laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მარბლ არჩი (ლონდონის მეტრო)

მარბლ არჩი — ლონდონის მეტროპოლიტენის მიწისქვეშა სადგური. იგი მდებარეობს ოქსფორდ სტრიტის დასავლეთ ბოლოში ჰაიდ პარკის ჩრდილო აღმოსავლეთ კუთხეში. სახელი ეწოდა მარბლ არჩის მონუმენტის მიხედვით. სადგური გახსნილ იქნა 1900 წლის 30 ივლისს „სენტრალ ლონდონ რეილვეიზე“ (დღევ.სენტრალ ლაინი). შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მარბლ არჩი (ლონდონის მეტრო)“ ვიკისაწყობში. London Transport Museum Photographic Archive
მოხისი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

მოხისი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ზემო შაქშაქეთი, კოდავარდისუბანი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარეების დასავლეთის ფრონესა და სურამულას შორის. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ქარელიდან 21 კილომეტრი. მოხისის ტერიტორია ადრინდელი ფეოდალური ხანიდან დასახლებული ყოფილა. სოფელზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზა (შიდა ქართლიდან-გორი-რუისი, საღოლაშენი-არადეთი-მოხისი-ვაყა-ბორჯომის ხეობა), რამაც გარკვეული კვალი დაამჩნია შუა საუკუნეებში სოფლის ეკონომიკურ, სოციალურსა თუ კულტურულ ცხოვრებას. ფეოდალური საქართველოს ერთიანობის ხანაში (XI-XIII საუკუნეები) მოხისი საქართველოს სამეფო კარის კუთვნილი (,,სადედოფლო”) ტერიტორია იყო. XIV საუკუნეში სამეფო კარმა სოფელი, ჩანს, სვეტიცხოვლის მონასტერს შესწირა-1392 წლიდან XVI საუკუნის დამდეგამდე მოხისი საკათალიკოსო სოფელია. 1509 წელს იმერეთის მეფემ ალექსანდრე II ისარგებლა ქართლის სამეფოს დასუსტებით, გორის ციხე აიღო და საკუთარი ძალაუფლება ქართლზე მდინარე ლიახვამდე გაავრცელა. იმერეთში შექმნილი მძიმე ვითარების გამო ქართლმა მალე დაიბრუნა დაკარგული ტერიტორიის ნაწილი, მაგრამ ზემო ქართლის ნაწილი, მ. შ. მოხისი, კვლავ იმერეთის სამეფოს დარჩა. 1512 წელს იმერეთის მეფემ ბაგრამ III-მ მოხისთან დაამარცხა ურჩი ძმა ვახტანგი, ხოლო 1520 წელს მამია გურიელმა სძლია ქართლის მეფე დავით IX. იმერეთის სამეფომ თავისი უფლებები მოხისზე XVII საუკუნის შუა ხანებამდე შეინარჩუნა. XVII საუკუნეში, იმერეთის სამეფოს დასუსტებასთან ერთად, ქართლის მეფემ და სვეტიცხოვლის მონასტერმა თანდათან დაიბრუნა დაკარგული ყმა-მამული ზემო ქართლში. 1660 წელს იმერეთის მეფე ალექსანდრე III-სა და ქართლის კათალიკოს დომენტის შორის წარმოებული მოლაპარაკების საფუძველზე იმერეთის მეფეს კვლავ უნდა შეეწირა მოხისი სვეტიცხოვლისათვის და სამაგიეროდ კათალიკოსისაგან საუკეთესო ცხენი და ორმოცი თუმანი თეთრი მიეღო. XVII საუკუნის მეორე ნახევრიდან და XVIII საუკუნეში მოხისი კვლავ საკათალიკოსო სოფელი იყო. სვეტიცხოველს მოხისში თავის მოურავი ჰყავდა. ამილახორთა სათავადოს ჩამოყალიბებასთან ერთად, მოხისის ყმა-მამულის ნაწილზე წილს იღებენ ამილახორებიც. 1766 წლისთვის მათ სოფლის ყმა-მამულის მერვედი ეკუთვნოდათ. გვიანდელი ფეოდალური ხანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით მოხისი ზემო ქართლის სადროშოში შედიოდა, რომელსაც ამილახორები სარდლობდნენ. სოფლიდან თოფით, ფარ-ხმლითა და მშვილდ-ისრით შეიარაღებული 50 მოლაშქრე გამოდიოდა. მოხისელი მოლაშქრეთაგან ორი მესამედი მხედარი იყო. ეს სოფლის ეკონომიკურ სიმძლავრეზე მეტყველებს. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში საქართველოში გავრცელებული იყო სპეციალური საწყაო - „მოხისული კოდი“. 1785 წლის 16 აპრილს მოხისთან ქართველთა და რუსთა გაერთიანებულმა ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა სოფელ ფხვენისიდან უკუგდებული თურქ-ლეკთა მოთარეშე რაზმები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1296 ადამიანი. მოხისის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი მოხისის წმინდა გიორგის ეკლესია მოხისის წმინდა გიორგის ეკლესია მოხისის კოშკი მოხისის სამაროვანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 158. კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 378-379. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
მუგუთი (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

