ჯონ ლენონი

ჯონ უინსტონ ონო ლენონი (ინგლ. John Lennon), ბრიტანული იმპერიის ორდენის მფლობელი, (დ. 9 ოქტომბერი, 1940 — გ. 8 დეკემბერი, 1980) — ინგლისელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მუსიკოსი და მშვიდობის აქტივისტი. იგი ცნობილი გახდა, როგორც The Beatles-ის, მუსიკაში ყველა დროის წარმატებული და კრიტიკოსების მიერ აღიარებული ჯგუფის წევრი და ერთ-ერთი დამაარსებელი. The Beatles-ის წევრ პოლ მაკ-კარტნისთან ერთად მისი შემოქმედებითი ძალების გაერთიანება წარმოადგენს XX საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე ნაყოფიერ თანამშრომლობას. ჯორჯ ჰარისონის და რინგო სტარის თანამონაწილეობით The Beatles-მა 1960-იანებში მსოფლიო წარმატება მოიპოვა. დაბადებული და გაზრდილი ლივერპულში, ჯონი მოზარდობისას მონაწილეობდა სკიფლის მოძრაობაში. მისი პირველი ჯგუფი, The Quarrymen იყო The Beatles-ის წინამორბედი. მას შემდეგ, რაც The Beatles 1970 წელს დაიშალა, ლენონი სოლო კარიერით დაკავდა და გამოსცა კრიტიკოსების მიერ აღიარებული სხვადასხვა ალბომი, როგორიც არის John Lennon/Plastic Ono Band და Imagine. აგრეთვე აღსანიშნავია სიმღერები Give Peace a Chance და Imagine. მუსიკალურ ბიზნესს ჯონი 1975 წელს ჩამოშორდა და ძირითადად, ოჯახით იყო დაკავებული. თუმცა, 1980 წელს გამოიცა მისი ახალი დისკი Double Fantasy. ეს მოხდა მის მკვლელობიდან სამი კვირის შემდეგ. მუსიკის, მწერლობის, ნახატების, კინოფილმებისა თუ ინტერვიუების ხასიათით, ლენონმა შეიძინა მეამბოხე პიროვნების იმიჯი. იგი აკეთებდა სკანდალურ პოლიტიკურ განცხადებებს და ცნობილია, როგორც მშვიდობის აქტივისტი. 1971 წელს იგი დასახლდა ნიუ-იორკში, სადაც ვიეტნამის ომის კრიტიკის გამო რიჩარდ ნიქსონის ადმინისტრაცია ცდილობდა მის დეპორტირებას. ამის კიდევ ერთი მიზეზი ის არის, რომ ჯონი სიმღერები ხშირად ჟღერდა ანტისაომარი მოძრაობის ფარგლებში, ჰიმნების სახით. 2012 წლისათვის ლენონის მიერ აშშ-ში გაყიდული დისკების რაოდენობა 14 მილიონ ერთეულს აღემატება. როგორც ავტორს, თანაავტორს ან შემსრულებელს მას ეკუთვნის ბილბორდის 100-ეულის #1 პოზიციაზე მოხვედრილი 25 სინგლი. 2002 წელს BBC-მ ჩაატარა გამოკითხვა „100 უდიდესი ბრიტანელი“, სადაც ჯონი მერვე ადგილზე დასახელდა. 2008 წელს ჟურნალ როლინგ სტოუნის მიერ ჩატარებულ გამოკითხვაში ჯონი დასახელდა ყველა დროის საუკეთესო მომღერლებს შორის რიგით მეხუთედ. გარდაცვალების შემდეგ, 1987 წელს იგი შეყვანილი იქნა სიმღერების ავტორთა დიდების დარბაზში, ხოლო 1994 წელს - როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში. ლენონი დაიბადა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის ინგლისში, 1940 წლის 9 ოქტომბერს, ლივერპულში, ჯულიასა და ალფრედ ლენონის ოჯახში. ალფრედი იყო ვაჭარი მეზღვაური, წარმოშობით ირლანდიელი, რომელიც შვილის დაბადებისას ქვეყანაში არ იმყოფებოდა. მშობლებმა ბიჭუნას ჯონ უინსტონ ლენონი დაარქვეს, მამის მხრიდან ბაბუის, ჯონ „ჯეკ“ ლენონისა და პრემიერ-მინისტრ უინსტონ ჩერჩილის პატივსაცემად. მამა შინ ხშირად არ იყო, მაგრამ აგზავნიდან ფულად ჩეკებს იმ მისამართზე, რომელზეც ლენონი დედასთან ერთად ცხოვრობდა. ჩეკების გამოგზავნა შეწყდა, როდესაც იგი 1944 წლის თებერვალში დაიკარგა. ექვსი თვის შემდეგ იგი შინ დაბრუნდა, მაგრამ ამ დროისთვის ჯულიას ურთიერთობა ჰქონდა სხვა მამაკაცთან და ფეხმძიმედ იყო, ამიტომ მეუღლესთან ურთიერთობის აღდგენაზე უარი თქვა. მას შემდეგ, რაც დამ, მიმი სმითმა, ლივერპულის სოციალურ სამსახურში ორჯერ იჩივლა, ჯონზე მეურვეობა ჯულიამ მას გადასცა. 1946 წლის ივლისში მამამ ჯონს სმითთან მიაკითხა და ბიჭუნა ბლეკპულში წაიყვანა. მას სურდა ჯონის ახალ ზელანდიაში ფარულად თან წაყვანა. თავის პარტნიორთან, ბობი დიკინსთან ერთად, ჯულია მას გაჰყვა და ჯონს მოსთხოვა არჩევანია გაკეთება. ლენონმა ორჯერ აირჩია მამასთან დარჩენა, მაგრამ, როდესაც დედა მიდიოდა, აცრემლებული, უკან გაჰყვა. მამასთან შემდეგი შეხვედრა ჯონს მხოლოდ 20 წლის შემდეგ ჰქონდა. პატარაობისას და ბავშვობაში ჯონი ცხოვრობდა 251 Menlove Avenue-ზე დეიდასთან და ბიძამისთან, მიმი და ჯორჯ სმითებთან ერთად, რომლებსაც თავად შვილები არ ჰყავდათ. დეიდამ ჯონს ზღაპრების ბევრი წიგნი უყიდა, ხოლო ბიძიამ, რომელიც ფერმას უვლიდა, ტუჩის ჰარმონიკა აჩუქა და კროსვორდების ამოხსნაში ავარჯიშებდა. ჯულია მათთან ხშირად დადიოდა და 11 წლის ასაკში ჯონი მას ხშირად აკითხავდა ბლომფილდ როუდის 1-ში, სადაც დედა ასმენინებდა ელვის პრესლის ჩანაწერებს, ასწავლიდა ბანჯოზე დაკვრას და ფეტს დომინოს "Ain't That a Shame"-ს. 1980 წლის სექტემბერში ლენონმა ისაუბრა ოჯახსა და თავის მეამბოხე ხასიათზე: იგი ხშირად დადიოდა ბიძაშვილთან, სტენლი პარკსთან, რომელიც ფლიტვუდში ცხოვრობდა. შვიდი წლის შემდეგ პარკსებს ჯონი თან სამოგზაუროდ ან ადგილობრივ კინოთეატრებში დაჰყავდათ. სასკოლო არდადეგების დროს ისინი ხშირად ეწვეოდნენ ჯონს ლილა ჰარვისთან, კიდევ ერთ ბიძაშვილთან ერთად და ხშირად, კვირაში ორჯერ-სამჯერ მოგზაურობდნენ ბლეკპულში, სხვადასხვა სანახაობაზე დასასწრებად. ისინი ესწრებოდნენ ბლეკპულ ტაუერის ცირკის წარმოდგენებს, სადაც გამოდიოდნენ დიკი ვალენტაინი, ართურ ესკი, მაქს ბაიგრეივზი და ჯო ლოსი. პარქსი იხსენებდა, რომ ჯონს განსაკუთრებით მოსწონდა ჯორჯ ფორმბი. მოგვიანებით პარქსები საცხოვრებლად შოტლანდიაში გადავიდნენ და სამი ბიძაშვილი სასკოლო არდადეგებს იქ ერთად ატარებდა. პარქსი იხსენებდა, რომ სამივე ძალიან ახლოს იყო. „ჯონი ცხრა წლის იყო და 16 წლამდე ედინბურგიდან გავყვებოდით და ვმოგზაურობდით საოჯახო დერნესში მდებარე ნაკვეთამდე.“ როდესაც ჯონი 14 წლის იყო, ბიძია ჯორჯი ღვიძლის სისხლდენით გარდაიცვალა, 52 წლის ასაკში. ლენონს ანგლიკანური წესით ზრდიდნენ. იგი დადიოდა დავდეილის საშუალო სკოლაში. 1952 წლის სექტემბრიდან 1957 წლამდე, როდესაც ჩააბარა 11 პლუს ტიპის გამოცდა, იყო ლივერპულის კუორი ბენკის კოლეჯის მოსწავლე. ჰარვი წერს, რომ იგი იყო „მხიარული, იუმორის კარგი გრძნობით, მეგობრული, ცოცხალი ბიჭუნა.“ სასკოლო ჟურნალ The Daily Howl-ისთვის იგი ხშირად ხატავდა კარიკატურებს, მაგრამ მხატვრის ნიჭის მიუხედავად, სკოლაში ცუდი მოსწრება ჰქონდა. „ნამდვილად ცუდად ექნება საქმე...უიმედოა...უფრო კლასს ართობს...და სხვებს დროს აკარგვინებს.“ დედამისმა პირველი გიტარა 1956 წელს აჩუქა - ეს იყო იაფი აკუსტიკური Gallotone Champion, რომლისთვისაც შვილს „ასესხა“ 5 ფუნტი და 10 შილინგი - იმ პირობით, რომ გიტარა მასთან იქნებოდა და არა მიმისთან (მან იცოდა, რომ მიმის არ მოსწონდა შვილის მუსიკალური მიდრეკილებები). მიმი სკეპტიკურად უყურებდა ჯონის იმედს, რომ ოდესმე ცნობილი გახდებოდა და იმედი ჰქონდა, რომ მომავალში იგი მუსიკისგან დაიღლებოდა. მიმი ხშირად ეუბნება: „გიტარა კარგია, ჯონ, მაგრამ ამით ვერ იცოცხლებ.“ 1958 წლის 15 ივლისს, როდესაც ბიჭუნას 17 წელი შეუსრულდა, დედას, გზად შინისაკენ, როდესაც იგი სმითებისგან ბრუნდებოდა, მანქანა დაეჯახა და მოკლა. განათლების ძირითადი სერტიფიკატის, O-დონის გამოცდა ლენონმა წარუმატებლად გაიარა, ამიტომ მხოლოდ დეიდის და დირექტორის ჩარევის შემდეგ მოხვდა ლივერპულის სამხატვრო კოლეჯში. იქ მან დაიწყო სხვადასხვა სამოსის ტარები დათუნიას გამოსახულებით და სახელი გაითქვა კლასებში წესრიგის დარღვევით და მასწავლებლების გაღიზიანებით. თავდაპირველად იგი გააგდეს ხატვის ლექციებიდან, მოგვიანებით კი გრაფიკულიდან და საბოლოოდ გააფრთხილეს, რომ დასჯიდნენ, რაც, ყველაფერთან ერთად გულისხმობდა ნატურის ხატვისას შიშველი მოდელის სახით ჯდომას. ყოველწლიური გამოცდა მან ვერ ჩააბარა, მიუხედავად იმისა, რომ ეხმარებოდა კურსელი და მომავალი მეუღლე სინთია პაუელი. სწავლის დასრულებამდე, უკანასკნელ სასწავლო წლამდე იგი გამოაგდეს. მთავარი სტატია: The Quarrymen, ლენონი/მაკ-კარტნი, ბრაიან ეპსტაინი, The Beatles, ბიტლომანია, ბრიტანული შემოჭრა და უფრო პოპულარული ვიდრე იესო. 15 წლის ასაკში, 1956 წელს ლენონმა სკიფლ-ჯგუფი, The Quarrymen ჩამოაყალიბა (სახელწოდება ჯგუფმა შეიძინა კუორი ბენკის სკოლის პატივსაცემად). 