laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნავსათრევი

ნავსათრევი — ხმელეთის მონაკვეთი ან მასზე გაყვანილი გზა, რომელსაც იყენებენ ნავებისა და ტვირთების ხმელეთით გადასატანად ერთი წყალსატევიდან (ტბა, მდინარე და მისთ.) მეორემდე ან მდინარის სახიფათო მონაკვეთის შემოსავლელად. ასეთი ნავსათრევი გზები ცნობილია ძველ საბერძნეთსა და ბერძნულ სამყაროში. კორინთის ტირანმა პერიანდრემ (ძვ. წ. 667–585) კორინთის ყელზე გაიყვანა ნავსათრევი გზა — დიოლკოსი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა იონიისა და ეგეოსის ზღვებს. იგი 6–8,5 კმ სიგრძის იყო და დაახლ. ძვ. წ. 600 წლიდან ახ. წ. I საუკუნემდე მოქმედებდა. საისტორიო წყაროებში კიდევ ორი ასეთი გზა დადასტურებულია რომაულ ეგვიპტეში: პირველი ალექსანდრიის ნავსადგურთან ახლოს მდებარეობდა (იხსენიებს ორიბასიოსი), სავარაუდოდ კუნძულ ფაროსის სამხრეთ კიდეზე, მეორეს იხსენიებს პტოლემე თავის წიგნში გეოგრაფიის შესახებ (IV, 5, 10), იგი მდინარე ნილოსის ერთ ერთ ტოტს (ცრუ შესართავი), რომელიც ლამით იყო დაფარული, და ხმელთაშუა ზღვას შორის მდებარეობდა. წყალსატევებს შორის ნავების გადასატანი ადგილები ცნობილი იყო ვენეციის რესპუბლიკაში (მდ. ადიჯესა და გარდის ტბას შორის), ძველ რუსეთში (ვოლგასა და დონს შორის), ჩრდილოეთ ამერიკაში და სხვ. სათარი ↑ portage I. დიდი ინგლისურ-ქართული ონლაინ-ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 3 იანვარი, 2022 ↑ Суриков И. Е. Периандр // Большая российская энциклопедия. т. 25. — М., 2014. — стр. 681. ↑ Lewis, M. j. t. (2001). Early Railways. A Selection of Papers from the First International Early Railways Conference, გვ. 8–19 (10–15). ციტირების თარიღი: 2022-01-03.  დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine. ↑ Raepsaet, G.; Tolley, M. (1993). „Le Diolkos de l'Isthme à Corinthe: son tracé, son fonctionnement“. Bulletin de Correspondance Hellénique (ფრანგული). 117: 233–261. doi:10.3406/bch.1993.1679. ↑ Verdelis, N. M. (1957). „Le diolkos de L'Isthme“ (PDF). Bulletin de Correspondance Hellénique (ფრანგული). 81: 526–529. doi:10.3406/bch.1957.2388.[მკვდარი ბმული] ↑ Cook, R. M. (1979). „Archaic Greek Trade: Three Conjectures 1. The Diolkos“. The Journal of Hellenic Studies. 99: 152–155. doi:10.2307/630641. JSTOR 630641. ↑ Drijvers, J. W. (1992). „Strabo VIII 2,1 (C335): Porthmeia and the Diolkos“. Mnemosyne. 45: 75–78. ↑ Fraser, P. M. (1961). „The ΔΙΟΛΚΟΣ of Alexandria“. The Journal of Egyptian Archaeology. 47: 134–138. doi:10.2307/3855873. JSTOR 3855873.
ორიბასიოს პერგამონელი

