laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ელჟბეტა ვიტეკი

ელჟბეტა ვიტეკი (პოლ. Elżbieta Witek; დ. 17 დეკემბერი, 1957) — პოლონელი პოლიტიკოსი და მეცნიერი. ქვეყნის ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი და პოლონეთის სეიმის მარშალი. პოლონეთის სეიმის წევრად აირჩიეს 2005 წლის 25 სექტემბერს, ხოლო 2019 წლის 9 აგვისტოს აირჩიეს სეიმის ხელმძღვანელად. საკანონმდებლო ორგანოს სპიკერის თანამდებობა მას შემდეგ გახდა ვაკანტური, რაც წინა სპიკერმა მარეკ კუხჩინსკიმ ის სამთავრობო თვითმფრინავის პირადი მიზნების გამოყენებასთან დაკავშირებული სკანდალის გამო დატოვა. პოლონეთის სეიმის ახალ სპიკერად ელჟბეტა ვიტეკი აირჩიეს
ნიენჩენ-ტანგლა

ნიენჩენ-ტანგლა — ქედი სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. განდისიშანის აღმოსავლეთი ნაწილი. წარმოადგენს სამხრეთით მდინარე ცანგპოსა და ჩრდილოეთით მდინარე ნაგ-ჩუსა და ნამცოს ტბის წყალგამყოფს. სიგრძე დაახლოებით 600 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 7162 მ (მთა ნიენჩენ-ტანგლა). დასავლეთ ნაწილში ნიენჩენ-ტანგლა მოიცავს ჩრდილოეთის ქედს — ნგანგლონგს და სამხრეთის ქედს — კაილასს, რომელიც უფრო მეტადაა უსწორმასწორო და მყინვარული. აგებულია პალეოზოური და მეზოზოური ასაკის ქვიშაქვებით, ფიქლებით, კირქვებით, ცარცული ასაკის ვულკანური ქანებითა და ახალგაზრდა გრანიტებით. ნიენჩენ-ტანგლა თოვლით შესელილი მთების თითქმის უწყვეტი ჯაჭვია შედარებით მოსწორებული თხემით. უღელტეხილების სიმაღლე 5000 მ-ზე მეტია. კალთები კლდოვანია, დაფარულია ნაყარით. სამხრეთი კალთების ქვედა ნაწილში განვითარებულია მაღალმთიანი სტეპი და ნახევარუდაბნო, ხოლო ჩრდილოეთ კალთებზე ჭარბობს ცივი უდაბნოების ლანდშაფტი. ნიენჩენ-ტანგლა მოხსენიებულია ჰენრიხ ჰარერის წიგნში „შვიდი წელი ტიბეტში“. ნიენჩენ-ტანგლა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ნიენჩენ-ტანგლა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ვილჰელმ ვინი

ვილჰელმ ვინი (გერმ. Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien; დ. 13 იანვარი, 1864 — გ. 30 აგვისტო, 1928) — გერმანელი ფიზიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „მისი აღმოჩენებისთვის სითბოს გამოსხივების მარეგულირებელი კანონების შესახებ“ (1911). ვინი იყო „Wien bridge“-ის გამომგონებლის, მაქს ვინის ბიძაშვილი. ვილჰელმ ვინი დაიბადა 1964 წლის 13 იანვარს გაფკენში, პრუსიის პროვინციაში (ახლანდელი პრიმორსკი, რუსეთი). მამამისი, კარლ ვინი მიწათმოქმედი იყო. 1866 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად რასტენბურგში გადავიდა (ახლანდელი კენტშინი, პოლონეთი). 1879 წელს ვინი სწავლობდა რასტენბურგის, ხოლო 1880-1882 წლებში — ჰაიდელბერგის სკოლაში. ვილჰელმ ვინი O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F; "Wilhelm Wien"; MacTutor History of Mathematics archive; University of St Andrews. ↑ 1.0 1.1 MacTutor History of Mathematics archive — 1994. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473"></a> ↑ 2.0 2.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 3.0 3.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ Encyclopædia Universalis — Encyclopædia Britannica, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2743906"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1340194"></a> ↑ 5.0 5.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 6.0 6.1 Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168"></a> ↑ 7.0 7.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ 8.0 8.1 Вин Вильгельм // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ The Nobel Prize in Physics 1911 — Nobel Foundation. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23684016"></a> ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1781959"></a> ↑ https://www.scientificlib.com/en/Physics/Info/GuthrieMedalAndPrize.html ↑ The Nobel Prize in Physics 1911. Nobel Foundation. ციტირების თარიღი: 2008-10-09.
ტანენ-ტაუნჯი

