laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალალი

ალალი (ლათ. Falco columbarius) — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. ალალის სხეულის სიგრძეა 30-35 სმ, წონა - 150-200 გრამი. დედალი მამალზე დიდია. ზურგი მუქი რუხი ფერისა აქვს, მუცელი წითური. ალალი გვხვდება ევროპის, აზიისა და ამერიკის ტყეებსა და ტყე-ტუნდრის ზონაში, აგრეთვე აზიის ველებსა და მთებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე, კლდის ნაპრალებში, ბუჩქნარში ან მიწაზე. დებს 3-5 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 28 დღემდე გრძელდება. იკვებება უმეტესად პატარა ფრინველებით, რომლებსაც ფრენის დროს იჭერს, ჭამს მღრღნელებსა და მწერებსაც. ალალის ქვესახეობათაგან ზამთრობით საქართველოში გვხვდება ჩვეულებრივი და აღმოსავლეთციმბირული ალალი. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 264.
საული

საული (ებრ. שָׁאוּל, შაული; ბერძ. Σαούλ; ისლამში ტალუთი არაბ. طالوت) — გაერთიანებული ისრაელის სამეფოს პირველი მეფე, ზეობდა დაახლ. ძვ. წ. 1050—1030 წლებში. საულის გამეფების დროს ებრაელები ფილისტიმელების გავლენის ქვეშ იყვნენ. მათ დაკავებული ჰქონდათ ებრაელთა რიგი ქალაქი, მათ შორის საულის მშობლიური ქალაქი — გიბეა. საული წარმოშობით იყო ბენიამინის ტომიდან და გამეფებისთანავე დიდი პოპულარობა მოიპოვა. ქალაქ იაშბეს ალყის დროს მან დაამარცხა ამონელები და ებრაელებმა ის მეფედ გამოაცხადეს. მეფე საულმა გამეფებისთანავე 3000-იანი მუდმივი ჯარი შექმნა, რომელსაც ომის დროს სახალხო ლაშქარიც უერთდებოდა. მან და მისმა უფროსმა ვაჟმა — იონათანმა ქვეყანა ფილისტიმელთაგან გაწმინდეს. ჩრდილოელ ტომთა დასამარცხებლად ებრძოდა ამორეელ ტომებს, სამხრეთის ტომთა შემოსაერთებლად კი დაამარცხა ამალექიტების ტომები. საული და მის ვაჟებთან ერთად გილბეას მთასთან ბრძოლაში დაიღუპა. ტახტზე მისი სიძე, დავითი (1030-990), ავიდა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საული Wellhausen, Julius, Der Text der Bücher Samuelis Budde, Die Bücher Richter und Samuel, 1890, pp. 167–276 Driver, S. R., Notes on the Hebrew Text of the Books of Samuel, 1890 Cheyne, T. K., Aids to the Devout Study of Criticism, 1892, pp. 1–126 Smith, H. P., Old Testament History, 1903, ch. vii. ↑ მელიქიშვილი, გ. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, ,,მეცნიერება", თბილისი, 1988, გვ.295 ↑ მელიქიშვილი, გ. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, ,,მეცნიერება", თბილისი, 1988, გვ.296 ↑ იქვე. ↑ იქვე.
მალთაყვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მალთაყვას აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა: მალთაყვა — ფოთის უბანი მალთაყვა — მდინარე ფოთში მალთაყვა — პირველი ქართული ბალეტი
ტაბანათი

ტაბანათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, გრიგოლეთი, სუფსა, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 5 მ. სოფელში გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 633. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
ღრმაღელე (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

ღრმაღელე — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ღრმაღელე, ომფარეთი, ორმეთი, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 25 მ., ლანჩხუთიდან 20 კმ, სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი. VI საუკუნეს განეკუთვნება სოფელ ღრმაღელეში აღმოჩენილი ბაზილიკა სანათლავით. ეკლესიის ნანგრევებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ჯვარი ჯაჭვით და ქვის ფილა ბოლნური ჯვრის გამოსახულებით, რომელიც ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშია დაცული. 1930 წლამდე სოფელი შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეციტრუსეობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 599. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ არქეოლოგიური კვლევა-ძიებანი გურიაში, კრებული „გურია“ წ. III გვ. 28 — თბილისი, 2001 წ.
ჩქუნი

