laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ანდრონიკე I (ბიზანტია)

ანდრონიკე I – (ინგლ. Andronikos; დ. დაახ.1118 – გ. სექტემბერი, 1185, კონსტანტინეპოლი) ბიზანტიის იმპერატორი 1183-1185 ალექსი I კომნენოსის შვილიშვილი. იმპერატორად გამოაცხადეს იმპერატორ მანუელ I-ის სიკვდილის შემდეგ კონსტანტინეპოლში მომხდარი აჯანყების (1181) მონაწილეებმა და წარჩინებულთა ნაწილმა. თავდაპირველად ანდრონიკე ქვეყანას მართავდა როგორც მანუელის ძის, ალექსი II-ის რეგენტი. 1183 ანდრონიკე I-მა მოაკვლევინა ალექსი II. ცოლად შეირთო მისი ქვრივი და ქვეყნის ერთპიროვნული მმართველი გახდა. ანდრონიკე I ცდილობდა წინ აღდგომოდა ლათინთა ბატონობას. ანდრონიკე I-ის პოლიტიკამ დიდებულთა უკმაყოფილება გამოიწვია. ლათინთა მიერ თესალონიკეში 1185 მოწყობილმა ბერძენთა ჟლეტამ და სიცილიელ ნორმანთა წინააღმდეგ ანდრონიკე I-ის ლაშქრობის წარუმატებლობამ გაამძაფრა უკმაყოფილება იმპერატორის მიმართ. გაბატონებულმა ფენამ კონსტანტინეპოლში აჯანყება მოაწყო. ანდრონიკე I თანამდებობიდან ჩამოაგდეს და წამებით მოკლეს. გოზალიშვილი გ. ქსე, ტ. 1, გვ. 451-452, თბილისი, 1975 წ.
ანდრონიკე II პალეოლოგოსი

ანდრონიკე II პალეოლოგოსი (ბერძ. Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος; დ. 25 მარტი, 1259, ნიკეა — გ. 13 თებერვალი, 1332, კონსტანტინეპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 1282–1328 წლებში. ცდილობდა დაებრუნებინა ბიზანტიისათვის ჯვაროსნების მიერ 1204 წელს მიტაცებული მიწები და აელაგმა ფეოდალთა სეპარატისტული მისწრაფებები. ეწინააღმდეგებოდა რომის პაპთან კავშირს, ებრძოდა მცირე აზიაში მომძლავრებულ თურქებს. 1321 წელს დიდებულები აუჯანყდნენ და იმპერატორად წამოაყენეს მისი შვილიშვილი ანდრონიკე III (1328–1341). ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ ანდრონიკე II იძულებული გახდა თანამდებობა დაეტოვა. გარდაიცვალა 1332 წელს მონასტერში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 452.
ანდრია კრეტელი

ანდრია კრეტელი (ბერძ. ̓Ανδρέας ὁ Κρήτης; დ. 650, დამასკო — გ. 726, ლესბოსი) — ბიზანტიელი ჰიმნოგრაფი, კრეტის მიტროპოლიტი; საგალობლებში დაამკვიდრა რიტმული პოეზიის ახალი სახეობა „კანონები“. ანდრია კრეტელის მთავარი ნაწარმოებია 250 სტროფის შემცველი „დიდი კანონი“, რომელიც ქართულად სამჯერ არის თარგმნილი: ექვთიმე მთაწმინდელის, გიორგი მთაწმინდელისა და არსენ ბერის მიერ. ჩვენამდე აგრეთვე მოღწეულია ანდრია კრიტელის 128 ტაეპიანი იამბური ლექსი, რამდენიმე ჰომილია და პანეგირიკი. წმინდა ანდრია მოღვაწეობდა VI საუკუნეში. იგი დამასკოში ცხოვრობდა და შვიდ წლამდე მუნჯი იყო. შვიდი წლისა პირველად ეზიარა ქრისტეს სისხლსა და ხორცს და სასწაულებრივად განიკურნა, ამეტყველდა. როდესაც ანდრია 14 წლის გახდა, მშობლებს, ღვთისმსახურების შესასწავლად იერუსალიმში გაუგზავნიათ. ამ დროისთვის იგი იმდენად განსწავლული იყო, რომ იერუსალიმის პატრიარქიც განუცვიფრებია. შემდგომში ანდრია გახდა კუნძულ კრეტის მთავარეპისკოპოსი და იქიდან მოყოლებული იწოდება კრეტელად. მან დაწერა სინანულის „დიდი კანონი“, რომელშიც დიდი სიმძაფრითაა წარმოდგენილი ადამიანის ცოდვილი ბუნება. ეს კანონი მოცულობითაც ყველა სხვა კანონზე დიდია. ამიტომაც მას ოთხ ნაწილად ყოფენ და დიდი მარხვის პირველ ოთხ დღეს კითხულობენ. ყაუხჩიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 448. ანდრია კრეტელი „დიდი კანონი“, გამომც. „ძლევაჲ საკვირველი“, თბილისი, 2005 წ.
ალექსანდრა თედორეს ასული

