laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მარტვილის ჭედური ჯვარი

მარტვილის ჭედური ჯვარი — XI საუკუნის ქართული ოქრომჭედლობის ძეგლი. საწინამძღვრო ჯვარი მოჭედილია ივანე დიაკონის მიერ. ოსტატის სახელი იკითხება ჯვრის უკანა მხარის არშიაზე შესრულებულ ასომთავრულ წარწერაში. მოოქრული ვერცხლის ჯვარი (55×36 სმ) ძირითადად კარგადაა შენახული, დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში. ჯვარზე გამოსახულია „ჯვარცმა“, მის მარჯვნივ და მარცხნივ ფეხზე მდგარი მარიამი და იოანე, ზემო მკლავზე — ქრისტე ყოვლისმპყრობელი. ქვემო მკლავზე — წმინდანი. აგრეთვე ბასილი დიდი და გრიგოლი (ორივე წელზევით). ჯვრის არე ორნამენტითაა დაფარული, ჯვრის ზურგი კი ვირტუოზულად შესრულებული, რელიეფეური მცენარეული ორნამენტებით. მარტვილის ჭედური ჯვარი ქართული ოქრომქანდაკებლობის განვითარების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფეხურის თვალსაჩინო ძეგლია. ოსტატს განსაკუთრებული ყურადღება მიუქცევია ფიგურათა სკულპტურულობისათვის. ჯვარცმული ქრისტეს ფიგურა ძლიერადაა მოდელირებული, პროპორციები სწორია, შესრულების ხასიათი მონუმენტური. ფიგურები მშვიდია, ყოველგვარ ექსპრესიას მოკლებული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 458.
მარტვილობა

მარტვილობა (იგივეა, რაც წამება) — ჰაგიოგრაფიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და უძველესი ჟანრი. ასახავს ქრისტიანობისათვის თავდადებული წმინდანების ცხოვრებასა და მათ მოწამებრივ სიკვდილს. ამ ჟანრის თხზულება ემსახურებოდა ქრისტიანული სარწმუნოების განმტკიცებას. ქართულ სინამდვილეში ქრისტიანობისათვის თავდადება ეროვნული თავისთავადობის გადარჩენისათვის ბრძოლას უდრიდა, ამიტომ ქართულ მარტვილობებში ეროვნული დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ისტორიაც აისახა (მაგ., „შუშანიკის წამება“, V საუკუნე; „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“, VI საუკუნე; „აბო თბილელის წამება“, VII საუკუნე; „ქეთევან დედოფლის წამება“, XVIII საუკუნე და სხვა). გოგუაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 458. კეკელიძე კ., ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 5, თბ., 1957; მისივე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
მარტინისმაღალი

მარტინისმაღალი (რუს. Мартинисмта) — მთა საქართველო რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მდინარეების არმხისა და ასის წყალგამყოფ კიდეგანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3895 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. კლდოვანი მასივია. ახასიათებს ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტი. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 461. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 109. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 66. ↑ megapedia.wiki - Гора Мартинисмта
საქართველოს მთები

აგეფსთა აჟარა აფხაზეთის კავკასიონი ახაგის მთა ბაბისმთა ბანგურიანი ბილურთა ბულანჩოსწვერი გადრეკილი გალავდური გარეჯა გველისმთა (თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი) გველისმთა (კახეთის კავკასიონი) გვერგიშერი გვირგვინა (მთა) გოდორები გომერი გომეწარი გომისციხე გომღისმაღალი გორმაღალი (ლეჩხუმის ქედი) გორმაღალი (ქართლის ქედი) გუდანი (მთა) გული დადიაში დავაკრანი დაღვერილა დედაბერა (მთა) დემურდაღი დიდგვერდი დიდგორი (თრიალეთის ქედი) დიდგორი (საწკეპელა-სათოვლის ქედი) დიდგორმაღალი დიდი აბული დიდი ბორბალო დიდი ლობოროტი დიდმაღალი დიდღალიდუდი დოლომისისწვერი ელია (მთა) ემლიქლი ენჭო ვაციკფარსი ველიანთა ველტყევი ზაქარიასთავი ზედაზენი ზეთავი ზოტიმერია ზურგისძვალი თაგინაური თავშანთაფა თარიგონი თბილისასწვერი თებულოსმთა თეთნულდი თეკრაშდუდი თლილი (არსიანის ქედი) თლილი (მთა) თორტიზა იკვლივი კალოსმთა კაპიშისტრა კარატისჯვარი კარეტა (მთა) კასრისსერი კენჭიყარა კიჩჩოჩქორთი კლდებოძალი კოდიანი კოხტაგორა კურფუტა ლატფარი ლაღზწითი ლომისმთა ლოხონი მანავის ცივი მასარა მაჩხარახოხი მახათა მახვილო მეფისწყარო მეღრუკი მთაწმინდა მიგარია მირჩილი მორვილი მოხნეჭილა მტირალა მურყნევი მუშური მუცუ მუჭი მწვანე მთა ნაგება ნამარილევი ნაურცევი პატარა აბული პატარა ბორბალო პერანგა (ლიხის ქედი) პერანგა (მესხეთის ქედი) საყორნია უშბა შავი კლდე შხარა
მარტოკბილა