ორიბასიოს პერგამონელი [ბერძ. ’Ορειβάσιος, ლათ. Oribasius; დ. დაახლ. 325, პერგამონი – გ. დაახლ. 403, კონსტანტინოპოლი(?)] — ბიზანტიელი ექიმი. მედიცინა შეისწავლა ალექსანდრიაში. საექიმო პრაქტიკით დაკავებულია იყო ძირითადად კონსტანტინოპოლში, სადაც მსახურობდა იმპერატორ იულიანე განდგომილის კარზე; მისი დავალებით 361 წელს შეადგინა ანტიკური ავტორების სამედიცინო თხზულებების მიმოხილვა ჰიპოკრატედან გალენოსამდე — „საექიმო კრებული“ (ლათ. „Collecta medicinalia“, ბერძ. „’Ιατριϰαὶ Συναγογαί“) 70 წიგნად, რომელიც შემდეგ გამოიცა შემოკლებული, მედიცინის შემსწავლელთა დამხმარე სახელმძღვანელოს — „სინოფსისი“ ( „Σύνοψις“) — სახით 9 წიგნად. ორიბასიოსი ასევე ავტორია პოპულარული თხზულებისა „საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი წამლები“, რომელიც განკუთვნილი იყო სამედიცინო განათლების არმქონე ადამიანებისათვის. ორიბასიოსის ძირითადი ნაშრომი ევროპაში პირველ სამედიცინო ენციკლოპედიად ითვლება. სახელდობრ მისი წყალობით გახდა ცნობილი ანტიკურ ავტორთა მრავალი თხზულება. მასთან ერთად, ძველბერძნული სამედიცინო თხზულებების ავტორ-კომპილატორი და კომენტატორი იყო მრავალი ბიზანტიელი ექიმი, მ.შ. აეციუს ამიდელი, ალექსანდრე ტრალელი, პავლე ეგინელი. მათმა მოღვაწეობა მაკავშირებელი რგოლის როლი ითამაშა კლასიკური ძველი დროისა და არაბული, ხოლო შემდეგ ევროპული მედიცინების დაახლოებაში. იმპერატორ იულიანეს სიკვდილის შემდეგ ორიბასიოსი ანტიკური ავტორებისადმი ერთგულების გამო იდევნებოდა; იმპერატორმა ვალენტიმ იგი კონსტანტინოპოლიდან ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში გადაასახლა. შუა საუკუნეების ევროპაში ორიბასიოსი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამედიცინო მწერალი იყო, თუმცა გალენოსის მთელი მემკვიდრეობისადმი არასაკმარისად კრიტიკული დამოკიდებულების გამო მას თვლიან ე.წ. გალენიზმის (სქოლასტიკური მიმართულება შუა საუკუნეების ევროპის მედიცინაში) ფუძემდებლად. ორიბასიოსის თხზულებათა სრული კრებული XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ფრანგულ ენაზე გამოიცა პარიზში. ↑ 1.0 1.1 Istituto dell'Enciclopedia Italiana Enciclopedia on line <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q65921422"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3803714"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Sapere.it — De Agostini Editore, 2001. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63346450"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2521786"></a> ↑ Base biographique — BIU Santé. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q867925"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q105958830"></a> ↑ Seeck O. Eustathios 3 // Kategorie:RE:Band VI,1 — 1907. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1138524"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q65666"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q26415248"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19995746"></a> ↑ ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1985. — გვ. 76. ↑ 7.0 7.1 Егорышева И. В. Орибасий // Большая российская энциклопедия. т. 24. — М., 2014. — стр. 405.
დარია ბერეჟიანი

დარია ბერეჟიანი (დ. 31 მარტი, 1897, ქ. ოზურგეთი — გ. 13 ივნისი, 1983) — ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1935), პროფესორი (1941), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1960). 1923 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1939–1940 წლებში სსრკ-ფინეთის ომის დროს მუშაობდა სამხედრო–საველე ჰოსპიტალში ქირურგად. 1941–1943 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის პროფესორი. 1943–1974 წლებში ამავე კათედრის გამგე, 1974 წლიდან მეცნიერ–კონსულტანტი. იყო საქართველოს სსრ-ის IV-V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დარია ბერეჟიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი დარია ბერეჟიანის ბიოგრაფია (IV მოწვევა) დარია ბერეჟიანის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
აეციუს ამიდელი

აეციუს ამიდელი (ბერძ. Ἀέτιος, ლათ. Aetius Amidiensis; დ. 502 – გ. 572 ან 575) — ბიზანტიელი ექიმი, წარმოშობით ამიდიდან (მესოპოტამია). სწავლობდა ალექსანდრიაში. მსახურობდა იმპერატორ იუსტინიანე I-ის ამალის უფროსად და სამეფო კარის ექიმად. ავტორია სახელმძღვანელოსი „ჩვიდმეტი წიგნი მედიცინაზე“ (შემდგომში დაიყო ოთხ ნაწილად — „ტეტრაბიბლოსად“). ეს ნამუშევარი მოიცავს არეტეოსის, გალენოსის, დიოსკორიდეს, ორიბასიოს და სხვა ავტორთა შრომების კომპილაციებს, ეგვიპტური და ეთიოპური მედიცინის რეცეპტებს, აერთიანებს იმდროინდელი ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონის სამედიცინო ცოდნის თითქმის სრულ წრეს. ნერვებს, თვალის დაავადებებს, თერაპიასა და მეანობას დათმობილი თავები თავად აეციუსის დაკვირვების შედეგებს შეიცავს. მკურნალობის რაციონალურ ხერხებსა და რეკომენდაციებთან ერთად, უმთავრესად მეანობის, ოპერატიული გინეკოლოგიისა და ქირურგიის დარგში, აეციუსი ყურადღებას უთმობდა რელიგიურ და მისტიკურ წარმოდგენებს. ზოგიერთი ნერვული და ფსიქიკური დაავადება დაუკავშირა თავის ტვინის დაზიანებას, ვარაუდობდა, რომ ბოდვითი აშლილობის დროს ზიანდებოდა არა მარტო თავის ტვინის გარსი, არამედ მისი ნივთიერებაც. ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Universalis — Encyclopædia Britannica, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2743906"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1340194"></a> ↑ Шилинис, Ю. А.. Аэций. Большая российская энциклопедия – электронная версия (2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-03. ციტირების თარიღი: 3 იანვარი, 2022
მარიამ ბეროიანი