ალექსანდრა თედორეს ასული — ნიკოლოზ I-ის მეუღლე ალექსანდრა თედორეს ასული — ნიკოლოზ II-ის მეუღლე
ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობა

ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობა (მსოფლიოში ცნობილია ინგლისური სახელწოდებით Access to Knowledge (A2K) movement) — სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისგან, განვითარებადი ქვეყნების მთავრობებისა და ცალკეული ინდივიდებისგან მხარდაჭერილი კამპანია, რომლის მთავარი მოთხოვნაა სამეცნიერო თუ სხვაგვარ ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებად აღიარება. მოძრაობა მიუხედავად მისი მიმდევრების იდეებისა და მოთხოვნების მრავალფეროვნებისა დაფუძნებულია სამ ძირითად პრინციპზე: სამართლიანობაზე, თავისუფლებასა და განვითარებისკენ ლტოლვაზე. ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობის მიმდევართა ძირითადი მოთხოვნაა ინტელექტუალური საკუთრების ზედმეტად დაცულობის შეზღუდვა, რაც თავის მხრივ ბარიერს წარმოადგენს საავტორო უფლებებით დაცულ ინფორმაციაზე. მოძრაობის კონცეფცია ძირითადად ეყრდნობა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 27-ე მუხლს, რომლის მიხედვით “ყველას აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს საზოგადოების კულტურულ ცხოვრებაში, ისარგებლონ ხელოვნებით და სამეცნიერო მიღწევებით.” Access to Knowledge — In The Age of Intellectual Property დაარქივებული 2011-02-08 საიტზე Wayback Machine.
ჰარარის რეგიონი

ჰარარის რეგიონი (ამჰ. ሐረሪ) — ეთიოპიის რეგიონი. მისი დედაქალაქია ჰარარი. მას ადრე ერქვა რეგიონი 13. იგი მოიცავს ქალაქ ჰარარს და მის შემოგარენს. მდებარეობს ეთიოპიის აღმოსავლეთით. მოსახლეობა — 226 000 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 333,94 კმ². ოფიციალური ენაა — ჰარარული. ადმინისტრაციულად იყოფა მხოლოდ ერთ ადმინისტრაციულ ზონად. რეგიონს ესაზღვრება მხოლოდ ერთი — ორომიის რეგიონი. 2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 183 415 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 99 368 ადამიანს (54,18 %-ს), იგი ერთადერთი რეგიონია ეთიოპიაში, სადაც მოსახლეობის უმეტესობა ქალაქში ცხოვრობს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 589,05 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 46 169 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 3,9 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: ორომოები — 56,41 %, ამჰარები — 22,77 %, ჰარარელები — 8,65 %, გურაგელები — 4,34 %, სომალელები — 3,87 %, ტიგრაი — 1,53 % და არგობელები — 1,26 %. ძირითადი ენებია: ორომოს ენა — 56,84 %, ამჰარული ენა — 27,53 %, ჰარარული — 7,33 %, სომალური ენა — 3,70 % და გურაგული ენა — 2,91 %. რეგიონის მთელი მოსახლეობის 68,99 % — მუსულმანია, 27,1 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანი, 3,4 % — პროტესტანტი, 0,3 % — კათოლიკე და მოსახლეობის დაახლოებით 0,2 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს. CSA-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 73,28 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (39,83 %-ს სოფლებში და 95,28 %-ს ქალაქებში). 1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 131 139 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა — 76 378 ადამიანი (15,08 %). ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 78,4 %-ს მამაკაცებში და 54,9 %-ს ქალებში. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 66 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე დაბალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე). ეთიოპიის რეგიონები Harar Network Regional maps of Ethiopia at UN-OCHA ↑ Federal Demographic Republic of Ethiopia Central Statistical Agency – Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017. 2014 Population and Housing Census of Ethiopia. CSA (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 1 October 2014. ↑ 2011 National Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-10-03. ↑ Census 2007 Tables: Harari დაარქივებული 2010-11-14 საიტზე Wayback Machine. , Tables 2.1, 2.5, 3.1, 3.2 and 3.4
გამბელის რეგიონი