მარტოკბილა, ნარვალი (ლათ. Monodon monoceros) — ძუძუმწოვარი ცხოველი დელფინისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 5-6 მ, მასა — 1 ტ აღწევს. აქვს მხოლოდ ზედა 2 კბილი, რომელთაგან მარცხენა ძლიერ ვითარდება და 3 მ-მდე სიგრძეს აღწევს. გავრცელებულია არქტიკის ზღვებში. იკვებება თავფეხიანი მოლუსკებით და თევზებით. ახალგაზრდა მარტოკბილა მოცისფრო-მორუხოა, ხანდაზმული — მუცლის მხრიდან მოთეთრო-მოყვითალო; ზურგის მხარეზე ხალები ემჩნევა. შობს 1 (იშვიათად 2) ნაშიერს, რომლის სიგრძე 1,5 მ აღწევს. ცხოვრობს ხროვად. ზოგან მარტოკბილას ხორცს ჭამენ და მის ტყავსა და კბილებს იყენებენ. ჯანაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 461. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 611.
მარტორქის თანავარსკვლავედი

მარტორქის თანავარსკვლავედი (ლათ. Monoceros) — ცის ეკვატორთან მდებარე თანავარსკვლავედი. მასში ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავი 3,8 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდიდაა. ხილვადობის საუკეთესო პირობებია დეკემბერ-იანვარში. ჩანს საქართველოდანაც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 461. Star Tales -Monoceros
მარტორქა ხოჭო

მარტორქა ხოჭო (ლათ. Oryctes nasicornis) — მწერი ხეშეშფრთიანთა რიგისა. ფართოდ არის გავრცელებული ევროპაში. მისი სიგრძე 4 სმ აღწევს. მამლებს თავზე უკან გაღუნული რქა აქვთ. მარტორქა ხოჭოს მატლი იკვებება გახრწნილი მცენარეული ნარჩენებით. ზოგჯერ აზიანებს მცენარეების ფესვებსაც. განვითარება 4 წელი გრძელდება. გვხვდება ყველგან ტუნდრისა და ტაიგის გარდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 461.
თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ

გიორგი ჩიტაიას სახელობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ — ეთნოგრაფიული მუზეუმი თბილისში, რომელიც დაარსდა 1966 წელს. იგი პირველი ეთნოგრაფიული მუზეუმია კავკასიაში. მუზეუმის დაარსების იდეის ავტორი და განმახორციელებელი იყო ქართული ეთნოგრაფიული სკოლის ფუძემდებელი, აკადემიკოსი გიორგი ჩიტაია. მუზეუმის გენერალური გეგმის ავტორია ლონგინოზ სუმბაძე. მუზეუმი ღია ცის ქვეშ სამეცნიერო-საგანმანათლებლო დაწესებულებაა — საბუნებისმეტყველო, მატერიალური და სულიერი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა საცავი. მუზეუმი წარმოადგენს საქართველოს მინიატურულ მოდელს და ასახავს მის მრავალფეროვან ეთნოკულტურას. მუზეუმის ტერიტორია მოიცავს 50 ჰექტარს და დაყოფილია 11 ზონად. ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფისათვის დამახასიათებელი ობიექტები წარმოდგენილია ათ ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ ზონაში, რომელთაგანაც ხუთი — აღმოსავლეთ და ხუთი — დასავლეთ საქართველოს წარმოაჩენს. მუზეუმში ექსპონირებულია 70-მდე საცხოვრებელი სახლი და სამეურნეო ნაგებობა საქართველოს შემდეგი ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონებიდან: სამცხე-ჯავახეთი, გურია, სამეგრელო, იმერეთი, რაჭა-ლეჩხუმი, აფხაზეთი, აჭარა, სვანეთი, ქართლი, კახეთი. ერთი ზონა ეთმობა ისტორიულ-არქეოლოგიურ ძეგლებს, რომელთა შორისაა V-VI სს. სიონის ტაძრის ბაზილიკა და აკლდამა, ძვ. წ. II ათასწლეულის დოლმენი აფხაზეთიდან და საფლავის ქვების მდიდარი კოლექცია. მუზეუმში ფუნქციონირებს საგანმანათლებლო ცენტრი, სადაც ბავშვებს საშუალება აქვთ, პრაქტიკულად შეისწავლონ ტრადიციული სამჭედლო და სამეთუნეო ტექნოლოგიები. ღია ცის ქვეშ მუზეუმის მეთერთმეტე ზონაში ისტორიულ-არქეოლოგიური ძეგლებია განთავსებული. ექსპონირებულია სიონის V-VI საუკუნეების ბაზილიკა და აკლდამა, აგრეთვე რელიეფურ საფლავის ქვათა მდიდარი კოლექცია. მთლიანობაში მზეუმში 8 ათასზე მეტი ექსპონატია დაცული. მთავარი სტატია: სიონის წყალსაცავის ტაძარი. მუზეუმის პირველი ექსპონატი იყო, თიანეთში სოფელ სიონში შემთხვევით აღმოჩენილი ქვის აკლდამა, რომელიც მდებარეობდა იმ ეკლესიის ქვეშ, რომელიც სიონის წყალსაცავის დაგუბების გამო დაიშალა და გამიზნული იყო თბილისის მუზეუმში გადამოსატანად. აღნიშნული ქვის აკლდამა მდებარეობდა მთავარი ტაძრის აღმოსავლეთით. 1966 წლის აპრილის თვეში დასრულდა აღნიშნული ძეგლის ადგილზე გადმოტანის პროცესი. ძეგლის ახალ ადგილზე აღდგენას ხელმძღვანელობდნენ სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო სახელოსნოს ოსტატი ვალერიან ვაჭარიძე და ქვისმთელთა ბრიგადირი მიხეილ ბოგუშევი. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი „ქართული ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფის პარკ-მუზეუმის გენერალური გეგმის შესახებ“, // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 7 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1966 წელი. — გვ. 3-14 „ხალხური ყოფისა და ხუროთმოძღვრების მუზეუმის პირველი ექსპონატი“, // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 8 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1966 წელი. — გვ. 82-86 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ↑ მუზეუმის ისტორია
მარტყოფი

