ბეჰემოთისებრნი

ბეჰემოთისებრნი (ლათ. Hippopotamidae) — მასიური, შიშველკანიანი და ნახევრად წყლის წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვრების ოჯახი. აქვთ სამგანყოფილებიანი კუჭი, ოთხი თითი თითოეულ ფეხზე. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ფიზიოლოგიურად ღორებს ჰგვანან, მათი უახლოესი ცოცხალი ნათესავები ვეშაპისნაირები არიან. არსებობს ბეჰემოთისებრთა ორი თანამედროვე გვარი თითო-თითო სახეობით: ჯუჯა ბეჰემოთი (Choeropsis liberiensis), რომელიც დასავლეთ აფრიკის ტყეებში ცხოვრობს, და ჩვეულებრივი ბეჰემოთი (Hippopotamus amphibius). ტერმინი „ბეჰემოთი“ („ჰიპოპოტამი“) შეიძლება გამოყენებულ იქნას ზოგადად ბეჰემოთისებრებზე, თუმცა ის ყველაზე ხშირად გამოიყენება ჩვეულებრივი ბეჰემოთისა და მისი შესაბამისი გვარის აღსანიშნავად. ბეჰემოთები მსხვილი ძუძუმწოვრები არიან, აქვთ მოკლე და მსხვილი ფეხები, კასრის ფორმის სხეული, დიდი თავი, განიერი დინგი, მის ზედა მხარეს განლაგებული ნესტოები. ღორების მსგავსად, მათ აქვთ ოთხი თითი, მაგრამ ამ უკანასკნელთაგან განსხვავებით, ფეხის ყველა თითი გამოიყენება სიარულისთვის. ბეჰემოთები ჩლიქოსნებს მიეკუთვნებიან, თუმცა, სხვა მსგავსი ცხოველებისგან განსხვავებით, მათ არ აქვთ ჩლიქები. კუჭი სამგანყოფილებიანია, მაგრამ ისინი ნამდვილი მცოხნელები არ არიან. თანამედროვე სახეობებს აქვთ გლუვი კანია, არ გააჩნიათ როგორც ცხიმოვანი, ისე საოფლე ჯირკვლები. გარე ეპიდერმისი შედარებით თხელია, ამიტომ მშრალ გარემოში სწრაფად უწყლოვანდებიან. ორივე, საჭრელი კბილები და ეშვები, მსხვილი და შუანის მსგავსია, თუმცა ეშვები ბევრად უფრო დიდია. შუანი მთელი ცხოვრების განმავლობაში იზრდება. ეშვებსუკანა კბილები დიდი და რთულია, შესაფერისია მათი კვების რაციონის შემადგენელი მცენარეების დასაღეჭად. საჭრელების რაოდენობა ერთიდაიგივე სახეობაშიც კი ცვალებადია. ბეჰემოთისებრთა მდებარეობა წყვილჩლიქოსანთა რიგში შეიძლება წარმოდგენილი იყოს შემდეგ კლადოგრამაში: აქ მოცემული სისტემატიკა და ტაქსონომია ძირითადად მიჰყვება „Boisserie (2005)“-ს და ამერიკის მამოლოლოგთა საზოგადოების შრომებს. გვარი Hippopotamus – ნამდვილი ბეჰემოთები Hippopotamus amphibius – ბეჰემოთი (აფრიკა) † Hippopotamus lemerlei – ლემერლის ჯუჯა ბეჰემოთი (მადაგასკარი; ჰოლოცენი) † Hippopotamus madagascariensis – მადაგასკელი ჯუჯა ბეჰემოთი (მადაგასკარი; ჰოლოცენი) გვარი Choeropsis – ჯუჯა ბეჰემოთები Choeropsis liberiensis – ჯუჯა ბეჰემოთი (დასავლეთ აფრიკა) გვარი Hippopotamus – ნამდვილი ბეჰემოთები † Hippopotamus antiquus – კონტინენტური ევროპა და ბრიტანეთის კუნძულები ; პლეისტოცენი † Hippopotamus creutzburgi – კრეტა ; პლეისტოცენი † Hippopotamus minor – კვიპროსი ; პლეისტოცენი ჰოლოცენამდე † Hippopotamus melitensis – მალტა ; პლეისტოცენი † Hippopotamus pentlandi – სიცილია; პლეისტოცენი † Hippopotamus laloumena – მადაგასკარი; ჰოლოცენი † Hippopotamus gorgops – აფრიკა და კონტინენტური ევროპა; გვიანი მიოცენი – შუა პლეისტოცენი წინასწარ მოთავსებულები Hippopotamus-ის გვარში: † Hippopotamus aethiopicus – კენია და ეთიოპია; პლიოცენი – პლეისტოცენი † Hippopotamus afarensis – ადრე Trilobophorus-ის გვარში შედიოდა † Hippopotamus behemoth – ისრაელი, ადრეული პლეისტოცენი † Hippopotamus kaisensis – ცენტრალური აფრიკა; პლიოცენი † Hippopotamus sirensis – მაროკო და ალჟირი; პლეისტოცენი გვარი Hexaprotodon – ჰექსაპროტოდონები ან აზიური ჰიპოპოტამები † Hexaprotodon bruneti – ეთიოპია; პლიოცენი † Hexaprotodon coryndoni – ეთიოპია; პლიოცენი † Hexaprotodon crusafonti – ესპანეთი; გვიანი მიოცენი (სინ. Hexaprotodon primaevus) † Hexaprotodon hipponensis – ალჟირი † Hexaprotodon imagunculus – უგანდა და კონგო ; პლიოცენი † Hexaprotodon iravaticus – მიანმარი; პლიოცენი – პლეისტოცენი † Hexaprotodon karumensis – კენია და ერითრეა; პლეისტოცენი † Hexaprotodon namadicus – ინდოეთი; (შესაძლოა იგივეა რაც Hex. palaeindicus) † Hexaprotodon palaeindicus – ინდოეთი; † Hexaprotodon pantanellii – იტალია; პლიოცენი † Hexaprotodon protamphibius – კენია და ჩადი; პლიოცენი † Hexaprotodon siculus – † Hexaprotodon sivajavanicus – ინდონეზია † Hexaprotodon sivalensis – ინდოეთი † Hexaprotodon sp. (აღუწერელია) – მიანმარი გვარი Archaeopotamus – ადრე შედიოდა Hexaprotodon-ში † Archaeopotamus harvardi – არაბეთის ნახევარკუნძული და ცენტრალური აფრიკა; მიოცენი – პლიოცენი † Archaeopotamus lothagamensis – კენია; მიოცენი ერთი ან ორი აღუწერელი სახეობა გვარი Saotherium – ადრე შედიოდა Hexaprotodon-ში † Saotherium mingoz – ჩადი; პლიოცენი ↑ ბეჰემოთისებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 352. ↑ Laws, Richard (1984). რედ. Macdonald, D.: The Encyclopedia of Mammals. New York: Facts on File, გვ. 506–511. ISBN 0-87196-871-1.  ↑ Beck, N.R. (2006). „A higher-level MRP supertree of placental mammals“. BMC Evol Biol. 6: 93. doi:10.1186/1471-2148-6-93. ISSN 1471-2148. PMC 1654192. PMID 17101039. ↑ O'Leary, M.A.; Bloch, J.I.; Flynn, J.J.; Gaudin, T.J.; Giallombardo, A.; Giannini, N.P.; Goldberg, S.L.; Kraatz, B.P.; Luo, Z.-X.; Meng, J.; Ni, X.; Novacek, M.J.; Perini, F.A.; Randall, Z.S.; Rougier, G.W.; Sargis, E.J.; Silcox, M.T.; Simmons, N.B.; Spaulding, M.; Velazco, P.M.; Weksler, M.; Wible, J.R.; Cirranello, A.L. (2013). „The Placental Mammal Ancestor and the Post-K-Pg Radiation of Placentals“. Science. 339 (6120): 662–667. Bibcode:2013Sci...339..662O. doi:10.1126/science.1229237. hdl:11336/7302. PMID 23393258. S2CID 206544776. ↑ Song, S.; Liu, L.; Edwards, S.V.; Wu, S. (2012). „Resolving conflict in eutherian mammal phylogeny using phylogenomics and the multispecies coalescent model“. Proceedings of the National Academy of Sciences. 109 (37): 14942–14947. Bibcode:2012PNAS..10914942S. doi:10.1073/pnas.1211733109. PMC 3443116. PMID 22930817. ↑ dos Reis, M.; Inoue, J.; Hasegawa, M.; Asher, R.J.; Donoghue, P.C.J.; Yang, Z. (2012). „Phylogenomic datasets provide both precision and accuracy in estimating the timescale of placental mammal phylogeny“. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 279 (1742): 3491–3500. doi:10.1098/rspb.2012.0683. PMC 3396900. PMID 22628470. ↑ Upham, N.S.; Esselstyn, J.A.; Jetz, W. (2019). „Inferring the mammal tree: Species-level sets of phylogenies for questions in ecology, evolution, and conservation“. PLOS Biology. 17 (12): e3000494. doi:10.1371/journal.pbio.3000494. PMC 6892540. PMID 31800571. ↑ Boisserie identified the species Hippopotamus minor as Phanourios minutus, but this genus is not widely recognized. ↑ Mammal Diversity Database (2021-08-10), Mammal Diversity Database, , https://zenodo.org/record/5175993. წაკითხვის თარიღი: 2021-08-28