laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჰიპერბორეა

ჰიპერბორეა (ძვ. ბერძნ. ὑπερβόρε(ι)οι; ლათ. Hyperborei) — ძველბერძნულ მითოლოგიასა და შემდგომ ტრადიციებში ლეგენდარული ჩრდილოეთის ქვეყანა, სადაც ნეტარი ჰიპერბორეელები სახლობდნენ და ცნობილი სამყაროს შორეულ ჩრდილოეთში მდებარეობდა. ქვეყნის დასახელება ასე ითარგმნება: „ბორეას იქით“ (ბორეა - ჩრდილოეთის ქარის ღმერთი). თუმცა ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევ, რომ წარმოშობილია ὑπερφέρω-დან („გადატანა“). .ფერენიკის მიხედვით, ჰიპერბორეები ძველი ტიტანების სისხლზე იყვნენ ამოზრდილნი. ჰიპერბორეებს ალკეოსიც ახსენებს ჰიმნში აპოლონისადმი. მნოსეოსთან ჰიპერბორეები დელფებად იწოდებიან. ატლანტიდა ავალონი შამბალა აგარტი Portions of this article were formerly excerpted from the public domain Lemprière's Classical Dictionary, 1848. Bridgman, Timothy M. (2005), Hyperboreans. Myth and history in Celtic-Hellenic contacts, Studies in Classics, New York and London: Routledge ↑ August Pauly et al., Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, IX, vol. 17 (Hyaia-Imperator) (1914), s.v. "Hyperboreer," cols. 258–279. See also: James Romm, The Edges of the Earth in Ancient Thought (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1992), 60–67; Grace Harriet Macurdy, "The Hyperboreans," The Classical Review 30 (1916): 180–183; and Otto Schroeder, "Hyperboreer," Archiv für Religionwissenschaft 8 (1905): 69–84. ↑ Pauly et al., Realencyclopädie, IX, vol. 17 (Hyaia-Imperator) (1914), s.v. "Hyperboreer," cols. 259–61.
ამბავი კოლხი ასულისა

ამბავი კოლხი ასულისა — ისტორიკოს ლევან სანიკიძის ისტორიულ-მითოლოგიური რომანი პირველი ქართველი პრინცესის, მედეას შესახებ. რომანში ძვ. წ. (დაახლოებით) XV საუკუნეში განვითარებული მოვლენებია აღწერილი, რომელთაც ადგილი ჰქონდათ ძველ დასავლეთ საქართველოში — კოლხეთში; ფართოდ არის გაშუქებული ქალაქ ქუთაიაში, აიეტ მეფის კარზე დატრიალებული ეროვნული ტრაგედია, როდესაც ოქროს საწმისის წასაღებად მოსულ არგონავტებს მეფის უმცროსი ქალიშვილი, მედიცინის ფუძემდებელი მედეა ეხმარება სანუკვარი მიზნის მიღწევაში.
კვერცხების სროლა

კვერცხების სროლა — კვერცხის სროლის აქტი სახლებისთვის, მანქანებისთვის ან ადამიანებისთვის. კვერცხების სროლა ჩვეულებრივ განიხილება როგორც ვანდალიზმი და ბევრ ადგილას კრიმინალური დანაშაულია. კვერცის სროლით შესაძლებელია ქონების დაზიანება. კვერცხით შეიძლება ფანჯრის ჩატეხვა ან სხვა მექანიკური დაზიანების გამოწვევა. გარდა ამისა კვერცხის ცილამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს მანქანის ან სახლის საღებავის საფარს. ადამიანებისთვის კვერცხის სროლა გავრცელებულია როგორც პროტესტის გამოხატვის იაფი ფორმა. ცნობილი პიროვნებებს შორის რომლებსაც კვერცხი ესროლეს არის არნოლდ შვარცენეგერი. კვერცხის სროლით პროტესტის გამოხატვა დაფიქსირებულია საქართველოშოც. humanright.ge-ს მიხედვით 2007 წლის 28 ოქტომბერს ზუგდიდში ნაცმოძრაობის წევრებმა კვერცხი ესროლეს და მარცხენა თვალი დაუზიანეს ოპოზიციის მიტინგის მონაწილე მზია გადელიას. Stewart RM. Durnian JM. Briggs MC. "Here's egg in your eye": a prospective study of blunt ocular trauma resulting from thrown eggs. Emergency Medicine Journal. 23(10):756-8, 2006 Oct. სტატია კვერცხების სროლით გამოწვეული თვალის ტრავმების შესახებ. ↑ „კონსერვატორების“ სენაკელი ლიდერი, მზია გადელია ხელისუფლებას დევნასა და შანტაჟში ადანაშაულებს
Free Four