მარტყოფი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, იალნოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების ალიხევისა და მარტყოფისწყლის ხეობებში. ზღვის დონიდან 770 მეტრზე. გარდაბნიდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. ვაზიანიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7397 ადამიანი. ახლანდელი მარტყოფის ტერიტორია დასახლებულია I-II საუკუნეებიდან; VI საუკუნემდე აკრიანი (ქვიანი ადგილი) ერქვა. ფიქრობენ, რომ სახელწოდება მარტყოფი მოდის ასურელი მამის ანტონ მარტყოფელის (მარტომყოფელი) სახელიდან. XIII საუკუნიდან აქ რუსთავ-მარტყოფის საეპისკოპოსოს კათედრალი იყო. XV საუკუნიდან სადროშოს ცენტრია, აქ იყო კახეთის მეფეთა ერთ-ერთი რეზიდენცია. 1625 წელს მარტყოფის ველზე გაიმართა ბრძოლა სპარსელთა და ქართველთა ლაშქარს შორის. ძველად მარტყოფი ლიტერატურული საქმიანობის კერაც იყო. აქ მოღვაწეობდნენ პოეტები და მწიგნობრები ნიკოლოზ ჩერქეზიშვილი (XVII-XVIII სს.), იოანე ქობულაშვილი (XVIII ს.), სტეფანე ჯორჯაძე (XVIII ს.) და სხვები. სოფლის მახლობლად — ულევის ველზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მიკვლეულია ბრინჯაოს ხანის ადრეული პერიოდის გორასამარხები. სოფლის მიდამოებშივე აღმოჩნდა ქართული მონეტების განძი (ძვ. წ. I — ახ. წ. II სს.). სოფელში შემორჩენილია გუმბათოვანი ეკლესიის ნანგრევები. იგი 1810 წელს ააგო რუსთავის ეპისკოპოსმა სტეფანე II-მ. არის აგრეთვე XVIII საუკუნის რამდენიმე საგვარეულოს საცხოვრებელი-საბრძოლო კოშკი (შინჯიკაშვილების, ძამაშვილების, თუშმალიშვილების). უკეთესად შემოინახა თუშმალიშვილების კოშკი — გეგმით მრგვალი, ოთხსართულიანი ნაგებობა. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა, ხოლო კონსტრუქციულად მნიშვნელოვანი ადგილებისათვის და გარედან გასაფორმებლად — აგური. მშენებელი, როგორც ჩანს, გამოცდილი ოსტატი ყოფილა, რაც იგრძნობა პროპორციებსა და სამხრეთ ფასადის ხუროთმოძღვრულ გადაწყვეტაში, აგურის წყობით გამოყვანილ მორთულებაში. სართულებს შორის ასასვლელები დატანებულია კედლებში. სოფლის მახლობლად, ქედზე V-VI საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსია. ამირან ტოტიკაშვილი — ძიუდოისტი. ოთარ კეჟერაშვილი — ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი. უშანგი სახლთხუციშვილი — მთარგმნელი, პედაგოგი, პუბლიცისტი. ულევრის არქეოლოგიური ძეგლები ნორიო ღვთაების მონასტერი მათიაშვილი ა., მენაბდე ლ., საღარაძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 462. ↑ მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
მარულა

მარულა — საცხენოსნო შეჯიბრების ერთ-ერთი უძველესი ეროვნული სახეობა — დოღი გრძელ მანძილზე საამისოდ საგანგებოდ გავარჯიშებული ცხენებით. წინათ იმართებოდა 20—25 კმ დისტანციებზეც. მარულაში მოზრდილებთან ერთად მონაწილეობდნენ ბავშვებიც. ახლა მარულა რეგლამენტირებულია შეჯიბრების ზუსტი წესებით, დისტანცია ითვალისწინებს 8—10 კმ. მარულა შედის ცხენოსნობის ეროვნულ სახეობათა საქართველოს ჩემპიონატების პროგრამაში. განსაკუთრებით გავრცელებულია ჩოხატაურის, სამტრედიის, გალის, მარტვილის, სენაკის, აბაშის, გუდაუთის, გურჯაანის, ზუგდიდის, ჩხოროწყუს რაიონებში, ქუთაისში და სხვაგან. ქორქია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 462.
მარუშიანები

მარუშიანები (მარუშისძენი) — დასავლეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო X–XI საუკუნეებში. ამ საგვარეულოს ეკუთვნოდა, როგორც ჩანს, ქართლის ერისთავი 970-იან წლებში ივანე მარუშისძე (როგორც მარუში-ან-ი, ისე მარუშის ძე ნაწარმოებია კაცის სახელისაგან — მარუში). მარუშიანთა საგვარეულოდან წარმოიქმნა დასავლეთ საქართველოს დიდი საგვარეულოები: ვარდანისძენი და დადიანები. ამის შემდეგ მარუშიანი, როგორც სახელი, დარჩა ვარდანისძეთა გვარში. ცნობილია 2 მარუშიან ვარდანისძე: XII საუკუნის 80-იან წლებში და XIII–XIV საუკუნეების მიჯნაზე (სახელი მარუშიანი XIII–XIV საუკუნეებში გვხვდება დასავლეთ საქართველოს სხვა საგვარეულოებშიც: აფაქისძეებში, ფალქოზისძეებში და სხვა). შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 463.
მარუხი

მარუხი შეიძლება აღნიშნავდეს: მარუხი — მწვერვალი აფხაზეთის კავკასიონზე; მარუხი — მყინვარი აფხაზეთის კავკასიონზე; მარუხი — უღელტეხილი აფხაზეთის კავკასიონზე; მარუხი — მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.
მარუხის უღელტეხილი

მარუხის უღელტეხილი (რუს. Марухский перевал) — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ მარუხის დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2746 მ. მიდამოები აგებულია გრანიტოიდებით. დამახიათებელია გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. საცალფეხო გზით აკავშირებს ჩხალთის ხეობასა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი) და მარუხის ხეობას (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი). 1942 წლის 25 აგვისტოდან მოყოლებული, მარუხის უღელტეხილზე მიმდინარეობდა უმძიმესი ბრძოლები, ქართული დივიზიები გენერალ-მაიორ კონსტანტინე ლესელიძის მეთაურობით გმირულად ებრძოდნენ ნაცისტური გერმანიის არმიას. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 463.
პორტა-ნიგრა

პორტა ნიგრა (ლათინურიდან ითარგმნება როგორც შავი კარიბჭე) რომაელთა დროიდან შემორჩენილი ქალაქის კარი. პორტა ნიგრა მიეკუთვნება მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის საგანძურს, იუნესკო იცავს და არის ქალაქ ტრირის სიმბოლო. სახელი Porta Nigra შუა საუკუნეებიდან მომდინარეობს. ქალაქის ტრირის ამ კარს ადრე სხვა სახელი ჰქონდა Porta Martis (მარსის კარი) ტრირელები პორტა ნიგრას უბრალოდ პორტა უწოდებენ. ქალაქის კარიბჭე ჩვენი წელთაღრიცხვის 180 წელს აუგიათ როგორც ქალაქ ავგუსტა ტრევერორუმის (ავგუსტუსის ქალაქი ტრევერელთა მხარეში), დღევანდელი ტრირის, ჩრდილოეთი შესასვლელი. სამეცნიერო ლიტერატურაში მოიპოვება ცნობები პორტა ნიგრას III და IV საუკუნეში აგების შესახებ, შესაბამისად ვარაუდი იმის თაობაზე, რომ კარიბჭე ისევე ძველი შეიძლება იყოს, როგორც ქალაქის რომაული კედელი ჯერ არავის უარუყვია. ძველი ქალაქის ჩრდილოეთით მდებარე კარიბჭის ეს სახელი — პორტა ნიგრა შუა საუკუნეებიდანაა დამოწმებული და უნდა უკავშირდებოდეს მისსავე მუქ, ზოგჯერ მოშავო ფერს. ეს ფერი ქვიშაქვისგან ანაგებ კარს დროთა განმავლობაში უნდა დაეკრა სიძველის გამო. როგორც პორტა ნიგრას, ასევე პორტა მარტის სახელით მოიხსენიება 12–ე საუკუნის ძეგლში, რომელსაც გესტა ტრევერერუმი ჰქვია. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პორტა-ნიგრა ოფიციალური საიტი Porta Nigra StadtPanorama - Interaktives 360° Panorama - auch in großen Bildformaten 360-Grad-Panoramaaufnahme Porta Nigra/Simeonstraße დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. Ausführliche Geschichte der Porta Nigra die-roemer-online.de Die Porta Nigra (deutsch) Bild der Porta Nigra zur Römerzeit und nach der Entkernung დაარქივებული 2009-02-20 საიტზე Wayback Machine. Zwei Bilder der Doppelkirche im Mittelalter დაარქივებული 2007-09-26 საიტზე Wayback Machine.
მარუხი (მწვერვალი)

მარუხი — მწვერვალი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3806 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. მარუხის აღმოსავლეთით აღმართულია მცირე მარუხის მწვერვალი (3550 მ). გზა ადის მდინარე ჩხალთის ხეობიდან (სამხრეთ მხარეს) და მდინარე მარუხის ხეობიდან (ჩრდილოეთ მხარეს). უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 463.
მარუხი (მდინარე)

მარუხი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მარუხის მყინვართან, ზღვის დონიდან 2405 მ. ერთვის მდინარე ჩხალთას მარცხნიდან. სიგრძე 7,7 კმ, აუზის ფართობი 43,4 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირობა - შემოდგომა-ზამთარში. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 3,90 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 463.
მარშანცია

მარშანცია (ლათ. Marchantia) — მცენარეთა გვარი ღვიძლის ხავსების დანაყოფში. აქვს მწვანე, მიწაზე გართხმული სხეული (თალუსი), რომლის სიგრძე 10 სმ, სიგანე — 1-2 სმ აღწევს. ნიადაგს რიზოიდებით ემაგრება. ანთერიდიუმი და არქეგონიუმი სხვადასხვა მცენარეზე ვითარდება. მრავლდება სპორებით; ახასიათებს თაობათა მორიგეობა. ვეგეტატიურად მრავლდება ჩეკია კვირტებით. ყოფილ სსრკ-ში მარშანციას 2 სახეობა გვხვდება. ფართოდაა გავრცელებული Marchantia polymorpha. იგი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ნოტიო ადგილებში თითქმის ყველგან იზრდება. მეორე სახეობა — Marchantia paleacea — მხოლოდ დასავლეთ საქართველოშია გავრცელებული. ჩიქოვანი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 472.
იოლანდა მარშევი

იოლანდა მარშევი (Yolanda Marchev) (დ. 11 მაისი, 1920, ციურიხი, შვეიცარია — გ. 3 მაისი, 2015) — შვეიცარიელი ქართველოლოგი. 1939 წელს დაამთავრა გიმნაზია. სწავლობდა რომანულ და კლასიკურ ენებს. ციურიხის უნივერსიტეტში პროფ. კიტა ჩხენკელის ხელმძღვანელობით შეისწავლა ქართული ენა და ლიტერატურა. თანამშრომლობდა კ. ჩხენკელის მიერ გერმანულ ენაზე გამოცემული „ქართული ენის შესავლის“ და „ქართულ-გერმანული ლექსიკონის“ შედგენაში. კიტა ჩხენკელის გარდაცვალების შემდეგ მარშევს მიენდო ამ ლექსიკონის დამთავრება. ლეა ფლურისთან და რუთ ნოიკომთან ერთად მან ლექსიკონის გამოცემა დაამთავრა 1974 წელს (გამოიცა 3 ტომად). 1964 წლიდან განაგებდა ქართული ენის კათედრას ციურიხის უნივერსიტეტში. ასწავლიდა ქართულ ენას, კითხულობდა ლექციებს ქართული ენის სტრუქტურისა და ქართული ლიტერატურის ისტორიის საკითხებზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 472. იოლანდა მარშევი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი იოლანდა მარშევი | უცხოელი ქართველოლოგები
მარჩილი

მარჩილი — ვერცხლის ფულის სახელწოდება საქართველოში. (სახელი უნდა მომდინარეობდეს ვენეციური ვერცხლის „მარჩელოს“ სახელწოდებიდან). გავრცელდა XVI—XVII საუკუნეებში. როგორც ვახტანგ VI-ის „დასტურლამალიდან“ ირკვევა, XVIII საუკუნეში მარჩილი 12 შაურს ანუ 3 აბაზს შეადგენდა. მისი მასა სხვადასხვანაირი იყო. მარჩილი იხმარებოდა XVII საუკუნეში საქართველოში გავრცელებული ევროპული მონეტის — ტალერის აღსანიშნავადაც (ამ დროს ტალერი 3 აბაზად ფასობდა, ხოლო 3 აბაზი 1 მარჩილს შეადგენდა). ქებულაძე რ., ევროპული მონეტების მიმოქცევა საქართველოში XV-XVII საუკუნეები, თბ., 1971; ჯავახიშვილი ივ., ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ახლა, წგნ. 3, ნაკვ. 3 — ქართული საფას-საზომთამცოდნეობა ანუ ნუმიზმატიკა-მეტროლოგია, ტფ., 1925; ჯალაღანია ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 473.
მარცვალა

მარცვალა — მშრალი ერთთესლიანი ნაყოფი. აქვს კილიანი ნაყოფსაფარი, რომელიც მჭიდროდ არის შეზრდილი თესლთან. ვითარდება ბუტკოს ზედა ნასკვიდან. მარცვალა თითქმის ყველა მარცვლოვანს აქვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 473.
ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის ოქროს პარტიული ნიშანი

„ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის ოქროს პარტიული ნიშანი“ (გერმ. Das Goldene Parteiabzeichen der NSDAP), ოფიციალურად „NSDAP-ის ოქროს ღირსების მედალი“ (გერმ. Goldene Ehrenmedaille der NSDAP) — მესამე რაიხის უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდო. იგი დაარსებულ იქნა 1933 წელს ადოლფ ჰიტლერის მიერ. „ოქროს პარტიული ნიშანი“ პიროვნებას მიენიჭებოდა შემდეგ შემთხვევაში: თუ პიროვნება „NSDAP-ში“ გაწევრიანდა 1933 წლის მარტამდე და ატარებდა პარტიულ ნომერს „1“-დან „100 000“-მდე. პიროვნების პარტიული ნომერი მედალის რევერსზე იყო ამოგრავირებული. თუ პიროვნებას რაიმე დიდი დამსახურება მიუძღოდა სამშობლოს წინაშე. ამ შემთხვევაში რევერსზე ამოგრავირებული იყო ჰიტლერის ინიციალები „A.H.“ და მედლის გაცემის თარიღი. არსებობდა მედალის 2 ვარიანტი: „დიდი“ და „პატარა“. Goldenes Parteiabzeichen Stenger Historica Inc. დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
მარცვლეულისა და მარცვლეული პროდუქტების მავნებლები

მარცვლეულისა და მარცვლეული პროდუქტების მავნებლები, ბეღლის მავნებლები — ცხოველები, რომლებიც ანადგურებენ და აზიანებენ მარცვლეულს და მათ პროდუქტებს შენახვისა და გადაზიდვისას. შეუძლიათ დააზიანონ აგრეთვე ხმელი ხილი, ბოსტნეული კულტურები, სამკურნალო მცენარეები, ტყავისა და თამბაქოს ნედლეული და სხვა. ასეთ მავნებლებს განეკუთვნებიან ობობასნაირნი (ზოგიერთი ტკიპა), მწერები (ზოგიერთი ხოჭო და პეპელა), ფრინველები (მტრედისნაირნი და ბეღურასნაირნი), ძუძუმწოვრები (თაგვისებრი მღრღნელები). სულ ასზე მეტი სახეობა. მათგან საქართველოში დიდი ზიანი მოაქვთ ფქვილისა და წაგრძელებულ ტკიპებს; ბეღლისა და ბრინჯის ცხვირგრძელებს; სურინამულ, პატარა და ქარცი ფქვილჭამიებს, რქიანას, ფქვილის დიდ და პატარა ღრაჭუკას; პურის რკილს, მავრიტანულ ხოჭოს, მარცვლეულისა და ბეღლის ჩრჩილებს; წისქვილის, ბეღლის, ხილის, კაკაოს ალურებს და სხვებს; სახლის ბეღურას, მტრედს, რუხ და შავ ვირთაგვას, სახლისა და ტყის თაგვებს, მემინდვრიებს. გამაფრთხილებელი (პროფილაქტიკური) საცავების, გადამმუშავებელი საწარმოების ტერიტორიის, მანქანების, მექანიზმებისა და საწყობის ინვენტარის გაწმენდა-გასუფთავება, მათი დეზინსექცია; მარცვლეულისა და მარცვლეულის პროდუქტების შენახვის სანიტარულ-ჰიგიენური წესების დაცვა; გამანადგურებელი (ფიზიკურ-მექანიკური და ქიმიური) ფიზიკურ-მექანიკური დაზიანებული მარცვლეულისა და ბურღულის გაწმენდა მარცვალ-საწმენდი მანქანებით, ფქვილის გაცრა, კედლების, ტარის და მანქანების გაწმენდა მტვერსასრუტით; მარცვლეულის გაშრობა, განიავება, ვენტილაცია; მაიონიზებელი გამოსხივების გამოყენება. ქიმიური ცარიელი საწყობების სველი დეზისექცია (ქლოროფოსი, ტრიქლორმეტაფოს-3), აეროზოლის გამოყენება (ინსექტიციდის მბოლავი კოჭები), ფუმიგაცია (ბრომმეთილი და სხვა). ფრინველებისაგან მარცვლეულისა და მარცვლეული პროდუქტების დასაცავად საჭიროა ფანჯრების, კარების, სავენტილაციო მილების და სხვა ადგილების ბადით დაფარვა. დერატიზაცია — თაგვისებრ მღრღნელებთან ბრძოლის შესახებ. ჭელიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 473–474.
მარცვლოვანთა ბუზები

მარცვლოვანთა ბუზები (ლათ. Chloropidae) — მწერების ოჯახი ორფრთიანთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 1-4 მმ აღწევს. მსოფლიოში ყველგან არიან გავრცელებული. ცნობილია 1500-ზე მეტი სახეობა. მარცვლოვანთა ბუზების მატლები ფიტოფაგებია. ძირითადად მარცვლოვანთა ღეროებსა და თავთუნებში ცხოვრობენ, იშვიათად ღეროებზე გალები|გალებს წარმოქმნიან. საქართველოში თავთავიან მარცვლოვანთა ნათესებში ფართოდაა გავრცელებული შვედური ბუზი (Oscinosoma frit) და მწვანეთვალა ბუზი (Chlorope pumilionis), სასარგებლო სახეობები ადგურებენ ფესვის ბუგრებს ჭარხალზე, ტროპიკებში მარცვლოვანთა ბუზების რიგი სახეობა ადამიანისა და ცხოველის ზოგიერთი ინფექციური და ინვაზიური დაავადების გამომწვევთა გადამტანია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 474.
მარწყვა-ბალახი

მარწყვა-ბალახი (ლათ. Potentilla) — მცენარეთა გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ორ- ან ერთწლოვანი ბალახები და ბუჩქბალახებია. 500-მდე სახეობა გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, უმეტესად კი ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში 30 სახეობაა. მათგან 2 — საქართველოს ენდემია, (გვხვდება აფხაზეთსა და სვანეთში). 15-მდე — კავკასიისა. სახეობათა უმრავლესობა იზრდება ალპური სარტყლის მდელოებსა და ნიშალებზე, ნაწილი კი გვხვდება ქვიან, თიხნარ ფერდობებზე, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში, მთის ქვედა სარტყლიდან მოკიდებული ალპურ სარტყლამდე. კარგი დეკორატიული მცენარეა ლათ. Potentilla divina, რომელიც კავკასიის დასავლეთ რაიონებში კირქვიან კლდეებზე იზრდება. ლათ. Potentilla erecta შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, ფისსა და წებოს. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 475.
მარწყვი

მარწყვი (ლათ. Fragaria) — მცენარეთა გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახია. საქართველოში ველურად იზრდება 3 სახეობა. ტყის მარწყვი (ლათ. Fragaria vesca) ხარობს ტენიან და დაჩრდილულ ადგილებზე, ტყის პირებზე, მდელოებსა და ველობებზე. მწვანე მარწყვი (ლათ. Fragaria viridis) ეტანება შედარებით მშრალ და ქვიან ადგილსამყოფელს; მუშკის მარწყვი (ლათ. Fragaria moschata) კი მხოლოდ თბილ მიდამოებში იზრდება. მარწყვს ამრავლებენ ჩითილით, სელექციურ მუშაობაში-თესლით. უმთავრესად მოჰყავთ ბაღის მარწყვი (ლათ. Fragaria ananassa), რომელიც ველურად არ გვხვდება. სარგავად არჩევენ ნიადაგის სწორ ზედაპირს, ხოლო ნოტიო ადგილებში კვლებს აკეთებენ. მცენარეს რგავენ შემოდგომაზე ან გაზაფხულზე, ნარგავს უხვად რწყავენ. მოსავალს იღებენ დარგვიდან ერთი წლის შემდეგ. საქართველოში — ლაგოდეხისა და ყვარლის მუნიციპალიტეტებში, მოჰყავთ ბაღის მარწყვის მსხვილ-ნაყოფა ჯიში „კრასავიცა ზაგორია“. ნაყოფს იყენებენ ნედლად, გაყინულს და გადამუშავებულს (მურაბა, პასტილა, წვენი). მოსავლიანობა საშუალოდ 6-7 ტ/ჰა. ბაღის მარწყვის ძირითადი მავნებლებია ჟილო-მარწყვის ცხვირგრძელა. მარწყვის ნემატოდა, მარწყვის ტკიპა. დაავადებები — მარწყვის ნაცრისფერი სიდამპლე, ნაცარი, ფოთლის თეთრი და მურა ლაქიანობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 475. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მარწყვი