laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალექსანდრე გლაზუნოვი

ალექსანდრე გლაზუნოვი (რუს. Алекса́ндр Константи́нович Глазуно́в; დ. 10 აგვისტო, 1865 — გ. 21 მარტი, 1936) — რუსი კომპოზიტორი, დირიჟორი, პედაგოგი, მუსიკის საზოგადო მოღვაწე, რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (1922). მუსიკაში მეცადინეობდა ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვთან. დაუახლოვდა „მძლავრი ჯგუფის“ კომპოზიტორთა გაერთიანებას. 16 წლისამ დაწერა პირველი სიმფონია. გლაზუნოვი ასევე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში. 1888-იდან იწყებს სადირიჟორო მოღვაწეობას, ხოლო 1928 წელს საცხოვრებლად გადავიდა საზღვარგარეთ. ითვლება რუსული კლასიკური მუსიკის ტრადიციების გამგრძელებელად. გლაზუნოვის შემოქმედებაში აღსანიშნავია: 8 სიმფონია (IX დაუმთავრებელი), უვერტიურები, სიმფონიური პოემები, სიმფონიური სურათები, სიუიტები, სამი ბალეტი, (მ. შ. ცნობილი „რაიმონდა“ 1898). გლაზუნოვს შექმნილი აქვს კონცერტები, ცნობილი კონცერტი ვიოლინოსათვის (1904), აგრეთვე კონცერტები ჩელოს, ხმისა და საქსოფონისათვის; კამერულ-ინსტრუმენტული (7 სიმებიანი კვარტეტი) და საგუნდო ნაწარმოებები, 20-ზე მეტი რომანსი და სხვა. რიმსკი-კორსაკოვთან ერთად დაამთავრა ალექსანდრე ბოროდინის ოპერა „თავადი იგორი“, მეხსიერებით აღადგინა ამ ოპერის უვერტიურა და ბოროდინის მე-5 სიმფონიის ორი ნაწილი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ალექსანდრე გლაზუნოვი“ ვიკისაწყობში. ვიკიწყაროში? არის ტექსტი 1911 Encyclopædia Britannica-ს სტატიებიდან თემაზე: ალექსანდრე გლაზუნოვი ალექსანდრე გლაზუნოვი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ალექსანდრე გლაზუნოვი — უფასო ნოტები მუსიკალური ნოტების საერთაშორისო ბიბლიოთეკის პროექტის საიტზე (IMSLP) ნამუშევრების სია
ჩაის ჩრჩილი

ჩაის ჩრჩილი (ლათ. Haplochrois theae, ძველად Parametriotes theae) — მწერი ქერცლფრთიანების რიგისა. პირველად აღწერეს ჩაქვში 1915 წელს. ჩაის ჩრჩილის პეპელა ტანად პატარაა, ფერად — მორუხო-მონაცრისფრო. ფრთების შლილი 9,5-11 მმ. ჩაის მცენარეს აზიანებს მატლი, რომელიც ფოთლით ან ყლორტით იკვებება. მწერი ფოთლებზე ქმნის მომრგვალო ნაღმებს. როცა ყლორტის გულით იკვებება, ყლორტი ხმება. წლის განმავლობაში ჩაის ჩრჩილი ერთ თაობას იძლევა. ზამთრობს მატლის სახით. პეპლები გამოფრინდებიან ივლის-აგვისტოში. ჩაის ჩრჩილი უმთავრესად გავრცელებულია ჩაის სათესლე პლანტაციებში. ბრძოლის ღონისძიებანი: დაზიანებული ფოთლების და ყლორტების გასხვლა, დაწვა, სათესლე პლანტაციებში ცალკეული ბუჩქის შეხურება 0,2%-იანი ფოსფამიდის ხსნარით. ჰაჯიბეილი ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75.
ჩაის ხარისხოვანი ფოთოლი

ჩაის ხარისხოვანი ფოთოლი — ნედლეული, რომლისგანაც ამზადებენ შავსა და მწვანე ბაიხაოს ჩაის. ჩაის ხარისხოვანი ფოთოლი შედგება 2–3-ფოთლიანი, ნაზი, ნორმალური და ყრუ დუყებისაგან (ფლეში), აგრეთვე ნაზი ფოთლებისაგან. ზოგჯერ ჩაის ხარისხოვან ფოთოლში გვხვდება 3–4-ფოთლიანი ნორმალური მოუხეშო და ყრუ დუყები. მოუხეშო დუყების რაოდენობა პირველი ხარისხის ნედლეულში არ უნდა აღემატებოდეს საერთოდ მოუხეშო ნაწილების წონის 3,8-ს, ხოლო მეორე ხარისხის ფოთოლში — 8%-ს. ფირცხალაიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75.
ჩაიტია