„Free Four“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა ალბომიდან Obscured by Clouds. იგი დაწერილია როჯერ უოტერსის მიერ, რომელიც ასრულებს წამყვან ვოკალს. სიმღერა იწყება ათვლით, მაგრამ გამოყენებულია სიტყვების თამაში, „One, Two, FREE FOUR!“. სიმღერა ეხება თემებს, რომლებიც შემდგომ ალბომებში როჯერისთვის უფრო ტიპურად იქცა - მისი მამის ომში დაღუპვას და მუსიკალური ინდუსტრიის „სისასტიკეს“. თუმცა სიმღერა მშვიდია ლირიკული ნაწილის დროს, გიტარის სოლოს ხასიათი მძიმესკენ იცვლება. „Free Four“ გამოიცა სინგლის სახით 1972 წელს და მოხვდა FM რადიოსადგურების ჩარტებში. ფილმში „ველი“ სიმღერა ახლავს მთებში ასვლის სცენას და ადგილობრივი თაღლითებისგან ცხენების შეძენის ეპიზოდს - როდესაც პერსონაჟი ვივიანი მთელ უკანასკნელ ფულს ხარჯავს. სიმღერის რამდენიმე სტრიქონი ფილმის ვერსიაში განსხვავდება. როჯერ უოტერსი - ბასი, ვოკალი დევიდ გილმორი - გიტარა რიჩარდ რაიტი - სინთეზატორი ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები და პერკუსია ↑ სტრონგი, მარტინ ჩ. (2004). The Great Rock Discography, მეშვიდე, ედინბურგი: Canongate Books, გვ. 1177. ISBN 1-84195-551-5.  ↑ მებეტი, ენდი (1995). The Complete Guide to the Music of Pink Floyd. ლონდონი: Omnibus Press. ISBN 0-7119-4301-X.
კლაუდია კარდინალე

კლაუდია კარდინალე (იტალ. Claudia Cardinale; დ. 15 აპრილი, 1938) — იტალიელი მსახიობი. დაიბადა ტუნისში. ყველაზე აღსანიშნავი ფილმები, სადაც ის თამაშობს არის: „რვანახევარი“ (1963) და „ერთხელ დასავლეთში“ (1968). კარდინალე უმეტესად იტალიურ და ფრანგულ ფილმებში ჩნდებოდა. მას თითქმის არასოდეს უმუშავია ევროპული კინოს გარეთ და გახდა მისი ერთგვარ ხატად აღიარებული კინო ვარსკვლავი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კლაუდია კარდინალე კლაუდია კარდინალე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
ლენინის ორდენი