გამბელის რეგიონი (ამჰ. ጋምቤላ) — ეთიოპიის რეგიონი. მისი დედაქალაქია გამბელა. ადრე მისი სახელი იყო რეგიონი 12. მოსახლეობა — 396 000 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 29 782,82 კმ². მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, სამხრეთი სუდანის საზღვართან. რეგიონს ესაზღვრება ორომიის რეგიონი და სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი. რეგიონში მდებარეობს გამბელის ეროვნული პარკი, რომელიც 5061 კმ²-ზეა გადაჭიმული და რეგიონის 19,6 %-ს შეადგენს. გეოგრაფიული პირობები და კლიმატი ედრება მეზობელი სამხრეთ სუდანისას და განსხვავდება დანარჩენი ეთიოპიისგან. თითქმის მთელი ტერიტორია დაფარულია მუსონური ტროპიკული ტყეებით. კლიმატი ნოტიოა, გვალვიანი სეზონების გარეშე. 2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 306 916 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 25,37 %-ს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 10,31 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 65 445 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 4,6 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: ნუერი — 46,65 %, ანუაკი — 21,17 %, ამჰარები — 8,42 %, კაფიჩო — 5 %, ორომოები — 4,83 %, კამბატა — 1,44 % და სხვა. ძირითადი ენებია: ნუერი — 48,35 %, ანუაკი — 22,02 %, ამჰარული — 11,11 %, ორომოს ენა — 4,85 %, კაფა — 4,65 %, შაკაჩო — 2,48 %, კამბატა — 1,47 % და ტიგრინიული ენა — 1,32 %. რეგიონის მთელი მოსახლეობის 70 % — პროტესტანტია; 16,8 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანი; 4,9 % — მუსლიმი; 3,4 % — კათოლიკე; მოსახლეობის დაახლოებით 3,8 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს. 1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 181 862 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა — 15,08 %. ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 57,5 %-ს მამაკაცებში და 22,8 %-ს ქალებში. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 92 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე). რეგიონი დაყოფილია 3 ადმინისტრაციულ ზონად. ადმინისტრაციული ზონა 1 (Administrative Zone 1) ადმინისტრაციული ზონა 2 (Administrative Zone 2) ადმინისტრაციული ზონა 3 (Administrative Zone 3) ეთიოპიის რეგიონები "The Current Situation in Gambella" Map of Gambela Region at UN-OCHA (PDF ფაილი) Map of the Gambela Region at the Disaster Prevention and Preparedness Agency (DPPA) of Ethiopia დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. (PDF ფაილი) ↑ Federal Demographic Republic of Ethiopia Central Statistical Agency – Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017. 2014 Population and Housing Census of Ethiopia. CSA (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 1 October 2014. ↑ 2011 National Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-10-03.
ეთიოპიის რეგიონების დროშები

ქვემოთ ნაჩვენებია ეთიოპიის რეგიონების დროშები. აფარის რეგიონი ამჰარის რეგიონი ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონი გამბელის რეგიონი ჰარარის რეგიონი ორომიის რეგიონი სომალის რეგიონი სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი ტიგრაის რეგიონი ეთიოპიის დროშა ეთიოპიის რეგიონები
ჰარარი

