laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ყორნისის ნაეკლესიარი

ყორნისის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარი შემორჩენილია ქვის გროვის სახით. საძირკველი დაფარულია მიწით და მცენარეებით. გათხრა-გაწმენდის გარეშე ძეგლის დათარიღება შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ზემო ქერეს ნიში

ზემო ქერეს ნიში — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ქერეში. აგებულია XX საუკუნეში. ღვთისმშობლის სახელობის ნიში აუგიათ ძველი ეკლესიის ქვებით. თვითონ ეკლესია აღარ არსებობს. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 107
ბალთის ეკლესიის ნანგრევი

ბალთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ შეინიშნება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა, მათ შორის, მცირე რაოდენობით არის თლილი ქვაც. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
მალდის ნაეკლესიარი

მალდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მალდაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარი სოფლიდან ჩრდილოეთით, 1 კმ-ზე ტყეში მდებარეობს. ნაგებობიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის საძირკვლის ფრაგმენტები. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. აქა-იქ ყრია უხეშად თლილი ქვები. გათხრა-გაწმენდის გარეშე დათარიღება შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
კეხვის ცილინდრული კოშკი

კეხვის ცილინდრული კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ცილინდრული კოშკი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია პირველი და მეო-რე სართულის კედლების ქვედა ნაწილები. შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილშია. მისგან გადარჩენილია ქვედა ნაწილი. მოგვიანებით პირველ სართულში მოუნგრევიათ შესასვლელი. თავდაპირველად ეს სართული ყრუ სათავსს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთით გააჩნია თაღოვანი კარები, რომლის გვერდით, მეორე სართულზე ამავალი, ჩვიდმეტსაფეხურიანი კიბეა. შიდა სივრცე გადახურულია შეისრული გუმბათით. 1,5 მ-ის სიმაღლეზე კედელში ჩატანებულია 28 გამჭოლი, ირიბი ხვრელი. დარბაზი განათებულია სამი სარკმლით, რომლებიც საკმაოდ ზევითაა კედლებში დატანებული და მათი ღიობები ირიბად ეშვებიან და-რბაზისაკენ. მეორე სართულის კედლები რამდენიმე ადგილას დანგრეულია, სამხრეთ-დასავ-ლეთ ნაწილში კარებია, იქვე პირველ სართულზე ჩამავალი კიბეა. კედლის აღმო-სავლეთ ნაწილში თაღოვანი „თაღჩაა“, ცენტრში სათოფურით. კოშკი ნაშენია მთლიანად რიყის ქვისაგან. ამჟამად ავარიულია, ჩამოდის წყალი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 130-131
ხასტაგძუარის ეკლესია

ხასტაგძუარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ შეინიშნება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა, მათ შორის, მცირე რაოდენობით არის თლილი ქვაც. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ვანათის ტაძარი

ვანათი, სარიქილისა — V–VI საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამეკლესიიანი ბაზილიკა სოფელ ქვემო ბოლნისსა და ხატისსოფელს შორის, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. ამჟამად ძლიერ დანგრეულია. შედგება სამი მარტივი წაგრძელებული დარბაზისაგან, რომლებიც დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენენ და გარედან გეგმის სწორკუთხედში არიან მოქცეული. სამივე ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით. ბაზილიკის ერთადერთი სამთაღიანი შესასვლელი მოწყობილია ეკლესიის სამხრეთ კედელში. თვით სამხრეთი ეკლესია კი, შუა ეკლესიას ორი კარით უკავშირდება, ხოლო აქედან ჩრდილოეთ ეკლესიაში ერთი კარია გაჭრილი. ნაგებობაში არ შეინიშნება შინაგანი სივრცის პლასტიკური დანაწევრების ან დამატებითი სათავსების სხვა კვალი. შუა ეკლესია ნათდებოდა სარკმლებით, რომელთაგან ერთი საკურთხევლის აფსიდში იყო გაჭრილი, 2 — სამხრეთის და ერთიც — დასავლეთის კედლებში. გვერდითი ეკლესიების აფსიდებს სარკმლები არ ჰქონდა. საშენ მასალად გამოყენებულია ბოლნისის ყვითელი ტუფის შედარებით მსხვილი კვადრები, რომელთა სწორ წყობაში აქა-იქ ჩართულია წითელი, მწვანე და მოთეთრო–ქვიშისფერი გათლილი ქვები. კედლების ზედა ნაწილები მოთეთრო-მონაცრისფრო პატარ-პატარა ქვის ბლოკებითაა ამოყვანილი. გეგმით, ზომით, პროპორციებითა და საშენი მასალით ვანათი ქვემო ბოლნისის სამეკლესიიანი ბაზილიკის მსგავსია და მასთან ერთად ქართული ხუროთმოძღვრების ამ ორიგინალური ტიპის განვითარების ერთ-ერთი ადრინდელი ნიმუშია. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ვანათის ტაძარი ბერძენიშვილი დ., ხევი ბოლნისისა, კრებ. დმანისი, წგ. IV, თბ., 2003. — გვ. 188-309. ზაქარაია პ., ვანათი // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 149. Чубинашвили Г. Н., Одна из древнейших трëхцерковных базилик Квемо Картли, წგ. Вопросы истории искусства, т. 1, Тб., 1970. — с. 108-114.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6696 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2020-02-14.
ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია

ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჭარებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია, ნაგებია ფლეთილი ქვით. აღმოსავლეთის ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი, რომლის ძირში, კედელს მიშენებული აქვს მასიური ტრაპეზი. სწორკუ-თხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის უკიდურეს, დასავლეთ ნაწილშია. დასავლეთი კედლის ცენტრის ზედა ნაწილში ვიწრო, პატარა სწორკუთხა სარკმელია. აბსიდ-ის წინ ხის მასიური ფიცრებისაგან შეკრული კანკელი დგას. კამარა შეისრულია. კედლები და კამარა შელესილ-შეთეთრებულია. ფასადები ნაშენია ფლეთილი ქვით და შელესილია. ეკლესია გადახურულია შიფერით. კედლები დამსკდარია. კამარის სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე ჩამონგრეულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 107
მარალეთის ნაეკლესიარი

მარალეთის ნაეკლესიარი — საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარალეთში, მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრზე, ზოგან უფრო ნაკლები. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ქვედა ქვები ჩანს. შესასვლელი სამხრეთით იკითხება. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 145-146
ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით კვადრატს უახლოვდება, რომელსაც ჩრდილოეთით ზურგი აქვს. კოშკი მთლიანად ამოვსებულია მიწით და ქვით, ამდენად ზუსტი აღწერა ჭირს. კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნასოფლარი. აქ მდებარე სათავსე-ბის ფრაგმენტები ფლეთილი ქვისაა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 220
ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი

ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია აგებულია დიდი ზომის, ნაცრისფერი თლილი ქვის კვადრებით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი ნიშით. საკურთხევლის კედლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. ეკლესიის დასავლეთი კედლის სიმაღლე 2 მეტრია, ჩრდილოეთი კი ფრაგმენტულად იკითხება, სამხრეთი კედელი, მხოლოდ 40 სმ-ის სიმაღლეზე ჩანს. ძეგლის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ქემერტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქემერტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, ოთინაანთ უბანში, სასაფლაოზე. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს ოთიაანთ უბანში, სასაფლაოზე. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი ქვებით, რომელიც შემდეგ შელესილ-შეთეთრებულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი, რომლის ქვეშ ტრაპეზის ქვაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით - სწორკუთხა ნიშებია. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. კამარის საბრჯენი ორსაფეხურიანი თაღი, პილასტრების ეყრდნობა. ინტერიერი მთლიანად შეთეთრებულია კირით. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლებით. იატაკი ხისაა. თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე შესასვლელის თაღი ნაოთხალია. თაღებში ტიმპანის ქვებია. დასავლეთის კარი ამოშენებულია. სამხრეთ შესასვლელის მარცხენა მაღალ კუთხეში, კედლის თაღოვან შეღრმავებაში მოთავსებულია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ქვები მოგვიანებით არის ჩადგმული. აქ გამოსახულია აყვავებული ჯვარი, გარშემოვლებული რვიანისებური წნულით. ჯვრის ოთხივე მკლავის კუთხეებში გეომეტრიული წნულისაგან შექმნილი მარყუჟებია. სამხრეთის ორივე სარკმელს მოჩუქურთმებული წარბები აქვს. სარკმლებს შორის ქვის ფილაზე ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩასმულ ქვის ფილაზე რელიეფური სიუჟეტის ფრაგმენტია — წმინდანის გამოსახულებით. დასავლეთი ფასადის ცენტრში ერთ ღერძზეა შესასვლელი და ვიწრო თაღოვანი სარკმელი მოჩუქურთმებული წარბით. მათ შორის ქვის ფილაზე აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთი ფასადის კეხზე გვიან დაშენებული სამრეკლოა. სამრეკლო ღია თაღოვანია. ჩრდილოეთი ფასადი გლუვია. ეკლესიას გარს უვლის „კბილანა“ ლავგარდანი. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები ჰქონდა. შემორჩენილია მინაშენების ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეების მცირე ნაწილები. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ეკლესიას ეტყობა გვიანდელი შეკეთების კვალი. ფასადებზე ნალესობა ჩამოცვენილია. კამარა და კონქი დაბზარულია. იატაკი დაზიანებულია. Меписашвили Р., Цинцадзе В., "Памятники V-XIвв . В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 44. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 183-185
მეტეხის ნიში

