laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ძველი აბაშა

ძველი აბაშა (1923 წლამდე აბაშა) — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 30 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. სოფელში იდგა XIX საუკუნის დასაწყისის წმინდა გიორგის სახელობის ხის ეკლესია. ძველ აბაშაში დაიბადა ცნობილი ქართველი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე კონსტანტინე გამსახურდია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 859 ადამიანი. კადარის ტაძარი კონსტანტინე გამსახურდიას სახლ-მუზეუმი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 269. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ თაყაიშვილი ე., „არხეოლოგიური მოგზაურობიდან სამეგრელოში“ // ძველი საქართველო, ტ. III, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1914. — გვ. 31-32. ↑ მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2002 წელი). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
პირველი ღამის უფლება

პირველი ღამის უფლება — მემამულის უფლება, რომლითაც მას შეეძლო მისი ყმების ქალწული შვილებისთვის წაერთმია ქალიშვილობა. თუმცა ამ უფლების დამადასტურებელი არც ერთი ისტორიული მტკიცებულება არ არსებობს. თუ როდის იღებს სათავეს ამ შეხედულების დამკვიდრება უცნობია. ჰეროდოტეს მიერ ნახსენებ ერთ-ერთი ტომს, რომელსაც ახლანდელი ლიბიის ტერიტორიაზე უნდა ეცხოვრა, მსგავსი წესი ჰქონდა. პირველად იხსენიება ფრანგი ადვოკატის, ჟან პაპოს(მეთექვსმეტე საუკუნის დასაწყისი) მიერ თავის ნაშრომში, როგორც სოციალური კრიტიკა. უფლება ვრცელდება მას შემდეგ რაც ვოლტერი მას ისტორიულად სწორად აღიარებს თავის Dictionnaire philosophique-ში. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
კალაბრია

კალაბრია (იტალ. Calabria; ბერძ. Καλαβρία) ანტიკურ ხანაში ცნობილი როგორც ბრიტიუმი — იტალიის რეგიონი, უკავია აპენინის ნახევარკუნძულის უკიდურესი სამხრეთი ნაწილი. წარმოადგენს ჩექმის ფორმის აპენინის ნახევარკუნძულის „წვერს“. დედაქალაქია კატანძარო. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ბაზილიკატის რეგიონი, სამხრეთ-დასავლეთით — სიცილია, დასავლეთით — ტირენიის ზღვა, აღმოსავლეთით კი იონიის ზღვა. რეგიონის ფართობი 15 080 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით დაახლოებით 2 მლნ ადამიანს შეადგენს. რეგიონი ძირითადად მთიანია და გადაკვეთილია რამდენიმე მასივით. მრავლადაა ვიწრო და ხრამიანი ხეობები. ფართობი — 15 080 კმ² მოსახლეობა — 2 009 227 (2010 წ) ადმინისტრაციული დაყოფა — იყოფა კატანძაროს, კოზენცასა და რეჯოს პროვინციებად. ქალაქები (ათ.) — კატანძარო (97), რეჯო-დი-კალაბრია (180, მთავარი სამრეწველო ქალაქი და ნავსადგური), კოზენცა (78). იტალიის ადმინისტრაციული დაყოფა კალაბრიის ისტორიის, კულტურისა და ენის გენეალოგია ოფიციალური საიტი დაარქივებული 1998-01-22 საიტზე Wayback Machine. Living in Calabria - A Guide Calabria Property Website დაარქივებული 2020-04-10 საიტზე Wayback Machine. Official Region tourist information დაარქივებული 2011-10-06 საიტზე Wayback Machine. Web Portal of Calabria in the World დაარქივებული 2011-10-02 საიტზე Wayback Machine.
ამფისბენისებრნი

ამფისბენისებრნი (Amphisbaenidae <ამფი... და ბერძნ. bainō – მივდივარ) — ხვლიკისნაირთა ქვერიგის ოჯახი. აერთიანებს 17 გვარსა და 120-მდე სახეობას. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ ამერიკასა და აფრიკაში, აგრეთვე სამხრეთ ევროპასა და წინა აზიაში. ამფისბენისებრნი მიწაში ბინადრობენ, იკვებებიან უხერხემლო ცხოველებით. აქვთ ჭიისებრი, უკიდურებო (ზოგ სახეობას წინა კიდურები აქვს) სხეული, მხოლოდ მარცხენა ფილტვი და განუვითარებელი თვალები. სოროში ყოფნისას შეუძლიათ მოძრაობა კუდის მხრიდანაც (აქედან წარმოდგება სახელწოდება). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 415.
ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი

ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი (ფრანგ. Joseph Pitton de Tournefort; 5 ივნისი 1656, ექს-ან-პროვანსი — 28 დეკემბერი 1708, პარიზი) — ფრანგი ბოტანიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. დაიბადა ექს-ან-პროვანსში. მამამისი პიერ პიტონი და დედა ემარ დე ფაგუ წარჩინებულთა წრეს ეკუთვნოდნენ. დაწყებითი განათლება ტურნეფორმა ექსის იეზუიტთა კოლეჯში მიიღო, შემდეგ სემინარიაში სწავლობდა. მშობლები მას საეკლესიო სამსახურისათვის ამზადებდნენ, მაგრამ მას ბოტანიკა იტაცებდა. ბოტანიკასთან ერთად დიდი ინტერესით სწავლობდა ფიზიკას, ქიმიას, ანატომიასა და მედიცინას. 1677 წელს ექიმი ბიძის დახმარებით სერიოზულად მოჰკიდა ხელი არჩეულ პროფესიას. 1678 წელს შემოიარა დოფინესა და სავოის მთები, საიდანაც ჩამოიტანა დიდი რაოდენობით გამხმარი მცენარეები. მალე მან სახელი გაითქვა, როგორც ნიჭიერმა ბოტანიკოსმა. 1683 წელს იგი პარიზის სამეფო ბოტანიკური ბაღის ბოტანიკის პროფესორად მიიწვიეს. , 1691 წლიდან ტურნეფორი საფრანგეთის აკადემიის წევრი, ხოლო 1698 წლიდან — მედიცინის დოქტორია. 1700 წელს ტურნეფორმა მიიღო საფრანგეთის მეფის ლუი -ის ბრძანება გამგზავრებულიყო საბერძნეთში, აზიასა და აფრიკაში. ასევე დაევალა შეეგროვებინა ინფორმაცია მოგზაურობის პერიოდში გავლილი ქვეყნების გეოგრაფიის, ისტორიის, რელიგიისა და ვაჭრობის შესახებ. 1700–1702 წლებში ტურნეფორის აღმოსავლეთის ქვეყნებში მოგზაურობის მარშრუტი ზოგადად ასეთია: 1700 წლის 9 მარტს იგი გამოემგზავრა პარიზიდან, გაიარა ხმელთაშუა ზღვა – მარსელი, მალტა, კრეტა, შემდეგ კუნძულები ქიოსი, მიტილენი, ტენედოსი და 1701 წლის მარტის ბოლოს ჩავიდა კონსტანტინეპოლში. აქედან ზღვით გაიარა სინოპი, ტრაპიზონი, შემდეგ კი საქარავნო გზით არზრუმი (15 ივნისი), ყარსი (12-16 ივნისი)და თბილისი (21-26 ივნისი) თბილისიდან დილიჯანის გავლით ჩავიდა ეჩმიაძინში (1-8 აგვისტო, ერევანში, შემდეგ ისევ ეჩმიაძინში, ყარსში და დაბრუნდა სამშობლოში.) მისი მოგზაურობის მთავარი მიზანი იყო ფლორაზე დაკვირვება თუმცა მხოლოდ ამით არ შემოფარგლულა. მან მოგზაურობისას შექმნა ჩანაწერები, რომელიც მნიშვნელოვან და საინტერესო ცნობებს გვაწვდის იმდროინდელი საქართველოს პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობის, საგარეო ურთუერთობების შესახებ. ჩანაწერებიდან ვგებულობთ, რომ ის კარგად ყოფილა მომზადებული ამ მოგზაურობისათვის. მაგ: მას საფუძვლიანად ჰქონია შესწავლილი საქართველოს ისტორიასთან დაკავშირებით არსებული ევროპული პირველწყაროები. ბოტანიკის საფუძვლები ანუ მცენარეების შესწავლის მეთოდი, 1694 წ. პარიზის გარეუბნების მცენარეების ისტორია და მათი გამოყენება მედიცინაში. 1698 წ. ჟ. პ. დე ტურნეფორი, მოგზაურობა აღმოსავლეთის ქვეყნებში, თბ. 1988 ტურნეფორის თვალით დანახული თბილისი დაარქივებული 2021-12-02 საიტზე Wayback Machine. ისტორიული კონტექსტი. ტურნეფორის თბილისი დაარქივებული 2021-12-02 საიტზე Wayback Machine.
კასიკიარე