ლენინის ორდენი (რუს. Орден Ленина) — უმაღლესი ჯილდო სსრკ-ში. დააწესა სსრკ-ის ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა (ცაკი) 1930 წლის 6 აპრილს. ლენინის ორდენით სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი აჯილდოებს სსრკ ცალკეულ მოქალაქეებს, კოლექტივებს, დაწესებულებებს, საწარმოებსა და საბჭოთა ორგანიზაციებს სოციალისტურ მშენებლობაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის. ლენინის ორდენს აძლევენ იმ პირებსაც, რომელთაც მიენიჭათ სსრკ გმირისა და სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. ლენინის ორდენით აჯილდოებენ აგრეთვე საბჭოთა არმიასა და სამხედრო საზღვაო ფლოტში ან მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობასა თუ სახელმწიფო მმართველობის მთელ რიგ დარგებში ნამსახურობისათვის. 1953 წლამდე ლენინის ორდენი დამზადებული იყო ოქროსაგან, ხოლო შუაგულში ლენინის გამოსახულება — პლატინისაგან. ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს. სსრკ-ის დაშლამდე ლენინის ორდენი თითქმის 460.000-ჯერ იქნა გადაცემული. ლენინის ორდენით დაჯილდოვებულნი არიან: გაგარინი, იური — რუსი კოსმონავტი მფრინავი. ვარაზი, ვასილ — ქართველი ბიოქიმიკოსი და პათოლოგფიზიოლოგი. მერეცკოვი, კირილ — რუსი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. ლენინის ორდენით დაჯილდოებული საქართველოს სსრ კოლექტივები არიან: 1936 — შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული დრამატული სახელმწიფო თეატრი. 1937 — თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი. 1944 — თბილისის მხატვრული ფილმების კინოსტუდია. 1948 — ტრესტი „ხრამჰესმშენი“. 1949 — წინანდლის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა. 1966 — ტრესტი „ჭიათურმარგანეცი“; „თბილგვირაბმშენი“; „ამიერკავკასიის მეტალურგმშენებლობის“ ტრესტი №1. 1967 — კოლმეურნეობა „დურიფში“, გუდაუთის რაიონი, აფხაზეთის ასსრ, ინგირის ჩაის საბჭოთა მეურნეობა, ზუგდიდის რაიონი; სოფ. ხუცუბნის კოლმეურნეობა, ქობულეთის რაიონი, აჭარის ასსრ; სოფ. ზემო მაჩხაანის კოლმეურნეობა, წითელწყაროს რაიონი. 1971 — ვარკეთილის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა, გარდაბნის რაიონი; სოფ. ხაბუმეს ლენინის სახელობის კოლმეურნეობა, ჩხოროწყუს რაიონი. 1972 — ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1979 — საქართველოს ალკკ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 187. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. საქართველოს სსრ, თბ., 1981. — გვ. 347.
სამობითი რიცხვი

სამობითი რიცხვი, ანუ ტრიალი გრამატიკაში რიცხვის კატეგორიას აღნიშნავს. სამობითი რიცხვი იშვიათად გვხვდება. იგი ცოცხალ ენათა შორის ავსტრალიისა და ასტრონეზიულ ენებშია შემორჩენილი. (იხილეთ მაგალითად სურსუნგა ენის ნაცვალსახელთა სისტემა.)
ნადური

ნადური — ქართული ხალხური შრომის პოეზიის სახეობა, კოლექტიური სიმღერა. გამოირჩევა სინკრეტული ხელოვნების პლასტებით (მოქმედება, სიმღერა, ლექსი). ნადური ორ-, სამ- და ოთხმიანია, ამასთანავე — ორმხრივიც. სრულდება ანტიფონიურად — ერთმანეთის შენაცვლებით. მუშობის დამთავრებამდე გრძელდება მუსიკალური პოეტური შეჯიბრი. ნადურით მდიდარია გურია და აჭარა, განსაკუთრებით ქობულეთის რაიონი, სადაც მრავლადაა წარმოდგენილი ოთხმიანი ნადურის ნიმუშები. ისინი პირველად 1958 წელს ჩაიწერეს (აღსანიშნავია „ქალი ვიყავ აზნაური“, „ჩიორა“, „ბერიკაცი ჩაჩნაბერი“, „ყარანაი“, „საჯავახურაი“ და სხვა). სიმღერას იწყებს მთქმელი, აჰყვება პირველი მხარე, შემდეგ მეორე მხარე ჩამოართმევს. თითო მხრეზე 6 მომღერალია; ერთი გამყივანი, ერთი მთქმელი, 2 შემხმობარი, 2 ბანი. სიმღერის პირველი მონაკვეთი მიჰყავს 3 ხმას, ოთხმიანობა ჩნდება მეორე მონაკვეთში, დასასრულს კვლავ 3 ხმა რჩება და სიმღერა უნისონში მთავრდება. პოეტური 3 ხმა მღერის შეძახილებიო:„ჰოაა, იაო, ჰიო, ჰაი და ჰოჰე, ჰაო“ და ა. შ. ნადურის ტექსტად იყენებენ სხვადასხვა თემატიკის (საწესჩვეულებო, საგმირო, საყოფაცხოვრებო, სატრფიალო) ლექსებს, რომელთაც გურიაში, აჭარასა და სამეგრელოში „საჩივარს“ („საჩიარს“) უწოდებენ. 1970-იან წლებში მოსკოვის ფონოარქივებში აღმოჩენილ იქნა 1907 წელს გაკეთებული გურული ოთხხმიანი ნადურის ჩანაწერი, რომელსაც გიგო ერქომაიშვილის გუნდი ასრულებს იგივე ჩანაწერი დაცულია ლონდონში. ჩხიკვაძე გ., ჭელიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 288. ჩიქოვანი მ., ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია, ტ. 1, თბ., 1975; ოქროშიძე თ., ქართული ხალხური შრომის პოეზია, თბ., 1963; ინაიშვილი ა., ნოღაიდელი ჯ., ჩხიკვაძე გ., აჭარული ნადური სიმღერების ოთხმიანობის თავისებურების შესახებ, „ლიტერატურული აჭარა“, 1960, №　1; ნოღაიდელი ჯ., ეთნოგრაფიული ნარკვევი აჭარელთა ყოფა-ცხოვრებიდან, ტფ., 1935; ავქსენტი მეგრელიძე - გურული ნადური ↑ ერქომაიშვილი, ა. „ჩემი წინაპარი“, ჟურნალი „მნათობი“, N1-2, 2000 წ., გვ. 130
ნავაგა