ჩაიტია — სხვადასხვა სახის საკულტო დანიშნულების ობიექტების სახელწოდება ინდოეთში. ხელოვნებათმცოდნეობაში ჩაიტია ეწოდება ძველი და შუა საუკუნეების ინდოეთის ბუდისტური ხუროთმოძღვრებისათვის დამახასიათებელი ნაგებობის ტიპს — კლდეში გამოკვეთილ, გეგმით წაგრძელებულ კამაროვან გამოქვაბულს, რომლის სიღრმეში მოთავსებულია სტუპა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩაიტია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75.
ანასტას ჩაკალიდი

ანასტას ჩაკალიდი (დ. 16 აპრილი, 1909, სოხუმი — გ. 25 მაისი, 1982, თბილისი) — საბჭოთა მომღერალი (ლირიკული ტენორი). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1967). 1940 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (ნ. სპერანსკის კლასი); 1940 წლიდან იყო თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი. შესრულებული აქვს 27 საოპერო პარტია ქართველ, რუს და ევროპელ კომპოზიტორთა ოპერებში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია: მალხაზი (ფალიაშვილის „დაისი“), ლენსკი (ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“), ფაუსტი (გუნოს „ფაუსტი“), რუდოლფი (პუჩინის „ბოჰემა“). 1961 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის მეორე სამუსიკო სასწავლებელში. კაკულია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75. ანასტას ჩაკალიდი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩაკეტილი სიმრავლე

ჩაკეტილი სიმრავლე — სპეციალური სახის სიმრავლე ტოპოლოგიურ სივრცეში. სიმრავლეს ეწოდება ჩაკეტილი, თუ იგი მოიცავს ყველა თავის შეხების წერტილს, ესე იგი ისეთ წერტილს, რომლის ყოველი მიდამოს თანაკვეთა ამ სიმრავლესთან არ არის ცარიელი. განსაზღვრებიდან გამომდინარეობს, რომ ყოველ უსასრულო ჩაკეტილ სიმრავლეს ეკუთვნის მისი ყოველი ზღვრული წერტილი, ესე იგი ისეთი წერტილი, რომლის ყოველი მიდამოს თანაკვეთა ამ სიმრავლესთან უსასრულოა. სიმრავლეს ეწოდება ღია, თუ ის რაიმე ჩაკეტილი სიმრავლის დამატებაა. ჩაკეტილ სიმრავლეთა ნებისმიერი სისტემის თანაკვეთა და სასრული სისტემის გაერთიანება კვლავ ჩაკეტილია, ხოლო ღია სიმრავლეთა ნებისმიერი სისტემის გაერთიანება და სასრული სისტემის თანაკვეთა კვლავ ღიაა. ჩაკეტილი სიმრავლე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ტოპოლოგიაში, ფუნქციათა თეორიაში და მათ სხვა დარგებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75.
ჩაკეტილი სისტემა

ჩაკეტილი სისტემა შეიძლება აღნიშნავდეს: 1. ჩაკეტილი სისტემა მექანიკაში — იმ სხეულთა სისტემა, რომლებზედაც არ მოქმედებს გარე ძალები, ესე იგი იმ სხეულთა მხრივ მოდებული ძალები, რომლებიც განხილულ სხეულთა სისტემაში არ შედიან. 2. ჩაკეტილი სისტემა თერმოდინამიკაში — სხეულთა სისტემა, რომელიც გარემოსთან არც ენერგიის და არც ნივთიერების გაცვლას არ ახდენს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 75-76.
ალექსანდრე ჩაკოვსკი