კასიკიარე (ესპ. Casiquiare) — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ვენესუელის სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე 326 კმ, აუზის ფართობი 42,300 კმ². კასიკიარე ბიფურკაციული მდინარეა. იგი გამოეყოფა მდინარე ორინოკოს, რომლისგანაც იღებს ჩამონადენის 1/3. ერთვის ამაზონის მარცხენა შენაკადს რიო-ნეგროს. კასიკიარე მდინაარეების ორინოკოსა და ამაზონის აუზს შორის ერთგვარი ბუნებრივი არხია. წყალდიდობის პერიოდში წყალი გაცილებით ეფექტურად იყოფა. კასიკიარე ორინოკოს გამოეტოტება ზღვის დონიდან 123 მ სიმაღლეზე, ხოლო მდინარე რიო-ნეგროს ჩაერთვის ზღვის დონიდან 91 მ სიმაღლეზე. მდინარე კასიკიარეს წყლის ხარჯი უდრის 675 მ³/წმ-ს, მაქსიმალური — 3.977 მ³/წმ. 1744 წელს იეზუიტთა ორდენის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა გაიარა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი. შვიდი თვის შემდეგ შარლ კონდამინი მოხსენებით გამოვიდა საფრანგეთის აკადემიაში, რითაც დაადასტურა ამ ბუნებრივი არხის არსებობა. 1800 წელს გერმანელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტმა და ფრანგმა ემე ბონპლანმა მდინარეზე კვლევა აწარმოეს. 1924-1925 წლებში მდინარე ორინოკოზე იმოგზაურა ამერიკელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ რაისმა, გადაკვეთა რა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი, ჩავიდა მდინარე რიო-ნეგროზე და მიაღწია ქალაქ მანაუსს. 1968 წელს არხი გადაკვეთა ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოების ექსპედიციამ მაღალსიჩქარიანი გემით SR.N6. ვენესუელის მდინარეების სია Alexander von Humboldt and the Casiquiare River The point where the Casiquiare bifurcates from the Orinoco, on Google Maps Wikimapia satellite image displaying locations of both the beginning (principio) and the end (desague) of the Casiquiare Canal. ↑ „Graham Clarke“. The Daily Telegraph. 2007-10-07. ციტირების თარიღი: 2008-07-14.
ამფიუმისებრნი

ამფიუსებრნი (ლათ. Amphimidae) — კუდიანი ამფიბიების ოჯახი. შეიცავს ერთ გვარს, ერთ სახეობას — ამფიუმას (Amphiuma means). გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამფიუსებრთა სხეულის სიგრძე 100 სმ-ს აღწევს. მოკლე და განუვითარებელ კიდურებს ისინი ვერ იყენებენ. სუსტად განვითარებული უქუთუთოო თვალები ნაზი კანით აქვთ დაფარული. დედალი კვერცხს ნოტიო ნიადაგში ყრის, გარს ეხვევა და ასე რჩება ლარვების გამოჩეკამდე. ზრდასრულ ამფიუსებრთ ფილტვებთან ერთად აქვთ შინაგანი ლაყუჩები და ლაყუჩის გარეგანი ხვრელები. ქსე, ტ. 1, გვ. 415, თბ., 1975.
არაუკა

არაუკა (ესპ. Arauca) — მდინარე კოლუმბიასა და ვენესუელაში. მდინარე ორინოკოს მარცხენა შენაკადი. ზემო დინებაში წარმოადგენს საზღვარს ვენესუელასა და კოლუმბიას შორის. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კორდილიერაში (კოლუმბია). შემდეგ მიედინება მდინარე ორინოკოს დაბლობ ტერიტორიაზე. სიგრძე 1050 კმ, აუზის ფართობი 8000 კმ². ზაფხულისა და გაზაფხულის წვიმიან პერიოდში მცირე გემებისათვის სანაოსნოა 600 კილომეტრამდე. წყლის ხარჯი 485 მ³/წმ. ვენესუელის მდინარეების სია კოლუმბიის მდინარეების სია მდინარე არაუკა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა მდინარე არაუკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
ამქარი