1957 წლის ზაფხულისთვის ისინი ასრულებდნენ „სიმღერების ენერგიულ პროგრამას“, რომელშიც შედიოდა სკიფლის და როკ-ენ-როლის ჟანრის სიმღერები. მაკ-კარტნი ლენონმა მეორე კონცერტის დღეს გაიცნო. იგი ჩატარდა ვულტონში, წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესიის ეზოში, ვულტონში. კონცერტის შემდეგ ჯონმა მაკ-კარტნის ჯგუფში გაერთიანება შესთავაზა. მაკ-კარტნი იხსენებდა, რომ დეიდა მიმიმ იცოდა, რომ ჯონის მეგობრები დაბალი კლასის წარმომადგენლები იყვნენ და ბიჭებს ხშირად ადევნებდა თვალს, როდესაც პოლი ჯონს შინ აკითხავდა. პოლის ძმა მაიკი ამბობდა, რომ მაკ-კარტნის მამასაც არ მოსწონდა ეს მეგობრობა, ფიქრობდა რა, რომ ჯონი მშვილს რამე უსიანოვნებაში ჩაითრევდა . თუმცა, მოგვიანებით მან ჯგუფს ნება დართო 20 Forthlin Road-ზე მდებარე სახლში რეპეტიციები ჩაეტარებინათ. ამ პერიოდკში 18 წლის ლენონმა დაწერა პირველი სიმღერა "Hello Little Girl", რომელიც ხუთი წლის შემდეგ ჯგუფმა The Fourmost შეასრულა და სიმღერით ბრიტანეთის ათეულში მოხვდა. მაკ-კარტნის ინიციატივით The Quarrymen-ს წამყვანი გიტარისტის სახით შეუერთდა მისი მეგობარი, ჯორჯ ჰარისონი ლენონი თვლიდა, რომ ის მეტად ახალგაზრდა იყო (მაშინ ჯორჯი 14 წლის იყო). მაკ-კარტნის თხოვნით, ჰარისონმა ჯგუფთან ერთად ინსტრუმენტული „Raunchy“ დაუკრა ავტობუსის სახურავზე და ლენონი დათანხმდა. ბასისტის სახით ჯგუფს მოგვიანებით დაემატა სტიუარტ სეტკლიფი, ლენონის მეგობარი სამხატვრო სკოლიდან. ლენონი, მაკ-კარტნი, ჰარისონი და სეტკლიფი 1960 წლის დასაწყისში გახდნენ "The Beatles". იმავე წლის აგვისტოში ისინი ჰამბურგში გაემგზავრნენ, სადაც 48 კონცერტი ჩაატარეს. ვინაიდან დრამერი ჯერ არ ჰყავდათ, ძიების რთული პროცესის შედეგად პიტ ბესტი აიყვანეს. ლენონს 19 წელი შეუსრულდა და დეიდა შეშინებული იყო ამ მოგზაურობით, ამიტომ ჯონს ეხვეწებოდა, სწავლისთვის მიეხედა. ჰამბურგში პირველი ვიზიტის შემდეგ ჯგუფი გერმანიაში 1961 წლის აპრილში დაბრუნდა, მოგვიანებით კი - კიდევ ერთხელ, 1962 წლის აპრილში. როგორც ჯგუფის სხვა წევრები, ჰამბურგში ლენონი პრელუდინის მომხმარებელი გახდა, რაც მას ეხმარებოდა, საღამოს კონცერტების დროს ენერგიულად ყოფილიყო. ამას ამფეტამინი დაემატა. ბრაიან ეპსტაინი, რომელიც The Beatles-ის მენეჯერი 1962 წელს გახდა, მანამდე შემსრულებლების მენეჯმენტის მხრივ გამოუცდელი იყო, მაგრამ მან გავლენა იქონია წევრების ჩაცმულობაზე და სასცენო ქცევაზე. თავდაპირველად ლენონი მის მცდელობებს ეწინააღმდეგებოდა და სურდა, ჯგუფს უფრო პროფესიონალური გარეგნობა ჰქონდოდა, მაგრამ მოგვიანებით დანებდა და განაცხადა „სისხლიანი ბუშტებით გამოვალ, ოღონდ გადამიხადონ.“სეტკლიფი ჰამბურგში დარჩა და ბასზე მაკ-კარტნი გადაერთო, ხოლო ბესტი რინგო სტარის მიერ იქნა ჩანაცვლებული. 1970 წელს დაშლამდე ჯგუფის შემადგენლობა ასეთი იყო. მათი პირველი სინგლი "Love Me Do" გამოვიდა 1962 წლის ოქტომბერში და ბრიტანეთის ჩარტში #17 იყო. სადებიუტო ალბომ Please Please Me-ის ჩაწერას 10 საათიც არ დასჭირდა. ჯგუფმა იგი 1963 წლის თებერვალში ჩაწერა, როდესაც ლენონი გაიცებული იყო - ეს კარგად შეიმჩნევა იმ დღეს ჩაწერილ "Twist and Shout"-ში. ლენონის და მაკ-კარტნის ერთობლივი ძალებით დაიწერა ალბომის 14-დან 8 სიმღერა. გარდა რამდენიმე გამონაკლისისა (მათ შორის იყო ალბომის სახელწოდება), მომავალში ლენონის საყვარელი მეთოდი, სიტყვების თამაში სიმღერებში ჯერ არ გამოიყენებოდა: „უბრალოდ პოპულარულ სიმღერებს ვწერდით, ყოველგვარი აზრის გარეშე, მხოლოდ ჟღერადობაზე ვმუშაობდით. სიტყვებს მნიშვნელობა არ ჰქონდა.“ 1987 წელს მაკ-კარტნიმ განაცხადა, რომ The Beatles-ის სხვა წევრები ჯონს კერპად თვლიდნენ: „ჩვენი პატარა ელვისის როლს ასრულებდა...ყველა ჯონზე იყო დამოკიდებული. იგი იყო უფროსი და ნამდვილად ლიდერი - ყველაზე მიხვედრილი და ჭკვიანი.“ მნიშვნელოვანი წარმატება ბრიტანეთში ჯგუფმა 1964 წლის დასაწყისში მოიპოვა. ლენონი ჯგუფთან ერთად ტურნეში იმყოფებოდა, როდესაც დაიბადა მისი პირველი შვილი, ჯულიანი. სამეფო ოჯახის წინ გამოსვლისას, ლენონმა იხუმრა - „შემდეგი სიმღერისთვის თქვენ დახმარებას ვითხოვ. ვინც იაფ ადგილებზე ზის, ტაში დაუკარით. დანარჩენებმა, ძვირფასეულობა ათამაშეთ.“ ბრიტანეთში ბიტლომანიის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ ედ სალივანის შოუში, 1964 წლის თებერვალში შედგა ჯგუფის ამერიკული დებიუტი, რასაც მსოფლიო ვარსკვლავობა მოჰყვა. ორ წლიანი ტურნეს, ფილმების გადაღების და სიმღერების შექმნის პარალელურად ჯონმა დაწერა ორი წიგნი In His Own Write და A Spaniard in the Works. The Beatles საბოლოოდ აღიარეს ბრიტანეთის უმაღლეს წრეებშიც და 1965 წელს დედოფალმა ოთხივეს გადასცა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი. ლენონს აღელვებდა, რომ მსმენელები, რომლებიც The Beatles-ის კონცერტებს ესწრებოდნენ, ფანების კივილის გამო ვერ ისმენდნენ მუსიკას, რასაც ეწირებოდა ჯგუფის, როგორც მუსიკოსების, კარიერა. მის მიერ დაწერილი "Help!" გამოხატავდა მის გრძნობებს 1965 წელს: „ანუ...მე ვმღეროდი 'მიშველეთ'.“ მან მოიმატა წონაში (მოგვიანებით ამას უწოდებდა მსუქანი ელვისის პერიოდს) და ესაჭიროებოდა ცვლილებები. შემდეგი წლის იანვარში, როდესაც ლენონი, ჰარისონი და მათი მეუღლეები კბილის ექიმთან სახლში წვეულებაზე იმყოფებოდნენ, უკანასკნელმა მათ ყავაში ლსდ გაურია - ასე ჯონი პირველად ეზიარა ამ ნარკოტიკს. როდესაც შინ წასვლას აპირებდნენ, მასპინძელმა უამბო, თუ რა გასინჯეს და ჰალუცინოგენის ეფექტის გამო დარჩენა ურჩია. მოგვიანებით ისინი ღამის კლუბში შევიდნენ და ეჩვენათ, რომ იგი ცეცხლმოკიდებული იყო: „ისტერიული კივილი დავიწყეთ.“ რამდენიმე თვეში, მარტში, Evening Standard-ის ჟურნალისტ მორინ კლივის ინტერვიუში ლენონმა ისაუბრა ქრისტიანობის შესახებ: „ქრისტიანობა გაქრება,“ განაცხადა მან. „იგი გაუჩინარდება და შემცირდება. ამაზე კამათს არ ვაპირებ. მე მართალი ვარ და ჩემს სიტყვებსაც გაამართლებენ. ჩვენ ამჟამად ვართ უფრო პოპულარული ვიდრე იესო, არ ვიცი, რომელი უფრო ადრე გაქრება, როკ-ენ-როლი თუ ქრისტიანობა. იესო მართალი იყო, მაგრამ მისი მიმდევრები - შტერი და ჩვეული. სწორედ მათი სიჩლუნგეა, რომ აფუჭებს ყველაფერს.“ ინგლისში კომენტარი შეუმჩნეველი დარჩა, მაგრამ როდესაც აშშ-ის ჟურნალმა Datebook იგი ხუთი თვის შემდეგ დაბეჭდა - აგვისტოში ჯგუფის აშშ-ის ტურნეს წინ - ამერიკულ ბიბლიურ სარტყელში მან გამოიწვია დავა. ვატიკანმა საპროტესტო წერილი გამოაქვეყნა, ხოლო ესპანეთისა და ჰოლანდიის რადიოსადგურებში და სამხრეთ აფრიკის ეროვნულ სამაუწყებლო საშუალებებში შეწყდა ჯგუფის ტრანსლირება. ეპსტაინმა Datebook დაადანაშაულა ლენონის სიტყვების კონტექსტიდან ამოგლეჯაში. პრეს-კონფერენციაზე ლენონმა განაცხადა: „რომ მეთქვა, რომ ტელევიზიაა უფრო პოპულარული, ვიდრე იესო, ყველაფერი მშვიდად ჩაივლიდა.“ ლენონი ამტკიცებდა, რომ იგი გულისხმობდა იმას, თუ როგორ ხედავენ სხვა ადამიანები მათ წარმატებას, მაგრამ ჟურნალისტების მხრიდან მინიშნების შემდეგ შეაჯამა: „თუკი ისურვებთ, რომ მოვინანიო, თუკი ეს ბედნიერებას მოგიტანთ, მაშინ, კარგი, ბოდიშს ვიხდი.“ დაღლილი საკონცერტო გამოსვლებით, 1966 წლის 29 აგვისტოს ჯგუფმა გამართა უკანასკნელი კონცერტი. ლენონი კოლექტივის დატოვებაზეც ფიქრობდა. ლსდ-ის გაცნობის შემდეგ იგი ჰალუცინოგენს ხშირად იყენებდა და მთელი წლის განმავლობაში მისი გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. ბიოგრაფ იენ მაკ-დონალდის თქმით, ამან სრულიად შეცვალა მისი პიროვნება. 