laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტრიტონი (ბირთვი)

ტრიტონი (ძვ. ბერძნ. τρίτον [tríton] — „მესამე“; აღნიშვნა: H 3 {\displaystyle {\ce {^3H}}} ან t {\displaystyle {\ce {t}}} ) — წყალბადის რადიოაქტიური იზოტოპის — ტრიტიუმის ატომის ბირთვი, რომლის მასური რიცხვი A=3. შეიცავს 3 ნუკლონს (1 პროტონსა და 2 ნეიტრონს). ტრიტონის მასა ტოლია 3.01646 მასის ატომური ერთეულისა, სპინი კი — (1/2)-ისა ( ℏ {\displaystyle \hbar } ერთეულებით), მაგნიტური მომენტი — 2.97884 ბირთვული მაგნიტონისა. ტრიტონი არამდგრადია, იშლება შემდეგი სქემის მიხედვით: 1 3 H → 2 3 He + + e − + ν ~ e {\displaystyle {}_{1}^{3}{\hbox{H}}\to {}_{2}^{3}{\hbox{He}}^{+}+{\hbox{e}}^{-}+{\tilde {\nu }}_{\hbox{e}}} ; ნახევრად დაშლის პერიოდია — 12.32 წელი. პროტონი დეიტრონი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 54. triton ↑ triton g factor. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton magnetic moment. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton magnetic moment to Bohr magneton ratio. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton magnetic moment to nuclear magneton ratio. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton mass. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton mass in u. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton mass energy equivalent. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton mass energy equivalent in MeV. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton molar mass. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton relative atomic mass. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton-electron mass ratio. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton-proton magnetic moment ratio. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ triton-proton mass ratio. აშშ-ის სტანდარტებისა და ტექნოლოგიის ნაციოანლური ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 2023-10-23 ↑ 14.0 14.1 Radiation Physics for Medical Physicists. — S. 15. — ISBN 978-3-642-00875-7.
კოტანტენი

კოტანტენი (ფრანგ. Cotentin) — ნახევარკუნძული ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, მანშის დეპარტამენტში. შემოსაზღვრულია სენისა და სენ-მალოს ყურებითა და ლა-მანშის სრუტით. კოტანტენი არმორიკის მასივის ნაწილია (პარიზის აუზთან მიბჯენილი ვაკის გამოკლებით). ნაპირები ძირითადად დაბალია, სუსტად დანაწევრებული, დასავლეთით ალაგ-ალაგ კლდოვანი. აგებულია უმეტესწილად ქვიშაქვებით, გრანიტებითა და ფიქლებით. ზედაპირი ტალღოვანი ვაკეა. სიმაღლე 191 მ. დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებითა და ხევებით. ჰავა ზღვისაა, ზომიერი. გვხვდება მდელოები და მანანიანი. ჩრდილოეთით არის ნახევარკუნძულის უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური შერბურ-ან-კოტანტენი. მისდევენ მესაქონლეობასა და მებაღეობას. კოტანტენი ცნობილია აგრეთვე შერბურის ნახევარკუნძულის სახელწოდებით. ↑ Jean Dercourt, Jacques Paquet. Geology Principles & Methods. 1985 ↑ M. F. Mansfield. Rambles in Normandy. 2013 ↑ Maurice-Jacques Graindor, Géologie du Nord-Ouest du Cotentin, Paris, [s.n.], 1961
რამარია