ამქარი (სპარს. همکار ჰამქარ — თანამოსაქმე) — ერთი ან მონათესავე ხელობის ოსტატთა გაერთიანება შუასაუკუნის ქალაქებში. ამიერკავკასიაში ამქრის შესატყვისი ტერმინი XVII-XVIII საუკუნეებში იყო ასნაფი, ესნაფი. უფრო ადრე ხელოსანთა გაერთიანებას საქართველოში თაბუნი ეწოდებოდა. სიტყვა ამქარი საქართველოში საყოველთაოდ გავრცელდა მხოლოდ XIX საუკუნეში. არსებობდა წესდება, სადაც აღნუსხული იყო ამქრის ფუნქციები, წევრთა უფლება-ვალდებულებანი, წარმოების პირობები, ხშირად წარმოების საშუალებებიც, სახელოსნოს, როგორც საწარმოს, ორგანიზაცია და სხვა. ამქარს ჰყავდა უხუცესი (უსტაბაში), ჰქონდა სალარო, ალამი და სხვა. თბილისში მოსახლეობის ამქრებად გაერთიანების საფუძველს მოსაქმეობა წარმოადგენდა და ამის მიხედვით ამქარში ერთიანდებოდნენ არა მარტო ვაჭრები და ხელოსნები, არამედ ქალაქის სხვა მოსახლენიც. ამქრებს ქმნიდნენ მესანთლეები, ყასბები, ბაყლები, ბაზაზები, სირაჯები, მაზმანები, მეწვრილმანეები, ხუროები, მეპურეები, ზეინკლები, მჭედლები, ხარაზები და სხვა ხელობისა თუ ვაჭრობის წარმომადგენლები. ვაჭართა და ხელოსანთა ამქრები თავიანთი ორგანიზაციით თითქმის არ განირჩეოდნენ ერთმანეთისაგან. ხელოსნებისა და ვაჭრების ამქრებად გაერთიანებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა არც რელიგიურ მომენტს ჰქონდა. გვიანფეოდალური ხანის თბილისის ხელოსანთა თუ ვაჭართა ამქარში შეიძლებოდა ყოფილიყო მართლმადიდებელი, სომეხ-გრიგორიანი, კათოლიკე და ზოგ შემთხვევაში მაჰმადიანიც კი. ამქრული ორგანიზაციისათვის არც ეროვნული კუთვნილება იყო გადამწყვეტი და არც ის, ამქრის წევრი თბილისელი მცხოვრები იყო თუ საქართველოს რომელიმე ქალაქიდან ან კიდევ უცხო ქვეყნიდან მოსული. ამქარში შესვლა ყველას თანაბრად შეეძლო. ახალი ამქრული ორგანიზაციების წარმოშობას გვიანფეოდალურ თბილისში არა მარტო ხელოსანთა რიცხობრივი ზრდა იწვევდა,არამედ ერთი დარგის ხელოსნური წარმოების თნდათანობითი სპეციალიზაციაც, მათი ვიწრო სპეციალურ ჯგუფებად დაყოფა. ამქრული წყობილება ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 415. დ. გვრიტიშვილი, შ. მესხია, თბილისის ისტორია, საბლიტგამი, 1952, გვ.273-275
ამღა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ამღა შეიძლება აღნიშნავდეს: ამღა — მწვერვალი აწუნთის ქედზე; ამღა — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
თურქეთის ზავების სია

ცხრილში წარმოდგენილია თურქეთის ზავების სია, რომელსაც ხელი მოაწერა თურქეთის მთავრობამ (1920 წლის 23 აპრილიდან დღემდე) პრერესპუბლიკური ერა: რესპუბლიკური ერა: ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია ↑ ალექსანდროპოლის ხელშეკრულების ტექსტი ↑ League of Nations - Chronology 1921. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-13. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ Full text of the Treaty of Moscow in original Russian ↑ "Moscow, Treaty of." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 23 March 2007 ↑ ყარსის ხელშეკრულების ორიგინალური ვერსია ინგლისურ და რუსულ ენებზე. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-06. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ Full text of the Franco-Turkish agreement of Ankara ↑ Chronology 1921. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-13. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ International Treaties of the Twentieth Century, London: Routledge, ISBN 0-415-14125-7. ↑ Full text of the Treaty of Lausanne (1923) ↑ Text of the pact ↑ Nihan Ünlü, The Legal Regime of the Turkish Straits, Martinus Nijhoff Publishers, 2002. ISBN 9041119043 ↑ Text of the treaty ↑ "The Nyon Conference and its Result". Bulletin of International News (London, United Kingdom: Royal Institute of International Affairs) 14 (6). 18 September 1937. ↑ "Nazi-Turkey Pact Reported Ready To Sign" ↑ Официальный текст Багдадского договора 1955 года. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-02-22. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ Zürich and London Agreement ↑ Text of Ankara Agreement. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-18. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ ECO's website დაარქივებული 2011-12-25 საიტზე Wayback Machine. . ↑ ბისეკის საიტი ↑ ECO's Website. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-12-25. ციტირების თარიღი: 2011-10-03. ↑ Abbasov, Shahin. "Azerbaijan-Turkey Military Pact Signals Impatience with Minsk Talks -- Analysts". Eurasia.net. Retrieved 27 March 2011.
რექსი

რექსი (ლათ. Rex) — იგივე მეფე, ტომის ბელადი, წინამძღოლი რომის სამეფოში, რომელიც თავისი უფლებამოსილებებით ბერძნულ „ბასილევსს“ გვაგონებს. ბურჟუაზიული ისტორიკოსები რექსს მეფეს უწოდებენ, მაგრამ ამ საკითხზე აზრთა სხვადასხვაობაცაა, რადგან რექსი მთლიანად არ ემთხვევა მეფის ცნებას. მათ შორის ძირითადი განსხვავება ის არის, რომ რექსი თანამდებობა იყო, მას ხალხი ირჩევდა, ხოლო მეფე კი ტახტს მემკვიდრეობით იღებდა. რექსი იყო ჯარის წინამძღოლი, უმაღლესი მსაჯული და ქურუმი. მისი ხელისუფლება ადათით იყო მოწესრიგებული და იზღუდებოდა ხალხისა და სენატის მიერ. მას ხალხი ირჩევდა. რადგან რექსი არჩევითი თანამდებობა იყო, მისი გადაყენება შეეძლო სახალხო კრებასა და სენატს. რომის სამეფო ვ. მეტრეველი, რომის სამართლის საფუძვლები, თბ., 2005
პათოფიზიოლოგია

პათოფიზიოლოგია (პათოლოგიური ფიზიოლოგია) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დაავადებული ორგანიზმის ცხოველმოქმედებას, მასში მიმდინარე სასიცოცხლო პროცესებს, ავადმყოფობის აღმოცენების, მიმდინარეობის, გამოსავლის მექანიზმებს და ზოგად კანონზომიერებებს. პათოფიზიოლოგია ძირითადად ფუნქციაში მომხდარ ცვლილებებს შეისწავლის. პათოფიზიოლოგიას დაავადებული ორგანიზმის ფიზიოლოგიასაც უწოდებენ. ის მედიცინის ინტელექტუალური ბაზაა. მოიცავს ფილოსოფიურ პრობლემებსაც. სწავლობს არა მარტო ავადმყოფობათა განვითარების მექანიზმებს, არამედ დამაზიანებელი ფაქტორებისაგან დაცვის მექანიზმებსაც. პათოფიზიოლოგიის კვლევის ობიექტი პათოლოგიური პროცესი და დაავადებაა, მიზანი კი, მათი განვითარების ძირეული კანონზომიერებების დადგენით, მკურნალობისა და ლიკვიდაციის გზების შემუშავებაა. პათოფიზიოლოგია საშუალებას გვაძლევს მეცნიერულად მივუდგეთ დაავადებათა ეტიოლოგიისა და პათოგენეზის საფუძვლებს, ის ერთგვარი ხიდია თეორიულ და კლინიკურ მედიცინას შორის. პათოფიზიოლოგია გვეხმარება სამედიცინო აზროვნების ფორმირებაში. ექსპერიმენტულ და ასევე სხვა სახის სამედიცინო კვლევებზე დაყრდნობით, კლინიკას აძლევს დიაგნოსტიკის, პროფილაქტიკის და მკურნალობის ახალ რეკომენდაციებს. პათოფიზიოლოგია ექიმის მომზადების სისტემის, უმაღლესი სამედიცინო სკოლის ერთ–ერთი ფუნდამენტური დისციპლინაა. პათოფიზიოლოგიის კურსი ძირითადად სამი ნაწილისაგან შედგება: 1. ზოგადი ნაწილი (რომელიც თავის მხრივ ორ კომპონენტს მოიცავს: ა. ზოგადი ნოზოლოგია და ბ. ტიპობრივი პათოლოგიური პროცესები), 2. ცალკეული ორგანოების და სისტემების ფუნქციათა მოშლის ზოგადი კანონზომიერებები. 3. კლინიკური პათოფიზიოლოგია. პათოფიზიოლოგიის შესწავლის ერთ–ერთი ძირითადი მეთოდი არის ცდა, რაც საექსპერიმენტო ცხოველებზე ავადმყოფობის მოდელირებას გულისხმობს. ავადმყოფობის განვითარების მექანიზმების ასახსნელად, გამოიყენება სამედიცინო და ბიოლოგიური კვლევის სხვა მეთოდებიც, თანამედროვე გამოთვლითი ტექნიკის გამოყენებით შესაძლებელია პათოლოგიური პროცესების ფიზიკური და მათემატიკური მოდელირება. კლინიკური პათოფიზიოლოგია კი, ავადმყოფზე დაკვირვებითა და თანამედროვე კვლევების ჩატარების შედეგად მიღებულ მონაცემებს ეყრდნობა. პათოფიზიოლოგიის ისტორია მე-XVI საუკუნიდან იღებს სათავეს და მე-XVIII საუკუნეში უკვე იხმარება ტერმინი „პათოლოგიური ფიზიოლოგია“. 1996 წლიდან კი მიღებულია ეწოდოს „პათოფიზიოლოგია“. 1960 წელს დაარსდა საქართველოს პათოფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება. საქართველოში პათოფიზიოლოგიის ფუძემდებელია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი ვ.ვორონინი, ის 1922 წლიდან 1955 წლამდე ხელმძღვანელობდა პათოფიზიოლოგიის კათედრას (ამჯერად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოფიზიოლოგიის დეპარტამენტი), რომელიც 1920 წელს, თსუ–ის სამკურნალო ფაკულტეტზე დაარსდა. 1955 წლიდან 1976 წლამდე კათედრას ხელმძღვანელობდა პროფესორი ირინა ზაალიშვილი, 1976 წლიდან 1990 წლამდე პროფესორი თეიმურაზ ნათაძე,1990 წლიდან 2016 წლამდე პროფესორი ვახტანგ ყიფიანი, 2016 წლიდან დეპარტამენტის ხელმძღვანელია პროფესორი თეიმურაზ პეტრიაშვილი. ნათაძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 637. ვ. ყიფიანი, პათოფიზიოლოგიის სახელმძღვანელოს პირველი ნაწილი (ზოგადი პათოფიზიოლოგია), თბ., 2009. Воронин В. В., Руководство патологической физиологии, ч. 1-2, Тб., 1947-48. ი.ზაალიშვილი, პათოლოგიური ფიზიოლოგია,სახელმძღვანელო, თბ., 1981.
ამუგო

ამუგო ამღა — მწვერვალი საქართველოში, დუშეთისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აწუნთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3840 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. რელიეფში მყინვარული ფორმებია. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 19. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 138. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 16. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 417.
ტრანსცენდენტური ფუნქცია

ტრანსცენდენტური ფუნქცია — ფუნქცია, რომელიც ანალიზურია და არ არის ალგებრული(იხ. ალგებრული ფუნქცია). ტრანსცენდენტური ფუნქციაა მაგალითად: მაჩვენებლიანი ფუნქცია, ლოგარითმული ფუნქცია, ტრიგონომეტრიული ფუნქცია და სხვ. თუ ტრანსცენდენტურ ფუნქციას განვიხილავთ როგორც კომპლექსური ცვლადის ფუნქციას, მაშინ მისი დამახასიათებელი თვისებაა პოლუსებისა და სასრული რიგის განშტოების წერტილებისგან განსხვავებული თუნდაც ერთი განსაკუთრებული წერტილის არსებობა. ტრანსცენდენტური ფუნქციის საფუძვლები მოცემულია ანალიზურ ფუნქციათა თეორიაში. ალგებრული ფუნქცია ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 40.
ფორუმი

ტერმინი ფორუმი შეიძლება აღნიშნავდეს: ინტერნეტ ფორუმს, სადაც მომხმარებლები განიხილავენ, აზრს გამოთქვამენ და ისმენენ სხვათა აზრს მრავალ საკითხთან დაკავშირებით. მოედანი ბაზარი და პოლიტიკური ცხოვრების ცენტრი ძველ რომში.
ალექსანდრა ჯაფარიძე

ალექსანდრა ჯაფარიძე (დ. 11 თებერვალი, 1895, ხრეითი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი. ქართული და საბჭოთა ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1923), საქართველოს ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1936), სპორტის ოსტატი (1940), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945), მთამსვლელობის უფროსი ინსტრუქტორი (1931), საკვალიფიკაციო კომისიის თავმჯდომარე (1954), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1960), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1962), ალ. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის პრეზიდიუმის წევრი (1936-1974), დევდორაკის ალპინისტური ბანაკის სასწავლო ნაწილის უფროსი (1938-1939), თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლის ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტის პედაგოგი და გამგე (1944-1961), შესრულებული აქვს ასამდე სპორტული ასვლა კავკასიონის მწვერვალებზე. საეტაპო და მნიშვნელოვანი იყო პირველი ასვლები მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდზე (1930), უშბაზე (1934), დიხთაუზე (1950), ცენტრალური კავკასიონის მცირე (1938) და დიდი ტრავერსი (1940). 1948 წელს მყინვარწვერის კალთებზე აღმოაჩინა და შეისწავლა ბეთლემის ლეგენდარული გამოქვაბული, რომელსაც თავისი პოემა „განდეგილი“ უძღვნა ილია ჭავჭავაძემ. ქართულ ენაზე თარგმნა ცნობილი ფრანგი მთამსვლელის მორის ერცოგის გახმაურებული წიგნი „ანაპურნა“ (1974). დაჯილდოებული იყო ლენინის (1960.), საპატიო ნიშნის (1944) ორდენებით, მრავალი მედლითა და სიგელით. საქართველოს ჟურნალისტთა ასოციაციის მიერ ჩატარებული რეფერენდუმით აღიარებულია მე-20 საუკუნის საუკეთესო სპორტსმენად. ხსოვნის უკვდავსაყოფად მისი სახელი მიენიჭა მის მიერ 1913 წელს მშობლიურ სოფელ ხრეითში დაარსებულ სკოლას (1994), მწვერვალს კავკასიონზე, ჭაუხების მასივში (1975), სოფელ ხრეითში, მამაპაპეულ სახლში გახსნილია მთამსვლელ ჯაფარიძეთა მემორიალური სახლ-მუზეუმი (1983). დაკრძალულია ვერის ბაღში თავისი ძმების გვერდით. ქართველმა პოეტმა იოსებ ნონეშვილმა ალექსანდრა ჯაფარიძეს მიუძღვნა ლექსი „ეგ სახე“. ალექსანდრე ჯაფარიძე სიმონ ჯაფარიძე ალექსანდრა ჯაფარიძე - „ბეთლემის გამოქვაბული აღმოჩენილია“. გაზ. „კომუნისტი“, 1.02.1948 ალექსანდრა ჯაფარიძე - „ბეთლემის გამოქვაბული აღმოჩენილია“. გაზ. „ახალი ხევი“, 12, 18, 22 თებერვალი 1948 Александра Джапаридзе - „Пещера Бетлеми“. газ. „Заря Востока“. 12 февраля 1948 Александра Джапаридзе - „Пещера Бетлеми“. газ. „Советский Спорт“. 9 марта 1948 Александра Джапаридзе - „Тайник пещеры Бетлеми“. კრებ. „Побежденные вершины“, М.,. 1948 ჟუჟუნა ნეფარიძე - „ძმათა ნამუხლარზე“, თბ., 1964 ივანე ჯაფარიძე - „საბჭოთა ალპინიზმის სახელოვანი წარმოადგენლები“. ბუკლეტი, 1988 ივანე ჯაფარიძე - „მყინვარწვერიდან ევერესტამდე“, თბ., 2010 ჯაფარიძე, ივანე., სპორტის დამსახურებული ოსტატები, თბ., 2010. ალექსანდრა ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ალექსანდრა ჯაფარიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი ალექსანდრა ჯაფარიძე ↑ ალექსანდრა ჯაფარიძე. mountains.ge. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-18. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2022 ↑ 2.0 2.1 აბუსერიძე, ტბელ. (ივლისი, 2020) ალექსანდრა ჯაფარიძე. National Geographic საქართველო. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2023
სამუხრანბატონო

