laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფრიდრიხ ადლერი

ფრიდრიხ ადლერი (გერმ. Friedrich Adler; დ. 9 ივლისი, 1879 — გ. 2 იანვარი, 1960) — ავსტრიელი ფილოსოფოსი, ავსტრომარქსიზმისა ერთ-ერთი წარმომადგენელი, ვიქტორ ადლერის შვილი. განათლებით იყო ფიზიკოსი. 1907-1911 წლებში იყო ციურიხის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი. ფილოსოფიაში გააერთიანა დიალექტიკური მატერიალიზმი და ემპირიოკრიტიციზმი. მხარს უჭერდა პროლეტარიატის ნეიტრალიტეტს პირველი მსოფლიო ომის დროს. 1916 წელს მოკლა ავსტრიის პრემიერ-მინისტრი კარლ ფონ შტრუხი. 1918 წელს გათავისუფლდა პატიმრობიდან. ჩართული იყო მეორე ინტერნაციონალის მუშაობაში. 1923-1940 წლებში იყო სოციალისტური მუშათა ინტერნაციონალის აღმასკომის წევრი. ებრძოდა კომუნიზმს. მხარს უჭერდა ანშლუსს. 1946 წლიდან ცხოვრობდა ციურიხში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 97.
მანდეური ენა

მანდეური ენა (არაბ. ٱلْمَنْدَائِيَّة [al-Mandāʾīyah]) — არამეული ენის ბაბილონური დიალექტი, რომელზეც III-VIII საუკუნეებში შეიქმნა მანდეველთა გნოსტიკური სექტის ლიტერატურა. აქედან სახელწოდება — მანდეური ენა. მანდეველები დღესაც გვხვდებიან (ერაყი, ირანი), თუმცა მათი სალაპარაკო ენა არაბულია. მადეური დამწერლობა ძველი არამეულის განვითარებას წარმოადგენს. სხვა არამეულ დამწერლობათაგან განსხვავებით, გადმოსცემს ხმოვნებსაც, რისთვისაც იყენებს დაკარგული ლარინგალებისა და უ̂ და ჲ-ის აღმნიშვნელ ასოებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 106.; Drower E. S., Macuch R., Handbook of classical and modern Mandiac, B., 1965; Noldeke Th., Mandaishe Grammatik, Darmstadt, 1964.
ზურაბ აბაშიძე