ალექსანდრე ბორისის ძე ჩაკოვსკი (რუს. Алекса́ндр Бори́сович Чако́вский; დ. 13 (26) აგვისტო, 1913, პეტერბურგი, — გ. 17 თებერვალი, 1994, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა მწერალი. სოციალისტური შრომის გმირი (1973). სკკპ წევრი 1941 წლიდან. სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატი 1971 წლიდან. ცკ-ის წევრი 1986 წლიდან. ალექსანდრე ჩაკოვსკს ეკუთვნის ტრილოგია „ეს იყო ლენინგრადში“ (1944), „ლიდა“ (1985), „მშვიდობიანი დღეები“ (1947); რომანები „ჩვენთან უკვე დილაა“ (1949; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1950), „ბლოკადა“ (წიგნი 1–5, 1968-1975, ლენინური პრემია, 1978), „გამარჯვება“ (წიგნი 1–2, 1978-1980, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1983) და სხვა. ჟურნალ „ინოსტრანნაია ლიტერატურას“ (1955-1963) და „ლიტერატურნაია გაზეტას“ (1962-1988) მთავარი რედაქტორი. სსრკ უმაღლესი საბჭოს VII-IX მოწვევათა დეპუტატი. დაჯილდოებულია სამი ლენინის ორდენით, სამი სხვა ორდენით და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76. ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 2.0 2.1 Литераторы Санкт-Петербурга. ХХ век / под ред. О. В. Богданова <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124670547"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q108611244"></a> ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Чаковский Александр Борисович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 4.0 4.1 Deutsche Nationalbibliothek Record #128414103 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ filmportal.de — 2005. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги / под ред. Н. Н. Скатов — 2005. — С. 626–628. — ISBN 5-94848-307-X <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124467367"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124518168"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4421639"></a>
ლუდოვიკო ეინაუდი

ლუდოვიკო მარია ენრიკო ეინაუდი (იტალ. Ludovico Maria Enrico Einaudi; დ. 23 ნოემბერი, 1955) — იტალიელი კომპოზიტორი და პიანისტი. მისი ნაწარმოებები კლასიკური ჟანრისაა, რომლებიც ერწყმის სხვა პოპულარულ ჟანრებს: პოპ, როკ, ეთნო და ხალხურ მუსიკას. წერს საუნდტრეკებს მხატვრული ფილმებისთვისაც. ლუდოვიკო ეინაუდი დაიბადა ტურინში, პიემონტში, იტალიაში, 1955 წლის 23 ნოემბერს. პაპამისი ლუიჯი ეინაუდი იტალიის პრეზიდენტი იყო 1948–1955 წლებში. მამამისი ჯულიო ეინაუდი იყო პუბლიცისტი. ეინაუდის დედა, რენატა ალდროვანდი, ასევე პიანისტი იყო. სწორედ მან ჩაუნერგა პატარა ლუდოვიკოს მუსიკისადმი სიყვარული. უკვე მოზარდობაში ლუდოვიკო თვითონ წერდა კომპოზიციებს. 1982 წელს ჩააბარა ჯუზეპე ვერდის სახელობის მილანის კონსერვატორიაში. იმავე წელს მიიღო დიპლომი კომპოზიციის მიმართულებით და დაიწყო სწავლა ცნობილ იტალიელ კომპოზიტორ ლუჩიანო ბერიოსთან. სწავლის დამთავრების შემდეგ მან შექმნა ორკესტრული კომპოზიციები. სულ მალე ლუდოვიკომ დაიმსახურა საერთაშორისო ყურადღება და ლა სკალას თეატრში აჟღერდა მისი ნაწარმოებები. 1990-იან წლებში იწყებს ფილმებისათვის საუნდტრეკების წერას. ეინაუდი თანამშრომლობდა ბევრ ცნობილ რეჟისორთან. ერთ-ერთი ცნობილი ფილმი, რომლისთვისაც დაწერა კომპოზიციები არის ფრანგული ფილმი „ხელშეუხებელნი“. 2002 წელს, ლუდოვიკო ეინაუდის საუნდტრეკს „Luce dei miei occhi“ 2002 წლის იტალიის მუსიკალურ დაჯილდოებაზე საუკეთესო საუნდტრეკის ჯილდო გადაეცა. მისმა საუნდტრეკმა ფილმისთვის „უცნაური დანაშაული“ მოიპოვა საუკეთესო საუნდტრეკის ჯილდო 2004 წლის ავინიონის კინოფესტივალზე. ეინაუდი არის „იტალიის რესპუბლიკის ღირსების ორდენის“ მფლობელი, ხელოვნების, ლიტერატურის, ეკონომიკისა და სხვა მომსახურების სფეროებში. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ლუდოვიკო ეინაუდი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი ლუდოვიკო ეინაუდი საიტზე MySpace ლუდოვიკო ეინაუდი Soundcloud-ზე ლუდოვიკო ეინაუდი Facebook-ზე ლუდოვიკო ეინაუდი Twitter-ზე ლუდოვიკო ეინაუდი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ლუდოვიკო ეინაუდი — Virtual International Philharmonic ↑ Ludovico Einaudi. IMDB. ციტირების თარიღი: 12 January 2012. ↑ Ludovico Einaudi. Ponderosa Music. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-10. ციტირების თარიღი: 12 იანვარი, 2012. ↑ ლუდოვიკო ეინაუდის შესახებ ↑ www.repubblica.it(იტალიური)
ჩაკონა

