laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბაბილონის გოდოლი (ნახატი)

„ბაბილონის გოდოლი” — პიტერ ბრეიგელის გამოჩენილი ნახატი, რომელიც დღეს ვენაში ინახება. მხატვარმა შექმნა მინიმუმ ორი სურათი ამ სიუჟეტზე, თუმცა დღეს მხოლოდ ორი არის შემორჩენილი. შესაძლოა, რომ ბრეიგელმა უფრო მეტი ნამუშევარი დახატა, თუმცა ჩვენამდე არ მოღწეულა. ასე, ჰოლანდიელი მევაჭრის, ნიკოლაეს იოგჰელინკის წერილებში ნახსენებია ბრეიგელის კიდევ ერთი ბაბილონის გოდოლი. სურათის საფუძვლად აღებულია მოსეს პირველი წიგნის სიუჟეტი, სადაც მოთხრობილია ბაბილონის გოდოლის აშენება. სიუჟეტის თანახმად, მსოფლიო წარღვნის შემდეგ ადამიანებმა განიზრახეს სენაარის მიწაზე ქალაქისა და ისეთი კოშკის აშენება, რომელიც ცას მისწვდებოდა. ადამიანის თავხედობით განრისხებულმა ღმერთმა აურია მათ ენა და გაფანტა მთელ დედამიწაზე. მთელი სურათის მორალიც სწორედ შემდეგშია — ადამიანი ღმერთს ვერ გაუტოლდება. ნახატის უფრო მცირე ვარიანტი არის შენახული ადრეულ ოსტატთა მუზეუმში. ცნობილია, რომ 1553 წელს ბრეიგელი იყო რომში. სწორედ ამიტომაც მის ნახატში იგრძნობა რომაული კოლიზეუმის გავლენა. გოდოლის 7 სართული უკვე აშენებულია, ხოლო მერვე მხოლოდ შენდება. გოდოლის ირგვლივ იმდროინდელი მრავალი სამშენებლო ტექნიკა და მშენებელია განლაგებული. პირველი შეხედვით უზარმაზარი შენობა სიმაგრის ილუზიას ქმნის, თუმცა ახლოს შეხედვისას ჩანს, რომ ქვედა სართულები ან ჯერ არ არის აშენებული, ან უკვე ინგრევა; თვითონ გოდოლი კი ქალაქისაკენ არის გადახრილი. პიტერ ბრეიგელ უფროსის ბიოგრაფია
საადის მუჰაფაზა

საადის მუჰაფაზა (არაბ. صعدة) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის ჩრდილოეთ ნაწილში. მის ტერიტორიაზე გადის იემენისა და საუდის არაბეთის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 3 მუჰაფაზა: ჰაჯა, ამრანი და ელ-ჯაუფი. საადის მუჰაფაზის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს წითელი ზღვა. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი საადა. ფართობი შეადგენს 11,375 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 838,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة صعدة — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980782"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
სანის მუჰაფაზა

სანის მუჰაფაზა (არაბ. صنعاء) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 8 მუჰაფაზა: ელ-ჯაუფი, ამრანი, ელ-მაჰვიტი, ჰოდეიდა, რაიმა, დამარი, ელ-ბეიდა და მარიბი. სანის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქვეყნის დედაქალაქი სანა. ფართობი შეადგენს 15,052 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 1,109,000 ადამიანს, ხოლო საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 66,3 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة صنعاء — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980754"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
თაიზის მუჰაფაზა

თაიზის მუჰაფაზა (არაბ. تعز) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ჰოდეიდა, იბი, ელ-დალი და ლაჰჯი. თაიზის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია თაიზი. ფართობი შეადგენს 12,605 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 2 885 000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 1.19 1.20 1.21 1.22 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة تعز — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980765"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ტრაფალგარის ბრძოლა

