laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თამაზ დალაქიშვილი

თამაზ არქიფოს ძე დალაქიშვილი (დ. 22 სექტემბერი, 1937, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (2005). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (1961). მუშაობდა „საქქალაქმშენსახპროექტში“ (1961–1964), თბილისის ზონალურ საპროექტო-ექსპერიმენტულ ინსტიტუტში (1964–1965; 1969–1981), „თბილქალაქპროექტში“ (1982–1990). 1991–1997 იყო საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის შემოქმედებით-საწარმოო გაერთიანება „არქფონდის“ მთავარი მხატვარ-დიზაინერი. ძირითადი ნამუშევრები: დასახლება დებელე გვინეის რესპუბლიკაში (გ. ბერიძესთან, დ. გრძელიძესა და კ. ხატიაშვილთან ერთად; 1971–74), ენგურჰესის მშენებელთა საცხოვრებელი სახლი თბილისში, ჭავჭავაძის გამზირზე (გ. ბიჭიაშვილთან, ზ. კოპალაძესა და ო. დარჩიევთან ერთად; 70-იანი წწ.), ჰიდრომშენებელთა დასახლება ვიეტნამში მდ. დაზე (ა. ღოღობერიძესთან, ა. ჯაფარიძესა და ა. ქურდიანთან ერთად; 1976–1981); ბავშვთა საგანმანათლებლო-კულტურული ცენტრი ნასოფლარ ავენისში (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი; ბ. გოცირიძესთან, ი. ვაჩეიშვილთან, დ. თოფურიძესა და ა. ჯაფარიძესთან ერთად, 1987; საქართველოს არქიტექტურის I საერთაშორისო ბიენალე, გრან-პრი, 1988); საქართველო-ბულგარეთის საზოგადოებრივ-კულტურული ცენტრი ქ. სოფიაში (თანაავტორი ა. ჯაფარიძე, 1988); არტ-ბიზნესცენტრი თბილისში, კ. აფხაზის ქუჩაზე (თანაავტორი ა. ბახტაძე, 1997). კინწურაშვილი ს., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 299. თამაზ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
თინათინ დალაქიშვილი

თინათინ (თინა) დალაქიშვილი (დ. 2 თებერვალი, 1991, თბილისი) — ქართველი მსახიობი. განათლებით — ლანდშაფტის დიზაინერი. 17 წლის ასაკიდან დაიწყო ფოტომოდელის კარიერა. გადაღებული იყო სარეკლამო ვიდეორგოლებში. 2010 წლიდან იღებენ კინოში. შესრულებული აქვს როლები ქართულ და უცხოურ ფილმებსა და სერიალებში: „სეზონი“ (რეჟისორი — დათო ბორჩხიძე, 2010), სერიალი „ჩემი ცოლის დაქალები“ (2011), „ბოლო გასეირნება“ (რეჟისორი - ზაზა ურუშაძე, 2012) „ვარსკვლავი“ (რეჟისორი — ანა მელიქიანი, 2014), „მძევლები“ (რეჟისორი — რევაზ გიგინეიშვილი, 2017), „აბიგაილი“ (რეჟისორი — ალექსანდრ ბოგუსლავსკი, 2019), „დახსნა 2“ (რეჟისორი — სემ ჰარგრეივი, 2023) და სხვ. თინათინ დალაქიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
მიხეილ დალაქიშვილი

მიხეილ სიმონის ძე დალაქიშვილი (დ. 15/28 ივლისი, 1904, სოფ. ჭელიაღელე, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 იანვარი, 1983, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1939), დოცენტი (1940). დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიული ფაკულეტეტი (1931). 1956–1974 წლებში იყო საქართველოს ი. ლომოურის სახელობის მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1949–1950 წლებში დასავლეთ საქართველოს დაბლობ რაიონებში საშემოდგომო ხორბლის შესწავლასა და წარმოებაში მათი შედეგების დანერგვასთან დაკავშირებით გამოქვეყნებული სამეცნიერო ნაშრომებისათვის 1951 წელს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. აქვს 3 გამოგონება სასათბურე მეურნეობაში თერმული წყლების გამოყენების დარგში. თოდუა გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 299. მიხეილ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
1620-იანები