ჩაკონა (ესპ. chacona, იტალ. ciaccona) — 1. ძველებური ცეკვა. შეიქმნა XVI საუკუნის ბოლოს ესპანეთში. სრულდებოდა ცოცხალ ტემპში. მუსიკალური ზომა 3/4. XVII საუკუნის დასაწყისში გავრცელდა საფრანგეთში, მიიღო ნელი, მდოვრე ხასიათი. 2. XVII-XVIII საუკუნის დასავლეთ ევროპის მუსიკაში ჩაკონა საკრავიერი პიესაა, ბანში უცვლელად გამეორებადი თემით. მუსიკალური ზომა 3/4. ახლოსაა პასაკალიასთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76.
ჩაკრი

ჩაკრი, ჩაკრის დინასტია — ტაილანდის მეფეების მმართველი დინასტია 1782 წლიდან. დინასტიის დამაარსებელია სიამის მხედართმთავარი ჩაკრი. ჩაკრის დინასტიის მეფეები: რამა I (განაგებდა 1782-1809) რამა II (1809-1824) რამა III (1824-1851) რამა IV (1851-1868) რამა V (1868-1910) რამა VI (1910-1925) პრაჩატიპოკი (1925-1935) ანანდა მახიდონი (1935-1946) პუმიპონ ადულიადეტი (1946-2016, მეფედ აკურთხეს 1950 წელს) მაჰა ვაჩირალონგკორნი (2016 წლიდან) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76.
არუთინ ჩაკრიანი

არუთინ ხაჩიკის ძე ჩაკრიანი (დ. 1917 (შესაძლოა 1918), სოფ. გუმისთა, ახლანდ. სოხუმის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 მაისი, 1944, საპუნ-გორის მახლობლად, ყირიმი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (24 მარტი, 1945, სიკვდილის შემდეგ), კაპიტანი. სკკპ წევრი 1942 წლიდან. დაამთავრა ჟიტომირის ქვეითთა სამხედრო სასწავლებელი (1942). დიდი სამამულო ომის (1941-1945) დროს მოქმედ არმიაში იყო. იბრძოდა სამხრეთ, ამიერკავკასიის, ჩრდილოეთ კავკასიის და უკრაინის მეოთხე ფრონტებზე, იყო მსროლელი ბატალიონის მეთაურის მოადგილე. გმირულად დაიღუპა საპუნ-გორისათვის ბრძოლაში. დაჯილდოებულია სამამულო ომის პირველი ხარისხის ორდენითა და ორი მედლით „მამაცობისათვის“. ჩინჩილაკაშვილი ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76.
ჩალის ღერი

ჩალის ღერი, წველი (ლათ. culmus) — მარცვლოვნების ცილინდრული ღერო, რომლის მუხლთშორისები ღრუა, მუხლები — ფოთლის მიმაგრების ადგილები, რამდენადმე გამობერილი. ზოგიერთ მარცვლოვანს, მაგალითად, სიმინდს, ღერო მთლიანი აქვს. გამტანი კონების და მექანიკური ქსოვილის განლაგება ღეროს პერიფერიაზე გადაღუნვისას ჩალის ღერს სიმტკიცეს აძლევს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76.
ჩამდინარე წყალი

ჩამდინარე წყალი — საყოფაცხოვრებო ნაყარითა და საწარმოო ნარჩენებით დაბინძურებული წყალი, რომელსაც კანალიზაციის სისტემით აცილებენ დასახლებული ადგილისა და სამრეწველო საწარმოს ტერიტორიას. ჩამდინარე წყალს მიეკუთვნება აგრეთვე ის წყალი, რომელიც წარმოიქმნება დასახლებული პუნქტებისა და სამრეწველო ობიექტების ტერიტორიაზე ატმოსფერული ნალექების შედეგად. ჩამდინარე წყალში შემავალი ორგანული ნივთიერებები ხშირად სწრაფად ლპება და აუარესებს წყალსატევისა და ატმოსფეროს სანიტარულ მდგომარეობას, რაც ხელს უწყობს სხვადასხვა დაავადებების გავრცელებას. ამიტომ ჩამდინარე წყლის გაწმენდის, გაუვნებლებისა და უტილიზაციის საკითხები ბუნების დაცვის, ადამიანის, გარემოს გაჯანსაღების, ქალაქებისა და სხვა დასახლებული ადგილების სანიტარული კეთილმოწყობის უზრუნველყოფის პრობლემის განუყოფელი ნაწილია. გაჭუჭყიანების (მინარევების) წარმოქმნის, შემადგენლობისა და თვისებრივი მახასიათებლების მიხედვით ჩამდინარე წყალი სამი ძირითადი კატეგორიისაა: საყოფაცხოვრებო (სამეურნეო-ფეკალური), საწარმოო (სამრეწველო) და ატმოსფერული. ჩამდინარე წყლის გაჭუჭყიანების ხარისხს აფასებენ მინარევების მასით მოცულობის ერთეულში (მგ/ლ ან გ/მ³). ჩამდინარე წყლის გაწმენდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76.
ჩამდინარე წყლის გაწმენდა

