laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აბდულმესიანი

„აბდულმესიანი“ — ძველი ქართული ლიტერატურის კლასიკური ეპოქის ძეგლი, სახოტბო ოდების კრებული, რომლის ავტორად მიჩნეულია იოანე შავთელი. ძეგლში მოხსენებული სხვადასხვა ისტორიული რეალიის მიხედვით (ტრაპიზონის სამეფოს დაარსება, ბასიანის ბრძოლა) იგი შექმნილი უნდა იყოს XIII საუკუნის პირველ ათწლეულში. თხზულებაში თამარ მეფესთან ერთად შექებულია მისი მეუღლე დავით სოსლანი, რასაც ადასტურებს იგივე ისტორიული რეალიები, ნაწარმოების იდეოლოგიური მიმართულება და მისი ზოგი ხელნაწერის სათაურიც. ამ ტრადიციული თვალსაზრისისაგან განსხვავებით ნ. მარს „აბდულმესიანი“ დავით აღმაშენებლის ქებად მიაჩნდა. კ. კეკელიძეს მიაჩნდა, რომ თხზულებაში დავით აღმაშენებელთან ერთად შექებულია თამარ მეფე, ამასთან იზიარებდა ძველ ქართველ მეცნიერთა (იოანე და თეიმურაზ ბაგრატიონების და სხვა) შეხედულებას, რომ „აბდულმესიანი“ სხვა, დაკარგული ნაწარმოების სახელწოდებაა და არა ამ თხზულებისა. შ. ნუცუბიძის აზრით კი, სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდა ორი შავთელი, რომელთაგან პირველმა დავით აღმაშენებლის ქება შეთხზა, მეორემ კი - თამარ მეფისა და დავით სოსლანის ქება. ამ ორი თხზულების შერწყმის შედეგად წარმოიშვა „აბდულმესიანის“ სახელით ცნობილი, ჩვენამდე მოღწეული კრებული. საკითხის საბოლოო გადაწყვეტას ართულებს ისიც, რომ ხოტბათა ტექსტმა გვიანდელი (XVIII-XIX სს.) და საგრძნობლად შებღალული ხელნაწერებით მოაღწია. მრავალ გაუგებრობას დაუდო სათავე იაკობ დუმბაძემაც (XVII ს.). მან თხზულება არჩილ მეფის ხოტბად გადააკეთა, ტექსტში თამარის სახელი წარხოცა და ავტორობაც მიისაკუთრა. „აბდულმესია“ თხზულების სახელწოდება და შექებული გმირის ეპითეტი უნდა იყოს (აბდ ალ-მესიჰ, არაბულად - მონა მესიისა, ქრისტესი) და არა ავტორის ზედწოდება, როგორც ადრე ეგონათ დავით რექტორს, პ. იოსელიანსა და სხვებს. მას თხზულების გმირად მიიჩნევს ერთ-ერთი უძველესი წყაროც - „ვეფხისტყაოსნის“ ბიბლიოგრაფიული სტროფი [(უქია) „აბდულმესია - შავთელსა...“]. აბდულმესიანი საკარო პოეზიის ტიპობრივი ნიმუშია, რომელშიც შექებულია მეფე-პატრონთა ქველი საქმეები. „აბდულმესიანში“ გატარებულია იმ დროისთვის პროგრესული იდეა ძლიერი, ცენტრალიზებული სახელმწიფოსი, რომელსაც წარმართავს ღვთით დადგენილი თვითმპყრობელი მეფე. ღრმა ეროვნულ სულისკვეთებასთან ერთად თხზულების მსოფლმხედველობრივი საფუძველია აღიარება ძლიერი ქართული სახელმწიფოსი, რომელსაც იმდროინდელ ახლო აღმოსავლეთში განსაკუთრებული მისია - ქრისტიანობის დაცვა-განმტკიცება ეკისრებოდა. თავისი მესიანისტური კინცეფციით „აბდულმესიანი“ ეხმაურება კლასიკური ხანის სხვა ძეგლებს. მისი იდეოლოგიური მიმართულების აშკარა პარალელი დასტურდება თამარისავე ეპოქის საისტორიო თხზულებებში. ხოტბები დაწერილია ამაღლებული, მწიგნობრული სტილით. ავტორი ამჟღავნებს ფართო და ღრმა განსწავლულობას. ცაიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 23-24. ცაიშვილი ს., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 26.
იანტბელიძე