ჰარარი (ამჰ. ሐረር) — ქალაქი აღმოსავლეთ ეთიოპიაში. ქვეყნის დედაქალაქ ადის-აბებიდან 500 კილომეტრზე. ჰარარის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 147 306 ადამიანი (2008 წელი). ჰარარი ეთიოპიელი მუსლიმების მთავარი ქალაქია. ქალაქი მდებარეობს ეთიოპიის მთიანეთის ერთ-ერთი გორაკის თხემზე, ზღვის დონიდან 1885 მეტრზე. საუკუნეების განმავლობაში ქალაქი ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო ცენტრი იყო. სავაჭრო გზებით დაკავშირებული იყო ეთიოპიის რეგიონებთან, სომალის და არაბეთის ნახევარკუნძულებთან. ქალაქი ჰარარი თავისი უნიკალური გამაგრებული გალავნის — ჯუგოლის გამო, 2006 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იუნესკოს მიერ ქალაქი მიჩნეულია ისლამის „მეოთხე წმინდა ქალაქად“. აქ დღესდღეობით არსებობს 82 მეჩეთი, რომელთაგან 3 X საუკუნისაა, ქალაქშივეა 102 სხვადასხვა აკლდამა და ისლამთან დაკავშირებული სიწმინდე. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰარარი http://www.hararconnection.com/ დაარქივებული 2011-02-05 საიტზე Wayback Machine. http://www.harraris.com/ http://www.harariach.com/ დაარქივებული 2011-02-05 საიტზე Wayback Machine. http://www.projectharar.co.uk http://www.13suns.com/harar.htm დაარქივებული 2011-01-12 საიტზე Wayback Machine. ↑ http://www.citypopulation.de/Ethiopia.html ↑ Harar Jugol, the Fortified Historic Town ↑ Harar Jugol, the Fortified Historic Town English (HTML). World Heritage List. UNESCO World Heritage Centre. ციტატა: „It is considered 'the fourth holy city' of Islam, having been founded by a holy missionary from the Arabic Peninsula.“ ციტირების თარიღი: 6 August 2009. ↑ Five new heritage sites in Africa. BBC (July 13, 2006). ციტატა: „Harar Jugol, seen as the fourth holiest city of Islam, includes 82 mosques, three of which date from the 10th Century, and 102 shrines.“ ციტირების თარიღი: 2006-12-18.
ეთიოპიის გერბი

ეთიოპიის გერბი — ეთიოპიის ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 1996 წლიდან. გერბი ასევე გამოსახულია ეთიოპიის დროშის ცენტრში. გერბზე, ლაჟვარდის ფონზე გამოსახულია ოქროს ხუთქიმიანი ვარსკვლავი და ხუთი ოქროს სხივი, რომლებიც სინათლის სიმბოლოა. ეთიოპიის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი 1975–1987 ეთიოპიის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი 1987–1991 ეთიოპიის დროშა ეთიოპიის ჰიმნი
სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი

სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი – აბრევიატურა SNNPR (ამჰ. ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል) — ეთიოპიის რეგიონი. ჩამოყალიბდა 1994 წლის არჩევნების შემდეგ 7, 8, 9, 10 და 11 რეგიონების გაერთიანების შედეგად. მისი დედაქალაქია — აუასა. მოსახლეობა — 17 837 005 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 105 887,18 კმ². რეგიონი ესაზღვრება კენიას სამხრეთში, სამხრეთ-დასავლეთში — ილემის სამკუთხედს, დასავლეთში — სამხრეთ სუდანს, ჩრდილო-დასავლეთში — გამბელის რეგიონს, ჩრდილოეთში და აღმოსავლეთში — ორომიის რეგიონს. მსხვილი ქალაქებია: აუასა, არბა-მინჩი, მიზან-ტეფერი და ჩენჩა. 2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 15 042 531 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 10,28 %-ს (ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ქვეყანაში). მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა 142,06 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 3 087 567 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 4,9 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: სიდამო — 19,38 %, ველაიტა — 10,59 %, ჰადია — 7,98 %, გურაგელები — 7,54 %, გამო — 7 %, კაფიჩო — 5,44 %, სილტე — 5,37 %, გედეო — 4,90 % და სხვა. ძირითადი ენებია: სიდამოს ენა — 19,59 %, ვოლაიტას ენა — 10,48 %, ჰადიას ენა — 8,00 %, გურაგული ენა — 7,13 %, გამოს ენა — 6,9 %, კაფას ენა — 5,36 %. სულ რეგიონში ცხოვრობს 45-ზე მეტი სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფი. პროტესტანტები შეადგენენ რეგიონის მთელი მოსახლეობის 55,5 %-ს, ქრისტიანი-მონოფიზიტები — 19,9 %-ს, მუსულმანები — 14,1 %-ს, კათოლიკები — 2,4 %-ს; მოსახლეობის დაახლოებით 6,6 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს. 1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 10 377 028 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა იყო სულ 6,8 %. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ 54 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით, რაც მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე 15 წლის უკანდელი მაჩვენებლები (სულ 10-15 %). განათლების დონე შეადგენს 57 %-ს მამაკაცებისთვის და 22,4 %-ს ქალებისთვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 85 ბავშვს 1000 დაბადებულზე (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე). რეგიონი იყოფა 13 ზონად, 8 განსაკუთრებულ რაიონად (ვორედა) და აუასის საქალაქო ადმინისტრაციად. ზონები თავის მხრივ იყოფა 126 რაიონად (ვორედა) და 10 ქალაქ-ვორედად. ეთიოპიის რეგიონები სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონის რუკა at UN-OCHA (PDF ფაილი) სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონის რუკა at DPPA of Ethiopia დაარქივებული 2008-02-27 საიტზე Wayback Machine. (PDF ფაილი) Ethiopia's Vanishing Tribes დაარქივებული 2010-05-05 საიტზე Wayback Machine. slideshow by Life magazine ↑ Federal Demographic Republic of Ethiopia Central Statistical Agency – Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017. 2014 Population and Housing Census of Ethiopia. CSA (2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 1 October 2014. ↑ 2011 National Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-10-04. ↑ GeoHive; Ethiopia, Administrative units
ეთიოპიის მთიანეთი