ჩამდინარე წყლის გაწმენდა — წყალსატევში ჩაშვების წინ ჩამდინარე წყლის გაწმენდა და გაუვნებლება საწმენდ ნაგებობებში. თანამედროვე პრაქტიკაში ჩამდინარე წყალი გამაჭუჭყიანებელი ნივთიერებებისაგან ყველაზე კარგად სუფთავდება ბიოლოგიური გაწმენდით. საწარმოო ჩამდინარე წყალი სათანადო გაწმენდის შემდეგ შეიძლება კვლავ გამოიყენონ ტექნოლოგიურ პროცესში, რისთვისაც მრავალ სამრეწველო საწარმოში იქმნება საბრუნო წყალმომარაგების სისტემები ან წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის ჩაკეტილი (გაუდინარი) სისტემები. დიდი სახალხო-სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს ნედლეულის კომპლექსურ უნარჩენო გადამუშავების ტექნოლოგიურ დანერგვას, განსაკუთრებით ქიმიურ, ცელულოზა-ქაღალდისა და სამთო-მამდიდრებელი მრეწველობის საწარმოებში (იხ. უნარჩენო წარმოება). ეფექტურია დიდი კონცენტრაციის ჩამონადენის გაუვნებლებისა და მეორეულ ნედლეულად მისი გადამუშავების მეთოდები, აგრეთვე ჩამონადენის ღრმა, საიმედოდ იზოლირებულ მიწისქვეშა ჰორიზონტში ჩატუმბვის ხერხი. ზოგჯერ საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყალში დიდი რაოდენობით შემავალ ნივთირებებს, რომლებიც შეიცავენ ორგანულ მინარევებს, აგრეთვე აზოტს, კალიუმს, ფოსფორს, კალციუმსა და სხვა ელემენტებს, სათანადო დამუშავების შემდეგ იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების სასუქად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 76-77.
ჩამიჩი

ჩამიჩი, ქიშმიში — მზეზე ან ჩრდილში გამშრალი ყურძნის მარცვლები. ჩამიჩი არის უკურკო (საბზა, სარგა და სხვ.) და კურკიანი (გერმიანი, ვასარგა და სხვ.). ზოგიერთი ხარისხის ჩამიჩის მისაღებად შრობამდე ყურძნის მარცვლებს მდუღარე კირტუტის ხსნარით ამუშავებენ (შრობის ხანგრძლივობა 4-დან 9 დღემდე). ჩამიჩის საშუალო ქიმიური შემადგენლობა (მშარლ ნივთიერებაზე გადაანგარიშებით %-ში): შაქარი (79,5–87,5), აზოტოვანი ნივთიერებები (2,1–2,9), მჟავები (ღვინომჟავას მიხედვით; 0,7–2,3), უჯრედისი (1,3), ნაცარი (2,0–2,9), ტენის შემცველობა — 16-დან 22%-მდე. ქიშმიშს აწარმოებენ სამხრეთ ევროპაში, სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიაში და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჩამიწება

ელექტრული ჩამიწება, დამიწება — მანქანების, აპარატების, ხელსაწყოებისა და მისთანა ელექტრული შეერთება მიწასთან. დანიშნულების მიხედვით განასხვავებენ დამცავ ჩამიწებას (ადამიანებს იცავს ელექტრული დენით დაზიანებისაგან, მაგ., ელექტრული მანქანებისა და აპარატების კორპუსების ჩამიწება) და მუშა ჩამიწებას (მაგ., ტრანსფორმატორების ან რადიოტექნიკური ანტენების ნეიტრალური წრედების ჩამიწება). ჩამიწება ხდება ჩამამიწებლის (ფოლადის მილები, ზოლები და ა. შ.) დახმარებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჟამი სიცოცხლისა და ჟამი სიკვდილისა