ჩქუნი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, გრიგოლეთი, სუფსა, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 20 მ. ლანჩხუთიდან 23 კმ., სუფსა-გულიანის საავტომობილო გზაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 172. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
ხიდმაღალა

ხიდმაღალა — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსა თემში. მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 3 მ., ლანჩხუთიდან 20 კმ., სუფსიდან 3 კმ. ხიდმაღალა ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ყველაზე უხვნალექიანი ადგილია (2400 მმ წელიწადში). სოფელში გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12, მოქმედებს საბავშვო ბაღი. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა საავადმყოფო და ლიმონარიუმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 480. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 123.
წყალწმინდა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

წყალწმინდა — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ღრმაღელის თემში (სოფლები: ომფარეთი, ორმეთი, ღრმაღელე, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის შავ ზღვაში შესართავის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 2 მ., ლანჩხუთიდან 25 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა, სტადიონი, ეკლესია, პოლიციის განყოფილება, რესტორნები, თევზის ბაზარი. შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. 1897 წელს სოფელში დაარსდა ერთკლასიანი სკოლა. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეციტრუსეობა. მოქმედებდა ბავშვთა რესპუბლიკური კარდიოლოგიური სანატორიუმი „ყვავილნარი“. 1999 წლის 17 აპრილს წყალწმინდაში გაიხსნა სუფსის ტერმინალი, ბაქო-სუფსის ნავთობსადენის ბოლო წერტილი. ტერმინალის შემადგენლობაში შედის 4 რეზერვუარი, თითო 40 000 ტონა ნავთობის ტევადობით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 362. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-17. ციტირების თარიღი: 2018-12-25. ↑ გაზეთი „ივერია“, N164, გვ. 4 12 აგვისტო 1897
გულიანი

გულიანი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის მთისწინეთში, მთა გულიანის ძირას, მდინარე შუთის (სუფსის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 100 მ., ლანჩხუთიდან 17 კმ. საავტომობილო გზით უკავშირდება ლანჩხუთს, ოზურგეთსა და სუფსას. სოფლის სახელწოდება მომდინარეობს გულიანის მთიდან, რომელსაც გულის ფორმის გამო შეერქვა ეს სახელი. ამავე მთაზე იდგა ციხე. სოფელში მოდის გოგირდოვანი წყალი. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ქვის ეკლესია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 301. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год
კოკათი

კოკათი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 160 მ. ჩოჩხათიდან 4 კმ., ლანჩხუთიდან 32 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 10 კმ. სოფელში იდგა მთავარანგელოზის ხის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა. ლეგენდის თაახმად, როცა სოფელში საყდარს აშენებდნენ, აზნაურებმა ერთ გლეხს დაავალეს კოშკის ძირიდან, სადაც ამჟამად საგირგოლო ღელე ჩამოდის, წყალი კოკით აეტანა და თან ეთვალა, რამდენ ხანში ავიდოდა მშენებარე ეკლესიამდე. გლეხს წყლით სავსე კოკა მხარზე შემოუდგამს და თვლა დაუწყია: კოკ-ერთი, კოკ-ორი, კოკ-სამი . . . კოკ-ათი. ამ დროს წაქცეულა და კიდეც მომკვდარა. სოფელში არის ხელოვნური გამოქვაბული. ის მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრ სიმაღლეზე, მთის ძირიდან გამოქვაბულამდე 150 მეტრია. შესასვლელის სიმაღლეა 90 სმ, უდიდესი სიგანე 4,1 მეტრი, სიღრმე 4,7 მეტრი. მარცხენა მხრიდან გამოქვაბულისკენ მიდის პატარა საცალფეხო ბილიკი. შორიახლოს წყაროს წყალია. გამოქვაბულში ნაპოვნია თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, ნახშირი, კეცის ნატეხი. გამოქვაბულში ასვლა დღეს შეუძლებელია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 574. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
მოედანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