ტანენ-ტაუნჯი, თანონ-თონგ-ჩაი — ქედი ჩრდილოეთ ტაილანდში. მცირე მონაკვეთი ვრცელდება მიანმარის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს შანის მთიანეთის სამხრეთ გაგრძელებას. სიგრძე 170 კმ, სიგანე 80 კმ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 2565 მ (მთა დოი-ინთანონი). უმეტესწილად აგებულია გრანიტებით, კირქვებითა და ქვიშაქვებით. ქედი ღრმა გასწვრივი ხეობებით გაყოფილია პარალელურად გაჭიმული მთის მასივებით, განსაკუთრებით დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. გაბატონებულია ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ხეები ტექის ხის მინარევით, 1200 მ ზემოთ მარადმწვანე ტყეებია. ქედის ფარგლებშია მრავალი ეროვნული პარკი, რომელთაგან აღსანიშნავია: დოი-ინთანონის ეროვნული პარკი, დოი-სუთეფი-პუის ეროვნული პარკი და სხვა. დასავლეთ შტოქედებზეა თუთიისა და ვოლფრამის მადანი. ტანენ-ტაუნჯი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
განძანის ეკლესია

განძანის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია X-XI საუკუნეებში. განძანის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17732 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-04. ციტირების თარიღი: 2019-08-13.
განძანის ტაძარი

განძანის ტაძარი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია XIII საუკუნეში. განძანის ტაძარს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎ ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-04. ციტირების თარიღი: 2019-08-13.
ქავთაროღლის ეკლესია

ქავთაროღლის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 3-4 კილომეტრში. აგებულია X საუკუნე-XI საუკუნეებში. განძანის ქავთაროღლის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎ ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
განის რეფორმები

განის რეფორმები — იმ ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური და ეკონომიკური ღონისძიებების პირობითი სახელწოდება, რომელიც რუსეთის მთავრობამ გაატარა ამიერკავკასიაში XIX საუკუნის 40-იანი წლების დასაწყისში. 1840 წლის 10 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა დაამტკიცა სენატორ პავლე განის ხელმძღვანელობით შემუშავებული კანონები: „უზენაესად დამტკიცებული დაწესებულება ამიერკავკასიის მხარის მმართველობისათვის“, „დებულება სამოქალაქო საზოგადოებრივი მმართველობის შესახებ თბილისში“, „დებულება საერობო საბეგრო კომიტეტების შესახებ ამიერკავკასიაში“, რომლებიც ძალაში შევიდა 1841 წლის 1 იანვრიდან. განის რეფორმები მიზნად ისახავდა რუსეთის იმპერიის პოლიტიკური და ეკონომიკური პოზიციების განმტკიცებას, ადმინისტრაციული და სასამართლო დაწესებულებებიდან ადგილობრივი მოსახლეობის ჩამოშორებას, ადგილობრივი იურიდიული აქტების გაუქმებასა და რუსიფიკატორული პოლიტიკის გაძიერებას. ამიერკავკასიის ახალი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური დაყოფა უგულვებელყოფდა ადგილობრივთა ისტორიულ-ეკონომიკურ და კულტურულ თავისებურებებს. პავლე განის რეფორმების მიხედვით ამიერკავკასია დაიყო ორ ადმინისტრაციულ ერთეულად: საქართველო-იმერეთის გუბერნიად და კასპიის ოლქად. საგუბერნიო, საოლქო და სამაზრო მმართველობა რუსულ ყაიდაზე მოეწყო. მხარის მართვის სადავეები მთავარმართებლის ხელში იყო. 1842 წლის 10 აპრილს დებულებების ცხოვრებაში გატარებამ გამოიწვია ადგილობრივების მკვეთრი რეაქცია. საქართველოს მტელ რიგ რეგიონებში ადგილი ჰქონდა შეიარაღებულ გამოსვლებს. განის რეფორმება შეავიწროვა ცარიზმის სოციალური ბაზა ამიერკავკასიაში. იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა ამიერკავკასიაში შექმნილი რთული ვითარების შესასწავლად 1842 წელს გამოაგზავნა სამხედრო მინისტრი მიხეილ პოზენი, რომელმაც უარყოფითი შეფასება მისცა პავლე განის საკანონმდებლო საქმიანობას. მთავრობა იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო. ამ პერიოდიდან მოყოლებული ცარიზმი ცვლის პოლიტიკას ამიერკავკასიაში და ცდილობს მჭიდრო კავშირი დაამყაროს ადგილობრივ მოსახლეობასთან. ამის ნათელი დადასტურებაა მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის მოღვაწეობა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 551. ჯავახიშვილი ივ., პოლიტიკური და სოციალური მოძრაობა მე-19 საუკუნის საქართველოში, ისტორიის და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, თბილისი, 2016 978-9941-13-503-3 გვ. 44-46
ხელანშანის ქედი

ხელანშანი, ალაშანი, ძიალანშანი — ქედი ჩინეთში, შიდა მონღოლეთისა და ნინსია-ხუეის ტერიტორიებზე. გადაჭიმულია ალაშანის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, მდინარე ხუანხეს მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ დაახლოებით 180 კმ-ზე. სიგანე 15-50 კმ ფარგლებშია. კალთები ციცაბოა, ძლიერაა დანაწევრებული. საშუალო სიმაღლეები 2000 მ აღწევს. მაქსიმალური სიმაღლე 3556 მ (მთა ხელანშანი). წყალგამყოფი ხაზი წარმოდგენილია რელიეფის ალპური ტიპის ვიწრო დაკბილული თხემით. აგებულია კამბრიუმამდელი გნაისებით, პალეოზოური კირქვებითა და ფიქლებით. მთისწინეთში — უდაბნოა, უფრო მაღლა მთის ბუჩქნარის სტეპი და მდელოების ცალკეული მონაკვეთები, ხოლო ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ექსპოზიციის კალთებზე წიწვოვანი ტყის კუნძულები. ხელანშანის ქედი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ალაშანის უდაბნო

ალაშანის უდაბნო — ქვიშიანი უდაბნო ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწლში. გაწოლილია აღმოსავლეთით — ხელანშანის ქედსა და მდინარე ხუანხეს, დასავლეთით — მდინარე ჟოშუის, სამხრეთით — ნანინანიის მთისწინეთსა და ჩრდილოეთით — გობის ტექტონიკურ დეპრესიას შორის. ფართობი დაახლოებით 170 ათ. კმ². სიმაღლე 820 მ-იდან (ჩრდილო-დასავლეთით) 1660 მ-მდე (სამხრეთით). ალაშანი სტრუქტურული ფენობრივი ვაკეა და წარმოდგენილია რამდენიმე მაგიდა ჭიუხიანი ქედით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 150–200 მ (ბაიან-ულა, ხარა-ულა და სხვა) და წვრილგორაკებით, რომლებიც აგებულია ძველი გნაისებით, გრანულიტებით, ამფიბოლიტებით, კვარციტებითა და სხვა. დამახასიათებელია მრავალრიცხოვანი დახშული დეპრესიები არაღრმად განლაგებული გამტკნარებული ან მარილიანი გრუნტის წყლებით, ზოგჯერ დამშრალი მარილიანი ტბებით, რომელთა შორის გამოსაყოფია ხარა-ნური და ჯალათაი-დავსი. მოძრავი ქვიშების დიდი მასივები განლაგებულია სამხრეთ-დასავლეთით — ბადინ-ჯარანის, სამხრეთით — ხოლალისის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — თენგერისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ულანპუხოს სახით. ბადინ-ჯარანის მასივი წარმოდგენილია მეტად მძლავრი ქვიშის სერებით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 300–400 მ. მდინარეთა ქსელი საკმაოდ მდიდარია პერიოდული ნაკადებით, რომელთა კალაპოტი წყლით ივსება მხოლოდ ზაფხულში, მუსონური წვიმების პერიოდში ან თავსხმა ნალექების დროს. ყველაზე დიდი მდინარეებია ჟოშუი და შუიხე. არის მრავალრიცხოვანი, თუმცა ძირითადად, მცირე ფართობის ტბები. აღსანიშნავია სოგო-ნურისა და შარა-ბურდუს ტბები. ძირითადი ლანდშაფტებია: გობი — წვრილგორაკები და მაგიდა ქედები, რომლებიც გაფანტულია ქვიშაკენჭიან ვაკეზე პრიმიტიული ღორღის ნიადაგებითა და გაუხშოებული ბუჩქნარი მცენარეულობით (ორყურა, ცხენისმუხლა და სხვა), სტეპური მცენარეულობის ელემენტებით; ბარხანული ქვიშების მასივები მეტად ღარიბი მცენარეულობით (უძრახელა, კრიალოსანა, ავშანი და სხვა); ცაიდამი — დადაბლება ახლომდებარე გრუნტული გამტკნარებული წყლებითა და მდიდარი ბალახოვანი მცენარეულობით (ლაქაში, ლერწამი, ლელქაში, ჩინური ვაციწვერა, ბრძამი, ძირტკბილა და სხვა); მლაშობები ჰალოფილური ფლორით (Kalidium, Nitraria, მლაშობურა); შავი საქსაულისგან შემდგარი საქსაულები ქვედა იარუსში წარმოდგენილი Nitraria-ით. ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენელთა შორისაა: საიგა, უდაბნოს კურდღელი, თრია, მექვიშია, მიწის კურდღელი და ქვეწარმავლები (კუები, ხვლიკები, გველები); იშვიათად გვხვდება კიანგი. მოსახლეობა უმეტესწილად მომთაბარეა. ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა. მუდმივი დასახლებული პუნქტები განლაგებულია დიდ ცაიდამებში. ალაშანის უდაბნო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) Обручев В. Алашань (пустыня в Азии), Восточная Монголия, ч. 1—2, М., 1947; Синицын В. М., Центральная Азия, М., 1959; Петров М. П., Пустыни Центральной Азии, т. 1, М., 1966. Чи­ча­гов В. П. Эво­лю­ция рав­ни­но­об­ра­зо­ва­ния Юго-Вос­то­ка Азии. М., 2000. Chi­nese sedi­men­tary ba­sins. Amst., 1989.
ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაშის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ბორცვზე. უფრო ადრე მის ადგილას ციხე ყოფილა გალავნით. ისტორიულ წყაროებში ეს ციხე ფიქსირებული არ არის. ზეპირი გადმოცემით, იგი დაუნგრევიათ და იმ მასალით აბაშიძეებს XVIII საუკუნეში საგვარეულო ეკლესია აუშენებიათ. იგი დარბაზული ტიპის ეკლესია ყოფილა. ეკლესიას ჰქონია მოხარატებული კარი. 1926 წელს ეკლესია დაუნგრევიათ და მოხარატებული კარი ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმისათვის გადაუციათ. კარი ხელოვნების იშვიათ ნიმუშს წარმოადგენს. ლაშის ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია წლების მანძილზე დანგრეული იყო და 2010 წელს დაიწყო ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები. ბუაჩიძე ზ., ხარაგაულის ქრონიკები, ქუთ., 2018 უზნაძე ი. XI საუკუნის დეკორატიული ძეგლი ლაშედან, თბ., 1962 ბოჭორიძე გ. იმერეთის ისტორიული ძეგლები, თბ., 1995
მეთილამინი

მეთილამინი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით CH 3 NH 2 {\displaystyle {\ce {CH3NH2}}} . ეს უფერო აირი იწარმოება ამიაკისგან, მოლეკულაში ერთი წყალბად ატომის მეთილის რადიკალით ჩანაცვლებით. მეთილამინი არის უმარტივესი პირველადი ამინი. მას აქვს ძლიერი სუნი, თევზის სუნის მსგავსი. ჩვეულებრივ მეთილამინის მიღება ხდება მეთანოლის და ამიაკისგან. კატალიზატორად გამოიყენება ალუმინის სილიკატი ( Al 2 SiO 5 {\displaystyle {\ce {Al2SiO5}}} ). ამ რეაქციით მიღებულ ყველაზე ხელსაყრელ პროდუქტად ითვლება ტრიმეთილამინი. CH3OH + NH3 → CH3NH2 + H2O ამ ხერხით 2005 წლის ჩათვლით სინთეზირებული იქნა 115 000 ტონა მეთილამინი. პირველად მეთილამინი მიიღო ჩარლზ ადოლფ ვიურცმა 1849 წელს მეთილიზოციანატისგან ( C 2 H 3 NO {\displaystyle {\ce {C2H3NO}}} ). ლაბორატორიაში მეთილამინის მისაღებად გამოიყენება ამონიუმის ქლორიდი და ფორმალდეჰიდი. NH4Cl + H2CO → [CH2=NH2]Cl + H2O [CH2=NH2]Cl + H2CO + H2O → [CH3NH3]Cl +|HCO2H [CH3NH3]Cl + NaOH → CH3NH2 + NaCl + H2O სხვა მეთოდით მეთილამინს იღებენ ნიტრომეთანით, თუთიით და ქლორწყალბადმჟავით. კიდევ სხვა ლაბორატორიული მეთოდით მეთილამინს იღებენ გლიცერინის სპონტანური დეკარბოქსილაციით ძლიერი ტუტის თანაობისას. მეთილამინს გააჩნია სხვადასხვა შეზღუდვები. ამერიკის შეერთებულ შტატებში მეთილამინის ყიდვა-გაყიდვა კონტროლდება, რადგან ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პროდუქტია ნარკოტიკ მეტამფეტამინის მისაღებად. ↑ (2014) Nomenclature of Organic Chemistry: IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book). Cambridge: The Royal Society of Chemistry, გვ. 670. DOI:10.1039/9781849733069-00648. ISBN 978-0-85404-182-4.  ↑ Corbin D.R.; Schwarz S.; Sonnichsen G.C. (1997). „Methylamines synthesis: A review“. Catalysis Today. 37 (24): 71–102. doi:10.1016/S0920-5861(97)00003-5. ↑ Karsten Eller, Erhard Henkes, Roland Rossbacher, Hartmut Höke "Amines, Aliphatic" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2005. doi:10.1002/14356007.a02_001 ↑ Charles-Adolphe Wurtz (1849) "Sur une série d'alcalis organiques homologues avec l'ammoniaque" (On a series of homologous organic alkalis containing ammonia), Comptes rendus … , 28 : 223-226. Note: Wurtz's empirical formula for methylamine is incorrect because chemists in that era used an incorrect atomic mass for carbon (6 instead of 12). ↑ Marvel, C. S.; Jenkins, R. L. (1941). "Methylamine Hydrochloride". Organic Syntheses.; Collective Volume, 1, p. 347 ↑ (1937) Laboratory Methods of Organic Chemistry. Edinburgh, UK: R & R Clark, Limited, გვ. 157–158.  ↑ Frank, R. S (1983). „The Clandestine Drug Laboratory Situation in the United States“. Journal of Forensic Sciences. 28: 12235J. doi:10.1520/JFS12235J.
Backdoor

Backdoor — ჯაშუშური პროგრამა, რომელიც გამოიყენება არა მხოლოდ ინფორმაციის მიტაცებისთვის, არამედ კომპიუტერის უკანონოდ სამართავადაც. აქვს ცალკე არსებული ადმინისტრაციული შესაძლებლობა, რომელიც თავს არიდებს სტანდარტულ უსაფრთხოების მექანიზმებს კომპიუტერული პროგრამების, კომპიუტერის ან ქსელის მალულად მართვის მიზნით. ინფორმაციული უსაფრთხოება — მავნე პროგრამების სახეობები
ჯორჯე ჯორჯესკუ

ჯორჯე ჯორჯესკუ (დ. 16 სექტემბერი, 1887, სულინა — გ. 1 სექტემბერი, 1964, ბუქარესტი) — რუმინელი დირიჟორი. რუმინეთის სახალხო არტისტი (1954), აკადემიკოსი. სწავლობდა ბუქარესტის კონსერვტორიაში (ჩელოს კლასი); შემდეგ ბერლინის უმაღლესე სამუსიკო სკოლაში (1910-1912). 1911-იდან გამოდიოდა როგორც სოლისტი. 1916-1918 სადირიჟორო ხელოვნებას ეუფლებოდა რ. შრაუსისა და ა. ნიკიშის ხელმძღვანელობით. 1920-იდან იყო ბუქარესტის ფილარმონიის ორკესტრის მთავარი დირიჟორი (1920-1944 გენერალური დირექტორი), პარალელურად მუშაობდა ბუქარესტის საოპერო თეატრის დირიჟორადაც (1920-1940 ხანგამოშვებით). ჯორჯესკუ თანამედროვეობის ერთ-ერთ გამოჩენილ დირიჟორად ითვლება. სსრკ-ში იყო 4-ჯერ (1952-1958). რუმინეთის სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემია (1949, 1957). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 574.
თირკმელა სოკოები

თირკმელა სოკოები, ტრუფელოვანნი (ლათ. Tuberales) — ჩანთიანი სოკოების რიგი. ცნობილია 250-მდე სახეობა. იზრდებიან ტყეებში, საპროფიტებია, ბევრი მათგანი ქმნის მიკორიზას. აქვთ მიწისქვეშა გორგლისებრი ნაყოფსხეული. შიგნით, ლაბირინთისებრი ღრუეების კედლებზე, ვითარდება ჩანთები, რომლებშიც 1-8 სპორაა. თირკმელა სოკოები საჭმელ სახეობებსაც შეიცავს, ცნობილია ფრანგული ტრუფელი (ლათ. Tuber brumale var.melanosporum), კავკასიური ტრუფელი ანუ ტიმბალანი (ლათ. Telfezia leonis) და სხვა. საქართველოში არაა ნაპოვნი. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 683.
აზურიტი

აზურიტი (ფრანგ. azurite < azur — „ლაჟვარდი“, „სილურჯე“) — ბუნებრივი კარბონატების კლასის მინერალი, დაჟანგული სპილენძის მადნის კომპონენტი. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. ფერად ცისფრიდან მუქ ლურჯამდეა. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 3,5–4, სიმკვრივე 3773 კგ/მ³. Пекова Н. А. АЗУРИТ დაარქივებული 2019-08-13 საიტზე Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Том 1. Москва, 2005, стр. 305. აზურიტი Mindat.org Webmineral.com
ტეტრაჰიდროფურანი

ტეტრაჰიდროფურანი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (CH2)4O. მიეკუთნება როგორც ჰეტეროციკლურ ნაერთებს, ისე ციკლური ეთერების ჯგუფს. არის უფერო, წყალში უხსნადი, არაბლანტი სითხე. აქვს ეთერების მსგავსი სუნი. საშუალოდ 200 000 ტონა ტეტრაჰიდროფურანი იწარმოება ყოველწლიურად. ძირითადად იღებენ მჟავური კატალიზით 1,4-ბუტანდიოლის დეჰიდრატაციით. ეს რეაქცია დიეთილის ეთერისაგან ეთანოლის წარმოების მსგავსია. ტეტრაჰიდროფურანს მეორენაირად იღებენ ფურანის ჰიდრირებით. ტეტრაჰიდროფურანი არის ფეთქებადი ნივთიერება. განსაკუთრებით ფეთქებადია მისი ფეროქსიდი ჰაერზე. ამ პრობლემის შესამცირებლად იყენებენ ბუტილირებულ ჰიდროქსიტოლუოლს. ↑ Karas, Lawrence; Piel, W. J. (2004). „Ethers“. Kirk‑Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. John Wiley & Sons. ↑ Morrison, Robert Thornton; Boyd, Robert Neilson (1972) Organic Chemistry, 2nd, Allyn and Bacon, გვ. 569.  ↑ Starr, Donald; Hixon, R. M. (1943). "Tetrahydrofuran". Organic Syntheses.; Collective Volume, 2, p. 566
ფურანი

ფურანი — ხუთატომიანი ჰეტეროციკლური ნაერთი, რომელთა შორის ოთხი ნახშირბადისაა, ხოლო ერთი — ჟანგბადის. არის უფერო, ცეცხლსაშიში, ძლიერ აქროლადი ნივთიერება. იხსნება ისეთ ორგანულ გამხსნელებში, როგორებიცაა ალკოჰოლი, ეთერი და აცეტონი. წყალში მცირედ ხსნადია. ფურანი ტოქსიკურია და შეიძლება ადამიანისთვის კანცეროგენული აღმოჩნდეს. სახელი ფურანი მომდინარეობს ლათინური სიტყვა furfur-ისაგან, რაც ნიშნავს ქატოს. პირველად ფურანი აღწერა კარლ ვილჰელმ შეელემ 1780 წელს. ფურანისგან ხდება მრავალი ორგანული ნაერთის მიღება მაგალითად ტეტრაჰიდროფურანის. ფურანის ინდუსტრიული მიღების ხერხი მდგომარეობს შემდეგში: კატალიზატორად გამოყენებულია პალადიუმი და ხდება ფურფურალის დეკარბონილაცია. მეორე ხერხით კატალიზატორად იყენებენ სპილენძს (სპილენძის(II) ქლორიდს); რეაქცია მდგომარეობს 1,3-ბუტადიენის ოქსიდაციაში. ↑ (2014) Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book). Cambridge: The Royal Society of Chemistry, გვ. 392. DOI:10.1039/9781849733069-FP001. ISBN 978-0-85404-182-4.  ↑ Jakubke, Hans Dieter; Jeschkeit, Hans (1994) Concise Encyclopedia of Chemistry. Walter de Gruyter, გვ. 1–1201. ISBN 0-89925-457-8.  ↑ Senning, Alexander (2006). Elsevier's Dictionary of Chemoetymology. Elsevier. ISBN 0-444-52239-5.  ↑ Hoydonckx, H. E.; Van Rhijn, W. M.; Van Rhijn, W.; De Vos, D. E.; Jacobs, P. A. Furfural and Derivatives. DOI:10.1002/14356007.a12_119.pub2.
მონღოლური უნიკოდში

მონღოლური უნიკოდში — უნიკოდის ვერსია 12.1-დან მოყოლებული მონღოლური დამწერლობის ასოებისათვის გამოყოფილი ორი ბლოკი. საერთო ჯამში ეს ორი ბლოკი მოიცავს 208 გრაფემას, რომელთაგან 38 ადგილი ჯერ გარკვეული არაა. ბლოკების მიხედვით ცხრილები გამოიყურება შემდეგნაირად: უნიკოდის კონსორციუმის სიმბოლოების ოფიციალური გვერდი
ზველის რაბათი

ზველის რაბათი — ადგილი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზველის ტერიტორიაზე, სადაც საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საერთაშორისო არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი გიორგი ბედიანაშვილი) აწარმოებს არქეოლოგიურ კვლევებს. რაბათი წარმოადგენს გორა-ნამოსახლარს, რომელსაც გააჩნია სასიმაგრო სისტემა. მასზე ფიქსირდება ცხოვრების უწყვეტი კვალი ადრებრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. III ათასწლეული) შუა საუკუნეების ჩათვლით. 2019 წელს რაბათის ნამოსახლარზე აღმოჩენილია დაახლოებით 50 საუკუნის წინანდელი მძლავრი ნაგებობები, რომლის მსგავსი არქიტექტურა კავკასიის რეგიონში ცნობილი არ არის. რაბათის ნამოსახლარის მიდამოებში აღმოჩენილია სამარხები და ყორღანები; საყოფაცხოვრებო ნივთებთან ერთად, ვხდებით სარიტუალო დანიშნულების არტეფაქტებს, როგორიც არის მაგალითად ცხოველისგამოსახულებიანი სადგრები და სხვა, რომელთა ანალოგები ჩვენს რეგიონში დღემდე არ არის აღმოჩენილი. იგივე სურათია მომდევნო პერიოდის ფენებშიც, აქ აღმოჩნდა დაახლოებით 43 საუკუნის წინანდელი თიხის სტილიზებული ცხოველის ფიგურები და სავარაუდოდ სარიტულო ჭურჭელი. ↑ რაბათის ნამოსახლარზე 50 საუკუნის წინანდელი, კავკასიაში აქამდე უცნობი ნაგებობები აღმოაჩინეს ↑ საქართველოს ეროვნული მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიცია რაბათის ნამოსახლარზე
ბალითონი

ბალითონი (აზერ. Bəliton) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1,096 კაცი. ბალითონი GEOnet სახელების სერვერზე
᠐

᠐ (ინგლ. mongolian digit zero) — მონღოლური ვერტიკალური დამწერლობის ასო. აღნიშნავდა ციფრ 0 (ნულს). Graphemica (᠐)[მკვდარი ბმული] თარგი:მონღოლური დამწერლობა
დიეთილის ეთერი

დიეთილის ეთერი — ეთერის კლასის ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით ( C 2 H 5 ) 2 O {\displaystyle {\ce {(C2H5)2O}}} . მისი ფორმულა ასევე გამოისახება შემდეგი სახით — Et 2 O {\displaystyle {\ce {Et2O}}} . არის უფერო, ძლიერ აქროლადი და ცეცხლსაშიში სითხე. დღეისათვის ლაბორატორიაში ძირითადად გამოიყენება როგორც ორგანული გამხსნელი, უწინ კი გამოიყენებოდა ანესთეზიისათვის. დიეთილის ეთერი იწარმოება ეთანოლისა და ძლიერი მჟავისაგან ჩვეულებრივ იყენებენ გოგირდმჟავას (H2SO4). მჟავის თანაობისას წარმოიქმნება ჰიდრონიუმის იონი (H3O+). შედეგად, ეთანოლის მოლეკულა ხდება დადებითად დამუხტული, რადგან ხდება ელექტროუარყოფითი ჟანგბადატომის პროტონაცია. CH3CH2OH + H3O+ → CH3CH2OH2+ + H2O ნუკლეოფილი ჟანგბადის ატომი ეთანოლს წაართმევს პროტონს და მიიღება წყალი, წყალბადის კატიონი და დიეთილის ეთერი. CH3CH2OH2+ + CH3CH2OH → H2O + H+ + CH3CH2OCH2CH3 აუცილებელია რეაქცია მიმდინარეობდეს 150 °C-ზე დაბალ ტემპერატურაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოხდება ეთანოლის მოლეკულაში შიგამოლეკულური დეჰიდრატაცია და მიიღება ეთილენი. ↑ Diethyl ether. ChemSpider. ციტირების თარიღი: 19 January 2017. ↑ Merck Index, 10th Edition, Martha Windholz, editor, Merck & Co., Inc, Rahway, NJ, 1983, page 551 ↑ Cohen, Julius Berend (1920). A Class-book of Organic Chemistry, Volume 1. London: Macmillan and Co., გვ. 39.