ტრაფალგარის ბრძოლა (21 ოქტომბერი, 1805) — საზღვაო ბრძოლა ბრიტანეთის სამეფო ფლოტსა და ფრანგებისა და ესპანელების კოალიციურ ძალებს შორის. ბრძოლა გაიმართა მესამე კოალიციის ომის ფარგლებში, ევროპაში მიმდინარე ომის ფონზე. კოალიციის ძალებს მეთაურობდა ფრანგი ვიცე-ადმირალი ვილნევი, ბრიტანელებს კი გამოჩენილი ადმირალი ჰორაციო ნელსონი. ნელსონის განკარგულებაში იყო 27 სახაზო გემი, მტრის 33-ის საპასუხოდ. ბრძოლამდე ნელსონმა ბრძანა „ვიქტორიდან“ გადაეცათ ლეგენდარული სიგნალი: ინგლისი მოელის, რომ ყველა ადამიანი თავის მოვალეობას შეასრულებს (ინგლ. England expects that every man will do his duty). ის დღეს ცნობილია, როგორც ნელსონის სიგნალი. ძალთა თანაფარდობის მიუხედავად ბრძოლა ბრიტანელების ბრწყინვალე გამარჯვებით დაგვირგვინდა. ბრიტანელთა დანაკარგები მცირე იყო, თუმცა ბრძოლის მიწურულს ფლაგმანზე, საპარადო ფორმაში გამოწყობილი ნელსონი მტრის სნაიპერის ტყვიამ შეიწირა. ბრძოლის შედეგები კოალიციისთვის გამანადგურებელი იყო. 12 ათას დაჭრილ-დაღუპულ მებრძოლთან ერთად მათ დაკარგეს 22 სახაზო გემი, რომელთაგან 21 მოწინააღმდეგის ხელში გადავიდა. ბრძოლამ წერტილი დაუსვა ნაპოლეონის ცდას გადაელახა ლა-მანშის სრუტე და შეჭრილიყო ბრიტანეთში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 42. Nelson's Navy
ელიგუმ ლიპარიტის ძე ორბელი

ელიგუმ ლიპარიტის ძე ორბელი († დაახლოებით 1243), XIII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე. ორბელთა აჯანყების შემდეგ საქართველოდან გადახვეწილ ორბელების შთამომავალი. შვილი იმ ლიპარიტ ელიგუმის ძე ორბელისა, რომელიც თამარის დროს დააბრუნეს სამშობლოში. საქართველოს ხელისუფალთაგან პირველი დაემორჩილა მონღოლებს, რის სანაცვლოდ მიიღო ვაიოცძორი და ეღეგიქის ნაწილი. მონღოლთა ამ წყალობას, რაც მეზობელი მთავრების ხარჯზე მოხდა, მტრობა მოჰყვა ავაგ მხარგრძელისა და ელიგუმ ორბელის სახლებს შორის. ელიგუმი გარდაიცვალა ავადმყოფობით მარტირიპოლის ალყაში მონაწილეობისას. ორბელთა საგვარეულო გადმოცემით, ელიგუმი ავაგმა მოაწამვლინა მკურნალს. ბერძენიშვილი ნ., ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ., 1966; მეტრეველი რ., შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965; ბოგვერაძე ა., ქსე, ტ. 7, გვ. 554, თბ., 1984
ადენის მუჰაფაზა

ადენის მუჰაფაზა (არაბ. عدن) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 2 მუჰაფაზა: ლაჰჯი და აბიანი. ადენის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ადენი. ფართობი შეადგენს 1,114 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 731,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة عدن — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980757"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-26. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ხელოვნური ნეირონული ქსელი

