laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ყვარყვარე IV

ყვარყვარე IV ჯაყელი (გ. 1581) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1574-1581, ქაიხოსრო II-ის ძე. ათაბაგი გახდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც ქვეყნის სამხრეთ თემებს თურქები არბევდნენ, სამთავროში კი შინაფეოდალური ორმი მძვინვარებდა. მესხ ფეოდალთა ერთმა ნაწილმა 1576 შეთქმულება მოაწყო ათაბაგთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. ყვარყვარე IV-ს ენერგიულად ეხმარებოდა დედა — დედისიმედი; სამთავროში მშვიდობის ჩამოგდება სულ უფრო ძნელდებოდა. ასეთ ვითარებაში, 1578, დაიწყო ირან-ოსმალეთის ომი. ათაბაგის სახლი მებრძოლი მხარეებისადმი დამოკიდებულების გამომჟღავნებას არ ჩქარობდა, როდესაც ჩილდირის ველზე აშკარა თურქთა გამარჯვება, ყვარყვარე IV-ის ძმა მანუჩარი 6 ათასი მხედრით სარდალ მუსტაფა ლალა-ფაშას ეახლა და ვასალობა-მოხარკეობა აღუთქვა. ახალციხეში შესულ თურქებს ყვარყვარე IV ათაბაგმა მორჩილება გამოუცხადა. 1578 შემოდგომაზე, როდესაც ოსმალთა ლაშქარი შირვან-აზერბაიჯანიდან მობრუნდა და სამცხეზე გადმოიარა,ლალა-ფაშამ ყვარყვარე IV ათაბაგი და მისი ძმა მანუჩარი სტამბოლს გააგზავნა. ახლა ოსმალეთი საათაბაგოს მოხარკეობას აღარ სჯერდებოდა, გადაწყვიტა იქ ოსმალური მიწისმფლობელობა შემოეღო და მხარე სანჯაყებად დაეყო. 1579 ოსმალებმა საათაბაგოს ტერიტორიაზე ჩილდირის საფაშო შექმნეს. სტომბოლს მყოფ ყვარყვარე IV-ს თავისი საბატონო „უწყალობეს“ და ქრისტიანად გამოუშვეს, მანუჩარი კი გაამაჰმადიანეს და ჩილდირის ფაშობა უბოძეს. ამ ღონისძიებით ბოლო ეღებოდა სამთავროს სუვერენიტეტს. ლომსაძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 638.
ფერეიდანი

ფერეიდანი — პროვინცია ცენტრალურ ირანში, ბახთიარის მთებში, ქალაქ ისპაანიდან დაახლოებით 100 კმ-ზე. XVII საუკუნის დასაწყისში (1614-1617 წწ.) ირანის შაჰმა აბას I-მა საქართველოდან აყრილი 200 ათასი ქართველი გადაასახლა და საკმაოდ დიდი ნაწილი ფერეიდანში დაასახლა. ასე შეიქმნა შუა ირანში ქართული სოფლები: ზემო მარტყოფი, ქვემო მარტყოფი, ჩუღურეთი (ჩოღიურეთი), აფუსი (რუისპირი), სიბაქი (ვაშლოვანი) და სხვა. ფერეიდანის ერთ უბანში (გურჯი-ნაჰიე — „ქართველთა უბანი“) ცხოვრობენ ქართველები, დანარჩენ 3 უბანში (ნაჰიე-ჩადეგუნი, ნაჰიე-ფარსაღი, ნაჰიე-თოჰმაჰლუ) — სპარსელები, ქურთები, ლურები, ბახთიარები, სომხები. ფერეიდანში ქართველების ჩასახლებით შაჰ-აბას I-ს მიზნად ჰქონდა დედაქალაქ ისპაანის დაცვას მომთაბარეთა (ბახთიარები, ლურები, ქურთები და სხვა) თავდასხმისგან. ფერეიდანში მცხოვრები ქართველები პირველ ხანებში ინარჩუნებდნენ რჯულს და ზნე-ჩვეულებებს, მაგრამ შემდეგ მათ იძულებით შეუცვალეს სარწმუნოება, რამაც გარკვეულად შეცვალა მათი ზნე-ჩვეულებები, თუმცა დღემდე შეინარჩუნეს ქართული ენა და ზოგიერთო ქრისტიანული ჩვევა. უკანასკნელ წლებში გამოქვეყნებული მასალებით, ქართველობა 12—14 ათას კაცს შეადგენს. ფერეიდანი ერთადერთი ირანული რაიონია, სადაც იძულებით გადასახლებულმა ქართველობამ დღემდე შეინარჩუნა ქართული ენა და ქართული ადათ-წესები. სხვა რაიონებში (ხორასანი, მაზანდარანი, ფარსი) ქართული მეტყველება აღარ ისმის. იქაური ქართველები თანდათან აითქვიფნენ ირანის სხვა ტომებში. ისინი ფერეიდნულ კილოზე მეტყველებენ. პირველი ფერეიდნელი, რომელიც საქართველოში 1871 წელს ჩამოვიდა იყო ათამ ონიკაშვილი. შემდეგ ყოლამ-რეზა ხუციშვილი და ყოლამ-ჰუსეინ ონიკაშვილი ჩამოსულან აქ ჯერ 1896 წელს, ხელმეორედ კი — 1907 წლის იანვარში. მათი ჩამოსვლის მიზანი და ერთადერთი სურვილი იყო „აქაურ ქართველობას როგორმე მუდმივი კავშირი ჰქონოდა სპარსეთის ქართველებთან, რომ ფერეიდანში ქართული სკოლა გახსნილიყო და იქიდან ჩამოეყვანათ რამდენიმე ყმაწვილი აქ, საქართველოში აღსაზრდელად და მოსამზადებლად“. ის გეგმა რომ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სახელით გაეხსნათ პირველი ქართული სკოლა. ხოლო მოგვიანებით 1972 წელს 18 ოჯახი ჩამოასახლეს საქართველოში მუდმივად საცხოვრებლად. ფერეიდნიდან დაბრუნებულ ქართველებს გადაეცათ საცხოვრებლები. რეპატრირებულებს სათანადო პირობები შეუქმნეს. ზრუნავდნენ მათ დასაქმებაზე და განათლებაზე. გარდა ამისა, ხშირად ახორციელებდნენ მათ მატერიალურ დახმარებას. თუმცა, მოგვიანებით რამდენიმე ოჯახი უკან დაბრუნდა. დღეს ფერეიდნელები საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ცხოვრობენ: ახაშენში, ვაზისუბანში, საგარეჯოში და თბილისში. გასულ წლებში ფერეიდნელების ერთი ნაკადი კვლავ ჩამოვიდა საქართველოში. ზოგიერთმა მათგანმა აქვე შექმნა ოჯახი და დამკვიდრდა. ქართველების გადასახლება ფერეიდანში აღნიაშვილი ლ., სპარსეთი და იქაური ქართველები (მგზავრის წერილები), ტფ. 1896; შარაშენიძე ზ., ფერეიდნელი „გურჯები“, თბ., 1979 ცაგარეიშვილი თ., ფერეიდნელები საქართველოში, თბ., 1981 ჭელიძე ა., ფერეიდნელი ქართველები, თბ., 1951 ჭიპაშვილი გ., ფერეიდნელი ქართველები, თბ., 1963 ჭიპაშვილი გ., ირანის ქართველი მოსახლეობა, თბ., 1990 http://tsimashvili.blogspot.com/2014/02/1907-1910.html?spref=fb ფერეიდნელი ქართველები - ონიკაშვილი და ხუციშვილი, და ქართული პოლიტიკური პარტიები 1907-1910 დ. კაციტაძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 262.
ბეწვიანი მამონტი

