laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აჭარა (ანსამბლი)

„ანსამბლი აჭარა“ — მელიტონ კუხიანიძის სახელობის საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი აჭარაში. ანსამბლმა წარმატებით იმოგზაურა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში: დანია, გერმანია, ბელგია, ესპანეთი, იტალია, პოლონეთი, ბულგარეთი, ბელარუსი, ლატვია, ლიეტუვა, მოლდოვა, ესტონეთი, უკრაინა, რუსეთი, ირანი, კანარის კუნძულები, კვიპროსი, ეგვიპტე, სირია, თურქეთი, სუდანი, ამერიკის შეერთებული შტატები და სხვა. ანსამბლის წარმატების საიდუმლოებაა უნარი იმისა, რომ პროფესიულ დონეზე შეასრულონ ფოლკლორული ცეკვა და სიმღერა, პლასტიკის ენით გადმოცენ მაყურებლისთვის ქართული ეთნოგრფიული კულტურა; სატრფიალო, საბრძოლო, საზეიმო განწყობა, რაც იწვევს მაყურებლის აღტაცებას და დაუვიწყარ შთაბეჭდილებას. ანსამბლის რეპერტუარში საქართველოს ყველა რეგიონის სასიმღერო და საცეკვაო ფოლკლორის ნიმუშებია. ანსამბლი აღჭურვილია მაღალმხატვრული სასცენო კოსტუმებითა და რეკვიზიტებით. ანსამბლი არის მრავალი ფესტივალის და კონკურსის მონაწილე და გამარჯვებული. 1922 წლის 11 ივლისს გაიმართა ანსამბლის პირველი კონცერტი. 1961 წელს ანსამბლის დაარსების 40 წლისთავთან დაკავშირებით დამაარსებლის უკვდავსაყოფად მიენიჭა მელიტონ კუხიანიძის სახელი ანსამბლი შედგება პროფესიონალი მომღერალი მოცეკვავე და მუსიკოსი მსახიობებისაგან. 1994 წელს სახელმწიფო ანსამბლთან დაარსდა ბავშვთა ქორეოგრაფიული ჯგუფები. 2012 წელს სახელმწიფო ანსამბლში ჩამოყალიბდა ბავშვთა მოსამზადებელი ქორეოფრაფიული, მომღერალთა და ქართულ ხალხურ საკრავთა ჯგუფები. თავისი არსებობის პერიოდში მონაწილეობა მიიღეს საერთაშორისო ფესტივალებში როგორც ქვეყანაში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. 2014 წელს გაიხსნა ანსამბლის პირველი ისტორიული მუზეუმი. 2014 წელს გადაღებულია ანსამბლის შესახებ დოკუმენტური ფილმი „დაარსებიდან დღემდე“. 2016 წელს ანსამბლს უსრულდება 95 წელი, რომლის აღსანიშნავად მიმდინარეობს აქტიური მზადება. ხინწკალა ვოისა. ქობულეთური მაყურული. აჭარული მგზავრული. ჩაღმა ჩაყრილო ვენახო. ძველებური მაყრული. (1935 წ.) ჩვენ მშვიდობა. ადილა ალი ფაშა. ლეკებმა რომ დამიჭირეს. ელესა - გოგი ერქომაიშვილი. კუჩხი ბედინერი. ოდოია (პ. ხუბულავა) ვოისა-ჰარირა. მაგნოლია (პ. ხუბულავა) მეგრული ყანური. სვანური ფერხული. ამირანის ფერხული. აფხაზური ქორწილი. შარათინი. იმერული ნადური. სიმღერა იმერელ ფირალზე. ლეჩხუმური მაყრული. მაღლა მთას მოდგა. კახური მრავალამიერი. კახური შემოძახილი. ქუთაისური. ხორუმი აჭარული ქართული მოხევური ქალ-ვაჟთა მთიულური ფარიკაობა სამაია აფხაზური 1957წ. რუსეთი, ქ. მოსკოვი — ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VI მსოფლიო ფესტივალი. 1969 წ. ბულგარეთი — ბურგასის ფოლკლორის მსოფლიო ფესტივალი. გრან პრი. 2006-2007 წწ. სირია — დამასკოს ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალი. გარ პრი. 2011 წ. თურქეთი — ბურსის ფოლკლორი 50-ე საერთაშორისო ფესტივალი-კონკურსი. გრან პრი. 2011 წ. იტალია — ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალი S.I.O.F.F-ის ეგიდით. 2010-2013 წწ. საქართველო — ხობის საერთაშორისო ფესტივალი „სიმღერა სამეგრელოზე“. 2012 წ. თურქეთი — საერთაშორისო ტურისტული გამოფენა „EMITT2012“. 2012-2013 წწ. გერმანია-საფრანგეთი — საქველმოქმედო პროექტი „საქართველო ევროპის ნაწილია“. 2014 წ. ბელარუსი XVII საერთაშორისო ხალხური მუსიკის ფესტივალი „Звiняць цымбалы i гармонiк“. აჭარის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი[მკვდარი ბმული]
ხორუმი (ანსამბლი)