1620-იანი (ათას ექვსას ოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1620-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1620 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1629 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629 6 სექტემბერი (ძველი კალენდრით) : პილგრიმები პლიმუთიდან (ინგლისი), ხომალდით „Mayflower“ ჩრდილოეთ ამერიკისკენ გაემგზავრნენ. 21 ივნისი : 27 ჩეხი მთავარი სიკვდილით დასაჯეს პრაღის მთავარ მოედანზე თეთრის მთის ბრძოლის ბოლოს. 1 იანვარი : პაპის კანცელარია იღებს გადაწყვეტილებას ახალ წლად პირველი იანვარი გამოცხადდეს. გოჭოურის ბრძოლაში ლევან II დადიანმა დაამარცხა გიორგი III. მურად IV ოსმალეთის XVII სულთანი გახდა. 13 აგვისტო : საფრანგეთის მეფე ლუი XIII-მ კარდინალი რიშელიე დანიშნა თავის პირველ მინისტრად. 25 მარტი : მარტყოფის ბრძოლა 1 ივლისი : მარაბდის ბრძოლა ჰუგენოტების საბოლოო დასაყრდენის, ლაროშელის ალყა.
ნარიმან დალაქიშვილი

ნარიმან ვარლამის ძე დალაქიშვილი (დ. 25 ოქტომბერი, 1906, სოფ. ჭელიაღელე, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მარტი, 1982, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა არმიის საინჟინრო–ტექნიკური სამსახურის გენერალ–მაიორი (1954). დაამთავრა მოსკოვის ვ. პოდბელსკის სახელობის კავშირგაბმულობის აკადემიის სამხედრო ფაკულტეტი (1936). 1940-1945 წლებში იყო 24–ე, მე–3 შორსმოქმედი ავიადივიზიის (შემდეგ გვარდიული კორპუსის) კავშირგაბმულობის უფროსი. 1945-1964 წლებში მსახურობდა სსრკ შეიარაღებულ ძალებში. 1964 წლიდან იყო თადარიგში. II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა მოსკოვთან, სტალინგრადთან, ლენინგრადთან; დაჯილდოებულია საბრძოლო ორედენებითა და მედლებით. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 299. ნარიმან დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნოდარ დალაქიშვილი

ნოდარ ოთარის ძე დალაქიშვილი (დ. 18 მარტი, 1950, ქ. გორი) — ქართველი პოლიციის მოხელე, პოლიციის გენერალ–მაიორი (2001), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამსახურებული მუშაკი (2001). დაამთავრა გორის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1972) და საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსკოვის მილიციის უმაღლესი სკოლა (1992). მუშაობდა გორის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსად (1994-1996), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შიდა ქართლის სამხარეოს მთავარი სამმართველოს უფროსად (1996-2002). დაჯილდოებულია მედლით „მხედრული მამაცობისათვის“ (1995) და ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1999). დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 299. ნოდარ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ცარუ დალაქიშვილი

ცარუ მიხეილის ასული დალაქიშვილი (დ. 10 თებერვალი, 1937, თბილისი, — გ. 21 მარტი, 1996, იქვე) — ქართველი ფარმაკოქიმიკოსი. ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი (1993), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2004). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი (1960). 1960 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის ფიტოქიმიის განყოფილებაში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1986–1996 წლებში იყო წამყვანი მეცნიერი-თანამშრომელი (ფიტოქიმიის განყოფილების, ლიპიდების ლაბორატორიის გამგე). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 299. ცარუ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სარდიონ დალაქიშვილი

სარდიონ დალაქიშვილი (დ. 9 მარტი, 1844 — გ. 2 აპრილი, 1929) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის საპოლიციო-ადმინისტრაციული აპარატის მოხელე. დაამთავრა ქუთაისის ოთხკლასიანი სასწავლებელი. მსახურობდა ქუთაისის გუბერნიის მმართველობაში. 1874-1896 წლებში იყო ქუთაისის, რაჭის, ლეჩხუმისა და ალპანას, 1896 წლიდან კი სვანეთის ბოქაული. სვანეთში მუშაობის დროს გაიყვანა საურმე და საცალფეხო გზები, გახსნა 12 სკოლა, მისივე გეგმით ლაშხეთიდან ორბელამდე გაყვანილ იქნა გზა, ასევე ლენტეხში გვირაბების გაჭრით ღელის გზა, რომელმაც საგრძნობლად შეამოკლა მანძილი სვანეთსა და ლეჩხუმს შორის. იგი დიდ ყურადღებას უთმობდა მოსახლეობის კულტურულ და საზოგადოებრივ განვითარებას, მისი უშუალო მითითებით სამრევლო სკოლებში სწავლა მიმდინარეობდა ქართულ ენაზე. 1897 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას საჩუქრად გადასცა მესტიაში აღმოჩენილი ნივთები: შუბის წვერი, ხანჯალი, ცულის პირი და სხვ. მისი შვილი იყო სოციალისტი რევოლუციონერი აკაკი დალაქიშვილი. ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.,2018.-გვ.837. სარდიონ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დალიდაღი