ნავაგა (ლათ. Eleginus navaga) — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიცივის მოყვარული, ზღვის სანაპირო ზონის ბინადარია. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ, მასა — 250 გ აღწევს. გავრცელებულია თეთრი ზღვიდან მდინარე ობის უბემდე. შედის მდინარეების შესართავებში. იკვებება მრავალჯაგრიანი ჭიებით და კიბოსნაირებით. სქესობრივად მწიფდება 2—4 წლისა, ტოფობს დეკემბერ-თებერვალში 2—10 მ სიღრმეზე. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია. იჭერენ ზამთრობით და ყინავენ. დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 288.
ნავენახევის მღვიმე

ნავენახევის მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, თერჯოლის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ნავენახევის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 235 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ცარცულ კირქვებში. ჯამური სიგრძე 250 მ-ს აღწევს. მღვიმის შესასვლელი ძაბრისებრი ფორმის ფსკერზე იხსნება. წინა ნაწილში ჭერის სიმაღლე 5 მ-ია. შესასვლელიდან 30-ე მ-ზე ძირითადი დერეფანი 2-ად იყოფა. მეორე სართული მოკლე საფეხურებით ვრცელ დარბაზს უკავშირდება, რომლის ჭერის სიმაღლე 15 მ-ს აღემატება. ამჟამად შესასვლელამდე მიყვანილია მოპირკეთებული საავტომობილო გზა, შებმული აქვს რკინის კარი, გაყვანილია ბეტონირებული ტურისტული ბილიკები, სამზერი მოედნები. თანამედროვე ეტაპზე მღვიმის წინა ნაწილში შეინიშნება დროებითი ღვარების ძლიერი გავლენა. ქიმიური ნალექებიდან გვხვდება სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების მოზრდილი ფორმები. ზოგიერთი მათგანის სიგრძე 5 მ-ია; მექანიკურიდან — ნგრევის ადგილობრივი პროდუქტები, თიხის სქელი ნაფენები (2–3 მ). ჰავა სტატიურია. მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა 13,5–13,7 °C-ს აღწევს. მშრალია. აქა-იქ წვეთავს. მღვიმეს გასასვლელი არ აქვს, ამოკეტილია სტალაგნატით, რომლის სისქე 7 მეტრია. ბუნების ძეგლია. საქართველოს ბუნების ძეგლები ↑ კუკური წიქარიშვილი. საქართველოს კარსტული მღვიმეები, თბ., 2013, გვ. 73 ↑ ტატაშიძე ზ., წიქარიშვი­ლი კ., ჯიშკარიანი ჯ., საქარ­თვე­ლოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ., 2009. ↑ დაცული ტერიტორიების სააგენტო | ნავენახევის მღვიმის ბუნების ძეგლი
ნავთლუღი