მარიამ ბეროიანი (დ. 8 თებერვალი [ძვ. სტ. 27 იანვარი], 1892 ან 1894, თბილისი — გ. 22 ივლისი, 1960) — მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1946), საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს IV მოწვევის დეპუტატი. 1913 წელს სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში. 1922 წლიდან მსახიობად მუშაობდა თბილისის სომხურ დრამატულ თეატრში. ასრულებდა სახასიათო, დრამატულ და კომედიურ როლებს. განსაკუთრებული წარმატებით ითამაშა გაბრიელ სუნდუკიანის (სალომე — „დაქცეული ოჯახი“, ხამფერა — „ხათაბალა“), ალექსანდრე შირვანზადეს (შპანიკი — „ნამუსი“, ზარნიშანი — „ავი სული“) პიესებში. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში. 1946 — საქართველოს სახალხო არტისტი მედალი „კავკასიის დაცვისთვის“ საპატიო ნიშნის ორდენი მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისთვის“ 1934 — „გიქორი“ — სტუმარი (რეჟ. ამასი მარტიროსიანი, „არმენფილმი“) 1935 — „პეპო“ — დარჩოს დედა (რეჟ. ამო ბეკ-ნაზაროვი, „არმენფილმი“) მარიამ ბეროიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მარიამ ბეროიანი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ↑ მარიამ ბეროიანის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
ნატალია ბურმისტროვა

ნატალია ბურმისტროვა (დ. 14 მარტი, 1918, ქ. ბორისოვი, მინსკის გუბერნია — გ. 19 აგვისტო, 2008, თბილისი) — მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1972), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1985), ღირსების ორდენის კავალერი (1997). ნატალია ბურმისტროვა დაიბადა 1918 წლის 14 მარტს ბელორუსიის ქალაქ ბორისოვში, პროვინციელი მსახიობების ოჯახში. 1936 წელს დაამთავრა ქ. ბალაშოვის საშუალო სკოლა და გახდა ტომსკის დრამისა და კომედიის თეატრის დასის წევრი, ხოლო მოგვიანებით მუშაობდა პეტროპავლოვსკის დრამატულ თეატრში, გორკის დრამის თეატრში და სხვა. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. 1941 წლიდან იყო სანიტარული მატარებლის სანიტარი, შემდეგ მოძრავი საფრონტო თეატრის მსახიობი. 1948 წლიდან თბილისის გრიბოედოვის სახელობის დრამატული თეატრის წამყვანი მსახიობი გახდა. ითამაშა 200-მდე მთავარი როლი. თეატრში განასახიერა როლები: ნინა ზარეჩნაია („თოლია“, ანტონ ჩეხოვი), ტანია („ტანია“, ალექსი არბუზოვი), მაშა („ცოცხალი ლეში“, ლევ ტოლსტოი), ლუიზა („ვერაგობა და სიყვარული“, ფრიდრიხ შილერი), ლიდია ვასილის ასული ჟერბერი („ძველმოდური კომედია“, ალექსი არბუზოვი), გაიანე („ჩაძირული ქვები“, ილო მოსაშვილი) და სხვა. იყო საქართველოს სსრ-ის IV და V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. ნატალია ბურმისტროვა გარდაიცვალა 2008 წლის 19 აგვისტოს. დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში. 2018 წლის 14 მარტს, გრიბოედოვის თეატრში აღინიშნა ნატალია ბურმისტროვას 100 წლის იუბილე და გაიხსნა მისი სახელობის საგრიმიორო. 1950 — საპატიო ნიშნის ორდენი 1958 — შრომის წითელი დროშის ორდენი 1961 — საქართველოს სახალხო არტისტი 1972 — სსრკ სახალხო არტისტი 1985 — თბილისის საპატიო მოქალაქე 1997 — ღირსების ორდენი ნატალია ბურმისტროვა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნატალია ბურმისტროვას ბიოგრაფია (IV მოწვევა) ნატალია ბურმისტროვას ბიოგრაფია (V მოწვევა) ↑ თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრის მსახიობების საქართველოს ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოების შესახებ
დიოსკორიდე