რამარია (ლათ. Ramaria) — სოკოების გვარი ძარღვასოკოსნაირთა რიგისა, რომელიც 220-მდე სახეობას აერთიანებს. ევროპაში გავრცელებულია 120 სახეობა. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ერთეულებად ან ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე, უპირატესობას ანიჭებს კირიან ნიადაგს. ნაყოფსხეული დიდი ან საშუალო ზომისაა. სუსტად ან ძლიერ დატოტვილი, მყიფე ან კანისებრი, უხეში ან ჟელატინირებული, როგორც წესი ღია ფერის. ზოგიერთი სახეობა ხელის დაჭერისას ფერს იცვლის. საკვებად ვარგისს სახეობებს მოტკბო გემო ახასიათებთ, არასაჭმელ და შხამიან სახეობებს — მწარე. ჰიფები — ბალთიანი. ცისტიდების გარეშე. სპორები — არაამილოიდური, წვრილი ან მსხვილი, ელიფსოიდური ფორმის, დაფარულია ეკლებით ან მეჭეჭებით ან კიდევ სხვა მოხატულობით, იშვიათად გლუვია. ზოგიერთი სახეობა (მაგალითად, Ramaria aurea და Ramaria botrytis, Ramaria flava) საჭმელად ვარგისია, თუმცა გამოუცდელ მესოკოვეს შესაძლოა ადვილად აერიოს შხამიან სახეობებში, მაგ., როგორიცაა Ramaria formosa, რომელიც იწვევს კუჭის მომნელებელი სისტემის მოშლას (მუცლის ტკივილი, ღებინება, გულისრევა და დიარეა). არასაჭმელ სახეობებს (მაგ., Ramaria stricta) მწარე გემო ახასიათებთ; მომზადებისას სიმწარე კიდევ უფრო ძლიერდება. Cladaria Ritgen, 1828 Clavaria sect. Clavariella (P. Karst.) Henn., 1898 Clavariella P. Karst., 1881 Corallium G. Hahn, 1883, nom. illeg. Coralloidea Roussel, 1806, nom. illeg. Cornicularia Bonord., 1851, nom. illeg. Dendrocladium (Pat.) Lloyd, 1919 Lachnocladium sect. Dendrocladium Pat., 1889 Phaeoclavulina Brinkmann, 1897 Ramaria sect. Dendrocladium (Pat.) R.H.Petersen, 1981 ზოგიერთი სახეობა Ramaria aurea (Schaeff.) Quél., 1888 Ramaria botrytis (Pers.) Ricken, 1918 Ramaria flava (Schaeff.) Quél., 1888 Ramaria formosa (Pers.) Quél., 1888 Ramaria stricta (Pers.) Quél., 1888}} Гарибова Л. В., Семейство Рогатиковые, или Булавницы (Clavariaceae) // Популярный атлас-определитель. Грибы, Дрофа, 2009. — 350 გვ. 3000 ეგზ., ISBN 978-5-358-06775-2. — UDC 582.8(084.4) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „რამარია“ ვიკისაწყობში. რამარია Index Fungorum-ზე (ინგლისური) ↑ Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers J. A. et al., Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi, CAB International, 2008. — გვ. 591, ISBN 978-0-85199-826-8. ↑ Eric Strittmatter: Die Gattung Ramaria. fungiworld.com. Pilz-Taxa-Datenbank. 2. November 2007, abgerufen am 25. Juni 2012 ↑ Bi Zhishu, Guoyang Zheng, Li Taihui., The Macrofungus Flora of China's Guangdong Province, Columbia University Press, 1997. — 756 გვ. ↑ Eckhard Beubler: „Kompendium der Pharmakologie - Gebräuchliche Arzneimittel in der Praxis”, Editura Springer, Viena – New York 2007, p. 261,
სომხეთის ტავრი