„ანსამბლი ხორუმი“ — საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი. ანსამბლი შეიქმნა 2002 წელს ქალაქ ბათუმში, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ცნობილი ღვაწლმოსილი ქორეოგრაფი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი, ღირსების ორდენის კავალერი, ქართული ეროვნული ქორეოგრაფიის აკადემიის წევრი თემურ ბიბილეიშვილი. ანსამბლმა „ხორუმმა“ ქართული საზოგადოების ყურადღება მიიპყრო, როდესაც მან წარმოადგინა პირველი პრემიერა კონცერტი. ანსამბლს ახასიათებდა მასიურობა, თემატური მრავალფეროვნება, მხატვრული კოსტუმირება, სრულყოფილი მუსიკალური ბენდის თანხლება, თითოეული მოცეკვავის დახვეწილი სასცენო კულტურა და მაღალი ოსტატობით შესრულებული ცეკვები - პრემიერას ესწრებოდნენ ქართული ქორეოგრაფიის გამოჩენილი მოღვაწეები, მოცეკვავეები, კულტურისა და ხელოვნების წარმომადგენლები, რესპუბლიკის მთავრობის წევრები და საზოგადო მოღვაწეები. კონცერტის დამთავრების შემდეგ ხელოვნების მესვეურებმა გამოთქვეს მრავალმნიშვნელოვანი შეფასებები და ბოლოს ჩამოყალიბდა ერთობლივი აზრი, რომ ეს ქართული ანსამბლი უნდა იხილოს სრულიად მსოფლიომ. მას შემდეგ დღემდე 12 წლის განმავლობაში ანსამბლმა იმოგზაურა აზიისა და ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში 38-ჯერ. მას აქვს კონცერტები ჩატარებული საქართველოში ჩამოსული ისეთი მაღალი რანგის სტუმრების პატივსაცემად, როგორებიც იყვნენ აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტი - ჯო ბაიდენი, სახელმწიფო მდივანი - ჰილარი კლინტონი, სენატორი - ჯონ მაკეინი, მსოფლიო ტენორი - დომინგო პლაჩიდო, ხულიო იგლესიასი, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, პოლონეთის პრეზიდენტი - ლეხ კაჩინსკი, ჩეხეთის პრეზიდენტი - მილოშ ზემანი, უკრაინის პრეზიდენტი - ვიქტორ იუშენკო. სტატისტიკის მიხედვით ანსამბლ „ხორუმის“ მიერ ჩატარებული კონცერტები ნახა 20 მილიონამდე უცხოელმა მაყურებელმა, ხოლო სატელევიზიო გადაცემებით მსოფლიოს მოსახლეობის ერთმა მესამედმა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ უცხოეთში ყოველი კონცერტის შემდეგ მაყურებელთაგან ბევრს უჩნდება სურვილი ჩამოვიდეს საქართველოში და საკუთარი თვალით ნახოს ქვეყანა, სადაც ეს ვირტუოზები იბადებიან, იზრდებიან, ვითარდებიან და ახდენენ სასწაულებს. ანსამბლში გაერთიანებულია 80-მდე ექსტრა კლასის მოცეკვავე, რომელთა საშუალო ასაკი 18-19 წელია. 2010 წელს აჭარის მთავრობის გადაწყვეტილებით „ხორუმს“ მიენიჭა „სახელმწიფო ანსამბლის“ სტატუსი. „ხორუმი“ ისეთ ანსამბლებთან ერთად იღებს მონაწილეობას სამთავრობო ღონისძიებებში, როგორებიცაა „საქართველოს ნაციონალური ბალეტი“ და „ერისიონი“. ქართული ვაჟთა მოხეური აჭარული სატრფიალო - „განდაგანა“ ხორუმი ქალთა „ნარნარი“ ხევსურული „ფარიკაობა“ აფხაზური „შარათინი" ოსური „სიმდი“ ქალაქური ფოლკლორული „კინტოური“ აჭარელ ქალთა „გოგმანი“ „ხანჯლური“ მთიელ ქალ-ვაჟთა „შეჯიბრი“ სვანური „ცერული“ ყაზბეგური „ფერხული“ „სამაია“ „ლაზური“ 2010 წელს - იტალია, ქ. აგრიჯენტო (4500 ევროს პრიზი) 2010 წელს - იტალია ქ. კასტრო - (ოქროს პრიზი); 2013 წელს - რუმინეთი, ქ. პიტესტი (3000$ პრიზი). თითოეულ ფესტივალში 20-22 ქვეყანა მონაწილეობდა. ხორუმი დაარქივებული 2020-08-14 საიტზე Wayback Machine. ხორუმი[მკვდარი ბმული]
ქარიმბეილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ქარიმბეილი შეიძლება აღნიშნავდეს: ქარიმბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში. ქარიმბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ფუზულის რაიონში. ქარიმბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში. ქარიმბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში. ქარიმბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, სალიანის რაიონში.
ხუტა ბერულავა

ხუტა მიხეილის ძე ბერულავა (დ. 10 დეკემბერი, 1924, ზუგდიდი — გ. 27 სექტემბერი, 2004, თბილისი) — ქართველი პოეტი. მისი პირადი არქივი 2009 წლის 17 მარტიდან ინახება საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი, შემდეგ მაქსიმ გორკის სახელობის მოსკოვის ლიტერატურის ინსტიტუტი (1952). იყო გამომცემლობა „ნაკადულის“ დირექტორი, ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქტორი. 1967-1979 წლებში გამომცემლობა „განათლების“ დირექტორი. ლექსებს 1941 წლიდან აქვეყნებს, პირველი კრებული 1944 წელს გამოვიდა. პოპულარული გახდა მეორე მსოფლიო ომის გმირებისადმი მიძღვნილი მისი ლექსები („ამხანაგო მიშაკოვ, ძმაო შალამბერიძევ“, 1941; „ვარსკვლავეთს მოსწყდა ვარსკვლავი“, 1945). ბერულავას პოეზია მრავალმხრივია („მამულიშვილთა მოსაგონარი“, 1947; „უკრაინაში, დნეპრის წინაშე“, 1949; პოემა „რუსული გული“, 1950-1954), „სიმღერა ვარსკვლავებზე“ (1953); საქართველოს წარსულს ეძღვნება ლექსების ციკლი „ვარძიის გზაზე“ (1946), პოემა „კოლხური ლეგენდა“ (1943-1955), „ამბავი თბილისის დაბადებისა“ (1964). ბერულავა წერდა ბავშვებისთვისაც, თარგმნის რუს და სხვა ეროვნების პოეტებს. ბერულავას ნაწარმოები თარგმნილია უცხო ენებზე. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით. ალექსანდრე ბერულავა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 334. ხუტა ბერულავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ ხუტა ბერულავა, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი[მკვდარი ბმული]
აკვასი აფრიფა

აკვასი ამანკვა აფრიფა (ინგლ. Akwasi Amankwaa Afrifa; დ. 24 აპრილი, 1936, მამპონგი, ოქროს ნაპირი — გ. 26 ივნისი, 1979, ტეშის სამხედრო პოლიგონი, აკრა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, განის გათავისუფლების ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარე 1969 წ. საპრეზიდენტო კომისიის თავმჯდომარე 1969-1970 წწ. დაიბადა 1936 წლის 24 აპრილს, ტომის ბელადის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ადგილობრივი პრესვიტერიანულ სკოლაში. 1957-1570 წლებში სამხედრო სამსახურშია. 1967-1969 წლებში ფინანსების, ვაჭრობისა და ეკონომიკის მინისტრია. 1969 წლის 2 აპრილს ჯოზეფ ანკრას გადადგომის შემდეგ დაიკავა სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობა. 1970 წლის 30 ივლისს განის ეროვნულმა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება დაეშალა საპრეზიდენტო კომისია და დაენიშნა ახალი არჩევნები. აკვასი აფრიფა გადადგა და წავიდა დიდი პოლიტიკიდან. პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება ახალ არჩევნებამდე დაევალა ნიი ამაა ოლენუს. პრეზიდენტად კი აირჩიეს ედუარდ აკუფო-ადო. 1979 წლის 18 ივნისს აირჩიეს ეროვნული კრების წევრად. თუმცა გადატრიალების გზით ხელისუფლებაში მოსულმა ახალმა ხელისუფლებამ დაპატიმრა და 26 ივნისს სიკვდილით დასაჯა კიდევ ერთ ყოფილ პრეზიდენტ ფრედერიკ აკუფოსთან ერთად. Afrifa, Akwasi Amankwaa (1966). The Ghana Coup, 24 February 1966. London: Frank Cass. ASIN B000H45GBC. OCLC 860314. Ocran, Albert Kwesi (1968). A Myth Is Broken: An Account of the Ghana Coup d’Etat of 24 February 1966. Longmans. ISBN 978-0-582-64523-3.(ინგლისური) Jackson, Kofi A. (April 1999). When Gun Rules. Woeli Pub Serv. ISBN 978-9964978570. ((ინგლისური)) Killick, T. (1978), Development Economics in Action: Economic Policies in Ghana, London: Heinemann, 392 pages (ინგლისური) Wolf-Rüdiger Baumann, Gustav Fochler-Hauke: Biographien zur Zeitgeschichte seit 1945. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1985, ISBN 3-596-24553-2 (Jubiläumsband zur 25. Ausgabe des «Fischer-Weltalmanachs») (გერმანული)
განა-საქართველოს ურთიერთობები

განა-საქართველოს ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს განასა და საქართველოს შორის. განასთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1992 წლის 4 დეკემბერს. ჯონ ევუნთომაჰ ბავაჰი — (2001 – 2004) გენერალი ფრანცის იაჰია მაჰამა — (2004 – 2007) ედვარდ აპაუ მანტეი — (2007 –2011) აჰმედ მოჰამმედ ჰასსანი — (2011 – 2013) ალჰაჯი ბავა გუბერტი — 2013 წლიდან 2011 წლამდე განის ელჩის რეზიდენცია იყო მოსკოვში, 2011 წლიდან - თეირანშია. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო დაარქივებული 2016-05-01 საიტზე Wayback Machine.
მაქსიმე ბერძნიშვილი

მაქსიმე დავითის ძე ბერძნიშვილი (დ. 21 აგვისტო, 1889, თბილისი ― გ. 27 აპრილი, 1967, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და საზოგადო მოღვაწე. 1910 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1912-1916 წლებში სწავლობდა ვარშავის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. მუშაობდა მდივნის მოადგილედ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობაში. 1918 წლიდან მასწავლებლობდა. 1921-1925 წლებში მუშაობდა შრომის სახკომში, განსახკომში, თბილისის აღმასკომის სახალხო განათლების განყოფილებაში. დიდი შრომა გასწია ქართულ საადმინისტრაციო-საკანცელარიო ტერმინოლოგიის შესაქმნელად. 1925-1932 წლებში იყო საქართველოს წიგნის პალატის გამგე, შემდეგ გამგის მოადგილე. მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა წიგნის პალატის ორგანოები: „ბიბლიოგრაფიის მოამბე“, „წიგნის მატიანე“, „გაზეთის მატიანე“. 1932-1934 წლებში ბერძნიშვილი მუშაობდა ქართული ენციკლოპედიის რედაქციაში სიტყვანის განყოფილების გამგედ. 1937 წელს მონაწილეობდა რუსულ-ქართული ლექსიკონის შედგენაში. 1934-1954 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სოხუმის, გორისა და ცხინვალის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში კითხულობდა ლექციების კურსს ძველი აღმოსავლეთისა და საბერძნეთ-რომის ისტორიაში. 1945 წლიდან მუშაობდა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლიგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. მისი გამოკვლევა „ქალაქ ფაზისის ისტორიისათვის“ (1941, გამოქვეყნდა 1969 წელს) პირველი ქართული მონოგრაფიაა ანტიკური ხანის საქართველოს ქალაქების შესახებ. პარალელურად ბერძნიშვილი იკვლევდა XIX საუკუნის საქართველოს საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობის და საზოგადოებრივი აზრის ისტორიას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 337. ა. ბარამიძე. ისტორიკოსი მაქსიმე ბერძნიშვილი, თბილისი, 1989. მაქსიმე ბერძნიშვილი, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 412-413. ვიკიწყაროში არის სტატია: მაქსიმე ბერძნიშვილი მაქსიმე ბერძნიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მაქსიმე ბერძნიშვილის ბიოგრაფია დაარქივებული 2019-05-05 საიტზე Wayback Machine.
ჩანგი

ჩანგი — ქართული ხალხური სიმებიან-ჩამოსაკრავი საკრავი. ჩანგი არფის მსგავსი ერთ-ერთი უძველესი საკრავია. არსებობს 6, 7, 9 (ან უფრო მეტი) სიმიანი ჩანგი. ჩანგის სიმები მზადდება ძუისგან და ისინი სხვადასხვა სიგრძისაა. ჩანგი ამჟამად შემორჩენილია საქართველოს მხოლოდ ერთ კუთხეში, სვანეთში. ჩანგი შედგება ორი ძირითადი ნაწილისაგან: კორპუსისა და დამხმარე ნაწილებისაგან, რომელთაც შეადგენენ ღილაკები და მოქლონები. საყურადღებოა ის პროპორციები, რასაც იცავენ ჩანგის მკეთებელი ოსტატები საკრავის დამზადების დროს. კორპუსი შედგება ჰორიზონტალური და ვერტიკალური ნაწილებისაგან. ჰორიზონტალური ნაწილი, რეზონატორი, გრძელი ამოღრუებული ხისგან კეთდება და ნახევარცილინდრის ფორმა აქვს. მასზე დაკრულია დაახლოებით 4მმ სისქის თავფიცარი, რომელიც შუა ადგილას ოდნავ ამობურცულია და აქვს 6 ნახვრეტი ღილაკებისათვის, რომლებზეც სიმების ერთი ბოლოა მიმაგრებული. ისინი რეზონატორის კიდეებისგან თანაბარი მანძილითაა დაშორებული. ვერტიკალური ნაწილი სწორი და ბრტყელია. მასზე გაკეთებულია ნახვრეტები მოქლონებისათვის. ვერტიკალური ნაწილის ბოლო ჩასმულია ჰორიზონტალურში. მათი შეერთეებით იქმნება მართი კუთხე. ორივე ნაწილზე სიმების პარალელურად მიმაგრებულია ხის პატარა ჯოხი. სიმების რაოდენობა ექვსი ან შვიდია. ჩანგი სვანეთში მეტად პოპულარული საკრავია. ჩანგს „მწუხარების“ საკრავად თვლიან. ერთ-ერთი მთხრობელის სიტყვით, ჩანგზე უკრავდნენ მწუხარების შესამსუბუქებლად. ჩანგის მწუხარების საკრავად აღიარებასთან დაკავშირებით უნდა გავიხსენოთ თქმულება ჩანგის შესახებ. ეს გადმოცემა ჩანგის გამოგონებას მიაწერს ვინმე მოხუცს, რომელსაც შვილი დაეღუპა. ჩანგის ტანი ახალგაზრდის მკლავია, სიმები - მისი თმები, ხოლო ჩანგის ნაღვლიანი ხმა - მწუხარე მამის ცრემლები. სვანურად ჩანგს „შიმეკვშე“-საც ეძახიან, რაც ნიშნავს „მოტეხილ ხელს“. ეს სახელწოდება აღნიშნულ გადმოცემას უნდა უკავშირდებოდეს. სვანური ჩანგი უძველესი სიმებიანი საკრავია, რომლის არსებობაც დასტურდება ძვ. წ. IV ათასწლეულიდან. განსაკუთრებით საინტერესოა ქართველთა წინაპრების მონათესავე წინა აზიის ხალხების - შუმერების (და მათი მემკვიდრეების) ანალოგიური საკრავები. ამ ხალხების ნათესაობის დამადასტურებელ სხვა მონაცემებთან ერთად საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ სვანური ჩანგი არა მარტო ანალოგიას პოულობს შუმერულ არფასთან, არამედ ემთხვევა მას. არფის წარმოშობის შესახებ გამოთქმულია მოსაზრება, რომ იგი მშვილდისაგან არის წარმოშობილი. მშვილდი ერთი რომელიმე ხალხის საკუთრება არ ყოფილა, ამდენად არფა მისგან წარმოიშვა სხვადასხვა ხალხებში დამოუკიდებლად. არფის ტიპის საკრავები გავრცელებული იყო ძველი აღმოსავლეთის ქვეყნებში: ეგვიპტეში, შუმერში, ბაბილონში, ირანში, ჩინეთსა და საბერძნეთში. ძირითადად, ჩანგს ამზადებენ წიწვიანი ხის ჯიშებისაგან. უფრო ხშირად გამოიყენება ნაძვი, აგრეთვე ფიჭვი, იშვიათად სოჭი. ჩანგზე უმეტესად ქალები უკრავენ. ჩანგი, უპირველეს ყოვლისა, სააკომპანემენტო საკრავია. ჩანგის თანხლებით სრულდება სოლო სიმღერები. სოლო ჰანგები ჩანგზე წარმოადგენენ სვანურ ხალხურ საფერხულო სიმღერების ტრანსკრიფციას და არა წმინდა ინსტრუმენტულ მელოდიებს. როგორც აკომპანირებისას, ისევე სოლო ჰანგების შესრულებისას გამოიყენება მხოლოდ ერთი ჩანგი, ორი ან მეტი ჩანგის გაერთიანება ანსამბლად სვანეთის სინამდვილეში არ დასტურდება. მაგრამ ჩანგისა და ჭუნირის ანსამბლად გაერთიანება ხშირია. სხვაგვარ ანსამბლში ჩანგი არ გვხვდება. ჩანგი ჩანგი ჩაგი მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა“, თბ., 1970
განის ქალაქების სია

ცხრილში წარმოდგენილია განის ქალაქების სია. ↑ 1.0 1.1 1.2 Ghana Statistical Service, 2000 population and housing census: special report on urban localities, Accra 2002 ↑ 2.0 2.1 World Gazetteer online. World-gazetteer.com.
ბუკი

ბუკი — სამხედრო-სასიგნალო საკრავი. ბუკის ხმიანობის გამოსახატად ძველ ძეგლებში სხვადასხვა გამოთქმა გვხდება. მაგალითად, „შაჰნამეში” ქექაოზის მაზანდარანს გამგზავრების აღწერისას ნათქვამია: „მეორეს დღეს გაემართნეს ქოსსა ჰკრეს და ბუკი ყუირსა”. იქვე გვხდება: „დარაზმეს და ბუკსა სცემდეს, გამოიღებს ქოსი ხმასა”. ბუკის ხმობა „იოსებ ზილიხანიანის” მეორე ვერსიაშიც არის: “მათ დროშები გაუშალეს, ქოსსა სცემდეს, ბუკი ხმობდეს”. სულხან-საბა ორბელიანსაც თავის იგავ-არაკებში მოხმობილი აქვს ბუკის ცემა: „თუმცა ამ საკრავს ხმობა და ყუირილი უფრო შეეფერება, ვიდრე ცემანი საყვირთა" ს.ორბელიანის განმარტებით საყვირთა სახეობანი ერთმანეთისაგან ზომითაც განირჩეოდნენ, მაგალითად: „ბუკი საყვირია დიდი”, ხოლო „ზროხაკუდი საყვირია მომცრო”. ბუკი გაკეთებულია თუნუქისაგან (თითბერი). მილძაბრიდან საყვირის პირველ ნახევრამდე ჩასმულია ხის შტამბი. მეორე ნახევარში შიდა მხარეს კი ბოლომდე მიმაგრებულია თუნუქის მილი. საყვირის სიმაღლეა 1270 მმ. მილძაბრის დიამეტრი 220 მმ. ჩაბერვის ადგილი 28 მმ. „ვეფხისტყაოსნიდან“ ირკვევა, რომ მეფედ კურთხევის დროს ბუკის კვრა წესად იყო მიღებული. მაგალითად, როდესაც როსტევანმა თინათინი თანამოსაყდრედ (ხელმწიფედ) დასვა: „ბუკსა ჰკრეს და წინწილანი დაატკბობდეს ტკბილთა ხმათა“, ან „ბუკსა ჰკრეს და მეფედ დასვეს, ქოსნი ჰხმასა დაატკბობდეს”. ბუკი უმეტესად ლაშქრობისას გამოიყენებოდა. „ვეფხისტყაოსანში” ნათქვამია: „გამოჩნდეს, სცემდეს ტაბლაკსა, ბუკმან ხმა გააზერაო”, ხოლო „ვისრამიანში” რამინის ლაშქრად გამგზავრების აღწერილობაში აღნიშნულია: „გაემართნეს დიდითა ლაშქრითა, ასაყრელთა ბუკთა სცემდეს, ქოს-ალამნი ჯეონისამებრ მოდიოდეს”, ე. ი. ბუკს ისე ახმაურებდნენ, რომ ყველას სცოდნოდა ჯარის აყრა-გამგზავრებისთვის მზადების დაწყება. ლაშა-გიორგის არზრუმის მხარეს ლაშქრობის დროსაც იქაურებმა „ვითარცა განთენდა, ჰკრეს ბუკთა და დაფდაფთა (დაირა) და შეიქმნა ხმა ქალაქთა შინა, დამასკუნელნი სისხლთა, მათთა დათხევისანი”. თამარ მეფის პირველი ისტორიკოსი მოგვითხრობს, რომ ირანში ლაშქრობიდან საქართველოში დაბრუნებულ ძლევამოსილ ჯარს თამარი „მიეგება ზეიმითა და დიდებითა: იყო ხმა ბუკთა და დუმბულთა”. რასაკვირველია, მაშინაც კარგად ესმოდათ, რომ ბუკის ხმა მეტისმეტად ძლიერი და გამაყრუებელი იყო. ამიტომ ბუკთა ტკრციალი ლხინისა და ნადიმის დროს უმთავრესად ზეიმის გამომხატველი უნდა ყოფილიყო. ეს გარემოება თვით შოთა რუსთაველსაც აქვს აღნიშნული. მგოსნის სიტყვით: „სცემენ ბუკსა და ტაბლაკსა, მოსამატებლად ზარისად”. სამეგრელოში ბუკს დიდი დღესასწაულების დროს უკრავდნენ, მაგალითად, სააღდგომო ლიტანიას წინ ორი მებუკე მიუძღოდა ხოლმე, არქანჯელო ლამბერტის (იტალიელი მისიონერი) ცნობით: „ნათლიღების დღესასწაულის წყალკურთხევის ლიტანიობის დროს წირვა რომ დასრულდება, მთელი პროცესია მახლობელ მდინარეზე მიდის, რათა დიდის ამბით წყალი აკურთხოს. ყველაზე წინ მედროშე მიდის, რომელსაც ხელში დროშა უჭირავს. მას მისდევს ორი კაცი, რომელნიც ბუკს უკრავენ და ბოლოს მიდის დანარჩენი ხალხი”. ჩხიკვაძე, გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 556. ბუკი მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა“, თბ., 1970 ↑ Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-02-20. ციტირების თარიღი: 2014-06-17. ↑ http://www.hangebi.ge/eng/buki.html
კონვერსიული აშლილობა

კონვერსიული აშლილობა — ისტერია, რომელიც XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაიწყო. დიდი წვლილი ფრანგ მეცნიერებს მიუძღვით. შემდეგ ზიგმუნდ ფროიდმა იხმარა ტერმინი „კონვერსია“, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე წარმოდგენას იმის შესახებ, რომ პაციენტისთვის მიუღებელი ფსიქიკური მდგომარეობანი ნეიტრალდება სომატურ (ფიზიკურ) ჩივილებად მათი გარდაქმნის შედეგად. კონვერსიული აშლილობის კლინიკური სურათის გამოვლენა ნაირსახოვანი და ცვალებადია. ავადმყოფს ახასიათებს გუნება-განწყობის ხშირი, ადვილი და სწრაფი ცვლა თვალსაჩინო მიზეზის გარეშე, ჭირვეულობა, ეგოცენტრიზმი, ექსტრავაგანტურობა, ავადმყოფურად ძლიერი ფანტაზია, თვითშთაგონება. ასეთი პიროვნება ცდილობს განაცვიფროს ირგვლივმყოფნი და მათი ყურადღების ცენტრში იყოს ხშირად იმპულსურად იქცევა, ემოციებს გადაჭარბებული თეატრალური ფორმით გამოხატავს. ხშირია სომატოფორმული აშლილობისათვის დამახასიათებელი - კუჭ-ნაწლავის (ტკივილი მუცლის არეში, გულისრევა, უსიამოვნო გემო პირში), გულ-სისხლძარღვთა (ქოშინი დაძაბვის გარეშე, ტკივილი გულმკერდის არეში), შარდ-სასქესო (ხშირი შარვა) დაავადებათა სიმპტომები. კონვერსიულ აშლილობათაგან თავს იჩენს ერთი ან მეტი ნევროლოგიური სიმპტომი, რომლებიც ნებითი მოძრაობისა და მგრძნობელობის დარღვევებს უკავშირდება. გარდა ამისა, ვითარება კრუნჩხვითი გულყრები გონების დააუკარგავად, მოტორული აღგზნების ქარიშხალი, ტრიმზი (საღეჭი კუნთების სპაზმი), ყრუ-მუნჯობა. აღნიშნული სიმპტომები არ არის განზრახ გამოწვეული (სიმულირებული). მათი არსებობა უშუალოდა არის დაკავშირებული ფსიქოლოგიურ კონფლიქტთან ან სტრესულ ფაქტორებთან. დიდი საოჯახო სამედიცინო ენციკლოპედია, თბ., 2015
ქარიმბეილი (ბაბექი)

ქარიმბეილი (აზერ. Kərimbəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 495 კაცი.
ნიკოლოზ ბერძნიშვილი

ნიკოლოზ გიორგის ძე ბერძნიშვილი (ბერძენოვი) (დ. 16 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 4 სექტემბერი], 1829, სოფ. არდონი, ახლანდელი ჩრდილოეთი ოსეთი ― გ. 1874, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ეთნოგრაფი და კრიტიკოსი. დაიბადა ქართველი მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა ვლადიკავკაზის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში. XIX საუკუნის 50-60-იან წლებში აქტიურად თანამშრომლობდა გაზეთ „კავკაზში“, რომელსაც ერთხანს კიდეც რედაქტორობდა. ბერძნიშვილს ეკუთვნის დიდი ნაწილი რუსულ ენაზე გამოცემული წიგნისა — „თბილისი ისტორიული და ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით“ (1870) და გამოკვლევა (რუსულ ენაზე) „სულხან-საბა ორბელიანის მოგზაურობა ევროპაში“ (1869), აგრეთვე ეთნოგრაფიული ნარკვევები საქართველოსა და ჩრდილოეთ ოსეთზე. 1864–1874 წლებში იგი კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის წევრი იყო და მონაწილეობდა ამ კომისიის „აქტების“ შედგენაში. საყურადღებოა "კავკაზში" 1857–1859 წლებში გამოქვეყნებული მისი ლიტერატურული-კრიტიკული წერილები. ბერძნიშვილი ქართული რეალისტური სალიტერატური კრიტიკის ერთ-ერთი პირველი წარმომადგენელია. მან ყურადღება გაამახვილა სინამდვილის მხატვრული ასახვის, ეროვნული თემატიკის მნიშვნელობის, ტიპურობის საკითხებზე, მთარგმნელობითი მუშაობის პრინციპებზე და სხვა. ჭუმბურიძე ჯ., ქართული კრიტიკის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1974; Бакрадзе Д. З., Бердзенов и его литературная деятельность, Тфл., 1874; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 337.
ნჯესუთი

ნჯესუთი (ინგლ. Njesuthi) — მთა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. ნჯესუთის მთა მდებარეობს აფრიკის კონტინენტის სამხრეთში (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში). მდებარეობს დრაკონის მთებში, ლესოთოს სახელმწიფოდან ჩრდილო-აღმოსავლეთში. იგი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის უმაღლესი წერტილია. სიმაღლე შეადგენს 3410 მეტრს ზღვის დონიდან. South Africa Tours and Travel: Geography of South Africa Oxford Business Group: South Africa: Country Profile — Geography, History, Government and Politics დაარქივებული 2009-04-03 საიტზე Wayback Machine. ↑ Peakbagger.com
ქიულთეფე (მრავალმნიშვნელოვანი)

ქიულთეფე შეიძლება აღნიშნავდეს: ქიულთეფე — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში. ქიულთეფე — ისტორიულად დასახლებული პუნქტი ფუზულის რაიონში. I ქიულთეფე — არქეოლოგიური ძეგლი ნახიჩევანიდან 8 კმ-ში. II ქიულთეფე — არქეოლოგიური ძეგლი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. ქიულთეფე — არქეოლოგიური ძეგლი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.
ჟორა-დე-სუსი

ჟორა-დე-სუსი (რუმ. Jora de Sus) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 51 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 903 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ზაჰორენი

ზაჰორენი (რუმ. Zahoreni) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 112 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 359 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ზორილე (ორჰეის რაიონი)

ზორილე (რუმ. Zorile) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 60 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 793 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ივანჩა (ორჰეის რაიონი)

ივანჩა (რუმ. Ivancea) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 149 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 138 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
იზვოარე (ორჰეის რაიონი)

იზვოარე (რუმ. Izvoare) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 156 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 364 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ინკულეცი

ინკულეცი (რუმ. Inculeţ) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 42 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 175 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ისაკოვა (ორჰეის რაიონი)

ისაკოვა (რუმ. Isacova) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 219 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 175 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
კამენჩა

კამენჩა (რუმ. Camencea) — სოფელი მოლდოვაში, ორჰეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 129 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 956 ადამიანს შეადგენდა. მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა ორჰეის რაიონი მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები