laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პირველი სალამალექი

პირველი სალამალეიქი, პირველი სალამალექი, ქარვასლა, სალამალეიქი, სალამალექი, სალამალეიქო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ყარაბულახის თემი), მდებარეობს ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1450 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობდა 98 კაცი. სოფლის სახელწოდება „სალამალეიქი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Саламалейкъ“ სახით. სოფელში შემონახულია ქარვასლის ნანგრევები (თარიღდება XII-XIII საუკუნეებით). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 686. ↑ http://census.ge/en/home ↑ http://silknet.com/?module=popup_content&language=ge&product_id=8&type_id=20&attr=city_indexes ↑ http://www.gpost.ge ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 173. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 147. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 89. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საინფორმაციო-სტატისტიკური განყოფილება, „საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ ტერიტორიული დაყოფა 1949 წლის 1 სექტემბრისათვის“, თბ., 1949 ↑ 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2011-05-17.
აკაჟუ

აკაჟუ, კაჟუ (ლათ. Anacardium occidentale) — ხე თუთუბოსებრთა ოჯახისა. ბუნებრივად გვხვდება ტროპიკულ ამერიკაში, მოშენებულია სხვა ტროპიკულ ქვეყნებშიც. აკაჟუს ნაყოფი თხილისებრია, იჭმევა. საჭმელად ვარგისია. (უმად ან კომპოტში) მისი მსხვილი ხორციანი ყუნწიც (ყრუნაყოფი). თესლი შეიცავს ზეთს. ნაყოფის კანისაგან მზადდება მელანი, ამიტომ აკაჟუს "მელნის ხეს" უწოდებენ. მერქანი, რომელიც ცნობილია აკაჟუს ან თეთრი მაჰაგონის სახელით, მაღალი ღირსებისაა, იხმარება სადურგლო და სახარატო საქმეში. აკაჟუგან მიიღება აგრეთვე გუმფისი. ზოგჯერ აკაჟუს უწოდებენ მელიასებრთა (ლათ. Meliceae) ოჯახის დასავლეთაფრიკულ ხეს კჰაიას (ლათ. Khaya ivorensis), რომლის მერქნისაგან მზადდება ჭურჭელი. აკაჟუ ცნობილია კაშუსა და ინდური თხილის სახელითაც. სახოკია მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 247.
ფინეთის რუსიფიკაცია

