laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ართურ ჯონსონი (მწვრთნელი)

არტურ ჯონსონი (ინგლ. Arthur Vere Scott Johnson; დ. 12 აპრილი, 1879 — გ. 23 მაისი, 1929) — ინგლისელი მწვრთნელი, რომელიც მადრიდის „რეალის“ პირველი თავკაცი იყო. ჯონსონის სახელი სამეფო კლუბის ისტორიაში ოქროს ასოებითაა ჩაწერილი. სწორედ მის სახელთანაა დაკავშირებული რეალის ისტორიაში პირველი გოლი. ეს 1902 წლის 13 მაისით თარიღდება, როდესაც „რეალმა“ მის მოწინააღმდეგე „ბარსელონასთან“ 3–1 წააგო. მადრიდელთაგან ერთადერთი გოლი ჯონსონს ეკუთვნოდა. წლების შემდეგ მან კლუბის სამწვრთნელო შტაბში გადაინაცვლა. ის „ბლანკოსს“ 10 წლის მანძილზე წვრთნიდა და ამ შედეგით მხოლოდ მიგელ მუნიოსს ჩამორჩება, რომელიც სამეფო კლუბს 14 სეზონის განმავლობაში თავკაცობდა. 10-წლიანი მოღვაწეობის დროს ჯონსონმა მადრიდის „რეალს“ 4 რეგიონული ჩემპიონატი და ესპანეთის თასი მოაგებინა, დაამარცხა რა ფინალში ბილბაოს „ატლეტიკი“. ↑ Arthur Johnson
Bitdefender

BitDefender — კიბერუსაფრთხოების და ანტივირუსული პროგრამების მწარმოებელი რუმინული კომპანია. დაარსდა 2001 წელს ფლორინ ტალპეშის მიერ, რომელიც აგრეთვე არის კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი. BitDefender-მა ჩაანაცვლა SOFTWIN-ის მიერ წარმოებული AVX (AntiVirus eXpert) პროგრამის სერია. 2017 წლის მონაცემით, მსოფლიოს მასშტაბით კომპანიის პროდუქტებს მოიხმარს 500 მილიონამდე ადამიანი. ის განსაკუთრებით პოპულარულია გერმანიასა და საფრანგეთში. ამერიკული საიტი რუმინული საიტი BitDefender-ის ფორუმი დაარქივებული 2020-05-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Interview with Florin Talpeş, CEO at Bitdefender. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-12-20. ↑ Bitdefender Management en. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 აგვისტო 2017. ციტირების თარიღი: 20 დეკემბერი 2017. ↑ Softwin SRL, avx@softwin.ro. Antivirus eXpert. Securityfocus.com. ციტირების თარიღი: 9 November 2010.[მკვდარი ბმული] ↑ Bitdefender Products for Home Users. ↑ Bitdefender Business Solutions. ↑ Technical Support Services - Bitdefender Tech Assist en. ციტირების თარიღი: 20 February 2017 ↑ Bitdefender Free Tools.
მუშათა თეატრები