პედანიოს დიოსკორიდე, დიოსკურიდე (ბერძ. Πεδάνιος Διοσϰορίδης, Διοσϰουρίδης) — I საუკუნის ძველბერძენი ექიმი, კილიკიის ქალაქ ანაზარბოსის მკვიდრი. რომის არმიაში ექიმად ირიცხებოდა, მასთან ერთად მრავალ ქვეყანაში იმოგზაურა და მცენარეებზე ცნობები შეაგროვა (აღწერა 600-მდე სახეობა). თხზულებაში „სამკურნალო საშუალებებზე“ („De materia medica“) მოცემულია იმ დროისთვის ცნობილი მცენარეული, ცხოველური და მინერალური წარმოშობის ყველა მეტიკამენტის სისტემატიკური აღწერა, მათი მომზადების ხერხები, ცნობები სამკურნალო ნედლეულის დამუშავების (აქროლა, გამოხდა, კრისტალიზაცია) რიგი წესების შესახებ. დიოსკორიდეს თხზულებები XVII საუკუნემდე ბოტანიკისა და ფარმაკოლოგიის დარგებში უდავო ავტორიტეტით სარგებლობდა; მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მცენარეთა სისტემატიკის შემუშავებაში. ტრაქტატი „De materia medica“ გამოქვეყნდა ალდ მანუციო უფროსის მიერ. ↑ Шерстнёва Е. В. Диоскорид // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М., 2007. — стр. 39.
ანაზარბოსი

ანაზარბოსი (ბერძ. Ἀναζαρβός, ლათ. Anazarbus), ანაზარბა (ბერძ. Ἀνάζαρβα) — ყოფილი ქალაქი კილიკიაში (ანატოლია), რომელსაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რომაულ და ბიზანტიურ პერიოდებში. განლაგებულია დღევანდელი თურქეთის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში. პირველი დასახლება აქ რომაელებმა შექმნეს ახ. წ. 19 წელს, ავგუსტუსის ვიზიტის შემდეგ (ეწოდა ლათ. Caesarea ad Anazarbum). III საუკუნეში ანაზარბოსი კილიკიის პროვინციის დედაქალაქ თარსუსთან მეტოქეობდა. იმპერატორ დიოკლეტიანეს დროს გახდა ახალი პროვინციის — კილიკია-სეკუნდას ცენტრი. ბიზანტიის იმპერიაში საარქიეპისკოპოსო იყო. VI საუკუნეში მიწისძვრამ დაანგრია. ხელახლა აშენდა ჯერ როგორც იუსტინოპოლი, ხოლო შემდეგ როგორც იუსტინიანოპოლი. მუსლიმთა მიერ დაპყრობის შემდეგ აინ-ზარბაჰი უწოდეს. ამ პერიოდში ქალაქმა თავისი სტრატეგიული მნიშვნელობა შეინარჩუნა. დაახლოებით 962 წელს იგი ბიზანტიას დაუბრუნდა ნიკიფორე ფოკას მიერ. ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს გაუკაცრიელდა. XII საუკუნის დასაწყისში კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქი გახდა და ანავარზა ეწოდა. 1374 წელს ეგვიპტელმა მამლუქებმა საბოლოოდ გაანადგურეს. ანაზარბოსის ნანგრევებში დგას ბიზანტიურ-სომხური ციხესიმაგრე — კილიკიის საუკეთესო შუასაუკუნოვანი ძეგლი. ასევე შემორჩენილია რომაული ტრიუმფალური თაღი, თეატრი, სტადიონი, ამფითეატრი, აკვედუკები და რამდენიმე ბიზანტიური ეკლესიის ნანგრევები. დასავლეთის კარიბჭე ტაძარი, სადაც კილიკიის სომეხთა მეფეები არიან დაკრძალულნი აკვედუკი ციხე ციხე ტრიუმფალური თაღის ფრაგმენტი ტრიუმფალური თაღი, რომელიც მოგვიანებით სამხრეთის კარიბჭედ გადაკეთდა ↑ ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1985. — გვ. 31. ↑ 2.0 2.1 2.2 Anazarbus. Encyclopedia Britannica online (15 სექტემბერი, 2008). ციტირების თარიღი: 4 იანვარი, 2022
კამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