ზურაბ ირაკლის ძე აბაშიძე (დ. 11 ივნისი, 1951, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი დიპლომატი. ქართული ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის მთავარი რედაქტორი. დაამთავრა მოსკოვის უცხო ენათა ინსტიტუტი. დაცული აქვს საკანდიდატო დისერტაცია ესპანისტიკაში (1983). არის პოლიტოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (2001). გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო სტატიები ესპანისტიკასა და პოლიტოლოგიაში. არის ავტორი წიგნისა „ნატო და საქართველო: უტოპიიდან რეალობისკენ“ (2000). იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი (1976-1990). 1973 წელს დაამთავრა მოსკოვის უცხო ენათა ინსტიტუტი. 1974-1978 წლებში იყო საგარეო საქმეთა სამინისტროს პირველი მდივანი; 1978-1980 წლებში საბჭოთა საკონსულოს ატაშე ბომბეიში; 1980-1984 წლებში საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს განყოფილების გამგე; 1984-1988 წლებში საბჭოთა კავშირის საელჩოს მრჩეველი ესპანეთში; 1993-2000 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ბენილუქსის ქვეყნებში და ევროკავშირთან და ნატოსთან საქართველოს მისიის ხელმძღვანელი; 2000 წელს საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე; 2000-2004 წლებში რუსეთის ფედერაციაში საქართველოს საგანგებო და სრულიფლებიანი ელჩი; 2012 წელს დაინიშნა რუსეთთან ურთიერთობის საკითხებში პრემიერის სპეციალური წარმომადგენლად. არის საქართველოს უცხოეთთან მეგობრობის საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1988-1993). 2023 წლის ივნისში YouTube არხზე გავრცელდა ზურაბ აბაშიძისა და მარკ ზილბერკვიტის ჩანაწერი, რომლის ავთენტურობა თავად აბაშიძემ დაადასტურა, თუმცა „შინაარსობრივად დაჩეხილი, დამონტაჟებული ფეიკი“ უწოდა. ჩანაწერში, ამ პერიოდში - პრემიერ-მინისტრის სპეციალური წარმომადგენელი, ზურაბ აბაშიძე რუს ჟურნალისტს ვლადიმერ პოზნერსა და მის გარემოცვას ბოდიშს უხდის 2021 წლის 31 მარტს მომხდარი ინციდენტის გამო, როცა თბილისში აქტივისტებმა ვლადიმირ პოზნერის დაბადების დღე ჩაშალეს, საქართველოში ჩამოსულ პოზნერსა და მის სტუმრებს კი ქვეყნის დატოვება პროტესტის ფონზე მოუხდათ. აუდიოჩანაწერის მიხედვით, ზურაბ აბაშიძე მარკ ზილბერკვიტს ურეკავს და მომხდარის გამო ბოდიშს უხდის, აქციის მონაწილეებს კი, რომლებმაც პანდემიის გამო დაწესებული კომენდანტის საათის პირობებში რუსი ჟურნალისტისა და მისი გარემოცვის რესტორანში ქეიფი გააპროტესტეს, „ნაცისტებს“, „სააკაშვილის მოსყიდულებს“, „უროდებს” და „ზონდერებს“ უწოდებს. ვიდეოზე, რომლის ავთენტურობაც დადგენილი არაა, მითითებულია, რომ საუბარი 2021 წლის 1 აპრილს შედგა. ცივი ომი-წარსული თუ დღევანდელობა? (ავტორი). - თბ., 2009. - 224. - ISBN: 978-99928-20-36-0 ნატო და საქართველო : უტოპიიდან რეალობისკენ (ავტორი). - თბ., 2000. - 288 ზურაბ აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ ზურაბ აბაშიძე გავრცელებულ ჩანაწერზე - ვადასტურებ, რომ 2 წლის წინ, მარკ ზილბერკვიტთან სატელეფონო საუბარი მქონდა, მაგრამ შინაარსობრივად დაჩეხილი, დამონტაჟებული “ფეიკია” ↑ 2.0 2.1 სავარაუდო აუდიოჩანაწერი პოზნერსა და ზურაბ აბაშიძეს შორის ჩაშლილი დაბადების დღის შემდეგ
ლაშა კამარაული

ლაშა კამარაული (დ. 2 ნოემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (კარატე). კიოკუშინკაი კარატეში მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (2019, ნურ-სულთანი, ყაზახეთი). ლაშა კამარაული[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
მოისეი კასიანიკი