მეტეხის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე, ძველი ეკლესიის ადგილას აშენებულია თლილი ქვით ნაგები მცირე ზომის სალოცავი ნიში, რომელიც ხის ფარდულშია მოთავსებული. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ზემო ხელჩუის კვირაცხოვლის ეკლესია

ზემო ხელჩუის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხელჩუაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით სქელ დუღაბ-ზე. კედლები შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. მცირე ზომის სამლოცველო სწორკუთხა საკურთხეველში ნიშების კვალია, ცენტრში კი სარკმლის ღიობი, რო-მელიც ძლიერ არის დაზიანებული. სამხრეთის შესასვლელი მთლიანად მორღვეულია. დასავლეთით სარკმლის ქვე-და წირთხლი ჩანს. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 108
არცევის ღვთისმშობლის ეკლესია

არცევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე, ნაგებია რიყის ქვითა და ფიქალით, რომელიც შემდეგ შელესილია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია მოთავსებული. სარკმლის ძირში ჩანს ტრაპეზის ქვედა ქვები. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ჩრდილოეთით პილასტრს ეყრდნობა, სამხრეთით იმპოსტს. იმპოსტი პირდაპირ კარის წირთხლს ებჯინება. დასავლეთით ქორო იყო, გრძივ კედლებზე შემორჩენილია მოაჯირის დასამაგრებელი ბუდეები. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი მიწურია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა; კარი ნაოთხალია. ეკლესიის ფასადები სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. აღმოსავლეთ ფასადის ზედა ნაწილში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა; ჯვრის თავზე, სამკუთხა ფილაზე ამოკაწრულია ტოლმკლავა ჯვარი. ფილის ქვედა ნაწილში ასომთავრული წარწერაა: „ქრისტე შეიწყალე გ-დ“. ყველა ფასადი დაზიანებულია. სახურავი ჩამოცვენილია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 14
ზემო ხელჩუის მაცხოვრის ეკლესია

ზემო ხელჩუის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხელჩუაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. მდებარე ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. შემორჩენილია აბსიდის ნაწილი 6-7 მეტრის სიმაღ-ლეზე, ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტები კი 3-4 მეტრზე. სამხრეთი და დასავლე-თი კედელი მიწის დონემდეა ჩამონგრეული. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა, რომლის წირთხლის ქვებიღა ჩანს. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 108-109
ტარანტული

ტარანტული — ობობასნაირთა კლასის რამდენიმე სახეობის ზოგადი სახელწოდება. ტანად საკმაოდ დიდი (20-30 სმ სიგრძის), ფეხსახსრიანი ცხოველია. ბინადრობენ უდაბნოებში, ნახევრად უდაბნოებსა და ტყე-ველებში, სოროს იკეთებენ 60 სმ-მდე სიღრმეზე. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული Lycosidae-თა რამდენიმე სახეობა. ამათგან Lycosa singoriensis-ს საშიში შესახედაობის გამო „ობობა-მგელს“ უწოდებენ. ყველა ტარანტული მეტ-ნაკლებად შხამიანია, მაგრამ ადამიანისათვის საშიში არ არის. მხეიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 659.
ჩაფარუხის კოშკის ნანგრევები

ჩაფახურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში, „როენთას“ მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლები. გეგმა არ იკითხება. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 219
ზვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზვარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით ნახევარ-წრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი და შეისრული ნიშებია, სამხრეთით კი თაღოვანი. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით, რო-მელიც შემდეგ შელესილია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხე-ვლის წინ ხის კანკელი და ერთსაფეხურიანი სოლეაა. კანკელი მოხატულია ფრე-სკებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრული ფორმისაა, რომლის საბრჯენი თაღი პილასტრების მარტივად პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობა. ინტერიერი მთლიანად შელესილია. ეკლესიის დარბაზი ნათდება ოთხივე კედელში განლაგე-ბული თაღოვანი სარკმლებით. ამათგან ჩრდილოეთისა ამჟამად ამოქოლილია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. იატაკი მოგებულია ქართული აგურ-ით. ეკლესიის ფასადები შელესილია. ერთადერთ მორთულობას აღმოსავლეთის სარ-კმლის თავზე ამოკვეთილი დიდი ჯვარი წარმოადგენს. ეკლესიას სამმაგი აგურის კარნიზი აქვს. ძეგლს გარშემო რიყის ქვით ნაშენი გალავანი შემოუყვება. ეკლესიის ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. კედლები დაბზარულია. კანკელი დაზიანებულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 110
ქემერტის მინდიაანთ კოშკი

ქემერტის მინდიაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, მინდიაანთ უბანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მინდიაანთ უბანში მდგარი სწორკუთხა კოშკიდან მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი გადარჩა 7-8 მეტრის სიმაღლეზე. კედლის ზედა ნაწილში სარკმელი და სამი სათოფურია. კოშკი ნაგებია რიყის და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. კოშკს ვიზუალური კავშირი ჰქონდა „ყაულაანთ“, კეხვის და აჩაბეთის ციხეებთან, აგრეთვე „კასრაანთ“ და „ოთიაანთ“ კოშკები. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 181
გუდისის ნაგებობა

გუდისის ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისში. აგების თარიღი უცნობია. შემორჩენილია ნაგებობის ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, რომლის სიმაღლე 3 მეტრს აღწევს. დანარჩენი ნაწილები მიწით არის დაფარული. სამშენებლო მასალ-ად დიდი ზომის რიყის ქვაა გამოყენებული. ტერიტორიაზე ამოსულია მცენარეები. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 47
არცევის ნაეკლესარი

არცევის ნაეკლესარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, ადგილი გოიანთა. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე (ადგილი გოიანთა) მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია დაახლოებით 1-1,5 მეტრის სიმაღლის კედლები, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, სქელ დუღაბზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის მხოლოდ სამხრეთი მხარე იკითხება. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ეკლესიის ჩრდილოეთით მინაშენია, რომელსაც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდა აქვს. მინაშენიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი და აღმოსავლეთი კედელი. კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 15
ბალთის ეკლესია კომნაძე

ბალთის ეკლესია კომნაძე — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვის კვადრებით, ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. ნაგებობა გეგმით არაწესიერ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმელი სწორკუთხაა. ნაგებობის კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესიის საბურავი აცვენილია. აღმოსავლეთ ფასადს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ვანათის არხი

ვანათის არხი — სარწყავი არხი შიდა ქართლის მხარის ბარში. წყალს იღებს მდინარე პატარა ლიახვიდან, სოფ. საცხენეთთან. უერთდება მდინარე დიდ ლიახვს ქალაქ ცხინვალთან. ექსპლუატაციაშია 1953 წლიდან. სიგრძე 14 კმ. რწყავს ერედვისა და გორის მუნიციპალიტეტების სოფლების (საცხენეთი, ვანათი, კოხათი, ერედვი, არგვიცი, დისევი, დმენისი, ფრისი, არბო, დიცი) სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს (3,5 ათ. ჰა). ვანათის არხი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 287-288. ვანათის არხი // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.
ყორნისის გამოქვაბულები

ყორნისის გამოქვაბულები — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში, მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე. სოფელ ყორნისის ციხის სამხრეთით, 500 მეტრში შემორჩენილია კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულები, რომელიც შედგება ორი სათავსისაგან; წინა სათავსის კედელი ჩამონგრეულ-ჩამორეცხილია. ოთახები ერთმანეთს ვიწრო გასასვლელებით უკავშირდება. გამოქვაბულის კედლებს ეტყობა კარგად დამუშავების კვალი. მათი დანიშნულება გაურკვეველია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია (ადრე შუა საუკუნეები)

კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ჩრდილოეთი მინაშენით, ნაგებია შერეული მასალით — რიყის, ყორე და თლილი ქვით. იგი ძლიერ დაზიანებულია: საერთოდ არ არსებ-ობს დასავლეთი კედელი, დანარჩენები კი 2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. დარბაზს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდა აქვს. ძირითად სივრცესა და ჩრდილოეთის მინაშენს შორის კედელი დანგრეულია. მინაშენი აღმოსავლეთით სწორკუთხად მთავრდება, ცენტრში კი თლილი ქვების ჩარჩოიანი სარკმელია. და-რბაზის აბსიდში დგას ტრაპეციის ფორმის ქვის ტრაპეზი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 129-130
ზონკარის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზონკარის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით. დარბაზული ეკლესია სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღოვანი სარკმელი. საკურთხევლის წინ ქვის კანკელის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში მოთავსებული ტრომპების საშუალებით ნახევარსფერულ კონქზე ხდება გადასვლა. სარკმლის აქ-ეთ-იქით, ქვედა ნაწილში თაღოვანი ნიშებია. სამი წყვილი სამსაფეხურიანი პილასტრებით გრძივი კედლები ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა - პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის შეწყვილებული თაღები ეყრდნობა. თაღები, პილასტრები, ტრომპები და სარკმლის წირთხლები შირიმის ქვისაა. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სა-რკმლებით. დარბაზში დგას დიდი ზომის ბუნის ქვა, რომელშიც მასიური ხის ჯვარია ჩას-მული. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია, ხოლო დასავლეთისა, შიგნით თა-ღოვანი, გარედან არქიტრავული. სამხრეთ შესასვლელს დიდი ლუნეტი აქვს, რო-მელიც ამჟამად ამოშენებულია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთი შესასვლელი ამოვ-სებულია მიწით. ეკლესიის დასავლეთით და სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის ფრაგმენტები. კამარა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვებით, მათ შორ-ის მრავლად ყრია საპირე ქვა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 113-115
გერულფ I (ჰოლანდია)

გერულფ I (გერმ. Gerulf von Holland, ნიდერლ. Gerolf van Holland) (დ. დაახ. 850 — გ. დაახ. 896) იყო გრაფი ფრისლანდიაში და ჰოლანდიის გრაფების დინასტიის დამაარსებელი. გერულფი ფრიზი გრაფის დიტრიხის ვაჟი იყო და ისტორიული წყროებით დადასტურებულია, რომ მას მამულები ჰქონდა შუა ფრისლანდიაში და გრაფის ტიტულს ატარებდა. 839 წლის 8 ივლისს ლუი I-მა მას მამულები უბოძა ვესტრიხგაუში. სავარაუდოდ გერულფი კორვაის მონასტრის დამაარსებლებთან უნდა ყოფილიყო დანათესავებული. მას ცოლად უნდა ჰყოლოდა კორვაის აბატის ვალა ფონ კორბის ასული. სიცოცხლის ბოლო წლებში გერულფი ბერად იყო აღკვეცილი კორვაის მონასტერში. შვილები გერულფ II ფონ კენემერლანდი გერჰარდი გუნთარი, კიოლნის არქიეპისკოპოსი (850-863) სახელით უცნობი ასული, უტრეხტის ეპისკოპოს რადბოდის დედა(899-917). ჰოლანდიის გრაფების სია (გერმანული) შუასაუკუნეების გენეალოგია დაარქივებული 2007-03-26 საიტზე Wayback Machine.
აძვისთავის ზურგიანი კოშკი

აძვისთავის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვისთავში, მდინარე აძურის მარცხენა ნაპირზე, ბორცვზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე, რომელიც ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით დუღაბზე. მისი სიმაღლე 9-10 მეტრს აღწევს. კოშკიდან სამხრეთით, მთელ ბორცვზე მიმოფანტულია ნაგებობათა ნანგრევები, რომელთა სახეობის და ფუნქციის დადგენა არ ხერხდება. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 17-18