მუგუთი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირას. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 18 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 188.
მუხილეთი

მუხილეთი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე აბუხალოსღელეს (ძამის აუზი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 1180 მეტრი. ქარელიდან 32 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი. მუხილეთის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 229. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
მუხაური

მუხაური — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 920 მეტრი, ყორნისიდან 7 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 228.
ნაბაკევი (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

ნაბაკევი (ადრე წირეთი) — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში, თიღვის თემში. მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთის ფრონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 1 კილომეტრი. 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. 1989 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 143 ადამიანი, ქართველები შეადგენდნენ 80 %-ს (114 ადამიანი), ოსები — 20 %-ს (29 ადამიანი). 90-იან წლებში, რეგიონში არსებული კონფლიქტის გამო სოფელი დაიცალა ქართული მოსახლებისგან. ე. წ. სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლების მიერ ორგანიზებული მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, 2015 წელს სოფელში ცხოვრობდა 45 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 280. სერგი მაკალანია, ფრონის ხეობა, გვ. 40, თბ., 1963. ↑ http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/59653/1/Fronis_Xeoba.pdf ↑ რუსეთის ფედერაციის მიერ საქართველოს ტერიტორიების ოკუპაციის შესახებ. matsne.gov.ge (28 აგვისტო, 2008). ციტირების თარიღი: 20 აგვისტო, 2019. ↑ https://web.archive.org/web/20120321034431/http://www.sojcc.ru/rights/75.html ↑ http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf
ნაგუთნი

ნაგუთნი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ნაგუთნის ხეობაში. ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტი. ზღვის დონიდან 970 მეტრი, ყორნისიდან 8 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 284.
ნედლათი

ნედლათი — სოფელი საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში (თიღვის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთის ფრონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 810 მეტრი, ყორნისიდან 2 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 362.
ოჟორა

ოჟორა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ლისის (შუა ფრონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 880 მეტრი, ყორნისიდან 6 კილომეტრი. ოჟორის სამაროვანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 551.
ორბოძალა

ორბოძალა — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ღვანანის (ძამის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 1500 მეტრი. ქარელიდან 22 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 560. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016.
ორთუბანი

ორთუბანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს მდინარე ძამის მარჯვენა მხარეს, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 850 მეტრი. ქარელიდან 14 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 72 ადამიანი. მძოვრეთის ციხე ორთუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია ძამის ციხე ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 571. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ოქროსოფელი

ოქროსოფელი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ახალსოფლის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი. ქარელიდან 16 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 10 ადამიანი. ოქროსოფლის მაცხოვრის ეკლესია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 613. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
პატარა ციხიათა

პატარა ციხიათა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ყორნისის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირას. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ყორნისიდან 12 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 709.
თოფქაფის სასახლე