კამა შეიძლება აღნიშნავდეს: კამა — მცენარის გვარი კამა — ცნება ინდუიზმში კამა — მდინარე რუსეთის ევროპულ ნაწილში, ვოლგის მარცხენა შენაკადი
არეტეოსი

არეტეოსი, არეტეოს კაპადოკიელი (ბერძ. Ἀρεταῖος ὁ Καππαδόκης, ლათ. Aretaeus; დ. დაახლ. 81 – გ. დაახლ. 138) — რომაელი ექიმი. წარმოშობით ბერძენი იყო, რომის მცირეაზიური პროვინციიდან — კაპადოკიიდან. მედიცინას სწავლობდა ალექსანდრიის საექიმო სკოლაში, რომლის დამთავრების მოწმობა საუკეთესო რეკომენდაცია იყო და სამეფო კარის თანამდებობებისკენ გზას უხსნიდა. ავტორია თხზულებებისა „მწვავე და ქრონიკული დაავადებების მიზეზებსა და სიმპტომებზე“, „მწვავე და ქრონიკული დაავადებების მკურნალობაზე“. არეტეოსი როგორც ეპიდემიურ დაავადებას ისე აკვირდებოდა „სირიის წყლულს“, რომლის აღწერა შეესაბამება ხახისა და ხორხის დიფთერიის კლინიკურ სურათს. დაწვრილებით აღწერა დიფთერიული კრუპის, კეთრის, შაქრიანი დიაბეტის, პნევმონიის, ასთმის კლინიკური სურათები. დაადგინა, რომ ასთმა ყველაზე ხშირად ხვდებოდა თაბაშირთან, კირთან მომუშავე ადამიანებს, აბანოების მეცეცხლურებს. აუსკულტაციის შემოღებამდე დიდი ხნით ადრე შეძლო გულის მოსმენა და მისი ხმაური დაავადებების ნიშნად მიუთითა. დიდ ყურადღება დაუთმო ნერვული სისტემის დაავადებებს: ეპილეფსიას, დამბლას, ტეტანუსს და სხვ. ახსნა თავის ტვინის დაზიანებული ნაწილის საპირისპირო მხარეს დამბლის წარმოქმნის მიზეზი, აღწერა მამოძრავებელი გამტარი გზების ჯვარედინი. ↑ დიდებულიძე თ., აუსკულტაცია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 9. ↑ Шилинис, Ю. А.. (2020) Аретей. Большая российская энциклопедия – Электронная версия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-11-04. ციტირების თარიღი: 4 იანვარი, 2022
აუსკულტაცია

აუსკულტაცია (ლათ. ausculto — მოსმენა) — შინაგანი ორგანოების გამოკვლევის ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდი ამ ორგანოებში წარმოშობილი ხმიანობის მოსმენით. ორგანოს მოსმენა შეიძლება უშუალოდ ყურით ან სპეციალური ხელსაწყოების — სტეთოსკოპისა და ფონენდოსკოპის საშუალებით. გულის გამოკვლევა მოსმენით პირველად შემოიღო ბერძენმა ექიმმა არეტეოსმა. თანამედროვე აუსკულტაციის ფუძემდებლად ითვლება ფრანგი ექიმი რენე თეოფილ იაცინტ ლაენეკი, რომელმაც პირველად (1819) გამოიყენა სტეთოსკოპი. კლინიკურ პრაქტიკაში აუსკულტაციის მეთოდის გავრცელებაში დიდი წვლილი შეიტანა ფრანგმა თერაპევტმა პიერ ადოლფ პიორიმ, იოსეფ ფონ შკოდამ, სერგეი ბოტკინმა, გრიგოლ ზახარინმა, თეოფილე იანოვსკიმ, ალექსი ოსტროუმოვმა, ვასილი ობრაზცოვმა. ხმიანობის პირველი გრაფიკული ჩანაწერი გააკეთა ვილემ ეინტჰოვენმა (1894). აუსკულტაციისათვის უმეტესად იყენებენ ფონენდოსკოპს, რომელიც მემბრანიანი ღრუ კაფსულისა და რეზინის ორი მილისაგან შედგება. კაფსულას ადებენ ავადმყოფის სხეულს, მემბრანა გადასცემს ამა თუ იმ ორგანოში წარმოშობილ ხმიანობას, რომელსაც მილების საშუალებით ისმენს ექიმი. ფილტვების აუსკულტაციით ისმენენ სუნთქვით ხმაურს, გარკვეული დაავადებისათვის დამახასიათებელ სხვადასხვაგვარ ხიხინს; გულის ტონების ცვალებადობისა და გულში წარმოქმნილი შუილის მიხედვით განსაზღვრავენ გულის მოქმედებას, დაავადებას. არტერიებს ისმენენ სისხლის წნევის გასინჯვის დროს, მუცლის აუსკულტაციით ადგენენ კუჭისა და ნაწლავების პერისტალტიკას, ორსულობის დროს ნაყოფის გულისცემას და ა. შ. ვეტერინარიაში აუსკულტაციას იყენებენ ცხოველის გულ-სისხლძარღვთა, სასუნთქი და კუჭ-ნაწლავის სისტემების დაავადებათა დიაგნოსტიკისათვის. ორგანოს პირდაპირი აუსკულტაციით მოსმენისას ცხოველის სხეულის მოსასმენ ნაწილს აფარებენ ზეწარს ან პირსახოცს. არაპირდაპირი აუსკულტაციისათვის სტეთოსკოპსა და ფონენდოსკოპს იყენებენ. ↑ 1.0 1.1 1.2 დიდებულიძე თ., მაღრაძე პ., აუსკულტაცია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 9–10. ↑ Драпкина О. М. Аускультация // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М., 2005. — стр. 495.
თეიმურაზ დავითაშვილი (ინჟინერი)