ჟამი სიცოცხლისა და ჟამი სიკვდილისა (გერმ. Zeit zu leben und Zeit zu sterben) — გერმანელი მწერალის ერიხ მარია რემარკის რომანი, რომელიც გამოიცა 1954 წელს. 1958 წელს რეჟისორმა დუგლას სირკმა გადაიღო ფილმი „ჟამი სიყვარულისა და ჟამი სიკვდილისა“ (ინგლ. A Time to Love and a Time to Die) ამ რომანის მიხედვით. ფილმში პროფესორი პოლმანის როლი რემარკმა შეასრულა. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. წიგნი მოგვითხრობს ჯარისკაც ერნესტ გრებერის შესახებ, რომელიც მონაწილეობს მეორე მსოფლიო ომში. მას მისცემენ სამ კვირიან შვებულებას და ის დაბრუნდება მშობლიურ ქალაქში ვერდენბრიუკში, რათა მოინახულოს თავისი მშობლები. ქალაქი ომის პერიოდში ძალიან შეიცვალა. ყოველდღე ხდება აფეთქებები, რის შედეგადაც უამრავი ადამიანი იხოცება. ჩამოსვლისას ერნესტი აღმოაჩენს, რომ მისი მშობლები უგზო-უკვლოდ დაკარგულებს შორისაა. ის მიემართება ოჯახის ძველ ნაცნობთან - ექიმთან. აღმოჩნდება, რომ ექიმი საკონცენტრაციო ბანაკშია და მისი შვილი - ელიზაბეტი მარტო ცხოვრობს და მუშაობს ქარხანაში. ელიზაბეტი, რომელსაც გრებერი იცნობდა ჯერ კიდევ პატარაობში, ახლა ძალიან ლამაზ ქალად იყო ჩამოყალიბებული. ისინი დაუმეგობრდებიან ერთმანეთს და მათ შორის გრძნობებიც კი გაჩნდება. შვებულების პერიოდში ერნესტი მოინახულებს თავის ძველ მეგობარს ბინდინგს, რომელიც იკავებს წამყვან პოზიციას ნაცისტების შტაბში. ბინდინგი შეჰპირდება გრებერს, რომ დაეხმარება მისი მშობლების მოძებნაში. გრებერი ასევე სტუმრობს ყოფილი სკოლის მასწავლებელს პროფესორ პოლმანს, რომელიც ძალიან განიცდის ომის პერიოდს. ის მალავს საკუთარ სახლში გაქცეულ იუდაველს, რომელმაც ომისა და გენოციდის პერიოდში დაკარგა თავისი ოჯახი. ერნესტისა და ელიზაბეტის გრძნობები იმდენად ძლიერია, რომ ისინი საყვარლები ხდებიან. ერნესტი გადაწყვეტს ელიზაბეტზე დაქორწინებას და ამით შეეცდება მისი მდგომარეობა ცოტათი გააუმჯობესოს, რადგან ჯარისკაცების ოჯახებს სახელმწიფო ეხმარებოდა. გრებერის შვებულება დასრულდა და ის უკან ფრონტზე უნდა დაბრუნდეს. წასვლისას ის თხოვს ელიზაბეტს, რომ ის არ მოვიდეს სადგურზე, რადგან განშორება ძალიან რთულია. თუმცა ცოლი მას არ დაუჯერებს და მაინც მივა. იმ დღეს გრებერი ბოლოჯერ ნახავს მას. ფრონტზე ყველაფერი უცვლელია - ბევრი სისხლი, ბევრი სიკვდილი. ერთხელ ერნესტს უბრძანებენ რუსების ზედამხედველობას. მათ ეჭვი აქვთ, რომ ისინი პარტიზანები არიან. გრებერს ამის არ სჯერა და მას სურს გაათავისუფლოს ტყვეები. ერთ-ერთი თავდასხმის დროს ჯარისკაცი შტეინბრენერი გადაწყვეტს მოკლას რუსები. გრებერსა და მას შორის იწყება ხელჩართული ჩხუბი, რის შედეგადაც ერნესტი მოკლავს შტეინბრენერს და გაუშვებს ტყვეებს. რამდენიმე წამის შემდეგ მოხუცი მამაკაცი, რომელიც ტყვეთა შორის იყო, ტყვიას დაახლის გრებერს. „დასავლეთის ფრონტი უცვლელია“ „გზა შინისაკენ“ „სამი მეგობარი“ „ტრიუმფალური თაღი“ „ლისაბონის ღამე“ ↑ http://www.remarque.uni-osnabrueck.de/bio-engl.html ↑ imdb.com - კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა .
ჩამკეტი შრე