1967 წელს გამოსულ "Strawberry Fields Forever"-ზე Time წერდა, რომ ეს იყო „გამაოგნებელი გამომგონებლობა“. ჯგუფის ალბომმა Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band წარმოაჩინა ლენონის, როგორც ტექსტების ავტორის ნიჭი, ადრეული წლების სასიყვარულო სიმღერებთან შედარებით. აგვისტოში ჯგუფმა გაიცნო მაჰარიში მაჰეშ იოგი და დაესწრო მის მიერ ჩატარებულ ტრანსცენდენტური მედიცინის სეანსებს, რომლებიც ბანგორში (უელსი) ჩატარდა. ამ შეხვედრების პერიოდში მათ აცნობეს ეპსტაინის გარდაცვალების შესახებ. მოგვიანებით ლენონი ამბობდა: „მარცხი განვიცადეთ. მივხვდი, რომ უსიამოვნებაში ამოვყავით თავი. ნამდვილად ვერ წარმოვიდგენდი, რა შეგვეძლო, გარდა მუსიკის დაკვრისა და მეშინოდა. ვიფიქრე, რომ ყველაფერი დასრულდა და მეშინოდა“. მოგვიანებით, მაჰარიშის აშრამში ჩატარებულმა სპეციალურმა სარეაბილიტაციო კურსმა, რომელიც სამი თვით დაიგეგმა, ჯგუფის ისტორიას ერთ-ერთი ნაყოფიერი პერიოდი შემატა, რომლის დროსაც შეიქმნა მრავალი სიმღერა. ალბომებში The Beatles და Abbey Road მოხვდა მათი დიდი ნაწილი. 1967 წლის ოქტომბერში კინოთეატრებში გამოვიდა ლენონის მონაწილეობით გადაღებული შავი კომედია „როგორ მოვიგე ომი“. მაკ-კარტნიმ ორგანიზება გაუწია ეპსტაინის ზედამხედველობის გარეშე შექმნილ პირველ ფილმს „ჯადოსნური იდუმალი მოგზაურობა“, რომელიც იმავე წლის დეკემბერში გამოვიდა. მიუხედავად იმისა, რომ მან კრიტიკულად არ გაამართლა, მისმა საუნდტრეკმა დიდი წარმატება იქონია, ლენონის მიერ ლუის კეროლის გავლენით დაწერილი "I Am the Walrus"-ით. ეპსტაინის გარეშე ჯგუფის წევრები მოექცნენ სხვადასხვა ბიზნეს-საქმიანობაში. 1968 წლის თებერვალში მათ ჩამოაყალიბეს Apple Records-ის და სხვა ფილიალებისგან შემდგარი მულტიმედიური კორპორაცია Apple Corps. ლენონი ამ გადაწყვეტილებას აღწერდა, როგორც ბიზნესის სტრუქტურაში თავისუფლების მიღწევის მცდელობას. თუმცა, ნარკოტიკებთან ექსპერიმენტებისა და იოკო ონოსთან ურთიერთობის, ისევე, როგორც მაკ-კარტნის დაგეგმილი ქორწინების გამო, Apple-ს ესაჭიროებოდა პროფესიონალური ხელმძღვანელობა. თავდაპირველად ლენონმა თხოვნით მიმართა ლორდ ბიჩინგს, თუმცა მან უარი განაცხადა და ლენონს ურჩია, მუსიკაზე კვლავ ემუშავა. ამიტომ შემდეგი იყო ალენ კლაინი, რომელიც როლინგ სტოუნზის და სხვა ჯგუფების მენეჯმენტს ბრიტანული შემოჭრის პერიოდში ეწეოდა. კლაინი ჯონმა, ჯორჯმა და რინგომ Apple-ის აღმასრულებელ დირექტორად დანიშნეს , თუმცა ცნობილი იყო, რომ მაკ-კარტნის ამ კონტრაქტისთვის ხელი არასოდეს მოუწერია. მუსიკალური ნაწყვეტები: Give Peace a Chance "Give Peace a Chance", ნაწყვეტი. ეს სიმღერა ჩაწერილი იქნა 1969 წელს, როდესაც ლენონმა და ონომ გამართეს საწოლის აქცია. ბიოგრაფ ბილ ჰარის თქმით, „ლენონს სურდა მშვიდობის ჰიმნის დაწერა, რომელიც „We Shall Overcome“-ის იდეების განაგრძნობდა და მან ამ საქმეს თავი წარმატებით გაართვა.“ ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი. 1968 წელს ლენონმა მონაწილეობა მიიღო ფილმში The Rolling Stones Rock and Roll Circus (რომელიც 1966 წლამდე არ გამოსულა), Dirty Mac-ის წევრის როლში. სუპერჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ ლენონი, ერიკ კლეპტონი, კით რიჩარდსი და მიტჩ მიტჩელი, ფილმში აგრეთვე ონოს გამოსვლისას ჩნდება. ონოსთან ლენონმა 1969 ლის 20 მარტს იქორწინა. მოგვიანებით მათ გამოსცეს 20 ლითოგრაფი სერიიდან "Bag One", რომელიც მათ თაფლობის თვეს ასახავდა, თუმცა აქედან რვა უხამსი ხასიათის იყო და ჩამორთმეული იქნა. ლენონი The Beatles-ის გარდა 1968-1969 წლებში მუსიკას ონოსთან ერთად იწერდა. მათ გამოსცეს სამი ალბომი - Unfinished Music No.1: Two Virgins (უფრო მეტად ცნობილი გარეკანით), Unfinished Music No.2: Life with the Lions და Wedding Album. 1969 წელს მათ ჩამოაყალიბეს Plastic Ono Band და გამოუშვეს საკონცერტო ალბომი Live Peace in Toronto 1969. 1969-1970 წლებში ლენონმა გამოსცა სინგლები "Give Peace a Chance" (რომელიც 1969 წელს ვიეტნამში ომის საპროტესტო ჰიმნად იქცა), "Cold Turkey" (ჯონის სიმპტომების შესახებ, რომლებიც ჰეროინისადმი მიდრეკილებამ გამოიწვია) და "Instant Karma!". ბრიტანეთის ნიგერიის სამოქალაქო ომში მონაწილეობის და მისი ვიეტნამის ომში ამერიკის მხარდაჭერის პროტესტის ნიშნად ჯონმა დედოფალს დაუბრუნა მედალი, თუმცა ამან არ შეცვალა მისი, როგორც ბრიტანეთის იმპერიის კავალერის სტატუსი. ლენონმა The Beatles 1969 წლის სექტემბერში დატოვა და გადაწყვიტა, მედიაში ამის შესახებ არ ესაუბრა. თუმცა, 1970 წლის აპრილში მაკ-კარტნიმ სადებიუტო სოლო ალბომი გამოსცა და ღიად ისაუბრა ჯგუფიდან წასვლაზე, რამაც ლენონი გააღიზიანა - „ღმერთო! იდეა მიითვისა!“ იგი მოგვიანებით წერდა - „ჯგუფი მე ჩამოვაყალიბე და მე დავშალე. მარტივია.“ ჟურნალ Rolling Stone-თან უფრო გვიანდელ ინტერვიუებში იგი საუბრობდა, რომ პოლზე გამწარებული იყო: „სულელი ვიყავი, რომ არ მოვიქეცი ისე, როგორც პოლი და არ გამოვიყენე ეს საშუალება, რათა საკუთარი ალბომი გამეყიდა.“ მან აგრეთვე ისაუბრა სხვა წევრების კეთილგანწყობაზე ონოს მიმართ და იმაზე, რომ მასაც, ჰარისონსაც და სტარსაც „მობეზრდათ პოლის დამხმარე მუსიკოსების სახით არსებობა...ბრაიან ეპსტაინის გარდაცვალების შემდეგ ჩვენ მარცხი განვიცადეთ. პოლი გააქტიურად და გვმართავდა. მაგრამ როგორც მივდიოდით წინ, თუკი წრეებს ვურტყამდით?“ 1970 წელს ლენონმა და ონომ ლოს-ანჯელესში ექიმ ართურ ივანოვის ზედამხედველობით გაიარეს ძირითადი თერაპიის კურსი. იგი მიზნად ისახავდა ბავშვობაში მიღებული ემოციური ტრავმებისგან გათავისუფლებას და ოთხი თვის განმავლოვაში გრძელდებოდა, კვირაში ორი ნახევარ-ნახევარი დღის სახით. ექიმს სურდა წყვილთან უფრო ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მუშაობაც, თუმცა მათ ჩათვალეს, რომ მეტი დახმარება აღარ ესაჭიროებოდათ და ლონდონში დაბრუნდნენ. ლენონის სადებიუტო სტუდიური სოლო ალბომი John Lennon/Plastic Ono Band (1970), მაღალი შეფასებებით აღინიშნა. კრიტიკოსი გრაილ მარკუსი წერდა: „ჯონის სიმღერის „God“ უკანასკნელ სტროფში ვოკალური შესრულება, შესაძლოა, როკში საუკეთესოც იყოს.“ ალბომში შეტანილია "Mother", რომელშიც ლენონი დაუბრუნდა ბავშვობაში მიტოვების გრძნობებს, და ბობ დილანის სტილის "Working Class Hero", იერიში ბურჟუაზიულ სოციალურ სისტემა, განსაკუთრებით სტრიქონით "you're still fucking peasants", რომელიც არ ესიამოვნა სხვადასხვა მაუწყებელს. იმავე წელს ტარიკ ალის რევოლუციურმა პოლიტიკურმა ხედვამ, რომელიც ნათელი გახდა ლენონთან ინტერვიუს დროს, შთააგონა ჯონი, დაეწერა "Power to the People". ალისთან ერთად იგი აგრეთვე აპროტესტებდა ჟურნალ Oz-ის შეურაცხყოფაში უსამართლოდ დადანაშაულებას და მის სასამართლო დევნას. შედეგებს ჯონმა უწოდა „ამაზრზენი ფაშიზმი“ და ონოსთან ერთად (სახელით Elastic Oz Band) გამოსცა სინგლი "God Save Us/Do the Oz", აგრეთვე შეუერდა ჟურნალის მხარდამჭერ საპროტესტო აქციას. მუსიკალური ნაწყვეტები: Imagine "Imagine", ნაწყვეტი. ეს არის The Beatles-იდან წასვლის შემდეგ ლენონის ყველაზე ცნობილი სიმღერა. ისევე, როგორც "Give Peace a Chance", იგი ანტისაომარია, მაგრამ მისმა ტექსტმა სხვადასხვა რელიგიური უმცირესობა შეურაცხყვეს. ლენონი განმარტავდა: „თუ შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ მშვიდობიანი სამყარო, არავითარი დემონიმირებისა თუ რელიგიის გარეშე - მე უბრალოდ ვგულისხმობ, რომ არ უნდა იყოს ჩემი ღმერთი შენსაზე უფრო დიდია - მაშინ, ეს რეალურია.“ ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი. შემდეგი ალბომის Imagine (1971) შემთხვევაში კრიტიკოსთა შეფასებები უფრო შეზღუდული იყო. Rolling Stone წერდა: „მასში შეტანილია კარგი მუსიკის დიდი რაოდენობა“, მაგრამ მსმენელს აფრთხილებდა, რომ, შესაძლოა, „მასში გამოხატული პოზიციები მალე იქნება არა სულელური, არამედ უადგილო.“ ალბომის სასათაურო სიმღერა იქცა ანტისაომარი მოძრაობების ჰიმნად. კიდევ ერთი, "How Do You Sleep?", იყო პასუხი მაკ-კარტნის ტექსტებზე ალბომიდან Ram. ლენონი მიხვდა იმას, რაც პოლმა მოგვიანებით დაადასტურა - მისი ტექსტები ჯონისა და ონოს წინააღმდეგ იყო მიმართული. თუმცა, 1970-იანებში ჯონმა შეარბილა თავისი დამოკიდებულება და განაცხადა, რომ "How Do You Sleep?" საკუთარ თავზე დაწერა. 1980 წელს იგი ამბობდა: „ჯავრი ვიყარე პოლზე...სიმღერის შესაქმნელად...ეს არ იყო საზარელი მანკიერი ვენდეტა...