თოფქაფის სასახლე (თურქ. Topkapı Sarayı — „სათოფე სასახლე“, ახლომდებარე კარიბჭის სახელით) მდებარეობს სტამბოლში (კონსტანტინეპოლი). იყო ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ცენტრი 1465–1853 წლებში. თოფქაფის სასახლის მშენებლობა სულთანი მეჰმედ II-ის ბრძანებით დაიწყეს 1459 წელს, დასრულდა 1465 წელს. სასახლე მდებარეობს სარაგლიოს კონცხზე, ოქროს რქასა და მარმარისის ზღვას შორის, წარმტაცი ხედით ბოსფორზე. შედგება უამრავი მცირე ზომის შენობისა და ოთხი დიდი მოედნისაგან. პირველი მოედანი (Alay Meydanı) მთელ სარაგლიოზეა გადაჭიმული და მაღალი გალავნითაა შემორტყმული. მთავარ ჭიშკარს ბაბ-ი-ჰიუმაიუნ (Bab-ı Hümayun - იმპერიული კარიბჭე) ჰქვია. თოფქაფის სასახლის გარდა პირველ მოედანზე ასევე საიმპერიო ზარაფხანა მდებარეობს (1727), ჰაგია ეირენეს ეკლესია და არქეოლოგიური მუზეუმი (მე-19 საუკუნე), ურიცხვ შადრევანთან, პავილიონთან და პარკთან (მათ შორის გულჰანის ბაღჩა, ყოფილი საიმპერატორო ვარდების ბაღი) ერთად. სალამის დიდ კარიბჭეს (Babüsselam) მთავარი სასახლისკენ და მეორე მოედნისკენ (Divan Meydanı) მივყავართ. ეს მოედანი პარკია შემორტყმული სასახლის ჰოსპიტალით, საცხობით, მცველთა საგომით, საჯინიბოთი, საიმპერატორი ჰარამხანითა და სავეზიროთი ჩრდილოეთით, ხოლო სამზარეულოებით კი სამხრეთით. ამაოებათა კარიბჭეს შევყავართ მესამე მოედანზე, რომელიც სასახლის შუაგულს წარმოადგენს - წარმტაც ბაღს გარს ერტყმის უმაღლესი პალატის დარბაზები (Has Oda), რომელშიც მოთავსებულია ოსმალეთის იმპერიის დროინდელი საუცხოო საგანძური, მცირე ჰარამხანა, რამდენიმე პავილიონი და აჰმედ III-ის ბიბლიოთეკა ცენტრში. მეოთხე მოედანი სულთანის პირადი ბაღი იყო და შედგება რამდენიმე პავილიონის, ბაღისა და ტერასისგან. თოფქაფის სასახლეში ასევე არის მართლმსაჯულების კოშკი, წმინდა მანტიის პავილიონი, რომელშიც წინასწარმეტყველი მუჰამედის წმინდა ნივთებია და პირველი კალიფსი, სატახტო ოთახი (Arz Odası) ჰარამხანაში, რომელსაც სულთანი იყენებდა უცხო სტუმრებისა და ელჩების მისაღებად, ასევე მურად IV-ის აშენებული ბაღდადის პავილიონი მეოთხე მოედანზე. 1853 წელს სულთან აბდულმეჩითმა გადაწყვიტა თავისი რეზიდენცია ახლად აშენებულ და თანამედროვე დოლმაბაჰჩის სასახლეში გადაეტანა. ამჟამად თოფქაფი გადაკეთებულია იმპერიული ერის მუზეუმად და სტამბოლის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ სასახლეში თავის დროს მსოფლიოს უძლიერესი მმართველები ცხოვრობდნენ სხვა სამეფო სასახლეებისგან (შენბრუნის სასახლე და ექსტრავაგანტური ვერსალი) განსხვავებით ის გამოირჩევა ჰუმანური პროპორციებით, სადა ინტერიერითა და მიზნობრივი განლაგებით. დოლმაბაჰჩე ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: თოფქაფის სასახლე სასახლის ფოტოები დაარქივებული 2005-11-24 საიტზე Wayback Machine.
პერსეიდები

საკუთარი სახელი პერსეიდები შეიძლება აღნიშნავდეს: პერსეიდები (მითოლოგია) პერსეიდები (ასტრონომია)
ნიუ ეიჯი (მუსიკა)