ფინეთის რუსიფიკაციის (1899–1905 და 1908–1917 წლებში, ფინურად მოიხსენიება როგორც:sortokaudet/sortovuodet თარგმანში: შევიწროვების დრო/წლები) - რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო პოლიტიკა, რომლის მიზანიც იყო ფინეთის დიდი სამთავროს სტატუსის შემცირება და მისი პოლიტიკურ-კულტურული თვითმყოფადობის მოსპობა. ის იყო რუსიფიკაციის პოლიტიკის ნაწილი, რომელსაც რუსეთის იმპერია და შემდგომ საბჭოთა კავშირი ეწეოდა და რომლის მიზანიც იყო მათ ფარგლებში შემავალი ეთნიკური უმცირესობების მოსპობა. ამ პოლტიკის ფარგლებში გატარდა შემდეგი ღონისძიებები: 1899 წლის თებერვლის მანიფესტი - რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ II-ს ბრძანება რომელიც უფლებას აძლევდა იმპერიის წარმომადგენლებს, ფინეთი ადგილობრივი ორგანოების თანხმობის გარეშე ემართათ. 1900 წლის ენის მანიფესტი - იმპერატორ ნიკოლოზ II-ს ბრძანება რუსული ენის ფინეთის ადმინისტრაციულ ენად გამოცხადების თაობაზე. 1901 წლის იანვარში იმპერატორმა ნიკოლოზ II-მ ხელი მოაწერა სამხედრო ვალდებულების კანონს და ფინეთის დიდი სამთავროს ჯარები იმპერიის არმიას შეუერთა. ფინეთმა რუსიფიკაციის ორ ტალღას გაუძლო, ფინეთი იყო როგორც პასიური ასევე აქტიური წინააღმდეგობის პოზიციაში, საქმე რუსი გენერალ-გუბერნატორის ნიკოლაი ბობრიკოვის მკვლელობამდეც კი მივიდა, რომელიც 1904 წლის ივნისში ეიგენ შაუმანმა განახორციელა. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს, იაპონიის ფინანსური დახმარებით შეთქმულებმა ათასობით შაშხანა შეიძინეს. მათი მიზანი იყო აჯანყების მოწყობა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის მიღწევა. თუმცა გემი ფინეთის სანაპიროსთან ჩაიძირა და გეგმა ჩიშალა. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთი და იაპონია ერთად იბრძოდა გერმანიის წინააღმდეგ, ამიტომაც იაპონიამ გადასცა რუსეთს ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ ორგანიზაციის ხელმძღვანელების სია (რომლებიც ახლა მიზნის მისაღწევად გერმანიის იმპერიასთან თანამშრომლებდნენ). იმპერიამ ეროვნული მოძრაობის გაძლიერებას ფინეთის ადმინისტრაციაში რუსიფიკაციის მოწინააღმდეგეების წმენდით, ცენზურის გაძლიერებით და გენერალ-გუბერნატორების დიქტატურის შემოღებით. წინააღმდეგობის მოძრაობის წარმატებებში აღნიშვნის ღირსია ჯარში გაწვევის კანონის დე-ფაქტო გაუქმება. რეტროსპექტიული თვალთახედვით წინააღმდეგობის მოძრაობა იყო მთავარი ფაქტორი რამაც განაპირობა 1917 წელს ფინეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადება. რუსიფიკაცია ფინეთის დიდი სამთავრო რუსოფობია Sergeevskii, N. D. Finland : the question of autonomy and fundamental laws (1911) Alenius, Kari. "Russification in Estonia and Finland Before 1917," Faravid, 2004, Vol. 28, pp 181-194 Huxley, Steven. Constitutionalist insurgency in Finland: Finnish "passive resistance" against Russification as a case of nonmilitary struggle in the European resistance tradition (1990) Polvinen, Tuomo. Imperial Borderland: Bobrikov and the Attempted Russification of Finland, 1898–1904 (1995) Thaden, Edward C. Russification in the Baltic Provinces and Finland (1981). რუსიფიკაციის ერა "The Gracious Manifesto of the Imperial Majesty", 1899 წლის თებერვლის მანიფესტის ტექსტი (ინგლისურად) ნიკოლოზის ბრძანება, ფინეთის ავტონომიის შეზღუდვის შესახებ, 1903 წლის 20 მარტი (ინგლისურად)
დარემის კათედრალი

დარემის ქრისტეს, წმინდა მარიამისა და წმინდა კუბერტის საკათედრო ტაძარი, ცნობილი, როგორც დარემის კათედრალი (ინგლ. Durham Cathedral) — რელიგიური ნაგებობა ინგლისის ქალაქ დარემში, ანგლიკანური ეკლესიის დარემის საეპისკოპოსოს ცენტრი. საეპისკოპოსო სათავეს 995 წლიდან იღებს, ხოლო ეკლესიას 1093 წელს ჩაეყარა საფუძველი. კათედრალი ნორმანული არქიტექტურის ერთ-ერთ პირველ მაგალითად მიიჩნევა. 1986 წლიდან, დარემის ციხესიმაგრესთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. დღევანდელმა ნაგებობამ X საუკუნის ე.წ. „თეთრი ეკლესია" ჩაანაცვლა, რომელიც წმინდა კუბერტ ლინდისფარნელის სახელობის მონასტრის სამლოცველო იყო. კათედრალის საგანძურს დღეს შეადგენს წმინდა კუბერტის წმინდა ნაწილები, წმინდა ოსვალდ ნორტუმბრიელის თავი და საპატიო ბედას ნაშთები. კათედრალს მეტად სტრატეგიული მდებარეობა უკავაია - მდებარეობს მაღალ კონცხზე, მდინარე უირის თავზე. 1080 წლიდან XIX საუკუნემდე, საეპოსკოპოსოს მმართველი თავადი ეპისკოპოსის ტიტულს ატარებდა რელიგიურთან ერთად სამხედრო ძალაუფლებასაც ფლობდა. დარემის ციხესიმაგრე სწორედ მის რეზიდენციად აიგო. დარემის ეპისკოპოსი ინგლისის ეკელსიის იერარქიაში მეოთხე ადგილზეა და გაერთიანებული სამეფოს მონარქის კორონაციის დროს მის მარჯვნივ დგას. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დარემის კათედრალი ოფიციალური საიტი Gallery of photos დაარქივებული 2018-12-02 საიტზე Wayback Machine. A Tour of Durham Cathedral & Castle დაარქივებული 2013-02-02 საიტზე Wayback Machine.
ორკნეის ნეოლითური დასახლება