ჯავრი ვიყარე და პოლისგან და The Beatles-ისგან დაშორების ფაქტი გამოვიყენე, ისევე, როგორც პოლთან დამოკიდებულება, რათა დამეწერა „How Do You Sleep“. სინამდვილეში მუდმივად ამაზე არ ვფიქრობ.“ 1971 წელს ლენონი და ონო საცხოვრებლად ნიუ-ოპრკში გადავიდნენ და იმავე წლის დეკემბერში გამოუშვეს სინგლი "Happy Xmas (War Is Over)". შემდეგ წელს რიჩარდ ნიქსონის ადმინისტრაციამ მიიღო „სტრატეგიული ზომები“ ლენონის ანტისაომარი და ანტი-ნიქსონური პროპაგანდის წინააღმდეგ და სცადა ლენონის დეპორტირება. 1972 წელს, მას შემდეგ, რაც ჯორჯ მაკ-გოვერმა წააგო საპრეზიდენტო არჩევნებში, ნიუ-იორკელი აქტივისტ ჯერი რუბინის სახლში გაიმართა პოსტ-საარჩევნო შეკრება, რომელშიც ჯონი მონაწილეობდა. ლენონმა მიიღო უარი შტატების მოქალაქეობაზე (კონფლიქტი მხოლოდ 1976 წელს დასრულდა). დეპრესიაში ჩავარდნილი ლენონი მოიწამლა და ჰქონდა სექსი საღამოს ერთ-ერთ დამსწრესთან, რის გამოც ონო შეცბუნებული დარჩა. ამ ინციდენტის გავლენით იოკომ დაწერა "Death of Samantha". ონოსთან და ნიუ-იორკულ ჯგუფ Elephant's Memory-სთან ერთად ჯონმა ჩაწერა ალბომი Some Time in New York City (1972). მასში წარმოდგენილია სიმღერები ქალების უფლებებზე, რასობრივ კავშირებზე, ბრიტანეთის როლზე ჩრდილოეთ ირლანდიაში და ლენონის პრობლემებზე. ჩანაწერმა დაბალი შეფასებები მიიღო და, კრიტიკოსთა აზრით, არამოსმენადი იყო. "Woman Is the Nigger of the World"-მა, გამოცემულმა სინგლის სახით იმავე წელს, 11 მაისს გაიჟღერა „დიკ კევეტის შოუს“ ეთერში. რადიოსადგურების დიდმა ნაწილმა უარი განაცხადა მის ტრანსლირებაზე სიტყვის "nigger" ("ზანგი") გამო. ჯგუფთან Elephant's Memory და მოწვეულ შემსრულებლებთან ერთად, 1972 წლის 30 აგვისტოს, ნიუ-იორკში, მედისონ-სკვერ-გარდენზე, უილბრუკის სკოლის ფსიქოლოგიური განყოფილების პაციენტების დასახმარებლად ლენონმა და ონომ გამართეს ორი საქველმოქმედო კონცერტი. ეს იყო ჯონის უკანასკნელი გამოსვლა სოლო კონცერტის ფარგლებში. ალბომის Mind Games (1973) ჩაწერის პერიოდში ჯონმა და ონომ დაშორება გადაწყვიტეს. ეს იქცა 18 თვიან პაუზად მათ ურთიერთობაში, რომელსაც „დაკარგულ შაბათ-კვირას“ (ინგლ. lost weekend) უწოდებენ. ლოს-ანჯელესსა და ნიუ-იორკში ჯონი დროს მეი პენგის საზოგადოებაში ატარებდა. Mind Games, რომლის შემსრულებლად მითითებული იყო "Plastic U.F.Ono Band", გამოვიდა 1973 წლის ნოემბერში. ჯონის მიერ დაწერილი "I'm the Greatest" შეტანილი იქნა რინგო სტარის ალბომში Ringo, რომელიც იმავე თვეში გამოვიდა. მისი ალტერნატიული დუბლი, იმავე სესიებიდან, ლენონის წამყვანი ვოკალით, შეტანილია კომპილაციაში John Lennon Anthology. 1974 წლის დასაწყისში ლენონი აქტიური მსმელი იყო. ჰარი ნილსონთან ერთად სხვადასხვა სკანდალში მისმა მოხვედრამ მიიქცია საზოგადოების ყურადღება. ორი ცნობილი უსიამოვნება მოხდა ლოს-ანჯელესის კლუბ The Troubadour-ში, მარტში. პირველ შემთხვევაში, ლენონმა შუბლზე ჩამოიკიდა ტილო (რომელიც თითქოს მენსტრუაციანი იყო) და ოფიციანტს ქალს ეჩხუბა. მეორედ, ორი კვირის შემდეგ, ლენონი და ნილსონი კლუბიდან Smothers Brothers-ის დაცინვის გამო გამოაგდეს. ლენონმა გადაწყვიტა ნილსონის ალბომის Pussy Cats პროდიუსერობა და პენგმა ყველა მუსიკოსისთვის ლოს-ანჯელესის სანაპიროზე სახლი იქირავა, მაგრამ შემდეგი თვის განმავლობაში სახლში არ წყდებოდა ანარქია და ხმისჩამწერი სესიები ქაოტური იყო. ამიტომ ლენონი პენგთან ერთად ნიუ-იორკში დაბრუნდა, რათა ალბომზე მუშაობა დაესრულებინა. აპრილში მან პროდიუსერის სახით იმუშავა მიკ ჯეგერის "Too Many Cooks (Spoil the Soup)"-ზე, რომელიც, საკონტრაქტო მიზეზით, 30 წლის განმავლობაში არ გამოცემულა. პენგმა ეს სიმღერა ჯეგერს გადასცა კომპილაციაში The Very Best of Mick Jagger (2007) შესატანად. ნიუ-იორკში დაბრუნებულმა ჯონმა ჩაწერა Walls and Bridges. იგი გამოვიდა 1974 წელს და აღინიშნა ჯონის ერთადერთი აშშ #1 სინგლით, რომელიც ცხელ ასეულში მოხვდა - ეს იყო "Whatever Gets You thru the Night", ელტონ ჯონის მონაწილეობით. (Imagine მოხვდა აშშ-ის Record World-ის ჩარტის პირველ პოზიციაზე და სხვა ქვეყნების ჩარტების სათავეებში). ალბომის მეორე სინგლი "#9 Dream" წლის ბოლომდე გამოიცა. სტარის Goodnight Vienna-ზე (1974) ლენონი მვლავ გამოჩნდა, სასათაურო სიმღერის ავტორისა და კლავიშისტის სახით. 28 ნოემბერს იგი მოულოდნელად გამოვიდა ელტონ ჯონის მადლიერების დღისადმი მიძღვნილ კონცერტზე, რომელიც მედისონ-სკვერ-გარდენზე გაიმართა. ეს იყო ერთგვარი საპასუხო დახმარება, ვინაიდან ორი მუსიკოს შეთანხმდა, რომ "Whatever Gets You thru the Night"-ში ელტონ ჯონის გამოჩენის სანაცვლოდ ლენონიც მის რომელიმე ღონისძიებაში მიიღებდა მონაწილეობას. კონცერტზე ლენონმა შეასრულა "Lucy in the Sky with Diamonds" და "I Saw Her Standing There" - უკანასკნელს მან უწოდა „ჩემი ყოფილი ძველი შორეული საცოლე პოლის სიმღერა“. დევიდ ბოუის პირველი აშშ #1 ჰიტი "Fame" ლენონმა დაწერა და 1975 წლის იანვარში მისი ჩაწერისას დაუკრა გიტარაზე და ბეკ-ვოკალები შეასრულა. იმავე თვეში ელტონ ჯონის მიერ ლენონის მონაწილეობით ჩაწერილი "Lucy in the Sky with Diamonds" (ჯონი მითითებულია ფსევდონიმით "Dr. Winston O'Boogie") ჩარტში მოხვდა. მოგვიანებით ლენონი დაბრუნდა ონოსთან და თებერვალში გამოსცა ქავერ-ალბომი Rock 'n' Roll (1975). მასში შეტანილი "Stand by Me" აშშ-სა და ბრიტანეთში ჰიტად იქცა და შემდეგი ხუთი წლის განმავლობაში მის უკანასკნელ სინგლად რჩებოდა. 18 აპრილს ჩაიწერა და ივნისში ATV-ის ეთერში გავიდა გადაცემა A Salute to Lew Grade, რომელიც აღინიშნა ჯონის უკანასკნელი სასცენო გამოსვლით. აკუსტიკური გიტარის და რვა მუსიკოსისგან შემდგარი ჯგუფის დახმარებით ლენონმა შეასრულა ორი სიმღერა ალბომიდან Rock 'n' Roll ("Stand by Me", რომელიც არ გადაიცა და "Slippin' and Slidin'"), რასაც მოჰყვა "Imagine". ეს ჯგუფი, Etc., კეფაზე ნიღბებით გამოვიდა - ეს იყო ლენონის ჩანაფიქრი, ვინაიდან, მისი აზრით, ლიუ გრეიდი, რომელსაც გადაცემა ეძღვნებოდა, ფარისეველი იყო. 1975 წლის 9 ოქტომბერს დაიბადა ჯონის მეორე შვილი, შონი, ამიტომ ლენონმა მეტი ყურადღება დაუთმო შინაურ გარემოს და ხუთი წლით მუსიკალური სამყაროდან გაქრა. თუმცა მანამდე, ერთი თვის განმავლობაში, დაასრულა EMI/Capitol-თან ურთიერთობა კონტრაქტით გათვალისწინებული კიდევ ერთი ალბომის, Shaved Fish-ის გამოცემით. ეს იყო კომპილაცია მისი გამოუცემელი სიმღერებით. ჯონი მთლიანად გადაერთო შონზე, დგებოდა დილით ადრე, ამზადებდა მისთვის საუზმეს და დროს მასთან ერთად ატარებდა. რინგო სტარის ალბომისთვის Ringo's Rotogravure (1976) მან დაწერა სიმღერა "Cookin' (In the Kitchen of Love)". ეს იყო 1980 წლამდე ჯონის უკანასკნელი სტუდიური სესია. მუსიკის შესვენების შესახებ მან 1977 წელს ტოკიოში ყოფნისას ფორმალურად განაცხადა: „მოკლედ, ყოველგვარი დიდი გადაწყვეტილებების მიღების გარეშე, ვგეგმავთ, ბავშვთან ერთად რაც შეიძლება მეტი დრო გავატაროთ და ოჯახის მიღმა არსებული საკითხებისგან დავისვენოთ.“ კარიერაში პაუზის პერიოდში ჯონი ხატავდა და შეადგინა წიგნი, რომელშიც მოხვდა როგორც ავტობიოგრაფიული, ასევე, ავტორის თქმით, „შეშლილი მასალა“, გამოცემული უკვე სიკვდილშემდგომ. 1980 წლის ოქტომბერში ლენონი დაბრუნდა სინგლით "(Just Like) Starting Over", რომელიც შემდეგ თვეში ალბომზე Double Fantasy გამოვიდა. უკანასკნელში მოხვდა სიმღერები, დაწერილი ივნისში, სამოგზაურო ლაინერზე, გზად ბერმუდის კუნძულებისკენ. მათში აისახა მუსიკოსის ოჯახური ცხოვრება. დამატებითი დარჩენილი მასალა დაგეგმილი იყო Milk and Honey-ში შესატანად (იგი საბოლოოდ 1984 წელს გამოვიდა). Double Fantasy, გამოცემული ჯონის და ონოს მიერ, წარმატებული არ ყოფილა. Melody Maker, მაგალითად, წერდა, რომ იგი იყო „ტკბილი უნაყოფობა...სასტიკად მოსაწყენი“. მთავარი სტატია: ჯონ ლენონის მკვლელობა. 1980 წლის 8 დეკემბერს, დაახლოებით 22:50-ზე, როდესაც ლენონი და ონო ბრუნდებოდნენ დაკოტაში (ნიუ-იორკი) მდებარე ბინაში, მათ სადარბაზოსთან დახვდა მარკ დევიდ ჩეპმენი. მან ჯონს ოთხჯერ ესროლა ზურგში. ლენონი გადაყვანეს ახლოს მდებარე რუზველტის ჰოსპიტალის რეანიმაციაში. 