laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კაპეტრონის ბრძოლა

კაპეტრონის ბრძოლა (თურქ. Pasinler Savaşı, ბასიანის ბრძოლა) — ბიზანტიურ-ქართულ გაერთიანებული ლაშქრის და თურქ-სელჩუკთა ლაშქრის ბრძოლა ბასიანის ველზე, რომელიც 1048 წლის 10/18 სექტემბერს გაიმართა. ბრძოლა იბრაჰიმ ინალის და ყუთლუმიშის ანატოლიაში ექსპედიციის ნაწილია. ბრძოლას წინ უსწრებდა თურქ-სელჩუკთა მიერ ბიზანტიის სასაზღვრო პროვინციის, იბერიის სამხედრო-ადმინისტრაციული ცენტრის არზრუმის (თეოდოსიპოლი) სრული განადგურება, რომელიც კომერციულ და სავაჭრო ცენტრსაც წარმოადგენდა. იმპერატორმა კონსტანტინე IX-მ სანამ ქართული დამხმარე ნაწილები მოვიდოდნენ, დაცვით სტრატეგიას მიმართა და კლდეკარის ერისთავის ლიპარიტ IV-ის ლაშქარის მოსვლას დაელოდა, რომელსაც ბიზანტიელები საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში ეხმარებოდნენ. გაერთიანებული ბიზანტიურ-ქართული არმია 50,000 მეომარს ითვლიდა და მას აარონი, კატაკალონ კეკავმენოსი და ლიპარიტი სარდლობდნენ. გარკვეული მიზეზების გამო არ არის ახსნილი, თუ რატომ არჩიეს მოკავშირეებმა თურქ-სელჩუკებზე ღამით შეტევა. შესაძლოა თურქები რიცხობრივ უპირატესობაში იმყოფებოდნენ და ცდილობდნენ, რომ ღამე თავდასხმით მოულოდნელობის ეფექტი მოეხდინათ. აარონისა და კეკავმენოსის სარდლობით ბიზანტიურმა ლაშქარმა ორ ფლანგზე, „მამლის ყივილამდე“ თურქ-სელჩუკთა მოგერიება შეძლო, თუმცა ცენტრში ინალმა ქართველი სარდლის ლიპარიტის შეპყრობა მოახერხა, რის შესახებაც ორმა ბიზანტიელმა სარდალმა არაფერი იცოდა, სანამ ღმერთს გამარჯვებისთვის მადლობა არ შესწირეს. დანაკარგები ორივე მხარეს საკმაოდ დიდი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ იბრაჰიმ ინალს ბიზანტიის ტერიტორიის დატოვება უსაფრთხოდ არ შეეძლო, ის მაინც სავსე იყო ალაფითა და ტყვეებით. იმპერატორმა მოგვიანებით გამოსასყიდი გააგზავნა თურქებთან, რომლებმაც უარი თქვეს მასზე და გაათავისუფლეს ლიპარიტი იმ პირობით, რომ აღარასდროს იბრძოლებდა სელჩუკთა წინააღმდეგ. ის განადგურება, რაც სელჩუკთა თავდასხმებმა დატოვა იმდენად საზარელი იყო, რომ ბიზანტიელი მაგნატი ევსტატიოს ბოილასი, რომელიც იბერიაში გადაადგილდებოდა 1051/52 წლებში აღწერს, რომ ეს მიწები „შელახული და უმართავი იყო… აქ დამკვიდრდნენ გველები, მორიელები და ველური მხეცები“. არაბი ისტორიკოსის იბნ ალ–ასირის გადმოცემით იბრაჰიმმა 100,000 ტყვე და უამრავი დავლა ათობით ათას აქლემზე აკიდული უკან დააბრუნა. Minorsky, Vladimir [1953] (1977). Studies in Caucasian History. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-05735-3.  ↑ Paul A. Blaum (2005). Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57. International Journal of Kurdish Studies. (Online version) დაარქივებული 2012-07-08 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
ანტონ დუმბაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი ანტონ დუმბაძე შეიძლება აღნიშნავდეს: ანტონ დუმბაძე — ქართველი მგალობელი და ლოტბარი. ანტონ დუმბაძე — ქართველი მხატვარი.
სანქტ-პეტერბურგის ელია წინასწარმეტყველის ტაძარი