ჩამკეტი შრე — ძირითადი დენის მატარებლებით გაღარიბებული არე ნახევრად გამტარში ლითონთან ან სხვა ტიპის გამტარობის ნახევრად გამტართან მისი კონტაქტის მახლობლად. p − n {\displaystyle p-n} -გადასვლის დროს ჩამკეტი შრის სისქე d = ε ( U − U k ) 2 π e     p o + n o p o n o {\displaystyle d={\sqrt {{\frac {\varepsilon (U-U_{k})}{2\pi e}}~~{\frac {p_{o}+n_{o}}{p_{o}n_{o}}}}}} , სადაც e {\displaystyle e} არის ელექტრონის მუხტი, ε {\displaystyle \varepsilon } — დიელექტრიკული შეღწევადობა, U k {\displaystyle U_{k}} (ან U {\displaystyle U} კ) — კონტაქტურ პოტენციალთა სხვაობა, U {\displaystyle U} — გარე ძაბვა, n o {\displaystyle n_{o}} — გამტარობის ელექტრონების კონცენტრაცია n {\displaystyle n} არეში, p o n o {\displaystyle p_{o}n_{o}} — ხვრელების კონცენტრაცია <math>p/math> არეში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჩამონადენი

ჩამონადენი ჰიდროლოგიაში — წვიმისა და თოვლ-ყინულის წყლის ჩადენა ზღვებსა და რელიეფის დაბლობებში, როგორც მიწის ზედაპირზე — ზედაპირული ჩამონადენი, ასევე ასევე ნიადაგსა და გრუნტში — მიწისქვეშა ჩამონადენი. ჩამონადენის პროცესი ბუნებაში წყლის ბრუნვის შემადგენელი რგოლია. ზედაპირულ ჩამონადენში განარჩევენ კალთურ ჩამონადენსა და კალაპოტურ ჩამონადენს. ჩამონადენის სიდიდეს გარკვეულ პერიოდში (წელიწადი, სეზონი, თვე და ა. შ.) გამოსახავენ: ჩამოდენილი წყლის ფენის სიმაღლით (მმ ან სმ), მდინარის კვეთში გავლილი წყლის ჯამური მოცულობით (მ³, კმ³), ნაკადის ცოცხალ კვეთში გავლილი წყლის საშუალო ხარჯით (მ³/წმ), ჩამონადენის მოდულით — დროის ერთეულში წყალშემკრების ფართობის ერთეულიდან ჩადენილი წყლის მოცულობით (ლ/წმ·კმ²) და ჩამონადენის მოდულის კოეფიციენტით — დროში ცვალებადი ჩამონადენის სიდიდის შეფარდება თავის საშუალო მნიშვნელობასთან (მაგ. წლიური ჩამონადენის შეფარდება საშუალო მრავალწლიურ ჩამონადენთან ანუ ნორმასთან). წყლის ჩამონადენის გარდა (თხევადი ჩამონადენი) განარჩევენ ატივნარებული და ფსკერზე წატაცებული ნატანის ჩამონადენს (მაგ. მყარი ჩამონადენი). ჩამონადენზე დაკვირვება მიმდინარეობს ჰიდროსაგუშაგოებსა და სადგურებში; ჩამონადენს ექსპერიმენტულად შეისწავლიან ჩამონადენის მოედანზე და ლაბორატორიაში. მდინარის ჩამონადენი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჩამონადენისმიერი დინება

ჩამონადენისმიერი დინება ოკეანეებსა და ზღვებში — დინება, რომელიც გამოწვეულია ზღვის დონის დახრით, გარკვეულ მონაკვეთზე ზღვისა და მდინარის წყლის მოდენით, უხვი ატმოსფერული ნალექების მოსვლის ან ზღვის ზედაპირიდან ინტენსირი ართქლების შედეგად. ჩამონადენისმიერი დინების სიჩქარე ზღვის დონის დახრის პროპორციულია. ჩამონადენისმიერი დინების მაგალითია ფლორიდის დინება, რომელიც მექსიკის ყურიდან გამოდის და წარმოქმნის გოლფსტრიმს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჩამონაშალი

ჩამონაშალი — ქანის ნატეხების გროვა მთის კალთის ძირში, იქმნება ქანების გამოფიტვისა და ნატეხების კალთებზე ჩამოგორების შედეგად. მასალა დაუხარისხებელია, ჩვეულებრივ შედგება სხვადასხვა ზომის დაკუთხული ნატეხებისაგან — ქვიშის მარცვლებიდან რამდენიმე მეტრი სიდიდის ლოდებამდე. ჩამონაშალის ზედაპირის დახრა თითქმის ბუნებრივი ფერდოს კუთხის ტოლია (30–40°). ჩამონაშალის მოძრაობის უნარი დამოკიდებულია დახრის კუთხეზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ჩამონაჭრები