ბეწვიანი მამონტი (ლათ. Mammuthus primigenius) — ამომწყდარი ძუძუმწოვარი ცხოველი სპილოსებრთა ოჯახისა. სიდიდით თანამედროვე სპილოს არ აღემატებოდა, მაგრამ უფრო მასიური იყო (სიმაღლე 2,5-3,5 მ, მასა 7 ტ-მდე); ჰქონდა მოკლე კიდურები, ხშირი და გრძელი ბეწვით დაფარული სხეული. გრძელი ეშვების მხოლოდ წვერები იყო დაფარული მინანქრით. ძირითადი კბილები გვირგვინი შედგებოდა თხელი და მაღალი ფირფიტებისაგან. იკვებებოდა უხეში მცენარეული საკვებით. მამონტი დამახასიათებელია ანთროპოგენის კონტინენტური ნალექებისათვის. ცნობილია დასავლეთ ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის შუა და ზედა პლეისტოცენიდან. მამონტი ქვის ხანის ადამიანის თანადროული ცხოველი იყო. უძველეს ადამიანთა სადგომებში ხშირად პოულობენ მის ძვლებს, კედლებზე მოხატულ სურათებსა და სკულპტურულ გამოსახულებებს. ციმბირსა და ალასკაზე ნაპოვნია მზრალ ნიადაგში დაცული 40-ზე მეტი ლეში, 1901 წელს მდინარე ბერიოზოვკის პირას ნაპოვნი ეგზემპლარი გამოიკვლიეს ანატომიურად, ჰისტოლოგიურად, ბიოქიმიურად, შეისწავლეს საკვების ნარჩენები პირის ღრუში და კუჭის შიგთავსში. ჩონჩხი და ფიტული ინახება ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ბიოლოგიურ მუზეუმში. მამონტების ეშვები ძირითადად მხატვრული ნაკეთობებისათვის გამოიყენება. ფოსილური ნარჩენები ცხადყოფს, რომ მამონტები აზიის, ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ვრცელ ტერიტორიებზე ბინადრობდნენ. ევროპაში იტალია, როგორც ჩანს, ამ ცხოველების არსებობის არეალის უკიდურესი სამხრეთი იყო. ციმბირში მამონტების ძვლები იმდენად დიდი რაოდენობით აღმოაჩინეს, რომ შუა საუკუნეებში ის ჩინეთსა და ევროპაში გაჰქონდათ. რუსმა მეცნიერებმა დეტალურად გამოიკვლიეს აღმოჩენილი მამონტის შინაგანი ორგანოები. ეს ცხოველი რუსეთის არქტიკულ ნაწილში მდებარე ერთ-ერთ რეგიონში, იამალ-ნენთაში, ყინულის საფარქვეშ გაუხრწნელი იპოვეს. „მამონტებსა თუ ნებისმიერ სხვა პრეისტორიულ ცხოველებს შორის ეს ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შენახული ცხოველის გვამია“ — აღნიშნა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილემ ალექსეი ტიხონოვმა. კომპიუტერულმა ტომოგრაფიამ, რომლითაც ადამიანის ორგანიზმსაც აშუქებენ, მამონტის სხეულზე არანაირი დაზიანება არ აჩვენა. მეცნიერები იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ ცხოველი, როგორც ჩანს, დაახრჩო შლამმა, რადგან მამონტის სასუნთქი გზები და საჭმლის მომნელებელი სისტემა გადაკეტილი იყო. 2002 წელს ციმბირში, ყინულებში იპოვეს, გადაშენებული მამონტი. სოფელ იუკაგირის მახლობლად აღმოჩენილ ამ მამონტს, რომელსაც, შესაბამისად, იუკაგირის მამონტი უწოდეს, ორი ეშვი და ნახევრად ღია თვალები ჰქონდა. თავზე მას ჯერ კიდევ ჰქონდა კანი, რომელიც ბეწვით იყო დაფარული. Natural History Museum: "The last of the mammoths" - three-minute video about the extinction of the woolly mammoth, presented by Adrian Lister National Geographic: "Mammoth tusk treasure hunt" - two-minute video about mammoth tusk collecting in modern Siberia მჭედლიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 398.
მამულა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მამულა შეიძლება აღნიშნავდეს: მამულა — მრავალწლოვანი მცენარე; მამულა — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში.
იმჰოტეპი

იმჰოტეპი – ჩვ. წ.-მდე XXVIII საუკუნის ეგვიპტელი ხუროთმოძღვარი. მან შექმნა ფარაონ ჯოსერის სამარხის კომპლექსი, რომელიც აღმართულია საკარაში — ძველი მემფისის ისტორიულ ნეკროპოლში. იყო წარჩინებული მოხელე — ყველა სამშენებლო სამუშაოს ხელმძღვანელი და ჯოსერის სამეფო კარის არქიტექტორი. იმჰოტეპს ეკუთვნის საკარაში საფეხუროვანი პირამიდის მშენებლობის იდეა. მანვე შეადგინა პროექტი და მშენებლობასაც თავად ხელმძღვანელობდა (ჩვ. წ.-მდე 2630 წ.). აკლდამის გარშემო განლაგებული იყო 10 მ სიმაღლის გალავნით შემოზღუდული სასაფლაოებისა და ტაძრების მთელი კომპლექსი, სადაც დაკრძალვის ცერემონიალები ტარდებოდა. იმჰოტეპი დოკუმენტებში იხსენიება, როგორც განთქმული ბრძენი, სწავლული, ასტრონომი და გამოჩენილი მედიკოსი, რომელსაც ბერძნების მკურნალობის ღვთაება ასკლეპიოსთან აიგივებდნენ. იმჰოტეპს - ხუროთმოძღვარს, ინჟინერს, მწერალს, კანცელარისტს - ნიჭიერებამ და წარმატებებმა თანამემამულეებს შორის დიდება მოუხვეჭა: იგი მცირე ღვთაებათა რანგში აიყვანეს და მის პატივსაცემად გარდაცვალებიდან ასწლეულების შემდეგაც ტაძრებს აგებდნენ. http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/imhotep.shtml http://www.nbufront.org/html/MastersMuseums/JHClarke/HistoricalPersonalities/hp2.html დაარქივებული 2009-02-26 საიტზე Wayback Machine. http://touregypt.net/featurestories/imhotep.htm
მამულა (მცენარე)

მამულა (ლათ. Artemisia vulgaris) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მისი ღეროს სიმაღლე 100-150 სმ აღწევს. ფართოდ არის გავრცელებული საქართველოს თითქმის ყველა რაიონში — ბარიდან სუბალპურ სარტყლამდე, უმეტესად დანაგვიანებულ კარმიდამოებში, ბუჩქნარებში, ბოსტნებში, ნასვენებზე, მდინარის ნაპირებზე და სხვა ადგილებში. შეიცავს A და C ვიტამინს, მდიდარია აგრეთვე პროტეინით (21,3%) და უჯრედისით (24,5%). იმის გამო, რომ ეთეროვან ზეთებს შეიცავს, საქონელი არ ეტანება. ნახუცრიშვილი შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 399.
მამფალი

მამფალი — ფეოდალურ საქართველოში „პატრონის“ შესატყვისი ტერმინი, ფეოდალი მთავრების სახელწოდება; მიღებულია „მამა“ და „უფალ“ სიტყვების შეერთებით. მისი გაჩენა მეტყველებაში გამოწვეული იყო სათანადო ცვლილებით სოციალურ ცხოვრებაში — სიტყვა „უფალმა“ (მიწის, ადამიანთ და სხვათა მფლობელი) ფეოდალი მესაკუთრის, მისგან დამოკიდებულ ადამიანზე მზრუნველი „მამის“ და „პატრონის“ შინაარსიც შეიძინა. ტერმინი მამფალი პირადი და საადგილმამულო ურთიერთდამოკიდებულების გამოსახატავად ფართოდ დამკვიდრდა VIII საუკუნის II ნახევარში. IX—X საუკუნეებში როდესაც ამავე მნიშვნელობით საყოველთაოდ გავრცელდა „პატრონი“, ტერმინი „მამფალი“, ფეოდალი მთავრის აღსანიშნავად კიდევ გამოიყენებოდა, მაგრამ მალე გამოვიდა ხმარებიდან. მამფალი იყო დინასტიური ტიტული შუა საუკუნეების საქართველოში (გვიანი VIII–X საუკუნეები), ჩვეულებრივ მას ატარებდნენ წარჩინებული ბაგრატიდი უფლისწულები, რომლებსაც არავითარი ბიზანტიური ღირსებები არ გააჩნდათ. ეს არის დაკავშირება სიტყვებისა „მამა“ და „უფალი“. მამფალის ტიტულს ატარებდნენ: ტაოს შტო გუარამ მამფალი (†882, მონაზნობაში) კლარჯეთის შტო სუმბატ I, მამფალი, არტანუჯელი. ანტიპატოს-პატრიკი (†899) დავით I, მამფალი (†943, 20 თებერვალს, მონაზვნობაში) ბაგრატ I, მამფალი, არტანუჯელი (†909, 20 აპრილს, აღვსების დღეს) გუარამ მამფალი ბაგრატ მამფალი ბოგვერაძე ა., ქართლის პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარება IV—VIII საუკუნეებში, თბ., 1979; ბოგვერაძე ა., ქსე, ტ. 6, გვ. 400, თბ., 1983 ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან დაარქივებული 2020-11-27 საიტზე Wayback Machine. . სტატიის ავტორი – დევი ბერძენიშვილი; მასალა აღებულია წიგნიდან – „ნარკვევები“, გამომცემლობა „სამკალი“, თბილისი, 2005წ. ↑ Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts, p. 388. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
მანაგუა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მანაგუა შეიძლება აღნიშნავდეს: მანაგუა — ნიკარაგუის დედაქალაქი; მანაგუა — ტბა ცენტრალურ ამერიკაში.
მანადგურებელი ფარიანა

მანადგურებელი ფარიანა (ლათ. Aspidiotus destructor) — მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. ჩაის ბუჩქის მავნებელია. აზიანებს ფოთლებს. დედლის ყვითელი სხეული მთლიანად დაფარულია ბაცი ყავისფერი ან მონაცისფრო ფარით. მამალი ფრთიანია. მანადგურებელი ფარიანა პატარაა (ფარის დიამეტრი 1,5-1,8 მმ) და ძნელი შესამჩნევია. წლის განმავლობაში 2-3 თაობა ვითარდება. დედალი 60-100-მდე კვერცხს დებს. მანადგურებელი ფარიანა იწვევს მცენარის დასუსტებას, ფოთლის ცვენას და ხმობას. ბრძოლის ღონისძიებანი: ჩაის პლანტაციებში სასარგებლო მტაცებელი ჭიამაიების გაშვება, ძლიერ დაზიანებულ მცენარეებზე პესტიციდების შეახურება ან ფუმიგაციის ჩატარება. ჰაჯიბეილი ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 1983.
მანავის ცივი