დალიდაღი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ჯავახეთის ქედის ცენტრალურ ნაწილში, სიმაღლე ზღვის დონიდან 2914 მ. აგებულია პლიოცენური ანდეზიტ-დაციტური ლავებით. წვერი გუმბათისებრია, კალთები — დანაწევრებული და სამი მხრივ (გარდა სამხრეთისა) საკმაოდ ციცაბო. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. უკლება დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 300.
დალიდაღი (მრავალმნიშვნელოვანი)

დალიდაღი შეიძლება აღნიშნავდეს: დალიდაღი — მთა ჯავახეთის ქედზე; დალიდაღი — მთა ყარაბაღის მთიანეთში.
დამენია

საკუთარი სახელი დამენია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ზაზა დამენია — ქართველი სამხედრო პირი, ეროვნული გმირი ლაშა დამენია — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი ოლეგ დამენია — აფხაზი ფილოსოფოსი, პოლიტიკოსი
რაზმაძე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: რაზმაძე საკუთარი სახელი რაზმაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსანდრე რაზმაძე — მუსიკოსი ალექსანდრე რაზმაძე — მეცნიერი სამშენებლო კონსტრუქციების დარგში ანდრია რაზმაძე — მათემატიკოსი გალაქტიონ რაზმაძე — საბჭოთა კავშირის გმირი დავით რაზმაძე — სპორტსმენი (სამბო, ძიუდო) ვახტანგ რაზმაძე — იურისტი, პოლიტიკოსი ილია რაზმაძე — საბჭოთა გენერალ-მაიორი კოტე რაზმაძე — სპორტსმენი (მკლავჭიდი) ლუკა რაზმაძე — ქართველი ფეხბურთელი რომანოზ რაზმაძე — მესტამბე, გამომცემელი სოლომონ რაზმაძე — პოეტი, მთარგმნელი შოთა რაზმაძე — სპეციალისტი ელექტრონიკის დარგში
1610-იანები

1610-იანი (ათას ექვსას ათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1610-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1610 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1619 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619 7 იანვარი : გალილეო გალილეიმ იუპიტერის ოთხი თანამგზავრი აღმოაჩინა. ლუარსაბ II ცოლად ირთავს გიორგი სააკაძის დას. გიორგი სააკაძე ირანში გადაიხვეწა 21 თებერვალი : მიხეილ I ერთხმად არჩეულ იქნა ეროვნული ასამბლეის მიერ მეფედ (ცარი), რამაც რუსეთში რომანოვების დინასტიას მისცა დასაბამი. შაჰ-აბასმა ილაშქრა საქართველოში 15 სექტემბერი: დაიწყო კახეთის აჯანყება შაჰ-აბასმა ილაშქრა საქართველოში შაჰ-აბასმა ილაშქრა საქართველოში დაიწყო ოცდაათწლიანი ომი.
დამირგაია

დამირგაია, „რკინის კლდე“, — ნეოლით-ბრინჯაოს ხანის პირველყოფილი ადამიანის ხელოვნების უნიკალური ძეგლი საქართველოში. მდებარეობს სოფელ კასუმლოს (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთით, 1,2 კმ-ზე, კლდის მოზრდილ მონაკვეთზე (ზომა 6,5 × 3 მ). მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი (2019). დადასტურებულია კლდის მხატვრობა. ღია ნაცრისფერი კლდის შიდა მხარე გამოქარულია, აქვს ნახევარსფერული თაღისებრი ფორმა და მთლიანად მოხატულია მუქი წითელი საღებავით (ოქრით). ნახატები (ზომა 10 × 15 სმ) შესრულებულია სტილიზებულად და სქემატურად. დიდი ნაწილი წაშლილია, ზოგი კარგადაა შემორჩენილი. თვალსაჩინოა ირმის, თხის, გველისა და სხვა გამოსახულებანი, რომლებიც ერთმანეთთან სიუჟეტურად დაკავშირებული არ ჩანს. მენაბდე მ., კიღურაძ ე თ., ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1980–81 წლების მუშაობის შედეგები, წგ.: საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები, XIII, თბ., 1986; კიღურაძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 23078
დამიანე (დიპლომატი)

დამიანე — XV საუკუნის II ნახევრის დიპლომატი. 1483 წელს მონაწილეობდა კახთა მეფის ალექსანდრე I-ის მიერ მოსკოვში გაგზავნილ ელჩობაში; იგი იყო კახეთის სამეფოს პირველი ოფიციალური დესპანი მოსკოვში, რომლის მიზანი იყო რუსეთთან დიპლომატიური ურთიერთობის დამყარება. ასათიანი გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 302. დამიანე (დიპლომატი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კახაბერ ალადაშვილი

კახაბერ ალადაშვილი (დ. 11 აგვისტო, 1983, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ყოფილი მცველი. ასპარეზობდა საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში. საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა 15 მატჩში. ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი ჰქონდა 2005 წლის 17 აგვისტოს ყაზახეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში (1:2). საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი 15 შეხვედრაში საქართველოს ჩემპიონი 2005 წელს, დინამო თბილისის შემადგენლობაში საქართველოს სუპერთასის მფლობელი 2004-2005 წელს, დინამო თბილისის შემადგენლობაში უკრაინის ჩემპიონი 2005-2006 წლებში, კიევის დინამოს შემადგენლობაში საქართველოს ჩემპიონი 2011 წელს, საფეხბურთო კლუბ ზესტაფონის შემადგენლობაში საქართველოს სუპერთასის მფლობელი 2010-2011 წლებში საფეხბურთო კლუბ ზესტაფონის შემადგენლობაში საქართველოს თასის მფლობელი 2012-2013 წლებში გორის დილას შემადგენლობაში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი 2003-2004 წლებში ბოლნისის სიონის შემადგენლობაში 2004 წელს ითამაშა უეფას თასის ჯგუფურ ეტაპზე დინამო თბილისის შემადგენლობაში Kakhaber Aladashvili ↑ მატჩი
1590-იანები

1590-იანი (ათას ხუთას ოთხმოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1590-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1590 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1599 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599 ირან-ოსმალეთის მეორე დაზავება, დაიდო სტამბოლის ხელშეკრულება. დაარსდა არგენტინის ქალაქი ლა-რიოხა. დაიწყო კროკანების აჯანყება საფრანგეთში. დაარსდა არგენტინის ქალაქი სან-სალვადორ-დე-ხუხუი. რაჯასინჰა I–ის სიკვდილის შემდეგ სიტავაკის სამეფო დაიშალა. 7 იანვარი : ბორის გოდუნოვმა რუსეთის სამეფო ტახტი ჩაიგდო ხელთ. მიიღეს ნანტის ედიქტი.
დამოუკიდებელი საქართველო

„დამოუკიდებელი საქართველო“ (ფრანგ. La Géorgie Indépendante) — ყოველთვიური ქართულენოვანი გაზეთი, საქართველოს პოლიტიკურ პარტიათა გაერთიანებული ფრონტის ორგანო. გამოდიოდა პარიზში 1926–1939 (№1–159) წლებში. იბეჭდებოდა გაზეთის ფორმატზე 4 გვერდად (ზოგჯერ 8 გვერდადაც), 1928 წლიდან 1939 წლამდე კი (№25–159) გამოდიოდა 16-გვერდიანი ჟურნალის სახით. გაზეთის რედაქტორები იყვნენ ცნობილი ქართველი ემიგრანტი მოღვაწეები: იოსებ გობეჩია, გრიგოლ ურატაძე და სამსონ ფირცხალავა. გაზეთთან თანამშრომლობდნენ ქართველი და უცხოელი ავტორები: ნოე ჟორდანია, გიორგი გვაზავა, ი. გობეჩია, შალვა ამირეჯიბი, ს. ფირცხალავა, ნოე რამიშვილი, ალექსანდრე ასათიანი, მიხეილ წერეთელი, იესე კეჭაყმაძე, ნიკოლოზ ჭუმბურიძე, ე. შტრაუსი, რ. მაკდონალდი, ე. ბერშტეინი, ა. რენბერგი და სხვ. „დამოუკიდებელი საქართველოს“ პროგრამა, მიზანი და მიმართულება ასახულია 1926 წლის №1-ში გამოქვეყნებულ მოწინავე წერილში — „დამოუკიდებლობისაკენ. მთლიანი ფრონტით დამოუკიდებლობისაკენ!“. გაზეთს ჰქონდა მუდმივი რუბრიკები: „საქართველოს საკითხი უცხოეთში“, „რუსთაველიანა“, „ქართველები პარიზში“ და სხვ. გაზეთში ქვეყნდებოდა ისტორიული დოკუმენტები, უნიკალური პუბლიკაციები და ფოტოილუსტრაციები. აღსანიშნავია 1927 წლის №17-ის პუბლიკაცია, სადაც გამოქვეყნებულია დამოუკიდებლობის გამოცხადების დღესთან — 1918 წლის 26 მაისთან დაკავშირებული უცნობი დეტალები, ასევე 1933 წელს (№86–92) გამოქვეყნებულია წერილების სერია „აფხაზეთი უახლოეს წარსულში და დღეს“, რომელშიც დეტალურადაა დახატულია XX საუკუნის 20–30-იანი წლების აფხაზეთში შექმნილი სოციალურ-ეკონომიკური თუ კულტურულ-პოლიტიკური მდგომარეობის სურათი. გაზეთს დიდი მნიშვნელობა აქვს 20–30-იანი წლების საქართველოს ისტორიის, პუბლიცისტიკის, ქართული სოციალური და პოლიტიკური აზრისა და ემიგრაციის ისტორიის შესასწავლად. შარაძე გ., ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ. 2, თბ., 2001; ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
დამპალა

დამპალა შეიძლება აღნიშნავდეს: დამპალა — ადგილი ქართლში, მუხრანის ველზე დამპალა — ისტორიული პუნქტი კახეთის სამეფოში დამპალო
1580-იანები

1580-იანი (ათას ხუთას ოთხმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1580-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1580 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1589 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589 პორტუგალიის უშვილო კარდინალის ენრიკე I-ის გარაცვალების შემდეგ ესპანეთის მეფე ფილიპე II გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე I და ქვეყანამ დაკარგა დამოუკიდებლობა. დასრულდა დრეიკის სამწლიანი მოგზაურობა. ესპანეთმა შეიერთა პორტუგალია. 5 აგვისტო : სერ ჰამფრი გილბერტი აფუძნებს პირველ ინგლისურ კოლონიას ჩრდ. ამერიკაში, დღევანდელი სენტ-ჯონი, ნიუ-ფაუნდლენდი. 5 აგვისტო : დაარსდა ბრაზილიის ქალაქი ჟუან-პესოა. გლეხთა აჯანყება ნორმანდიაში. ინგლისელმა კოლონისტებმა ჩრდილოეთ კაროლინაში, კუნძულ როანოკზე მცირე ხნით კოლონია დააარსეს. 8 თებერვალი – მარიამ სტიუარტი, ფოტერინგეის ციხეში სიკვდილით დასაჯეს. 19 აგვისტო – პოლონეთის მეფე გახდა სიგიზმუნდ III. 27 აგვისტო – ინგლისური კოლონიის როანოკის მმართველი ჯონ უაიტი, ტოვებს ამ ტერიტორიას. 1 ოქტომბერი – ირანის შაჰი ხდება აბას I 20 ოქტომბერი – კუტრას ბრძოლაში: ჰუგენოტებმა დაამარცხეს საფრანგეთის სამეფო ხელისუფლების ჯარი. 31 ოქტომბერი – გაიხსნა ლეიდენის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა რომელიც 1575 წელს იყო დაარსებული. პირველად მოხდა ფილიპინელების ჩასვლა ამერიკაში, ისინი დასახლდნენ დაახლოებით კალიფორნიის სიახლოვეს. ტოიოტომი ჰიდეიოსი თავს დაესხა კიუსიუს კახეთში მოეწყო რუსეთის პირველი ელჩობა ოსმალებმა შეძლეს სამცხეში აჯანყების ჩახშობა ესპანეთის უძლეველი არმადის დაღუპვა. 2 აგვისტო : საფრანგეთის მეფის ანრი III-ის მკვლელობის შედეგად შეწყდა ვალუას დინასტია და გამეფთა ბურბონების დინასტიის პიველი წარმომადგენელი ანრი IV.
დამპალა (ქართლი)