მუშათა თეატრები საქართველოში: თბილისის მუშათა თეატრი (თმთ), დაარსდა1926 წლის სექტემბერში პროლეტკულტის წითელი თეატრის ბაზაზე. დასი შეივსო პროფესიული მსახიობებით (ხელმძღვანელი მიხეილ ქორელი, რეჟისორი ვახტანგ გარიკი). იმავე წელს დეკემბერში, სამხატვრო ხელმძღვანელად და მთავარ რეჟისორად დაინიშნა მიხეილ ჭიაურელი. თეატრში მუშაობდნენ რეჟისორები — შოთა აღსაბაძე, გრიგოლ სულიაშვილი, გ. ჯავაშვილი, ვახტანგ აბაშიძე; მხატვრები — სიმონ ვირსალაძე, პეტრე ოცხელი, ვ. სიდამონ-ერისთავი. მუსიკალური ნაწილის გამგე იყო თამარ ვახვახიშვილი. თმთ-ში სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდნენ: ვ. ანჯაფარიძე, თ. კიკნაძე, ე. ციმაკურიძე, ა. ქიქოძე, მ. დავითაშვილი, ს. ვაჩნაძე, ნ. მაჭავარიანი, პ. იმედაშვილი, ბ. გამრეკელი, ი. რომანიშვილი, ა. ყიასაშვილი, დ. ძნელაძე, შ. გომელაური, ანდრია მურუსიძე, ა. კვანტალიანი, შ. ჩხეიძე, მ.სულთანიშვილი და სხვები. დაიდგა სპექტაკლები: გ. ერისთავის „გაყრა“, ა. ცაგარლის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“, ა. ლუნაჩარსკის „ამფეთქებელნი“, პროკოფიევის „პარიზი“ და „სისხლიანი დღესასწაული“, მოლიერის „დონ ჟუანი“ და სხვა. თეატრმა იარსება 1928 წლამდე. თბილისის მუშათა თეატრთან მუშაობდა თბილისის რუსული მუშათა თეატრი, სამხატვრო ნაწილი გამგე რეჟისორი ა. შვეიცერი (პესიმისტი), რეჟისორი ვ. ლიუბოში. დასში შედიოდნენ: ბ. ბელეცკაია, ე. გალაქტიონოვა, ა. ჩარსკი და სხვები. დადგეს ვ. ივანოვის „ჯავშანი“, ა. ოსტროვსკის „უმზითვო“, ნ. გოგოლის „რევიზორი“ და სხვა. პროფკავშირის მუშათა თეატრ-სტუდია 1928 წლის დეკემბერს დააარსა რეჟისორმა გ. ჯავაშვილმა. მისი მიზანი იყო მუშათა თეატრისათვის კადრების აღზრდა. სპექტკლებს დგამდა მუშათა რაიონებში. 1929 წლის 20 თებერვალს წარმოადგინა პირველი სპექტაკლი — ბესარიონ ჟღენტისა და ნიკოლოზ ჩაჩავას „გზები“. 1931 წლის მაისში პროფესიულ თეატრად გადაკეთდა და პროფსაბჭოს სახელი ეწოდა. აქ სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდნენ: კონსტანტინე დაუშვილი, ვ. მურღულია, ა. კუპრაძე, შ. გერმესაშვილი, ა. რამიშვილი და სხვები. დადგეს სპექტაკლები: კურდიუმოვის „რკალში“, ს. შანშიაშვილის „მიწა გვეძახის“, ლავრენიევის „მტრები“, გ. ბუხნიკაშვილის „ხანძარი“, ჰაშეკის „შვეიკი“ და სხვა. თეატრმა 1934 წლამდე იარსება. ქუთაისის მუშა-ახალგაზრდობის თეატრი, ეს იყო მუშა-ახალგაზრდობის მეორე თეატრი სსრკ-ში (პირველი შეიქმნა ლენინგრადში), დაარსდა 1928 წელს ს. ცაგარეიშვილის ხელმძღვანელობით. 1930 წლიდან თეატრს ხელმძღვანელობდა ა. მიქელაძე, შემდეგ კი— შ. მანაგაძე და ვ. მურღულია. დასში ირიცხებოდნენ: დ. წულაძე, ნ. დევდარიანი, შ. კირკიტაძე, ვ. ინწკირველი, მ. კვიჟინაძე და სხვები. დაიდგა კორნეჩუკის „ესკადრის დაღუპვა“, მიკიტენკოს „ჩვენი ქვეყნის ქალიშვილები“ და სხვა. იარსება 1936 წლამდე. თბილისის მუშა-ახალგაზრდობის თეატრი, დაარსდა 1929 წელს. დასში შედიოდნენ: გ. ურუშაძე, დ. ბაქრაძე, დ. ცხკაია, ბ. კრავეიშვილი, პ. ბალანჩივაძე და სხვები. თეატრის ხელმძღვანელი იყო გ. შავგულიძე, დადგეს შ. მანაგაძისა და ს. ჩიქოვანის „641“, ფ. კნორის „განგაში“ და სხვა სპექტაკლები. იარსება 1933 წლამდე. ლაშხია, ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 216.
მუშაითი

მუშაითს ორი მნიშვნელობა აქვს: XI-XII და XVII-XVIII საუკუნეებში საქართველოში ფართოდ ცნობილი ხალხური მომღერალ-მესაკრავე. მუშაითი მოხსენიებულია მხატვრულ ლიტერატურაში (მაგ., „ესე თქვა და სიხარულით თამაშობა ადიაადა, მგოსანი და უშაითი, უხმეს ჰპოვეს რაცა სადა“, ვეფხისტყაოსანი); ჯამბაზი, საბელზე მოსიარულე. რომელსაც ლხინსა და დროსტარებაში მგოსნებთან ერთად საპატიო ადგილი ეჭირა. მაგ., „ცალი წვერი კლდესა ზედა იყო დაბმული მაგრითა თოკითა“, მას თოკსა ზედა უხმაურით ფერხითა გავიდა ვითა მოშაითი („ვისრამიანი“). ჩხიკვაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 224.
მუშაკური