თეიმურაზ დავითაშვილი (დ. 19 აპრილი, 1919, ქუთაისი — გ. 2010) — ქართველი ინჟინერი, პედაგოგი. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინსტიტუტი ინჟინერ-მექანიკოსის სპეციალობით. შრომითი საქმიანობის დაიწყო თბილისის ჩარხსაშენებელი ქარხნაში ტექნიკური სამსახურის კონტროლიორად. 1952-1988 წლებში იყო საქართველოს სსრ საავტომობილო ტრანსპორტის მინისტრი. მისი 36 წლის მინისტრობის პერიოდში ყველა ქალაქსა და რაიონულ ცენტრში ამოქმედდა 200-ზე მეტი ავტოსატრანსპორტო საწარმო, ავტოსარემონტო ქარხანა და დარგის სხვა თანმხლები ობიექტი. იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის უცვლელი თავმჯდომარე. დიდი წვლილი მიუძღვის საავტომობილო დარგის პროფესიონალ ხელმძღვანელ მუშაკთა პლეადის აღზრდაში. საავტომობილო ტრანსპორტის დარგის სპეციალისტი, ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი. იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს რამდენიმე მოწვევის დეპუტატი. 1996 ღირსების ორდენი (საქართველოში ავტოტრანსპორტის განვითარების საქმეში შეტანილი წვლილისა და ამ დარგში ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის) 1985 საქართველოს სახელმწიფო პრემია თეიმურაზ დავითაშვილი (ინჟინერი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თეიმურაზ დავითაშვილის ბიოგრაფია (IV მოწვევა) თეიმურაზ დავითაშვილის ბიოგრაფია (V მოწვევა) თეიმურაზ დავითაშვილის ბიოგრაფია (VII მოწვევა) თეიმურაზ დავითაშვილის ბიოგრაფია (X მოწვევა) თეიმურაზ დავითაშვილის ბიოგრაფია (XI მოწვევა)
ნასიბა ზეინალოვა

ნასიბა ჯანგირ-ყიზი ზეინალოვა (აზერ. Nəsibə Cahangir qızı Zeynalova; დ. 20 აპრილი 1916, ბაქო — გ. 10 მარტი 2004, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1967), აზერბაიჯანის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1974 და 1981). სახელი გაითქვა თავისი კომედიური როლებით. დაიბადა 1916 წლის 20 აპრილს ბაქოში ვაჭრისა და მსახიობის ჯანგირ ზეინალოვის ოჯახში. 1918 წლის მარტის მოვლენების დაწყებამდე ზეინალოვების ოჯახი ირანში გაიქცა. ჯანგირი 1918 წლის ნოემბერში სახლისკენ მომავალი ხომალდში ტიფისაგან გარდაიცვალა, როდესაც გოგონა ორი წლის იყო. სკოლის პერიოდიდან დაკავებული იყო ხალხური ცეკვებით. 1932 წელს რზა თაჰმასიბის დრამწრეში ჩაირიცხა. 1937 წელს თეატრალური ჯგუფის შემადგენლობაში აზერბაიჯანის ქალაქებში იყო გასტროლებზე. 1938 წლის 4 აპრილს იგი მიიღეს აზერბაიჯანის მუსკომედიის თეატრში, პირველი კატეგორიის მსახიობად. იმავდროულად ჩაირიცხა თეატრალურ ტექნიკუმში სამსახიობო ფაკულტეტზე, რომელიც 1942 წელს დაამთავრა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მუსიკალური თეატრის განვითარებაში შეტანილი დიდი წლილისათვის 1960 წლის 24 მაისს — დამსახურებული არტისტის საპატიო წოდება, ხოლო 1967 წელს სახალხო არტისტის საპატიო წოდება მიენიჭა. გარდაიცვალა 2004 წლის 10 მარტს, ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო ხეივანში. ↑ (აზერბაიჯანული) Nasiba Zeynalova: Biography დაარქივებული 2019-04-19 საიტზე Wayback Machine. . Nasiba-Zeynalova.az ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2021-10-18 საიტზე Wayback Machine.
ყაზახეთის საპროტესტო აქციები (2022)