მოისეი დავითის ძე კასიანიკი (რუს. Моисе́й Дави́дович Касья́ник; დ. 10 სექტემბერი, 1910, ნოვოჟიტომირი, ახლანდ. უკრაინა — გ. 31 დეკემბერი, 1988, ლენინგრადი) — უკრაინული წარმოშობის საბჭოთა სპორტსმენი (ძალოსნობა). 1938 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში. საბჭოთა კავშირის ხუთგზის ჩემპიონი (1936, 1937, 1943, 1944, 1946). დამყარებული აქვს საბჭოთა კავშირის 24 რეკორდი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1956), საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი (1960). საპატიო ნიშნის ორდენის კავალერი (1957). მოისეი კასიანიკმა თავისი პირველი არაოფიციალური მსოფლიო რეკორდი 1936 წელს რჟევში დაამყარა, თუმცა იმ დროს იგი ჯერ კიდევ უკრაინაში ცხოვრობდა, 1938 წლიდან კი საქართველოში გადმოსახლდა. მას შემდეგ ასეთი მიღწევით 1939 წლამდე კასიანიკმა 56 კგ, შემდგომ კი 60 კგ წონით კატეგორიაში საერთო ჯამში ათჯერ გამოიჩინა თავი ლენინგრადში, დნეპროპეტროვსკში, ერევანში, ტაშკენტში, ბაქოში, მოსკოვსა და თბილისში. იმ ხანად საბჭოთა კავშირი არც ძალოსნობისა და კულტურიზმის საერთაშორისო ფედერაციის წევრი იყო, როგორც მას 1968 წლამდე ძალოსნობის საერთაშორისო ფედერაციას მოიხსენიებდნენ. ამიტომ, კასიანიკის ფენომენალური შედეგები სამჭიდსა თუ ცალკეულ დისციპლინებში მსოფლიო რეკორდებად არ უღიარებიათ. მართალია, საბჭოთა კავშირი ამ ორგანიზაციაში 1946 წლიდან გაწევრიანდა და კასიანიკიც ჯერ კიდევ ფიცარნაგზე იდგა, — საკავშირო ჩემპიონატებშიც იმარჯვებდა, მსოფლიო ჩემპიონატის მესამე პრიზიორიც გახდა (1946) და ევროპისაც (1947), მაგრამ ძალოსანს სარეკორდო წონები იმ დროისთვის უკვე აღარ ემორჩილებოდა. ქვემოთ მოყვანილია მოისეი კასიანიკის მიერ დამყარებული რეკორდები: 1936: რჟევი. 56 კგ. წ. კატ. აკვრა — 113 (არაოფოციალური) 1936: ლენინგრადი. 56 კგ. სამჭიდი — 277,5 (არაოფოციალური) 1937: თბილისი. 56 კგ. ატაცი — 88,5 (არაოფოციალური) 1937: თბილისი. 56 კგ.. სამჭიდი — 280 (არაოფოციალური) 1937: დნეპროპეტროვსკი. 56კგ. სამჭიდი — 282,5 (არაოფოციალური) 1938: ერევანი. (არაოფოციალური) 1938: ტაშკენტი. 60 კგ. წ. კატ. ატაცი — 98 (არაოფოციალური) 1938: ბაქო. 60 კგ. ატაცი — 98,5 (არაოფოციალური) 1939: მოსკოვი. 60კგ. ატაცი — 99,5 (არაოფოციალური) მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი 03 ﻿ 1946 (პარიზი, საფრანგეთი) ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი 03 ﻿ 1947 (ჰელსინკი, ფინეთი) საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი 01 ﻿ 1936, 1937, 1943, 1944, 1946 ბერიშვილი, ელგუჯა., ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, თბ.: პალიტრა L, 2013. — გვ. 221. 371 გვ. მოისეი კასიანიკი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი მოისეი კასიანიკი — ქართული სპორტი ↑ Сборник указов Президиума Верховного Совета СССР о награждении орденами и медалями СССР, Июль 1957, № 27 (120). — С. 22.. Naukaprava.ru. Научно-практическая электронная библиотека «Наука права». ციტირების თარიღი: 3 თებერვალი, 2022 ↑ ქართველი მსოფლიო რეკორდსმენები — მოისეი კასიანიკი. geonoc.org.ge. საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-02-01. ციტირების თარიღი: 1 თებერვალი, 2022
ანზორ ლეჟავა

ანზორ ლეჟავა (დ. 3 სექტემბერი, 1936, აბაშა — გ. 20 მარტი, 1997) — ქართველი სპორტსმენი (კალათბურთი), სსრკ ჩემპიონატების ოთხგზის მეორე (1959, 1960, 1961, 1969) და მესამე პრიზიორი (1965), სსრკ თასის მფლობელი (1969), სსრკ სპორტის ოსტატი, ღირსების ორდენის კავალერი. თამაშობდა თბილისის „ნაუკაში“, „ბურევესტნიკში“ (1954-1958) და თბილისის „დინამოში“ (1959-1972), მიწვეული იყო სსრკ ნაკრებში (1963). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (1963, ბრაზილია). ანზორ ლეჟავა[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი ანზორ ლეჟავა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პაატა შამუგია (სპორტსმენი)

პაატა შამუგია (დ. 2 თებერვალი, 1952, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (სპორტული ტანვარჯიში), მსოფლიოს თასის მფლობელი ბჯენით ხტომაში (1975), სსრკ რვაგზის ჩემპიონი (1973, ღერძზე ვარჯიშში, ბჯენით ხტომასა და გუნდურ პირველობაში; 1974, ღერძზე ვარჯიშში; 1975, ბჯენით ხტომაში; 1976, მრავალჭიდსა და ბჯენით ხტომაში; 1977, ბჯენით ხტომაში), სსრკ თასის გათამაშებაში გამარჯვებული (1973, მრავალჭიდში, ღერძზე ვარჯიშსა და ბჯენით ხტომაში), ინგლისის ღია პირველობის აბსოლუტური ჩემპიონი (1975). პაატა შამუგია[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ჯონი ხეცურიანი (სპორტსმენი)