ჩამონაჭრები — მიწა, რომელიც ჩამოერთვა გლეხობას რუსეთში საგლეხო რეფორმის (1891) გატარების შედეგად. მეფის მთავრობამ ყველაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ ბატონყმობის გაუქმება მაქსიმალურად სასარგებლო ყოფილიყო აზნაურ-მემამულეებისათვის. გლეხს მამულისაგან მიღებული მიწისთვის გამოსასყიდი უნდა გადაეხადა. თუ მიწის ოდენობა, რომლითაც სარგებლობდა გლეხი 1861 წლის 19 თებერვლამდე, სჭარბობდა იმ ადგილისათვის დაწესებულ ნორმას ან თუ მემამულეს გლეხებისათვის მიწის ნორმის მიცემის შემდეგ თავისი მამულის სავარგულების 1/3-ზე (ტრამალის რაიონებში კი — 1/2-ზე) ნაკლები რჩებოდა, მას შეეძლო ეს ნორმა შეემცირებინა — ჩამოეჭრა მიწა. გარდა ამისა, მემამულეს შეეძლო შეემცირებინა გლეხის მიწა უმაღლესი ნორმის ნახევრამდე გლეხის „თანხმობით“ ვალდებულების შემცირების პირობით, თუ გლეხი თანახმა იყო გამოესყიდა მიწა, ნორმა შეიძლებოდა 1/3-მდე შემცირებულიყო. თუ გლეხი დათანხმდებოდა აეღო მიწა ნორმის მეოთხედის ოდენობით, მას ამ მიწას უსასყიდლოდ მისცემდნენ. საუფლისწულო (1863) და სახელმწიფო გლეხების (1866) რეფორმების გატარების დროს მათ გაცილებით მცირე მიწები ჩამოაჭრეს, ვიდრე ეს მემამულეთა გლეხების მიწების ჩამოჭრის დროს მოხდა — ჩამონაჭრების საერთო ოდენობამ გლეხთა მიწების 26% შეადგინა. როგორც წესი, ჩამონაჭრების მიწებში შედიოდა ან საუკეთესო მიწები ან გლეხისათვის მეტად აუცილებელი საძოვრები, სათიბები, წყარო, ტყე და ა. შ. ამიტომ გლეხი იძულებული იყო მძიმე კაბალური პირობით (შრომამიგებით) აეღო იჯარით ჩამონაჭრები. რუსული გლეხობა აქტიურად იბრძოდა ჩამონაჭრების დასაბრუნებლად. ეს მოთხოვნა შეიტანეს რსდმპ II ყრილობაზე (1903) მიღებულ პროგრამაში. რსდმპ III ყრილობაზე კი ჩამონაჭრების დაბრუნების მოთხოვნა მემამულეთა მთელი მიწების გლეხთა სასარგებლოდ კონფისკაციის მოთხოვნით შეიცვალა. კობახიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
ალთაის ეროვნული ჰიმნი

ალთაის რესპუბლიკის ეროვნული ჰიმნი (ალთაურად: Алтай Республиканыҥ Гимны, Altay Respublikanıñ Gimnı, რუს. Гимн Республики Алтай, Gimn Respubliki Altay) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტის — ალთაის რესპუბლიკის ეროვნული ჰიმნი. ჰიმნი არის ალთაის რესპუბლიკის სამი სიმბოლოდან (დროშა, გერბი) ერთ-ერთი. მუსიკა შეადგინა ვ. პეშკნიკამ, ხოლო ტექსტი ეკუთვნის არზან ადაროვას. ოფიციალურად შემოღებული იქნა 2001 წლის 11 სექტემბერს.  ალთაის ეროვნული ჰიმნი — Wayback Machine
ჰილდე ეიტერლინდენი

ჰილდე ეიტერლინდენი (ნიდერლ. Hilde Uitterlinden; დ. 30 აგვისტო, 1939) — ფლანდრიელი თეატრისა და კინოს მსახიობი. 1960 წელს დაამთავრა ჰერმან ტეირლინკის სტუდია. ძირითადად თეატრში თამაშობდა, მათ შორის ანტვერპენის ჰოლანდიის სამეფო თეატრში. 1969 წელს ითამაშა ჰარი კიუმელის დრამატულ ფილმში „ბატონო ჰავარდენ“. 1988 წელს მთავარი როლი შეასრულა ტელესერიალში „პატარა, ლონდონი, პატარა ბერლინი“. 1995-1996 წლებში ითამაშა ტელესერიალში „ჩვენი ბედნიერება“. ჰყავს და, ილსე ეიტერლინდენი, რომელიც აგრეთვე მსახიობია. ჰილდე ეიტერლინდენი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში