის თითქმის ყველა წამყვანმა არქიტექტორმა. პარალელურად მიმდინარეობდა ფინანსების შეგროვება, შეაგროვეს 30 ათასი რუბლი. კონკურსში გამარჯვება მოიპოვა ცნობილი მოქანდაკის ბარონ ფონ კლოდტის პროექტმა. თავდაპირველი ესკიზი ჩამოასხეს ანტიკური ხანის მონუმენტალური ტრადიციებით: ძლევამოსილი პოეტი რომაულ ტოგაში. კლოდტმა შეადგინა მეიგავის ბრინჯაოს ფიგურა. გრანიტის კვარცხლბეკზე კი გამოსახა იმ ხალხისა და ცხოველების ბრინჯაოს ფიგურები, რომლებიც მოხსენიებულნი არიან კრილოვის იგავ-არაკებში. თავად ივანე კრილოვი გამოსახულია ქვაზე მჯდომარე, რომელსაც ხელში უჭირავს კალმისტარი და რვეული. Яков Ростовцов, письмо к Жуковскому. — СПб.: «Русский Архив» за 1875 г., книга III, стр.370 П.А.Вяземский. «Старая записная книжка». Составление, статья и комментарий Л.Я.Гинзбург. — Л.: Издательство писателей в Ленинграде, 1927 г. Путеводитель по С.-Петербургу СП «ИКАР», 1991 Репринтное воспроизведение издания 1903 года. ISBN 5-85902-065-1 ↑ История Летнего сада დაარქივებული 2009-08-02 საიტზე Wayback Machine. на сайте Русского музея