მოედანი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს მდინარე სუფსის ნაპირას, ზღვის დონიდან 10 მ, ლანჩხუთიდან 28 კმ., სუფსიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ., შრომისუბნიდან (უახლოესი სკოლა) 1,5 კმ. სოფელში მდებარეობს ორკარის კანიონი. კათოლიკე მისიონერებს სოფლის ტერიტორიაზე ძველად ხეხილის ბაღები ჰქონდათ გაშენებული. აქ იმართებოდა რელიგიური დღესასწაული - „ღვთისმშობლობა“ და ბაზრობა. ამ ადგილს მოედანს უწოდებდნენ, შემდეგ სახელწოდება აქ გაშენებულ სოფელსაც შერჩა. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მესიმინდეობა, მეციტრუსეობა, მეხილეობა. სოფლის ცენტრში დგას ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. ეკლესია გეგმით ჯვარ-გუმბათოვანია და აქვს სამი მრგვალი აბსიდი აღმოსავლეთ მხარეს და ოთხი თავისუფლად მდგომი გუმბათქვეშა ბურჯი. მკვლევარების ვარაუდით ის X-XI საუკუნეებს უნდა მიეკუთვნებოდეს. ეკლესია დაანგრიეს 1921 წელს. ამჟამად გუმბათი და სამივე აბსიდის კონქი ჩამონგრეულია. შესასვლელებიდან მთლიანად შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთი კარის ქვის ზღურბლი, წირთხლები, ბალავარი და აგურის ტიმპანი. ეკლესიას არც პერანგი შემორჩენია. კედლის წყობა გაშიშვლებულია და ჩანს სამშენებლო მასალა: რიყის ქვა, აგური და გათლილი რუხი ქვა ღია ნაცრისფერ სამშენებლო ხსნარზე. ჩრდილოეთი და დასავლეთი შემოსასვლელების ღიობათა თავდაპირველი მოხაზულობა თითქმის მთლიანად დარღვეულია. აგურით ნაგები თაღები გააჩნია მხოლოდ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კარებს. ეკლესიის კედლებში გაჭრილია რვა თაღოვანი სარკმელი, რომელთა უმეტესობას შემორჩა მარტივი მოჩარჩოება. შენობის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ შიგა კუთხეებში შემონახულია აგურით ნაგები კვადრატული კვეთის პილასტრები. რიყის ქვით ნაშენი კედლები მიწის ზედაპირიდან დაახლოებით 2 მ. ზემოთ გარედანაც და შიგნიდანაც შებურულია სუროს ხშირი საფარით, რის გამოც ძნელი გასარჩევია კედლების ზედა მოხაზულობა და სარკმელთა განლაგება. ხვიარა მცენარისგან კედლების გაწმენდის ყოველი ცდა კი ქვის ზედაპირის ჩამოფშვნას იწვევს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 64. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
შრომისუბანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

შრომისუბანი — სოფელი საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში. მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, მდინარე შუთის პირას. ზღვის დონიდან 35 მ., ლანჩხუთიდან 26 კმ, სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 6 კმ. სუფსა-გულიანის საავტომობილო გზაზე. სოფლის ძველი სახელი მომდინარეობს ამავე სახელწოდების მდინარიდან, რომელიც სოფელში მოედინება. სბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მესიმინდეობა. სოფელში დგას ნავთობის მომპოვებელი ჭაბურღილი. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი. სოფელში დგას XX საუკუნის დასაწყისში აშენებული ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 350 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 41. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჯიხანჯირი

ჯიხანჯირი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის ძირას, ზღვის დონიდან 100 მ. ლანჩხუთიდან 28 კმ., სუფსიდან 8 კმ. მეგრულად ჯიხა ნიშნავს ციხეს, ჯირი - ძირს. სოფელში შემორჩენილია კლდეზე მდგარი ციხე-სიმაგრის ნანგრევები. ეკლესია, რომელიც სოფელში იდგა, დაანგრიეს 1921 წელს. ახალი ეკლესია აშენდა 2000 წელს. სოფელში „ნასტეფნარის“ გორაზე გათხრების შედეგად აღმოჩნდა XVI-XVII საუკუნეების თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და XVII-XIX საუკუნეების თიხის ჩიბუხები, რომლებიც, სავარაუდოდ, თურქეთიდან იყო შემოტანილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 569. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год
ხორეთი

ხორეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 80 მ. ლანჩხუთიდან 30 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 9 კმ., ჩოჩხათიდან 3 კმ. სახელწოდება ხორეთი ნაწარმოებია ყორეთიდან, ყორე ქვებისგან აშენებულ ღობეს ნიშანვს. სოფელში არის ორი ხელოვნური გამოქვაბული ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. ერთ-ერთი ბერების საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა. აქ არის მაგიდა სამი მხრიდან საჯდომით და ბუხარი ნაცეცხლარის კვალით. მეორე მცირე გამოქვაბული სადარაჯოს წარმოადგენდა. მტრის შემოსევისას აქ თავს აფარებდნენ ქალები, ბავშვები და მოხუცები. ლეგენდის თანახმად მონადირე, რომელსაც ჰყავდა ცოლი და ერთადერთი ვაჟი, ხშირად უგებდა ნადირს ხაფანგს. ერთ დღესაც შვილი ცდილობდა დაესწრო მამისთვის ხაფანგის შემოწმება და თავად გაება მასში. როდესაც ის მამამ იპოვა, უკვე ცოცხალ-მკვდარი იყო. სახლში მიყვანილი ვაჟი გარდაიცვალა და მის დარდს გადაჰყვა დედაც. მარტო დარჩენილმა მონადირემ გამოთხარა გამოქვაბული ხორეთის მთის კალთაზე და აღიკვეცა ბერად. მოგვიანებით მას შეუერთდნენ ბედისგან დაჩაგრული სხვა ადამიანები და ასე წარმოიშვა ხორეთის ეკლესია-მონასტერი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 499. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ გაზეთი „სოციალისტური შრომა“ VII გვ. 3 — 1960 ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год
ალკასებრნი

ალკასებრნი (ლათ. Alcidae) — ფრინველების ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ადრე შედიოდა ცალკეულ რიგში — ალკისნაირნი/ალკასნაირნი (Alciformes ან Alcae). 10–11 გვარი 24–25 სახეობას აერთიანებს. მათი სხეულის სიგრძეა 15-50 სმ, წონა — 100-1200 გრამი. ალკისნაირთა სამი თითი ერთიმეორეს საცურავი აპკით უკავშირდება, უკანა თითი კი პატარაა. მამალსა და დედალს ერთნაირი შეფერილობა აქვს. ალკისნაირნი უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივ და ზომიერ სარტყელში ბინადრობენ და მკაფიოდ გამოხატული ზღვის ფრინველები არიან — კარგად დაცურავენ და ყვინთავენ (10 მ სიღრმემდე). წყალქვეშ ფრთებით მოძრაობენ („წყალქვეშა ფრენა“). ცხოვრობენ კოლონიებად: თოლიებთან ერთად ქმნიან ე. წ. „ფრინველების ბაზრებს“. დებენ 1-2 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 24-25 დღეა. მართვეთა გამოკვებაში მონაწილეობს მამალიც. ალკისნაირნი იკვებებიან პატარა თევზებითა და ზღვის უხერხემლო ცხოველებით (კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით). საკვების ძებნისას ისინი ზოგჯერ 18-20 კმ შორდებიან სანაპიროს. აღსანიშნავია ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ სანაპიროზე (ევროპა, ჩრდილოეთ ამერიკა) გავრცელებული ალკა (Alca torda), რომელიც ზამთრობით ხმელთაშუა ზღვის ნაპირამდეც აღწევს. ზოგიერთ რაიონში ალკისნაირნთ სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ, იყენებენ მათ კვერცხს, ხორცს, ბუმბულსა და გერმას. Alle — ლურიკი Alle alle — მცირე ლურიკი Uria — კაირა Uria aalge — წვრილნისკარტა კაირა Uria lomvia — მსხვილნისკარტა კაირა Alca — ალკა Alca torda — ალკა Cepphus — ცეფუსი Cepphus grylle — ჩვეულებრივი ცეფუსი Cepphus columba — ბერინგის ცეფუსი Cepphus carbo — სათვალიანი ცეფუსი Brachyramphus — გვაჯა Brachyramphus marmoratus — ჭრელი გვაჯა Brachyramphus perdix — აზიური ჭრელი გვაჯა Brachyramphus brevirostris — რუხი გვაჯა Synthliboramphus — ალკაბერი Synthliboramphus hypoleucus Synthliboramphus scrippsi Synthliboramphus craveri — კალიფორნიული ალკაბერი Synthliboramphus antiquus — ჩვეულებრივი ალკაბერი Synthliboramphus wumizusume — ქოჩორა ალკაბერი † Pinguinus — უფრთო ალკა Pinguinus impennis — უფრთო ალკა Ptychoramphus — ალეუტის გვაჯა Ptychoramphus aleuticus — ალეუტის გვაჯა Aethia — ჯიღოსანა Aethia psittacula — თეთრმუცელა ალკა Aethia cristatella — დიდი ჯიღოსანა Aethia pygmaea — მცირე ჯიღოსანა Aethia pusilla — ნამცეცა ჯიღოსანა Cerorhinca — რქაცხვირა ცულთავა Cerorhinca monocerata — რქაცხვირა ცულთავა Fratercula — ცულთავა Fratercula arctica — პოლარული ცულთავა Fratercula corniculata — წყნარი ოკეანის ცულნისკარტა Fratercula cirrhata — ცულნისკარტა † Fratercula dowi ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 314. ↑ 1.0 1.1 კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 98, 183. ↑ Alcidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ ალკასებრნი (TSN 176967). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ Семейство Alcidae დაარქივებული 2013-12-05 საიტზე Wayback Machine. в Списке птиц мира Международного союза орнитологов (IOC World Bird List version 3.3)
სლავეთი

სლავეთი, ან სლავია წარმოადგენს ერთ-ერთ სამეცნიერო ცნება-ტერმინს კულტურის ისტორიაში და აღნიშნავს სლავი ხალხების სამკვიდრო გეოგრაფიულ, კულტურულ და ისტორიულ არეალს. კულტურის ისტორიაში სლავეთს ტიპოლოგიურად დაჰყოფენ ერთი მთავარი კრიტერიუმის მიხედვით, კერძოდ კი იმისდა მიხედვით, თუ სლავ ხალხთაგან, რომლებმა გამოვლო, ან რომლებს არ გამოუვლია კულტურის ისტორიის განვითარების ისეთი ეპოქები, როგორიცაა ჰუმანიზმისა და რენესანსი. კულტურულ-ისტორიული თვალსაზრისით სლავეთს ორ ნაწილად დაჰყოფენ, ესენია; რომის, ან რომანული სლავეთი და მართლმადიდებლური სლავეთი შესაბამისად ლათინური სამეცნიერო ტერმინოლოგიის მიხედვით ამ ორ ნაწილს ეწოდება სლავია რომანა (Slavia romana) და სლავია ორთოდოქსა (Slavia orthodoxa). ბოლო წლებში არის მცდელობა დამკვიდრდეს კიდევ ერთი კულტურულ-ისტორიული ცნება ისლამური სლავეთი, ანუ სლავია ისლამიკა (Slavia islamica) ამ ქვეყნების დასახელებისას გასათვალისწინებელია ის, რომ ამ ქვეყნებს უმრავლესობას ცვალებადი ისტორიული ბედი ჰქონდა. ზოგიერთ მათგანის სახელმწიფოებრივი, ზოგჯერ კი ეთნიკური ჩამოყალიბება პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა შესაძლებელი, როგორც ეს მაკედონიელების შემთხვევაში მოხდა. მანამდე მაკედონიელები თავს ბულგარელებს მიაკუთვნებდენ, ხოლო მაკედონურ ენას – ბულგარულის ერთ-ერთ დიალექტს. რომანული სლავეთის მთავარ მახასათებლებად მიიჩნევა აგრეთვე ის, რომ ქრისტიანობა რომიდან გავრცელდა. ლათინური ენის ხანგრძლივი კონკურენცია სალიტერატურო ენასთან მიმდინარეობდა. სადამწერლო სისტემად გამოიყენებენ დიაკრიტიკულ ნიშნებით განვრცობილ ლათინური ანბანს, რომელსაც ლატინიცა ეწოდება. ამ სივრცეს მიეკუთვნებიან: ჩეხები, სლოვაკები, პოლონელები, სორბები, სლოვენები, ხორვატები. მართლმადიდებლური სლავეთის მთავარ მახასათებლებად მიიჩნევა აგრეთვე ის, რომ : ქრისტიანობა ბიზანტიიდან გავრცელდა. ძველი საეკლესიო სლავური საგანმანათლებლო ენა შუა საუკუნეებში. სადამწერლო სისტემად ძირითადად კირილიცას გამოიყენებენ, რომელსაც აღმოსავლეთ სლავეთში კირილიცა, ხოლო სამხრეთ სლავეთში ჩირილიცა ეწოდება. ამ სივრცეს მიეკუთვნებიან: რუსები, ბელარუსები, უკრაინელები, ბულგარელები, მაკედონელები, სერბები. მთავარი სტატია: სლავი მუსლიმები. სლავია ისლამიკა შედარებითი ახალი ტერმინია და აქ, ძირითადად მაჰმადიანი ბოსნიელები იგულისხმება, რომლებიც საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში დამატებითი დიაკრიტიკული ნიშნებით განვრცობილ არაბულ სადამწერლო სისტემას გამოიყენებდნენ. არაბული ანბანის ბოსნიურ ვარიანტს სამსხრეთ სლავები არებიცას უწოდებენ. მთავარი სტატია: სლავური ენები. სლავეთი ენობრივი, ან ენათმეცნიერული თვალსაზრისით სამ ჯგუფად, – აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ სლავეთად. სლავეთის გეოგრაფიულ-კულტურული, კულტურულ-ისტორიული და სხვა ასპექტით შემსწავლელ მეცნიერებას სლავისტიკა ჰქვია. სლავისტიკა კი თავის მხრივ სხვადასხვა დარგებად და მიმართულებებად დაიყოფა კონკრეტული სახელმწიფოების (ქვეყანათმცოდნეობა) და ენების (ფილოლოგია) მიხედვით.
ნიგვზიანი