მანავის ცივი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედზე, მდინარე ჩაილურის (ივრის აუზი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1682 მ. აგებულია პონტურ-მეოტური კონგლომერატებით, ქვიშაქვებითა და თიხებით. ჩრდილოეთი კალთა ფლატოვანია, დანარჩენი დამრეცი. შემოსილია მეორეული მდელოთი. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
Happiness Is the Road

Happiness Is the Road (ქართ. ბედნიერება გზაა) — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის მეთხუთმეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც ორმაგი დისკის სახით გამოიცა 2008 წლის შემოდგომაზე. ალბომის სახელწოდება ცნობილი გახდა 2008 წლის 12 მარტს, ისევე როგორც დისკების სახელწოდებები - Essence და The Hard Shoulder. ალბომის წინასწარ შეკვეთა შესაძლებელი გახდა 2007 წლის ოქტომბერში. როგორც ეს ხშირად ხდება, წინასწარ შემოსული თანხით ჯგუფი იხდიდა ალბომის ჩაწერისა და რეკლამის ხარჯებს. ალბომიდან გამოცემული პირველი სინგლი არის Whatever Is Wrong With You, რომელიც უფასოდ განთავსდა ჯგუფის საიტზე, რათა ყველა მსურველმა საკუთარი ძალებით შექმნას მისი მუსიკალური ვიდეო. ალბომი უფასოდ გავრცელდა p2p ქსელების მეშვეობით. სიმღერები ამ ფორმატში დაცულია სპეციალური კოდით. როდესაც მსმენელი პირველად ისმენს სიმღერას, ჩნდება პატარა ფანჯარა, რომელიც ითხოვს მსმენელის ელექტრონული ფოსტის მისამართის რეგისტრაციას. ასეთი გზით, მსმენელთან მყარდება კონტაქტი და ეგზავნება შემოთავაზებები Marillion-თან დაკავშირებული პროდუქციის შეძენაზე. გარეკანის ავტორია ესპანელი მხატვარი ანტონიო სეიხასი. მუსიკის ავტორი - მარილიონი, ტექსტი - სტივ ჰოგართი Dreamy Street – 2:02 This Train Is My Life – 4:50 Essence – 6:29 Wrapped Up in Time – 5:06 Liquidity – 2:12 Nothing Fills the Hole – 3:23 Woke Up – 3:40 Trap the Spark – 5:43 A State of Mind – 4:33 Happiness Is the Road – 10:05 (blank) – 1:59 Half-Full Jam – 6:48 (დამალული) სიმღერა 12 ჩამოსატვირთ ვერსიაში მითითებულია, როგორც Half-Empty Jam. შემდგომში გამოცემულ კომპაქტ-დისკზე მას ეწოდება Half-Full Jam. სათაური მომდინარეობს სიმღერის სტრიქონებიდან - I used to be half empty, but now I'm half full. ჩამოსატვირთ ვერსიაში 11-ე ნომერი წარმოდგენილი არ არის. Thunder Fly – 6:24 The Man from the Planet Marzipan – 7:55 Asylum Satellite #1 – 9:32 Older Than Me – 3:11 Throw Me Out – 4:01 Half the World – 5:08 Whatever Is Wrong With You – 4:16 Especially True – 4:37 Real Tears for Sale – 7:34 სტივ ჰოგართი – ვოკალი, კლავიშებიანი საკრავები მარკ კელი - კლავიშებიანი საკრავები, დამატებითი ვოკალი იენ მოსლი - დასარტყმელი საკრავები, დამატებითი ვოკალი სტივ როზერი - გიტარები, დამატებითი ვოკალი პიტ ტრევავასი - ბას გიტარა, დამატებითი ვოკალი, გიტარები, კლარნეტი სიმღერაში Throw Me Out სემ მორისი - ფრანგული რქა (Real Tears For Sale) ს.კლეიდონი - ელექტრონული ბასი ს. ოუდლი - ციმბალი პ. ბისე - პერკუსია ჯ. ჰოტენი - დაირა ე. ჰოგართი - გულისცემა კომპოზიციაში Dreamy Street დ. რობერტსი - თითის დაირა (Essence) Dreamy Street - შესაძლოა, პირდაპირ კავშირშია სტივ ჰოგართის სოლო-სიმღერასთან The Evening Shadows, განსაკუთრებით, მის პირველ სტრიქონთან ‘I have an animal inside me’. Woke Up - სიმღერაში ჟღერს ფრენკ სინატრას ცნობილი ჰიტის New York, New York ციტირება (ქალაქი, რომელსაც არ სძინავს). Happiness Is the Road - ტექსტი დაიწერა ჰოგართის მიერ ექიმთან ვიზიტის შემდეგ. ინფორმაცია ალბომის შესახებ დაარქივებული 2010-03-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ Prato, Greg. (2011 [last update])Happiness Is the Road, Volume 1: Essence - Marillion | AllMusic. allmusic.com. ციტირების თარიღი: 4 July 2011. ↑ Wilding, Phil. (2011 [last update])marillion.com | NEWS - Press Room - Marbles | The Official Marillion Website. marillion.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 ივლისი 2011. ციტირების თარიღი: 4 July 2011.
B'Sides Themselves