ნავთლუღი — ძველი უბანი თბილისში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სამგორის რაიონში, სახელწოდება თურქულია და ნავთის ადგილს, სანავთეს ნიშნავს (ნავთობის სიმცირის გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ ჰქონდა). XVIII საუკუნის 60-იან წლებში მეფე ერეკლე II-მ აქ ციხე-გალავანი ააგო და გაპარტახებული ნავთლუღი ხელმეორედ დასახლდა. 1770 წლიდან ნავთლუღს უწოდებდნენ ერეკლეს ციხესაც. ნავთლუღზე გადიოდა აღმოსავლეთისაკენ მიმავალი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო-სატრანზიტო გზა (ე. წ. კახეთის გზა). ნავთლუღის ტერიტორიაზე შემორჩენილია წმინდა ბარბარეს სახელობის 2 ეკლესია; ერთი შუა საუკუნეებისა (ახლანდელი სახე XIX საუკუნეში მიეღო) — ნავთლუღის სასაფლაოს წმინდა ბარბარეს ეკლესია, მეორე — XIX საუკუნის II ნახევრისა. სასაფლაოს ტერიტორიაზე შემორჩენილია ერეკლეს ციხის ნანგრევების ნაშთები. ნავთლუღის სამაროვანი ბერიძე თ., ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია, თბ., 1977; ბერიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 288-289. ↑ ელისაშვილი, ალექსანდრე, ერეკლეს ციხე ნავთლუღში — ათწლიანი ძებნის ბედნიერი დასასრული, «ლიბერალი». 17 ნოემბერი 2017.
ნავთლუღის სამაროვანი

ნავთლუღის სამაროვანი — გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. XIII-XII საუკუნეები) არქეოლოგიური ძეგლი თბილისის (კერძოდ ნავთლუღი-ის) ტერიტორიაზე, ნავთიჭალაში. სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება მდინარე მტკვარი, ხოლო ჩრდილოეთით და ნაწილობრივ აღმოსავლეთით მდინარე ორხევი. აღმოჩნდა 1950 წელს. გათხრილია 8 ორმოსამარხი, გათხრებს დ. ქორიძე ხელმძღვანელობდა. ნაპოვნია ბრინჯაოს სხვადასხვა ტიპის იარაღი (სატევრები, შუბები, სამკუთხა თხელი ისრისპირები, აღმოსავლური ქართული ცული, კაუჭი), სამკაული (საკისრე რგოლი, საკინძები, სარდიონის მძივები, სამაჯურები), საოჯახო ნივთები (სპილენძის ქვაბი, თიხის ქოთნები, დერგები, ჯამები, ლანგრები და სხვა). ქორიძე დ., გვიანბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლები თბილისიდან (ნავთლუღი), «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1954, ტ. 18B; მისივე, თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები, ტ. 1, თბ., 1955; მენაბდე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 289.
ტუალეტის ქაღალდობანა

სკიბიდი ტუალეტის ქაღალდობანა — რაიმე ობიექტის (როგორც წესი, ხის, სახლის ან სხვა მსგავსი ზომის ნაგებობის, იშვიათად, ადამიანის) ტუალეტის ქაღალდით დაფარვა. ეს, როგორც წესი, ხდება ტუალეტის ქაღალდის მრავალი ხვეულის სროლით ისე, რომ ისინი ჰაერში გაიშალოს და გამიზნულ ობიექტზე დაეცეს. პროცესი გრძელდება მანამ, სანამ ობიექტს ქაღალდი მთლიანად არ შემოეხვევა. ტუალეტის ქაღალდობანა გავრცელებული გარსართობია ამერიკელ მოზარდებში და ხშირია სკოლის (კოლეჯის, უნივერსიტეტის) საშინაო მოედანზე საფეხბურთო გუნდის თამაშისა (ჰოუმკამინგი) და სკოლის დამთავრების აღნიშვნისას, ასევე ჰელოუინის ღამეს. აშშ-ის ზოგიერთ შტატში (მაგ. ტეხასი და ვირჯინია), ტუალეტის ქაღალდობანა ვანდალიზმად ითვლება და ჯარიმას ან რამდენიმე დღით ციხეში დამწყვდევას ითვალისწინებს. თუმცა ამგვარ უკიდურეს ზომებს პოლიცია იშვიათად მიმართავს. ტუალეტის ქაღალდობანას თან ახლავს კვერცხის დაშენა, კრიმინგი (კრემის წასმა), რამაც შესაძლოა კერძო საკუთრების სერიოზული ზიანი გამოიწვიოს. შესაბამისად, ტუალეტის ქაღალდობანა საშიშ ღონისძიებად ითვლება და მრავალ უბანს მის საწინააღმდეგოდ შეზღუდვები აქვს დაწესებული, მაგ. ჰოუმკამინგის წინ მაღაზიებს ეკრძალებათ ერთი კვირა ტუალეტის ქაღალდის გაყიდვა მოზარდებზე; ან პოლიციის აქტიური პატრულირება ჰოუმკამინგის ღამეს პოტენციური დამქაღალდებლების გამოსავლენად. ტუალეტის ქაღალდობანა ზოგადად ითვლება, როგორც ხუმრობა ან გამასხარავება და მისი ობიექტები ხშირად ხდებიან მასწავლებელები, მეგობრები, სკოლის შენობები ან სხვა პოპულარული ფიგურები. მაგ. პოპულარულ ამერიკელ მოკრივე ჯიმი რეივს ჰყავს ფანები, რომლებიც მას საზოგადოებაში გამოჩენისას ტუალეტის ქაღალდს ესვრიან. (ინგლისური) როგორ დავატუალეტისქაღალდოთ სახლი (ტექ. სახელმძღვანელო)
ნავი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნავი შეიძლება აღნიშნავდეს: ნავი - ნიჩბიანი პატარა სამდინარო გემი ნავი - წაგრძელებული სათავსი, ინტერიერის ნაწილი
ნაზირი

