laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნეგო

ნეგო, უკვდავა (Helichrysum) — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახები ან ბუჩქბალახებია. კალათის საბურვლის ფოთოლაკები კაშკაშა ფერისაა (ყვითელი, ნარინჯისფერი ან მოწითალო) და სიფრიფანა. გვარი აერთიანებს 500--მდე სახეობას, რომელიც იზრდება ევროპის, აზიის, სამხრეთ აფრიკისა და ავსტრალიის ცხელსა და ზომიერ ზონაში. საქართველოში 5 სახეობაა. იზრდება ქვიან და ღორღიან ადგილებზე მთის ქვედა სარტყლიდან მოკიდებული სუბალპურ სარტყლამდე. დეკორატიულია, გამოიყენება მშრალი თაიგულებისათვის. ქსე, ტ. 7, გვ. 361, თბ., 1984
ნევრ...

ნევრ..., ნევრო... (ბერძნ. neuron - ძარღვი, ნერვი), რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, მიუთითებს ნერვულ სისტემასთან კავშირზე (მაგალითად, ნევრალგია, ნევროპათოლოგია), იგივეა, რაც ნეირო... (მაგალითად, ნეიროქირურგია, ნეირობიონიკა, ნეიროლინგვისტიკა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 363 და 366.
ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი

ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი (რუს. Чукотский автономный округ, ჩუკ. Чукоткакэн автономныкэн округ) — რუსეთის ფედერაციიის სუბიექტი შორეულ აღმოსავლეთში. შედის შორეულ აღმოსავლეთის ოკრუგში. ესაზღვრება რესპუბლიკა სახას (იაკუტია), მაგადანის ოლქს და კამჩატკის მხარეს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ანადირი. ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი მდებარეობს რუსეთის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. უკავია ჩუკოტკის ნახევარკუნძული, კონტინენტის მიმდებარე ნაწილი და კუნძულები: ვრანგელის, აიონი, რატმანოვის და სხვა. ეკვრის ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის აღმოსავლეთ ციმბირის, ჩუკოტკისა ზღვები დაწყნარის ოკეანის ბერინგის ზღვა. 2010 წლის აღწერის მიხედვით ოკრუგში შემდეგნაირი ეთნიკური შემადგენლობაა: რუსები 52.5% ჩუქჩები 26.7% უკრაინელები 6% იურიკები 3.2% ევენცები 2.9% ჩუვანცები 1.9% ბელარუსები 0.96% იუკაღირები 0.4% სხვა ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლების რაოდენობა არ აღემატება 100-ს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 169. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი
ანტიგენწარმდგენი უჯრედი

ანტიგენწარმდგენი უჯრედი (ინგლ. antigen-presenting cell, APC) — ორგანიზმის იმუნური სისტემის უჯრედი, რომელიც უცხო ანტიგენებს MHC-თან კომლექსის სახით თავის ზედაპირზე წარადგენს. T ტიპის ლიმფოციტებს შეუძლიათ ამ კომპლექსის ამოცნობა. ანტიგენწარმდგენი უჯრედები ამუშავებენ ანტიგენებს და T-ლიმფოციტებს წარუდგენენ.
ზღაპარი

ზღაპარი — პოეტური გამონაგონი, ფანტასტიკურ ამბავზე აგებული თხრობითი ნაწარმოები, რომელიც დაკავშირებულია სინამდვილესთან იდეით, თემატიკით, მოტივებით, სიუჟეტით, ენობრივი თავისებურებით, ეროვნული კოლორიტით. ზღაპარი არის პროზაულიც და პოეზიურიც. იგი ეპოსის ერთ-ერთი ჟანრია, მას უახლოვდება თქმულება. ქართული ხალხური ზღაპრები (საიტი)
იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი (რუს. Ямало-Ненецкий автономный округ, ნენ. Ямалы-Ненёцие автономной окрук; 1977 წლიდან), იამალ-ნენთა ნაციონალური ოკრუგი (რუს. Ямало-Ненецкий национальный округ; 10 დეკემბერი, 1930 — 1977) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი (შედის ტიუმენის ოლქში), ურალის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაშია. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. სალეხარდი. შეიქმნა 1930 წლის 10 დეკემბერს. ესაზღვრება ნენთა ავტონომიურ ოკრუგს, კომის რესპუბლიკას, ხანტი-მანსის ავტონომიურ ოკრუგს, კრასნოიარსკის მხარეს. მდებარეობს დასავლეთ ციმბირის ვაკის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ობის ქვემოთში. აკრავს კარის ზღვა. იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგში შედის იამალისა და გიდანის ნახევარკუნძულები, შოკალსკის, თეთრი და სხვა კუნძლები. ოკრუგის სამხრეთ ნაწილში ტყეებია, ჩრდილოეთში — ტუნდრა და ტყეტუნდრა. დიდი ფართობი უკავია ჭაობს. მეურნეობის თავარი დარგებია: თევზის მრეწველობა, მეირმეობა, ნადირთმოშენება და ბეწვეულის რეწვა. სანაოსნო მდინარეებია: ობი, ნადიმი, ტაზი, პური. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 47. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი
აეროფობია

აეროფობია (ლათ. Aerophobia, ძვ. ბერძნ. ἀήρ „აერ‟ - ჰაერი, ძვ. ბერძნ. φόβος „ფობოს‟ - შიში) — თვითმფრინავით, ან სხვა სახის საშუალებით ფრენის შიში. აგრეთვე, შეიძლება განიხილოს, როგორც ჰაერის და გამჭოლი ქარის ფობია. მას ასევე მოიხსენიებენ, როგორც ავიატოფობია, ან ავიოფობია. აეროფობიით შეპყრობილი ხალხი თავს არიდებს ფრენას. ფრენის ხსენებისას მათ შეიძლება დაეწყოთ პანიკური შეტევა ან პირღებინება. ფრენის შიში, აეროფობია, შეიძლება გამოწვეულ იქნას სხვა რიგითი ფობიებისა, თუ მიზეზების მიერ: ჩაკეტილი სივრცის შიში (კლაუსტროფობია), მაგალითად თვითმფრინავის კაბინა. სიმაღლის შიში (აკროფობია). პირღებინების შიში (ემეტოფობია). მოგზაურობისას გულისრევის შეგრძნებამ შეიძლება პირღებინება გამოიწვიოს, რის შედეგადაც ფრენა გაუსაძლისი ხდება. პანიკური შეტევის შიში ადგილებში, სადაც დამალვა ან/და გაქცევა შეუძლებელია (აგორაფობია). თვითმფრინავში ტერორიზმის შიში. ტურბულენტობის შიში. წყლის თავზე, ან ღამე ფრენის შიში. ფეხმძიმობის დროს გარკვეული ჰორომენების გამოყოფის შედეგად. ავიაკატასტროფის შიში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანის დაზიანება, ან სიკვდილი. აეროფობია - ლექსიკონში med.interes.ge[მკვდარი ბმული];
ტეტანუსი

ტეტანუსი (ლათ. tetanus << ბერძნ.) — მედიცინაში მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს განსაკუთრებული მიკრობი, რასაც მოყვება ამავე სახელწოდების ფიზიოლოგიური მოვლენა - საერთო და სასუნთქი კუნთების კრუნჩხვა, გაშეშება. კუნთების ხანგრძლივი შეკუმშვა მიმდინარეობს, მცირე ინტერვალებით გამოყოფილ, გაღიზიანებათა ზეგავლენით. ავადმყოფობის გამომწვევია მსხვილი ჩხირი, ანაერობი; წარმოქმნის სპორებს; გამომწვევი გამოიმუშავებს ძლიერ ეგზოტოქსინს, რომელიც სისხლის ნაკადისა და მამოძრავებელის ნერვების საშუალებით ხვდება ზურგის და მოგრძო ტვინში, იწვევს ზურგის ტვინის წინა რქების მამოძრავებელ უჯრედებში იმპულსების წარმოქმნის ფიზიოლოგიურ კორელაციის დარღვევას. ვითარდება კუნთების მუდმივი ტონური შეკუმშვები და პერიოდულად ტეტანური კრუნჩხვები. ინკუბაციური პერიოდი რამდენიმე დღიდან 1 თვემდე მიმდინარეობს. დაავადების ადრეული ნიშანია საღეჭი კუნთების კრუნჩხვითი შეკუმშვები (ტრიზმი), ყბების უნებლიე დახურვა, პირის გაღების და ღეჭვის გაძნელება. დაავადების დასაწყისში ვლინდება ყრუ მტკივნეულობა უკვე დახურული ჭრილობის მიდამოში, ინფექციის შეჭრის არეში. შემთხვევათა დაახლოებით 50% – ში, დაავადების უკვე ამ ადრეულ ეტაპზე შესაძლებელია შემდეგი სიმპტომის გამოწვევა: ინფექციის შეჭრის ადგილას კუნთების ვარჯიშისას, შეიძლება შემჩნეულ იქნას მათი რიგიდობა, დაჭიმულობა. აგრეთვე ვლინდება კეფის კუნთების რიგიდობა, ყლაპვის გაძნელება (დისფაგია). დაავადების განვითარების პიკზე, ავადმყოფის სახე იღებს დამახასიათებელ შესახედაობას: მიმიკური კუნთების ხანგრძლივი, ტონური კრუნჩხვები, შეჭმუხნული შუბლი, აწეული წარბები, ნაოჭები თვალების გარშემო, კრიჭაშეკრული კბილები. კრუნჩხვები მოიცავს სხვადასხვა ჯგუფის კუნთებს, დაწყებული სახის კუნთებიდან დაღმავალი მიმართულებით. შეტევებს გააჩნია ტონური და კლონური ხასიათი; თითოეულ შეტევას თან სდევს შესაბამისი კუნთების მნიშვნელოვანი მტკივნეულობა, მკვეთრად ძლიერდება მათი რეფლექტორული აგზნებადობა. დიდი კრუნჩხვითი შეტევის პიკზე, ავადმყოფის თავი ვარდება უკან, სხეული იღუნება რკალისებურად, იღებს ოპისტოტონუსის მდგომარეობას, ეყრდნობა რა კეფას და ქუსლებს; შესაძლებელია ზურგის გრძელი კუნთის გაგლეჯა, ხერხემლის მოტეხილობები. ტონური კუნთოვანი კრუნჩხვების განვითარებისას, განსაკუთრებით მკვეთრად იჭიმება მუცლის კუნთები; კრუნჩხვების აძნელებენ ყლაპვას; აგრეთვე გაძნელებულია შარდვა და კუჭში გასვლა. ნეკნთაშუა კუნთების ტონურმა კრუნჩხვებმა შეიძლება გამოიწვიოს გარეგანი სუნთქვის სერიოზული დარღვევები, ასფიქსიის და ასპირაციული პნევმონიის განვითარებამდე. შუქმა, ხმაურმა, შეხებამ შესაძლოა გამოიწვიონ რეფლეტორული ხასიათის კრუნჩხვები. ტემპერატურის მომატება აღინიშნება მხოლოდ დაავადების პირველ 3 – 4 დღეს. კლინიკური მიმდინარეობის ვარიანტები: ელვისებური ტეტანუსი, რომელსაც თან სდევს კრუნჩხვების მძიმე შეტევები და გარეგანი სუნთქვის დამბლა; ადგილობრივი ტეტანუსი (მის დროს კრუნჩხვები შემოიფარგლება სხეულის რომელიმე ნაწილით, მაგ. თავის ტეტანუსი). ანტისანიტარულ პირობებში მიმდინარე მშობიარობებისას, შესაძლებელია ახალშობილთა ტეტანუსის განვითარება. ტეტანუსი (გაშეშება) - www.med.interes.ge[მკვდარი ბმული]; ტეტანუსი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი[მკვდარი ბმული];
ებრაელთა ავტონომიური ოლქი

ებრაელთა ავტონომიური ოლქი (რუს. Еврейская автономная область, იდიში: ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის შორეულ აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქ. ბირობიჯანი. ესაზღვრება სამხრეთით ჩინეთს (მდინარე ამურით), დასავლეთით — ამურის ოლქს, აღმოსავლეთით ხაბაროვსკის მხარეს. შეიქმნა 1934 წლის 7 მაისს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 667–668. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ებრაელთა ავტონომიური ოლქი
ალიტერაცია

ალიტერაცია (ლათ. alliteratio) — ერთი და იმავე მსგავსი თანხმოვანი ბგერების განმეორებაა სალექსო სტრიქონში. გამოსახვის პოეტური ხერხი, ემოციური ზეგავლენის საშუალება, ბგერების მუსიკალური ორგანიზაციის ფორმა. ქმნის ლექსის კეთილხმოვანებას, სიტყვის შინაარსის აკუსტიკურ თვალსაჩინოებას. ბგერების გამეორება მაშინაა პოეტური და ესთეტიკური, როდესაც მას თან ახლავს გამომსახველობითი ემოციური ძალა. ბგერების უაზრო, ფორმალისტური თამაში მოკლებულია მხატვრულ-ესთეტიკურ ღირებულებას. ალიტერაცია შეიძლება იყოს პროზაულიც. იგი რიტმული პროზის ერთ-ერთ ძირითად კომპონენტად ითვლება: ონომატოპეა ასონანსი A collection of Dutch alliterations and related material Examples of alliteration in poetry დაარქივებული 2012-10-02 საიტზე Wayback Machine.
ქირურგია

ქირურგია (ბერძნ. χειρουργική - cheirourgikē, cheir ხელი და ergon მუშაობა) — მედიცინის ნაწილი, რომელიც სწავლობს დაავადებათა უპირატესად ოპერაციული გზით მკურნალობის მეთოდებს. საქართველოში ეწოდებოდა - დასტაქრობა. პირველი გამაყუჩებლის - ეთერის, ქლოროფორმისა და აზოტის ქვეჟანგის გამოყენება მე-19 საუკუნის 40-იან წლებში დაიწყეს, მას შემდეგ ქირურგია ძალზედ განვითარდა. დღეს, სანამ ოპერაცია დაიწყება, პაციენტს ჯერ მოსადუნებელ წამალს აძლევენ, შემდეგ კი საანესთეზიო საშუალებას, რის შემდეგაც პაციენტი იძინებს ან უგუნო მდგომარეობაში ვარდება. ზოგიერთი ოპერაციის დროს, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე გულთან აქვთ, პაციენტის მთელ სხეულს ყინულით აცივებენ. სხეულის ტემპერატურის დაცემა სხეულის ყველა სისტემის მოქმედების შენელებას იწვევს, რის შედეგადაც მცირდება სისხლის ან ჟანგბადის ნაკლებობით ტვინის დაზიანების რისკი. მე-19 საუკუნემდე ქირურგიას კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა უკავშირდებოდა - ინფექცია. მავნე ბაქტერიები და ვირუსები ოპერაციის დროს პაციენტის სხეულში აღწევდნენ და პაციენტი იღუპებოდა. დღეს ოპერაციის ჩატარების ადგილზე ნებისმიერი ზედაპირი, ნებისმიერი ქირურგიული ინსტრუმენტი სტერილიზდება, რაც ბაქტერიების განადგურებას გულისხმობს. სტერილურია, აგრეთვე, ქირურგების ტანსაცმელიცა და ხელთათმანებიც. როგორც წესი, ოპერაცია სხეულზე დიდი ჭრილობის გაკეთებას გულისხმობს. ენდოსკოპიური ქირურგია ახალი მეთოდია, რომელიც ქირურგებს სხეულში პატარა ხვრელის დახმარებით ოპერაციის ჩატარების საშუალებას აძლევს. ენდოსკოპი, წვრილი, დრეკადი მილი, რომლის წვერზეც ნათურა და კამერაა დამაგრებული, კანში გაჭრილი ხვრელიდან სხეულში შეჰყავთ. ენდოსკოპი დისტანციური პულტით იმართება, ხოლო ქირურგები თავიანთ საქმიანობას ეკრანზე აკვირდებიან. მარტივი ოპერაციებისთვის, სპეციალური იარაღებით, მაგალითად მაკრატლით, პინცეტით ან ლაზერული დანით აღჭურვილი ენდოსკოპები გამოიყენება. ძვლის ტვინი, გული, ფილტვები, თირკმლები და თვალის რქოვანა, სხეულის იმ მრავალრიცხოვან ნაწილებს მიეკუთვნება, რომელთა ახალი ნაწილებიც ანუ ტრანსპლანტატებით შეცვლაც შესაძლებელია. დაზიანებულ ან დაავადებულ ორგანოს ტრანსპლანტაციის დროს სხვა, ხშირად უბედური შემთხვევის შედეგად დაღუპულ ადამიანის ორგანოთი ცვლიან. რამდენიმე ორგანო, მაგალითად, თირკმელი და ძვლის ტვინი, შეიძლება ცოცხალი დონორისაგანაც მივიღოთ. ზოგჯერ სხეულის სუსტ ან დაზიანებულ ნაწილებს ხელოვნური ორგანოებით ანაცვლებენ. ბარძაყისა და მუხლის სახსრები შეიძლება პლასტმასის ან ლითონის „სახსრებით“ შეიცვალოს, ხოლო კატარაქტის ამოკვეთის შემდეგ თვალში შეიძლება ხელოვნური ბროლი ჩაიდგას. ქირურგია - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი[მკვდარი ბმული]
ამპირის სტილი

ამპირის სტილი — საფრანგეთში ნაპოლეონ ბონაპარტის იმპერიის პერიოდში, XIX საუკუნის პირველ ნახევარში შეიქმნა. ეს სტილი მთელ ევროპაში გავრცელდა, განსაკუთრებით პოპულარული კი რუსეთში გახდა. ეს სიტყვა ფრანგულად იმპერიას ნიშნავს. ამ სტილის სამაგალითო ნიმუში რომის ხელოვნება იყო. ნაპოლეონის ტახტი. ნაპოლეონის ოთახი ფონტენბლოს სასახლეში. ბურბონის სასახლის ჩრდილოეთი ფასადი. დამატებულია 1806–1808 წლებში. კარუსელის ტრიუმფალური თაღი, პარიზი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ამპირის სტილი სტალინისტური არქიტექტურა Honour, Hugh [1968] (1977). Neo-classicism, reprinted with revisions, Style and Civilisation, London: Penguin Books. ISBN 9780140137606. OCLC 36284165.
თემა

თემა — მხატვრულ ლიტერატურაში, დედააზრი ლიტერატურული ნაწარმოებისა, რომელიც მის შინაარსს აწესრიგებს და იდეურ-ემოციურ მთლიანობად აქცევს, ნაწარმოების ძირითად იდეაზე მიუთითებს. ისინი განუყოფელ კავშირშია, ხანდახან ერთმანეთს ემთხვევა, მაგრამ იგივეობას არ წარმოადგენს. თემა გულისხმობს მწერლის მიერ ნაწარმოებში წამოჭრილ პრობლემასაც. თემა, როგორც გამოხატვის საგანი, ნეიტრალურია, ამიტომ შესაძლებელია ერთი და იგივე თემა დაამუშაოს სხვადასხვა მსოფლმხედველობის მწერალმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 649. ↑ Oxford English Dictionary, http://www.oed.com/view/Entry/200321?rskey=8toWeL&result=1&isAdvanced=false#eid. წაკითხვის თარიღი: January 26, 2012
ალთაის რესპუბლიკა

ალთაის რესპუბლიკა (ალთ. Алтай Республика) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ციმბირის ფედერალურ ოკრუგში. დედაქალაქი - ქ. გორნო-ალტაისკი. ესაზღვრება ტუვის და ხაკასეთის რესპუბლიკებს, ალთაის მხარეს და კემეროვოს ოლქს, აგრეთვე ჩინეთს, მონღოლეთს და ყაზახეთს. შეიქმნა 1922 წლის 1 ივნისს. 2010 წლის აღწერი მიხედვით რესპუბლიკაში ხოვრობენ: (ინგლისური) Official website of the Altai Republic დაარქივებული 2016-03-13 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) Official website of the Altai Republic დაარქივებული 2011-02-07 საიტზე Wayback Machine. National anthem of the Altai Republic დაარქივებული 2008-02-27 საიტზე Wayback Machine. (mp3) (რუსული) (ინგლისური) Gorno-Altaisk State University დაარქივებული 2020-11-24 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) Altai-Portal (ინგლისური) United Nations University digital video (2009) "Rediscovering Altai's human-nature relationships - Russia": a Telengit community leader and shaman from the Russian Altai’s high altitude Kosh Agach Raion traversing Altai’s sacred lands Accessed 1 December 2009 (რუსული) Photos of Mountain Altai - Altai-Photo ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალთაის რესპუბლიკა
იგავ-არაკი

იგავ-არაკი — ლირიკულ-ეპიკური ჟანრის ნაწარმოები, ზნეობრივ-დამრიგებლური ხასიათის თხზულება. მისი გმირები არიან ცხოველები, მცენარეები, საგნები, მაგრამ იგულისხმებიან ადამიანები (გაპიროვნება). საფუძვლად უდევს შედარება. ახასიათებს ნართაული თქმა, ალეგორიულობა, სატირულ-იუმორისტული, კომიკური და რაც მთავარია, მომართვა შეგონებისათვის ახლოს დგას იგავთან. იგავი ერთ–ერთი უძველესი ჟანრია. ის აღმოცენდა აღმოსავლეთში, სადაც გამოცანებით ლაპარაკი უყვარდათ. იგავების ტექსტები ჯერ კიდევ უძველესი ხალხების, შუმერებისა და ბაბილონელების, წერილობით ძეგლებშია აღმოჩენილი. ჩამოყალიბებული სახე იგავმა ძველ საბერძნეთში მიიღო. მთელ მსოფლიოში ცნობილია ძველი ბერძენი მეიგავის – ეზოპეს – იგავები. იგავურ მეტყველებას, ანუ შეფარვით თქმას, ზოგჯერ ეზოპეს ენასაც კი უწოდებდნენ.
იუმორი

იუმორი (ინგლ. humour — ხასიათი, ზნე < ლათ. humor — სითხე; ძველი მოძღვრებით — ადამიანის ორგანიზმში ოთხი სასიცოცოხლო სითხის ურთიერთ-მიმართებით განისაზღვრებოდა ოთხნაირი ხასიათი თუ ტემპერამენტი) — კომიკურის ერთ-ერთი სახე. იუმორი სიცილის საშუალებით ცდილობს ობიექტის სრულყოფას, განწმენდას ნაკლოვანებებისაგან და სრულქმნილი სახით მის განმტკიცებას. მისი აქტიური ფორმაა გონებამახვილობა. ფარსი ჰიპერბოლა მეტაფორა კალამბური Alexander, Richard (1984), Verbal humor and variation in English: Sociolinguistic notes on a variety of jokes Alexander, Richard (1997), Aspects of verbal humour in English შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „იუმორისტული ფოტოები“ ვიკისაწყობში. Humor საიტზე Curlie International Society for Humor Studies დაარქივებული 2008-05-01 საიტზე Wayback Machine.
კალამბური

კალამბური — გალექსილ (იშვიათად პროზაულ) თქმაში სიტყვების ან მათი ნაწილების ისეთი თანმიმდევრობა, რომელიც აგებულია სიტყვათა ბგერით იგივეობასა (ომონიმზე) და მრავალმნიშვნელობიანობაზე. მაგ.: „მაღლით წვიმა მოდიოდა, ნაბადმა ვერ დამფარაო, დამასველა მან, თავიდან, ფეხებამდე მასხა რაო.“ ალიტერაცია Pollack, John (2011). The Pun Also Rises: How the Humble Pun Revolutionized Language, Changed History, and Made Wordplay More Than Some Antics. Penguin. ISBN 978-1-101-51386-6.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კალამბური There's a Sewer in the Sewer: a primer for heteronymphiles
ნეზვი

ნეზვი, ქუბი — 9 თვეზე უხნესი გოჭნაყოლი დედალი ღორი. საწარმოო დანიშნულებისა და ასაკის მიხედვით განასხვავებენ ნეზვის 3 ჯგუფს: ძირითადს, გამოსაცდელსა და ერთჯერადს. ძირითად ნეზვს წარმოებაში 5-6 წელს იყენებენ. მისი ხვედრითი წონა სანაშენე მეურნეობაში შეადგენს 10-12%-ს, სამრეწველო მეურნეობაში - 7-8%-ს, წელიწადში 1,8-ჯერ ყრის გოჭებს, 6-8 მაღალი კლასის ბურვაკს ზრდის და 1,5-2 ტ ხორცს იძლევა. გამოსაცდელი ნეზვი ძირითადის შემცვლელია. მისი რაოდენობა სადედე სულადობის (ძირითადის) 25-30%-ს შეადგენს. ერთჯერადი ნეზვი საწარმოო დანიშნულების ერთნაყოლი ღორია (9-16), რომელსაც გოჭების ასხლეტის შემდეგ გოჭებიანად გასასუქებლად იყენებენ. მისი გოჭი ძირითადი ნეზვის გოჭზე 10-15%-ით იაფი ჯდება. გამოსაცდელი და ერთჯერადი ნეზვი საბრუნავ საშუალებებს განეკუთვნება. მელითაური ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 366.
ნეირულა

ნეირულა (გვიანდ. ლათ. neurula (კნინობითი) < ბერძნ. neuron — ნერვი) — ქორდიანი ცხოველებისა და ადამიანის ჩანასახის განვითარების სტადია, რომელიც გასტრულას მოსდევს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 369.
კომპოზიცია (ლიტერატურა)

კომპოზიცია: ლიტერატურული ნაწარმოებისა (ლათ. compositio – შედგენა, შეთხზვა), მოიცავს მხატვრული ნაწარმოების თემის, იდეის, ფაბულის, სიუჟეტის, რითმის, რიტმის, სტროფის, ჩანართი ეპიზოდების, სიტყვიერი გამოსახვის ყველა მხატვრული საშუალების მიზანმიმართულ, მოტივირებულ, ურთიერთშეფარდებულ განლაგებას. კომპოზიციაში ვლინდება ცხოვრების მოვლენათა, საზოგადოებრივ ურთიერთობათა ჩვენების კანონზომიერება მხატვრულ ნაწარმოებში. განსხვავდება არქიტექტონიკისაგან, რომელშიც წარმოჩენილია ნაწარმოების გარეგნული ნაწილების ურთიერთკავშირი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 612.
ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი

შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი (შემოკლებით ხელოვნების მუზეუმი) — საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შემადგენელი ერთეული, წარმოადგენს ხელოვნების ნიმუშთა უდიდეს სახელმწიფო საცავ-მუზეუმს საქართველოში. დაარსდა 1920 წელს დიმიტრი შევარდნაძის თაოსნობით როგორც საქართველოს ეროვნული სამხატვრო გალერეა. 1932 წლის 5 აგვისტოს გალერეის ბაზაზე ჩამოყალიბდა სახვითი ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი, სადაც გაერთიანდა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების და თსუ-ის ძველი ქართული ხელოვნების მუზეუმის კოლექციები. 1933 წლიდან ეწოდებოდა სახვითი ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი „მეტეხი“. 1950 წლიდა ეწოდა საქართველოს სსრ ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. 1984 წლისთვის მუზეუმში დაცული იყო 60 ათასამდე ექსპონატი. მუზეუმში ინახება ქართული ხელოვნების ნიმუშები უძველესი დროიდან დღემდე. ფართოდ არის წარმოდგენილი VIII-XIX სს. ქართული ოქრომჭედლობა (ზარზმის ფერისცვალების ხატი, ბედიის ბარძიმი, ანჩისხატისა და ხახულის კარედები, თამარ მეფის ჯვარი, ლაკლაკიძეების ხატი და სხვ.); VIII-XV სს. ტიხრული მინანქრები, საიუველირო ნაწარმი, მხატვრული ქსოვილები. ძველი ქართული ხელოვნების ფონდში შედის შუა საუკუნეების ქართლი არქიტექტურის, მონუმენტური ფერწერისა და მოზაიკის, ქანდაკების, ხატწერის, ხეზე კვეთილობის ნიმუშები. მდიდარია ახალი და თანამედროვე ქართული ფერწერისა და ქანდაკების ნიმუშთა კოლექცია (ნ/ ფიროსმანის, ა. ბერიძის, რ. გველესიანის, შ. ქიქოძის, ა. მრევლიშვილის, გ. გაბაშვილის, ი. ნიკოლაძის, ნ. კანდელაკის, მ. თოიძის, ლ. გუდიაშვილის, დ. კაკაბაძის, ქ. მაღალაშვილის, ე. ახვლედიანის, ს. ქობულაძის და სხვ. ნაწარმოებები). მუზეუმს აქვს რუსეთის (დ. ლევიცკი, ვ. ტროპინინი, ი. აივაზოვსკი, მ. ვრუბელი და სხვ.), ყოფილი სსრ რესპუბლიკების (ე. ლანსერე, ი. გრაბალი, ა. დეინეკა), დასავლეთ ევროპის ქვეყნების (გერმანია, ნიდერლანდები, იტალია) და აღმოსავლეთის ქვეყნების (განსაკუთრებით ირანის) ხელოვნების კულტურის თვალსაჩინო კოლექციები. შენობა, რომელშიც მუზეუმია, 1835 წელს მდიდარმა ვაჭარმა იაკობ ზუბალაშვილმა ააგებინა შვეიცარიელ არქიტექტორს ჯუზეპე ბერნარდაცის რუსეთში იმ დროს მოდურ კლასიცისტურ სტილში. თავდაპირველად შენობაში სასტუმრო იყო განთავსებული. 1840 წელს იგი საეგზარქოსომ შეიძინა და მასში სასულიერი სემონარია განათავსა. 1905 წლამდე სემინარია ამ შენობაში მდებარეობდა შემდეგ სემინარია გადაიტანეს ვაკეში (შემდგომში მე-9 საავადმყოფოს შენობა). მიუხედავად ამისა, 1917 წლის რევოლუციამდე პუშკინის 4 ნომერში მდებარე შენობა რუსული სასულიერო უწყების განკარგულებაში რჩებოდა. 1921 წელს ყოფილ სასულიერო სემინარიის შენობას პირველადი ფუნქცია დაუბრუნეს და მასში სასტუმრო „პალასი“ განთავსდა. 1950 წელს შენობაში დაიწყო სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რომელთა დასრულების შემდეგაც იქ ბინა დაიდო საქართველოს ხელოვნების მუზეუმმა. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი სანიკიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 188. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი
პოსტიმპრესიონიზმი

პოსტიმპრესიონიზმი — მხატვრული მიმდინარეობა, რომელიც XIX ს-ის II ნახევარში წარმოიშვა ფრანგულ ფერწერაში, შემდგომ კი გამოვლინდა ხელოვნების სხვა სახეებშიც. მისთვის დამახასიათებელია სამყაროს აღქმასთან დაკავშირებული ხელოვანის წუთიერი შთაბეჭდილებების, სულიერი განწყობილების გადმოცემა. იმპრესიონიზმი 1879 წელს აღმოცენდა, როდესაც ნადარის ფსევდონიმით ცნობილი მხატვარ-ფოტოგრაფის სალონში გამოფენილი ექსპონატებიდან დამთვალიერებელთა თვალთახედვის ობიექტად იქცა კლოდ მონეს პატარა ზომის ნამუშევარი სახელწოდებით „მზის ამოსვლა. შთაბეჭდილება“. სენსაციებზე მონადირე ჟურნალისტმა, ლერუამ, თავის სტატიაში მონე და მისი თანამოაზრენი „შთაბეჭდილების მხატვრებად“ მონათლა. ესენი იყვნენ: ედუარ მანე, კლოდ მონე, ოგიუსტ რენუარი, ედგარ დეგა. სრულიად ახალი თემების გახსნისა და სინამდვილის მხატვრული გააზრების ახალი პრინციპების საფუძველზე, მათ დაინახეს ასახული ცხოვრების ის მხარეები, რომლებიც მანამდე საერთოდ შეუმჩნეველი იყო ხელოვნებისათვის. იმპრესიონისტებმა ახალი სილამაზე და პოეზია აღმოაჩინეს ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ბუნებისა და ადამიანის ჰარმონიულ ერთიანობაში. მათ სურათებში გვხიბლავს არა მხოლოდ მზის სინათლით აციმციმებული მრავალფეროვნება, მოძრავი ბუნების ცვალებადობის ეფექტები, არამედ მათდამი ადამიანური დამოკიდებულება, მართლად და დამაჯერებლად ასახული ცხოვრებისეული მოტივები, ხალხმრავალი ქუჩები, მოედნები, სახალხო დღესასწაულები, ქალაქისა და სოფლის პეიზაჟები… ამასთან ერთად, იმპრესიონისტთა ნაწარმოებებში ასახულია არა მხოლოდ ობიექტური ცხოვრებისეული სინამდვილე, არამედ თვით მისი ამსახველიც — ადამიანი, შემოქმედი, მოაზროვნე, მათი ჟანრული კომპოზიციები, პეიზაჟები, პორტრეტები, ნატურმორტები თავისი შინაარსითა და ფორმით ისახავდნენ ყველაზე მთავარ და სასიცოცხლო მიზანს — სილამაზის, ბედნიერებისა და სიხარულის ესთეტიკურ განცდას. იმპრესიონისტთაგან ღირსეულად მიიღეს ესტაფეტა მხატვრებმა, რომელთაც პოსტიმპრესიონისტებს უწოდებენ და რომელთაც იმპრესიონიზმის მიღწევების საფუძველზე, შემდგომი ძიებების შედეგად, შეიმუშავეს ახალი ფერწერული სისტემა. პოსტიმპრესიონიზმის საერთო სახელწოდებით გაერთიანებულ მხატვართაგან თითოეულმა საკუთარი ღირსეული ადგილი დაიმკვიდრა მსოფლიო ხელოვნების ისტორიაში. ეს სახელებია: პოლ სეზანი, პოლ გოგენი, ვინსენტ ვან გოგი, ანრი ტულუზ ლოტრეკი… მკაფიო გამოხატულება პოვა იმპრესიონიზმმა ლიტერატურაში, მუსიკაში. მუსიკალური იმპრესიონიზმისათვის დამახასიათებელია სამყაროს სუბიექტურ აღქმასთან დაკავშირებული წუთიერი შთაბეჭდილებების, ინდივიდის სულიერი განცდების ასახვა. (მეგობრებო ძალიან სამწუხაროა რომ საკმარისი ინფორმაცია არ დევს პოსტიმპრესიონიზმე მაგრამ მე მოკლედ გეტყვით: წუთიერ შთაბეჭდილებას ემატება მხატვრის საკუთარი სტილი ახლა კი განაგრძეთ) მის წარმომადგენელთა (კლოდ დებიუსი, მორის რაველი, მანუელ დე ფალია) შემოქმედებაც ცხოვრების უშუალო აღქმით, ფერადოვანი პეიზაჟური სურათებით, მდიდარი ორკესტრობით გამოირჩევა. ↑ Post-Impressionism. The MET Museum. ↑ “Impression, Sunrise” Claude Monet – Analyzing Monet’s Sunrise Painting. ↑ The man who made Monet: how impressionism was saved from obscurity. The Guardian. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პოსტიმპრესიონიზმი
აფორიზმი

აფორიზმი (ბერძნ. αφοριζειν, aphorismos - მოკლე გამონათქვამი) — დახვეწილი, ლაკონიური ფორმით გამოთქმული ბრძნული აზრი. შეიძლება იყოს პოეტურიცა და პროზაულიც. ხშირად დიდი მწერლების შემოქმედებაში. ქართულ ლიტერატურაში აფორიზმის დიდოსტატია რუსთაველი („სჯობს სიცოცხლესა ნაზრახსა სიკვდილი სახელოვანი“, „ვინც მოყვარესა არ ეძებს, იგი თავისი მტერია“ და სხვა). აფორიზმი არსებობს ჩანართებისა და დამოუკიდებელი ჟანრის ფორმითაც (მაგ., XVIII საუკუნის გერმანელ მოაზროვნის გ. კ. ლიხტენბერგის „აფორიზმები“). ეს ჟანრი პოპულარული იყო საფრანგეთშიც (ბ. პასკალი, ფ. ლაროშფუკო, ჟ. ლაბრუიერი, ს. რ. შამფორი). ფრანგულ ლიტერატურაში გავრცელებული „აზრები“ და „მაქსიმები“ (ფრანგ. „maxime“ - მორალის, ზნეობის ძირითადი პრინციპების მოკლე ფორმულა) აფორისტული ხასიათისაა. ლიტერატურაში ცნობილია ე. წ. „აფორისტული სტილი“, რომლისთვისაც დამახასიათებელია უკიდურესი ლაკონიზმი. XIX საუკუნის გერმანელ ფილოსოფებს ა. შოპენჰაუერისა და ფ. ნიცშეს წერის მანერა აფორისტული სტილის ნიმუშს წარმოადგენს. აფორიზმი ჭარბად გვხვდება იგავარაკული ჟანრის ნაწარმოებებში („ჰიტოპადეშა“, ესოპე, ფედრუსი, საადი, ჟ. ლაფონტენი, სულხან-საბა ორბელიანი, ი. კრილოვი და სხვა), უხვად არის გაბნეული ზეპირსიტყვიერებაშიც. მრავალი აფორიზმი საერთოდ ფოლკლორიდან მიმდინარეობს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 17-18.