laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ოლგა ბერძენი

ოლგა ბერძენი (ბერძ. Όλγα της Ελλάδας; დ. 11 ივნისი, 1903, ათენი, საბერძნეთი — გ. 16 ოქტომბერი, 1997, პარიზი, საფრანგეთი) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთისა და დანიის პრინცესა დაბადებით. პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და დიდ მთავარ ელენა ვლადიმიროვნას უფროსი ქალიშვილი. იუგოსლავიის პრინცესა როგორც პრინც პავლე იუგოსლავიელის მეუღლე. ოლგა დაიბადა 1903 წლის 11 ივნისს ტატოის სასახლეში, ათენში. იგი იყო პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და მისი ცოლის, რუსეთის დიდ მთავარ ელენა ვლადიმიროვნას ქალიშვილი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I და დედოფალი ოლღა კონსტანტინოვნა იყვნენ, ხოლო დედის მხრიდან იგი რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე II-ს შვილთაშვილად ერგებოდა. 1923 წლის 22 ოქტომბერს ბელგრადში ოლგა დააქორწინეს იუგოსლავიის პრინც პავლეზე, იუგოსლავიის მეფე ალექსანდრე I-ის ვაჟზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ოლგამ ოჯახთან ერთად დატოვა იუგოსლავია და თავის დასთან, მარინასთან გაიქცა ბრიტანეთში, რომელიც მეფე ჯორჯ V-ის ვაჟზე იყო დაქორწინებული. 1948 წლიდან ოლგამ და პავლემ შვილებთან ერთად დაიწყეს მთელს ევროპაში მოგზაურობა და იუგოსლავიაში დაბრუნებაზე აღარც უფიქრიათ. შვეიცარიაში ვიზიტის შემდეგ მათ გადაწყვიტეს, რომ პარიზში დაედოთ ბინა, სადაც დიდი სახლი შეიძინეს და იქვე დასახლდნენ. აქ 1976 წელს ოლგას მეუღლე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც დარჩენილი 21 წელი მან პარიზში მარტომ გაატარა. 1991 წელს, იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ მას პენსია შეუწყვიტეს, რის გამოც უკანასკნელ წლებში ძალიან გაუჭირდა. იგი 1997 წლის 16 ოქტომბერს გარდაიცვალა პარიზში, 94 წლის ასაკში. მოგვიანებით იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს სერბეთში, ქალაქ ოპლენაკის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიაში. ალექსანდრე (1924-2016), იუგოსლავიის პრინცი. ცოლად შეირთო იტალიის მეფე უმბერტო II-ის ასული მარია პია სავოიელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, თუმცა მას შემდგომში გაეყარა და იქორწინა ლიხტენშტაინის პრინცესა ბარბარაზე, რომელთანაც კიდევ ერთი ვაჟი შეეძინა; ნიკოლა (1928-1954), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; ელიზაბეტა (1936-ცოცხალია), პირველად იქორწინა ჰოვარდ ოქსენბერგზე, რომელთან ორი გოგონას გაჩენის შემდეგ განქორწინდა და კიდევ ორჯერ გათხოვდა; "DANISH HEIR ENGAGED.; Crown Prince Will Wed Princess Olga of Greece". The New York Times. Associated Press. 6 March 1922. Retrieved 13 May 2017. "CONSTANTINE'S NIECE NOT TO WED PRINCE; Engagement of Princess Olga and Heir to the Danish Throne Is Annuled". The New York Times. Associated Press. 28 September 1922. Retrieved 13 May 2017. Neil R. Balfour, Obituary: Princess Paul of Yugoslavia in The Independent dated 3 November 1997 Mateos Sainz de Medrano (2004), p. 260
ოდიშის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ოდიშის თემი შეიძლება აღნიშნავდეს: ოდიშის თემი — თემი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში ოდიშის თემი — თემი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
მუხურის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მუხურის თემი შეიძლება აღნიშნავდეს: მუხურის თემი — თემი გალის მუნიციპალიტეტში მუხურის თემი — თემი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში
ყვარელწყლის სამაროვანი