დამპალა — ადგილი ქართლში, მუხრანის ველზე. ქართულ დოკუმენტურ წყაროებში XVI საუკუნიდან იხსენიება. 1669 წლის დოკუმენტით („წილკნის ღმრთისმშობლის სამწყსოს სიგელი“) სამუხრანბატონოში არსებული დამპალა წილკნის ეპარქიის სარგო ყოფილა. სამუხრანბატონოს დამპალას ვახუშტი ბატონიშვილი დამპალეთად იხსენიებს. 1945 წელს დამპალას ვაზიანი ეწოდა. ცინცაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
დამპალა (კახეთი)

დამპალა — ისტორიული პუნქტი კახეთის სამეფოში. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით: „იორის პირს ყოფილა სასახლე, დამპალას, აწინდელთა კახთა მეპატრონეთა, საზამთროდ ნადირობისათჳს, არჩილ ა̃ მეფისამდე, კეთილს ადგილს, შუენიერს, წყაროიანსა. ხოლო დამპალას აღმოსავლით-ჩრდილოთ არს, ჰერეთის მთის ძირს, მანავი“. ვახუშტის დამპალა კახეთის სოფლების სიაში, როგორც დასახლებული პუნქტი, შეტანილი არ აქვს. ლოკალიზდება საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობის ზუსტი განსაზღვრა არ ხერხდება. ცინცაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. დამპალა // „ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი“, გ. გამყრელიძე, დ. მინდორაშვილი, ზ. ბრაგვაძე, მ. კვაჭაძე და სხვ. (740გვ.), რედ. და პროექტის ხელმძღვ. გელა გამყრელიძე. საქ. ეროვნ. მუზეუმი, არქეოლ. ცენტრი. – I-ლი გამოცემა. – თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2013. – გვ. 174.
დანამა

დანამა — ქართული ქალაქური ხალხური სიმღერა, გავრცელებული იყო ძველ თბილისში. სრულდებოდა სამ ხმაში. მუსიკალური ენა მაჟორულ-მინორული ჰარმონიის საფუძველზეა აგებული. 1920–30-იან წლებში კვლავ დიდი პოპულარობა მოიპოვა და „ჟუჟუნა წვიმის“ სახელწოდებით დამკვიდრდა როგორც ყოფაში, ისე ესტრადაზე. ჩაწერილი აქვს დიმიტრი არაყიშვილს 1946 წელს შედგენილ რუსულენოვან კრებულში „ერთხმიანი და გუნდური ქალაქური სიმღერა“. ქალაქური ქართული ხალხური სიმღერა, შემდგ. ა. მშველიძე, თბ., 1970; ჟორდანია ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
1570-იანები

1570-იანი (ათას ხუთას სამოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1570-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1570 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1579 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579 ესპანეთისა და იტალიის საზღვაო ძალები საბერძნეთის სანაპიროზე ლეპანტოსთან ამარცხებენ ოსმალებს. 24 აგვისტო : ბართლომეს ღამე. ნავარის ტახტზე გარდაცვლილი ჟანა დ'ალბრეს ნაცვლად, მისი ვაჟი ანრი ნავარელი ავიდა. ხელი მოეწერა ვარშავის კონფედერაციას, რამაც პოლონეთსა და ლიტვაში რელიგიის თავისუფლება დააკანონა. ოსმალეთის სულთანი სელიმ II გარდაიცვალა. ტახტზე ავიდა მისი შვილი მურად III. პანკისის ციხესთან მოხდა ბრძოლა კახეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტებს, ქაიხოსრო ლევანის ძესა და ალექსანდრე ლევანის ძეს შორის, რომელიც უკანასკნელის გამარჯვებით დასრულდა. 13 თებერვალი : საფრანგეთის მეფე ანრი III ვალუა მეფედ ეკურთხა რეიმსში 14 თებერვალი : საფრანგეთის მეფე ანრი III ვალუამ იქორწინა ლუიზა დე ლორენ-ვემონტზე 20 იანვარი : დაარსდა მექსიკის ქალაქი ლეონი. 1577 წელს ფრენსის დრეიკი სამწლიან მოგზაურობას შეუდგა, რომელიც არა მხოლოდ კვლევას ისახავდა მიზნად, არამედ ძარცვასაც. 4 აგვისტო : კარდინალი ენრიკე I ავიდა სამეფო ტახტზე. 9 აგვისტო : ჩილდირის ბრძოლა ფოთს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი წლიდან ფოთი ოსმალებმა დაიპყრეს და თურქების გარნიზონი 62 წლის განმავლობაში აკონტროლებდა ფოთის ნავსადგურს. 25 იანვარი : უტრეხტის ხელშეკრულება დაიდო, დასაბამი მიეცა ნიდერლანდების პროტესტანტულ რესპუბლიკას. სულთნის ბრძანებით სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე შეიქმნა ახალციხის (ჩილდირის) საფაშო. მანუჩარ II დაინიშნა ახალციხის ფაშად. სიმონ I-მა ალყა შემოარტყა თბილისს.
დანდუროვი

საკუთარი სახელი დანდუროვი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: მესროპ დანდუროვი — ინჟინერი სერგო დანდუროვი — პოლიტიკოსი სტეფანე დანდუროვი — რევოლუციონერი
ექვთიმე ხელაძე

ექვთიმე ივანეს ძე ხელაძე (დ. 1846, სოფ. მამათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 დეკემბერი, 1905, თბილისი) — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი. დაიბადა მღვდლის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ოზურგეთსა და ქუთაისში მიიღო. 1866 წლიდან ამწყობად მუშაობდა თბილისში, „ცისკრის“ რედაქტორის ივანე კერესელიძის, 1870 წლიდან — სტეფანე მელიქიშვილის და ამხანაგობის სტამბაში, რომელშიც იწყობოდა გაზეთი „დროება“. 1872 წელს ხელაძემ კერესელიძისგან შეძენილი ინვენტარით ახალი, საკუთარი სტამბა გახსნა თბილისის „იარმუკის“ ტერიტორიაზე. სხვადასხვა დროს ხელაძის სტამბაში გამოიცემოდა: „ივერია“, „კვალი“, „წყარო“, „ჯეჯილი“, „ცისკარი“. აქვე დაიბეჭდა კათოლიკოს ანტონ I-ის „მზამეტყველება“ და „ქართული გრამატიკა“, დავით გურამიშვილის „დავითიანი“, ბარბარე ჯორჯაძის “სრულ სამზარეულო“, ილიას, აკაკის, იაკობ გოგებაშვილის და სხვა მწერლების ნაშრომები. ექვთიმე ხელაძე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საზოგადოების გამოცემათა შემოქმედი. სტამბაში რედაქტორობდა პეტრე უმიკაშვილი. ასოთამწყობებად სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ ვლასა მგელაძე და ლადო კეცხოველი. სტამბამ დიდი როლი ითამაშა ქართული წიგნის გამრავლების საქმეში. 1902 წელს თბილისში ქართულმა საზოგადოებამ ხელაძის სტამბის 30 წლის იუბილე იზეიმა. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ხელაძის სტამბა კაზაკებმა დაარბიეს, ხოლო თავად გამომცემელი შენობის კარებთან მოკლეს. 2017 წელს ხელაძის სახელი მიენიჭა მანამდე უსახელო ქუჩას თბილისში, საბურთალოს რაიონში. ექვთიმე ივანეს ძის ხელაძის სტამბის 30 წლის არსებობის დღესასწაულის გამო : მილოცვის წერილები და დეპეშები იუბილარის სურათით / მიმოხილვა ზ. ჭიჭინაძისა. / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ., 1902; ნიკოლოზ ბესარიონის ძე ღოღობერიძე და ქართული სტამბა 1627-1913 წ. : აღწერილი ზ. ჭიჭინაძის მიერ / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ., 1916; ქართული წიგნის ამაგდარნი / ლ. ნანიტაშვილი. - თბ., 1985. ↑ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულება №155[მკვდარი ბმული], „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“. 15 მაისი, 2017.
1560-იანები

1560-იანი (ათას ხუთას სამოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1560-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1560 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1569 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569 დაარსდა არგენტინის ქალაქი მენდოსა. დაარსდა არგენტინის ქალაქი სან-ხუანი. ვიენტიანი ლაოსის დედაქალაქი გახდა. კახეთის მეფე ლევანმა ააგო გრემი. ვილა კაპრა ქალაქ ვიჩენცაში არქიტეტორმა ანდრეა პალადიომ ააშენა 1566 წელს. 25 ივლისი : დონ დიეგო დე ლოსადამ დააფუძნა ქალაქ სანტიაგო დე ლეონ დე კარაკასს, ამჟამად თანამედროვე ვენესუელის დედაქალაქი. დიღომთან ბრძოლაში სიმონ I-მა სპარსელთა სამსახურში მყოფი დავით XI (დაუთ-ხანი) დაამარცხა. დაიწყო მორისკების აჯანყება ესპანეთში. ფარცხისის ბრძოლაში ღალატის გამო სიმონ I ტყვედ ჩავარდა.
1550-იანები

1550-იანი (ათას ხუთას ორმოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1550-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1550 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1559 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559 შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა საქართველოში 9 თებერვალი : ქალაქი ვალდივია დაარსდა ჩილეში. 15 ოქტომბერი : ივანე მრისხანემ ყაზანის სახანო დაიპყრო. ზებედე I აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი გახდა. რუსეთი არღვევს 60 წლიან ზავს შვედეთთან ფინეთზე იერიშის მიტანით ირანმა და ოსმალეთმა დადეს ზავი, რომელიც ასევე „ამასიის ზავით“ მოიხსენიება 2 თებერვალი — აუგსბურგის დიეტი გაიხსნა 4 თებერვალი — ჯონ როჯერსი ინგლისის პირველი პროტესტანტული წამებული ხდება 9 თებერვალი — ჯონ ჰუპერი, გლუცესტერის მღვდელმთავარი (ინგ. Bishop) დასჯილ იქნა კოცონზე დაწვით 23 მაისი — პავლე IV პაპი ხდება 25 სექტემბერი — ხელი მოეწერა აუგსბურგის ზავს. 16 იანვარი : კარლ V ჰაბსბურგის ვაჟი ფილიპე II ხდება ესპანეთის მეფე, ხოლო მისი ძმა ფერდინანდ I საღვთო რომის იმპერატორი. 23 იანვარი : შანხაის მიწისძვრა, ყველაზე სასიკვდილო მიწისძვრა ისტორიაში, ეპიცენტრი მდებარეობდა ქალაქ შანხაის სიახლოვეს, დაახლოებით დაიღუპა: 830,000 ადამიანი. თებერვალი ვოსელის შეთანხმება: დროებით შეწყდა ომი საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის. ჯალა-ად-დილ მუჰამედ აკბარი ხდება მუჰალის იმპერიის მმართველი, ის ქვეყანას მართავდა 1605 წლამდე. 14 თებერვალი : ტომას კრანმერი გამოცხადდა ერეტიკოსად. 21 მარტი : ოქსფორდში, ტომას კრანმერი ცეცხლზე დაწვეს. ნოემბერი : ცეცხლის შეწყვეტის ვესელის შეთახმება გაუქმდა, ომი განახლდა საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის. 5 ნოემბერი : პანიპატის მეორე ბრძოლა: მოხდა დელიდან ორმოცდაათი მილის სიახლოვეს, ამ ბრძოლაში მუჰალის ჯარმა გაიმარჯვა. სიმონ I გახდა ქართლის სამეფოს მეფე (ის ქართლის მეფე იყო 1556-1569, 1578-1599 წლებში) ლორენცო პრიული გახდა ვენეციის მმართველი. ესპანეთის მეფემ დაიმორჩილა ფლანდრიის ტერიტორია, ამჟამად აქ მდებარეობს ფრანგული დეპარტამენტი ნორი. შვედეთის მეფე იოჰან III ხდება ფინეთის მეფეც. ივანე IV-მ დაიპყრო ასტრახანი. გარისის ბრძოლა - ამ ბრძოლაში ქართლის ჯარმა დაამარცხა სეფიანთა ირანის ჯარი. ჰულაგუ ყაენმა ალამუთი აიღო და ასასინთა ეპოქა დასრულდა. 11 ივნისი : დაიწყო სებასტიან I მმართველობა. 7 იანვარი : საფრანგეთმა ინგლისს კონტინენტზე ამ უკანასკნელის ბოლო სამფლობელო, კალე, წაართვა. 15 იანვარი : ელისაბედ I ინგლისის დედოფლად აკურთხეს ვესტმინსტერის სააბატოში.