სამუხრანბატონო — ფეოდალური საქართველოს ერთ-ერთი სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული, სათავადო. წარმოიშვა ქართლის მეფეთა დომენში XVI საუკუნის დასაწყისში. სამეფო დინასტიის ერთი შტოს მეთაურობით, რომელთაც მუხრანბატონები ეწოდათ. სამუხრანბატონოს ძირითადი მუხრანის ველზე მდებარეობდა. სამუხრანბატონოს წარმოშობა დაემთხვა შინაპოლიტიკურ კრიზისს, როდესაც ქსნისა და არაგვის ერისთავთა ცდას მიეტაცებინათ სამეფო დომენი, დაერთო კახეთის მეფის ავგიორგის ლაშქრობა მუხრანში. სამუხრანბატონოს წარმოქმნა იყო სამეფო დომენის გადარჩენის ერთგვარი ცდა. სამუხრანბატონოს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა არაგვი, სამხრეთიდან — მდინარე მტკვარი. მდინარე ქსნის დასავლეთით მას ეკუთვნოდა სოფლები:აღაიანი, ქადაგიანი, თეზი, ოკამი, ლამისყანა. ჩრდილოეთით სამუხრანბატონო ვრცელდებოდა გრემისხევამდე; შემდეგში მუხრანბატონებმა დაკარგეს ლამისყანა და გრემისხევი და სამუხრანბატონოს საზღვარი გადიოდა ციხებოდავისა (ციხევდავი) და მისაქციელის ხაზზე. სამუხრანბატონოს მთავარი ციხე იყო მტკვრის (ქსნის) ციხე, რეზიდენცია — შიოსუბანი (ახლანდელი მუხრანი). სოფლები ემორჩილებოდა წილკნის საეპისკოპოსოსა და მცხეთის საკათოლიკოსოს. განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა — მემინდვრეობა და მეხილეობა-მევენახეობა. სამუხრანბატონო აქტიურად მონაწილეობდა ქართლის სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ზოგჯერ მუხრანბატონები ქართლის გამგენი ან მეფეებიც იყვნენ. სამუხრანბატონომ არსებობა შეწყვიტა XIX საუკუნის 40-იან წლებში. გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 40.
ამცაბზი

„ამცაბზ“ ("ალი") — აფხაზური მხატვრულ-ლიტერატურული დასურათებული საბავშვო ჟურნალი. აფხაზეთის ასსრ ალკკ საოლქო კომიტეტისა და პიონერული საბჭოს ორგანო. დაარსდა 1957 წელს ქ. სოხუმში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 417.
აფიქსი

აფიქსი — სიტყვის შემადგენელი ელემენტი (მორფემა), რომელიც დაერთვის ფუძეს და ცვლის სიტყვის გრამატიკულ ან ლექსიკურ მნიშვნელობას. აფიქსმა შეიძლება ახალი სიტყვა წარმოქმნას (შე-კეთება) ან მოახდინოს ფლექსია (მაგალითად ფანქრ-ებ-ი). აფიქსი გაირჩევა მდებარეობის ადგილის და დანიშნულების მიხედვით. ადგილის მიხედვით პრეფიქსია (წინსართი) თუ მარტივ ფუძეს წინ უსწრებს (ვ-წერ); ინფიქსია, თუ მარტივი ფუძის შიგნით მოექცა (ძ-ვ-რა, ფუძე არის ძარ). სუფიქსია, თუ ძირის შემდგომ მოდის (წერ-ილ-ი -> წერ ძირია, ილ სუფიქსი ხოლო კიდურა ი სახელობითი ბრუნვის ნიშანი). დანიშნულების მიხედვით განსხვავდება: სინტაქსური ურთიერთობის მარეგულირებელი და ფუძის მნიშვნელობის შემცვლელი ანუ მაწარმოებელი აფიქსი. სინტაქსური ურთიერთობის მაჩვენებელია ბრუნვის (არსებით სახელებში), პირის (ზმნაში) და სხვა ნიშნები. აფიქსი, როგორც სიტყვის ნაწილი, უპირისპირდება მარტივ ფუძეს ფუნქციის მიხედვით: ფუძეს მნიშვნელობა აქვს უაფიქსოდაც (კაც-, სახლ-, გზა- ...), აფიქსი კი ფუძეს საჭიროებს რომ თავისი დანიშნულება ცხადყოს. აფიქსი, როგორც დამოუკიდებელ მნიშვნელობას მოკლებული ელემენტი, განსხვავდება ნაწილაკისაგან. აგლუტინაცია ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 367. ↑ 2.0 2.1 2.2 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 17.