ნაზირი (არაბ.) — სამეურნეო-საფინანსო დარგის მოხელე XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში. იყო სალაროს ნაზირი (აბრამადი), ქარხნის ანუ საწყობის ნაზირი, რომელსაც სამეფო შემოსავალი ებარა; ჩარფა ნაზირი — სამეფო საქონლის ზედამხედველი, ნაზირს თავისი ხელქვეითები ჰყავდა. ქართლ-კახეთის გაერთიანების შემდეგ ცალ-ცალკე არსებობდა ქართლისა და კახეთის ნაზირის თანამდებობა. ნაზირი გასამრჯელოს იღებდა ჯამაგირის, სარგოსა და ულუფის სახით. კეკელია მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 297. სურგულაძე ი., საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952.
ზანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ზანა შეიძლება აღნიშნავდეს: ზანა — მდინარე საქართველოში ზანა — სოფელი სენაკის მუნიციპალიტეტში
ნაზოდელავოს მღვიმე

ნაზოდელავოს მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ხობისწყლის მარცხენა შენაკადის — ზანის ხეობის მარცხენა ფერდობზე, ზღვის დონიდან 240 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ნეოგენური ასაკის კონგლომერატებში. ჯამური სიგრძე 600 მ. ჰორიზონტალური, გამჭოლი მღვიმეა. იხსნება შესასვლელი დარბაზით, რომელიც წარმოადგენს სუბჰორიზონტული განტოტვილი ტალანის (გვირაბის) ბოლო ნაწილს. შესასვლელის სიმაღლე 12–15 მ, სიგანე 25 მ. 8 მ-ის შემდეგ ჭერის სიმაღლე კლებულობს და გვირაბში გადადის. კანიონი ღრმად არის ჩაჭრილი. მისი სიღრმე ზოგან 7–8 მ-ს აღწევს. პატარა კანიონის ორივე კიდეზე ტერასები გაუყვება. მთავარ ტალანს გამოეყოფა ორი გვერდითი განშტოება, რომლებიც მასთან შედარებით უფრო ვიწრო და მოკლეა. ერთ-ერთი ტალანი გამჭოლია და ზემო ბოლოთი სამზეოზე გადის. სამივე ხვრელის ჯამური სიგრძე 600 მ-ს ჭარბობს. ნაზოდელავოს მღვიმე ქიმიური ნალექებით ღარიბია. გვხვდება ჩანასახური წვრილი სტალაქტიტები, აგრეთვე ტრავერტინის დანაგროვები; მექანიკურიდან კონგლომერატული მასალა; ორგანოგენული ნალექებიდან გუანო. ჰავა დინამიურია. გაედინება მოზრდილი ნაკადი, რომლის სიღრმე 0,4 მ-ია. შესასვლელ მზით განათებულ დარბაზში იზრდება ბუჩქები და პატარა ხეებიც კი, რომელთა ფოთლების განლაგება მკვეთრად გამოხატულ ჰელიოტროპიას ამჟღავნებს. მღვიმესა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე ზაფხულობით გვხვდება ხელფრთიანები. გავლა ადვილია. ბუნების ძეგლია. საქართველოს ბუნების ძეგლები ↑ კუკური წიქარიშვილი. საქართველოს კარსტული მღვიმეები, თბ., 2013, გვ. 73 ↑ ყიფიანი შ., ტინტილოზოვი ზ., ოქროჯანაშვილი არს., ჯიშკარიანი ვ., საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ., 1966 ↑ 3.0 3.1 დაცული ტერიტორიების სააგენტო | ნაზოდელავოს მღვიმის ბუნების ძეგლი ↑ ტატაშიძე ზ., წიქარიშვი­ლი კ., ჯიშკარიანი ჯ., საქარ­თვე­ლოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ., 2009
ნაზუთისწვერი