ნიუ ეიჯ მუსიკა — სხვადასხვა ჟანრის მუსიკა, რომელიც ქმნის სარელაქსაციო, ოპტიმისტურ განწყობას. მსმენელები მას იყენებენ იოგის, მასაჟის, მედიტაციისა და სტრესის მოხსნის პროცედურებისას . ნიუ ეიჯის ჟანრის მუსიკა ასევე უკავშირდება გარშემო არსებული სამყაროსადმი ჰარმონიას . მუსიკოსებსა და ჯგუფებს შორის, რომლებიც იყენებენ ნიუ ეიჯის მუსიკის ელემენტებს, ცნობილები არიან: Adiemus, დევიდ არკენსტოუნი, Armik, B-Tribe, Celtic Woman, Deep Forest, Delerium, ენიგმა, ენია, Era, კრისტოფერ ფრანკე, ლიზა ჯერარდი, Gregorian, ჯო ჰისაისი, ჟან-მიშელ ჟარი, Karunesh, მაიკ ოლდფილდი, The Alan Parsons Project, რიუჩი საკამოტო, კარლოს სანტანა, კლაუს შულცე, Oliver Shanti & Friends, ენდი სამერსი, Tangerine Dream, ვანგელისი, რიკ უეიკმენი, იანი, ჰანს ციმერი და სხვები. ნიუ ეიჯის ჟანრის მუსიკის ონლაინ რადიო დაარქივებული 2012-03-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ Lehrer, Paul M.; David H. (FRW) Barlow, Robert L. Woolfolk, Wesley E. Sime (2007). Principles and Practice of Stress Management, Third Edition. New York: Guilford Press, გვ. 46–47. ISBN 1-59385-000-X.  ↑ ნიუ ეიჯი AllMusic-ზე
ცედანის სამების ეკლესია

ცედანის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცედანის ჩრდილო-დასავლეთით, სასაფლაოზე. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს, სამრეკლო - 1910 წელს. ეკლესია დარბაზულია (10,3x6,7 მ.), ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით, კამარა და კონქი ხისა იყო. შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის გვერდზე თითო ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშია. შემაღლებული საკურთხევლის ბაქანს არდაბაგი ეკვრის. თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთით და ჩრდილოეთით. დასავლეთით ხის პატრონიკე იყო (შემორჩენილია ფრაგმენტები). იგი პატარა კარით უკავშირდებოდა სამრეკლოს. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია. ამჟამად ეკლესიას ხის კონსტრუქციის ორფერდა სახურავი აქვს. სამრეკლო ეკლესიაზე დასავლეთიდანაა მიშენებული, ნაგებია აგურით. იგი ორსართულიანი კვადრატული ნაგებობაა. დგას ოთხკუთხა მძლავრ კვადრატულ ბოძზე. ბოძები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ნახევარწრიული თაღებით. სვეტისთავები ნაწყობია აგურით. სამ მხარეს გახსნილი პირველი სართული კარიბჭეა, რომელიც გადახურულია დამრეცი კამარით. მეორე სართული სამი მხრიდან ორ იარუსად შეწყვილებული თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. ფასადებს იარუსებს შორის საფეხურიანი სარტყელი გასდევს. პირველ სართულს აგურის ლავგარდანი აქვს. ორფერდა სახურავს ლითონის ჯვარი ადგას. კარიბჭის სამხრეთ - დასავლეთ სვეტის სამხრეთ მხარეზე აგურის რელიეფური ჯვარია გამოსახული, ხოლო პირველი იარუსის თაღებს შორის აგურის წყობით გამოყვანილია სამრეკლოს აშენების თარიღი. ბარამიძე მ., ოსეფაიშვილი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 453..  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17621
ეკლესია ბერისა

ეკლესია ბერისა - არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის განაპირა უბანში, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. ეკლესია დარბაზულია (7,8x5,6 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის კირქვით. ეკლესია დანგრეულია - შემორჩენილია 0,8 მეტრის სიმაღლის კედლები და ნახევარწრიული აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდი მხართან ერთად. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთით ჰქონია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17711
სომხების საყდარი