სანქტ-პეტერბურგის ელია წინასწარმეტყველის ტაძარი (რუს. Храм Святого Илии Пророка) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, რევოლუციის შოსეზე. ეკლესია აგებულია 1782-1785 წლებში. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. 1715 წელს ქალაქიდან შორს, იქ, სადაც დღეს დგას ეს ეკლესია, დააარსეს ოხტინის დენთის ქარხანა. 1717 წელს მის ტერიტორიაზე ააგეს ხის სამლოცველო, რომელიც აკურთხეს ელია წინასწარმეტყველის სახელზე. 1721 წელს სამლოცველო დაშალეს და მის ადგილზე ააგეს ხის ეკლესია კვლავ ელია წინასწარმეტყველის სახელზე, რომელიც აკურთხეს 1722 წელს. 1742-1743 წლებში ხის ეკლესია შეცვალა, ასევე ხის, მაგრამ უფრო დიდმა ეკლესიამ, მაგრამ მისი ფუნდამენტი უკვე ქვისა იყო. მისი კურთხევა კი შედგა 1743 წლის 18 ივლისს. 1760 წელს ეკლესიას მიაშენეს თბილი ზამთრის ეგვტერი, რომელიც 1760 წლის 27 დეკემბერს აკურთხეს დიმიტრი როსტოველის სახელზე. ეკლესიის გალავნის შიგნით მცირე სასაფლაოც მოაწყვეს. თანამედროვე ეკლესიის მშენებლობა დაიწყეს 1782 წელს ნიკოლოზ ლვოვის პროექტის მიხედვით, რომელშიც სავარაუდოდ მონნაწილეობდა ივან სტაროვიც. ტაძრის მშენებლობა და კურთხევა მოხდა 1785 წელს. ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია ააგეს ადრეული რუსული კლასიციზმის სტილში და წარმოადგენს მრგვალ ნაგეობას, რომელიც გარშემორტყმულია თექვსმეტი იონური სვეტით. ყოველ ორ სვეტს შორის ფანჯრებია: ზემოთ მრგვალი, ქვემოთ თაღოვანი. 1805-1806 წლებში არქიტექტორ ფიოდორ ვემერცოვის პროექტის მიხედვით ეკლესიას მიაშენეს თბილი ეგვტერი, რომელიც აკურთხეს ალექსანდრე ნეველის სახელზე. ტაძრის ჩრდილოთისა და სამხრეთის ფასადები შემკული არის იონიური კოლონებით. ამ კოლონებზე დააშენეს ერთასრთულიანი სამრეკლო. 1875-1877 წლებში ალექსანდრე ნეველის ეგვტერი შეაერთეს ეკლესიის ძირითად შენობასთან. 1901-1902 წლებში კიდევ ერთხელ გადააკეთეს ტაძარი, რომლის დროსაც სამრეკლოს კიდევ ერთ იარუსი დაადგეს და რამდენადმე შეცვალეს გუმბათი. გადაკეთებული ეკლესიის კურთხევა შედგა 1911 წლის 8 ივლისს. 1923 წელს ეკლესიამ მიიღო ტაძრის სტატუსი. ამ მომენტიდან 1938 წლამდე იგი ეკუთვნოდა ობნოვლენცებს. 1938 წლის 11 ივნისს საბჭოთა ხელისუფლებამ ელიას ეკლესია დახურეს. შენობა გადაეცა ადგილობრივ ანტისაჰაერო თავდაცვას. 1974 წელს შენობაში ხანძარი გაჩნდა. 1983 წელს დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელიც ეპარქიამ დაასრულა 1988 წელს. 1989 წელს აკურთხეს ტაძარი და მოქმედებს დღემდე. Официальный сайт Храм Святого Илии Пророка в народном каталоге православной архитектуры[მკვდარი ბმული] Храм Святого Илии Пророка на сайте al-spbphoto.narod.ru
ანტონ დუმბაძე (მხატვარი)

