laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ციალა ღვაბერიძე

ციალა მიხეილის ასული ღვაბერიძე (დ. 1935 — გ. 2 მაისი, 2024) — ქართველი ნუმიზმატი, ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1983). სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი. იკვლევდა ქართულ-ირანულ ურთიერთობას ნუმიზმატიკური მონაცემებით. შესწავლილი აქვს XIX საუკუნის თბილისის ზარაფხანაში ქართველი მეფეების, ილხანების, ჯალაირიდებისა და ჯუჩიდების მიერ მოჭრილი ვერცხლისა და სპილენძის მონეტები. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ, 2002, გვ. 904
თბილისის შეთქმულება

თბილისის შეთქმულება 1765 — ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ის წინააღმდეგ მიმართული გამოსვლა პაატა ბატონიშვილის მეთაურობით. მიზნად ისახავდა მეფის მოკვლას და ქართლში პაატა ბატონიშვილის გამეფებას. შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ დავით ბატონიშვილის (აბდულა-ბეგის ძე), ქართლის თავადები: სახლთუხუცესი დემეტრე ამილახვარი, მისი შვილი ალექსანდრე ამილახვარი, ელიზბარ თაქთაქიშვილი, გლახა ციციშვილი, დიასამიძე და სხვა აზნაურები, გლახთა და მოქალაქეთა ცალკეული წარმომადგენლები. ისტორიკოს ა.იოსელიანის აზრით, შეთქმულების უნებლიე მონაწილე ყოფილა ცნობილი პოეტი საიათნოვიც. შეთქმულებალაღომ. შეთქმულები უკმაყოფილებას გამოთქვამდნენ კახეთის სამეფო შტოს წარმომადგენლის- ერეკლე II-ის ქართლში გამეფებით, მიიჩნევდნენ რა ქართლის სამეფო ტახტის კანონიერ მფლობელად ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს. არსებითად კი მათ არ მოსწონდათ საეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ერეკლე II-ის ცენტრალისტური პოლიტიკა. შეთქმულები იკრიბებოდნენ ვინმე მარკოზაშვილის ბინაში, სადაც ცხოვრობდა პაატა ბატონიშვილი. ამის გამო მათ მარკოზაშვილის დარბაზელნი ეწოდათ. შეთქმულება გასცა სამშვილდელმა გლეხმა დათუნა ფეიქარმა, რომელმაც ეს ამბავი აღსარების დროს გაანდო სამეფო კარის მღვდელს ქრისტესიას. ერეკლე II-მ შეთქმულები შეიპყრო, მეტეხის ციხეში გამოკეტა, სასამართლოს გადასცა და თვითონ მომჩივანის როლში გამოვიდა. 1765 წელს 15 დეკემბერს თბილისში სამ ადგილას - მეტეხის ციხის ძირში, რიყეე და ანჩისხატის ეზოში მოეწყო შეთქმულთა საჯარო დასჯა: პაატა ბატონიშვილს თავი მოკვეთეს, ასევე დავით აბდულა-ბეგის ძე, დემეტრე ამილახვარი დასაჯეს „სამოქალაქო სიკვდილით" - თავზე ნაცარდაყრილი ვიდრე უკუღმა შესვეს და მთელი ქალაქი შემოარტყეს და სხვა შეთქმულთა ქონება ერეკლე II-მ მიიღო. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 922 თბილისის ისტორია, I, თბ., 1990 საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ, 4, თბ., 1973
შეითან ბაზარი

შეითან (შაითან) ბაზარი (არაბ. შაიტან — მუსლიმანურ მითოლოგიაში ავი სული, დემონი, ეშმაკი, სატანა), ეშმაკის ბაზარი — XVIII საუკუნის თბილისში, აბანოთუბანსა და თათრის მოედანს შორის მდებარე პატარა ქუჩის სახელი. შეითან ბაზარი თათრის (ქვემო) მოედანს სამხრეთ მხრიდან ებჯინებოდა. მის გაყოლებაზე ჩამწკრივებული სავაჭრო დუქნებით თათრის მოედნისაგან ცალკე (XIX საუკუნის დასრულებამდე) არსებული, დამოუკიდებელი სავაჭრო რიგი — ქუჩა იყო. 1799 წელს გიორგი XII-ის მიერ გაცემულ წყალობის სიგელში ვკითხულობთ: აღნიშნული დოკუმენტის მიხედვით მოედნის სამხრეთით იწყება და მტკვრის დაღმა, სამხრეთისკენ მიემართება ქუჩა. ქუჩის ხელმარცხნივ, ავლაბრის ხიდთან, დგას პარუნბეკოვის ქარვასლა, მის გვერდით, მდინარის დაღმა — მირზოევის აბანო, შემდეგ — ხალათობის ქარვასლა. სწორედ ამ ადგილას შეითან ბაზრის ქუჩა უერთდება ბოტანიკურ ქუჩას. XIX საუკუნის მიწურულსა და XX საუკუნის დასაწყისის თბილისის გეგმებზე შეითან ბაზრის ადგილზე მ. ვორონცოვის სახელობის ქუჩაა. ტერმინი „შეითან ბაზარი“. იმდენად გამჯდარი იყო ძველ თბილისელთა მეხსიერებაში, რომ მისი სახელი მექანიკურად გადაიტანეს თათრის მოედანზე და შეცდომით თათრის (ქვემო) მოედანსაც შეითან ბაზარს ეძახდნენ. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 923, ISBN 99928-20-32-2. კვირკველია, თ., ძველთბილისური დასახელებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1985.
ვეძისის სამარხი