საკუთარი სახელი იანტბელიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს შემდეგი პიროვნებებიდან: ივანე იანტბელიძე — თელავის სახელმწიფო თეატრის ქართველი მსახიობი. იანტბელიძეები — სტატია გვარის შესახებ.
ემანუელ ადებაიორი

შაი ემანუელ ადებაიორი (დ. 26 თებერვალი, 1984), ცნობილი, როგორც ემანუელ ადებაიორი — ტოგოელი ფეხბურთელი, რომელიც თავდამსხმელად თამაშობს ტოტენჰემ ჰოტსპურში (იჯარით „მანჩესტერ სიტიდან“). იგი ამავე პოზიციაზე თამაშობდა ტოგოს ეროვნულ ნაკრებში, სანამ სანაკრებო კარიერა არ დაამთავრა 2010 წლის 12 აპრილს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ემანუელ ადებაიორი Adebayor Manchester City Videos დაარქივებული 2018-10-08 საიტზე Wayback Machine. Profile დაარქივებული 2014-04-20 საიტზე Wayback Machine. at Arsenal.com BBC World Service: African Footballer of the Year 2008 Emmanuel Adebayor Profile & Stats on ESPN Soccernet დაარქივებული 2010-04-14 საიტზე Wayback Machine.
მცხეთა-პარკი

მცხეთა-პარკი — სპორტული სტადიონი მცხეთაში, საქართველო. ძირითადად გამოიყენება საფეხბურთო მატჩებისათვის. არის „ვიტ ჯორჯიას“ საშინაო მოედანი. იტევს 2,000 მაყურებელს. 2011 წლამდე იტევდა 3 000 მაყურებელს, რადგან იყო ხის გრძელი სკამები, ხელოვნური საფარის ნაცვლად იყო ბუნებრი, რომელიც ბოლო პერიოდში ცუდ მდგომარეობაში იყო, რის გამოც 2008-2009 წლის სეზონისთვის ფეხბურთის პროფესიონალურმა ლიგამ არ დართო მატჩიბის გამართვის ნება „ვიტ ჯორჯიას“. 2009 წლის 9 ივნისს „ვიტ ჯორჯიასა“ და ფეხბურთის ფედერაციას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, ხელი მოაწერეს „ვიტ ჯორჯიას“ პრეზიდენტმა გურამ რუხაძემ და ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტმა ნოდარ ახალკაცმა, შეთანხმების მიხედვით ფეხბურთის ფედერაცია მოედნის საფრის დაგების ვალდებულებას იღებდა, რომელსაც უეფა გზავნიდა საქართველოში პროგრამა "ჰეთთრიკის" ფარგლებში, ხოლო კლუბის მხარემ ვალდებულება აიღო გასახდელების, ტრიბუნის და მესერის რეაბილიტაციის. მინდვრის დაგება დროში გაიწელა, მისი მიზეზი იყო ფეხბურთის ფედერაციაში მომხდარი ცვლილებები, თუმცა 2010 წელს დაიგო ხალიჩა, რომელზეც ქვიშა და კაუჩუკი მოგვიანებით 2011 წელს დაიყარა. ტრიბუნაზე დამონტაჟდა ინდივიდუალური სკამები, რომლებიც „ვიტ ჯორჯიას“ ტრადიციულ ფერებში, თეთრსა და მწვანეშია, გარემონტდა და თავიდან გადაიხურა ვიპ-ლოჟა, სადაც დამონტაჟდა ტყავის სკამები, ხოლო მის ქვემოთ პრეს ლოჟა განლაგდა, სტადიონზე მუშაობს უკაბელო ინტერნეტი. განახლებული მცხეთა პარკი გაიხსნა 2011 წლის 6 აგვისტოს, სადაც ერთმანეთს შეხვდენენ „ვიტ ჯორჯია“ და გორის „დილა“, თამაში მასპინძელთა უპირატესობით 4-3 დამთავრდა. სტადიონის რეკონსტურუქციის პროექტი ამით არ დასრულებულა, გეგმაშია განათების სისტემის დამონტაჟება, საპირისპირო მხარეს ტრიბუნის აშენება, სადაც განთავსდება გასახდელები. აშენდება კარის უკანა ტრიბუნები. მცხეთა პარკიდან მოჩანს ჯვრის მონასტერი, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი და სამთავროს დედათა მონასტერი. მცხეთა პარკის აღმოსავლეთი მხარე მცხეთა პარკის დასავლეთი მხარე საქართველოს საფეხბურთო სტადიონების სია
კივი (ხილი)

კივის ისტორია სამხრეთ ჩინეთში ჩენგ კიანგის მინდორზე დაიწყო. ეს ხილი ჩინეთის მეფეებისთვისაც დელიკატესი იყო. პირველად იგი ბრიტანელებმა იგემეს, რის შემდეგაც მის შესახებ ხმა შორს გავარდა, თუმცა მათ მხოლოდ 1847 წელს მოახერხეს სამშობლოში კივის თესლის წაღება. ამ ქვეყანაში ვერ გაიხარა, კლიმატმა არ შეუწყო ხელი, თურმე კივს სიცივის ეშინია . 1904 წელს ამერიკელებმა მოახერხეს ამ ბუჩქის წაღება, 1906 წელს ახალმა ზელანდიელებმა ამ მცენარის მხოლოდ თესლი მოიპოვეს. ახალ ზელანდიაში ყველაზე კარგად იხარა, იქ მოახერხეს კივის გამრავლება. ახალმა ზელანდიელებმა სელექციით 30 წელიწადში ჩინეთიდან ჩატანილზე გაცილებით დიდი ნაყოფი მიიღეს. სახელი კივი, იმიტომ შეარქვეს რომ ამ ქვეყნის სიამაყეს, უცნაურ, უფრთო და უკუდო ჩიტს მიამსგავსეს. თითქმის მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული, მათ შორის საქართველოშიც.
კედელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

კედელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან: კედელი — არქიტექტურაში. აგურით, ქვით ან სხვა მასალით ნაგები მასიური გამყოფი ბარიერი; კედელი — 1991 წლის ქართული მხატვრული ფილმი; კედელი (სრულად: პინკ ფლოიდი: კედელი) — პინკ ფლოიდის ალბომ The Wall-ზე დაფუძნებული 1982 წლის ფილმი; The Wall (ქართ. კედელი) — პინკ ფლოიდის კონცეპტუალური ალბომი.
აბე

საკუთარი სახელი აბე შეიძლება აღნიშნავდეს: აბე, ერნსტ — გერმანელი ფიზიკოს-ოპტიკოსი. აბე, კობო — იაპონელი მწერალი; აბე, ტომოძი — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი; აბე, სინძო — იაპონიის პრემიერ-მინისტრი (2006–2007). აბე, იგივე აბაი — ქალაქი ძველ საბერძნეთში. აბე — დარტყმითი კრატერი მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ ნაწილში.
ლამაზი მეგობარი (რომანი)

„ლამაზი მეგობარი“ (ფრანგ. Bel-Ami) — გი დე მოპასანის რომანი, რომელიც გამოიცა 1885 წელს. „ლამაზ მეგობარზე“ მუშაობა მოპასანს დაწყებული უნდა ჰქონდეს 1883 წელს, როდესაც გამოქვეყნდა მისი რიგი მოთხრობა და ნარკვევი, სადაც გვხვდება რომანის ზოგიერთი სიუჟეტური ეპიზოდი და იდეური მოტივი. „ლამაზ მეგობარს“ იმთავითვე უაღრესი წარმატება ხვდა წილად. 1885 წლის 8 აპრილს დაიწყო გაზეთ „ჟილ ბლასში“ ფელეტონებად მისი ბეჭდვა, ხოლო უკვე იმავე წლის სექტემბერში მისი 37-ე, 1887 წლის აპრილში კი 51-ე გამოცემა გამოვიდა. აგრეთვე დაუყონებლივ ითარგმნა იგი სხვა ევროპულ ენებზე. გი დე მოპასანი, ლამაზი მეგობარი / თარგმანი ფრანგულით მიხეილ ჯავახიშვილისა, თბ.: „საბჭოთა მწერალი“, 1959. — გვ. 347–348. (ინგლისური) ლამაზი მეგობარი, უფასო ელექტრონული წიგნი Project Gutenberg-სგან. უფასო აუდიოწიგნი (ფრანგული)
დედოფალი მარგო (რომანი)

დედოფალი მარგო (ფრანგ. La Reine Margot) — ალექსანდრე დიუმას ისტორიული ჟანრის რომანი, რომელიც გამოსცა 1845 წელს. რომანი ჰენრიხ ნავარელის სიჭაბუკის პერიოდს ეხება, უფრო კონკრეტულად რომ ვთქვათ, იგი მოიცავს მხოლოდ ორ წელს, იწყება ნავარის მეფის, ანტუან ბურბონის ვაჟის, ჰენრიხ ნავარელისა და საფრანგეთის მეფის, კარლოს IX-ის დის, მარგარიტა ვალუას ქორწინებით (1572 წლის 18 აგვისტო) და მთავრდება კარლოს IX-ის სიკვდილით (1574 წლის 31 მაისი). ეს არის საფრანგეთის ისტორიაში უაღრესად დაძაბული პოლიტიკური პერიოდი — კათოლიკებსა და პროტესტანტებს შორის რელიგიური ომების მეორე პერიოდი, რომელიც ხასიათდება უდიდესი სიმწვავით და გამოხატულებას პოულობს ბართლომეს ღამის ცნობილ ტრაგედიაში, რაც რომანის ამოსავალი წერტილია. ალექსანდრე დიუმა - დედოფალი მარგო; „ნაკადული“, თბილისი, 1973; გვ. 6 (ფრანგული) „დედოფალი მარგო; ტომი I“ — Project Gutenberg-ზე (ფრანგული) „დედოფალი მარგო; ტომი II“ — Project Gutenberg-ზე
გრაფი მონტე-კრისტო

გრაფი მონტე-კრისტო (ფრანგ. Le Comte de Monte-Cristo) — ალექსანდრ დიუმას სათავგადასავლო რომანი, რომელიც გამოიცა 1844-1846 წლებში. მსგავსად ბევრი მისი ნაწარმოებისა, დიუმა ამ რომანშიც იყენებს თავისი თანამშრომელი მწერლის, ავგუსტ მაკეს შეთავაზებულ სიუჟეტებს, რომელიც ძირითადად მოჩვენებებზე წერდა. ნაწარმოები მრავალჯერ იქნა ეკრანიზებული. მოქმედება ვითარდება ახალგაზრდა ედმონ დანტესის გარშემო, რომელიც არის გემის კაპიტნის თანაშემწე და უახლოეს მომავალში უნდა გახდეს გემის კაპიტანი. თუმცა ის ადამიანები, რომელთანაც დანტესი მეგობრობს უდანაშაულოდ დასდებენ ბრალს საფრანგეთის სამეფოს ღალატში. ედმონს საკუთარ ნიშნობაზე აკავებენ და სამუდამოდ გზავნიან ციხესიმაგრე "იფში". ედმონი იქ 14 წელს გაატარებს და ამ დროის განმავლობაში შეშლილად გამოცხადებულ აბატ ფარიას გაიცნობს, რომელიც ბევრ რამეს ასწავლის ედმონს და ამასთან ერთად უანდერძებს უდიდეს ქონებას, რომელიც კუნძულ მონტე-კრისტოზე ინახება. 33 წლის ედმონ დანტესი ციხიდან გაქცევას ახერხებს და აბატის ქონებას პოულობს. თავდაპირველად, ყველა თავის მეგობარს ეხმარება, ხოლო შემდეგ გრაფი მონტე-კრისტოს სახელით შურისძიებას იწყებს ადამიანებზე, რომელთაც ის სამუდამო პატომრობისათვის გაიმეტეს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გრაფი მონტე-კრისტო გრაფი მონტე-კრისტო — Lib.ge-ზე (ინგლისური) „გრაფი მონტე-კრისტო“ — Project Gutenberg-ზე (ინგლისური) გრაფი მონტე-კრისტო, აუდიწიგნი LibriVox-ს მიერ, ხელმისაწვდომია ინტერნეტის არქივში. ↑ Schopp, Claude, Genius of Life, p. 325
ევგრაფ ფიოდოროვი

ევგრაფ სტეფანეს ძე ფიოდოროვი (რუს. Фёдоров, Евграф Степанович; დ. 22 დეკემბერი [ძვ. სტ. 10 დეკემბერი], 1853, ორენბურგი, — გ. 21 მაისი, 1919, პეტროგრადი) — რუსი კრისტალოგრაფი, გეომეტრი, მინერალოგი, პეტროგრაფი და გეოლოგი. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1919). ევგრაფ ფიოდოროვმა 1883 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტი. 1886-1894 წლებში — მუშაობდა გეოლოგიურ კომიტეტში, 1894–1895 წლებში — ურალში სამთო ინჟინრად. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას მოსკოვის სასოფლო-სამეურნეო (1895-1905) და პეტერბურგის სამთო (1896–1900 წლები და 1905 წლიდან) ინსტიტუტებში. 1905–1910 წლებში იყო პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტის პირველი არჩევითი დირექტორი. ფიოდოროვი თანამედროვე სტრუქტურული კრისტალოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. 1890 წელს გამოიყვანა 230 სივრცითი ჯგუფი (ე.წ. ფიოდოროვის ჯგუფი). 1880 წელს დაამუშავა ორწრედიანი გონიომეტრის პროექტი. 1891 წელს გამოიგონა უნივერსალური ოპტიკური ხელსაწყო — ფიოდოროვის მაგიდა. მრავალი შრომა მიუძღვნა თეორიული და რეგიონული პეტროგრაფიის, მინერალოგიის, ფიზიკური გეოლოგიისა და სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიის საკითხებს. 1901-1905 წლებში იყო პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ადიუნქტი, 1896 წლიდან — ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. Начала учения о фигурах, [М.], 1953; Симметрия и структура кристаллов. Основные работы, [М.], 1949 (лит.). ევგრაფ ფიოდოროვი – ბიოგრაფია (რუსული) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 328. Шафрановский И. И., Е. С. Федоров, великий русский кристаллограф, М., 1945(лит.); Кристаллография. Сб., в. 3, Л., 1955; руды института истории естествознания и техники, в. 10, М., 1956, с. 5–84; Универсальный столик Е. С. Федорова. [Сб.], М., 1953. ↑ 1.0 1.1 1.2 Фёдоров Евграф Степанович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 Czech National Authority Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a>
ბოლივიის ეროვნული კონგრესი

ბოლივიის ეროვნული კონგრესი (ესპ. Asamblea Legislativa Plurinacional) — ბოლივიის პარლამენტი. ტერიტორიულად განთავსებულია ბოლივიის დე-ფაქტო დედაქალაქ ლა-პასში. ეროვნული კონგრესი ორპალატიანია: ზედა პალატა – ბოლივიის სენატი (ესპ. Cámara de Senadores) ქვედა პალატა – ბოლივიის დეპუტატთა პალატა (ესპ. Cámara de Diputados) სენატის შემადგენლობაში შედის 36 სენატორი, ხოლო დეპუტატთა პალატა შედგება 130 ადგილისაგან, ბოლივიის სენატი ბოლივიის დეპუტატთა პალატა ბოლივიის პოლიტიკა ბოლივიის კონსტიტუცია ბოლივიის პრეზიდენტი ბოლივიის ეროვნული კონგრესი დაარქივებული 2008-10-19 საიტზე Wayback Machine. ბოლივიის სენატი დაარქივებული 2005-04-01 საიტზე Wayback Machine. ბოლივიის დეპუტატთა პალატა დაარქივებული 2016-02-25 საიტზე Wayback Machine.
ოცი წლის შემდეგ

ოცი წლის შემდეგ (ფრანგ. Vingt ans après) — ალექსანდრე დიუმას რომანი, რომელიც სერიებად გამოიცა 1845 წლის იანვრიდან აგვისტოს ჩათვლით. იგი არის სამი მუშკეტერის გაგრძელება, და რომანის „ვიკონტი დე ბრაჟელონი: ათი წლის შემდეგ“ წინამორბედი. (ინგლისური) „ოცი წლის შემდეგ“ — Project Gutenberg-ზე
კაცი, რომელიც იცინის

კაცი, რომელიც იცინის (ფრანგ. L'Homme qui rit) — ვიქტორ ჰიუგოს რომანი, რომელიც პირველად 1869 წლის აპრილში გამოიცა. იგი რომანს თხუთმეტი თვის განმავლობაში არხის კუნძულებზე ცხოვრებისას წერდა. რომანი ეკრანიზირებულია რამდენიმეჯერ, მათ შორის ყველაზე განთქმულია 1928 წლის ფილმი, რომლის რეჟისორია პოლ ლენი. რომანში აღწერილია XVII საუკუნის დასასრულისა და XVIII საუკუნის დასაწყისის ინგლისის ცხოვრება. ჰიუგო ამხილებს მონარქიის თვითნებობასა და შუასაუკუნეობრივი ფეოდალური ტრადიციების დამცველი არისტოკრატის სისასტიკეს. ვიქტორ ჰიუგო - კაცი, რომელიც იცინის; „ნაკადული“, თბილისი, 1977; გვ. 2 (ინგლისური) „კაცი, რომელიც იცინის“ — Project Gutenberg-ზე
ვანკარანის კულტურა

ვანკარანის კულტურა - კულტურა, რომელიც არსებობდა თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე, პოოპოს ტბის ჩრდილოეთით, ორუროს დეპარტამენტში, ზღვის დონიდან 4 000 მეტრზე, დაახლოებით ძვ.წ. 1 100 წლებში. კულტურამ ურბანული ცივილიზაციის დონეს ვერ მიაღწია. ამ დროისათვის, ცნობილია ამ კულტურის 17 არქეოლოგიური ძეგლი, რომლებიც საცერემონიო ცენტრის ირგვლივ გაშენებულ პატარა სოფლებს წარმოადგენს. ვანკარანის დასახლებები მდებარეობდა გორაკზე, დიამეტრით 75 მეტრი იყო და მოიცავდა ასამდე პატარა სახლს. შენობათა უმრავლესობას ქვის საძირკველი და ალიზის კედლები ჰქონდა. ვანკარანის კულტურა ფლობდა სპილენძის გამოდნობის ტექნოლოგიას, აწარმოებდნენ კერამიკას და ქვის სკულპტურებს, ასევე იყენებდა ობსიდიანს. Bruhns, Karen Olsen. Ancient South America. Cambridge University Press, 1994. McAndrews, Timothy L. Wankarani settlement systems in evolutionary perspective. xiv, 125 pp., maps, tables, illus., bibliogr. La Paz, Pittsburgh: Univ. Pittsburgh, 2005.
კოლიას კულტურა

კოლიას კულტურა — აიმარას ხალხის ერთ-ერთი სამეფო, რომელიც არსებობდა ჩვ.წ. XIII-XV საუკუნეებში, ცენტრალურ ანდებში, ტიტიკაკას ზეგენზე. XV საუკუნეში ის საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავდა და მისი დედაქალაქი იყო ატუნ-კოლია, როდესაც სამეფო ინკების მეცხრე საპა ინკამ, პაჩაკუტიმ დაიპყრო. ინკების იმპერიის შემადგენლობაში ამ რეგიონს კოლიასუიო ეწოდა. კოლიას კულტურა კოლიას კულტურა დაარქივებული 2010-12-18 საიტზე Wayback Machine.
კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო

კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო (ესპ. El Camino Real de Tierra Adentro) — ისტორიული ძეგლი, გზა, რომელიც გადის ამერიკისა და მექსიკის ტერიტორიაზე. სიგრძე 2600 კმ. ერთმანეთთან აკავშირებს მეხიკოსა და სანტა-ფეს. 2010 წელს მექსიკის მხარეს მდებარე გზის 1400 კილომეტრიანი ნაწილი მეხიკოდან ქალაქ პარალამდე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. გზის სიახლოვეს დაცულია უამრავი ეკლესია, ხიდები და ისტორიული დასახლებები. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში El Camino Real de Tierra Adentro National Historic Trail El Camino Real International Heritage Center El Camino Real de Tierra Adentro დაარქივებული 2015-11-13 საიტზე Wayback Machine.
ჩირიპას კულტურა

ჩირიპას კულტურა - ერთ-ერთი უძველესი არქეოლოგიური კულტურა ანდების რეგიონში, ტიტიკაკას ტბის სანაპიროებზე, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. უკანასკნელმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჩირიპას კულტურამ განვითარების სამი ეტაპი გაიარა: ადრეული ძვ.წ. 1500 - ძვ.წ. 1000 წ.წ.. შუა ძვ.წ. 1000 BC. - 800 BC. ძვ.წ. გვიანი ძვ.წ. 800 - 100 ძვ.წ. განვითარების უმთავრეს ეტაპად მიჩნეულია ძვ.წ. 591-116 წლები. აღმოჩენილი ნანგრევების სიგრძე 60 მეტრია, სიგანე 55 მეტრი. მაღალ დონეზე იყო განვითარებული კერამიკა. ნაწარმზე გაკეთებული უფერული ნახატები და გეომეტრიული ფიგურები. 1998 Excavations at Chiripa (C. Hastorf, M. Bandy)[მკვდარი ბმული] MundoAndino Anthropology Web Ring Indian History დაარქივებული 2011-06-06 საიტზე Wayback Machine. Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Early Chiripa დაარქივებული 2008-07-05 საიტზე Wayback Machine. Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Middle Chiripa დაარქივებული 2008-10-15 საიტზე Wayback Machine. Andean Past დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.
იაგული

იაგული (ესპ. Yagul) — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში. ქალაქი დააარსეს საპოტეკებმა ძვ. წ. V საუკუნეში, ხოლო მოგვიანებით დაიპყრეს მიშტეკებმა. ახ. წ. 900 წლისათვის აქ აშენდა რამდენიმე პირამიდა, ხოლო 1300–1400 წლებში რამდენიმე სასახლე. 2010 წელს მიტლას პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში Instituto Nacinal de Antrpología e Historia: Yagul დაარქივებული 2006-06-17 საიტზე Wayback Machine. George And Audrey DeLange: Yagul Archaeological Ruins Oaxaca Mexico, Travel And Tour Photos And Pictures დაარქივებული 2007-06-29 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იაგული
მიტლა

მიტლა (ესპ. Mitla) — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში, ტეუანტეპეკის ყელის ამაღლებულ ნაწილში. მოსახლეობა მიტლაში გაჩნდა ძვ. წ. 500 წელს. მიტლა წარმოადგენს საპოტეკებისა და მიშტეკების კულტურის მნიშვნელოვან ძეგლს. თავისი განვითარების ზენიტში ქალაქის მოსახლეობა 10 ათას კაცს შეადგენდა. 1494 წელს ქალაქი დაიპყრეს აცტეკებმა, ხოლო 1520 წლიდან ესპანელმა კონკისტადორებმა. 2010 წელს იაგულის პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მიტლა Mitla virtual tour on geocities.com The Grecas of Mitla დაარქივებული 2011-01-04 საიტზე Wayback Machine. story and photos on ourmexico.com The DeLanges visit Mitla დაარქივებული 2010-10-11 საიტზე Wayback Machine. , with lots of photos
მოლიოს კულტურა

მოლიოს კულტურა — კულტურა, რომელიც არსებობდა ჩვ. წ. 1000 - 1500 წლებში, ტიუანაკოს კულტურის დაცემის შემდეგ, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. კულტურა განვითარდა პუკინის ხალხის პატარა ქალაქ-სახელმწიფოებში. XV საუკუნეში, აიმარას ხალხის დაპყრობებს გადარჩენილი პუკინის მიწები ინკებმა დაიპყრეს. მოლიოს ხალხი იაგუარს ეთაყვანებოდა. მოლიოს ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული მონუმენტები მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის ჩრდილოეთით, ბოლივიის დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ის მოშორებით. განეკუთვნება 1145-1425 წლებს. შემორჩენილია ასზე მეტი შენობა, ქუჩები და მოედნები. განვითარებული იყო კერამიკა. ზრდასრულ ადამიანებს კრძალავდნენ ინდივიდუალურად, სამარხ კოშკებში (ჩულპა), რომლებიც ქვისა და ალიზისგან იყო აგებული, ხოლო ბავშვებს საკუთარი სახლების იატაკის ქვეშ. მოლიოს კულტურა[მკვდარი ბმული]
მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა

მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა (ესპ. La Cultura de Las Lomas Hidráulica) ან ლიანოს-დე-მოხოსის კულტურა — კოლუმბამდელი კულტურა სამხრეთ ამერიკაში, რომელიც ყვაოდა ძვ.წ. 4000 - 1300 წლებში, თანამედროვე ბოლივიის ბენის დეპარტამენტის ტერიტორიაზე. ამ კულტურის მთავარი მახასიათბელია სახლები, რომლებსაც ხელოვნურად, ძირითადად კერამიკის ნარჩენებისგან გაკეთებულ გორაკებზე აშენებდნენ. ამის უპირველესი მიზეზი იყო დასახლებების პერიოდული დატბორვებისგან დაცვა. ეს გორაკები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო ხიდებითა და მიწის შემაღლებებით. დაახლოებით 400.000 ჰა ტერიტორიაზე, 20.000 ასეთი ბორცვი მდებარეობს, რომელთაგან თითოეულს 20 ჰა უჭირავს. ისინი ერთმანეთთან ზოგჯერ 15-20 კმ სიგრძის ხელოვნური, შემაღლებული ტროტუარებით არიან დაკავშირებული. ასევე გაყვანილია არხები, სადაც შესაძლებელი იყო კანოეებით ცურვა. ერთ-ერთმა პირველმა, ეს გორაკები 1772 წელს მისიონერმა ფრანსისკო ელდერმა აღწერა. ამ კონსტრუქციების წყალობით, ამ კულტურას შეეძლო ემართა მრავალი მდინარე, უპირველეს ყოვლისა ინტენსიური სოფლის მეურნეობისა და თევზაობის განვითარების მიზნით. - ოსვალდო რივერა. ამ კულტურის ეთნიკური წარმომავლობა უცნობია. Lomas de Ocupación de en Los Llanos de Mojos. prehispanico cultura de los Llanos de Mojos[მკვდარი ბმული] Amazonia boliviana დაარქივებული 2011-08-24 საიტზე Wayback Machine. ↑ «Una cultura hidráulica dominó las antiguas tierras de Moxos», репортаж в боливийской газете «La Razón» დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. .
ინკალიახტა

ინკალიახტა (კეჩ. Inka llaqta, ინკების ქალაქი) — ინკების მომუმენტური ძეგლი ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში, ქალაქ კოჩაბამბიდან 130 კმ-ით აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 2 950 მეტრზე. დასახლება და ციხესიმაგრე აშენდა XV საუკუნეში, ინკა იუპანკის მეფობისას. დასახლების არეალი 80 ჰა-ს მოიცავს. მოგვიანებით, უაინა კაპაკის მეფობისას ის ხელახლა აშენდა. მთავარ შენობას წარმოადგენდა კალიანკა, რომლის ზომები იყო 25 x 78 და რომელიც კოლუმბამდელი ამერიკის უდიდეს შენობად მიიჩნევა. მისი სახურავი 24 სვეტს ეყრდნობოდა. ინკალიახტა ინკების სამეფოს − ტაუანტინსუიუს 4 პროვინციიდან ერთ-ერთის, კოლასუიუს თავდაცვით, პოლიტიკურ და საცერემონიო ცენტრს წარმოადგენდა. ქალაქის გათხრები პირველად XXI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და მას პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი ლოურენს კობენა ხელმძღვანელობდა. 2003 წლის ივლისში, ინკალიახტა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში შეიყვანა. Proyecto Inkallakta Larry Coben's Incallajta and Carabaya Projects დაარქივებული 2009-06-14 საიტზე Wayback Machine. Incallajta, the largest Inca site in the Kollasuyo - UNESCO World Heritage Centre