ანტონ დუმბაძე (დ. 7 იანვარი, 1933, შემოქმედი — გ. 25 ნოემბერი, 1998) — ქართველი მხატვარი და გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1984), ღირსების ორდენის კავალერი (1998). ანტონ დუმბაძე დაიბადა 1933 17 იანვარს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შემოქმედში. 1960 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იმავე წლიდან შრიფტის ექსპერიმენტულ ლაბორატორიაში მხატვრად მუშაობდა. 1960-1988 წლებში საწერი მანქანებისა და სააფიშო 18 სატექსტე და 30 სატიტულო შრიფტი შექმნა და წარმოებაში დანერგა. აკაკი შანიძის ხელმძღვანელობით ქართული შრიფტის ახალი გარნიტური — „უნივერსიტეტი“ შექმნა და ძველი (მრგლოვანი, ნუსხური) და ახალი (მხედრული) ქართული ასოები დახატა იმ ვარაუდით, რომ საჭირო შემთხვევაში ისინი ერთმანეთში გაერიათ. მის მიერ შექმნილ სხვა შრიფტებს შორის აღსანიშნავია: „ლიტერატურული“, „კოლხეთი“, „ენციკლოპედიური“ (ამ შრიფტის წყალობით ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის ტომების რაოდენობა 16-დან 11-მდე შემცირდა), „ნაკადული“, „გორდა“, „აკადემიური“, „ილია“, „ილია II“. ასევე მუშაობდა დაზგურ გრაფიკაშიც. 1972 წლიდან შრიფტის ექსპერიმენტული ლაბორატორიის გამგე იყო. 1984 წელს საქართველოს დამსახურებული მხატვრის წოდება მიენიჭა. 1990 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიაში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. 1997 წელს ანტონ დუმბაძემ ახალი ქართული ენციკლოპედიის კომპიუტერული შრიფტიც დაამუშავა, მიუხედავად იმისა, რომ ლაბორატორიას არც კომპიუტერი გააჩნდა და არც ბიუჯეტიდან ფინანსდებოდა. 1998 წელს მხატვარი ღირსების ორდენით დაჯილდოვდა, ორი დღის შემდეგ კი ავტოსაგზაო შემთხვევას ემსხვერპლა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 507. ანტონ დუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მჭედლიშვილი, კ, რა ბედი ეწია ქართული შრიფტის ლაბორატორიას, რადიო თავისუფლება, 6 იანვარი, 2003. ↑ დანელია, კ, სარჯველაძე, ზ,, აკაკი შანიძე (ცხოვრება და მოღვაწეობა), თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1987.
იბრაჰიმ ინალი

იბრაჰიმ ინალი (გ. 1060) — სელჩუკი სარდალი და სულთან თოღრულ-ბეგის ძმა. 1047 წელს იბრაჰიმმა კაკუიდების საამიროს მმართველი გარშასპ I-ისგან დაიკავა ჰამადანი და კანგავარი. შემდგომ ის ბიზანტიის იმპერიის აღმოსავლეთ მონაპირე საზღვრების დარვებავას მეთაურობდა, რომელიც 1048 წელს კაპეტრონის ბრძოლაში გამარჯვებით დასრულდა. არაბი ისტორიკოსის იბნ ალ-ასირის გადმოცემით იბრაჰიმმა 100,000 ტყვე და უამრავი დავლა ათობით ათას აქლემზე აკიდული უკან დააბრუნა. 1058 წელს ის საკუთარ ძმას აუჯანყდა, თუმცა მალევე დამარცხდა და მისმა ძმამ თოღრულმა დაახრჩო. Bosworth, C. E. (1968). „The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)“, The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press, გვ. 1–202. ISBN 0-521-06936-X.  ↑ Paul A. Blaum (2005). Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57. International Journal of Kurdish Studies. (Online version) დაარქივებული 2012-07-08 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
ყუთლუმიში

ყუთლუმიში (სპარს. قتلمش) — XI საუკუნის თურქმანი პრინცი და სელჩუკიდების სახლის წარმომადგენელი. მისმა შვილმა სულეიმან იბნ ყუთლუმიშმა რუმის სასულთნო დააარსა, რომელიც დღევანდელი ცენტრალური თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობდა. ყუთლუმიში არსლან იაბგუს შვილი და სულთან თოღრულ ბეგის ბიძაშვილი იყო. ის მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა თურქ-სელჩუკების ექსპანსიებში. 1046 წელს თოღრულის მითითებებით ის სარდლობდა სელჩუკთა ლაშქარს ბიზანტიელების განჯიდან განსადევნად, სადაც მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია. 1049 წლის სექტემბერში გაერთიანებული ბიზანტიურ-ქართული ლაშქარი ბიზანტიელი სარდლის ნიკიფორე საჭურისისა და ბაგრატი IV-ის მეთაურობით განძის კედლებთან გაჩნდა. ყუთლუმიში მიხვდა, რომ მტრის ძალები ბევრად აღემატებოდა და განძა მიატოვა. ყუთლუმიში ასევე მონაწილეობდა თოღრულ ბეგის წინააღმდეგ მოწყობილ აჯანყებაში და ალფ არსლანთან ერთად პრეტენზიას აცხადებდა სელჩუკთა სახელმწიფოს ტახტის მემკვიდრეობაზე. არაბი ისტორიკოსის იბნ ალ-ასირის თანახმად ყუთლუმიში ერკვეოდა ვარსკვლავთმეცნიერებაში. მისი შვილი სულეიმანი 1084 წელს მელიქ შაჰმა რუმის სულთნად აღიარა. ↑ Martin Sicker, The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna, (Greenwood Publishing, 2000), 53. ↑ Institutionalisation of Science in the Medreses of pre-Ottoman and Ottoman Turkey, Ekmeleddin Ihsanoglu, Turkish Studies in the History and Philosophy of Science, Ed. Gürol Irzik and Güven Güzeldere, (Springer, 2005), 267. ↑ Köprülü, Mehmed Fuad. The Seljuks of Anatolia: their history and culture according to local Muslim sources. Salt Lake City, Utah: Univ. of Utah Press,(1992), 72.
პერვანე

პერვანე ან პერვანეოღლუს დინასტია (თურქ. Pervâneoğulları) — თურქმანული დინასტია, რომელიც XIII საუკუნის მეორე ნახევარში და XIV საუკუნის დასაწყისში (1261–1326) ანატოლიის ერთ-ერთ ბეილიქის პერვანეს მართვლები იყვნენ. მათი სამფლობელო მდებარეობდა ანატოლიის ჩრდილოეთ ნაწილში და მოიცავდა შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროში მდებარე უმნიშვნელოვანეს ქალაქ სინოპს და მის მიმდებარე ტერიტორიას. ბეილიქის დამაარსებელია სულეიმანის ძე მუ'ინ ედ-დინ მეჰმედ ბეგი, რომელიც აგრეთვე პერვანეს ტიტულს ატარებდა, რაც სელჩუკებში სასახლის მეთვალყურეს აღნიშნავდა; ეს ტიტული შემდგომში სამფლობელოს სახელწოდებად იქცა. მეჰმედ ბეგის კარგი ურთიერთობები ჰქონდა მონღოლებთან და ფაქტობრივად დამოკიდბეული იყო მათზე. 1297 წელს, მეჰმედ ბეგის სიკვიდლის შემდგომ ტახტზე მისი ძმა მასუდ ბეგი ადის. მასუდ ბეგმა სამფლობელოს მიმდებარე ქალაქები ბაფრა და ამისოსი (სამსუნი) შემოუერთა. ამ დროისთვის სინოპში გენუელების ფაქტორია მდებარეობდა, საიდანაც გენუელებმა მასუდ ბეგი გაიტაცეს კაფაში. უზარმაზარი გამოსასყიდის მეშვეობით მასუდმა ტყვეობისგან თავის დაღწევა მალევე მოახერხა. ამ მომენტიდან პერვანესა და გენუელებს შორის დაძაბულობა მატულობს. მასუდის სიკვიდლის შემდგომ ტახტზე მეჰმედ ბეგის შვილიშვილი გაზი ჩელები ავიდა, რომელიც პერვენეს უკანასკნელი მმართველია. ის მალევე პერვანეს რეგიონულ საზღვაო ძალად აქცევს და ტრაპეზუნტელი ბერძნების დახმარებით ყირიმის ნახევარკუნძულზე მდებარე გენუის შავი ზღვის კოლონიებს, ასევე ცნობილი როგორც გაზარიას არბევს. 1319 წელს მან ასევე დაარბია ტრაპიზონის იმპერიის სანაპიროებიც. 1322 წელს მან სინოპის მისადგომებთან გენუელების ფლოტი დაამარცხა. გაზი ჩელები უმემკვიდროდ გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო 1322 წელს ჯანდარიდებმა შემოიერთეს. მუ'ინ ედ-დინ მეჰმედ ბეგი (1277-1297) მასუდ ბეგი (1297-1298) გაზი ჩელები (1298-1322) Beylik of Pervâneoğlu დაარქივებული 2011-06-05 საიტზე Wayback Machine. (თურქული) ↑ Anthony Bryer and Richard Winfield, The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, vol. 1, (Washington D.C.: Dumbarton Oaks, 1985) 73.
ეთერზეთოვანი ვარდი

ვარდი ეთერზეთოვანი — მცენარეთა ჯგუფი ვარდისებრთა ოჯახისა. გავრცელებული სახეობებია: დამასკური — ლათ. Rosa damascena, ფრანგული — ლათ. Rosa gallica და ასფურცელა — ლათ. Rosa centifolia. მრავალწლოვანი ეთერზეთოვანი ვარდის ბუჩქის სიმაღლე 1,5 მ-ზე მეტია. ღერო ეკლიანია, ფოთოლი რთული, კენტფრთისებრი, 5—7 ფოთოლაკიანი. ყვავილი ბუთხუზაა, ვარდისფერი, თეთრი ან წითელი, შეკრებილია ქოლგისებრ ყვავილედად. სამშობლოდ ირანს მიიჩნევენ. გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. კულტივირებულია სელექციური ჯიში — ყირიმის წითელი ვარდი, რომელიც მოჰყავთ ყირიმში, მოლდოვაში, კრასნოდარის მხარეში, სომხეთში. საქართველოში (თელავი, ყვარელი, ლაგოდეხი, აბაშა, სენაკი და სხვა) უჭირავს 400-მდე ჰა (1975). ყვავილისაგან იღებენ ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ პარფიუმერიაში, კოსმეტიკაში, კვების მწერველობასა და მედიცინაში. ჩიქვანაია ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 300.
გაზარია

გაზარია — შავი ზღვის სანაპირო ზოლში მდებარე გენუის კოლონიების და სავაჭრო ფაქტორიების საერთო სახელწოდება. XIII საუკუნის შუა ხანებში და გვიანი XV საუკუნეებში კოლონიის ადმინისტრაციული ცენტრი ყირიმის სნახევარკუნძულზე ქალაქ კაფაში მდებარეობდა. ტერმინი მომდინარეობს ხაზარების სახელწოდებისგან, რომლებიც თავიდანვე ყირიმის ნახევარკუნძულზე სახლობდნენ, აღსანიშნავია რომ ამ პერიოდში ხაზართა სახაკანო უკვე აღარ არსებობდა. კოლონია ოქროს ურდოს ხანის მუნქეს მიერ გენუისთვის კაფას გადაცემის შემდგომ დაარსდა. კაფა კომერციულ და სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა, რომელიც მალევე გენუის შავი ზღვის კოლონიების რეგიონული ცენტრი გახდა. 1357 წელს გენუელებმა დაიკავეს ჩემბალო (ბალაკლავა), 1365 წელს კი ვენეციელებისგან დაიკავეს სოლდაია (სუდაკი). კაფა ჩემბალო სოლდაია ვოსპორო სარსონა გოთიის სამმართველო (თეოდოროს ტერიტორია) ყირიმის გარდა, გენუის მფლობელობაში შედიოდა რამდენიმე ციხე სიმაგრე შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე, როგორიც იყო მაუროკასტრო (ბელგოროდ-დნესტროვსკი) მდინარე დნესტრის შესართავთან, გინესტრას ციხესიმაგრე ოდესასთან, ლიკოსტომოს ციხე (კილია), კონსტანცას და კალადას კოლონია (დუნაის ზემო დინება). ტანა (აზოვი) მატრეგა (ტმუტარაკანი) კოპა მაპა (ანაპა) ბატარიო (ნოვოროსიისკი) კასტო და ლაისო (სოჭი) აბასკია ჰაკარი (გაგრა) სანტა-სოვია (ალახაძი) პეცონდა (ბიჭვინთა) კაფო და რექსო (გუდაუთა) ნიკოფა (ახალი ათონი) სევასტოპოლი (სოხუმი) ლო ბატი (ბათუმი) სანტა-ანჯელო (მდ. ენგურის შესართავი) Elena A. Yarovaya. The Heraldry of the Genoese Crimea. The State Hermitage. SPb., 2010. 208 p. ISBN 978-5-93572-355-2
აჭანდარის განძი

აჭანდარის განძი — 2018 წლის იანვარს გუდაუთაში, რუსლან ჩხაპელიას საკარმიდამო ნაკვეთზე ნაპოვნი განძი. აფხაზი მეცნიერების აზრით სამარხი თარიღდება ჩვ. წ. V საუკუნით. არქეოლოგების დასკვნით, სამარხში ნაპოვნი არტექფაქტები წარმოადგენს ყველაზე მდიდარ საგანძურს, რომელიც კი ოდესმე აღმოჩენილა შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე. მასში შედის მეომრის სპილენძის მუზარადი და ისრისა და შუბის ბუნიკები, რომელიც უძველესი საბრძოლო ხელოვნების ნიმუშია, დიდი ოსტატობით ნაძერწი და ნაჭედი საყოფაცხოვრებო ნივთები, მაგრამ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სხვადასხვა ძვირფასი სამკაული, რომელთა ნაწილი, როგორც დასტურდება, სამარხში დაკრძალულ წარჩინებულ მეომარს ეკუთვნის, ნაწილი კი ქალს, სავარაუდოდ, მის მეუღლეს, და წარმოადგენს ადგილობრივი კულტურის ნიმუშს. ამჟამად განძი ინახება აფხაზეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო მუზეუმში. აჭანდარის განძი: სამარხი კოლხი მეომრისა, რომლის მემკვიდრეები დღეს მასობრივად არიან გამოძევებული მშობლიური მიწიდან
ვარდისებრნი

ვარდისებრნი (ლათ. Rosaceae) — ორლებნიან ფურცლებგანცალკევებულ მცენარეთა ოჯახი. ხეები, ბუჩქები და ბალახებია. აქვთ თანაფოთლებიანი და მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, ყვავილედებად შეკრებილი ან მარტოული ორსქესიანი, აქტინომორფიული ყვავილები, 5-5 ჯამის ფოთოლი და გვირგვინის ფურცელი. უმრავლესობას ჯამქვეშაც აქვს. ვარდისებრნი იმტვერება მწერებით, ზოგიერთი კი — ქარით. ნაყოფი კრებადი ფოთლურა, კურკიანა, კენკრასებრი, თესლურა და სხვა. თესლი მეტწილად უენდოსპერმოა. აერთიანებს 115 გვარის 3200-მდე სახეობას. საქართველოში ველურად 35 გვარის 232 სახეობა იზრდება. ოჯახი შეიცავს რამდენიმე ქვეოჯახს: გრაკლოვანნი (ლათ. Spiraeoideae), ვაშლოვანნი (ლათ. Maloideae ანუ Pyroideae, Pomoideae), ვარდოვანნი (ლათ. Rosoideae), ტყემლოვანნი (ლათ. Prunoideae). ზოგ მათგანს გამოყოფენ ცალკე ოჯახად (ლათ. Malaceae). ვარდისებრთა შორის ბევრია ხეხილი (ვაშლი, მსხალი, კომში, ალუბალი, ბალი და სხვა), კენკროვანი (ჟოლო, მარწყვი, ხენდრო, მაყვალი და სხვა) და დეკორატიული (ვარდი, კუნელი, გრაკლა, ჩიტაკომშა და სხვა) მცენარე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 300.
ვარდკანაფა

ვადკანაფა (Eupatorium) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს 3-5-ად დაყოფილი ფოთლები და 3-7 ვარდისფერყვავილიანი კალათები, რომლებიც რთულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედებად არის შეკრებილი. შეიცავს 600 (სხვა მონაცემებით 1200) სახეობას. გავრცელებულია ძირითადად ამერიკაში, მხოლოდ რამდენიმე სახეობაა ევრაზიასა და ტროპიკულ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მარტო ერთი სახეობა კანაფურა — E. cannabinum. 50–120 სმ სიმაღლის ბალახია. აქვს მარტივი ან ზედა ნაწილში დატოტვილი ღერო და მოპირისპირედ, იშვიათად ჩხროებად (ღეროს შუა ნაწილში) განლაგებული ფოთლები. მისი ორსქესიანი მოვარდისფრო ყვავილები შეკრებილია პატარა კალათებში, რომლებიც თავმოყრილია კენწრულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედში. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება ტენიან ადგილებში, უმეტესად მდინარის ნაპირებზე, მთის შუა, ზოგჯერ ზედა სარტყლამდეც. იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში, ხალხურ მედიცინაში (წყალმანკის სამკურნალოდ), სამღებრო საქმეში (ღეროსა და ფოთლებისგან ლურჯი და შავი საღებავი მიიღება). გურგენიძე მ., ვარდკანაფა // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.
ვარდისუბანი

ვარდისუბანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ვარდისუბანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში ვარდისუბანი — თბილისის ძველი უბანი ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ქვემო ქართლში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) ვარდისუბანი — სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში ვარდისუბანი — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში ვარდისუბანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში ვარდისუბანი — ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფ. ატიშადუს ყოფილი სახელწოდება ვარდისუბანი — სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ჯავახეთში (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი)
ვარდკაჭაჭა

ვარდკაჭაჭა (ლათ. Cichorium) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აერთიანებს 8-10 სახეობას, რომლებიც ველურად იზრდება ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთ და შუა ზოლში, თითქმის მთელ დასავლეთ ევროპაში, წინა აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. შეტანილია ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიაში. საქართველოში ველურად გვხვდება ვარდკაჭაჭას მხოლოდ ერთი სახეობა - ლათ. Cichorium intybus. მრავალწლოვანი მცენარეა. იზრდება მთის შუა სარტყლამდე ტყისპირებსა და ნათესებში. აქვს ცისფერი ან თეთრი ყვავილები, მთავარღერძიანი, გრძელი ფესვი, რომელიც კულტურის ფორმებში ძირხვენად არის სახეცვლილი. ფესვებს იყენებენ ყავის სუროგატად ("ციკორი"), აგრეთვე სპირტისა და შაქრის (ფრუქტოზის) მისაღებად. ძირხვენა შეიცავს დაშაქრებულ ნახშირწყლებს (23%), ძირითადად ინულინს (60%-მდე), აგრეთვე გლიკოზიდ ინტიბინს. ლათ. Cichorium endivia ერთ- ან ორწლოვანია. ცნობილია მხოლოდ კულტურაში. დასავლეთ ევროპაში მოჰყავთ სასალათედ. თაფლოვანია. გამოიყენება ღვიძლის დაავადებისას, სიყვითლისას, როგორც შარდმდენი საშუალება, ელენთის გადიდებისას და ნაღვლის ბუშტში ქვების დაგროვებისას, თირკმლების დაავადებისას. ვარდკაჭაჭა ითვლება კარგ სისხლგამწმენდ და ნივთიერებათა ცვლის გამაუმჯობესებელ საშუალებად, ვარდკაჭაჭას ფესვი — ნატურალური ყავის შესანიშნავი შემცველია ან შესაძლებელია მისი ყავაში დანამატის სახით გამოყენება. ნაზი და სურნელოვანი მწვანილის მიღებისათვის სარგებლობენ ვარდკაჭაჭას სასალათე ხარისხით, ბალახს ყვავილებთან ერთად ამზადებენ ივლის-სექტემბერში და სწრაფად ახმობენ. ყველაზე უფრო ვარდკაჭაჭა გამოიყენება როგორც მწარე გემოს მისაღები აპეტიტის გამოწვევისა და კუჭ-ნაწლავის მოქმედების გაუმჯობესებისათვის, გასტრიტების და კოლიტების დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 300. გურგენიძე მ., ვარდკაჭაჭა // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. იმერეთის სამკურნალო ფლორა [დაარქივებული]
ინცელი