ხელოვნური ნეირონული ქსელი — ხელოვნური ნეირონებისა და ამ ნეირონების დამაკავშირებელი წახნაგებისაგან შემდგარი ქსელი. ზოგიერთი წახნაგი მოცემული ნეირონისთვის განიხილება შემომავლად, ხოლო ზოგიერთი გამავლად. ყოველი წახნაგი ხასიათდება წონით, რომელიც ზოგ მოდელებში შეიძლება შეიცვალოს დროთა განმავლობაში. საერთო ჯამური შემოსავალი ნეირონისთვის, რომელიც აღინიშნება n e t {\displaystyle net} , განისაზღვრება, როგორც ყველა შემოსავალი სიგნალის შეწონილი ჯამი. მათემატიკური აღნიშვნებით n e t = ∑ w i x i {\displaystyle net=\sum {w_{i}x_{i}}} , სადაც w i {\displaystyle w_{i}} არის i {\displaystyle i} -ური შემომავალი წახნაგის წონა, ხოლო x i {\displaystyle x_{i}} ამ წახნაგზე არსებული სიგნალის სიდიდე. ნეირონის გამომავალი სიგნალის სიდიდე არის n e t {\displaystyle net} სიდიდის ფუნქცია, ამ ფუნქციას აგრეთვე აქტივაციის ფუნქცია ეწოდება. ნეირონული ქსელის არქიტექტურა ეწოდება ნეირონების განთავსების, მათი დაკავშირების და აქტივაციის ფუნქციის ერთობლიობას. აქტივაციის ფუნქციის შერჩევა ხდება კონკრეტული გამოყენების დარგის მიხედვით. მისი ძირითადი დანიშნელებაა შემომავალი სიგნალის ლიმიტირება, რადგან, როგორც წესი გამოსავალზე საჭიროა სიგნალი კონკრეტულ ფარგლებში. აქტივაციის ფუნქციად ყველაზე ხშირად გამოიყენება სიგმოიდი, f ( n e t ) = 1 1 + e x p { − ( n e t + θ ) } {\displaystyle f(net)={\frac {1}{1+exp\{-(net+\theta )\}}}} ან ჰიპერბოლური ტანგენსი. f ( n e t ) = e x p { − ( n e t + θ ) } − e x p { − ( n e t + θ ) } e x p { − ( n e t + θ ) } + e x p { − ( n e t + θ ) } {\displaystyle f(net)={\frac {exp\{-(net+\theta )\}-exp\{-(net+\theta )\}}{exp\{-(net+\theta )\}+exp\{-(net+\theta )\}}}} . ორივე შემთხვევაში θ {\displaystyle \theta } პარამეტრი წარმოადგენს მარცხნივ წანაცვლებას. აქტივაციის ფუნქციებად აგრეთვე შეიძლება იყოს გამოყენებული სხვა ფუნქცია, რომელიც იძლევა შემოსაზღვრულ მნიშვნელობებს n e t {\displaystyle net} პარამეტრის ნებისმიერი მნიშვნელობისთვის. უკუპროპაგაციული მოდელი არის ხელოვნურ ნეირონულ ქსელებში ერთ-ერთი ყველაზე გამოყენებადი. მას გააჩნია შემომავალი და გამავალი შრეები, აგრეთვე ერთი ან მეტი შიდა შრე. მეზობელ შრეებს შორის ყველა ნეირონი ერთმანეთშია დაკავშირებული. სიგნალის მოძრაობა ხდება შემოსავლიდან გამოსავალზე შიდა შრეების სათითოდ გავლით. ნეირონების დამაკავშირებელი წახნაგების წონების შერჩევის გზით შესაძლებელია ასეთ ნეირონულ ქსელს "ვასწავლოთ" შემოსავლის შესაბამის გასავალში გარდაქმნა, მაგალითად, ხელნაწერი ასოების ამოსაცნობად. პერცეპტრონი არის უმარტივესი ნეირონული ქსელის არქიტექტურა, რომელიც გამოიყენება წრფივად გაყოფადი არეების ამოსაცნობად. პერცეპტრონს გაანჩნია მხოლოდ ორი სრულად დაკავშირებული შრე – შემომავალი და გამავალი შრეები. თუმცა პერცეპტრონის გამოსავალი შესაძლებელია გამოთვლილი იყოს ანალიტიკური გზით და მას შეუძლია მხოლოდ შეზღუდული სახეობის სტრუქტურების ამოცნობა (წრფივად გაყოფადი არე), ის მაინც წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სასარგებლო მოდელს თეორიული კვლევისთვის, ვინაიდან უფრო რთული მოდელების (მაგ. უკუპროპაგაციული მოდელი ერთი შიდა შრით) თეორიული განხილვა მეტად რთულია. ყუბანეიშვილი ე., „ხელოვნური ნეირონული ქსელები მედიცინაში“, თბ., 2013
ა

ა, ⴀ, Ⴀ, Ა (ანი) — ქართული ანბანის პირველი ასო. მისი სახელია „ანი“. გრაფიკული სიმბოლო შუა რიგის დაბალი აწეულობის არალაბიალიზირებული ხმოვანი ბგერისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴀ, ნუსხურში — ⴀ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ერთს (1). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა შუა ორ ხაზში თავსდება. იხმარება დამატებით განმასხვავებელ ნიშნად ციფრობრივი ნუმერაციის დროს, როდესაც რამდენიმე საგანს ერთი და იგივე ნომერი აქვს: Iა კლასი, სახლი №47ა. ა-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ჰორიზონტალისა და გახსნილი წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. ა ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. მხედრულში ერთიანი, მომრგვალებული კონტურის მქონეა. ნუსხურსა და მხედრულში ა შუა ორ ხაზში იწერება. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 9. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 9. Graphemica (ა) Graphemica (ⴀ) Graphemica (Ⴀ) ↑ Georgian Extended ↑ UNESCO, World Braille Usage, Third Edition, Washington, D.C. p. 45
მფრინავი სახლი (ფილმი)

მფრინავი სახლი (ორიგინალური სახელწოდება - Up, ინგ: მაღლა) — 2009 წლის კომპიუტერული ანიმაციური სათავგადასავლო ჟანრის მულტიპლიკაციური ფილმი, გადაღებული Pixar Animation Studios-ს მიერ. ფილმის დისტრიბუტორია Walt Disney Pictures. ფილმმა 2009 წლის 13 მაისს გახსნა 62-ე კანის კინო ფესტივალი. ფილმის პრემიერა ამერიკაში კი შედგა 29 მაისს. ის იყო პირველი ანიმაციური და ამავე დროს პირველი სამგანზომილებიანი ფილმი, რომელმაც კანის კინო-ფესტივალი გახსნა. „მფრინავი სახლი“ არის რეჟისორ პიტ დოქტერის მეორე სრულმეტრაჟიანი ფილმი „მონსტრების კორპორაციის“ შემდეგ. ფილმს ახმოვანებენ ედვარდ ასნერი, კრისტოფერ პლამერი, ბობ პეტერსონი და ჯორდან ნაგაი. „მფრინავი სახლი“ არის Pixar-ის მეათე ანიმაციური ფილმი და პირველი, რომელიც გამოვიდა სამგანზომილებაში. ფილმში მოქმედება ვითარდება მოხუც ქვრივ კარლ ფრედრიკსენის გარშემო, რომელიც გადაწყვეტს თავისი სახლით გაფრენას სამხრეთ ამერიკაში. ფილმმა მიიღო პოზიტიური შეფასებები კინოკრიტიკოსების მიერ და კინოგაქირავებაში მოიტანა 683 მილიონი დოლარი, რითაც ის Pixar-ის ფილმებს შორის ანიმაციური ფილმის, „ნემოს ძიებაში“, შემდეგ კომერციულად ყველაზე წარმატებული გამოდგა. ოსკარი საუკეთესო ანიმაციური სრულმეტრაჟიანი ფილმისთვის ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური საუნდტრეკისთვის ოფიციალური საიტი
აბიანის მუჰაფაზა

აბიანის მუჰაფაზა (არაბ. أبين) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის სამხრეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ადენი, ლაჰჯი, ელ-ბეიდა და შაბვა. აბიანის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ზინჯიბარი. ფართობი შეადგენს 21,939 კმ²-ს. 2012 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 513,701 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة أبين — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980773"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-26. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ელიგუმ ორბელი

ელიგუმ ლიპარიტის ძე ორბელი (გ. დაახლოებით 1195/1196) — XII საუკუნის II ნახევრის მოღვაწე, საქართველოდან გადახვეწილი ლიპარიტ ორბელის ძე. სტეფანოს ორბელიანის ცნობით, მან ირანის ათაბაგისაგან სამამულოდ მიიღო ქალაქი ჰამიანი და 12 წლით დაინიშნა რეის, ისპაჰანისა და ყაზვინის ამირად. შემდეგ ელიგუმმა მამულები მიიღო ნახევაჭანში (ციხე ერენჯაკი, სოფელი ჭაჰუკი და ქალასრაჰი) და გამუსლიმანდა. ბერძენიშვილი ნ., ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ., 1966; მეტრეველი რ., შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965; ქსე, ტ. 7, გვ. 554, თბ., 1984
ელ-მაჰრის მუჰაფაზა