სომხების საყდარი - არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის ჩრდილო-დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, დიდი წიფლის ღელის მარცხენა ნაპირზე, ტყეში. ეკლესია დარბაზულია (6,6x4,6 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის კირქვითა და ბაზალტის ქვით. დანგრეულია - შემორჩენილია 3 მეტრ სიმაღლეზე საკურთხევლის და დარბაზის კედლების მცირე ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. აფსიდა ნახევარწრიულია. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხესთან შემორჩენილი კედლის ნაწილი აღმოსავლეთით მდებარე ბაქნის საყრდენ კედელს წარმოადგენს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.
ქვაბთაკერის წმინდა ნინოს ეკლესია

ქვაბთაკერის წმინდა ნინოს ეკლესია - არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის დასავლეთ ნაწილში, ქვაბთაკერის ღელის ნაპირას. დასავლეთ კედელში ჩატანებული ცხრასტრიქონიანი მხედრული სამშენებლო წარწერის თანახმად, აშენებულია ერეკლე I მეფობაში (1688-1703 წწ.) დიასამიძის მიერ. ეკლესია დარბაზულია (8,3x5,6 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის კვადრებით და აგურით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი, სამხრეთ კედელი მთლიანად და ჩრდილოეთ კედლის ზედა ნაწილი, ამოცვენილია საპირე ქვები. ეკლესია 0,5 მეტრის სიმაღლეზე მიწით არის ამოვსებული, დარბაზში ხე იყო ამოსული. კონქი და ორივე სარკმლის თაღები შეკეთების დროს აგურით ამოუყვანიათ. ეკლესიას 2 შესასვლელი აქვს, სამხრეთით და დასავლეთით. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის გვერდზე მაღალი თაღოვანი ნიშებია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. დასავლეთ შესასვლელს ორი თლილი ქვისგან შედგენილი ოდნავ შეისრული თაღი აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425-426.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17709
ბრილის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბრილის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე, სურამი-ბრილის გზის მარჯვენა მხარეს, მუხნარში. ნაგებია არაწესიერი ფორმის ქვიშაქვით. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ კედლის 2,5 მეტრი სიგრძის მონაკვეთი. ძეგლი უნახავს გიორგი ბოჭორიძეს, რომელიც მას კვერისის წმინდა გიორგის ეკლესიას უწოდებს და დასძენს: საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 427. ↑ ბოჭორიძე გ., ქართლის ეკლესია-მონასტრები და სიძველეები, თბ., 2011, გვ. 218
ბრილის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბრილის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრში, დიდი წიფლისა და ნამყენების ღელეების მაღალ წყალგამყოფ სერზე, ციხის დანგრეული გალავნის აღმოსავლეთ კიდეში. ეკლესია სტილისტური ნიშნებით თარიღდება IX –X საუკუნით. ეკლესია დაზიანებულია: დანგრეულია კამარა, კონქისა და ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი, სამხრეთ კედელი აფსიდის მხართან, ამოცვენილია საპირე ქვების დიდი ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა (შემორჩენილია არქიტრავის ბუდეები). ეკლესია დარბაზულია (6,2x5 მეტრი), ნაგებია კარგად გათლილი ქვიშაქვის კვადრებით, ჰორიზონტალური ნაკერების სწორხაზოვნება მკაცრადაა დაცული. ეკლესიის აფსიდის ნაწილი გალავნის სწორკუთხა შვერილზეა აგებული, ხოლო დასავლეთის მონაკვეთი, რომელიც გალავნის შიგნითაა მოქცეული, ქვიშაქვის ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ოდნავ ნალისებრი აფსიდის ღერძზე გაჭრილია დაბალი თაღის გადახურული სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთით შემორჩენილია საკურთხევლის კონქის თაღის თაროთი და შეწყვილებული ლილვით შედგენილი იმპოსტი. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთის და დასავლეთის კედლებშია. დარბაზის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრებით გაყოფილია ორ ნაწილად. შემორჩენილია სამხრეთის პილასტრი და თაროთი და ორი შეწყვილებული ლილვით შედგენილი იმპოსტი. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთის და დასავლეთის კედლებშია. დარბაზის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრებით გაყოფილია ორ ნაწილად. შემორჩენილია სამხრეთის პილასტრი და თაროთი და ორი შეწყვილებული ლილვით შედგენილი იმპოსტი. გრძივი კედლების ნაწილებიდან დასავლეთისა ორნახევარჯერ მეტია აღმოსავლეთისაზე და შემოფარგლულია კედლის დეკორატიული თაღით, რომელიც დაყრდნობილია პროფილირებულ კრონშტეინებზე. დარბაზის დასავლეთ კედლის შეკიდული საბჯენი თაღი ასეთივე კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიის სამხრეთის ფასადზე გრეხილი ლილვით მოჩარჩოებული თაღოვანი სარკმელია. შესასვლელი თაღოვან შეღრმავებაშია. მისი მოჩუქურთმებული საპირის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის შესავლელთან აღმოჩენილ იქნა ქვიშაქვის ფრაგმენტი ასომთავრული წარწერით, რომელიც პალეოგრაფიული ნიშნებით IX-X საუკუნით თარიღდება. ფრაგმენტი ინახება ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 426-427.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17705
ბრილის ფერისცვალების ეკლესია