ეთიოპიის მთიანეთი (ეთიოპიის ზეგანი) — მთის მასივი ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში. ღრმა ტექტონიკური ხეობებით დაყოფილია ცალკეულ მასივებად, რომელზეც ბრტყელმწვერვალიანი ბაზალტური შთენილიმთებია აღმართული. მას ქვეყნის ტერიტორიის ორი მესამედი უჭირავს და ეთიოპიის უმთავრესი სასოფლო-სამეურნეო სავარგულია. აქ ბევრი სახეობის ცხოველი ბინადრობს – მხოლოდ ამ რეგიონში გვხვდება ბაბუნის ჰელადა. ეთიოპიის მთიანეთის უმაღლესი მწვერვალია რას-დაშანი – 4550 მ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 53. „მსოფლიოს დიდი ატლასი“, აფრიკა, გვ. 138, გამომც. პალიტრა L, თბილისი, 2009 წ. ეთიოპიის გეოგრაფია Ethiopian montane forests (World Wildlife Fund) Ethiopian montane grasslands and woodlands (World Wildlife Fund) Ethiopian montane moorlands (World Wildlife Fund) Ethiopian Wolf Conservation Programme
ეთიოპიის გეოგრაფია

ეთიოპია მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ერიტრეა, აღმოსავლეთიდან ჯიბუტი და სომალი, სამხრეთიდან კენია, ხოლო დასავლეთიდან და სამხრეთ დასავლეთიდან სუდანი. ქვეყნის ცენტრში მდებარეობს მაღალი პლატო, რომლის სიმაღლეც მერყეობს ზღვის დონიდან 1290-3000 მეტრის ფარგლებში, ხოლო უმაღლესი მთა აღწევს 4533 მეტრს. პლატოს აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზი ყოფს დიაგონალურად. პლატოს რამდენიმე მდინარე კვეთს, მათ შორის გამორჩეულია ცისფერი ნილოსი, რომელიც სათავეს ტბა ტანადან იღებს. პლატო თანდათანობით ეშვება დასავლეთით სუდანის დაბლობზე და სამხრეთით სომალის დასახლებულ ბარში. ეთიოპიაში არის: ოქროს, პლატინის, სპილენძის, კალქვას და ბუნებრივი გაზის მცირე საბადოები. მას აქვს ჰიდროენერგიის დიდი შესაძლებლობები. ქვეყნის მთლიანი სახმელეთო ტერიტორიის დაახლოებით 20 % მუშავდება, თუმცა სახნავად გამოყენებადი მიწა უფრო მეტია. ბოლო 30 წლის განმავლობაში მიმდინარე ტყის მასიური გაჩეხვის გამო დღეისთვის ქვეყნის მხოლოდ 10-15 პროცენტია ტყით დაფარული. დანარჩენი ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი საძოვრებად გამოიყენება. ტერიტორიის მხოლოდ მცირე ნაწილია სოფლის მეურნეობისთვის ან სხვა გამოყენებისთვისთვის ზედმეტად მშრალი ან უნაყოფო. ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის საზღვრის ზუსტი დემარკაცია არასოდეს მომხდარა. მათი საზღვრის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე მდებარე მცირე ანკლავების გულისთვის, ეს ორი ქვეყანა 1998-2000 წლებში ომობდა კიდეც. სადავო ტერიტორია მოიცავს მცირე სოფელს ბადმე და ირობის ხალხის ანკლავს. 2002 წელს საერთაშორისო კომისიამ მოახდინა საზღვრების დადგენა. ორივე ქვეყანამ მიიღო კომისიის დასკვნა, თუმცა ეთიოპიამ ბოლომდე არ აღიარა დადგენილი საზღვარი. ასევე არასოდეს მოხდენილა ეთიოპიასა და სომალის საზღვრის ცენტრალური მონაკვეთის დემარკაცია. ამ მონაკვეთის სტატუსი არის დროებით. ასევე კითხვის ქვეშაა სუდანის საზღვრის გასწვრივ მდებარე რამდენიმე მცირე მონაკვეთიც. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ეთიოპიის გეოგრაფია ეთიოპიის რუკები — ტეხასის უნივერსიტეტის კოლექცია ეთიოპიის რუკები დაარქივებული 2007-09-06 საიტზე Wayback Machine. , რუკების ევროპული კოლექცია ეთიოპიის რუკები დაარქივებული 2020-10-31 საიტზე Wayback Machine. ამერიკა-ეთიოპიის ერთობლივი პროექტი ეთიოპიის ტოპოგრაფიული რუკები დაარქივებული 2012-02-18 საიტზე Wayback Machine. ეთიოპიის რუკების სახელმწიფო სააგენტო დაარქივებული 2009-07-22 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 ეთიოპია
ეთიოპიის ზონები