სომხეთის ტავრი, აღმოსავლეთი ტავრი (თურქ. Güneydoğu Toroslar) — ქედი თურქეთში. ტავრის აღმოსავლეთი ნაწილი. განლაგებულია ანატოლიის ზეგნისა და სომხეთის მთიანეთის სამხრეთი კიდის გასწვრივ. განედური მიმართულებით დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 500 კმ-ზე, სიგანე 35–100 კმ. გეგმაში რკალისებრია, ახასიათებს ასიმეტრიულობა. სომხეთის ტავრი მდინარეების მურათისა და ტიგროსის აუზების წყალგამყოფია. საშუალო სიმაღლეები 2200–2300 მ, მაქსიმალური სიმაღლე 3090 მ. უღელტეხილების სიმაღლე ზოგადად არ აჭარბებს 1500 მ-ს. სტრუქტურულ-ეროზიული ნაგებობაა. შუა და აღმოსავლეთი ნაწილი აგებულია პალეოზოური მეტამორფული ქანებით, ხოლო დასავლეთი ნაწილი კარბონული და პერმული ასაკის ქანებით. სამხრეთი კალთების გასწვრივ შეინიშნება ცარცული ასაკის დანალექი ქანები. შედგება აჰირის, ენგიზექის, მალათიის, ერგანის, ნურჰაკის, ჰაჩრეშის, ბითლისდაღისა და ჰაქიარის ქედებისაგან. დანაწევრებულია მდინარეების ჯეიჰანის, ევფრატისა და ტიგროსის გამჭოლი ხეობებით. ჩრდილოეთი მშრალი კალთების ქვედა სარტყელში გავრცელებულია ნახევარუდაბნო, უფრო ზევით სტეპი. სამხრეთი კალთები შემოსილია მაკვისის ტიპის რაყებით, ზევით მუხის პარკული ტყე ფსტისა და ღვიის ნათელი ტყეები, მთის სტეპი და ალპური მდელოებია. ბითლისისა და ფაზარჯიქის გასასვლელებში გაყვანილია სარკინიგზო და საავტომობილო გზები. არის რკინის მადნის, ქრომიტების, სპილენძის, სამხრეთ მთისწინეთში ნავთობის საბადოები. ↑ 1.0 1.1 1.2 Бойнагрян В.Р. Геоморфология Армянского нагорья. ЕГУ, Ереван, 2016 г., 254 стр., ↑ 2.0 2.1 Армянский Тавр | Большая российская энциклопедия
კიმჯე

კიმჯე (კორ. 김제시) — ქალაქი სამხრეთ კორეაში. მდებარეობს ჩოლა-პუქტოს პროვინციაში. მისი ფართობი 546.45 კმ²-ია. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა 93111 კაცს შეადგენდა.
წყნარი ოკეანის ვირთევზა

წყნარი ოკეანის ვირთევზა (ლათ. Gadus macrocephalus) — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 120 სმ-ს აღწევს, მასაში — 18 კგ-ს. ზედა ყბა ქვედაზე გრძელია. ნიკაპზე კარგადაა განვითარებული ულვაში. გვერდითი ხაზი ღია და სუსტად შესამჩნევია. ზურგი შეფერილია ყავისფრიდან რუხამდე, მუქი ლაქებით, მუცელი ღიაა. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში და მიმდებარე ზღვებში აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებთან, ბერინგის სრუტიდან ყვითელ ზღვამდე დასავლეთით და ლოს-ანჯელესამდე აღმოსავლეთით. ზღვის ქარავნული თევზია. ჩვეულებრივ, უპირატესობას ანიჭებს დაბალ დადებით ტემპერატურას — 0-დან 4,5°C-მდე. უფრო მეტად ბინადრობს ფსკერთან, თუმცა ტოფობისა და სუქების პერიოდში ინაცვლებს წყლის სიღრმეში. გვხვდება 5-დან 550-მდე მეტრის სიღრმეზე. არეალის სხვადასხვა მონაკვეთზე განსხვავებულ დროს, ერთიანად, ფსკერზე ყრის ქვირითს (ნაყოფიერება 1,4-დან 6,4 მლნ.). ქვირითის განვითარება 9-დან 20 დღემდე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ლიფსიტა 3,6–4 მმ სიგრძისაა. 5–6 თვეში სიგრძეში 8–26 სმ-ს აღწევს. ცოცხლობს 13–15 წელს. ზრდის ტემპი პირველ წლებში უფრო სწრაფია, შემდეგ თანდათან ნელდება. სამხრეთის რაიონებში უფრო ნელა იზრდება. სქესობრივ სიმწიფეს 5–6 წელში აღწევს. ახალგაზრდა ინდივიდები (25–30 სმ-მდე) ძირითადად მცირე ბენთოსური კიბოსნაირებითა და ჭიებით იკვებებიან. მსხვილი ვირთევზები — თევზს (მინტაი, ქაშაყი, მოივა, ნავაგა, ორაგული, კამბალა, ღორჯო, მექვიშია, სარდინი), უფრო იშვიათად კიბოსნაირებს ჭამენ. წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში კარგადაა გამოხატული ორი სეზონური მიგრაცია: გაზაფხულის, როდესაც ზამთრის კვების ღრმაწყლოვანი რაიონებიდან ტოფობის შემდეგ თავთხელ წყლებში ინაცვლებენ, და შემოდგომა-ზამთრის, როდესაც გამოსაზამთრებლად უკან ბრუნდებიან. სარეწაო მნიშვნელობის თევზია. ძირითადი მომპოვებელი ქვეყნებია რუსეთი, აშშ და იაპონია. ხორცის ცხიმიანობა 0,3–0,5%-ია. ქონი გროვდება ღვიძლში, რომლის მასა სხეულის მასის 3–9%-ს, ზოგჯერ კი 12%-საც აღწევს. ძირითადად ყინავენ. ღვიძლს იყენებენ სამედიცინო თევზის ქონის მისაღებად, რომელიც მდიდარია A და D ვიტამინებით, ასევე კონსერვებისთვის. ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 332, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Промысловые рыбы России : В двух томах / под ред. О. Ф. Гриценко, А. Н. Котляра и Б. Н. Котенёва. т. 1. — М.: изд-во ВНИРО, 2006. — стр. 376–377. ISBN 5-85382-229-2.
ვირთევზა (გვარი)

ვირთევზა (ლათ. Gadus) — თევზების გვარი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. გვარში 3 სახეობაა. აღსანიშნავია, რომ არსებობს ვირთევზას სხვა სახეობებიც, რომლებიც სხვა გვარებში შედის. გვარის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელია ვირთევზა. თანამედროვე ტაქსონომიით, აღიარებულია მინტაის (Gadus chalcogrammus) ერთი სახეობა, ნორვეგიული (ატლანტური) მინტაი გენეტიკურად ცალკე სახეობად არ მიიჩნევა. გრენლანდიური ვირთევზა (G. ogac), რომელიც ცალკე სახეობად ითვლებოდა, დღეს იგივე სახეობად მიიჩნევა, რადაც წყნარი ოკეანის ვირთევზა (G. macrocephalus). ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 333, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ ვირთევზა(ინგლისური) FishBase-ის მონაცემთა ბაზაში ↑ Gadus morhua (Linnaeus, 1758), FAO, Species Fact Sheet. ↑ Gadus morhua (TSN 164712). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ Sobel, J. (1996). „Gadus morhua“. IUCN Red List of Threatened Species. 1996: e.T8784A12931575. doi:10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T8784A12931575.en. ციტირების თარიღი: 19 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება) ↑ წყნარი ოკეანის ვირთევზა(ინგლისური) FishBase-ის მონაცემთა ბაზაში ↑ Gadus macrocephalus (Tilesius, 1810), FAO, Species Fact Sheet. ↑ Gadus macrocephalus (TSN 164711). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ მინტაი(ინგლისური) FishBase-ის მონაცემთა ბაზაში ↑ Theragra chalcogramma (Pallas, 1811), FAO, Species Fact Sheet. ↑ Theragra finnmarchica (TSN 164717). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ 12.0 12.1 Coulson MW, Marshall HD, Pepin P, Carr SM (2006). „Mitochondrial genomics of gadine fishes: implications for taxonomy and biogeographic origins from whole-genome data sets“ (PDF). Genome. 49 (9): 1115–1130. doi:10.1139/g06-083. PMID 17110992. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2013-12-20. ციტირების თარიღი: 2012-04-27. ↑ Carr, S. M.; Kivlichan, D. S.; Pepin, P.; Crutcher, D. C. (1999). „Molecular systematics of gadid fishes: Implications for the biogeographic origins of Pacific species“. Canadian Journal of Zoology. 77: 19–26. doi:10.1139/z98-194. ↑ Gadus macrocephalus Tilesius, 1810. Catalogue of Life. ციტირების თარიღი: 6 თებერვალი, 2023
კორიდორასი

კორიდორასი (ლათ. Corydoras) — თევზების გვარი ჯავშნოსან ლოქოსებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 3–8 სმ-ია, ფორმით წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. ტყავი დაფარულია რქოვანი ქერცლით. ზედა და ქვედა ყბაზე ორ-ორი ულვაშია. ლაყუჩებით სუნთქვის გარდა, ახასიათებს ნაწლავებით სუნთქვაც. უპირატესად ფსკერის თევზია, იკვებება იქ მობინადრე ორგანიზმებით. ჰყავთ აკვარიუმებში. Corydoras sterbai Corydoras panda Corydoras paleatus ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 153, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ Сомики // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М., 2015. — стр. 693.
ფუგუ

ფუგუ (ლათ. Takifugu) — თევზების გვარი მუცელნემსასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 80 სმ-მდეა, დაფარულია ნემსებით. საფრთხის შემთხვევაში შეუძლიათ სხეულის ზომისა და ფორმის შეცვლა, რა დროსაც კუჭს წყლით ან ჰაერით ივსებს. ცნობილია 25 სახეობა. უპირატესად ბინადრობენ წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, გვხვდება ინდოეთ-წყნარი ოკეანეების რეგიონის მტკნარ წყლებშიც. ყოვლისმჭამელი თევზებია. საკვებად გამოიყენება უმთავრესად იაპონიაში. ყველაზე მეტად შესწავლილია მურა ფუგუ (Takifugu rubripes; სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლ. 40 სმ). მის ზურგის ფარფლში 16–19 რბილი სხივია, ანალურში — 13–16. ფუგუების ღვიძლი და საკვერცხეები, ასევე (მცირე რაოდენობით) კანი და სათესლეები შეიცავს შხამ ტეტროდოტოქსინს. ხორცი შხამიანი არ არის, თუმცა მისი ჭამა შეიძლება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ახლად დაჭერილ თევზს საგულდაგულო წესით გაწმენდს და გაასუფთავებს ფუგუს სპეციალისტი მზარეული. ↑ Фугу // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М., 2017. — стр. 642. ↑ Tetraodontiform | Order Tetradontiformes, Features & Classification en. Britannica. ციტირების თარიღი: 6 იანვარი, 2024
პონორი

პონორი, კატაბოთრა (ხორ. Ponor; სერბ. Понор — უფსკრული) — ღია ბუნებრივი ხვრელი კარსტვადი ქანების ზედაპირზე, რომელიც შთანთქავს ზედაპირულ წყალს და უშვებს მიწისქვეშა სიღრმეებში. აქვს ნაპრალის, მრგვალი ჭის, არხისა და სხვა სახე. წარმოიქმნება ნაპრალებითა და კარული ჩაღრმავებებით, ამასთან, ხდება წყლის მიერ ქანის დაშლა და მექანიკური ნგრევა. თანდათან ნაპრალი ფართოვდება და ხვრელად გარდაიქმნება, ხოლო ზოგჯერ წყლის გრიგალისებური მოძრაობის შედეგად მომრგვალო ხდება. წყალი მასში დამავალი ნაკადის სახით მნიშვნელოვანი რაოდენობით ჩაედინება. პეტარ მილანოვიჩმა მორფოლოგიური თვალსაზრისით, მოგვცა პონორების შემდეგი კლასიფიკაცია: 1) დიდი ღრმული და მღვიმეები; 2) დიდი ნაპრალი და კავერნები; 3) ვიწრო ნაპრალების სისტემა და 4) ალუვიური პონორები. აღსანიშნავია, რომ პონორების ანალოგიური ფუნქცია ყველა მიწისქვეშა ფენომენებმა შეიძლება შეითავსონ. კარსტული შახტი ჩვეულებრივ, პონორივით ფუნქციონირებს და წარმოადგენს საშუალებას სწრაფი და პირდაპირი კონტაქტისთვის ზედაპირულ წყლებსა და კარსტულ მიწისქვეშეთს შორის. პონორი, რომელიც მდინარის ფსკერზე იხსნება მთლიანად შთანთქავს წყლის მასას, მაგ., დინარის მთიანეთის მდინარეები, მდინარე გუბისწყლის მარჯვენა შენაკადი სემი წყალტუბოს კირქვულ მასივზე და სხვა. პონორი, როგორც წყალკარგვის სივრცე კარსტული ლანდშაფტის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ფორმაა და ფართოდაა გავრცელებული ფოროვანი კირქვული ქანების ზონაში, მათ შორის საქართველოში. ჭისებრი ან ხვრელისებრი პონორის შედეგად წარმოიქმნება ძაბრისებრი პონორი, რომელიც შეიძლება კარსტულ ძაბრად გადაიქცეს. პონორი შეიძლება იყო ჰორიზონტული ან სუბჰორიზონტული; როდესაც ამგვარი ფორმები კარგავენ თავის ჰიდროგეოლოგიურ ფუნქციას წარმოიქმნება მღვიმე. ↑ ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბ: თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, გვ. 274 ↑ Ford, D.C. & Williams, P.W. Karst Geomorphology and Hydrology. 1989 ↑ Максимович Г. А. Карст. Знание, Москва, 1960 г., 47 стр. ↑ Milanović, P., Karst Hydrogeology. Water Resources Publication, Littleton, 434 pp. 1981 ↑ Bonacci, O,. Karst Hydrology with Special Reference to the Dinaric Karst, 1987 ↑ ავტორთა კოლექტივი. გეომორფოლოგიური ლექსიკონი. თბილისი, ნეკერი, 1996, გვ. 165 ↑ Марковић М., Павловић Р., Чупковић Т. Геоморфологија. Београд: Завод за уџбенике и наставна средства, 2003
ზურგრქოსანისებრნი

ზურგრქოსანისებრნი (ლათ. Balistidae) — თევზების ოჯახი შეზრდილყბიანების რიგისა. სხეული მაღალი და გვერდებიდან შებრტყელებულია; სიგრძით 60 სმ-მდე. შეფერილობა მკვეთრია, ჩვეულებრივ დიდი ლაქების ან ზოლების მოხატულობით. ქერცლი ძვლოვანია, ზოგჯერ ხორკლებითა და ნემსებით, მცირედაა ერთმანეთზე გადასული. კბილები ძლიერი, კონუსისებრი და ფირფიტისებრია. ზურგის ფარფლი ორია; წინაში სამი ეკალია. პირველი ეკალი ძალიან დიდია, წააგავს რქას (აქედან სახელწოდება), აწეულ მდგომარეობაშია დაფიქსირებული მასზე მჭიდროდ მიჯრილი მეორე ეკლის საშუალებით. ცნობილია 11 გვარის 40-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვებში, წყალმარჩხ ადგილებში და მარჯნის რიფებში; ხმელთაშუა და შავ ზღვებში გვხვდება რუხი ზურგრქოსანი (Balistes capriscus). ჩვეულებრივ, მარტოულად ცხოვრობენ. ზანტი მოცურავეებია. იკვებებიან კიბორჩხალებით, მოლუსკებით, ზღვის ზღარბებით; არის მცენარეჭამია სახეობებიც. დაყრილი ქვირითის დაცვისათვის მიზნით შეუძლია აგრესიულობა გამოავლინოს. ხორცი შხამიანია. ცნობილია 11 გვარი: Abalistes Balistapus Balistes Balistoides Canthidermis Melichthys Odonus Pseudobalistes Rhinecanthus Sufflamen Xanthichthys Xenobalistes რიფის ზურგრქოსანი Balistapus undulatus Balistes capriscus ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 317, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ 2.0 2.1 Котляр А. Н. Спинороговые // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М., 2016. — стр. 76. ↑ 3.0 3.1 Matsuura, Keiichi (2014). „Taxonomy and systematics of tetraodontiform fishes: a review focusing primarily on progress in the period from 1980 to 2014“ (PDF). Ichthyological Research. 62 (1): 72–113. doi:10.1007/s10228-014-0444-5. S2CID 15223867.
თურქეთ-სირიის მიწისძვრები (2023)

თურქეთ-სირიის მიწისძვრები, გაზიანთეფ-ქაჰრამანმარაშის მიწისძვრები (თურქ. Gaziantep-Kahramanmaraş depremleri) — ორი მძლავრი მიწისძვრა 2023 წლის 6 თებერვალს თურქეთის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში და სირიის ჩრდილოეთ და დასავლეთ რაიონებში. პირველი მიწისძვრა, რომელსაც თურქეთსა და სირიაში მასშტაბური ნგრევა მოყვა, ქალაქ გაზიანთეფის მახლობლად, დილის 04:17 საათზე დაფიქსირდა. მიწისძვრა მიწისძვრის ინტენსიურობის მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე 7,8 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრა თურქეთში დაფიქსირებულთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერია (1939 წლის ერზინჯანის მიწისძვრასთან ერთად), თუმცა სავარაუდოა, რომ 1668 წლის ანატოლიის მიწისძვრა კიდევ უფრო მძლავრი იყო. მიწისძვრას მოყვა უამრავი აფტერშოკი, რომელთა შორის ყველაზე ძლიერი 6,7 მაგნიტუდისა იყო. მეორე მიწისძვრა დაფიქსირდა პირველის შემდეგ 9 საათში, თურქეთის დროით 13:24 საათზე; მეორე მიწისძვრა მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე კი 7,5 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრების შედეგად ორივე ქვეყანაში ერთად დაიღუპა 55 000-ზე მეტი ადამიანი, დაზიანდა 200 000-ზე მეტი შენობა, დაინგრა დაახლ. 37 000. მიწისძვრის შედეგებზე რეაგირების სამუშაოებში ჩართვის მიზნით საქართველოდან გაიგზავნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განსაკუთრებულ სიტუაციებზე რეაგირების 60 მეხანძრე-მაშველი, ასევე შესაბამისი სამაშველო აღჭურვილობა და ტექნიკა. ქართველი მეხანძრე-მაშველების ჯგუფი, რომელიც თურქეთში გაემგზავრა, დაკომპლექტებულია მიწისძვრის შედეგების სალიკვიდაციო და სამაშველო ღონისძიებების განხორციელების მიმართულებით გადამზადებული მეხანძრე-მაშველებით. ↑ Manih, Niha. (5 February 2023) Quake could be 'largest' ever in the region, one expert says. The Washington Post. ციტირების თარიღი: February 5, 2023 ↑ https://www.bbc.com/news/world-europe-64533851 ↑ „Timeline: Turkey hit by most devastating earthquake since 1999“. Al Jazeera. 6 February 2023. ციტირების თარიღი: February 6, 2023. ↑ 2023 Turkey and Syria earthquake: one year on en. British Red Cross. ციტირების თარიღი: 2 ივნისი, 2024 ↑ შსს. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-02-06. ციტირების თარიღი: 2023-02-06.
ზღარბთევზასებრნი