B'Sides Themselves — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის სინგლების B-გვერდების კრებული, რომელიც გამოიცა 1988 წელს. ჯგუფის მოყვარულების მთავარი ყურადღება მიიპყრო სიმღერის Grendel სინგლის ვერსიამ და საკონცერტო Margaret-მა. Grendel აღებულია ჯგუფის სინგლიდან Market Square Heroes. ამ დისკში შეტანილი Market Square Heroes და Three Boats Down From The Candy არის ალბომში Fugazi შეტანილი ვერსიები. Margaret ჩაწერილი იქნა ედინბურგში, 1983 წლის დეკემბერში. ↑ https://www.allmusic.com/album/r206615 ↑ Chart Stats – Marillion – B Sides Themselves. www.chartstats.com. ციტირების თარიღი: 5 January 2010.
A Singles Collection

A Singles Collection — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის სინგლების კრებული, რომელიც გამოიცა 1992 წელს. მასში შეტანილია როგორც ფიშის ჯგუფში ლიდერობის, ასევე სტივ ჰოგართის პერიოდის სიმღერები. სინამდვილეში გამოიცა მისი ორი ვერსია - ბრიტანეთში მას ეწოდებოდა A Singles Collection, ხოლო აშშ-ში - Six of One, Half-Dozen of the Other. Cover My Eyes (Pain & Heaven) - 3:55 Kayleigh - 3:32 Easter - 5:56 Warm Wet Circles - 4:22 The Uninvited Guest - 3:43 Assassing - 7:39 Hooks In You - 2:54 Garden Party - 7:09 No One Can - 4:40 Incommunicado - 5:14 Dry Land - 4:41 Lavender - 3:40 I Will Walk On Water - 4:11 Sympathy - 3:27 ფიში - ვოკალი (2, 4, 6, 8, 10, 12) სტივ ჰოგართი – ვოკალი (1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14) მარკ კელი - კლავიშებიანი საკრავები იენ მოსლი - დასარტყმელი საკრავები (1-7, 9-14) მიკ პოინტერი - დასარტყმელი საკრავები (8) სტივ როზერი - გიტარები პიტ ტრევავასი - ბას გიტარა ↑ allmusic ((( Singles Collection > Review ))). allmusic.com. ციტირების თარიღი: 2010-01-05.
მანათობელი ცხოველები

მანათობელი ცხოველები — ცხოველები, რომელთაც ნათების უნარი აქვთ. ხმელეთის მანათობელი ცხოველები უმთავრესად ფეხსახსრიანები არიან: ხოჭოები — ციცინათელები და ტროპიკულ ამერიკაში გავრცელებული კუკუხო, ზოგიერთი ბოლოფეხიანი, მრავალფეხიანები. ანათებს აგრეთვე ჭიაყელების ზოგიერთი სახეობა. მანათობელი ცხოველები განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია ზღვის ბინადართა შორია. ერთუჯრედიანთაგან ანათებს მრავალი შოლტოსანი (ნოქტილუკა), რაც ხშირად ნათებას იწვევს, ზოგიერთი რადიოლარია. ნაწლავღრუიანებიდან — მრავალი მედუზა, სიფონოფორები და სხვა, ჭიებიდან — სხვადასხვა მრავალჯაგრიანი ჭია; პელაგური კიბოსნაირებიდან — ნიჟარიანები, ნიჩაბფეხიანები, მიზისები და ა. შ.; მოლუსკებიდან — ფრთიანები, ზოგიერთი სეპია და სხვა; კანეკლიანებიდან გველკუდები, ზოგიერთი ზღვის ვარსკვლავა, ჰოლოთურიები და ზღვის შროშნები. ანათებს გარსიანების მრავალი წარმომადგენელი — სალპები, აპენდიკულარიები, პიროსომები. მანათობელი ორგანოები აქვს სიზრწეში მცხოვრებ მრავალ თევზს. ანათებს მრავალი ნაწლავღრუიანის და ზოგიერთი მოლუსკის მიერ გამოყოფილი ლორჭო. წყალმარჩხის თევზებისა და თავფეხიანი მოლუსკების ნათების მანათობელი ბაქტერიები — სიმბიონიტები იწვევენ, ხოლო წყლის სიზრქეში მცხოვრებ ორგანიზმთა ნათება თვით ამ ცხოველთაგან მომდინარეობს. ნათება საპირისპირო სქესის ინდივიდებს ეხმარება ერთმანეთის პოვნასა და გამოცნობაში. ამავე დროს იგი თავდაცვისა და მსხვეპლის მიზიდვის საშუალებაა. მიკროორგანიზმებს შორის ნათების უნარი აქვს აგრეთვე მრავალ სოკოს და ზოგიერთ ბაქტერიებს. ბიოლუმინესცენცია ორგანიზმების ნათება ნათების ორგანოები ავალიანი რ., ქსე, ტ. 6, გვ. 402, თბ., 1983
მანანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მანანა შეიძლება აღნიშნავდეს: მანანა — ქართველი პოეტი; მანანა — ქართული ფილმი; მანანა — მცენარეთა გვარი; მანანა — ლიქენი.
მანანა (პოეტი)