ელ-მაჰრის მუჰაფაზა (არაბ. المهرة) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის აღმოსავლეთ ნაწილში. ელ-მაჰრაში გადის იემენისა და ომანის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 1 მუჰაფაზა: ჰადრამავთი. ელ-მაჰრის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ელ-გაიჰდა. ფართობი შეადგენს 82,405 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 88,594 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة المهرة — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980780"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-26. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ჰადრამავთის მუჰაფაზა

ჰადრამავთის მუჰაფაზა (არაბ. حضرموت) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჰადრამავთში გადის იემენისა და საუდის არაბეთის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ელ-ჯაუფი, მარიბი, შაბვა და ელ-მაჰრა. ჰადრამავთის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ელ-მუკალა. ფართობი შეადგენს 191,737 კმ²-ს. მის შემადგენლობაში შედის კუნძული სოკოტრა. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა 1,255,000 ადამიანს შეადგენდა. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 1.19 1.20 1.21 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة حضرموت — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980767"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ — როალდ დალის 1964 წლის საბავშვო რომანი. ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს: „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (1985 წლის ვიდეო თამაში), ფილმზე დაფუძნებული ZX Spectrum-ის თამაში „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (2005 წლის ვიდეო თამაში), ფილმზე დაფუძნებული ვიდეო თამაში „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (ფრენჩაიზი), ფრენჩაიზი „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (ფილმი), წიგნის 2005 წლის ეკრანიზაცია „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (საუნდტრეკი), 2005 წლის ფილმის საუნდტრეკის ალბომი „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (მიუზიკლი), 2013 წლის მიუზიკლი ყველა გვერდი სათაურით „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ ყველა გვერდი სიტყვებით „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“
ლაჰჯის მუჰაფაზა

ლაჰჯის მუჰაფაზა (არაბ. لحج) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 5 მუჰაფაზა: ადენი, აბიანი, ელ-ბეიდა, ელ-დალი და თაიზი. ლაჰჯის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ლაჰჯი. ფართობი შეადგენს 15,210 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 875,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة لحج — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980775"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
შაბვის მუჰაფაზა

შაბვის მუჰაფაზა (არაბ. شبوة) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: აბიანი, ელ-ბეიდა, მარიბი და ჰადრამავთი. შაბვის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ატაქი. ფართობი შეადგენს 47,728 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 568,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. იემენის ადმინისტრაციული დაყოფა ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 الإطار العام للنتائج النهائية للسكان 2004م - محافظة شبوة — الجهاز المركزي للإحصاء اليمني, 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12185787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q116980778"></a> ↑ სტატისტიკური წელიწდეული, 2011. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი 2013.
ივანე ორბელი

ივანე ორბელი — XII საუკუნის I ნახევრის ქართველი მოღვაწე, ქართულ წყაროებში მოხსენიებული პირველი ორბელი. ორბელმა სხვებთან ერთად მხედრული სიმარჯვითა და მოხერხებით 1110 თურქებს წაართვა მნიშვნელოვანი ციხე-ქალაქი სამშვილდე, რის შემდეგ თურქებმა უბრძოლველად დატოვეს ქვემო ქართლის დიდი ნაწილი. სტეფანოს ორბელიანის ცნობით, 1128 ორბელისა და მისი შვილის სუმბატის სარდლობით ქართველებმა აიღეს ქ. ხუნანი. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 554.
ჰარი სტაფორდი