ვეძისის სამარხი — გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამარხი. აღმოჩნდა 1965 წელს საბურთალოს (ახლანდ. სულხან ცინცაძის) ქუჩაზე მდებარე სახლის სარდაფში, 1,5 მ სიღრმეზე. გამოვლინდა მიცვალებულის ჩონჩხის ძვლები და სხვადასხვა მოყვანილობის ცხრა თიხის ჭურჭელი. სავარაუდოა, რომ აქ არსებობდა სამაროვანი, რომელიც სახლების მშენებლობის დროს დაზიანდა. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საცავებში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 475, ISBN 99928-20-32-2. ვეძისის სამარხი // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014.
ქართული თეთრი (XIX საუკუნე)

ქართული თეთრი — რუსულ-ქართული ვერცხლის ფული. იჭრებოდა 1804-1834 თბილისის ზარაფხანაში, რომელიც მოწყობილი იყო ყოფილ სამეფო აბანოს შენობაში, ახლანდელ საპატრიარქოს რეზიდენციასთან. ქართული თეთრის ემისია გამოწვეული იყო რუსული წვრილი ფულის დეფიციტით. საქართველოში მას ჭრიდნენ ახტალისა და ალავერდის მაღაროებში მოპოვებული ლითონისგან. ქართული თეთრი დამყარებული იყო აბაზის სამონეტო სისტემაზე, რომლის ძირითადი ფულადი სათვლელი ერთეულია დინარი, ანუ აბაზის 1/200. შუბლზე გამოსახულია გვირგვინი, პალმისა და ზეთისხილის რტოები, ქართული ზედწერილი ,,ტფილისი“. ზურგზე არის წარწერა „ქართული თეთრი“, ქართული ასო-ნიშნებით-ნომინალი (უ, ს, რ,) და მოჭრის თარიღი, ხოლო ქვედა კიდესთან მზარაფის რუსული ინიციალები. იჭრებოდა 3 ნომინალი: ორი აბაზი-უ (=400 დინარს), აბაზი-ს (=200), ნახევარი აბაზი-რ (=100). 1804-1834 წლებში მოიჭრა 53035685 აბაზის ღირებულების ფული. ქართული აბაზი ოფიციალურად გატოლებული იყო 1 რუსულ რუბლთან, თუმცა ვერცხლის რეალური შემცველობით უდრიდა 0,803 რუბლს. სხვაობა საიმპერიო ხაზინის მოგებას შეადგენდა. 1834 წელს თბილისის ზარაფხანა დაიხურა, ქართული თეთრი მიმოქცევაში დარჩა თითქმის XIX საუკუნის ბოლომდე.„ქართული თეთრი“ - რუსულ-ქართული ვერცხლის ფული. იჭრებოდა 1804-1834 თბილისის ზარაფხანაში, რომელიც მოწყობილი იყო ყოფილ სამეფო აბანოს შენობაში, ახლანდელ საპატრიარქოს რეზიდენციასთან. ქართული თეთრის ემისია გამოწვეული იყო რუსული წვრილი ფულის დეფიციტით. საქართველოში მას ჭრიდნენ ახტალისა და ალავერდის მაღაროებში მოპოვებული ლითონისგან. ქართული თეთრი დამყარებული იყო აბაზის სამონეტო სისტემაზე, რომლის ძირითადი ფულადი სათვლელი ერთეულია დინარი, ანუ აბაზის 1/200. შუბლზე გამოსახულია გვირგვინი, პალმისა და ზეთისხილის რტოები, ქართული ზედწერილი „ტფილისი“. ზურგზე არის წარწერა „ქართული თეთრი“, ქართული ასო-ნიშნებით-ნომინალი (უ, ს, რ,) და მოჭრის თარიღი, ხოლო ქვედა კიდესთან მზარაფის რუსული ინიციალები. იჭრებოდა 3 ნომინალი: ორი აბაზი-უ (=400 დინარს), აბაზი-ს (=200), ნახევარი აბაზი-რ (=100). 1804-1834 წლებში მოიჭრა 53035685 აბაზის ღირებულების ფული. ქართული აბაზი ოფიციალურად გატოლებული იყო 1 რუსულ რუბლთან, თუმცა ვერცხლის რეალური შემცველობით უდრიდა 0,803 რუბლს. სხვაობა საიმპერიო ხაზინის მოგებას შეადგენდა. 1834 წელს თბილისის ზარაფხანა დაიხურა, ქართული თეთრი მიმოქცევაში დარჩა თითქმის XIX საუკუნის ბოლომდე. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 885
ყმები