ბრილის ფერისცვალების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება XI საუკუნით. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ეკლესია გადაუკეთებიათ და მისთვის სამხრეთიდან კარიბჭე მიუშენებიათ. ეკლესია დარბაზულია (8,7x5,5 მეტრი), პირველი სამშენებლო ფენა ნაგებია კირქვით და ბაზალტის ქვით, ხოლო მეორე (კამარა, კონქი, კარ-სარკმლის წირთხლები და თაღები) - კვადრატული აგურით. შესასვლელი ორი აქვს; დასავლეთისა შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან გადახურულია შეისრული თაღით, სამხრეთის ფართო და თაღიანი შესასვლელი კარიბჭეში გადის. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. თითო ფართო თაღიანი სარკმელია დანარჩენ სამ კედელშიც. აფსიდის ჩრდილოეთის მხართან და სარკმლის გვერდებზე თითო თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია აფსიდის ფართო მხრებზე დაყრდნობილი შეისრული სატრიუმფო თაღით. თაღის ქუსლებთან თაროსა და შეღრმავებული სიბრტყისაგან შედგენილი ბაზალტის იმპოსტებია. დარბაზის შეისრული კამარის საბჯენი თაღი თაროს, ლილვისა და დახრილი სიბრტყისაგან შედგენილი ბაზალტის კრონშტეინებზეა დაყრდნობილი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე და საკურთხეველში ნალესობის ქვეშ შემორჩენილია ძლიერ დაზიანებული მოხატულობის ფრაგმენტები, რომელიც XVII საუკუნით თარიღდება. საკურთხევლის მხატვრობა სამ რეგისტრადაა დაყოფილი. კონქის კომპოზიცია დაღუპულია. მის ქვემოთ შემორჩენილი ორი რეგისტრიდან ზედა შედარებით ვიწროა. მეორე რეგისტრში ერთმწკრივად განლაგებულია ექვსფრთედები. შემდეგ რეგისტრში ეკლესიის მამათა ფრონტალური ფიგურებია. თითოეულ მათგანს ერთ ხელში წიგნი უჭირავს, მეორე ხელით აკურთხებს (ხელი ზოგს გვერდზე აქვს გაწვდილი, ზოგს მკერდთან მიტანილი). ზოგიერთი მამის სამოსი ჭადრაკისებრი ორნამენტითაა შემკული. არის ჰამატებში ჩასმული ჯვრებიც. წმინდა მამათა ფიგურები შედარებით მცირე ზომისაა და მოჩარჩოებულია თაღნარით. ფიგურებს ახლავს ასომთავრული წარწერები, რომლებიც ძლიერ დაზიანებულია. წმინდანთა სახეებზე გაირჩევა ყავისფერი ჩრდილები, წვრილი მონაცრისფერო-თეთრი და ყავისფერი ხაზებით დამუშავებული წვერი და თმა. მხატვრობა დასრულებულია სქემატური ყვავილოვანი ორნამენტით. კარიბჭე (3,9x4 მეტრი) სამი მხრიდან გახსნილი იყო ფართო ნახევარწრიული თაღებით, რომელთაგან ორი ამოშენებულია. კარიბჭეს სამხრეთით სწორკუთხა შესასვლელი აქვს. იგი გადახურულია აგურით ნაწყობი ვარსკვლავა კამარით. კარიბჭის სამხრეთ ფასადზე ფრონტონის წყობაში ჩასმულია ეკლესიის ძველი კანკელის სტილიზებული მცენარეული ორნამენტით მოჩარჩოებული ქვიშაქვის დაზიანებული ფილა, რომელიც სტილისტური ნიშნებით XI საუკუნის I ნახევრით თარიღდება.. ფილაზე ფერისცვალების რელიეფური კომპოზიციაა წარმოდგენილი. შუაში გამოსახულია ქრისტე ჯვრული შარავანდედით, მისგან მარცხნივ მოსეა, მარჯვნივ კი - ილია. ორივე ქრისტესკენაა გადახრილი. ილიას და ქრისტეს შორის რთულ მოძრაობაში გამოსახულია ერთ-ერთი მოციქულთაგანი. ფილის თავისუფალ არეზე შემორჩენილია ამოკაწრული ასომთავრული წარწერები (დაზიანებულია) და საღებავით შესრულებული ასომთავრული წარწერის ფრაგმენტები. ეკლესიისა და კარიბჭის ფასადები დასრულებულია აგურის ლავგარდნით. შენობას კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. ეკლესია მოქმედია 2009 წლის 25 ივნისიდან. წინამძღვარია მამა პიმენი (ჯეგაძე). საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 426.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17708
პარზი