მანანა — XVIII საუკუნის ქართველი პოეტი ქალი. დაიბადა სოფ. ძევერაში, გორის მახლობლად. ჩვენამდე მოღწეულია მისი რამდენიმე ლექსი, რომლებიც ხანდაზმულობაში შეუთხზავს. მანანას პოეზიას ახასიათებს რელიგიური-მისტიკური განწყობილება, ორიგინალური თემატიკის ძიება, სკეპტიციზმი. ლექსი „შაირნი“ ეძღვნება ერეკლე II-ის სამხედრო ძლიერებასა და პიროვნულ სიდიადეს. ხალხურ პოეზიაში ვარიანრების სახით გავრცელდა მანანას გაბაასების ჟანრის ნაწარმოები „მანანასაგან ციების ბაასი“. მისი ლექსები გამართულია რესთველური 16-მარცვლიანი შაირით. ასათიანი ლ., ძველი საქართველოს პოეტი ქალები. გამოკვლევა და ტექსტები, თბ., 1936; მიქაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
მანანა (ლიქენი)

მანანა (ლათ. Aspicilia esculenta, Lecanora esculenta) — ლიქენი ლეკანორასებრთა ოჯახისა. მისი დიამეტრია 1-4 სმ. დაკუთხულ-მომრგვალო ფორმა და მონაცრისფრო, იშვიათად ჟანგისფერ-მოწითალო ფერი აქვს. ნიადაგზე არ არის მიმაგრებული და ქარს ადვილად გადააქვს შორ მანძილზე. ხშირად ქმნის მოზრდილ გროვებს. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის, სამხრეთ-დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ველებსა და უდაბნოებში. კავკასიაში თითქმის ყველგან გვხვდება ველისა (სტეპისა) და ნახევრად უდაბნოს პირობებში. აზია-აფრიკის მოსახლეობა საკვებად იყენებს. ინაშვილი ც., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
მანანა (გვარი)

მანანა, ერიკა (ლათ. Erica) — მცენარეთა გვარი მანანასებრთა ოჯახისა. ბუჩქბალახები, ბუჩქები და პატარა ხეებია. აერთიანებს 500-მდე სახეობას, რომელთა უმრავლესობა იზრდება კაპის ოლქში (აფრიკის უკიდურესი სამხრეთ ნაწილი). 15 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ევროპასა და ხმელთაშუაზღვისპირეთში. მხოლოდ ერთი სახეობა ხისევრი მანანა (ლათ. Erica aborea) გვხვდება საქართველოში (აფხაზეთში — ბიჭვინთის მიდამოებში), მთის ქვედა სარტყელის ბუჩქნარებსა და ტყის პირებზე. მაღალი მარადმწვანე ბუჩქი ან პატარა ხეა, აქვს ლამაზი მკვრივი მერქანი. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
მანანასებრნი

მანანასებრნი (ლათ. Ericaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მარადმწვანე ბუჩქები, ბუჩქბალახები, ლიანები და ხეებია. 50-მდე გვარის 1750-მდე სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროში — არქტიკიდან ტროპიკებამდე. საქართველოში გვხვდება 6 გვარის 13 სახეობა. მანანასებრთა შორის ბევრია დეკორატიული მცენარე (დეკა, შქერი, იელი, მანანა, ხემარწყვა და სხვა). ზოგიერთ სახეობას ფესვებზე ხშირად უჩნდება მაკორიზა, რის გამოც აზოტით ღარიბ ჭაობიან ქვიშიან ნიადაგებზეც კარგად იზრდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
მანგაავცაგი