ყმები — სოციალური ფენა შუა საუკუნეების საზოგადოებაში (მ.შ. საქართველოში), რომელიც მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდა. ყმები ჰყავდათ მეფეს, მისი ოჯახის წევრებს, ცალკეულ მებატონეებსა და ეკლესიებს. ისინი ძირითადად ვაჭარ-ხელოსნები იყვნენ. ვალდებულებები მებატონეთა წინაშე სხვადასვაგვარი ჰქონდათ. ყმების ნაწილი მებატონეს ხელოსნური შრომით ემსახურებოდა, ნაწილი ხელოსნური შემოსავლიდან იხდიდა ფულად გადასახადს. საეკლესიო ყმები ეკლესიას უხდიდნენ შემოსავლიდან შეძენილ სანთელს, საკმეველს, ზეთს, ნართს სანთლისათვის და ა.შ. თბილისში დამკვიდრებულ ყმა ვაჭარ-ხელოსანთა ნაწილს სოფელთან კავშირი გაწყვეტილი არ ჰქონდა. ასეთი ყმა მებატონეს უხდიდა ფულს შემოსავლიდან და ვალდებული იყო სოფელშიც ემუშავა ბატონის სასარგებლოდ. თბილისელი ყმები რომელთაც სამეურნეო ნაკვეთები ჰქონდათ, მებატონეებს ნატურით უხდიდნენ ბეგარას. ყმები იხდიდნენ სახელმწიფო გადასახადებს:მახტას, მალს, სამასპინძლოს, ფეშქაშს - შაჰის სასარგებლოდ, სურსათს - სამეფო ლაშქრის შესანახად, სალეკოს, სარუსოს და ა.შ. იყო ყმების გათარხნების შემთხვევეიც. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ, 2002, გვ. 913
შურტა

შურტა — არაბ. შირტაჰ, საპოლიციო მოხელე, წესრიგის დამცველი VIII-XII საუკუნეების თბილისში. ეს სამოხელეო ინსტიტუტი საქართველოში არაბებმა დაამკვიდრეს, როგორც ჩანს, თბილისის საამიროს შექმნასთან ერთად. არაბთა ბატონობის გადავარდნის შემდეგ შურტა დამკვიდრდა ქართულ სამოხელეო წყობილებაში როგორც სახელმწიფო გადასახადის ამკრეფი. XI-XII საუკუნეებში ქართული სამეფო სიგელებში იხსენიება როგორც შურტა, ისე საშურტაო გადასახადი, რაც ადასტურებს ამ მოხელის არსებობას ჯერ კიდევ თბილისის შემოერთებამდე XII საუკუნეში. შემდეგ შურტა წყაროებში აღარ იხსენიება. ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები“, თბ., 2008. — გვ. 929, ISBN 978-99928-20-35-3. ლორთქიფანიძე, მ. (1954). „ქალაქის მოხელეთა საკითხისათვის ფეოდალურ საქართველოში“, მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვეთი XXX. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, გვ. 145-148.
ფილოსოფიის ინსტიტუტი