ჰარი საფორდი (დ. 1869, ინგლისში) იყო ინგლისელი ფეხბურთელი. ჰარი სტეფორდი თამაშობდა „ნიუტონ ჰიტში“, რომელსაც შემდგომში „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ეწოდა. ლეგენდის თანახმად როდესაც ის ნიუტონ ჰიტის კაპიტანი იყო, ის მოსეირნობდა თავის ძაღლთან ერთად და შეხვდა ჯონ ჰენრი დეივისს, რომელსაც ძალიან მოეწონა ძაღლი და სტეფორდს ლაპარაკი დაუწყო. ჰარიმ დეივისს მოახსენა „ნიუტონ ჰიტში“ არსებული ფინანსური კრიზისი, ამის შემდეგ კი დეივისმა იყიდა „ნიუტონ ჰიტი“ და კლუბი დაშლას გადაარჩინა. ჰარი სტეფორდი კაპიტანი გახდა 1896 წელს და კაპიტანი იყო ასევე „მანჩესტერ იუნაიტედში“. 1903 წელს სტეფორდმა ფეხბურთის თამაშს თავი დაანება.
ჯეკ პიკენი

ჯეკ პიკენი დაბადებული 1880 წელს იყო შოტლანდიელი ფეხბურთელი. პიკენმა კარიერა დაიწყო ბოლტონში, შემდეგ გადავიდა პლიმუსში. 1905 წელს შედგა მისი ტრანსფერი მანჩესტერ იუნაიტედში. მანჩესტერში მან 113 მატჩი ითამაშა და გაიტანა 39 გოლი.
ჰარი მოგერი

ჰარი მოგერი (ინგლ. Harry Moger; დ. სექტემბერი, 1879 — გ. 16 ივნისი, 1927) — ინგლისელი ფეხბურთელი, მეკარე. მან თავი გამოიჩინა „მანჩესტერ იუნაიტედში“ თამაშით. „მანჩესტერის“ მაისურით ჩატარებული აქვს 242 მატჩი. მოგებული აქვს ინგლისის ასოციაციის თასი და ინგლისის ლიგა. „მანჩესტერ იუნაიტედის“ პროფილი
ივანე სუმბატის ძე ორბელი

ივანე სუმბატის ძე ორბელი — XII საუკუნის სახელმწიფო მოღვაწე, მანდატურთუხუცესი და ამირსპასალარი გიორგი III-ის დროს. ორბელი იყო დავით V-ის ძის დემნა (დემეტრე) უფლისწულის სიმამრი და სწორედ მისი გამეფების მიზნით მოაწყო დიდი აჯანყება გიორგი III-ის წინააღმდეგ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ორბელი შეიპყრეს, თვალები დასთხარეს და მოკლეს. მეტრეველი რ., შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973; საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ., 1973; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965; მეტრეველი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 554.
რეტორომანული ენა

რეტორომანული ენა, საუბ. რომანული ენა — შვეიცარიის ერთ–ერთი ოფიციალური ენა. საუბრობენ გრაუბიუნდენის კანტონში. მიეკუთვნება რომანულ ენებს. ენათმეცნიერებაში ენის დაღსანიშნავად გამოიყენება ასევე ტერმინი ბიუნდენრომანული. 1990 წლის აღწერით შვეიცარიის მოსახლეობიდან 66.356 კაცი რეტორომანულს მშობლიურ ენად მიიჩნევდა, ხოლო ამათგან 39.632 მას გამოიყენებს, როგორც მთავარ სალაპარაკო ენას. 2000 წლის აღწერით მათი რიცხვი შემცირდა და 35095 შეადგინა. გრაუბიუნდენის კანტონის გეოგრაფიული პირობების, ბევრი ხეობებისა და იზოლირებული დასახლებული პუნქტების გამო, დროთა განმავლობაში განვითარდა რეტორომანული ენის განსხვავებული დიალექტები, რომლებიც ხუთ ჯგუფშია თავმოყრილი: სურსილვანი — გავრცელებულია ფორდერრაინის ხეობაში, ასევე მის მიმდებარე პატარ–პატარა ხეობებსა და იმბოდენის რეგიონში. ქალაქები: დომატ/ემსი, რეციუნსი, ბონადუცი, ტრინი სუტსილვანი — გავრცელებულია ჰინტერრაინის რეგიონში, კერძოდ დომლეშგისა და ჰაინცენბერგის თემებში, ასევე შამსსა და ფერრერატალში. სურმირანი — გავრცელებულია ალბულას ხეობაში, ვაც/ობერვაცისა და ობერჰალბშტაინის დასახლებებში. პუტერი — ენგადინსა და ბერგიუნ/ბრავოუგნში ვალადერი — საუბრობენ ქვემო ენგადინსა და მიუნსტერტალში
ელ-დალი