საპროტესტო გამოსვლები ყაზახეთში დაიწყო 2022 წლის 2 იანვარს, მას შემდეგ, რაც გაზზე ფასები მკვეთრად გაიზარდა, რაც ყაზახეთის მთავრობის განცხადებით, გამოწვეული იყო მასზე მაღალი მოთხოვნით და ფასის პოლიტიკის რეგულაციით. საპროტესტო გამოსვლები თავდაპირველად დაიწყო სანავთობო ქალაქ ჟანაოზენში, მაგრამ სწრაფად მოედო ქვეყნის სხვა ქალაქებსაც, მათ შორის ქვეყნის უდიდეს ქალაქ ალმათისაც. საპასუხოდ, პრეზიდენტმა ყასიმ-ჟომართ თოყაევმა გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა მანგისთაუს რაიონსა და ალმათიში, რაც 5 იანვრიდან ამოქმედდა. იმავე დღეს გადადგა ქვეყნის მთავრობა პრემიერ-მინისტრის, ასქარ მამინის ხელმძღვანელობით. ↑ Lillis, Joanna. (2022-01-03) Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests en. ციტირების თარიღი: 2022-01-04 ↑ Sharp Energy Price Hike Triggers Protests In Kazakhstan en (2022-01-03). ციტირების თარიღი: 2022-01-04 ↑ Kazakhstan government's resignation fails to quell protests. Reuters. ციტირების თარიღი: 5 January 2021. ↑ Kazakhstan protests: government resigns amid rare outbreak of unrest en (2022-01-05). ციტირების თარიღი: 2022-01-05
ერბო

ერბო — საკვები პროდუქტი, რომელიც კარაქის გადადნობით მიიღება. არის თეთრი ან ღია ყვითელი ფერის და რბილი კონსისტენციის, პლაზმისგან გათავისუფლებული სუფთა რძის ცხიმი. შეიცავს 98% ცხიმს, 1% წყალს და 1% სხვა ნივთიერებებს (ცილა, რძის შაქარი, მინერალური მარილები). ერბოს იღებენ დეფექტიანი კარაქისგან. დეფექტს იწვევს პლაზმის, წყლიანი ნაწილის, ცვლილება. გადადნობის შემდეგ პროდუქტს პლაზმა სცილდება და მისი საგემოვნო და არომატული თვისებები უმჯობესდება. ერბო დიდხანს ინახება. რძის ცხიმის შედგენილობაში შედის 50%-ზე მეტი ნაჯერი ცხიმოვანი მჟავები, 27-43% ოლეინის მჟავა და 7%-მდე პოლიუჯერი მჟავები. სხვა ცხოველურ ცხიმებთან შედარებით რძის ცხიმი დიდი რაოდენობით (0,3-0,5%) შეიცავს ქოლესტერინს. საქართველოში ერბოს დამზადების ერთ-ერთ ხერხს წარმოადგენს შემდეგი: ხანგრძლივად ადუღებენ ძროხის რძისაგან დამზადებულ კარაქს. დუღილის შედეგად წარმოიქმნება თეთრი ფერის ნალექი. ამის შემდეგ ხდება ადუღებული მასის გაწურვა საცერში, რის შემდეგაც გასუფთავებულ სითხეს კვლავ ადუღებენ და უმატებენ მარილს გემოვნებით. მას შემდეგ რაც მარილი გაიხსნება ცხელ სითხეს ასხამენ ჭურჭელში და აცივებენ. [წყარო არ არის მითითებული 1012 დღე] ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 176.
მორმონიზმი