ფილოსოფიის ინსტიტუტი — სავლე წერეთლის სახელობისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. დაარსდა 1946 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია ისტორიის ინსტიტუტთან შექმნილ ფილოსოფიურ სექტორის ბაზაზე. 1997 წელს მიენიჭა სავლე წერეთლის სახელი. ინსტიტუტის დირექტორები: პეტრე შარია (1946-1948), სავლე წერეთელი (1948-1953 და 1957-1966), ა. ქუთათელია (1953) დიმიტრი კალანდაძე (1953-1955), ს. ლარცულიანი (1955-1957), აკადემიის წევრი კორესპონდენტი ნიკოლოზ ჭავჭავაძე (1967-1997), თამაზ ბუაჩიძე (1997-დან). ფილოსოფიის ინსტიტუტი მუშაობს ადამიანის, კულტურის, ღირებულებათა პრობლემებზე; ეროვნულ და სოციალურ-პოლიტიკურ პროცეზებზე პოსტკომუნისტურ საქართველოში, ონტოლოგიის, შემეცნების თეორიის, ლოგიკის, მსოფლიო და ქართულ ფილოსოფიურ ისტორიის და სხვა საკითხებზე. აგრეთვე ფილოსოფიური ძეგლების თარგმნაზე. აქვს 10 განყოფილება, აქვს აგრეთვე 1 ლაბორატორია, ასპირანტურა და ჰყავს 1 პრობლემური ჯგუფი. ფილოსოფიის ინსტიტუტში, სხვადასხვა დროს მუშაობდენ საქართველოს მეცნიერული აკადემიის აკადემიკოსები: კონსტანტინე ბაქრაძე, ანგია ბოჭორიშვილი, შალვა ხიდაშელი, გურამ თევზაძე, წევრი კორესპონდენტები: ნ. ჭავჭავაძე, ოთარ ჯიოევი. მსოფლიოში აღიარებული ისეთი ფიგურები, როგორებიც არიან მერაბ მამარდაშვილი და გივი მარგველაშვილი. გამოკვლევები ქვეყნდებოდა ფილოსოფიის ინსტიტუტის „ნაშრომებში“, შემდგომ საქართველოს მეცნიერული აკადემიის ჟურნალ „მაცნეში“. საქართველოს მთავრობის 2010 წლიდან დადგენილების საფუძველზე სავლე წერეთლის ფილოსოფიის ინსტიტუტი შეუერთდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს და დღეს ის წარმოადგენს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერებათა და ხელოვნების ფაკულტეტის კვლევითი და საგანმანათლებლო მიზნების მქონე ინსტიტუტს, რომელიც მიზნად ისახავს კვლევითი კომპონენტის ინტეგრირებას საუნივერსიტეტო სივრცეში. ამჟამად ფილოსოფიის ინსტიტუტში წარმოდგენილია შემდეგი კვლევითი მიმართულებები: კვლევები ანალიზური ფილოსოფიის მიმართულებით; კვლევები ფილოსოფიისა და თეოლოგიის მომიჯნავე საკითხებზე ენის ფილოსოფიისა და ლოგიკის ისტორიის, შუა საუკუნეების ფილოსოფიის ისტორიის მიმართულებით; კვლევები ეთიკისა და მორალის საკითხებზე, რომლებიც ფარავს შემდეგ ფილოსოფიურ დისციპლინებს: ეთიკა და ბიოეთიკა, მორალის ფილოსოფია, პოლიტიკური ფილოსოფია, ფემინისტური ფილოსოფია; ქართული ფილოსოფიური სკოლის საარქივო მასალების კვლევა (ფილოსოფიის ინსტიტუტში მოღვაწე ფილოსოფოსების საარქივო შრომების დამუშავება და პუბლიცირება). ინსტიტუტში ინტენსიურად ხორციელდება ფილოსოფიური ლიტერატურის მთარგმნელობითი სამუშაოები, რაც ემსახურება კლასიკური და თანამედროვე ფილოსოფიური ტექსტების ქართულ ენაზე თარგმნას. ამ მიზნით 2013 წელს დაარსდა სერია „ფილოსოფიური ბიბლიოთეკა“. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 872, ISBN 99928-20-32-2. ↑ 1.0 1.1 1.2 სავლე წერეთლის ფილოსოფიის ინსტიტუტი. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ციტირების თარიღი: 15 აპრილი, 2021
ფოლოცი

ფოლოცი, ფოლორცი — ქუჩის აღმნიშვნელი საქალაქო ტერმინი. ფოლოცის ურბანისტიკულ ტერმინად გახდომა ემთხვევა ფეოდალური ქალაქის წარმოქმნისა და ზრდა-ჩამოყალიბების პროცესის დამთავრების ხანას — IX საუკუნე-XI საუკუნეებში, როცა ხდება საქალაქო ტერმინთა ჩამოყალიბება და წარმოქმნა. ფოლოცი თბილისის ისტორიის ამსახველ მასალაში პირველად გვხდება ჟამთააღმწერელთან 1226-1228 წლებში თბილისში ჯალალედინის შემმუსვრელი შემოსევების დროს: „ბერნი უწყალოდ ფოლოცთა შინა ცხენთა მიერ დაუთრგუნვოდეს... ესოდენ მძინვარედ მოსვრიდა, რომელ სავსე იყვნეს ფოლოცნი, ხრამნი...“ ჟამთააღმწერელი ასევე მოგვითხრობს, რომ დემეტრე II-ს ჩვევად ჰქონია ღამით თბილისის ქუჩებში სიარული, რომლის დროსაც ქუჩაში მყოფ გლახაკებს მოწყალებას აძლევდა: „... ყოველთა უწყოდის მოწყალება მეფისა, და გლახაკნი ღამით ფოლოცთა შინა ვიდოდიან, რათა შეემთხვივნენ მეფესა.“ ვახუშტი ბატონიშვილი თბილისის გარეგანი სახის გადმოცემისას ამბობს, რომ თბილისი იყო „...ქალაქი ვიწრო, ფოლორცნი უშუერნი.“ ფოლოცი (ფოლორცი) თბილისში ქუჩის აღმნიშვნელ ტერმინად თითქმის XX საუკუნემდე შემორჩა. სულხან-საბა ორბელიანი, ფოლორცს ასეთ განმარტებას აძლევს: „ფოლორცი — შუკა“. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 875, ISBN 99928-20-32-2.
კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღვთისმშობლის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, იდგა ქალაქისპირა სოფელ კუკიაში, მტკვრის სიახლოვეს. ვახუშტის მიერ შედგენილ 1735 წლის თბილისის თბილისის გეგმაზე მტკვრის მარცხენა მხარეს, სოფელ ჩუღურეთის შემდეგ, №64-ით დატანილია დასახლებული პუნქტი „ახალი სოფელი“ (სოფელი კუკიის ადრინდელი სახელი), სადაც დგას ბაზილიკის ტიპის ჯვარდადგმული ნაგებობა. გეგმის ექსპლიკაციაში ვახუშტი არას გვამცნობს ძეგლის სახელწოდების შესახებ. 1837 წელს შედგენილ თბილისის სიძველეთა ნუსხაში წერია: მოყვანილ ციტატაში 1807 წელი უნდა მიუთითებდეს ეკლესიის ხელმეორედ აგების, ანდა მისი განახლების თარიღზე. 1884, 1887 და 1898 წლების თბილისის გეგმებზე კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია დატანილია როგორც წმინდა ნიკოლოზის საყდარი, 1903-1904 წლების თბილისის გეგმაზე № 246-ით კი ისევ ღვთისმშობლის სახელითაა. ეკლესია აიღეს XX საუკუნის 20-იან წლებში, ყოფილი მ. ვორონცოვის მოედნის გაფართოებასთან დაკავშირებით. ეკლესიის ადგილას ამჟამად დგას ექვსსართულიანი საცხოვრებელი სახლი. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 904
ფორაქიშვილის დარბაზი

ფორაქიშვილის დარბაზი — ტრადიციული ქართული საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შეადგენდა ძველი თბილისის საცხოვრებლის ძირითად სახეს. თბილისურ დარბაზს დღემდე არ მოუღწევია. XIX საუკუნეში იგი ან მოსპეს, ან გადააკეთეს, რადგან ეს მოითხოვდა ყოფა-ცხოვრების ახალ პირობებს და ნორმებს. თბილისის დარბაზთაგან დღემდე მოაღწია ფორაქიშვილის დარბაზმა, რომელიც მეტეხის უბანში მდებარეობს, მან 1904 წელს მთლიანად იცვალა სახე, მაგრამ ძველი ჩანახატიდან (გერმანელი მხატვარი კარლ ცაარი) ჩანს, რომ ჰქონდა 12-წახნაგოვანი გვირგვინი, ორი მაღალი, წვრილი დედაბოძი, კედლის განჯინები და თახჩები. გლეხური დარბაზისაგან განსხვავებით, აქ კერა არ არის. ინტერიერის არქიტექტურა მხატვრულად დასრულებულ ხასიათს ატარებს და ქართული ხუროთმოძღვრების ჩამოყალიბებულ ნიმუშს წარმოადგენს. დამახასიათებელია აგრეთვე ფორაქიშვილის დარბაზის განლაგება რელიეფზე — საფეხურისებრი, ისე, რომ ქვემო სახლის ბანი ზემოსათვის „ეზოდ“ იყო გამოყენებული. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 875, ISBN 99928-20-32-2.
ვეძისობა

ვეძისობა—XX საუკუნის მიწურულს წარმოქმნილი სახალხო დღესასწაული (დღეობა) თბილისში. დაწესდა და იხდიან ვეძისის უბანში 1993-იდან (შემოდგომით ოქტომბრის პირველ კვირა დღეს). ვეძისობა დამკვიდრდა ამავე უბნის საერო საზოგადოების „გარჯის“ მოღვაწეობის შედეგად. საზოგადოების მიზანია ქრისტიანული რწმენის განმტკიცება, თანაცხოვრების ეროვნული, დემოკრატიული ტრადიციების აღდგენა-შენარჩუნება, ახალგაზრდობის და მოზარდთა აღზრდაში ეროვნული სპორტის სახეობების, მუსიკალური-ქორეოგრაფიული თვითმოქმედების დანერგვა. ვეძისობა იმართება უბნის თავში, „გულიგორის“ სერზე, სადაც 1993 წელს საფუძველი ჩაეყარა წმ. გიორგის სახელობის საყდარს და აგებულია სამლოცველო ნიში (ეკლესიის საძირკველი აკურთხა ცხუმ-აფხაზეთის ეპისკოპოსმა მეუფე დანიელმა). გამართულია საჭიდაო ასპარეზი, საკონცერტო ფიცარნაგი. საერთო ნებაყოფლობითი შეთანხმებით 3-ზე სასურველი არ არის მაგარი სასმელების მიტანა და საკლავის მიყვანა, რაც სრულიად არ ეწინააღმდეგება დღეობის ეროვნულ ხასიათს. 1998-იდან 3-ზე იმართება დოღი, რაშიც მონაწილეობენ ქალაქის და მახლობელი სოფლების ცხენოსნობის მოყვარულები. „გულიგორაზე“ მოწყობილია ხალხის მთის დოღის მოთხოვნებს მისადაგებული საჭენებელი წრე (800 მ), რომელიც სხვადასხვა მანძილზე (1600, 2400, 3200 მ და ა. შ) საზეიმო მხედრული ასპარეზობის ჩატარების ყველა პირობას ქმნის. ვეძისობა აგრძელებს თბილისის ძველ ცხენოსნურ ტრადიციებს (იხ. ცხენოსნობა, ყაბახი); იგი წარმატებით ჩაერთო საზოგადოება „გარჯის“ მიერ შემუშავებულ პროგრამაში. ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ 475
ღრმაღელის არქეოლოგიური ძეგლები

ღრმაღელის არქეოლოგიური ძეგლები — თბილისის ჩრდილოეთ რაიონში, ღრმაღელის ხევის მიდამოებში, 1935 წელს აღმოჩენილი ბრინჯაოს ხანის ძეგლები. 20 მეტრ სიღრმეზე ადამიანის ჩონჩხთან ერთად აღმოჩნდა შუა ბრინჯაოს ხანის ადრინდელი პერიოდის (ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისი) პარადული საბრძოლო ჩუგლუგი, რომელიც ცენტრალურ ამიერკავკასიიდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ჩუგლუგის ტიპის ცულებისა და ადრინდელი კოლხური ცულების პროტოტიპად ითვლება. 1949-1950 ღრმაღელეში აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორმოსამარხები. ოთხკუთხა ფორმის სამარხი და მის ირგვლივ ფართობი ქვაყრილით იყო დაფარული. ორმოს თავზე ზოგან ძელური გადახურვის ნაშთები შეიმჩნეოდა. სამარხებში მიცვალებულთა ჩონჩხთან და შინაური ცხოველების (მსხვილი რქოსანი საქონელი, ღორი) ძვლებთან ერთად იყო გვიანდელ ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. XIV–XIII საუკუნეებში) ნივთები (შედგენილტარიანი, ფოთლისებურპირიანი ბრინჯაოს სატევარი, რომლის ტარი რელიეფურადაა შემკული, ხელშუბისპირები, თიხის ორნამენტირებული ქილები, ხელადები, ჯამები, ბადიები, სარდიონის მძივები და სხვა). არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს, რომ აქ მცხოვრებ ხალხს კავშირი ჰქონია გარე სამყაროსთან. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 906, ISBN 99928-20-32-2. გოგაძე, ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 599. ქორიძე, დ., „თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები“ ტ. 1, თბილისი, 1955
ყურბან-ბაირამი

ყურბან-ბაირამი (ასევე იდ ალ ადჰა - არაბ. عيد الأضحى [ʿīd al-ʾaḍḥā] — „მსხვერპლშეწირვის დღესასწაული“) — ისლამის მეორე ყოველწლიური რელიგიური დღესასწაული, რომელიც რამადანის (გლოვის) თვის დამთავრებიდან 70-ე დღეს იწყება და სამ დღეს გრძელდება. ყურბან-ბაირამი დაკავშირებული ბიბლიურ ამბავთან — აბრაამის მიერ ღმერთისთვის წმინდა ცხოველის შეწირვასთან. იგი მთელ ისლამურ სამყაროშია გავრცელებული. თბილისში ყურბან-ბაირამს სამ დღეს ზეიმობდნენ (აქედან უნდა იყოს გავრცელებული გამოთქმა „ბაირამობა“, ანუ დროსტარება), კლავდნენ ცხვარს ან ძროხას, ხარშავდნენ ფლავს და უმასპინძლდებოდნენ ახლობლებსა და ღარიბ-ღატაკებს. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 914, ISBN 99928-20-32-2.
ირაკლი შუშანია

ირაკლი ლავრენტის ძე შუშანია (დ. 20 მაისი, 1927, თბილისი — გ. 14 თებერვალი, 1982, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი საოპერო მომღერალი (ბანი), საქართველოს სახალხო არტისტი (1967). 1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (პროფესორი ს. ინაშვილის კლასი). ამავე წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. შესანიშნავი ვოკალურ-სცენური მონაცემების მეოხებით შექმნა დასამახსოვრებელი სახეები ქართულ თუ უცხოურ ოპერებში, მათ შორის აღსანიშნავია: კაც ზვამბაია. ხევისბერი (ოთარ თაქთაქიშვილის „მთვარის მოტაცება“, „მინდია“), ლეპორელო (მოცარტის „დონ ჟუანი“) ტრაჩენკო (სერგეი პროკოფიევის „სემიონ კოტკო“) და სხვა. 1961: საქართველოს დამსახურებული არტისტი 1967: საქართველოს სახალხო არტისტი ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 929, თბ., 2002; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 60. ირაკლი შუშანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1961. № 14. გვ. 418. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1967. № 11. გვ. 783.
შეშის მოედანი

შეშის მოედანი — მდებარეობდა თბილისის გარეთუბანში, ძველი ქალაქის ჩრდილოეთით, კოჯრის კარის მახლობლად. ავანაანთხევის მარჯვენა და მარცხენა მხარეზე არსებულ პატარა მოედანზე იყიდებოდა შეშა, რის გამოც ქალაქელები მას შეშის მოედანს ეძახდნენ. აქ გასაყიდად მოტანილ ხის დიდ მორებზე ჩამომსხდარი ე. წ. ,,ამბავისტები" ერთმანეთს უყვებოდნენ ქალაქისა თუ ქვეყნის ჭორს თუ მართალ ამბებს. ადგილმა ამ სახელით იარსება XIX საუკუნის 40-იანი წლებამდე, სანამ ერევანსკის მოედანზე (ახლანდელი თავისუფლების მოედანი) გამავალი ავანაანთხევის გადახურვა და აქ ქარვასლის აშენება დაიწყებოდა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002 გვ.924-925
ფიქრის გორა

ფიქრის გორა — თბილისის მიკროუბანი მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ვერის უბანში, ახლანდელი მერაბ კოსტავას, იაკობ ნიკოლაძის ქუჩებსა და ვარაზისხევს შორის. მიკროუბანი გაჩნდა XX საუკუნის 10-20-იან წლებში. ადგილის სახელის ზუსტი წარმოშობა არ არის ცნობილი. არსებობს მოსაზრება, რომ ადგილის სახელის, ფიქრის გორის ამოსავალი უნდა იყოს „ფეიქარი“, „საფეიქრო“. 1992 წელს ფიქრის გორაზე ვერიკო ანჯაფარიძის სახლში ბინა დაიდო ვერიკო ანჯაფარიძისა და მიხეილ ჭიაურელის სახლ-მუზეუმმა. აქვე 1996-2009 წლებში ფუნქციონირებდა „ერთი მსახიობის თეატრი“. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 874, ISBN 99928-20-32-2.
ზარბაზნის ქუჩა

ზარბაზნის ქუჩა — ძველი ქუჩა თბილისში. XIX საუკუნეში აქ, ისევე როგორც რუსეთის იმპერიის სხვა დიდ ქალაქებში (მაგალითად პეტერბურგში, დღის ყოველი 12 საათის აღსანიშნავად ზარბაზანს ისროდნენ. „საათი ზარბაზანი“ თბილისში თავდაპირველად იდგა, ძველი არსენალის (მოგვიანებით ღუნიბის მოედანი) მახლობლად, შემდეგ კი XIX საუკუნის 60-იან წლებში გადაიტანეს და დადგეს ალექსანდრეს ბაღში, ქაშვეთის ეკლესიასთან. ზარბაზნის ყოველი გასროლა ზიანს აყენებდა ქაშვეთის ეკლესიას, საყდრის კედლებიდან ცვიოდა ბათქაში, გაჩნდა ბზარები, რის გამოც ეკლესიის მესვეურებმა არაერთგზის თხოვნით მიმართეს ქალაქის ხელისუფლებას „საათი ზარბაზანი“ გადაეტანათ სხვაგან. XIX საუკუნის 80-იან წლებში იგი გადაიტანეს მტკვრის მარცხენა მხარეს, ჩუღურეთში, არსენალის (ახლანდელი შ. გამცემლიძის) ქუჩის მახლობლად. XIX საუკუნის დასასრულს „საათი ზარბაზნის“ გამო გაჩნდა ზარბაზნის ქუჩა (ჩუღურეთში, არსენალისა და დოქის ქუჩებთან). ძველი თბილისელები ხუმრობით ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 481, ISBN 99928-20-32-2.
კოლხობა