მუშაკური, ქართული ლექსის სახეობა, რომელიც შედგება 5 ოთხტაეპიანი სტროფისაგან. მუშაკურის სალექსო სტრიქონი თერთმეტმარცვლიანია, პირველი სტროფის მე-4 ტაეპი რეფრენს წარმოადგენს. ლექსის ეს სახეობა შემოიღო პეტრე ლარაძემ. მიქაძე გ., ნარკვევები ქართული პოეტიკის ისტორიიდან, თბ., 1974; მიქაძე გ., ქსე, ტ. 7, გვ. 224, თბ., 1984
ნინო ქათამაძე

ნინო ქათამაძე (დ. 21 აგვისტო, 1972, ბობოყვათი, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ჯაზის მომღერალი და სიმღერების ავტორი. ნინო ქათამაძე დაიბადა ბობოყვათში. 1990 წელს ჩაირიცხა ბათუმის მუსიკალურ ინსტიტუტში, ვოკალურ განყოფილებაში, მურმან მახარაძის კლასში. 1994 წელს ჩამოაყალიბა საქველმოქმედო ფონდი უნარშეზღუდულებისა და სოციალურად დაუცველ ხელოვანთა დასახმარებლად. 1999 წლიდან იწყებს თანამშრომლობას ჯგუფთან insight, რაც მისთვის წარმატებული აღმოჩნდა. ალბომები უბრალო დღე (2003) ნინო ქათამაძე და ინსაითი (2004) White (2006) Black (2006) Blue (2008) Red (2010) Green (2011) Yellow (2016) ვიდეო Red Line (2011) Green Line (2012) „სიყვარული აქცენტით“ (2012) „მეფის მკვლელობა“ (2008) „გზატკეტიცილი M8“ (2008) „მოჩვენება“ (2008) „ინდი“ (2007) „მაღალი ტემპერატურა“ (2006) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ნინო ქათამაძე“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი
უოტ ტაილერი

უოტ ტაილერი (ინგ. Wat (Walter) Tyler, დ. 4 იანვარი, 1341 — გ. 15 ივნისი, 1381) — შუა საუკუნეების ინგლისელი მოღვაწე. 1381 წლის ინგლისის გლეხთა აჯანყების ხელმძღვანელი. მთავარი სტატია: ასწლიანი ომი. უოტ ტაილერი დაიბადა ინგლისის სოფელ ბროკსლიში (კენტის საგრაფო). ტაილერი უიღბლო რომანის შემდეგ გაემართა სამხედრო სამსახურში საფრანგეთში. იგი მონაწილეობას იღებდა ასწლიან ომში. თვით მეფე ედუარდიც კი გამოარჩევს მის ვაჟკაცობასა და სიმამაცეს. შემდეგ იგი ბრუნდება ინგლისში, მშობლიურ სოფელში. შემდეგ იგი ქორწინდება და მუშაობას იწყებს სოფლის მჭედელთან. მთავარი სტატია: ინგლისის გლეხთა აჯანყება (1381). ასწლიან ომთან დაკავშირებით ინგლისის ხელისუფლებამ გლეხებს ახალი გადასახადები დააკისრეს. ქალაქის მოსახლეობაც უკმაყოფილო იყო ომით. სახელმწიფო, საეკლესიო და ფეოდალური გადასახადებით გაწამებულმა გლეხებმა იარაღს მოჰკიდეს ხელი. მათ გამოცდილი ხელოსანი, უოტ ტაილერი ხელმძღვანელობდა. აჯანყებულები კენტერბერს იკავებენ, შემდეგ კი ლონდონში შედიან, შტურმით იღებენ ტაუერის ციხეს და კლავენ კენტერბერის ლორდ-კანცლერს და არქიეპისკოპოსს სიმონ სადბერს. 1381 წლის 14 ივნისს აჯანყებულები და მეფე რიჩარდი შეხვდნენ. დაიწყო მოლაპარაკება აჯანყებულებსა და ხელისუფლებას შორის. გლეხები მოითხოვდნენ გადასახადები შემცირებას და ფეოდალური ჩაგვრის გაუქმებას. მომდევნო დღეს (15 ივნისს), ხელისუფლება და აჯანყებულები კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს. მოლაპარაკების პერიოდში აჯანყებულების ხელით კვდება ლონდონის მერი უილიამ უოლვორტი. ამით ისარგებლა ინგლისის ხელისუფლებამ და იმავე დღეს უოტ ტაილერი მოკლეს. Wat Tyler Country Park Wat Tyler on historyguide.org — a description, from a chronicle of the time, which relates the final meeting between Wat Tyler and King Richard II. EASF radical history wiki დაარქივებული 2021-07-04 საიტზე Wayback Machine. An East Anglia-specific look at the rebellion
Lost!

Lost! — ალტერნატიული ჯგუფის Coldplay მესამე სინგლი ალბომიდან Viva la Vida or Death and All His Friends. ის გამოშვებული იქნა 2008 წლის 25 სექტემბერს iTunes-ის მეშვეობით, როგორც ალბომის პრომო სინგლი. სიმღერის აკუსტიკური ვერსია, რომელიც შესრულებულია ფორტეპიანოზე, შეტანილია სინგლში Violet Hill და ალბომის Viva la Vida or Death and All His Friends იაპონურ და iTunes-ის გამოცემებში. ალბომის გამოცემასთან ერთად ჯგუფმა განაცხადა, რომ ჯგუფ Blur-ის სიმღერა „Sing“ იქცა გავლენად ამ კომპოზიციის შექმნისას. სიმღერის მუსიკალური ვიდეო ოფიციალურად იქნა წარდგენილი Coldplay-ს საიტზე 2008 წლის 26 სექტემბერს. მასში წარმოდგენილია სიმღერის შესრულება ჩიკაგოში ჩატარებული კონცერტის დროს. კლიპის რეჟისორის მეტ უაიტკროსი. Lost! წარმატებით მოხვდა ჩარტებში უკვე ალბომის Viva la Vida or Death and All His Friends გამოსვლის დღეებში. ინფორმაცია საიტზე Discogs ვიდეო დაარქივებული 2008-11-03 საიტზე Wayback Machine.
პოლ ნიუმენი

პოლ ლეონარდ ნიუმენი (ინგლ. Paul Leonard Newman; დ. 26 იანვარი, 1925 — გ. 26 სექტემბერი, 2008) — ამერიკელი მსახიობი, კინორეჟისორი, ქველმოქმედი, ჰუმანიტარი და ავტომრბოლელი. მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო, მათ შორის ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარი, ორი ოქროს გლობუსი, კინომსახიობთა გილდიის პრემია, კანის კინოფესტივალის პრემია, ემი და მრავალი სხვა საპატიო ჯილდო. ის ასევე დამფუძნებელი იყო კომპანიისა "Newman's Own", საკვები პროდუქტების მწარმოებელი კომპანია, რომლის მთლიან მოგებას ნიუმენი ქველმოქმედებას ახმარდა. 2007 წლის მაისისთვის ამ სახით მას ქველმოქმედებისთვის $200 მილიონი დოლარი ჰქონდა გადარიცხული. 2008 წლის 26 სექტემბერს ნიუმენი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში ვესტპორტში, კონექტიკუტი, ფილტვის კიბოსთან დაკავშირებული გართულებების გამო. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პოლ ნიუმენი პოლ ნიუმენი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში პოლ ნიუმენი TCM-ის კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში Newman's Own Newman's Own Foundation Paul Newman bio at h2g2 Paul Newman at Emmys.com
ჰაუმეა

ჰაუმეა (სიმბოლო: ) — ჯუჯა პლანეტა (ფორმალურად 136108 Haumea) კოიპერის სარტყელში, მზის სისტემა. პლუტონის მასის დაახ. ერთ-მესამედს შეადგენს. აღმოჩენილ იქნა 2004 წელს კალიფორნიის ტექნიკური ინსტიტუტისა და მაუნა კეას ობსერვატორიის მკვლევართა ჯგუფის მიერ აშშ-ში. 2008 წლის 17 სექტემბერს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა ჯუჯა პლანეტის კლასიფიკაცია მიანიჭა და ჰავაის ნაყოფიერების ქალღმერთის სახელი "ჰაუმეა" დაარქვა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰაუმეა Visualization of Haumea's orbit დაარქივებული 2005-07-30 საიტზე Wayback Machine. - NASA (136108) Haumea, Hiʻiaka, and Namaka ↑ JPL/NASA. (2015-04-22) What is a Dwarf Planet?. ციტირების თარიღი: 2022-01-19
ტოლობა

ტოლობა — ობიექტთა ურთიერთშეცვლის მიმართება, რომლითაც მათი ურთიერთშეცვლის ძალით თვლიან ტოლად. ტოლობის ასეთი გაგება მომდინარეობს გოტფრიდ ლაიბნიციდან. ურთიერთშეცვლა შეიძლება იყოს მეტნაკლებად სრული (რაც დამოკიდებულია ტოლობის სიღრმეზე), მაგრამ საერთოდ ის ყოველთვის ფარდობითია, რადგანაც გასატოლებელი ობიექტები, იქნება ეს ობიექტური სამყაროს საგნები თუ ჩვენი აზრები (იდეები, ცნებები, გამონათქვამები და სხვა), ინდივიდუალური და განუმეორებელია. ურთიერთშეცვლის სისრულის ხარისხი ბუნებრივად იზრდება მსგავსებიდან იგივეობამდე. ტოლობის მიმართების თვისებები: რეფლექსურობა (თითოეული ობიექტი თავის ტოლია); სიმეტრიულობა (თუ A = B {\displaystyle A=B} , მაშინ B = A {\displaystyle B=A} ) და ტრანსიტიულობა (თუ A = B {\displaystyle A=B} , ხოლო B = C {\displaystyle B=C} , მაშინ A = C {\displaystyle A=C} ). ასოით ტოლობას, რომელიც მართებულია მასში შემავალი ასოების ყველა რიცხვითი მნიშვნელობისათვის, იგივეობას უწოდებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 13.
იაპონიის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია

იაპონიის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (იაპ. 自由民主党 ძიუ: მინსიუტო:), ლდპ — იაპონიის კონსერვატიული პოლიტიკური პარტია, უმსხვილესი ქვეყანაში. 1955 წელს დაარსებიდან პარტიას უმეტესწილად მმართველი პოზიცია ეჭირა. ამჟამად პარტია აკონტროლებს იაპონიის დიეტის ზედა პალატის 240 ადგილიდან 83-ს (მეორე ადგილი) და 47.8%-ს ქვედა პალატაში (პირველი ადგილი). 2006 წლის სექტემბერში პარტიამ ჩამოაყალიბა კოალიციური მთავრობა სინძო აბეს მეთაურობით. ერთ წელიწადში აბეს უეცარი გადადგომის შემდეგ მთავრობას ხელმძღვანელობდა იასუო ფუკუდა, რომელიც კაბინეტის არაპოპულარობის გამო 2008 წლის სექტემბერში გადადგა. პარტიის ახალ ლიდერად არჩეულ იქნა ტარო ასო. The official website of the LDP (Liberal Democratic Party)
Killer Queen

Killer Queen — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Queen-ის 1974 წლის სიმღერა, რომელიც იქცა ჰიტად და მიაღწია მე-2 ადგილს ინგლისში, ხოლო აშშ-ში მე-11 ადგილს დასჯერდა. სიმღერა დაწერილია ფრედი მერკურის მიერ და შესულია ჯგუფის 1974 წლის ალბომში Sheer Heart Attack. სინგლი გამოიცა როგორც A-გვერდი, სიმღერა Flick of the Wrist-თან ერთად, ხოლო 1986 წელს ის იყო B-მხარი სიმღერასთან Who Wants to Live Forever. Killer Queen - 3:00 Flick Of The Wrist - 3:18
მუშთაიდი

მუშთაიდი, მირ-ფეთე-აღა სეიდ თავრიზელი (გ. 24 ოქტომბერი, 1892) — ირანის რელიგიური და პოლიტიკური მოღვაწე, შიიტების სექტის მეთაური. წარმოშობით აზერბაიჯანელი, თავრიზის მუჯთაჰიდი. თბილისში დასახლდა და მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე გააშენა ბაღი (ყოფილი სერგო ორჯინიკიძის სახელობის კულტურისა და დასავენების ცენტრალური პარკი, ამჟამად მუშთაიდის პარკი). 1845 წელს დაბრუნდა თავრიზში, სადაც გარდაიცვალა. ქორთუა ნ., ამიერკავკასია რუსეთ-ირანის 1826-1828 წლების ომში, თბ., 1978; ქორთუა ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 225.
მუშის ბრძოლა

„მუშის ბრძოლა“ — ქართული არალეგალური ბოლშევიკური გაზეთი, რკპ (ბ) დასავლეთ ამიერკავკასიის ორგანიზაციების ორგანო; გამოიცა ერთადერთი ნომერი 1918 წლის 8 აპრილს. მენშევიკური მთავრობის მიერ აკრძალული გაზეთის „ჩვები ბრძოლის“ მაგიერ (გამოცემის ადგილად მიჩნეულია ქუთაისი). გაზეთში დაბეჭდილ სტატიებში სწორად არის დასმული ბოლშევიკური ტაქტიკური ამოცანები, სტატიები გამსჭვალულია მენშევიკური ხელისუფლების წინააღმდეგ შეურიგებელი ბრძოლის სულისკვეთებით. ნატროშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 225.
მუშკი

მუშკი (Moschus moschiferus) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 1 მ, მასა 17 კგ აღწევს. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია. რქები არ გააჩნია. მამალს ზედა ყბაზე უვითარდება 7-9 სმ სიგრძის ეშვები, ხოლო მუცელზე — მუშკის დიდი (6×3 სმ) ჯირკვალი, რომელიც მძაფრ სუნიან ნივთიერებას გამოყოფს. მუშკი გავრცელებულია აზიაში, ბინადრობს მთიან ტაიგაში. გვხვდება ერთეულებად, იშვიათად — მცირე ჯგუფებად. იკვებება მცენარეულობით, უმთავრესად ლიქენებით. მუშკის ხორცი იჭმება, ტყავისაგან ნატს ამზადებენ, მუცლის ჯირკვლების სურნელოვან ნივთიერებას პარფიუმერიაში იყენებენ. რეწვა შეზღუდულია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 225.
ვიურმული ეპოქა

ვიურმული ეპოქა, ვიურმი, ვიურმული გამყინვარება [სახელი ეწოდა დუნაის აუზის მდინარე ვიურმის (Würm) მიხედვით] — ალპების უკანასკნელი პლეისტოცენური მყინვარული ეპოქის სახელწოდება. გამოყოფენ ვიურმის 3 ფაზას, რომელთაგან შუას ახასიათებს გამყინვარების ფართობის მნიშვნელოვნად შემცირება და ამის გამო მას ზოგჯერ ინტერგლაციალადაც მიიჩნევენ. რისული ეპოქა მინდელური ეპოქა გიუნცური ეპოქა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 431.
მუშკის ჯირკვლები

მუშკის ჯირკვლები — ზოგი ქვეწარმავლისა და ძუძუმწოვრის მამლის კანის ჯირკვლები. გამოყოფენ ნივთიერებას — მუშკს, რომლითაც იზიდავენ დედლებს და მონიშნავენ დაკავებულ ტერიტორიას. მუშკის ჯირკვლები განსაკუთრებით კარგად აქვს განვითარებული ნიანგს, ჰატერიას, ზოგიერთ გველს; ძუძუმწოვრებიდან — მუშკს, თახვს, მთიხვს და სხვა ცხოველს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 225.
შტატჰალტერი

შტატჰალტერი (გერმ. Statthalter — ადგილნაცვალი; ნიდერლანდებში — სტატჰაუდერი, ნიდერლანდურად Stadhouder, ორივე ენაზე ეს სიტყვა „ერთ ადგილზე (ვიღაცის) შეკავებას“ ნიშნავს) — ევროპის რიგ სახელმწიფოებში თანამდებობის პირი, რომელიც სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარებელია ქვეყნის კონკრეტულ ტერიტორიაზე. ადგილნაცვლის პოსტი ისტორიის სიღრმეებიდან იღებს სათავეს. როდესაც სახელმწიფოს მმართველს ქვეყნის მასშტაბები ყოველ კუთხე-კუნჭულზე ოპერატიულად რეაგირების საშუალებას არ აძლევდა, ის ყოველთვის შტატჰალტერს ნიშნავდა. შტატჰალტერი ხშირად გუბერნატორთან იგივდება. შტატჰალტერის თანამდებობამ ყველაზე მეტი გავრცელება ნიდერლანდების გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკაში ჰპოვა. შტატჰალტერები – ნიდერლანდები
მარგარიტა დანიელი

მარგარიტა დანიელი (დ. 15 მარტი, 1353 – გ. 28 ოქტომბერი, 1412) — დანიის (1387 -1396), ნორვეგიისა (1387 -1389) და შვედეთის (1389-1396) დედოფალი. ჭკვიანი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, დანიის მეფის ვალდემარ IV ატერდაგის ქალიშვილი. მარგარიტა სკანდინავიის ქვეყნებში უდიდესი ავტორიტეტით სარგებლობდა. 1376 წელს დანიის ტახტზე თავისი არასრულწლოვანი ვაჟის ოლაფის აყვანა მოახერხა, რომელმაც 1380 წელს, ჰაკონ VI -ის გარდაცვალების შემდეგ, ნორვეგიის ტახტი მიიღო მემკვიდრეობით. მარგარიტა დანიასა და ნორვეგიას მისი ვაჟის სახელით მართავდა რეგენტის დონეზე, ოლაფის გარდაცვალების შემდეგ კი ამ სახელმწიფოების დედოფალი გახდა. 1389 წელს მარგარიტა თავიანთ დედოფლად შვედებმაც აღიარეს. მან ცხოვრების მიზნად, სკანდინავიის გაერთიანება დაისახა და 1397 წელს თავისი გერი შვილიშვილის ერიკ პომერანელის, საერთოსკანდინავიელი ხელმწიფის სტატუსით, დანიის, შვედეთისა და ნორვეგიის გაერთიანებულ ტახტზე აყვანაც შესძლო. თითქმის სიცოცხლის დასასრულამდე მარგარიტა დანიელი კალმარის უნიის ქვეყნების მმართველი იყო. მარგარიტას ბეჭედი, გამოიყენებოდა 1375–76 წლებში. მარგარიტას ბეჭედი, გამოიყენებოდა 1381–1409 წლებში. მარგარიტას ბეჭედი რომელიც ნორვეგიაში გამოიყენებოდა, 1388. მარგარიტას ბეჭედი, გამოიყენებოდა 1390–93 წლებში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მარგარიტა დანიელი Etting, Vivian (2009), Margrete den første, Nordisk Forlag A/S, ISBN 978-87-02-07177-1
საარემაა