ორკნეის ნეოლითური დასახლება — ნეოლითური მონუმენტების ჯგუფი შოტლანდიაში, ორკნეის კუნძულების ერთ-ერთ კუნძულ მეინლენდზე. სახელი მიღებული იქნა იუნესკოს მიერ, როდესაც აღნიშნული არეალი 1999 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი ოთხი ძეგლისაგან შედგება: მეისჰაუ - უნიკალური, ოთახებიანი კორიდორული სამარხი. მისი ცენტრალური ოთახი ზამთრის ბუნიობისას განათებულია. სამარხი ვიკინგების მიერ გაიძარცვა.. სტენესის მეგალითები - მეგალითური ქვის ნამტვრევები, ოთხი ერთეული, რომელთაგან უმაღლესი 6 მეტრია. ბროდგარის რგოლი - 104 მეტრის დიამეტრის წრიული ქვა, თავდაპირველად შედგებოდა 60 ქვისგან, რომლებიც მიწაში 3 მეტრის სიღრმეზე იყვნენ ჩარჭმულნი, თითოეულის სიგანე 10 მეტრი იყო. ვარაუდობენ, რომ მათ აშენებას 80 000 საათი დასჭირდებოდა. სკარა-ბრეი - ათი სახლისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპის საუკეთესოდ შემონახულ ნეოლითურ სოფელს წარმოადგენს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ↑ "Maeshowe" დაარქივებული 2017-06-16 საიტზე Wayback Machine. . Orkneyjar. Retrieved 11 February 2008. ↑ "The Standing Stones o' Stenness" დაარქივებული 2017-06-07 საიტზე Wayback Machine. . Orkneyjar. Retrieved 16 September 2008. ↑ Wickham-Jones (2007) p. 28. ↑ " The Ring o' Brodgar, Stenness " დაარქივებული 2017-07-15 საიტზე Wayback Machine. . Orkneyjar. Retrieved 16 September 2008. ↑ Wickham-Jones (2007) pp. 28–29. ↑ "Skara Brae Prehistoric Village" დაარქივებული 2016-05-05 საიტზე Wayback Machine. Historic Scotland. Retrieved 16 August 2009.
აირონ-ბრიჯის ხეობა

აირონ-ბრიჯის ხეობა (ინგლ. Ironbridge Gorge) — ღრმა ხეობა მდინარე სევერნის გასწვრივ, ინგლისის შორპშირის საგრაფოში. თავდაპირველად, არეალს სევერნის ხეობა ერქვა, მაგრამ ამჟამინდელი სახელი მასზე გადებული ცნობილი რკინის ხიდისგან მიიღო, რომელიც პირველია მსოფლიოში მის მსგავს ნაეგბობებს შორის. წარმოადგენს ისტროიულად აქ არესბული სამრეწველო საქმიანობის ნიმუშს. ხიდი 1779 წელს აიგო, რათა ერთმანეთთან დაეკავშირებინა სამრეწველო ქალაქი ბროსელეი და მაღაროებით ცნობილი პატარა ქალაქი მედელეი. არსებობს ორი მიზეზი, რის გამოც ამ ტერიტორიაზე ადრეული მრეწველობა განვითარდა - ისეთი ნედლეულის მოპოვება, როგორებიცაა ქვანახშირი, რკინის მადანი, კირქვა და თიხა, რომელთაგანაც შემდეგ რკინის ნაწარმს, კრამიტს და ფაიფურს ამზადებენ, ხეობაში გაშიშვლებული სახითაა და მათი მოპოვება გაცილებით ადვილია; ღრმა და ფართო მდინარე ხელსაყრელი იყო მოპოვებული რესურსების ტრანსპორტირებისთვის. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში Ironbridge Gorge Visitor Information Telford Culture Zone დაარქივებული 2014-08-04 საიტზე Wayback Machine. Tourism Website for Ironbridge დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine. Ironbridge Gorge.com Ironbridge Pub Locations დაარქივებული 2021-01-22 საიტზე Wayback Machine. Ironbridge Gorge Tourism website დაარქივებული 2021-03-09 საიტზე Wayback Machine.
ნიუ-ლანარკი

ნიუ-ლანარკი (ინგლ. New Lanark) — სოფელი შოტლანდიაში, მდინარე კლაიდზე. მდებარეობს ქალაქ ლანარკიდან 2,2 კმ-ის მოშორებით, სამხრეთ ლანარკშირში. სოფელი 1786 წელს დეივიდ დეილმა დააარსა, როდესაც მან ბამბის ფაბრიკები და მუშათა სახლები გააშენა. დეილის ყურადღება ამ ადგილმა მდინარის გამო მიიქცია, ვინაიდან წყალს ბამბის წარმოებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა. დეილისა და მისი სიძის, უელსელი ფილანთროპისა და სოციალური რეფორმატორის - რობერტ ოუენსი თანამშრომლების შედეგად, რომლებიც ერთად ფლობდნენ საწარმოებს, ნიუ-ლანარკმა ბიზნესში დიდ წარმატებას მიაღწია. ფაბრიკები 1968 წლამდე ფუნქციონირებდნენ. 1975 წელს, ნიუ-ლანარკის გადარჩენის მიზნით შეიქმნა „ნიუ-ლანკარის შენარჩუნების ფონდი". 2006 წელს, შენობათა უმრაველსობა სოფელში აღდგენილ იქნა და იგი მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშეასნიშნაობად იქცა. 2001 წელს, სოფელი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნიუ-ლანარკი New Lanark World Heritage site aerial view of New Lanark[მკვდარი ბმული] aerial view of New Lanark[მკვდარი ბმული] distant aerial view of New Lanark[მკვდარი ბმული]
დიმიტრი სოკოლოვი

დიმიტრი ივანეს ძე სოკოლოვი (რუს. Соколов, Дмитрий Иванович; დ. 1788, პეტერბურგი — გ. 1 დეკემბერი [ძვ. სტ. 19 ნოემბერი], 1852, პეტერბურგი) — რუსი გეოლოგი. რუსეთის აკადემიის წევრი (1839). პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1805 წელს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში სამთო კადეტთა კორპუსის დამთავრების შემდეგ ასწავლიდა იქვე, 1841 წლამდე. ერთდროულად (1822–1844) პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. მის ძირითად შრომებში „მინერალოგიის სახელმძღვანელო“ (2 ნაწ., 1832) და „გეოგნოზიის კურსი“ (3 ნაწ., 1839) გაშუქებულია იმდროინდელი მინერალოგიისა და გეოლოგიის რიგი საკითხი. 1830-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ურალის მთიანი ოლქების გეოლოგიურ აგეგმვას. იყო მინერალოგიური საზოგადოების წევრი და მისი დამაარსებელი (1817); „სამთო ჟურნალის“ აქტიური თანამშრომელი და რედაქტორი. 3-ჯერ იყო დაჯილდოებული დემიდოვის პრემიით. Тихомиров В. В., Дмитрий Иванович Соколов (К 100-летию со дня смерти), "Бюлл. Московского общества испытателей природы. Отдел геологический", 1952, т. 27, в. 6. ↑ 1.0 1.1 Ralph J., Nikischer T., Hudson Institute of Mineralogy Mindat.org: The Mineral and Locality Database — [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15221937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6395268"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2463831"></a>
ვასილი სევერგინი

ვასილი მიხეილის ძე სევერგინი (რუს. Севергин, Василий Михайлович; დ. 19 სექტემბერი [ძვ. სტ. 8 სექტემბერი], 1765, — გ. 29 ნოემბერი [ძვ. სტ. 17 ნოემბერი], 1826) — რუსი მინერალოგი და ქიმიკოსი. სწავლობდა აკადემიურ გიმნაზიასა და აკადემიურ უნივერსიტეტში, ხოლო 1785 წელს მინერალოგიის შესწავლის მიზნით გაგზავნეს გეტინგენში. პეტერბურგში დაბრუნების შემდეგ მინერალოგიის კათედრაზე აირჩიეს ადიუნქტად (1789), ხოლო 1793 წელს პროფესორად (აკადემიკოსად) იმავე კათედრაზე. ვასილი სევერგინის ძირითადი შრომები მიეძღვნა მინერალოგიას, ქიმიასა და ტექნოლოგიას. მინერალოგიაში სევერგინმა განავითარა ქიმიური მიმართულება. შემოიღო მინერალების პარაგენეზისის გაგება. ამუშავებდა რუსულ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას. მინერალოგიური საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი პეტერბურგში (1817). Сухомлинов М. И., История Российской академии, в. 4, СПБ, 1879; Барсанов Г. П., В. М. Севергин и минералогия его времени в России, " Изв. АН СССР. Серия геологическая", 1949, № 5; Шафрановский И. И., Выдающиеся русские минералоги, М. — Л., 1949.
თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი

თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი, იუპაქ (ინგლ. International Union of Pure and Applied Chemistry, IUPAC) – კავშირი, რომელიც დაარსდა 1919 წელს. მისი ზოგადი ამოცანაა ქიმიური კვლევების კოორდინირება, რაც მოითხოვს საერთაშორისო შეთანხმებას და სტანდარტიზაციას. ამ პრობლემატიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო ნომენკლატური შექმნა ქიმიური ნაერთებისთვის. იუპაქ–ის ნომენკლატურის მიხედვით, ნებისმიერი ნაერთის სახელწოდება შედგება პრეფიქს(ებ)ისგან, ფუძისა და ერთი სუფიქსისგან. ფუძე წარმოადგენს ე.წ. ნახშირბადაატომების ძირითადი ჯაჭვის დასახელებას. ნახშირბადატომთა რაოდენობის მიხედვით ძირითადი ჯაჭვი აღინიშნება «მეთ»(1 ნახშირბადატომისთვის), «ეთ»(2–სთვის), «პროპ»(3–სთვის) და «ბუტ»(4–სთვის) «პენტ»(5–სთვის) და ასე შემდეგ. ძირითადად მიჩნეულია ნახშირბადატომების ის ჯაჭვი, რომელიც შეიცავს ე.წ. უფროს ფუნქციურ ჯგუფს. ამასთანავე ძირითადი ჯაჭვი შეიძლება არც იყოს ყველაზე გრძელი (ე.ი. არ შეიცავდეს ყველაზე მეტ ნახშირბადატომს). ↑ საყმაწვილო ენციკლოპედია გვ. 146;თბილისი, 2006 საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; თბილისი,დილა 2006;
ნიკოლოზ გოლოვკინსკი

ნიკოლოზ ალექსის ძე გოლოვკინსკი (რუს. Головкинский, Николай Алексеевич; დ. 29 აპრილი [ ძვ. სტ. 17 აპრილი], 1834, ყაზანის გუბერნია — გ. 21 ივნისი 1897, ალუშტა) — რუსი გეოლოგი. 1861 წელს დაამთავრა ყაზანის უნივერსიტეტი, 1868 წლიდან გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის პროფესორი იქვე. 1871-1886 წლებში მინერალოგიის პროფესორი, დეკანი და რექტორი ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტში (ოდესა). გოლოვკინსკიმ პირველმა შექმნა მსოფლიო გეოლოგიურ ლიტერატურაში დედამიწის ქერქის რყევითი მოძრაობების ზუსტი წარმოდგენა. რუსულ გეოლოგიურ ლიტერატურაში შეიტანა ფაციესების ცნება. შეისწავლა მიზეზები, რომელიც იწვევდა ფაციესების გადაადგილებას დროსა და სივრცეში, ხოლო 1868 წელს შეისწავლა ნალექთწარმოქმნის პრინციპები. Геологические наблюдения в полосе каменноугольной формации на западном склоне Уральских гор, СПб, 1870. Сократов Г. И., Из истории русской геологии второй половины 19 в. (К 50-летию со дня смерти Н. А. Головкинского и 80-летию его теории), "Записки Ленинградского горного института", 1949, т. 15—16. ↑ 1.0 1.1 Исаев Ю. Н. Чувашская энциклопедия — Чувашское книжное издательство, 2006. — 2567 с. — ISBN 978-5-7670-1471-2 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q22918706"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4517503"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19909792"></a>
ალკადიენები

ალკადიენები (შემოკლებით დიენები) – უჯერი ნახშირწყალბადები, რომელთა ჰომოლოგიური რიგის ფორმულაა CnH2n-2, მოიცავენ მხოლოდ ორ ორმაგ ბმასა და sp2-ჰიბრიდულ ნახშირბადატომებს. დიენებისთვის დამახასიათებელია ნახშირბადის ჯაჭვის, ორმაგი ბმების მდებარეობის და გეომეტრიული იზომერია. დიენური ნახშირწყლალბადები იყოფა სამ კლასად: კუმულირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები მიმდევრობითაა განლაეგბული (—C=C=C—) შეუღლებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთისგან დაცილებულია ერთი მარტივი ბმით(—C=C-C=C—) იზოლირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთს დაცილებულია ერთზე მეტი მარტივი ბმით (—C=C-C-C=C—). ყველაზე საინტერესო თვისებები და ფართო გამოყენება აქვს შეუღლებულ დიენებს, განსაკუთრებით, ამ კლასის ორ წარმომადგენელს: დივინილს და იზოპრენს. ალკანი ალკენი ალკინი თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი ↑ 1.0 1.1 საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია გვ. 149; თბილისი, 2006 საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; თბილისი, 2006
პონტკისილტეს აკვედუკი

პონტკისილტეს აკვედუკი (ინგლ. Pontcysyllte Aqueduct; უელს. Traphont Ddŵr Pontcysyllte) — სანასოსნო აკვედუკი უელსში, რომელსაც მდინარე დის ხეობაში მდებარე ლიანგოლენის არხის წყალი ჩრდილო-აღმოსავლეთ უელსში გადააქვს. მისი მშენებლობა 1805 წელს დასრულდა და დიდი ბრიტანეთის უგრძეს და უმაღლეს აკვედუკს წარმოადგენს. მდინარის ხეობაში მისი სიმაღლე 38 მეტრია. 2009 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში როგორც „სამოქალაქო ინჟინერიის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი სამრეწველო რევოლუციის დროს". აშენებიდან 200 წლის შემდეგაც კი, აკვედუკი დღესაც ექსპლუატაციაშია, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ ის ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონში მდებარეობს, ყოველწლიურად მასში 15 000 ნავი გაივლის. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პონტკისილტეს აკვედუკი 360 Degree panoramic view at BBC Shropshire Aerial photo at Windows Live Local Wrexham on-line tour: Pontcysyllte Aqueduct დაარქივებული 2007-01-03 საიტზე Wayback Machine. Construction visualisation video Articles on the construction of the Pontcysyllte Aqueduct from the Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales დაარქივებული 2012-02-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ «Listed Buildings: Pontcysyllte Aqueduct, Trevor». Wrexham County Borough Council. ციტირების თარიღი: 25.06.2009. ↑ Pontcysyllte Aqueduct and the Llangollen Canal. World Heritage Wales, Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 02.04.2012. ციტირების თარიღი: 25.06.2009. ↑ Pontcysyllte Aqueduct And Canal - 'Magnificent Masterpiece Of The Canal Age' - To Be UK's Next Bid For World Heritage Status. culture.gov.uk. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 09.06.2012. ციტირების თარიღი: 25.06.2009.
კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები

კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები ან უბრალოდ კიუს ბაღები (ინგლ. Kew Gardens) — 121 ჰექტარზე გადაჭიმული ბაღები და ბოტანიკური სათბურები ლონდონის სამხრეთით, ქალაქ რიჩმონდსა და კიუს შორის. შეიქმნა 1759 წელს. ბაღში მნიშვნელოვანი ბოტანიკური კვლევები მინდინარეობს. წელიწადის განმავლობაში ის დაახლოებით 2 მლნ მნახველს იღებს. ბაღებში 30 000 სახეობის სხვადასხვა მცენარეა კულტივირებული, ხოლო ჰერბარიუმში, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში, დაცულია 7 მლნ სახეობის მცენარე. კვლევით სამუშაოებს ახორციელებს 650 მეცნიერი. აქ მდებარე ბიბლიოთეკა შეიცავს 750 000 ტომს, მცენარეთა 175 000 ილუსტრაციასა და ნახატს. ბაღის წინამორბედი, ქალაქ ტიუკსბერის ლორდის, ჯონ კაპელის ეგზოტიკურ ბაღს წარმოადგენდა. მისი გაფართოება შემდგომ წლებში სხვა ადამიანებმა ითავეს. მის გამდიდრებაში ასევე დიდი წვლილი შეიტანა ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III-მ. 1781 წელს, მეფემ ბაღის ტერიტორიაზე მდებარე „ჰოლანდიური სახლი" იყიდა, როგორც სამეფო კარის საბავშვო ბაღი. 1840 წელს კიუს ბაღები ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღად გადაიქცა. 2003 წელს, ბაღები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები ოფიციალური საიტი დაარქივებული 1996-12-23 საიტზე Wayback Machine. Millennium Seed Bank Project Kew on Facebook Kew on YouTube Kew on Twitter Pictures of Kew - Your Kew group on Flickr The International Plant Names Index ↑ Kew, History & Heritage. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-08-29. ↑ Annual Report, pages 11 and 33. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-03. ციტირების თარიღი: 2011-05-17. ↑ Royal Botanic Gardens, Kew. მსოფლიო მემკვიდრეობა. იუნესკო. ციტირების თარიღი: 24 March 2009. ↑ Director of Royal Botanic Gardens. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-03-15. ციტირების თარიღი: 2011-05-17.
ხევსურეთის არაგვი

ხევსურეთის არაგვი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავის არაგვის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2635 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 24 კილომეტრი. აუზის ფართობი 305 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზფხულ-ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. მთავარი შენაკადებია: მარჯვნიდან — ბლოსწყალი, როშკისწყალი; მარცხნიდან — გუდანისჭალა, ლიქოკისხევი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 7,9 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 452.
ფხიტური

ფხიტური — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გუდამაყრის ქედზე, მდინარე საკერპის (ბაკურხევის მარცხენა შენაკადი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2653 მ. მიდამოები აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, შემოსილია სუბალპური ბალახეულით. აკავშირებს მდინარე ბაკურხევის (გუდამაყრის არაგვის მარცხენა შენაკადი) აუზს მდინარე ბუჩუკურთის (ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) აუზთან. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 439.
ჩარგლულა

ჩარგლულა, ჩარგლისწყალი ― მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2338 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 9,2 კმ, აუზის ფართობი 35,4 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ― ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,17 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 83.
ქუსნო

ქუსნო, ვერხველი — მდინარე თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ივრის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1985 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 20 კმ, აუზის ფართობი 88 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულსა და შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 1,3 მ³/წმ. გამოყენებულია სარწყავად. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 577.
აკაცია

აკაცია (ლათ. Acacia) — მცენარეთა გვარი მიმოზისებრთა ქვეოჯახისა. უმეტესად ეკლიანი ხეებია. გვხვდება ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ცნობილია 750-მდე სახეობა. მათგან ნახევარზე მეტი გავრცელებულია ავსტრალიაში (იქ აკაცია ეროვნული ემბლემაა), ნაწილი კი — აფრიკასა და ამერიკაში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე შემოტანილია ლეგა აკაცია (ლათ. Acacia dealbata), აბანოზის აკაცია (ლათ. Acacia melanoxylon) და სხვა. აკაცია იზრდება მშრალ უდაბნოებსა (მექსიკა, ავსტრალია) და ჭარბტენიან ადგილებში (ინდოეთი, მადაგასკარი). წყვილფრთისებრ-რთული ფოთლები მორიგეობით აქვს განლაგებული. მრავალ სახეობას (უმთავრესად ავსტრალიურს) ფოთლის ფირფიტა არ უვითარდება და ფოტოსინთეზის ფუნქციას ფოთოლივით გაფართოებული ყუნწი, ე. წ. ფილოდიუმი ასრულებს. სხვა სახეობებს აქვს ეკლებად გარდაქმნილი თანაფოთლები. აკაციის წვრილ-წვრილი, თეთრი, მოყვითალო ან ნარინჯისფერი ყვავილები საგველად ან მტევნად არის შეკრებილი. ნაყოფი პარკია. აკაციას როგორც სწრაფმზარდ მცენარეს რგავენ ფერდობების გატყიანებისა და ქალაქების გამწვანებისათვის, მის მერქანს კი იყენებენ ავეჯის წარმოებაში. სენეგალური აკაციასგან (ლათ. Acacia senegal) იღებენ გუმიარაბიკს. ცნობილია აგრეთვე აბრეშუმა აკაცია (ალბიციის გვარის ხე), თეთრი ანუ ცრუაკაცია (რობინიის გვარისა) და ე. წ. ყვითელი აკაცია (უძრახელას გვარის ბუჩქი). აკაცია ცრუ Robinia pseudo-acacia Robinie აკაცია ცრუ Robinia hispida borstige Robinie აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie ყვითელი აკაცია (უძრახელა) Caragana arborescens ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 248.