მანგაავცაგი — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავისა და ერედვის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მდინარეების პატარა ლიახვისა და ბრიტათიდონის (დიდი ლიახვის აუზი) წყალგამყოფ გერმუხის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3339 მ. მანგაავცაგი აგებულია ზედაიურული ფლიშით. შემოსილია ალპური მდელოებით. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402.
მანგალიცა

მანგალიცა, მანგალიცური ღორი — საქონე მიმართულების ღორი. გავრცელებულია უნგრეთში, რუმინეთში, ჩეხეთში, სლოვაკეთსა და იუგოსლავიაში. მანგალიცური ღორს გრუზა ჯაგართან ერთად თივთიკიც აქვს, რომელიც იცავს სიცივისაგან. კარგად ეგუება მომთაბარეობას. იკვებება ტყის ნაყოფით, საკვებისადმი ნაკლებმომთხოვნია, ნაყოფიერება — 6-8 გოჭი. მერძეულობა 40-50 კგ, ცოცხალი მასა კერატისა 160-180 კგ, ნეზვისა 120-150 კგ. საქართველოში შემოყვანილია 1948 წელს. გეგმიანი ჯიშია. მომთაბარე მეღორეობის რაიონებში ხალასად მოშენებისას და კახურთან შეჯვარებით კარგ შედეგს იძლევა. ბოდოკია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 402-403.
მანგო

მანგო, მანგოს ხე (ლათ. Mangifera) — მარადმწვანე ხეების გვარი თუთუბოსებრთა ოჯახისა. გვარში 40-მდე სახეობაა, იზრდება სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკებში. ინდური მანგოს (ლათ. Mangifera indica) ხის სიმაღლე 10-45 მ აღწევს. აქვს ელიფსური ფოთლები, წვრილი ყვავილები და მომჟავო ან ტკბილი სურნელოვანი კურკიანა ნაყოფი. ტროპიკების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ხეხილია. მანგოს მიაკუთვნებენ ხილეულს. არსებობს მისი 1 000–ზე მეტი ჯიში. ეს ჯიშები ერთმანეთისაგან გასხვავდება ფორმით, ზომითა და გემოთი. მანგოს ნაყოფისაგან ამზადებენ წვენებს, კომპოტებს, ხილფაფებსა და ნაყინს. ევროპის სამომხმარებლო ბაზარმა უკვე რამდენიმე წელია რაც მანგოს გემო გაუგო და მიუხედავად იმისა, რომ იგი მალბეჟვადობის გამო ძნელად ტრანსპორტირებად სახეობას მიეკუთვნება, რჩება გაყიდვაში. მანგოს ნაყოფი მომწიფებისას სულ უფრო სურნელოვანი ხდება და რბილდება, ხოლო უკვე სრულად დამწიფებული ხილი კი მცირე და საშუალო ზომის შავ წინწკლებს დაიკრავს. აზიაში მკვახე მანგოს ბოსტნეულივით, ან მწვანილეულივით მიატანენ კერძებს. მანგო ჩვ. წელთაღრიცხვამდე დაახლ. 1200 წელს დაწერილ ჰინდუისტურ ვედებში „ღმერთების სადილად“ მოიხსენიება. მის ხილს დღესაც მიართმევენ ღმერთებს სიმდიდრისა და ღვთიური სიტკბოს ნიშნად. სიტყვა „მანგო“ დრავიდული წარმოშობისაა: კოდავაზე maŋge, მალაიურზე māṅṅa, თამილურზე| māṅkāy. ევროპაში მანგო პორტუგალიელებმა შემოიტანეს 16 საუკუნეში. პირველად ევროპულ ენაზე იგი მოიხსენიება 1510 წელს მანგას (manga) ფორმით ერთ–ერთი იტალიელი მოგზაურის, ლუდივიკო დე ვარტემას ჩანაწერებში (Itinerario de Ludouico de Varthema Bolognese). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 404.
მანგობეი

მანგობეი (Cercocebus) — ცხვირვიწრო მაიმუნების გვარი ანთრისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 50-60 სმ, კუდისა — 75-90 სმ აღწევს. აქვთ გრძელი კიდურები, თითებს შორის ტყავისებრი აპკი, საკმაოდ დიდი ლოყისუკანა პარკები. ზოგ მანგობეის თავზე ქოჩორი აქვს. გვარში 5 სახეობაა, გავრცელებულია ცენტრალურ და დასავლეთ აფრიკაში. ბინადრობენ ტყეებში, უმთავრესად ხეებზე. ცხოვრობენ 20-40 ინდივიდისაგან შემდგარ ჯგუფებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 404.