ნაზუთისწვერი ― მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე, მდინარე ლუხუნის მარჯვენა შენაკადის — ქაჯიანის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2966 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები. ატარებს მეოთხეული გამყინვარების კვალს. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 297.
ორგანიზმების ნათება

ორგანიზმების ნათება — ორგანიზმების ხილული ნათება (ბიოლუმინესცენცია). ახასიათებს რიგ ბაქტერიებს, უმდაბლეს მცენარეებს (სოკოებს), ზოგ უხერხემლოს, თევზებს; ამასთან განსაკუთრებით ხშირია ზღვის ბინადარ ცხოველებში და ზოგჯერ ზღვის ნათებასაც იწვევს. ორგანიზმების ნათება დაკავშირებულია ორგანიზმების ცხოველმყოფელობის პირობებთან (შიმშილი, გამრავლება) და ცალკეული აფეთქებების სახით იჩენს თავს. ორგანიზმების ნათება მუდმივი და უწყვეტია გარემოში ჟანგბადის არსებობის პირობებში, იგი დაკავშირებულია სპეციფიკური ნივთიერებების — ლუციფერინების ფერმენტულ დაჟანგვასთან. გოცირიძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 298.
ფრჩხილი

ფრჩხილები — კანის დერივატები, რქოვანი წარმონაქმნები, ცხოველთა სახეშეცვლილი ბრჭყალები. იზრდება ადამიანისა და მაიმუნის ხელისა და ფეხის თითების ბოლო ფალანგების ზურგის ზედაპირზე და იცავს მათ დაზიანებისაგან. ფრჩხილები შედგება ბირთვის ნაშთის მქონე ბრტყელი გარქოვანებული უჯრედებისაგან, რომელთა შეერთებით წარმოიქმნება ერთმანეთის კრამიტისებურად მფარავი ფირფიტები. განარჩევენ ფრჩხილების ძირს, სხეულს და თავისუფალ კიდეს. ძირი და გვერდითი ნაპირები დაფარულია კანით, რომელიც წარმოქმნის ფრჩხილების ირგვლივ საწოლის ღარს. ფესვი კანის სიღრმეშია ჩამჯდარი, ეგრეთ წოდებულ საწოლშია, რომელიც შედგება ეპიდერმისის ჩანასახოვანი შრისა და ელასტიკური ბოჭკოებით მდიდარი შემაერთებელი ქსოვილისაგან (კორიუმი). ჩანასახოვანი შრე უკან თანდათანობით სქელდება და ქმნის ფრჩხილების მატრიცას, სადავ იწყება ფრჩხილების ზრდა (საშუალოდ 3 მმ თვეში). მაგარი, სწორკუთხა, ჩვეულებრივ მოხრილი ფრჩხილის ფირფიტა თავის ვარდისფერ შეფერილობას იღებს სისხლძარღვოვანი ფრჩხილბუდიდან, რომელთანაც ფირფიტა მყარადაა მიმაგრებული. გამოხატულია ფრჩხილის ნახევარმთვარე ანუ ლუნულა. ფრჩხილის ფირფიტის მეოთხედი (ფრჩხილის ფესვი) დაფარულია ფრჩხილის პროქსიმალური მორგვით. მორგვიდან იზრდება კუტიკულა, იგი ფუნქციონირებს როგორც იზოლატორი, იცავს მორგვს (კანის ნაოჭს) და ფირფიტას შორის არსებულ სივრცეს გარეშე ტენისაგან. განარჩევენ საკუთრივ ფრჩხილების (ონიქია), ფრჩხილების მიმდებარე ნაწილების (პარონიქია), აგრეთვე ფრჩხილების თანდაყოლილ და შეძენილ დაავადებებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 408. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ფრჩხილი“ ვიკისაწყობში. Nail Disorders and Diseases დაარქივებული 2012-03-15 საიტზე Wayback Machine.
ბეშქენ I ჯაყელი

ბეშქენ I ჯაყელი — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი XI საუკუნის შუა წლებში. წყაროებში მოხსენებული პირველი ჯაყელი. თუხარისის (ციხე-ქალაქი ტაოში) ერისთავი, ჯაყის (ციხე სამცხეში) მემამულე. სავარაუდოა, რომ მასვე ეკუთვნოდა სამცხის უძველესი ადმინისტრაციული ცენტრი - ციხე-ქალაქი ოძრხე. ჯაყელმა ფარსმან თმოგველთან ერთად მხარი დაუჭირა ლიპარიტ IV ბაღვაშს საქართველოს მეფის ბაგრატ IV-ის (1027-1072) წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამცხის მეორე დიდმა ფეოდალმა სულა კალმახის ერისთავმა კი (სამხრეთ საქართველოს სხვა ფეოდალებთან ერთად) მეფეს უერთგულა და შეპყრობილი ლიპარიტი მიჰგვარა. ჯილდოდ ბაგრატ IV-მ მას უწყალობა ოძრხე და ციხისჯვარი. ამის შემდეგ ციხისჯვარელთა საგვარეულო ეცილება ჯაყელებს პირველობას სამცხეში. მიუხედავად ამისა, ჯაყელებმა, როგორც ჩანს, ამის შემდეგაც შეინარჩუნეს თავიანთი წარჩინებული მდგომარეობა და ჯაყის მფლობელობა XII საუკუნის 80-იან წლებამდე. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 547.
ბრიუს დიკინსონი

პოლ ბრიუს დიკინსონი (Paul Bruce Dickinson; დ. 1958 წლის 7 აგვისტოს უორკსოპში, ნოტინგჰემშირი, ინგლისი) — ბრიტანელი მომღერალი, ავიახაზების პილოტი, რადიოს წამყვანი, დიჯეი, ისტორიკოსი, სატელევიზიო წამყვანი, მოფარიკავე, პროდიუსერი, რომანისტი მწერალი და კომპოზიტორი; ყველაზე მეტად ცნობილია როგორც მძიმე მეტალ ჯგუფ Iron Maiden-ის წამყვანი ვოკალისტი. ბრიუს დიკინსონი არის რობ დიკინსონის ბიძაშვილი, რომელიც არის ასევე წამყვანი მომღერალი ბრიტანულ ალტერნატიულ როკ-ჯგუფში Catherine Wheel. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბრიუს დიკინსონი ბრიუს დიკინსონი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ოფიციალური საიტი ბრიუს დიკინსონი საიტზე MySpace
ციხისჯვარი

საკუთარი სახელი ციხისჯვარი შეიძლება აღნიშნული იყოს: ციხისჯვარი - ისტორიული ციხესიმაგრე ციხისჯვარი - სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში
ბეშქენ II ჯაყელი

ბეშქენ II ჯაყელი (გ. 1118) — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი XI საუკუნის ბოლოს და XII საუკუნის დასაწყისში. ჯაყის (სამცხის ციხე) მემამულე, დავით აღმაშენებლის (1089-1125)მოხელე, ჯავახეთის გამგებელი. სავარაუდოა, რომ თუხარისის ერისთავის ბეშქენ I ჯაყელის შვილიშვილი და ყველის ერისთავის მურვან ჯაყელის შვილი იყო. დაიღუპა ჯავახეთში შემოჭრილ თურქებთან ბრძოლაში. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. გვ. 547.
კნოლევი

კნოლევი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში. ავლევის თემში. მდინარე ფრონეს ხეობაში. ზღვის დონიდან 780 მეტრი, ქარელიდან 31 კილომეტრი. სოფელში მდებარეობს ღვთისმშობლის ეკლესია. მდინარე ფრონის მარჯვენა მხარეს, გორაზე, გვიანდელი ბრინჯაოს (მ.შ. სამოსახლო გორა აღმოაჩინა შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ), ადრინდელი რკინის ხანის არქეოლოგიური ნაშთებია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 244 ადამიანი. გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია კნოლევის ნამოსახლარი კნოლევის საცხოვრებელი სახლი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 563. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ გვასალია ჯ., ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება“, 1989. — გვ. 8, ISBN 5-520-00154-5. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II