„კოლხობა“ — ყოველწლიური საშემოდგომო დღესასწაული ხელვაჩაურის მუნიციპლიტეტში, სოფელ სარფში. სახალხო დღესასწაულს საფუძველი პირველად 1978 წელს ჩაეყარა, რომელიც ,,ქვაომხაზობის” სახელით გაიმართა. 1979 წლიდან კი დღესასწაული სარფის სანაპიროზე ,,კოლხობის” სახელით იმართება. „კოლხობა“ მეფე აიეტის და მედეას მითთან არის დაკავშირებული. მასში მონაწილეობენ როგორც ადგილობრივი ფოლკლორული ანსამბლები, ისე საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან მოწვეული ფოლკლორული ჯგუფები. ↑ imedinews.ge კოლხობა[მკვდარი ბმული] ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კოლხობა
ყარაჩოხელი

ყარაჩოხელი — შავჩოხიანი ხელოსანი ან წვრილი ვაჭარი ძველ თბილისში. გამოირჩეოდა სიდარბაისლით, დარდიმანდობით. მათ ჰქონდათ თავისებური ჩაცმულობა — გულამოღებული აბრეშუმის პერანგი, შავი ატლასის ან სატინის წვრილნაოჭიანი ახალუხი, შავი შალის შარვალი, ქოშები ან წაღები, გრძელკალთებიანი, მოკლენაოჭიანი ორჩაქიანი შავი შალის ჩოხა, შემკული ვერცხლის გობაკიანი ქამრით, ბაღდადი და კრაველის ბუხარული ქუდი. ზოგჯერ ქამარს სოციალური დატვირთვაც ჰქონდა. მარტოხელა ყარაჩოხელის დაკრძალვის ხარჯებს მისი კუთვნილი ქამრის გაყიდვით ანაზღაურებდნენ. ყარაჩოხელი ჩვეულებრივ რომელიმე ხელოსნური ამქრის წევრი იყო და ხელოსნის პროფესიას ორთაჭალის ბაღებსა თუ მტკვარზე მოცურავე ტივებზე ქეიფს უხამებდა. ყარაჩოხელები განთქმულნი იყვნენ კრივში ფალავნობით. ძველი თბილისის ყოფას ყარაჩოხელები XX საუკუნის 30-იან წლებამდე შემორჩნენ. სიტყვა ყარაჩოხელი ან ყარაჩოღელი — მათივე ჩაცმულობის თავისებურებიდანაა მიღებული და შავჩოხიანს ნიშნავს. იგი ძველი თბილისის სალაპარაკო ლექსიკაში მეცხრამეტე საუკუნიდან შემოდის ხმარებაში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 909, ISBN 99928-20-32-2. გრიშაშვილი, იოსებ (1986). ძველი თბილისის ლიტერატურული ბოჰემა. ბათუმი: საბჭ. აჭარა.  ქართულ სინონიმთა ლექსიკონი საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ფოტოარქივი ↑ უშანგი რუხაძე (28 აპრილი, 2015). საიდან წარმოიშვა და რას ნიშნავს სიტყვა „ყარაჩოღელი“ და რა ტრადიციები ჰქონდათ მათ დაარქივებული 2016-12-10 საიტზე Wayback Machine. — სიტყვა „ყარაჩოხელი“ თბილისური, ქალაქური, ქართული წარმოშობისაა და მეცხრამეტე საუკუნეში გაჩნდა. სახელწოდება „ყარაჩოღელი“ ან „ყარაჩოხელი“ ჩაცმულობიდანაა მიღებული და „შავჩოხიანს“ ნიშნავს. ძველ თბილისში ყარაჩოხელი დარბაისელი, ჩასპანდი, გულმართალი, პატიოსანი და რაინდი ადამიანის სახელით სარგებლობდა. fact2.ge დაარქივებული 2019-01-02 საიტზე Wayback Machine. . წაკითხვის თარიღი: 13 დეკემბერი, 2018.