ეთიოპიის რეგიონები იყოფა 68 ან უფრო მეტ ზონად (ამჰარული: ዞን zonə). ზონების ზუსტი რაოდენობა და სახელები გაურკვეველია. ცენტრალური სტატისტიკური სააგენტოს, ეთიოპიის 2005 წლისა და 2007 წლის მონაცემები განსხვავდება ერთმანეთისაგან ზონების სახელებითა და საზღვრებით. ქვევით ზონები დაყოფილია რეგიონების მიხედვით: ადის-აბება ადმინისტრაციული ზონა 1 ადმინისტრაციული ზონა 2 ადმინისტრაციული ზონა 3 ადმინისტრაციული ზონა 4 ადმინისტრაციული ზონა 5 აგევ-ავი ბაჰირ-დარი აღმოსავლეთი გოჯაამი ჩრდილოეთი გონდარი ჩრდილოეთი შევა ჩრდილოეთი უოლო ორომია სამხრეთი გონდარი სამხრეთი უოლო უაგ-ჰემრა დასავლეთი გოჯაამი ასოსა კამაში მეტეკელი დირე-დაუა ადმინისტრაციული ზონა 1 ადმინისტრაციული ზონა 2 ადმინისტრაციული ზონა 3 ჰარარი არსი ბალე ბორენა აღმოსავლეთი ჰარარგი აღმოსავლეთი შევა აღმოსავლეთი უელეგა ილუბაბორი ჯიმა ჩრდილოეთი შევა დასავლეთი ჰარარგი დასავლეთი შევა დასავლეთი უელეგა აფდერი დეგეჰაბური ფიკი გოდე ჯიჯიგა კორაჰე ლიბენი შინილე ვერდერი ბენჩ-მაჯი დაურო სამხრეთი ომო გამო-გოფა გედეო გურაგი ჰადია კემბატა-ტემბარო კეფა კეფიჩო-შეკიჩო ჩრდილოეთი ომო (გაუქმდა 2000 წელს) შეკა სიდამა სილტი უოლაიტა ალაბის სპეციალური ვორედა ამაროს სპეციალური ვორედა ბასკეტოს სპეციალური ვორედა ბურჯის სპეციალური ვორედა დირაშის სპეციალური ვორედა კონსოს სპეციალური ვორედა კონტის სპეციალური ვორედა იემის სპეციალური ვორედა ცენტრალური ტიგრაი აღმოსავლეთი ტიგრაი მეკელე სამხრეთი ტიგრაი დასავლეთი ტიგრაი ეთიოპიის რეგიონები ↑ 1.0 1.1 ცსს–ს 2005 წლის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-11-13. ციტირების თარიღი: 2011-02-02. ↑ CSA: 2007 წლის მონაცემები დაარქივებული 2012-06-04 საიტზე Wayback Machine. Statoids
ლაჩთა