საარემაა (ესტ. Saaremaa, დან. Øsel, გერმ. Ösel, შვედ. Ösel, ლატვ. Sāmsala, პოლ. Sarema) — ესტონეთის უდიდესი კუნძული, ფართობით 2673 კმ²-ია და მოონზუნდის არქიპელაგის ნაწილია, რომელიც ქვეყნის კონტინენტური ნაწილის დასავლეთით, ბალტიის ზღვაში მდებარეობს და კონტინენტისგან სრუტე სუურ ვიანით, ანუ დიდი სრუტითაა გამოყოფილი. კუნძულის დედაქალაქია ქ. კურესაარე (მოსახლეობა 16 100). მანძილი მას და ტალინს შორის 216 კმ–ია. კურესაარე ცნობილია მისი კარგად შემონახული ციხესიმაგრით, რომელიც შედგება XIV-XVI საუკუნეების საეპისკოპოსოს სასახლისგან (დღეს მასში საარემაას მუზეუმია განლაგებული) და მისი გარემომცველი XVI-XIX ბასტიონთა წყებისგან, რომელთა წინ თხრილებია გათხრილი. ქალაქის ცენტრში კიდევ რამდენიმე საინტერესო შენობა მდებარეობს, რომელთა შორის აღსანიშნავია ადრეული ბაროკოს სტილის რატუშა და საზომთა სახლი (ორივე XVII საუკუნის). საარემაას აღმოსავლეთით მდებარეობს მცირე კუნძული მუჰუ, რომელიც საარემაას ადმინისტრაციულ რაიონში შედის. საარემაას და მუჰუს კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია რამდენიმე შუა საუკუნეების ეკლესია (კაარმა, კარია, მუჰუ, ვალიალა) და ყოფილ არისტოკრატთა სასახლეები (ქოილიალა, ლოონე, პიადასტე, ტოილუსტე). აღსანიშნავია აგრეთვე ადგილობრივი ეთნოგრაფიული ღირსშესანიშნაობანი — მიჰქლის ფერმა-მუზეუმი, მეთევზეთა სოფელი ქოგუვა და ანგლას ქარის წისქვილები. საარემაზე მდებარეობს ესტონეთის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა — ტბა კაალი, რომელიც გეოლოგიურ წარსულში ასტეროიდის დარტყმით წარმოქმნილ იდეალურად წრიულ კრატერში მდებარეობს. კუნძულზე მდებარეობს ვიიდუმიაეს და ვილსანდის ნაკრძალები — პირველი მცენარეთა იშვიათი სახეობების, ხოლო მეორე გადამფრენი და მობუდარი ფრინველების დასაცავად. აღსანიშნავია აგრეთვე კირქვის დიდი ფლატეები, რაც რამდენიმე ადგილას გარს ეკვრის სანაპირო ზოლს. Taylor, N. with Karin T (2008). Saaremaa: a History and Travel Guide. Tallinn: OÜ Greif. ISBN 978-9985-3-1606-1 Geotourism highlights of the Saaremaa and Hiiumaa islands (2009) (23 mb pdf) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საარემაა საარემაა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე საარემაას მუზეუმი დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. ტურისტული საიტი საარემაას შესახებ დაარქივებული 2011-03-22 საიტზე Wayback Machine. Saaremaa საიტზე Curlie Saaremaa VisitSaaremaa - Official Tourism page of Saaremaa Neomobile დაარქივებული 2004-06-16 საიტზე Wayback Machine. provide local bus services across the island Estonian Air fly between Tallinn and Kuressaare Watch Saaremaa online via webcam დაარქივებული 2017-08-12 საიტზე Wayback Machine. Saaremaa დაარქივებული 2021-05-07 საიტზე Wayback Machine. Estonica ↑ www.saaremaa.ee. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-10. ციტირების თარიღი: 2017-12-18.
ჰააფსალუ