პარზი (სომხ. Պարզ) — ტბა სომხეთში, ტავუშის პროვინციაში, მდებარეობს დილიჯანის ეროვნულ პარკში, ქალაქ დილიჯანიდან 15 კილომეტრის დაშორებით. მისი სახელი სომხურად ითარგმნება როგორც „სუფთა ტბა“. პარზის ტბა დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
სომხური დრამი

დრამი (სომხ.: Դրամ; ნიშანი: դր.; კოდი: AMD) — სომხეთის ეროვნული ვალუტა. ერთ დრამში არის 100 ლუმა (სომხ.: լումա). სიტყვა დრამი ქართულად ნიშნავს "ფულს" და წარმოშობით ბერძნულ დრაჰმას ენათესავება. სომხეთის კანონმდებლობით სომხეთის ცენტრალურ ბანკს ეროვნული ვალუტის გამოშვების ექსკლუზიური უფლება აქვს. ბანკნოტების პირველი სერია გამოვიდა 1993 წლის ნოემბერში, რომლებიც 2005 წელს ამოიღეს ბრუნვიდან. მეორე სერია გამოუშვეს 1998 წელს, რომლებიც დღემდეა მიმოქცევაში. 1993 წლის 22 ნოემბერს, 10, 25, 50, 100, 200 და 500 დრამის ბანკნოტები გამოუშვეს. 1000 და 5000 დრამიანი ბანკნოტები მოგვიანებით გამოუშვეს. 500 დრამიანი ბანკნოტები ბრუნვაში იშვიათად ხვდება. მათ ნაცვლად 500 დრამიანი ხურდაა გამოშვებული. სომხეთის გაქრისტიანების 1700 წლის აღსანიშნავადდ 50 000 დრამიანი გამოუშვეს 2001 წლის 4 ივნისს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სომხური დრამი Central Bank of Armenia Armenian Currency Exchange დაარქივებული 2018-08-03 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) (გერმანული) სომხური დრამი - ბანკნოტები ↑ სომხეთის ცენტრალური ბანკი. Cba.am. ციტირების თარიღი: 30 May 2013.