ლაჩთა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში (შეუბნის თემი), მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ონიდან 2,5 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 171 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 149. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ხაზარები

ხაზარები — თურქულენოვანი ნახევრად მომთაბარე ხალხი თავდაპირველად ცენტრალური აზიიდან, რომლებმაც VII საუკუნეში დამოუკიდებელი სახანო შექმნეს ჩრდილოეთ კავკასიაში. აკონტროლებდნენ აბრეშუმის დიდ გზას რომელიც აკავშირებდა ჩინეთს, ცენტრალური აზიასა და კიევის რუსეთს. სამი საუკუნის განმავლობაში (650-965) აკონტროლებდნენ ვოლგისა და დონის სანაპიროებს ყირიმის ნახევარკუნძულზე. ისინი დიდი ხნის განმავლობაში მოქცეულნი იყვნენ ბიზანტიის იმპერიასა და ომაიანთა სახალიფოს შორის, მას შემდეგ, რაც დაეხმარნენ ბიზანტიის იმპერიას სასანიანების დამარცხებაში. ბიზანტიის იმპერიასა და ხაზარებს შორის კავშირი დაახლოებით 900 წელს გაუარესდა, რის შედეგადაც ბიზანტიამ მოუწოდა ალანებს, ხაზარები ყირიმიდან და ჩრდილოეთი კავკასიიდან განედევნათ. ამ ფაქტით ისარგებლა კიევის რუსეთის მმართველმა სვიატოსლავ I-მა, აიღო ხაზარების დედაქალაქი ატილი (965-969) და გაანადგურა ხაზარების სამეფო. ხაზარული ენა ხაზართა სახაკანო ხაზართა ლაშქრობები საქართველოში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 414. Noonan, Thomas S. (1999). „European Russia c500-c1050“, The New Cambridge Medieval History: Volume 3, C.900-c.1024. Cambridge University Press, გვ. 485–534. ISBN 978-0-521-36447-8.  Golden, Peter Benjamin (2011). Central Asia in World History, New Oxford World History. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-979317-4.  ↑ Noonan 1999, p. 493 ↑ Golden 2011, p. 65 ↑ Noonan 1999, p. 498 ↑ Noonan 1999, p. 499,502–3.
ლეგოგიე

ლეგოგიე — სოფელი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, ლეძაძამეს თემი (სოფლები: ბეთლემი, კვაუთი, ლეგოგიე, ლესაჯაიე, ლეძაძამე, ჯოლევი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე გურძემის (ტეხურის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 170 მ, სენაკიდან 32 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 98 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 155. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ლეგოგინე

ლეგოგინე — სოფელი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, უშაფათის თემი (სოფლები: ლეგოგინე, ლეკოკაიე, უშაფათი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ხანჯარის (ცივის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 100 მ, სენაკიდან 29 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 195 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 155. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ლეკოკაიე

ლეკოკაიე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, უშაფათის თემი (სოფლები: ლეგოგინე, ლეკოკაიე, უშაფათი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 120 მ, სენაკიდან 32 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 71 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 164. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ლესაჯაიე

ლესაჯაიე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, ლეძაძამეს თემი (სოფლები: ბეთლემი, კვაუთი, ლეგოგიე, ლესაჯაიე, ლეძაძამე, ჯოლევი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ტეხურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 160 მ, სენაკიდან 26 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 194 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 199. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ხორძენე

ხორძენე, ხორზენე (ანტიკური წყაროები — ხოტენე და კორაძენე) — მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. მდინარე ჭოროხის ხეობაში. მოიცავს შუა საუკუნეების მხრეებს, ტაოსა და კოლას. წყაროებში პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს (ძვ. წ. I ს. — ახ. წ. I ს.), როგორც ძვ. წ. II ს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს ტეროტორია, ანექსირებული სომხეთის სამეფოს მიერ. I–II საუკუნეებში ხორძენე კვლავ ქართლის შემადგენლობაში იყო. III–IV საუკუნეებში ხორძენეს ისევ სომხეთი დაეუფლა. ხორძენეს ერთი ნაწილი (კოლა) ქართლს საბოლოოდ V საუკუნეში შეუერთდა, დანარჩენი (ტაო) — VIII საუკუნეში. მუსხელიშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 502.