ელ-დალი (არაბ. الضالع) - ქალაქი დასავლეთ იემენში. ელ-დალიდან 150 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი არის ელ-დალის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ლიპარიტ ორბელი

ლიპარიტ ელიგუმის ძე ორბელი — XIII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე. შთამომავალი იყო იმ ორბელებისა, რომლებიც გიორგი III-ის წინააღმდეგ მოწყობილი აჯანყების დამარცხების შემდეგ საქართველოდან გადაიხვეწნენ. მამის სიკვდილის შემდეგ მცირეწლოვანი ლიპარიტი 10 წლით მძევლად იყო ნახჭევანში. 1206 წელს თამარ მეფის ნებით მხარგრძელებმა ჩამოიყვანეს საქართველოში. ლაშას მეფობაში ლიპარიტი დაადგინეს სივნიეთის ერისთავად და იგი მხარგრძელთა სახლის ყმად იქცა. მართალია, სტეფანოს ორბელიანის ცნობით, ორბელის წინაპართა ქონებიდან არაფერი დაუბრუნეს, მაგრამ სანაცვლოდ მრავალი სოფელი და ციხე მისცეს საქართველოს სახელმწიფოში შემავალ სომხეთის ტერიტორიაზე. გარდაიცვალა მონღოლების შემოსევის წინ. ბერძენიშვილი ნ., ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ., 1966; ბოგვერაძე., ქსე, ტ. 7, გვ. 555, თბ., 1984
მარათონის ბრძოლა

მარათონის ბრძოლა — ბრძოლა სპარსელებსა და ბერძნებს შორის, რომელიც ძვ. წ. 490 წელს მარათონის ველზე გაიმართა. ის იყო დამაგვირგვინებელი შეტაკება სპარსელების პირველი შეჭრისა საბერძნეთში, რომელიც წარმოადგენდა სპარსელების საპასუხო რეაქციას იონიელების აჯანყებაზე. ბერძნების არმია შედგებოდა ათენისა და პლატეას კოალიციური ძალებისაგან, რომელთაც მეთაურობდა მილტიადესი და პოლემარქოსი კალიმაქოსი. სპარსეთის მეფის დარიოს I-ის არმიას კი მეთაურობდა მიდიელი მხედართმთავარი დატისი. რიცხვობრივ უმცირესობაში მყოფმა ბერძნებმა მიმართეს ტაქტიკურ მანევრს. მოწინააღმდეგეთა ცენტრალური ძალების შეტაკების შემდეგ, ბერძნებმა უკუსვლა იწყეს და ამით სპარსელები მახეში მოაქციეს. დანარჩენმა ათენელებმა კი ფლანგებიდან შემოუარეს მტერს, ალყაში მოაქციეს ისინი და საბოლოოდ დაამარცხეს. ბრძოლაში მიღებულმა დანაკარგებმა სპარსეთის არმიას ბრძოლისუნარიანობა დააკარგვინა. დარიოსი სპარსეთში გაბრუნდა და ახალი არმიის შეკრება დაიწყო, თუმცა გარდაიცვალა. ამის მიუხედავად სპარსელებმა მეორედ მაინც ილაშქრეს საბერძნეთში დარიოსის შვილის ქსერქსეს მეთაურობით. ლეგენდის თანახმად, შეტაკების შემდეგ ბრძოლის ველიდან ათენელი მაცნე ფიდიპიდესი გაიქცა ათენში და სიკვდილის ფასად ამცნო ხალხს ბერძნების გამარჯვება. მან დაფარა 42 კილომეტრი, რაც შემდეგ გახდა ოლიმპიური მარათონის ფუძემდებელი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მარათონის ბრძოლა ბერძენ-სპარსელთა ომები ლივიუსი - სტატიები ძველი ისტორიის შესახებ, მარათონის ბრძოლა დაარქივებული 2008-09-20 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)