ინცელი („არანებაყოფლობითი“ და „ცელიბატი“ სიტყვათა შერწყმით მიღებული ტერმინი) — ონლაინ სუბკულტურა, რომლის წევრებიც, მათი ძალისხმევის მიუხედავად რომანტიკულ ან სექსუალურ ურთიერთობებს ვერ ამყარებენ საპირისპირო სქესთან და ამ მდგომარეობას ისინი „ინცელდომს“ უწოდებენ. ინცელთა თვითიდენტიფიცირება გვხვდება მამაკაცებში, ძირითადად კი ჰეტეროსექსუალებში. ინცელ ფორუმებზე დისკუსიები ხშირად ვლინდება: სიბრაზე, მიზანტროფია, მიზოგინია, რასიზმი, სექსუალური კავშირის დამყარების უფლებებზე დისკუსიები და სექსუალურად აქტიური ქალების და ასევე მათზე უფრო სექსუალურად წარმატებული კაცების მიმართ ძალადობის გამართლება. „Southern Poverty Law Center“-მა სუბკულტურა აღწერა როგორც „ონლაინ სუპრემასისტ მამაკაცთა ეკოსისტემის ნაწილი“. თვითიდენტიფიცირებულმა ინცელებმა მინიმუმ ოთხი მასიური მკვლელობა ჩაიდინეს ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე. ↑ Beauchamp, Zack (April 25, 2018). „Incel, the misogynist ideology that inspired the deadly Toronto attack, explained“. Vox. ციტირების თარიღი: May 5, 2018. ციტატა: „But it’s not just individual women that these radical incels hate — it’s society writ large, a society that allows their perceived sexual oppression to go on.“ ↑ Wilson, Jason (April 25, 2018). „Toronto van attack: Facebook post may link suspect to misogynist 'incel' subculture“. The Guardian (ინგლისური). ციტირების თარიღი: April 25, 2018. ↑ Beauchamp, Zack (April 25, 2018). „Incel, the misogynist ideology that inspired the deadly Toronto attack, explained“. Vox. ციტირების თარიღი: May 5, 2018. ციტატა: „But it’s not just individual women that these radical incels hate — it’s society writ large, a society that allows their perceived sexual oppression to go on.“
სანქტ-პეტერბურგის წმინდა სტანისლავის ტაძარი

სანქტ-პეტერბურგის წმინდა სტანისლავის ტაძარი (რუს. Храм Святого Станислава) — მოქმედი კათოლიკური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. ტაძარი აგებულია 1823-1825 წლებში. ტაძარი მიეკუთვნება ღვთისმშობლის არქიეპარქიის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონს. ტაძარი არის არქიტექტურული ძეგლი. ტაძართან ფუნქციონირებს სასულიერო ბიბლიოთეკა, მიმდინარეობს საქველმოქმედო სამუშაოები. წმინდა სტანისლავის ტაძარი ააგეს რუსეთის იმპერიის პირველი კათოლიკე მიტროპოლიტის სტანისლავ ბოგუშ-სესტრენცევიჩის ყოფილი სახლის ადგილზე. მიტროპოლიტი გადავიდა სხვა სახლში, შესწირა ტაძრის მშენებლობას ფული და მიწის ნაკვეთი მასტერსკოისა და ტორგოვოის ქუჩების კუთხეში (ამჟამად გამომცემელთა კავშირი). ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1823-1825 წლებში, პროექტის ავტორი იყო იტალიელი არქიტექტორი დავიდ ვისკონტი. მშენებლობის დასრულების შემდეგ 94 წლის მიტროპოლიტმა სტანისლავმა ტაძარი აკურთხა წმინდა სტანისლავის სახელზე, ხოლო ერთი წლის შემდეგ მიტროპოლიტი გარდაიცვალა და დაკრძალეს ტაძარში. წმინდა სტანისლავის ეკლესია იყო მეორე კათოლიკური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში ეკატერინე ალექსანდრიელის ბაზილიკის შემდეგ. ტაძრის ზომების მიუხედავად მრევლი სწრაფად გაიზარდა და 1917 წლისათვის მათი რაოდენობა 10 000-ს აჭარბებდა. 1829 წელს გაიხსნა სტანისლავ სესტრენცევიჩის სახელობის დაწყებითი სასწავლებელი. 1887-1921 წლებში ეკლესიაში მსახურობდა ცნობილი ქველმოქმედი, რუსეთის კათოლიკური ეკლესიის გამოჩენილი მოღვაწე, ეპისკოპოსი ანტონი მალეცკი, მისი მოღვაწეობის შესახებ დღეს მემორიალური დაფა მოგვითხრობს. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მრევლის რეპრესიები დაიწყო. ქონების დიდი ნაწლის კონფისკაცია მოხდა. იყო ტაძრის დახურვის არაერთი მცდელობა. მღვდლებისა და აქტიური მრევლის უდიდეს ნაწილი დააპატიმრეს. ტაძარი საბოლოოდ საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა 1934 წელს, შენობაში განათვსეს საწყობი, გაზსაწინააღმდეგ დანადგარების საამქრო, ხოლო 1961 წლიდან ფაბრიკა. მიუხედავად იმისა, რომ შენობა ისტორიის ძეგლების სიაში შედიოდა, მას ბარბაროსულად ექცეოდნენ. XX საუკუნის 80-იან წლებში ფაბრიკის ხელმძღვანელობამ შენობის რემონტი ჩაატარა, აღადგინეს ინტერიერი თავდაპირველი სახით, რის შემდეგაც ტაძარში განათავსეს სამოდელო სალონი და სააქტო დარბაზი. რუსეთში კათოლიკური ეკლესიის ნორმალური მოღვაწეობა აღსდგა XX საუკუნის 90-იან წლებში. 1992 წელს კვალვ დარეგისტრირდა წმინდა სტანისლავის თემი. 1996 წლის 9 აგვისტოს ტაძრის შენობა დაუბრუნდა კათოლიკურ ეკლესიას. რესტავრაცია მიმდინარეობდა დაახლოებით ორი წელი, სტანისლავ ბოგუშ-სესტრენცევიჩის საფლავი გადაიტანეს დასავლეთის ნავის ცენტრში. 1998 წლის 14 ივნისს პოლონეთის პრიმასმა, კარდინალმა იუზეფ გლემპმა აკურთხა ტაძარი. 2005 წელს ტაძარში გაიხსნა მემორიალური დაფა, რომის პაპ იოანე პავლე II-ის პატივისცემის ნიშნად. ტაძარი აგებულია კლასიციზმის სტილში, რომელსაც ამშვენებს დაბალი გუმბათი. ქუჩის მხარეს ფასადებს ამშვენებს სამი პორტიკი. ტაძარი დაგეგმარებაში კვადრატის ფორმისაა. სვეტების ორი კოლონით იყოფა სამ ნავად. გუმბათი შიგნიდან მოხატულია. ტაძარი იტევს 700 ადამიანს. Сайт храма св. Станислава Храм святого Станислава в Санкт-Петербурге: история и современность დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
ვარისი

ვარისი, ვარასი (არაბ. ვარის — მემკვიდრე) — ფეოდალურ საქართველოში უფლებამონაცვლე ზოგადად, კერძოდ კი უფრო შორეული, როდესაც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე არ არსებობდა. ტერმინი „ვარისი“ ხშირად იხმარება XVII—XVIII საუკუნეების საბუთებში. გვხვდება XIX საუკუნეშიც. ვარისი იხსენიება ვახტანგ VI-ის წყალობის სიგელში თბილისის მცხოვრებთადმი (1722), რომლის ძალითაც მემკვიდრეთა წრე გაფართოვდა და მას განაყარი ნათესავები და მოყვრებიც კი მიეკუთვნა. ფურცვლაძე დ., ვახტანგ VI სამემკვიდრეო კანონი, «საბჭოთა სამართალი», 1969, № 3; ფუტკარაძე ი., ფაქტობრივი მფლობელობის დაცვა ფეოდალურ საქართველოში, კრ.: ქართული სამართლის ისტორიის საკითხები, ტ. 3, თბ., 1979, გვ. 124; ფურცელაძე დ., ქსე, ტ. 4, გვ. 303, თბ., 1979