ჰააფსალუ ყოფ. ჰაფსალი (ესტ. Haapsalu) — ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე, ჰააფსალუს კონცხზე, რომელიც ზღვაში ღრმად იჭრება. ლიაენემაას მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი. ჰააფსალუ მოსახლეობის რადენობის მიხედვით (10 165 კაცი; 2012 წ.) სიდიდით მეხუთე ქალაქია ტალინის, ტარტუს, ნარვას და პიარნუს შემდეგ. დაარსდა XIII საუკუნეში, როგორც საეპისკოპოსოს ცენტრი. კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია ეპისკოპოსის სასახლე, რომლის თანამედროვე სახე XVI საუკუნით თარიღდება. აღსანიშნავია აგრეთვე ქალაქის შუა საუკუნეების კედლების ფრაგმენტები, ქალაქის თავის საგუშაგო კოშკი და მთელ ბალტიისპირეთში ერთადერთი ნავიანი ეკლესია მისი მრგვალი საკურთხევლით (XIV საუკუნე). 1775 წელს აგებულ ხის ერთსართულიან შენობაში, რომელიც ადრე ქალაქის რატუშას წარმოადგენდა, დღეს განლაგებულია ქალაქის მუზეუმი. ქალაქი მდიდარია ხის ძველი სახლებით, რომელნიც უპირატესად ძველ უბნებშია კონცენტრირებული. ჰააფსალუს ხედები ფართოდაა ცნობილი მთელ მსოფლიოში სახელგანთქმული შვედრი მხატვრის ილონ ვიკლანდის მიერ, რომელიც ასტრიდ ლინდგრენის საბავშვო წიგნების ილუსტრატორი იყო. ცნობილია რკინიგზის სადგურის ისტორიული შენობა. (1904. არქ. კ. ვერჰეიმი). მისი ნაწილია ე. წ. „იმპერიული პავილიონი“, სადაც თანამედროვე რკინიგზის მუზეუმია გახსნილი. სამგზავრო ბაქანთან ერთად მისი სიგრძე 216 მ-მდე იზრდება და ამდენად, სწორედ აქ მდებარეობს ევროპაში ყველაზე გრძელი სარკინიგზო ბაქანი. ჰააფსალუს სასახლე ჰააფსალუს სასახლის ეკლესია ჰააფსალუს სასახლე ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური, ამჟამად აღარ ფუნქციონირებს მართლმადიდებლური ეკლესია ჰააფსალუს რატუშა (მერია) ჰააფსალუს კურზალი რკინიგზის სადგური წყლის კოშკი ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურის სამჭედლო რკინიგზის სადგურის პოლიკლინიკა ესტონეთის ქალაქების სია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰააფსალუ ოფიციალური საიტი ↑ კურზალი
ვილიანდი

ვილიანდი (ესტ. Viljandi) — ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ვილიანდის ტბის ნაპირზე, ტალინიდან 161 კმ-ში. ვილიანდიმაას მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1283 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით (17 868 კაცი; 2012 წ.) არის ესტონეთის მეშვიდე ქალაქი. დაარსდა XIII საუკუნეში, როგორც ტევტონთა ერთ-ერთი რეზიდენცია ესტონეთში. ცნობილია ვილიანდის ციხესიმაგრე, რომელიც თავის დროზე ერთ-ერთი უძლიერესი იყო მთელ ჩრდილოეთ ევროპაში. უმოწყალოდ განადგურდა ჩრდილოეთის ომის დროს. დღეს ამ ციხიდან მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. 1931 წელს ციხესიმაგრის წინ არსებულ თხრილზე ქვეითთა დაკიდებული ხიდი აიგო. ნანგრევების გვერდით XV საუკუნის წმ. იოანეს ეკლესია (იაანი კირიკ) მდებარეობს. თავდაპირველად იგი აშენდა როგორც ფრანცისკანული სააბატო, შემდეგ რამდენიმე ხანს წმ. პავლეს სახელს ატარებდა. ძველ ქალაქში შემორჩენილია რამდენიმე XVIII საუკუნის დროინდელი შენობა, ყოფილი აფთიაქის (1779–1780) ჩათვლით, რომელშიც დღეს ვილიანდის მუზეუმი მდებარეობს. ფუნქციონალური სტილის შესანიშნავი ნიმუშია 1931 წელს აგებული რატუშა. (არქ. ი. ფუკსი). ქალაქის ჩრდილოეთით მდებარეობს ესტონეთის სიდიდით მეორე ტბა ვილიანდი, რომელიც სამრეწველო და ტურისტულ-რეკრეაციული მიზნებით გამოიყენება. ესტონეთის ქალაქების სია ვილიანდის ციხესიმაგრე ოფიციალური საიტი ვილიანდის ციხესიმაგრე დაარქივებული 2010-05-07 საიტზე Wayback Machine.