ზღარბთევზასებრნი, ორკბილასებრნი, დიოდონისებრნი (ლათ. Diodontidae) — თევზების ოჯახი შეზრდილყბიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 7–100 სმ-ია, დაფარულია ნემსებით, შეუძლიათ ბურთივით გაბერვა. კბილები შეზრდილია და წარმოქმნის ორ მჭრელ ფირფიტას (აქედან მეორე სახელწოდება). კანი, მუცლის აპკი, ღვიძლი და გონადები შეიცავს შხამ ტეტროდოტოქსინს. ცნობილია 7 გვარის 20-მდე სახეობა. ბინადრობენ ტროპიკულ წყლებში მარჯნისა და კლდოვანი რიფების გარშემო, იშვიათად წყალმცენარეებში და ქვიშიან გრუნტზე. ზოგიერთი სახეობა, ასევე ახალგაზრდა ინდივიდები პელაგიალში ცხოვრობენ. იკვებებიან ფსკერის ცხოველებით. ადგილობრივი რეწვის ობიექტებია. ჰყავთ აკვარიუმებში. Allomycterus Chilomycterus Cyclichthys Dicotylichthys Diodon Lophodiodon Tragulichthys Diodon liturosus Diodon hystrix Chilomycterus schoepfii ↑ 1.0 1.1 1.2 გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 107, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ Котляр А. Н. Рыбы-ежи // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М., 2015. — стр. 119.
პუნტიუსი

პუნტიუსი (ლათ. Puntius) — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. ადრე რამდენიმე სხვა გვართან ერთად ერთიანებოდა Barbus-ის გვარში. ულვაშები არ აქვთ. ბინადრობენ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის წყალსატევებში. ძალიან მოძრავი თევზებია. 8–12 თვის ასაკში იწყებენ გამრავლებას. უმრავლესობა 3–4 წელს ცოცხლობს. ზოგი სახეობა აკვარიუმებში ჰყავთ. Puntius kelumi Puntius mahecola Puntius chola ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 257, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ Решетников Ю. С. Пунтиусы // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М., 2015. — стр. 748.
ცხენჭანარი

ცხენჭანარი (ლათ. Hemibarbus) — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. გარეგნულად წვერას ან დიდ ციმორს ჰგვანან. პირის კუთხეებში თითო წყვილი ულვაში აქვთ, ზურგის ფარფლში ბლაგვი ეკალია. ცნობილია 12 სახეობა. გავრცელებული არიან ამურის აუზში, მონღოლეთის (ტბა ბუირ-ნური), ჩინეთის, კორეისა და იაპონიის წყალსატევებში. თეთრი ცხენჭანარი (H. labeo) სიგრძეში 58 სმ-ს აღწევს (მასა 1 კგ-მდე). იკვებება მწერების მატლებით, მოლუსკებით, იშვიათად თევზით. სქესობრივ სიმწიფეს 4–5 წელში აღწევს. ტოფობს პორციებად, მაის-ივლისში. დედალი ქვებზე ან მცენარეთა ფესვებზე ყრის 40–150 ათას წებოვან ქვირითს (დიამეტრი 2–3 მმ). ლაქებიანი ცხენჭანარი (H. maculatus) უფრო მცირე ზომისაა (40 სმ-მდე); ზურგისა და კუდის ფარფლებზე და ტანის გვერდებზე (გვერდითი ხაზის ზემოთ) მუქი ლაქები აყრია. ორივე ამ სახეობას მცირე სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. Hemibarbus brevipennus Hemibarbus labeo — თეთრი ცხენჭანარი, ან ტურა ცხენჭანარი Hemibarbus lehoai Hemibarbus longirostris Hemibarbus macracanthus Hemibarbus maculatus — ლაქებიანი ცხენჭანარი, ან ჭრელი ცხენჭანარი Hemibarbus medius Hemibarbus mylodon Hemibarbus qianjiangensis Hemibarbus songloensis Hemibarbus thacmoensis Hemibarbus umbrifer Hemibarbus mylodon Hemibarbus barbus Hemibarbus maculatus ↑ გოგმაჩაძე თ., თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა“, 2018. — გვ. 151, ISBN 978-9941-460-45-6. ↑ 2.0 2.1 Решетников Ю. С. Кони // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М., 2010. — стр. 42. ↑ Species of Hemibarbus. FishBase. ციტირების თარიღი: 6 თებერვალი, 2023