ჯონი ხეცურიანი (დ. 20 მარტი, 1998, ხობი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2019, 67 კგ), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2018, 67 კგ). ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2017 , 60 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2018, 67 კგ). ჭაბუკებს შორის მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი (2014, 50 კგ, 2016, 54 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2015, 54 კგ). ჯონი ხეცურიანი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
1033

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1033 1033 (ათას ოცდაცამეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-4 დეკადის მე-3 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1033. ანსელმ კენტერბერიელი, კენტერბერის არქიეპისკოპოსი (გ. 1109) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1033. იბნ ალ საჰაბი ესპანურ მავრიტანული ენციკლოპედისტი დედოფალი კუნიგუნდა ლუქსემბურგელი საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : ჯაფარ III იბნ ალი - თბილისის ამირა (1012-1045) საქართველოს ეკლესია : ოქროპირ II - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1030 - 1039) სამხრეთი კავკასია ანისის სამეფო : აშოტ IV - ანისის (შირაკის) მეფე (1020-1040) ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029- 1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : რომან III - ბიზანტიის იმპერატორი (1028 - 1034) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მასუდ I - სულთანი (1031 - 1041) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) პოლონეთი : მიეშკო II - პოლონეთის დიდი მთავარი (1032- 1034) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : კონრად II - იმპერატორი (1024-1039) და გერმანიის მეფე საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : კნუდ I დიდი - ინგლისის მეფე (1016-1035) წმინდა საყდარი : ბენედიქტ IX - რომის პაპი (1032 - 1044)
პარაზიტული კონუსი

პარაზიტული კონუსი (ინგლ. parasitic cone) — ვულკანის კალთის ნაპრალებიდან ლავის ამოფრქვევის შედეგად წარმოქმნილი კონუსი. ხშირად, ვულკანური კონუსის ფორმა აქვს. აგებულია ფხვიერი ვულკანური მასალისა და ლავისაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 678.
ჰაიდელბერგის იუდაისტურ სწავლებათა უმაღლესი სკოლა

ჰაიდელბერგის იუდაისტურ სწავლებათა უმაღლესი სკოლა (გერმ. Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg) – სახელმწიფო სტატუსის მქონე კერძო უმაღლესი სასწავლებელი, რომელიც 1979 წელს იქნა დაარსებული ქალაქ ჰაიდელბერგში და იმყოფება გერმანიის ებრაელთა საბჭოს მფლობელობაში და სარგებლობს ფედერალური დაფინასებით. უმაღლეს სასწავლებელს მჭიდრო თანამშრომლობა აკავშირებს რუპრეხტ კარლს-უნივერსიტეტთან. ჰაიდელბერგის იუდაისტურ სწავლებათა უმაღლეს სკოლაში ცოდნის მიღების უფლება აქვს ნებისმიერი რელიგიური აღმსარებლობის მოქალაქეს. ბიბლია და ბიბლიის იუდეველთა ინტერპრეტაცია თალმუდი და რაბინული ლიტერატურა ებრაელი ხალხის ისტორია ებრაული ენათმეცნიერება (ჰებრაისტიკა) იუდეველთა ფილოსოფია და კულტურის ისტორია იუდეველთა ლიტერატურები იუდეველთა ხელოვნება იუდაური რელიგიური მოძღვრება, -პედაგოგიკა და -დიდაქტიკა Michael Graetz, Gerd Biegel (გამომცემელი): Vom Mittelalter in die Neuzeit. Jüdische Städtebilder. Hochschule für Jüdische Studien, Heidelberg 2000, (საგამოფენო კატალოგი). Trumah: Zeitschrift der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg. ISSN 0935-1035. Johannes Heil / Daniel Krochmalnik (გამომცემელი): Jüdische Studien als Disziplin – die Disziplinen der Jüdischen Studien. Festschrift der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg 1979–2009. Heidelberg 2010, ISBN 978-3-8253-5687-3 (= Schriften der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg, ტომი 13). http://www.hfjs.eu ჰაიდელბერგის იუდაისტურ სწავლებათა უმაღლესი სკოლის ვებგვერდი. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 1.19 1.20 1.21 1.22 1.23 Statistisches Bundesamt Deutschland - GENESIS-Online <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q110063591"></a> ↑ https://www.hrk.de/mitglieder/mitgliedshochschulen/philosophisch-theologische-hochschulen-und-kirchliche-hochschulen/ ↑ https://idw-online.de/de/institution961
შალვა ბარჯაძე

შალვა ბარჯაძე (დ. 5 დეკემბერი, 1980) — ქართველი ზოოლოგი (ენტომოლოგი). ბიოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (2005), დოქტორი. 2002 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის ბაკალავრიატი ბიოლოგიის სპეციალობით. 2004 წელს კი — ამავე უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის მაგისტრატურა ეკოლოგიის სპეციალობით. 2005 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „მდინარეების ძამას, ტანასა და თეძმის ხეობების ბუგრების (Hemiptera: Aphidoidea) ფაუნა და ეკოლოგია“. 2001 წლიდან მუშაობს ზოოლოგიის ინსტიტუტში. 2016 წელს უხერხემლო ცხოველთა შემსწავლელი სამეცნიერო-კვლევითი ჯგუფის ხელმძღვანელი გახდა. 2013–2017 წლებში საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში იყო ასისტენტ-პროფესორი ენტომოლოგიის მიმართულებით. 2017–2019 წლებში — ასისტენტ-პროფესორი, ხოლო 2019 წლიდან არის ასოცირებული პროფესორი უხერხემლოთა ზოოლოგიის მიმართულებით ილიას სახელმწოფო უნივერსიტეტში. სამეცნიერო ინტერესის სფეროებია: ბუგრებისა და კუდფეხიანების ტაქსონომია, ბიომრავალფეროვნება და ფილოგენეზი; მღვიმეების უხერხემლო ცხოველთა ბიოლოგია, ეკოლოგია და კონსერვაცია. გამოქვეყნებული აქვს 86 [წყარო არ არის მითითებული 921 დღე] სამეცნიერო პუბლიკაცია. ↑ 1.0 1.1 https://faculty.iliauni.edu.ge/wp-content/uploads/2018/02/Shalva-Barjadzes-CV.docx ↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123508386"></a> ↑ საქართველოს კარსტული მღვიმეების უხერხემლო ცხოველთა ბიომრავალფეროვნება. შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდი. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020. ↑ 4.0 4.1 შალვა ბარჯაძე. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებისა და მედიცინის ფაკულტეტი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-02-04. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
1034

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1034 1034 (ათას ოცდათოთხმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-4 დეკადის მე-4 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1034. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1034. 11 აპრილი : რომანოზ III არგირუსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1028-1034 წლებში (დ.968) 10 მაისი : მიეშკო II – პოლონეთის მეფე. რომან III - ბიზანტიის იმპერატორი საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : ჯაფარ III იბნ ალი - თბილისის ამირა (1012-1045) საქართველოს ეკლესია : ოქროპირ II - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1030 - 1039) სამხრეთი კავკასია ანისის სამეფო : აშოტ IV - ანისის (შირაკის) მეფე (1020-1040) ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029- 1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : რომან III - ბიზანტიის იმპერატორი (1028 - 1034) მიხეილ IV - ბიზანტიის იმპერატორი (1034 - 1041) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მასუდ I - სულთანი (1031 - 1041) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : კონრად II - იმპერატორი (1024-1039) და გერმანიის მეფე საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : კნუდ I დიდი - ინგლისის მეფე (1016-1035) წმინდა საყდარი : ბენედიქტ IX - რომის პაპი (1032 - 1044)
ათანაანთ ციხე

ათანაანთ ციხე, ათანაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას, შინმოუსვლელთა პარკის ტერიტორიაზე. ათანაანთ მიწებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ოთხ სართულიანია. გეგმით კვადრატს მიახლოვებული სწორკუთხედია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. კუთხეები შედარებით მოზრდილი ქვებითაა ნაწყობი. ძლიერ დაზიანებულია: გარეთა კუთხეების ქვედა ნაწილი დაახლოებით 1,5 მეტრ სიმაღლეზე მონგრეულია. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები, კედლები პირველ სართულზე ალაგ-ალაგ განგრეულია. შესასვლელი პირველ სართულზე ჩრდილოეთ მხრიდანაა. კარი გარედა კვადრატული აგურით ნაწყობი თაღითაა გადახურული, შიგნით კი ხის ბრტყელი გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილი კვალი). კარის წირთხლუბში საურდულე ხვრელებია. შესასვლელის ჩრდილოეთით ერთი ცალმაგი სათოფურია. მსგავსი სათოფურები დანარჩენ კედლებშიცაა. აღმოსავლეთით ორი ცალმაგი სათოფურია, დანარჩენ ორში თითო-თითო. მეორე სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში ბრტყლად გადახურული ორ-ორი ნიშაა, რეებშიც თითო ცალმაგი სათოფურია მოწყობილი. მსგავსი ერთი ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიცაა. მესამე სართულის თითოეულ კედელში ორ-ორი სწორკუთხა ნიშაა თითო ცალმაგი სათოფურით. დასავლეთ კედელში ნიშებს შორის, ერთი უსათოფურო ნიშაა. სამხრეთ კედელში კი ბუხარი. მეოთხე სართულის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ოთხ-ოთხი ცალმაგი სათოფურია. დასავლეთ კედელში სამი, აღმოსავლეთ კედელში კი ორი სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების ბუდეები). მარკოზაშვილი ო., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 163.
კალაურის საწნახელი და წყალსაცავი

კალაურის საწნახელი და წყალსაცავი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალაურში, დასავლეთით, ვენახებში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. საწნახელი გეგმით გაგრძელებული, სწორკუთხედია, ხოლო წყალსაცავი წრიული, ნაგები არიან რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ამჟამად ორივე მიწითაა ამოვსებული და მხოლოდ გეგმა იკითხება. საწნახელთან ახლოს შემორჩენილია რამდენიმე ქვევრი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 170.
ზეგაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზეგაანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზეგაანში, დგას სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კილომეტრზე. ნაგები ყოფილა რიყის ქვით, აგურით და კირის სქელი ხსნარით. დანგრეულია: აღმოსავლეთ კედელი აღარ არსებობს, დანარჩენი კედლები ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 143.
დიდველის ციხე

დიდველის ციხე, დიდველის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, კაიშაურნის ველზე, მდინარე ხადისა და არაგვის ხეობებს შორის, დიდველის პლატოზე, დიდველის ნასახლარზე. განეკუთვნება Xlll-XlV საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (6,7 x 4,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ l სართული. შესასვლელი გაჭრილია ხევისკენ (აღმოსავლეთით) მიმართულ სწორ კედელში. თაღოვანი შესასვლელი გვირაბის მსგავსია, სხვა ზურგიანი კოშკებისგან განსხვავებით, ამ კოშკს ძალიან სქელი კედლები აქვს. მისი საერთო ფართობია 30 კვადრატული მეტრი, ხოლო შიგნით სათავსის ფართობი 3 კვადრატულ მეტრზე ოდნავ მეტია. სართულშუა გადახურვა კოჭოვანი ყოფილა. ზაქარაია. პ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 261.
ებნისის ღვთისმშობლის ეკლესია

ებნისის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ებნისის სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აგებულია მოზრდილი ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია: ამოშლილია კამარა და კონქის დიდი ნაწილი, მონგრეულია ოთხივე კუთხე და კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის გვერდზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის შემორჩენილ კედლებზე სხვა სარკმლების კვალი არ ჩანს. კიკაჩეიშვილი პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 247.
ვარსიმაანის ნამოსახლარი და სამაროვანი

ვარსიმაანის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვარსიმაანის სამხრეთით, ადგილ ვარსიმაანთქედებზე. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით V-IV საუკუნეებით. 1972, 1981, 1983-1984 წლებში გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარზე გამოვლინდა ქვის საძირკველზე ალიზით ამოყვანილი კედლების ფრაგმენტები და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნამოსახლარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე გაითხარა სამაროვანი. გამოვლინდა 179 სამარხი. თიხნარ და ქვაღორღიან ნიადაგში 0.2-1.5 მეტრ სიღრმეზე გაჭრილი სამარხები ძირითადად მიწაყრილიანია. 12 სამარხი ქვაყრილიანია და სოციალურად დაწინაურებულ პირებს ეკუთვნოდა. მიცვალებულები სამარხებში დაკრძაალული იყვნენ ხელფეხმოხრილი, გვერდზე, ქალები მარცხნივ, მამაკაცები მარჯვნივ. ზოგს თავი ქვის ბალიშზე ედო. ოთხ სამარხში მხედართან ერთად ცხენიც იყო დამარხული. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია, გვხვდება წყვილადაც. აღმოჩენილი თიხის ჭურჭლის დიდი ნაწილი გამომწვარია შავლეგად, ნაწილი მოწითალო-მოჩალისფროა. გვხვდება შეღებილიც. ჭარბობს ბრინჯაოს ნივთები. აღმოჩენილია რკინის სამკაული, ძვირფასი ლითონის ნივთები. გვხვდება ქვის, მინისა და ძვლის ნაწარმიც. მუხიგულაშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 248. მუხიგულაშვილი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.
მანასეურის საცხოვრებელი სახლი

მანასეურის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მანასეურის ცენტრალურ ნაწილში, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნის მ. კეკიშვილს. სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. პირველ სართულს სამხრეთით სწორკუთხა კარი და ერთი სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ნიშია. იატაკი მიწურია. სართული წნული კედლით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. ჩრდილოეთი ნახევარი საცხოვრებელია. აქ მოწყობილია კერა. სამხრეთი ნახევარი საქონლისთვისაა განკუთვნილი. სახლს სამხრეთი ფასადის მხარეს, ფიქლისტიკიანი ღია აივანი ეკვრის. აივნის დასავლეთ ნაწილში ბუხარია, ხოლო მისი წინა მხარის შუა ნაწილში დგას ხის პროფილირებულ კაპიტელიანი სვეტი. პირველი სართულის დასავლეთ კედელზე, გარედან, მეორე სართულზე ასასვლელი ხის კიბეა მიდგმული. მეორე სართული უფრო ღრმადაა შეჭრილი ფერდობში. ამ სართულის წინა ნაწილის გადახურვა ორ მასიურ ბურჯს ეყრდნობა. დასავლეთ ბურჯებს შორის შეულესავი წნული კედელია. ამ სართულის სამხრეთი ნაწილი პირველი სართულის აივნის ბანია. ბანზე კალოა მოწყობილი, ხოლო მის ჩრდილოეთ ნაწილს საქონლის საკვების, სამეურნეო იარაღებისა და ჭირნახულის შესანახად იყენებდნენ. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საძრომითა და ხის მიდგმული კიბით. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 271.
ზემო კაჭრეთის სადგომი

ზემო კაჭრეთის სადგომი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელი კაჭრეთის, სამხრეთ დასავლეთით 5-6 კილომეტრზე. გვიანდელი შუა საუკუნების ნასოფლარ ბეჟანბაღში, სარწყავი არხის მარჯვენა მხარეს. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას. ღია სადგომი ბეჟანბაღი, 1970 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ქვის ხანის შემსწვალელმა რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშილი). ბეჟანბაღის ნახნავებში ნაპოვნია მონაცრისფროდ ღრმად პატინირებული კაჟის იარაღი. ლევალუაურ ლამლაზე დამზდაებული დანა, სახოკი არალევალუაურ დაბალ, ფართო ანატკეცზე გაკეთებული, სწორსამუშაოპირიანი განივი სახოკი და მოგრძო, მასიურ ნატეხზე გაფორმებული ლიმასი. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 149.
მაქართის კოშკი

მაქართის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაქართას განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება VIII-X საუკუნეებს. დასავლეთიდან გალავანი ეკვრის. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია ოთხსართულიანი, სიმაღლე 12,3 მეტრს აღწევს. ზურგით აღმოსავლეთისკენ, მთის ფერდობისკენაა მიმართული. ნაგებია ლოდების მშრალი წყობით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში, მიწიდან ერთ მეტრ სიმაღლეზე, სწორკუთხა შესასვლელია. პირველ და მეორე სართულების კედლები ყრუა. ორივე სართულზე ზურგის კედლის სისქე სამი მეტრია, გვედრის კედლებისა — ორი მეტრი. მესამე და მეოთხე სართულები ფართობით ქვედა ორს რამდენადმე აღემატება. ორივე სართულის სწორ კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. მესამე სართულის გვერდის კედელში ერთი ნიშია. სართულები ქვის თითო ფილითაა გადახურული და ამ ფილებში გაჭრილი თითო ხვრელით უკავშირდება ერთმანეთს. მეოთხე სართულის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი ჩამოშლილია. კოშკი ჩვეულებისამებრ ზემოთკენ არ ვიწროვდება. გალავანს არაწესიერი მოხაზულობა აქვს. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შემორჩენილია წირთხლის ნაწილი. ეზოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში კოშკურა ნაგებობის ერთი კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომელზეც მესამე სართულის დონეზე პატარა სწორკუთხა ნიშია. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 272.