ნიგვზიანი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი: (სოფლები: ნიგვზიანი, არჩეული, ჩანჩეთი, ხაჯალია). მდებარეობს მდინარე სვიანას მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 35 მ., ლანჩხუთიდან 12 კმ. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12, არის რკინიგზის სადგური „ჯუმათი“, საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი. სოფელში გვხვდება ადრინდელი რკინის ხანის მასობრივი კრემაციული სამარხები. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის ფაბრიკა. სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას მუსლიმი აჭარლები შეადგენენ. სოფელში დაიბადნენ ნიკოლოზ გოგიჩაიშვილი – საბჭოთა კავშირის გმირი ილია აფხაზავა – გეოგრაფი ვლადიმერ აფხაზავა – მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 412. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი[მკვდარი ბმული] ↑ გურიაში მუსლიმთა მდგომარეობის მოკლე აღწერა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-12. ციტირების თარიღი: 2020-05-25.
ჩანჩეთი

ჩანჩეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ნიგვზიანის თემში (სოფლები: არჩეული, ნიგვზიანი, ჩანჩეთი, ხაჯალია). მდებარეობს გურიის ქედის ძირას, ზღვის დონიდან 120 მ. ნიგვზიანიდან 5 კმ., ლანჩხუთიდან 19 კმ. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ხის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მესიმინდეობა. მდინარე უკანღელის ხეობაში, ზღვის დონიდან 75 მ სიმაღლეზე არის გამოქვაბულების ორი ჯგუფი. ერთი ჯგუფი ქანების დაშლა-გამოფიტვის გამო თითქმის განადგურებულია, ხოლო მეორე ჯგუფის გამოქვაბულებში ასვლა უთოკოდ შეუძლებელია. სოფელში დაიბადა მწერალი და პოეტი გრიგოლ ცეცხლაძე. სოფელში დაკრძალულია მწერალი ეგნატე ნინოშვილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 81. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
ხაჯალია

