laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მოსაბრუნის მიძინების ხატის ეკლესია

მოსაბრუნის მიძინების ხატის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. ძეგლევის ხევში მდებარე დარბაზული ეკლესია თანადროული სამხრეთი მინაშენით, დიდი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდის მხრები ოდნავაა წინ გამოწეული. ეკლესიის დასავლეთი კედელი თითქმის დანგრეულია, დანარჩენი კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, თაღი მორღვეულია, ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. ეკლესიის სამხრეთიდან მიჯრილი სწორკუთხა მინაშენის კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრზე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. შემორჩენილია სფერული კონქი და აბსიდის მხრები. ეკლესიის შესასვლელის მარჯვენა მხარეს ჩასმულია ქვა, რომელზეც ამოკაწრულია ასომთავრული წარწერა. წარწერა დაზიანების გამო არ იკითხება. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. აღმოსავლეთ სარკმლის თავზე ჩასმულია შირიმის ქვა, რომელზეც წარბისა და ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. წარბი მეორდება ჯვრის ზემოთაც. ეკლესია დაზიანებულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 133-134
მშველიეთის კოშკის ნანგრევი

მშველიეთის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. კოშკის ნანგრევი მდებარეობს მთის ქედის დასასრულში. ადგილობრივი მაცხოვრებლების თქმით იგი ყოფილა სათვალთვალო კოშკი. ამჟამად იკითხება ნაგებობის მცირე ფრაგმენტი. ირგვლივ მიმოფანტულია მისი სამშენებლო კირქვის ლოდები. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 145-146
მოსაბურნის წმინდა გიორგის ეკლესია

მოსაბურნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს ძეგლევის ხევში, მთაზე. დარბაზული ეკლესია სამხრეთი მინაშენით რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმა სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, შვერილი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დაბალი ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხეველს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, იგი შიგნით არქტირავული - გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში კედლები შელესილია მოსახატად. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია ფრესკული წარწერის (ასომთავრული) კვალი, რომელიც დაზიანების გამო არ იკითხება. ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, კამარა ორ ადგილას ჩამონგრეულია, იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიის სამხრეთის გვიანდელი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. მინაშენი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი მხრებს ეყრდნობა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. ამჟამად სამხრეთი კედლის პილასტრი აღარ არსებობს. მინაშენის სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიას შირიმის ქვის კარნიზი აქვს, იგი თარო-ლავგარდანია. ფასადები სადაა. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით ნაშენი მაღალი გალავანი. მისი სამხრეთი კედელი მთლიანად დანგრეულია, შემოსასვლელი თავისი კარიბჭით აღმოსავლეთ კედელშია. გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მიშენებულია გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომლის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს. სავარაუდოა, რომ იგი სენაკი იყო. ტერიტორიაზე მრავალად ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 134-135
ქენქაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ქენქაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის მიდამოებში, ჩრდილოეთით 1,5 კმ არის ნასოფლარი ხოზუეთი. აქ შემორჩენილი ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმლები. სამხრეთ კედელში შესასვლელის კვალია. ნაგებობის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 179
ახალგორის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია

ახალგორის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო  ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ახალგორის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლითაა დასრულებული. აბსიდის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სწორკუთხა ნიშაა სამხრეთითაც. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე არქიტრავული სარკმელია. ეკლესიის იატაკი ცემენტის ხსნარითაა მოლესილი. ეკლესიას სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება; ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სამხრეთ კედელში ორი ნიშია მოთავსებული. კამარა შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენის დასავლეთით იკითხება კედლის ქვედა წყობა. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავი აყრილია. კედლები მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 12. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
მსხლების წმინდა გიორგის ეკლესია

მსხლების წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მსხლებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა. კონქი და კამარა ორივე შეისრულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სადა კანკელი. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთისა და დასავლეთის სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული _ გარეთ თაღოვანია. შესასვლელის თაღი შირიმის ქვითაა გადაყვანილი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა. მინაშენის მხოლოდ დასავლეთი კედელია შემორჩენილი. კედლები ბევრ ადგილას დაბზარული და გარღვეულია. კამარის დასავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. სარკმლები დაზიანებულია. საბურავი აყრილია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 138-139
საძეგურის ეკლესია (ულდა)

საძეგურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში. აგებულია გარდამავალი ხანაში. სოფლიდან აღმოსავლეთით 7 კმ-ზე მთაში, ნასოფლარ "ულდაში" მდებარე დარბაზული ეკლესია, რომელსაც სამხრეთით თანადროული მინაშენი აქვს, სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა ქაოსურია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას სამხრეთი მინაშენი მთელ სიგრძეზე მიუყვება. აღმოსავლეთით, კერძოდ, ნაგებობასა და მინაშენს შორის ნაკერი არ არის, ხოლო დასავლეთით აშკარად ჩანს ნაკერი. მინაშენის აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო სარკმელია მოთავსებული, ხოლო სამხრეთით - არქიტრავული კარი. ძეგლი დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ეკლესია ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით, შემორჩენილი კედლები დაბზარულია. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 160
მსხლების კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

მსხლების კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მსხლებში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან მხოლოდ საძირკვლის მცირე ფრაგმენტები შემორჩა. აზომვა სპეციალური გათხრა-გაწმენდის გარეშე არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 139
ჩიგოიანის პირველი ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის პირველი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. მთის ბორცვზე დგას კოშკი, რომელსაც ჩრდილოეთით მომრგვალებული ზურგი აქვს. მისი ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ქვით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. კედლები შემორჩენილია 3-3, 5 მეტრის სიმაღლეზე. სპეციალური გათხრა — გაწმენდის გარეშე გეგმის აზომვა ვერ ხერხდება. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 203. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
მუჯუხის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

მუჯუხის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუჯუხში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე, მაღალ მთაზე, ძველი ეკლესიის ადგილას, ადგილობრივ მოსახლეობას, ეკლესიისავე ქვებით აუგია გეგმით ოვალური ნაგებობა. მისი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. წყობა მშრალია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის მარცხნივ ჩამაგრებულია ორი ხის სარი, რომელზეც ზარი კიდია. მასზე მხედრული წარწერაა: შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 139-140
ახალგორის წმინდა მარინეს ეკლესია

ახალგორის წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სასაფლაოსთან (ადგილი „ტახტაბანი“). გეგმით მართკუთხა მოხაზულობის, დარბაზული ნაგებობა, აღმოსავლეთით ნალისებრი აბსიდით სრულდება. საკურთხეველში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო არქიტრავული ნიშაა მოთავსებული. კონქი ნაწილობრივ ჩამონგრეულია. გადახურვა და დასავლეთი კედელი აღარ არსებობს. ძეგლი ნაგებია ყორექვით დუღაბზე. ნაწილობრივ გამოყენებულია ქართული აგური. იატაკი ამოვსებულია მიწით და ქვით. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 13. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
კიტრიულის ყველაწმინდის ნაეკლესიარი

კიტრიულის ყველაწმინდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარი შემორჩენილია სოფლის სასაფლაოზე. აქა-იქ მიმობნეული სამშენებლო მასალის მიხედვით, ძეგლი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. ზოგან ყრია შირიმის პროფილირებული ქვები. დარბაზულ ეკლესიას, სავარაუდოდ, საკურთხეველი სწორკუთხა უნდა ჰქონოდა. საგანგებო გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმის დადგენა შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 98
დაბაკნეთის ზურგიანი კოშკი

დაბაკნეთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. კოშკი სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ძეგლი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. აქედან მესამე სართულის მცირე ნაწილია გადარჩენილი, ხოლო პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. კოშკის ზურგი ჩრდილოეთისკენაა მიმართული. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე სათოფურია მოწყობილი. დასავლეთი კედელი მიწის პირამდეა ჩამონგრეული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 42
ძუკათკარის ეკლესია

ძუკათკარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძუკათკარში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. ეკლესია მთლიანად ჩამოქცეულია, მაგრამ შესაძლებელია თვალი გაადევნო და ვიზუალურად აღადგინო სამეკლესიანი ბაზილიკის გეგმა. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო რიყის ქვა და შირიმი. ცენტრალური ნავის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მხოლოდ მცირე ფრაგმენტებია შემორჩენილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩანს ნალისებრი ფორმის აბსიდის ფრაგმენტი. აბსიდის შემორჩენილი სამხრეთი მხარი საკმაოდ წინ არის გამოწეული, ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია შირიმის ქვის პილასტრი. აქვეა შესასვლელი ღიობი, რომელიც ჩრდილოეთ ნავს უკავშირდება. სამხრეთ ნავის მხოლოდ საძირკვლის ფრაგმენტები იკითხება. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 244–245. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი

უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში. უკანამხარის „კვირაცხოველი“, როგორც მას ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს, წარმოადგენს სამონასტრო კომპლექსს. იგი სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით ორასიოდე მეტრში, ტყიანი ბორცვის ფერდზეა აშენებული და ამჟამად ასწლოვანი ხეების ჩრდილშია ჩამალული. კომპლექსს საკმაოდ დიდი ადგილი უჭირავს და მრავალ ნაგებობას მოიცავს. მონასტრის ყველაშენობა აგებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. შირიმის ქვა გამოყენებულია მხოლოდ ეკლესიაში. ეკლესია კომპლექსის მთავარ ნაგებობას წარმოადგენს და ამჟამად ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი. ძეგლი თავდაპირველად საშუალო ზომის დარბაზულ ეკლესიას წარმოადგენდა, რომელიც დროთაგანმავლობაში რამდენჯერმეა გართულებული სხვადასხვა დანიშნულების სათავსებით. ეკლესიის მთავარი დარბაზი კარგადაა შემორჩენილი. საკურთხეველი სწორკუთხაა, დაახლოებით ორიმეტრის სიმაღლეზე კი ტრომპების საშუალებით კოლოფისებურ კონქში გადადის; მეტად საინტერესოა ტრომპების მხატვრული გადაწყვეტა - კარგად თლილ ფლეთილ ქვას ორივე მხარეს შირიმის ქვები ეყრდნობა, რომელთაც ღრმად ამოჭრილი წყვილ-წყვილი თაღიამშვენებს. სამ თაღიანი შირიმის ქვებია ჩასმული საკურთხევლის შირიმისავე სატრიუმფო თაღის საბრჯენებად, თუმცა ქვისგანაა შესრულებული მეორე სატრიუმფო თაღი, რომელიც ნახევარ წრიული კამარის ცენტრშია მოთავსებული. საკურთხეველს შიორის სარკმელია _ ქვემოთ ძალიან დიდი, ხოლოზემოთ გაცილებით მომცრო; ერთი საშუალო ზომის სარკმელია დასავლეთით. სამივე სარკმელი საფეხურიანი და არქიტრავულია. საინტერესოა შირიმის ქვით ამოყვანილი მაღალი ლუნეტი, რომელიც გაჭრილია სამხრეთი კარის თავზე. მეორე, ჩრდილოეთი კარი მოგვიანებით - გარშემო სავლელის მიშენებასთან დაკავშირებით უნდა იყოს გაჭრილი. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა აწეული, თუმცა ეს საფეხური აბსიდის მხრებამდე არგამოდის. საინტერესოა აგრეთვე ტრაპეზის ქვის ნახევრის საკურთხევლის გარეთ გამოტანა. ტრაპეზის ქვა სიმაღლეში ორ მეტრს აღწევს. ქვის შუა ნაწილში, სამხრეთ-დასავლეთით და ჩრდილოეთით, სვეტებიანი თაღებია წარმოდგენილი. ზემოთ კი საფეხუროვანი ხდება და მთავრდება ჯვრის ჩასასმელი ბუნით. ოთხი ნიშაა საკურთხეველში, თითო დიდი სამხრეთით და ჩრდილოეთით, ორი პატარა კი აღმოსავლეთ კედელში. ქვედანაწილში, აგრეთვე ლავგარდნის ქვებად კარგად გათლილი ფლეთილი ქვის ლოდებია გამოყენებული. კარნიზი შირიმის ქვითაა შესრულებული. დარბაზის სამივემხარეს სათავსებია მიშენებული. დღესდღეობით მათი დანიშნულების დადგენა ჭირს, რადგან ყველა ჩანგრეულია და ამოვსებულია მიწით. კომპლექსს ორი გალავანი უნდა ჰქონოდა. ერთი უშუალოდ ერტყმოდა ეკლესიას და მის გარშემო სათავსებს, ხოლო მეორე, ალბათ, საბერეებს შემოსაზღვრავდა. ეკლესიის სამხრეთით გალავანში ერთი კარია. მეორე კარი გაჭრილია დასავლეთით, რომელიც ათი მეტრის სიმაღლის რელიეფზე, გალავანშია გაჭრილი. გალავნის გარეთ, სამხრეთით ორი დიდი ნაგებობის ნანგრევია, რომელთა ფუნქცია არ დგინდება. სავარაუდოა, ისინი საბერეები ყოფილიყო. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 161-162
წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია

წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ქართული აგური. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ორი ქვა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზისაზე. კონქი სფერულია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. აბსიდში შემორჩენილია ფრესკული წარწერა (ასომთავრულ-ნუსხური). შემორჩენილია ხის კანკელის მცირე ფრაგმენტები. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში დატანებული თითო თაღოვანი სარკმლით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში მოთავსებულია ორი სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის იატაკი მოპირკეთებულია ოთხკუთხა ქვის ფილებით. ეკლესიის დასავლეთ კეხზე მოწყობილია სამრეკლო — ღია, თაღოვანი ფანჩატური. სამრეკლოს სახურავი ოთხქანობიანია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქართული აგური. დასავლეთ ფასადის ჩრდილოეთ ნაწილში ორი ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავად გამოყენებულია კრამიტი. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 245–246. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ელოიანის ზურგიანი კოშკი

ელოიანის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ფიქალითა და ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. კოშკი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, ზურგი ჩრდილოეთით აქვს. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი. კოშკი საბრძოლო დანიშნულებისა არ უნდა ყოფილიყო. ნაგებობა შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართული მიწითაა ამოვსებული, ხოლო მეორე სართულის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. კოშკთან მისასვლელი გზა ჩრდილოეთიდანაა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 64–65. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ქენქაანის მთავარანგელოზის ეკლესია

ქენქაანის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. სოფლიდან ჩრდილოეთით 1,5 კმ-ზე, ნასოფლარ ხოზუეთში მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. დასავლეთ კედელში მოწყობილია წყვილი, სწორკუთხა ნიშა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი. ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 200 მეტრში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი, რომლის მხოლოდ ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლის მცირე ფრაგმენტებია. კოშკის გარშემო მიწის დონე საგრძნობლად არის აწეული. კედლის სისქე 1 მეტრს აღწევს. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 179-180
კიტრიულის ნიში

კიტრიულის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია XIX საუკუნეში. ადგილობრივმა მოსახლეობამ წმინდა გიორგის სახელობის ნიში შვერილაბსიდიანი ეკლესიის ადგილზე შეაკოწიწა. ფრაგმენტულად იკითხება ეკლესიის აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 99
უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი

უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. შიუკაანთუბანში მდებარე კომპლექსი შედგება ორი ეკლესიის, კოშკის, სამრეკლოს, სხვადასხვა ნაგებობათა ნაშთების და გალავნისაგან. ყველა ამ ნაგებობისთვის გამოყენებულია ფლეთილი და უხეშად თლილი ქვა. პირველი ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარ წრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. სამხრეთის არქიტრავული შესასვლელი ამჟამად მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. ეკლესიის კედლების სიმაღლე ნიადაგის ზედაპირიდან 2-3 მეტრს აღწევს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ეკლესიიდან სამხრეთით, 200 მეტრში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი. ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში მოწყობილია ნიშები. კოშკი შემორჩენილია ერთი სართულის დონეზე. მეორე ეკლესიისგან შემორჩენილია მხოლოდ აბსიდის მომრგვალების მცირე ნაწილი. მისი გეგმა არ იკითხება. გალავნის შიგნით შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი, რომელიც ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 162-163
ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია

ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ძირითადად ქართული აგურითაა ნაგები, ხოლო შემავსებელ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. საკურთხევლის სამივე კედელში გაჭრილია თაღოვანი სარკმლები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან წახნაგოვან კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხორციელდება. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სატრიუმფო თაღი კედელშია ჩაძირული. საკურთხევლის იატაკი ოთხი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. გრძივი კედლები წყვილი პილასტრებით სამ ნაწილად იყოფა. შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. პილასტრებზე გადადის კედლის თაღები. შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა, ჩრდილოეთის სამი და სამხრეთის ერთი სწორკუთხა სარკმელით. დასავლეთი შესასვლელი შეისრულთაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა არქიტრავული. სამხრეთი შესასვლელი და სარკმელი ამოშენებულია. იატაკი მოპირკეთებულია ქართული აგურით. ეკლესიის დასავლეთ ფასადში ჩატანებულია მოჩუქურთმებული ქვის კვადრები აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ერთ-ერთ კვადრზე, ჯვრის ზედა კუთხეებში მარაოსებრი ორნამენტია. კვადრი მოჩარჩოებულია გეომეტრიული წნულით. აყვავებული ჯვრის გამოსახლებაა მეორე კვადრზეც, ხოლო გვერდებზე შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში, აგურის წყობაში ჩაძირულია ტოლმკლავა ჯვარი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი თითქმის მთლიანად ჩამოყრილია. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. კედლები ბევრ ადგილას დაბზარულია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 14. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
დაბაკნეთის ამაღლების სამონასტრო კომპლექსი

დაბაკნეთის ამაღლების სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. კომპლექსიდან შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის ნანგრევები. მათი გეგმის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. აღმოსავლეთის კედელზე დევს შირიმის ქვისგან გამოთლილი სარკმლის სათაური. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 43
ყრუ-საყდრის ეკლესიის ნანგრევი

ყრუ-საყდრის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიაში მიწის დონე იმდენად არის აწეული, რომ არ ჩანს საკურთხევლის ნიშები, შესასვლელი და სარკმლები. საკურთხეველი სწორკუთხა უნდა ყოფილიყო. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 99
უკანამხარის ამაღლების ეკლესია

უკანამხარის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია მდებარეობს შიუკაანთუბანში, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილო-აღმოსავლეთით კუთხეში მოწყობილია ერთი წყვილი ნიშა. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია მოთავსებული. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 163-164