23:07-ზე იგი გარდაიცვალა. მანამდე ლენონმა ჩეპმენის მიერ მიწოდებულ Double Fantasy-ზე ავტოგრაფი დატოვა. მეორე დღეს ონომ განცხადება გაავრცელა: „ჯონის დასაფლავება არ გაიმართება“. მან იგი დაასრულა სიტყვებით: „ჯონს უყვარდა ადამიანები და მათთვის ლოცულობდა. გთხოვთ, მისთვისაც ილოცოთ.“ ჰარტსდეილში (ნიუ-იორკი), ფერნკლიფის სასაფლაოზე მოხდა მუსიკოსის ნეშტის კრემაცია. ფერფლი ონომ გაფანტა ნიუ-იორკის ცენტრალურ პარკში, სადაც მოგვიანებით აგებული იქნა ძეგლი „Strawberry Fields“. ჩეპმენი დამნაშავედ ცნეს და იგი ციხეში შემდეგი 20 წლით მოხვდა. 2016 წლისთვის, მიუხედავად ცხრა აპელირებისა, მან გათავისუფლებაზე უარი მიიღო. ლენონმა სინთია პაუელი (1939–2015) გაიცნო 1957 წელს, ლივერპულის ხელოვნების კოლეჯში სტუდენტობისას. მიუხედავად იმისა, რომ პაუელს ეშინოდა ლენონის ქცევის და გარეგნობის, მან შეიტყო, რომ ჯონს მოსწონდა ფრაგი მსახიობი ბრიჯიტ ბარდო, ამიტომ თმა ქერად შეიღება. ლენონმა მას ხელი სთხოვა, თუმცა სინთიამ უპასუხა, რომ უკვე დანიშნული იყო და მიაძახა: „ჩემზე ქორწინება არ მითხოვია, ხომ ასეა?“ პაუელი ხშირად ახლდა ლენონს Quarrymen-ის კონცერტებზე და მაკ-კარტნის მეგობარ გოგონასთან ერთად ჰამბურგში მის მოსანახულებლად იმოგზაურა. თავად ლენონი ბუნებით ეჭვიანი იყო, რაც შემდგომში აგრესიაში გადაიზარდა. იგი ხშირად აშინებდა პაუელს თავისი რეაქციით და ფიზიკური ძალადობით. მოგვიანებით მან ახსენა, რომ ონოსთან შეხვედრამდე ქალებისადმი შოვინისტურ დამოკიდებულებაში ეჭვი არასოდეს შეჰპარვია. იგი ამბობდა, რომ The Beatles-ის „Getting Better“ სწორედ მის საკუთარ ამბავზეა: „ჩემს ქალთან უხეში ვიყავი და ფიზიკურად – ნებისმიერთან. ვცემდი. საკუთარ თავს ვერ გამოვხატავდი და ვცემდი. კაცებს ვეჩხუბებოდი და ქალებს ვცემდი. ამიტომ არის, რომ ყოველთვის მშვიდობაზე ვსაუბრობ.“ 1962 წლის ივლისში თავის რეაქციაზე, როდესაც შეიტყო, რომ სინთია ფეხმძიმედ იყო, ჯონი იხსენებდა, რომ სინთიას უთხრა: „ერთადერთი დაგვრჩენია, სინ. უნდა დავქორწინდეთ.“ მათ 23 აგვისტოს იქორწინეს, მაუნტ-პლეზენტის სამოქალაქო აქტების სარეგისტრაციო ოფისში, ლივერპულში. მეჯვარე იყო ბრაიან ეპსტაინი. ლენონის ქორწინება დაემთხვა ბიტლომანიის დაწყებას. ჯონი გამოვიდა ჯგუფთან ერთად კონცერტზე იმავე საღამოს და შემდგომშიც გრაფიკის მიხედვით მუშაობა განაგრძო. თავად ეპსტაინს ეშინოდა, რომ მსმენელებს დაქორწინებული ბიტლისადმი უნდობლობა ექნებოდათ, ამიტომ ჯონს სთხოვა, ქორწინების დეტალები გაესაიდუმლოებინა. ჯულიანი დაიბადა 1963 წლის 8 აპრილს. ლენონი ამ დროს ტურნეში იყო და შვილი მხოლოდ სამი დღის შემდეგ იხილა. სინთიას აზრით, წყვილის პრობლემების მიზეზი იყო LSD-ის გამოყენება. მისი აზრით, ნარკოტიკებით გატაცების გამო ლენონმა მისდამი ინტერესი მალევე დაკარგა. როდესაც The Beatles-მა მიემგზავრებოდა ბანგორში (უელსი), 1967 წელს, მაჰარიში მაჰეშ იოგის სემინარზე დასასწრებად, პოლიციელმა ვერ იცნო სინთია და თვითმფრინავში არ აუშვა. სინთია მოგვიანებით იხსენებდა, რომ ეს ქორწინების დასასრულის სიმბოლო იყო. მას შემდეგ, რაც იგი დაბრუნდა შინაურ კენვუდში, ჯონი იოკო ონოსთან ერთად აღმოაჩინა და მეგობრებთან წავიდა. ალექსის მარდასი მოგვიანებით ამბობდა, რომ სინთიასთან ღამე გაატარა, რამდენიმე კვირის შემდეგ კი ამცნო მას, რომ ჯონი აპირებდა გაყრას და ჯულიანის მეურვეობას, ცდილობდა რა დაემტკიცებინა, რომ სინთიამ მას უღალატა. ხანგრძლივი დავის შემდეგ ლენონი დანებდა და სინთიასთან თანასწორი უფლებებით გაყრა არჩია. ყოველივე 1968 ნოემბერში, სასამართლოს გარეშე გადაწყდა. შეთანხმების თანახმად, ლენონი ყოფილ მეუღლეს წლიურად გადასცემდა 100 000 გირვანქა სტერლინგს. მთავარი სტატია: ჯონ ლენონის დისკოგრაფია და The Beatles-ის დისკოგრაფია. Unfinished Music No.1: Two Virgins (იოკო ონოსთან) (1968) Unfinished Music No.2: Life with the Lions (იოკო ონოსთან) (1969) Wedding Album (იოკო ონო სთან) (1969) John Lennon/Plastic Ono Band (1970) Imagine (1971) Some Time in New York City (იოკო ონოსთან) (1972) Mind Games (1973) Walls and Bridges (1974) Rock 'n' Roll (1975) Double Fantasy (იოკო ონოსთან) (1980) Milk and Honey (იოკო ონოსთან)(1984) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ჯონ ლენონი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი ჯონ ლენონი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში BBC-ის არქივი ჯონ ლენონის შესახებ NPR-ის არქივი ჯონ ლენონის შესახებ გფბ-ს საქმე ჯონ ლენონის შესახებ ↑ https://johnlennonpeace.weebly.com/the-john-lennon-peace-movement.html ↑ Lennon's 70th birthday. Rock and Roll Hall of Fame. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 April 2015. ციტირების თარიღი: 8 October 2010. ↑ ჰარი 2000b, p. 504. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ სპიცი 2005, p. 24: "Julia offered the name in honour of ... Winston Churchill". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 24: "The entire Stanley clan gathered nightly at Newcastle Road". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 54: "Until then he had sent her money each month from his wages, but now it stopped". sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 26: "In February 1944 ... he was arrested and imprisoned. Freddie subsequently disappeared for six months". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 27. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 56: "Alf admitted to her that he had planned to take John to live in New Zealand". sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 30: "Julia went out of the door ... John ran after her". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 497. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 56: "Hard to see why Mimi wanted John, as she had always said she didn't want children". sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 32: "When he was old enough, taught John how to solve crossword puzzles". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 48: "To get them started, she applied the triad to 'Ain't That a Shame'". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ Sheff 1981, pp. 134–136. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFSheff1981 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 32: "Parkes recalled ... Leila and John to the cinema as often as three times a day". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ჰარი 2009. sfn error: no target: CITEREFჰარი2009 (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 702. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 819. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 411. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ სპიცი 2005, pp. 32–33. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 40. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ClassReports 2008. ↑ სპიცი 2005, p. 45. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ნორმანი 2008, p. 89. sfn error: no target: CITEREFნორმანი2008 (help) ↑ მაილზი 1997, p. 48. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 100. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 553–555. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ლენონი 2005, p. 50. sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 738. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ სპიცი 2005, p. 95. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ სპიცი 2005, pp. 93–99. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ მაილზი 1997, p. 44. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ მაილზი 1997, p. 32. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ მაილზი 1997, pp. 38–39. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 47. sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 337–338. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ მაილზი 1997, pp. 47, 50. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ მაილზი 1997, pp. 47. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 64. sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ მაილზი 1997, p. 57. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 53. sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ მაილზი 1997, pp. 66–67. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ ლენონი 2005, p. 57. sfn error: no target: CITEREFლენონი2005 (help) ↑ The Beatles 2000, p. 67. ↑ ფრენკელი 2007. sfn error: no target: CITEREFფრენკელი2007 (help) ↑ 47.0 47.1 ჰარი 2000b, p. 721. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ლუისონი 1988, pp. 24–26: "Twist and Shout, which had to be recorded last because John Lennon had a particularly bad cold". sfn error: no target: CITEREFლუისონი1988 (help) ↑ სპიცი 2005, p. 376: "He had been struggling all day to reach notes, but this was different, this hurt". sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ დოგეტი 2010, p. 33. sfn error: no target: CITEREFდოგეტი2010 (help) ↑ შენანი 2007. sfn error: no target: CITEREFშენანი2007 (help) ↑ კოულმენი 1984a, pp. 239–240. sfn error: no target: CITEREFკოულმენი1984a (help) ↑ London Gazette 1965, pp. 5487–5489. ↑ კოულმენი 1984a, p. 288. sfn error: no target: CITEREFკოულმენი1984a (help) ↑ გულდი 2008, p. 268. sfn error: no target: CITEREFგულდი2008 (help) ↑ ლოურენსი 2005, p. 62. sfn error: no target: CITEREFლოურენსი2005 (help) ↑ The Beatles 2000, p. 171. ↑ 58.0 58.1 ჰარი 2000b, p. 570. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ გულდი 2007, pp. 307–9. sfn error: no target: CITEREFგულდი2007 (help) ↑ ლუისონი 1992, pp. 212–213. sfn error: no target: CITEREFლუისონი1992 (help) ↑ ნორმანი 2008, p. 449. sfn error: no target: CITEREFნორმანი2008 (help) ↑ 62.0 62.1 გულდი 2007, p. 346. sfn error: no target: CITEREFგულდი2007 (help) ↑ ბრაუნი 1983, p. 222. sfn error: no target: CITEREFბრაუნი1983 (help) ↑ გულდი 2008, p. 319. sfn error: no target: CITEREFგულდი2008 (help) ↑ MacDonald 2005, p. 281. ↑ Time 1967. ↑ BBC News 2007b. ↑ Brown 1983, p. 276. ↑ მაილზი 1997, p. 397. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ Hoppa 2010. ↑ მაილზი 1997, p. 349-373. sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ Logan 1967. ↑ ლუისონი 1988, p. 131. sfn error: no target: CITEREFლუისონი1988 (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 31. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ TelegraphKlein 2010. ↑ მაილზი 1997, p. 549: "Paul never did sign the management contract". sfn error: no target: CITEREFმაილზი1997 (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 276–278. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 774–775. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Fawcett 1976, p. 185. ↑ კოულმენი 1984a, p. 279. sfn error: no target: CITEREFკოულმენი1984a (help) ↑ კოულმენი 1984a, pp. 48–49. sfn error: no target: CITEREFკოულმენი1984a (help) ↑ Perone 2001, pp. 57–58. ↑ ჰარი 2000b, pp. 160–161. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ მაილზი and Badman 2003. sfn error: no target: CITEREFმაილზი_and_Badman2003 (help) ↑ „Beatles fans call for return of MBE medal rejected by John Lennon“. The Daily Telegraph. 2 August 2013. ციტირების თარიღი: 2 August 2013. ↑ ჰარი 2000b, pp. 615–617. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Edmondson 2010, pp. 129–130. ↑ სპიცი 2005, pp. 853–54. sfn error: no target: CITEREFსპიცი2005 (help) ↑ Loker 2009, p. 348. ↑ Wenner 2000, p. 32. ↑ Wenner 2000, p. 24. ↑ ჰარი 2000b, pp. 408–410. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Blaney 2005, p. 56. ↑ ჰარი 2000b, pp. 640–641. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Riley 2002, p. 375. ↑ Schechter 1997, p. 106. ↑ Wiener 1990, p. 157. ↑ ჰარი 2000b, p. 382. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 382–383. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Gerson 1971. ↑ Vigilla 2005. ↑ Goodman 1984. ↑ ჰარი 2000b, pp. 354–356. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Peebles 1981, p. 44. ↑ Allmusic 2010f. ↑ Bill DeMain. John Lennon and the FBI. Dangerous Liaisons: The FBI Files of Musicians. Performing Songwriter. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 იანვარი 2013. ციტირების თარიღი: 19 January 2013. ↑ Alan Glenn. (27 December 2009) The Day a Beatle Came to Town. The Ann Arbor Chronicle. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ნოემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 19 January 2013. ↑ Wiener 1990, p. 204. ↑ LennoNYC, PBS Television 2010 ↑ BBC News 2006a. ↑ Landau 1974. ↑ ჰარი 2000b, pp. 979–980. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Deming 2008. ↑ The Rock and Roll Hall of Fame and Museum 1994. ↑ ჰარი 2000b, pp. 698–699. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 927–929. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 735. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ The Very Best of Mick Jagger liner notes ↑ Badman 2001, 1974. ↑ RECORD WORLD 1971. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-08-31. ციტირების თარიღი: 2015-01-12.. Record World. Geocities.com. Retrieved 21 July 2014. ↑ ჰარი 2000b, p. 284. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 970. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ The Rock and Roll Hall of Fame and Museum 1996. ↑ ჰარი 2000b, pp. 240, 563. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ 125.0 125.1 ჰარი 2000b, p. 758. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Madinger, Eight Arms to Hold You, 44.1 Publishing, 2000, ISBN 0-615-11724-4 ↑ 127.0 127.1 127.2 Sheff 1981. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFSheff1981 (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 553. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, p. 166. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Bennahum 1991, p. 87. ↑ ჰარი 2000b, p. 814. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ BBC News 2006b. ↑ Schinder & Schwartz 2007, p. 178. ↑ Ginell 2009. ↑ Badman 2001, 1980. ↑ Ingham 2006, p. 82. ↑ ჰარი 2000b, p. 145. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 692. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ ჰარი 2000b, pp. 510. sfn error: no target: CITEREFჰარი2000b (help) ↑ Inmate Population Information Search. Nysdoccslookup.doccs.ny.gov. ციტირების თარიღი: 27 სექტემბერი 2014. ↑ „John Lennon's killer Mark Chapman denied parole again“. BBC News. 29 აგვისტო 2016. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 სექტემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 17 სექტემბერი 2016. ↑ Lennon 2005, pp. 17–23. ↑ Lennon 2005, p. 21. ↑ Lennon 2005, pp. 89–95. ↑ Harry 2000b, pp. 492–493. ↑ Lennon 2005, p. 91. ↑ Harry 2000b, pp. 493–495. ↑ Lennon 2005, p. 113. ↑ Harry 2000b, pp. 496–497. ↑ Warner Brothers 1988. ↑ Lennon 2005, p. 305–306. Ali, Tariq (20 December 2006). „John Lennon, the FBI and me“. The Guardian. UK. ციტირების თარიღი: 18 August 2010. David Bowie – Billboard Singles. AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. Elton John – Billboard Singles. AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. John Lennon – Billboard Singles. AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. John Lennon Discography, Singles & EPs, Happy Xmas (War is Over). AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. Peter and Gordon – Billboard Singles. AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. The Beatles – Billboard Singles. AllMusic. ციტირების თარიღი: 13 November 2010. Anderson, Jennifer Joline (2010). John Lennon: Legendary Musician & Beatle. ABDO Publishing Company. ISBN 978-1-60453-790-1. ციტირების თარიღი: 24 July 2011.  Babiuk, Andy (2002). Beatles Gear. Backbeat. ISBN 978-0-87930-731-8.  Badman, Keith (2001). The Beatles Diary, Volume 2 : After the Break-Up, 1970–2001. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-8307-6.  Badman, Keith (2003). The Beatles Off The Record: The Dream Is Over. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9199-6.  „100 great British heroes“. BBC News. 21 August 2002. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. „1969: Millions march in US Vietnam Moratorium“. BBC News. 15 October 1969. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |year= / |date= mismatch-ში (დახმარება) The Beatles in Bangor. BBC News. ციტირების თარიღი: 18 December 2014. „Judge releases Lennon letters“. BBC News. 19 February 2000. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. „Lennon filmmakers credit campaign“. BBC News. 12 October 2006. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. „Lennon ship log book up for sale“. BBC News. 27 March 2006. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. The Lennon–McCartney Songwriting Partnership. BBC News (4 November 2005). „US chat show veteran Douglas dies“. BBC News. 12 August 2006. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. Lennon killer is denied parole for the sixth time. BBC News (7 სექტემბერი 2010). ციტირების თარიღი: 8 სექტემბერი 2010. Bennahum, David (1991). The Beatles After the Break-Up: In Their Own Words. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-2558-8.  Blaney, John (2005). John Lennon: Listen to this Book. Paper Jukebox. ISBN 978-0-9544528-1-0.  Bright, Martin (20 February 2000). „Lennon aided IRA, claims MI5 renegade“. The Guardian. UK. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Brooks, Richard (13 June 2009). „Julian Lennon gives family peace a chance“. The Times. UK. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ივნისი 2011. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Brooks, Xan (23 სექტემბერი 2005). „Lennon too stoned to be a revolutionary“. The Guardian. UK. ციტირების თარიღი: 22 December 2010. Brown, Peter (1983). The Love You Make: An Insider's Story of The Beatles. McGraw Hill. ISBN 0-07-008159-X.  Browne, Jackson (12 November 2008). „100 Greatest Singers of All Time“. Rolling Stone. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 სექტემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 10 სექტემბერი 2010. Buchanan, Jason. (2009)Overview of Twenty to Life: The Life and Times of John Sinclair. Allmovie. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Calkin, Graham. (2002)Anthology. Graham Calkin. ციტირების თარიღი: 9 December 2010. Cohen, Claire (10 January 2008). „Churchill? A troublemaker. Lennon? A useless clown. And as for that girl Thatcher ...“. Daily Mail. UK. ციტირების თარიღი: 7 December 2010. Cohn, Jonathan (23 December 2010, 6 January 2011). „The Lost Lennon Tapes“. Rolling Stone (1120/1121). შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება) Cleave, Maureen (10 May 2010). „The John Lennon I Knew“. The Daily Telegraph. London. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 დეკემბერი 2007. ციტირების თარიღი: 20 December 2007. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |year= / |date= mismatch-ში (დახმარება) კოულმენი, Ray (1984). John Winston Lennon. Sidjwick & Jackson. ISBN 978-0-283-98942-1.  Coleman, Ray (1984). John Ono Lennon: Volume 2 1967–1980. Sidgwick & Jackson. ISBN 978-0-283-99082-3.  Coleman, Ray (1992). Lennon: The Definitive Biography. Harper. ISBN 0-06-098608-5.  Deming, Mark. (2008)Overview of John Lennon: Live in New York City. Allmovie. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Doggett, Peter (2010). You Never Give Me Your Money: The Beatles After the Breakup. HarperCollins. ISBN 978-0-06-177446-1.  Edmondson, Jacqueline (2010). John Lennon: A Biography. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-37938-3.  Emerick, Geoff; Massey, Howard (2006). Here, There and Everywhere: My Life Recording the Music of the Beatles. Penguin Books. ISBN 1-59240-179-1.  Everett, Walter (1999). The Beatles as Musicians: Revolver through the Anthology. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512941-0.  Everett, Walter (2001). The Beatles as Musicians: The Quarry Men through Rubber Soul. Oxford University Press. ISBN 0-19-514104-0.  Fawcett, Anthony (1976). John Lennon: One Day at a Time. Evergreen. ISBN 978-0-394-17754-0.  Frankel, Glenn (26 August 2007). „Nowhere Man (p4)“. The Washington Post. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Friedman, John S. (2005). The Secret Histories: Hidden Truths that Challenged the Past and Changed the World. Macmillan. ISBN 978-0-312-42517-3.  Gerson, Ben (28 October 1971). „Imagine“. Rolling Stone. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 სექტემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 12 November 2010. Ginell, Richard S.. (2009)Milk and Honey Review. AllMusic. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Glenn, Alan (2009). „The Day a Beatle Came to Town“. The Ann Arbor Chronicle. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ნოემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 9 December 2010. Goldman, Albert Harry (2001). The Lives of John Lennon. Chicago Review Press. ISBN 978-1-55652-399-1.  გუდმენი, ჯოან (December 1984). „Playboy Interview with Paul and Linda McCartney“. Playboy. გულდი, ჯონათან (2008). Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America. Piatkus. ISBN 978-0-7499-2988-6.  Grammy Award Winners. National Academy of Recording Arts and Sciences. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 მაისი 2010. ციტირების თარიღი: 28 April 2010. Gregory, Chris (2007). Who Could Ask For More: Reclaiming The Beatles. The Plotted Plain Press. ISBN 978-0-9557512-0-2.  Greenberg, Keith Elliot (2010). December 8, 1980: The Day John Lennon Died. Backbeat Books. ISBN 978-0-87930-963-3.  ჰარი, Bill (2000a). The Beatles Encyclopedia: Revised and Updated. Virgin Publishing. ISBN 0-7535-0481-2.  Harry, Bill (2000b). The John Lennon Encyclopedia. Virgin. ISBN 0-7535-0404-9.  Harry, Bill (2009). „John Lennon and Blackpool“. Mersey Beat. ციტირების თარიღი: 5 December 2010. Holsinger, M. Paul (1999). War and American popular culture: a historical encyclopedia, Volume 1998. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-29908-7.  Hoppa, Jocelyn (10 November 2010). „Celluloid Heroes: John Lennon and How I Won the War“. Crawdaddy!. ციტირების თარიღი: 15 November 2010. Ingham, Chris (2006). The Rough Guide to The Beatles. Rough Guides. ISBN 978-1-84353-720-5.  Kruse, Robert J. II (2009). „Geographies of John and Yoko's 1969 Campaign for Peace: An Intersection of Celebrity, Space, Art,and Activism“, რედ. Johansson, Ola, Bell, Thomas L., editors: Sound, Society and the Geography of Popular Music. Ashgate, გვ. 11–32. ISBN 978-0-7546-7577-8.  Landau, Jon (3 January 1974). „Mind games“. Rolling Stone. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ნოემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 12 November 2010. ლოურენსი, კენ (2005). John Lennon: In His Own Words. Andrews McMeel Publishing. ISBN 978-0-7407-5477-7.  ლოურენსი, რობ (2009). The Modern Era of the Les Paul Legacy: 1968–2008. Hal Leonard. ISBN 978-1-4234-5531-8.  ლენონი, Cynthia (1978). A Twist of Lennon. Avon. ISBN 978-0-380-45450-1.  Lennon, Cynthia (2005). John. Crown Publishers. ISBN 978-0-307-33855-6.  ლუისონი, მარკ (1988). The Beatles Recording Sessions. Harmony Books. ISBN 0-517-57066-1.  Logan, Nick (25 November 1967). „Magical Mystery Tour“. NME. UK. Loker, Bradford E. (2009). History with the Beatles. Dog Ear Publishing. ISBN 978-1-60844-039-9.  „Most Excellent Order of the British Empire“. The London Gazette (supplement). 4 June 1965. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. MacDonald, Ian (2005). Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties. Pimlico. ISBN 1-84413-828-3.  McGinty, Stephen (12 August 2010). „Jimmy Reid: A working-class hero and the saviour of Clyde yards“. The Scotsman. UK. ციტირების თარიღი: 18 August 2010. მაილზი, Barry (1997). Paul McCartney: Many Years From Now. Henry Holt & Company. ISBN 0-8050-5248-8.  Miles, Barry; Badman, Keith (2001). The Beatles Diary: The Beatles Years. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-8308-3.  Norman, Philip (25 May 1981). „A Talk with Yoko“. New York. Norman, Philip (2008). John Lennon: The Life. Ecco. ISBN 978-0-06-075401-3.  Pang, May (2008). Instamatic Karma: Photographs of John Lennon. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-37741-0.  Peebles, Andy; Lennon, John; Ono, Yoko (1981). The Lennon tapes: John Lennon and Yoko Ono in conversation with Andy Peebles, 6 December 1980. BBC. ISBN 978-0-563-17944-3.  Perone, James E. (2001). Songs of the Vietnam Conflict. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-31528-2.  Prown, Pete; Newquist, Harvey P. (1997). Legends of Rock Guitar: The Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists. Hal Leonard. ISBN 978-0-7935-4042-6.  RIAA: Searchable database. RIAA (2010). ციტირების თარიღი: 21 February 2010. RIAA Gold & Platinum Top Selling Artists. RIAA. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 ივლისი 2013. ციტირების თარიღი: 5 March 2010. Roberts, David (2001). Guinness World Records: British Hit Singles (14th Edition). Guinness World Records Limited. ISBN 0-85156-156-X.  Riley, Tim (2001). Tell me why: a Beatles commentary. Da Capo Press. ISBN 978-0-306-81120-3.  David Bowie. Rock and Roll Hall of Fame (1996). ციტირების თარიღი: 10 May 2010. „The RS 500 Greatest Albums of All Time“. Rolling Stone. 18 November 2003. ციტირების თარიღი: 28 April 2010. „100 Greatest Artists of All Time“. Rolling Stone. 12 April 2008. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. Seaman, Frederic (1991). The Last Days of John Lennon. Birch Lane Press. ISBN 1-55972-084-0.  Ryan, David Stuart (1982). John Lennon's Secret. Kozmik Press Centre. ISBN 978-0-905116-08-2.  Schechter, Danny (1997). The More You Watch, the Less You Know: News Wars/Submerged Hopes/Media Adventures. Seven Stories Press. ISBN 1-888363-80-0.  Schinder, Scott; Schwartz, Andy (2007). Icons of Rock: An Encyclopedia of the Legends Who Changed Music Forever. Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33845-8.  Sheff, David (January 1981). „Interview with John Lennon and Yoko Ono“. Playboy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 სექტემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 11 November 2010. შეფი, დევიდ; გოლსონი, ჯ. ბარი (რედაქტორი) (1981). The Playboy Interviews with John Lennon and Yoko Ono. Playboy. ISBN 978-0-87223-705-6.  შენანი, პედი (26 November 2007). „What will Liz think of these?“. The Liverpool Echo. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. სპიცი, Bob (2005). The Beatles: The Biography. Little, Brown. ISBN 0-316-80352-9.  „Other noises, Other notes“. Time. 3 March 1967. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 აგვისტო 2013. ციტირების თარიღი: 27 November 2010. The Beatles (2000). The Beatles Anthology. Chronicle Books. ISBN 0-8118-2684-8.  Wins and Nominations by Artist: John Lennon. The Brit Awards. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 ოქტომბერი 2011. ციტირების თარიღი: 25 April 2010. John Lennon. The Rock and Roll Hall of Fame (1994). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 დეკემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 10 May 2010. „Celebrity Obituaries – Allen Klein“. The Telegraph. 5 July 2009. ციტირების თარიღი: 5 December 2010. „FBI Releases Last Pages From Lennon File“. The Washington Post. 20 December 2006. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. Urish, Ben; Bielen, Kenneth G (2007). The Words and Music of John Lennon. Praeger. ISBN 978-0-275-99180-7.  Vigilla, Hubert (29 August 2005). „Album Review : John Lennon – Imagine“. Treble. ციტირების თარიღი: 2 October 2014. Wald, Jonathan (6 October 2004). „Lennon killer denied parole“. CNN. ციტირების თარიღი: 11 May 2010. Warner Brothers. John Lennon: Imagine, Cynthia Lennon Interview. [DVD]. Warner Brothers. Wenner, Jann S (2000). Lennon Remembers. Verso. ISBN 1-85984-600-9.  Wiener, Jon (1990). Come Together: John Lennon in His Time. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-06131-8.  Wiener, Jon (1999). Gimme Some Truth: The John Lennon FBI Files. University of California Press. ISBN 0-520-22246-6.  Wiener, Jon (19 December 2006). „He didn't have to do it. That's one reason he's still admired“. The Guardian. UK. ციტირების თარიღი: 18 August 2010. დამატებითი ლიტერატურა Kane, Larry (2007). Lennon Revealed. Running Press. ISBN 978-0-7624-2966-0 Pang, May; Edwards, Henry (1983). Loving John: The Untold Story. Warner Books. ISBN 0-446-37916-6. Riley, Tim (2011). Lennon: Man, Myth, Music. Hyperion. ISBN 978-1401324520 Wiener, Jon. The John Lennon FBI Files Yorke, Richard (1969). "John Lennon: Ringo's Right, We Can't Tour Again" დაარქივებული 2007-12-10 საიტზე Wayback Machine. , New Musical Express, 7 June 1969, reproduced by Crawdaddy!, 2007.