ხაჯალია — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ნიგვზიანის თემში. სოფელში არის რკინიგზის სადგური, მოქმედებს საბავშვო ბაღი და საჯარო სკოლა მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარეების სვიანის და უსკუბანის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 40 მ., ლანჩხუთიდან 17 კმ., ნიგვზიანიდან 3 კმ. სოფლის დაბლობ ნაწილს თაღარა ჰქვია. გორაკ-ბორცვიან ზოლში გამოიყოფა ნასტეფნარის, წიაღუბნის და ჯიხანჯირის წყალგამყოფი სერები. მათ შორის მდებარეობს მდინარეების სვიანას, ფეხსაბანას და ხირხილას ხეობები. აღნიშნული მდინარეები მიეკუთვნებიან მდინარე ფიჩორის აუზს. სოფლის ტერიტორია აგებულია ნეოგენისა და მეოთხეულის დანალექი ქანებით. სოფლის ტერიტორიის დიდი ნაწილი კოლხეთის დაბლობის ტყის და ანთროპოგენურ ლანდშაფტებს უჭირავს დამახასიათებელი ყვითელმიწა, ალუვიური და ტყის ყომრალი ნიადაგებით. პოლიდომინანტური ტყეები ძირითადად გვხვდება გორაკბორცვიან ზოლში. 1990-2003 წლებში ადგილი ჰქონდა ტყის მასობრივ გაჩეხვას, რის გამოც გაძლიერდა მეწყრული პროცესები. სოფლის ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. მიკროკლიმატური განსხვავება შეიმჩნევა სოფლის დაბლობ და გორაკბორცვიან ზოლს შორის. ზაფხული ზომიერად ცხელია, ზამთარი - თბილი. ნალექების საშუალო რაოდენობა 1800-2000 მმ-ია. უხვნალექიანი თვეა ოქტომბერი. მცირე ნალექებით გამოირჩევა მაისი. თოვლის საფარი არის მცირე და რამდენიმე დღის შემდეგ ქრება. სოფლის სასარგებლო წიაღისეული სიმდიდრეებით ღარიბია. მცირე რაოდენობით ამოდის ბუნებრივი აირი, რომელიც არ გამოიყენება. სოფელში არის წყალი, რომელსაც მოსახლეობა სამკურნალოდ იყენებს. მდინარეებში მოიპოვება საკმაო რაოდენობით ღორჯო, კიბორჩხალა, ქაშაყი. ხაჯალია გურიელების საბატონიშვილო მამულს წარმოადგენდა. შედიოდა ჯურუყვეთის სასოფლო საზოგადოებაში. სოფელში რკინიგზის სადგურის გაყვანამ გაზარდა სოფლის მოსახლეობის რაოდენობა. 1898 წელს სოფელში მოქმედებდა სამრევლო სკოლა. 1920 წელს შეიქმნა ნიგვზიანის თემი, რომელშიც შევიდა სოფლები ებალაური და ხაჯალია. სოფელი იყო დაფარული ბუჩქნარით, უვარგისი გზებით, იდგა ისლითა და ჭილით დაფარული ქოხები. სოფელში მოჰყავდათ ერთწლიანი კულტურები: სიმინდი, ლობიო, ბრინჯი, ღომი. საბჭოთა მმართველობის დროს სოფელში დაიწყო ტექნიკური კულტურების მოყვანა: ჩაი, ციტრუსები, ტუნგი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 449. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი[მკვდარი ბმული] ↑ ცნობის ფურცელი N564, 21 ივნისი 1898 – გვ. 3 ↑ გურიის ერობის მოამბე N14 გვ. 4 — 11 აპრილი 1920 ↑ Кавказскій календарь на 1910 годъ, Тифлись, 1909, стр. 398. ↑ Кавказскій календарь на 1912 годъ, Тифлись, 1911, стр. 217.