მორმონიზმი (თვითსახელწოდება — „უკანასკნელი ჟამის წმინდანები“) — ჯოზეფ სმითის მიერ 1830 წელს დაარსებული რელიგიური მიმდინარეობა. მისი მიმდევრები ძირითადად ცხოვრობენ აშშ-ში ასევე, ლათინურ ამერიკაში, კანადაში, ევროპასა და ფილიპინებში. საერთო რაოდენობა 16 მილიონზე მეტი. მორმონიზმის მიხედვით ღმერთისაგან შთაგონებული სიტყვის ოთხი წყარო არსებობს: ბიბლია, მორმონთა წიგნი, დოქტრინები და აღთქმები და ძვირფასი მარგალიტი, რომელთაგან ყველაზე „სწორად“ ჯოზეფ სმითი მორმონთა წიგნს მიიჩნევდა, რომელიც თავად დაწერა 1830-წელს. მას ბევრი ადამიანი აკრიტიკებს, როგორც „ჭეშმარიტი“ რელიგიიდან გადახვეულს. მორმონიზმის მიხედვით, 1823-წელს ჯოზეფ სმითს ნიუ იორკის შტატში ჰქონდა ხილვა. ამ დროს მას გამოეცხადა ანგელოზი სახელად მორონი, რომელმაც უთხრა მას ახლომდებარე ბორცვზე დამარხული გრავირებული ოქროს ფირფიტების შესახებ. ოთხი წლის შემდეგ მან გათხარა ეს ფირფიტები და 1830-წელს გადათარგმნა ისინი ინგლისურ ენაზე. ამ ფირფიტებში საუბარი იყო ისრაელიტებზე, მცხოვრებნი ქრისტეზე საუკუნეებით ადრე, რომლებმაც დატოვეს სამშობლო და გადასახლდნენ ამერიკაში და ასწავლიდნენ ძველ რელიგიას. სმითის თქმით: მან აღადგინა ეს ძველი და „ჭეშმარიტი“ რელიგია, რომლისგანაც წარმოიშვა სხვა ქრისტიანული რელიგიური მიმდინარეობები. ეკლესიის დაარსებიდან მალევე სმითი და მისი მიმდევრები გადავიდნენ ოჰაიოში სადაც, ეკლესიის ცნობილმა მქადაგებელმა სიდნი რიგდონმა მიიღო მორმონიოზმი. შემდეგ მისურის შტატში დაარსეს სიონი, თუმცა იქ მცხოვრებ არამორმონებთან მოუხდათ დაპირისპირება, რამაც მორმონთა ქონების განადგურება გამოიწვია. დაპირისპირებამ გამოიწვია ის, რომ 15000 მორმონმა დატოვა მისური და ილინოისში გადასახლდა სადაც, სმითმა დააარსა ქალაქი ნავუ 1939-წელს. იქ კომერციულმა წარმატებამ და მზარდმა პოლიტიკურმა ძალაუფლებამ, კვლავ გამოიწვია ადგილობრივებთან შეტაკება. სმითმა დაამარცხა არამორმონები, რამაც ამ უკანასკნელებთან ურთიერთობა კიდევ უფრო გაამწვავა. მათ დაიჭირეს სმითი მისი ძმითურთ და მოკლეს 1844-წელს. მორმონიზმის მიხედვით: ღმერთი ყოველთვის იყო უმაღლესი არსება მაგრამ, ამ სტატუსს სწორი ცხოვრებითა და დიდი ძალისხმევით მიაღწია. ღმერთს აქვს ხორციელი ფორმა. ძველი მოსაზრებით (რომელსაც დღეს აღარ იზიარებენ) ადამი ღმერთი და იესოს მამაა. მორმონთა აზრით იმქვეყნიურ სამყაროში ოთხი სხვადასხვა დონის სამეფოა, ესენია: ციური სამეფო, მიწიერი სამეფო, ხორციელი სამეფო და ბნელეთის სამეფო. მორმონიზმი არ ცნობს სამებას არამედ, თვლის, რომ იგი სამი განსხვავებული ღმერთია. მორმონები მისდევენ ცხოვრების მკაცრ წესს, რომელიც არ აძლევს მათ: ალკოჰოლის, ჩაის, ყავის ან თამბაქოს მოხმარების საშუალებას. მათთვის უმნიშვნელოვანესია ოჯახური ცხოვრება, ავტორიტეტების პატივისცემა და მისიონერობა. https://www.gotquestions.org/Georgian/Georgian-mormons.html https://www.history.com/topics/religion/mormons#section_1 https://www.britannica.com/topic/Church-of-Jesus-Christ-of-Latter-day-Saints