ყვარელწყლის სამაროვანი — ძვ.წ. VIII-VI საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, კახეთში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყვარელწყლის სამხრეთით, 500 მ. დაშორებით. 1966 წელს ძეგლის ტერიტორიაზე მშენებლობის დროს აღმოჩნდა ბრინჯაოს მახვილები, შუბისპირები და რგოლები. 1967 წელს ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კონსტანტინე ფიცხელაური) გათხარა ოთხი სამარხი. სამარხები წარმოადგენდა სწორკუთხა ორმოებს, რომლებიც ძელებით უნდა ყოფილიყო გადახურული. მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა მხოლოდ ერთ სამარხში: დაკრძალული იყო მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით. მიცვალებულს წელზე ჯაჭვის ქამარი ჰქონია შემორტყმული, რომელზეც ღორის ეშვი ეკიდა. სამარხში გამოვლინდა მსხვილფეხა საქონლის თავის ქალა, ბრინჯაოს მახვილი, პინცეტი, მახვილის ჩამოსაკიდი სამხარიღლიე თასმის ბრინჯაოს მილაკები და ბრინჯაოს შუბისპირი. ორმოსამარხთა ინვენტარის უმეტეს ნაწილს წარმოადგენს თიხის ჭურჭელი, რომელიც დამზადებულია სამეთუნეო ჩარხზე წვრილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხისგან და გამომწვარია ნაცრისფრად ან მოყავისფროდ. მასალა დაცულია თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმში. მაისურაძე, ბესარიონ. იორ-ალაზნის ზემო დინების გვიანბრინჯაოს ძეგლები / [რედ.: ი. ჯალაღონია] ; საქ. მეცნ. აკად., არქეოლ. კვლევის ცენტრი. - თბ. : მეცნიერება, 1993 (მ/ა სტ.). - 96 გვ. : ტაბ. ; 20 სმ.. - რეზ. რუს. ენ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 86-92. - ISBN 5-520-01496-5 ყვარელწყლის სამაროვანი დაარქივებული 2020-02-03 საიტზე Wayback Machine. . საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 3 თებერვალი 2020.
გურჯაანის მეორე სამარხი

გურჯაანის მეორე სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის აღმოსავლეთით 600 მეტრზე, გოძიანთეულად წოდებულ ადგილზე, განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი, რომელიც დაზიანებულია, აღმოაჩინეს 2010 წელს მიწის სამუშაოების დროს. სამარხი წარმოადგენს ქვის ოთხი ფილისგან შედგენილ ქვაყუთს, რომელიც დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. სამარხი კოლექტიურია, მასში სამი მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა. ერთ-ერთი მიცვალებული იწვა გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. ჩონჩხი ცუდად იყო დაცული. დანარჩენი ორი მიცვალებულის ძვლები ერთ-ერთ განივ კედელთან იყო მიხვეტილი. სამარხში აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის სამაჯურები, რკინის მშვილდსაკინძი და რკინის ბეჭდის ფრაგმენტი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 49.
ულან-დაბანი

ულან-დაბანი, ჰუმბოლდტის ქედი — ქედი ჩინეთში, ნანშანის სისტემაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 250 კმ-ზე, სიმაღლე 5300-5400 მ. გარემომცველი პლატოდან ამაღლებულია 1000-2000 მ-ით. სუსტად არის დანაწევრებული. უღელტეხილების სიმაღლეა 4000 მ. გვხვდება მყინვარები. უმეტესწილად აგებულია დანალექი ქანებით. გავრცელებულია ცივი უდაბნოების მცენარეულობა. სახელი უწოდა რუსმა მოგზაურმა ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ გერმანელი მეცნიერის ალექსანდერ ჰუმბოლდტის პატივსაცემად. ულან-დაბანი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
კუკუნორის ქედი

კუკუნორის ქედი — ქედი ჩინეთში, ნანშანის მთათა სისტემის ნაწილი. სამხრეთ-დასავლეთიდან შემოსაზღვრავს კუკუნორის ვაკეს. სიგრძე 300 კმ, სიმაღლე 4120 მ. უმეტესწილად აგებულია გრანიტებით, აგრეთვე კრისტალური ქანებით. ცენტრალურ ნაწილში წარმოქმნის ვიწრო, მაღალ მთათა ჯაჭვს თოვლნარებითა და მცირე მყინვარებით. დასავლეთით და აღმოსავლეთით მკვეთრად დაბლდება და ღებულობს საშუალომთიან უვალებიან იერს. ჭარბობს მშრალი სტეპის ლანდშაფტები და უძრახელას ლაქები. კუკუნორის ქედი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
სულენანშანი

სულენანშანი, ზიუსის ქედი — ქედი ჩინეთში, ნანშანის მთათა სისტემაში. წარმოადგენს ცილიანშანის დასავლეთ ნაწილს. სიგრძე დაახლოებით 250 კმ, მაქსიმალური სიმაღლე 5808 მ (მთა გუანძეფინი, ნანშანის უმაღლესი წერტილი). სულენანშანთან მიბჯენილი მთათაშორისი ვაკეები მდებარეობს 4100-4500 მ სიმაღლეზე. სულენანშანი უმეტესწილად აგებულია სინური და კამბრიული ასაკის გრანიტებითა და მეტამორფული ქანებით. კალთების ქვედა ნაწილი დაფარულია მეჩხერი ბალახოვანი და ავშნიანი, მარცვლოვანი და ისლიანი ბუჩქნარი მცენარეულობით; 5000 მ ზევით კალთები წელიწადის დიდ დროს დაფარულია თოვლით; განვითარებულია გამყინვარება. შემორჩენილია კანჯარისა და გარეული იაკის ჯოგები; მთათაშორის ხეობებში გვხვდება კუკუ-იამანი. სულენანშანი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ოქტომბრის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ოქტომბრის თემი შეიძლება აღნიშნავდეს: ოქტომბრის თემი — თემი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში ოქტომბრის თემი — თემი ქედის მუნიციპალიტეტში
ახაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია

ახაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახაშნის დასავლეთით 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. გარეთა კუთხეები და კარ-სარკმელთა ღიობები აგურითაა ნაწყობი. XX საუკუნის 80-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობმა ეკლესია აღადგინა (არაწესიერად), რის შედეგადაც მან თავდაპირველი სახე საგრძნობლად დაკარგა. შენობას დასავლეთით აქვს ერთი შესასვლელი. კარი თაღოვანია. თაღის ნაწილი ჩამონგრეულია.ამჟამად ეკლესიას რკინის კარი აქვს შებმული. შიგნითმის წინ სამფეხურიანი კიბეა. აღმოსავლეთით მომრგვალებულ აფსიდში მაღალი და განიერი სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივემხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულიატლანქად სხმული კონქით. აფსიდის ბოლოებში კედლიდან ოდნავ გამოშვერილი თითო პილასტრია. დასავლეთ კედელშივიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელს, დასავლეთ ნაწილში, დაბალი საფეხური გასდევს. იატაკი მოგებულია ქვის სწორკუთხა ფილებით. ეკლესიის გარშემო ჩაფლულია რამდენიმე ქვევრი. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 56-57.
სასიღნაღოღელე

სასიღნაღოღელე — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე. მდ. ლაკბის მარჯვენა ნაპირზე, მისი ერთ-ერთი მშრალი შენაკადის — სასიღნაღოღელის სათავესთან. განეკუთვნება გვიანდელ პალეოლითის ხანას. სადგომ-სახელოსნო „სასიღნაღოღელე“ 1969 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური) ქვის ხანის რაზზმა (ხელმძღვანელი თ ბუგიანიშვილი). სასიღნაღოღელესთან დაახლოებით 1 ჰექტრის ფართობზე, მზესუმზირის ნათესებში შეგროვდა კაჟის 91 ნივთი: კაჟის კაჭარი, ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი. ნუკლეუსები გაფორმებულია კაჭრებსა და ანამტვრევებზე. ყველა ნუკლეუსი. რომელიც ლევალუაურია, ერთფუძიანი და განივიანია, გარდა ერთისა. არალევალუაურია, ერთფუძიანი გრძივი და განივი, ორფუძიანი ცალმრივი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია, ერთფუძიანი ცალმხრირვი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია. ისინი დაბალი, ფართო ან მოგრძო მოყვანილობისაა. მათთვის დამახასიათებელია შერბილებული კლექტონური ტექნიკის ნიშნები. აქვთ ძირითადად გლუვი, ფართო დარტყმის მოედანი და რელიეფური ბურცული ნიჟარისებრი წარმონაქმნით, რომელსაც ქვედა სიბრტყის ნახევარი უკავია. იარაღებში წამყვანი ადგილი სახოკ-საფხეკებს უკავიათ. მაათში გამოიყოფა ცალპირა ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი, ორი ორპირა, გრძივი, სწორ და ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი და კონვერგენტული სახოკები. ცალპირა და კონვერგენტული სახოკები დამზადებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე. საფხეკები ორი სწორ და ერთი ამოზნექილ სამუშაოპირიანი გრძივი და განივი ტიპისაა. სხვა იარაღიდან წარმოდგენილია ორი ორწვერა სახვრეტი, ნისკარტისებრი შვერილიანი მჭრელი იარაღი და ნისკარტისებრი წვეტანა. ქვის ინდუსტრია არალევალუაურია. გაპობა-ატკეცის ანუ პირველადი დამუშავების წესში წამყვანია აშელ-კლექტონური ტექნიკა, ხოლო მეორად დამუშავებაში ესეიგი იარაღის დამზადებაში — ზურგისემიერი ფართო ფაცეტოვანი ციცაბო რეტუში. აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში. ბუგიანაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 52.
პირველი მაისის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

პირველი მაისის თემი შეიძლება აღნიშნავდეს: პირველი მაისის თემი — თემი აბაშის მუნიციპალიტეტში პირველი მაისის თემი — თემი ქედის მუნიციპალიტეტში
გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. XX საუკუნის 90-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთე, შიგნიდან და გარედან შეულესავთ და ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გადახურულია შეისრული თაღით, რომელიც გარედან კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა, გარეთკენ დავიწროებული სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია სწორკუთხა ტრაპეზი. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში ორ-ორი პატარა სწორკუთხა ნიშაა, შუა ნაწილში კი - თითო სწორკუთხა სარკმელი, რომელთა ქვედა ნახევარი შეკეთების დროს ამოუშენებიათ. შიგნით ეკლესია შეისრული კამარითაა გადახურული. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 58.
ბაკურის კოშკი

ბაკურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის დასავლეთ ნაწილში, ე. წ. ზემო უბანში, ჩალაუბნისხევის პირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთ კი თანდათან ვიწროვდება. აგებულია საშუალო ზომის რიყის ქვით. დაზიანებულია: შემორჩენილია სამი სართული და IV სართულის მცირე ნაწილი, კედლები სიმაღლეზე დაბზარულია, სართულშუა ხის გადახურვა მთლიანად ჩაქცეულია. შესასვლელი I სართულზე, აღმოსავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. შესასვლელის მოპირდაპირე მხარეს დიდი თაღოვანი ბუხარია, ბუხრის ორივე მხარეს კი - თითო თაღოვანი ნიშა. ორი თაღოვანი ნიშაა სამხრეთ კედელში, ორი - ჩრდილოეთ და ერთი - აღმოსავლეთ კედელში. ყველა ნიშის თაღი აგურითაა ნაშენები. I სართულის ოთხივე კედელი ყრუა (სათოფურების გარეშე). II სართულზე აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში რვა-რვა კვადრატული სათოფურია, სამხრეთისაში - სამი, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში - ორი. მესამე სართულის ოთხივე კედელში სამ-სამი ცალმაგი სათოფურია მოწყობილი. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 57-58.
გორამიწის სამაროვანი

გორამიწის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის ჩრდილოეთით, ვენახებში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით II ათასწლეულის დასასრულისა და I ათასწლეულს. ძეგლი 1938 წელს გათხარა ანდრია აფაქიძემ. მიწაყრილიან გორასამარხზე გვიანდელი ორმოსამარხები იყო გამართული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, თბ.. — გვ. მაისურაძე ბ..
ბაკურციხის გორასამარხი

ბაკურციხის გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხეში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, გორიელებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1980 წელს შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). გორასამარხი მიწაყრილიანია. ყრილის ქვეშ გამოვლინდა მიწისზედა, დიდი მორებით ნაგები, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დამხრობილი ოთხკუთხა შენობა, რომლის იატაკიც ასევე მორებით იყო მოგებული. მორებზე ზევიდან ჭილოფი ეფინა. იატაკზე ფიქსირებულია შენობის გადახურვის საყრდენი ბოძების ჩასაგმელი ცხრა ორმო. ორმოები სიმეტრიულად იყო განლაგებული. ცენტრალურ ნაწილში სიმეტრია დარღვეულია - ორი ორმო აღმოსავლეთითაა ამოღებული, ერთი დასავლეთით. როგორც ჩანს აქ იდგა მიცვალებულის დასასვენებელი ხის ურემი. სამარხის ეს ნაწილი, სადაც დასვენებული იყო მთავარი მიცვალებული, გაძარცული. აქ აღმოჩნდა ადამიანის გაფანტული ძვლები, რამდენიმე შავპრიალა თიხის ჭურჭელი, ოქროსა და პასტის მძივები. სამარხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა ორი, კიდურებმოხრილი მიცვალებულის ჩონჩხი. ერთი მათგანი ესვენა მარჯვენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთისაკენ, მეორე მარცხენაზე, თავით სამხრეთისკენ. სამარხის იატაკზე ყველგან დიდი რაოდენობით ეწყო მცირე ზომის თიხის შავპრიალა ჭურჭელი. სამახის აღმოსავლეთ ნაწილში, იატაკზე აღმოჩნდა ნახატი ორნამენტით შემკული ჭურჭლის ფრაგმენტები სამხრეთ კედლის გასწვრივ - რელიეფური და ნაკვეთი ორნამენტით (წრეში წრიულად ჩასმული წერტილები) შემკული თიხის დიდი ზომის ჭურჭელი, ხოლო აღმოსავლეთ კედლთან კარგად დამუშავებული ობსიდიანის ისრისპირები, მშვილოდის ოქროს გარსაკრავი, ყუნწიანი შუბისპირები ვერცხლის სალტით, ბრინჯაოს სატევარი, სალესი ქვა და სხვა მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. რუსიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 58-59.
ბაკურციხის სამაროვანი

ბაკურციხის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ ნაწილში, ქუმსიაშვილების კარ-მიდამოში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით II და I ათსაწლეულის მიჯნას. 1962 წელს სამაროვანზე მცირე გათხრები ჩაატარა გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმმა. ძეგლი დაზიანებულია მის ტერიტორიაზე წარმოებული სამშენებლო სამუშაოების გამო. ორმოსამარხებში აღმოჩნდა ლეგად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს მახვილები. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია, დამხრობილია ჩრდილო-დასავლეთითან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. მიცვალებულები დასვენებულია მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე ძლიერად მოხრილი კიდურებით, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. მაისურაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 59.
ბაკურციხის ეკლესია

ბაკურციხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის დასავლეთ ნაწილში, ეგრედწოდებულ ზემო უბანში, ალექსანდრე ჭარელიშვილის ეზოში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ინტერიერი შელესილი, იგი ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილია საკურთხევლის ნაწილი, დასავლეთ კედელი და გრძივი კედლების უმეტესი ნაწილი საძირკვლამდეა დანგრეული, საკურთხეველში უზარმაზარი ხეა ამოსული. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. ნახევარწრიულ აფსიდში შემორჩენილია სარკმლის ქვედა ნაწილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ერთი ბრტყლად გადახურული სწორკუთხა ნიშაა. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 59.
ელისაბედ ბერძენი

ელისაბედ ბერძენი (ბერძ. Ελισάβετ της Ελλάδας; დ. 24 მაისი, 1904, ათენი, საბერძნეთი — გ. 11 იანვარი, 1955, მიუნხენი, გერმანია) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთის პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და რუსეთის დიდ მთავარ ელენა ვლადიმერის ასულის შუათანა ქალიშვილი. ელისაბედი დაიბადა 1904 წლის 24 მაისს ათენში, ტატოის სასახლეში. იგი იყო საბერძნეთის პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და მისი მეუღლის, დიდ მთავარ ელენა ვლადიმერის ასულ რომანოვას მეორე ქალიშვილი. მამის მხრიდან იგი შვილიშვილად ერგებოდა საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-სა და დედოფალ ოლღა კონსტანტინეს ასულ რომანოვას. მას ბავშვობიდანვე ჰქონდა მიდრეკილება ხატვისა და მოჯირითეობისაკენ. 1923 წელს ელისაბედის უფროსი და, პრინცესა ოლგა ცოლად იუგოსლავიის პრინცს გაჰყვა, რის შემდეგაც მისი ჯერიც დადგა. 1934 წელს ბიძაშვილის, მეფე ალექსანდრე I-ის მკვლელობის შემდეგ ელისაბედის სიძე იუგოსლავიის რეგენტი გახდა. ამავე წელს მისი უმცროსი და, მარინა ცოლად დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ V-ის შუათანა ვაჟს გაჰყვა, რითაც იგი კენტის ჰერცოგინია გახდა. ასევე 1934 წლის 10 იანვარს ელისაბედი ცოლად გაჰყვა ტოირინგ-აიტენბახის გრაფ კარლ თეოდორს, რომლის დედა, პრინცესა სოფია ადელჰაიდა ბავარიელი იყო თავად ბელგიის დედოფალ ელიზაბეთ ბავარიელის ძმისწული. ელისაბედსა და კარლს სულ ორი შვილი, ექვსი შვილიშვილი და ჩვიდმეტი შვილთაშვილი ჰყავდათ. იგი გარდაიცვალა 1955 წლის 11 იანვარს მიუნხენში, 50 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების მიზეზი სიმსივნე გახდა. ჰანს ვიეტი (1935-ცოცხალია), ტოირინგ-აიტენბახის გრაფი, ცოლად შეირთო ჰენრიეტა ჰოენლოჰ-ბერშტაინელი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი; ელენა მარინა (1937-ცოცხალია), ცოლად გაჰყვა ავსტრიის ერცჰერცოგ ფერდინანდ კარლ მაქს ფონ ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელს, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი. McNaughton, C. Arnold. "The Book of Kings: A Royal Genealogy". 3 volumes. London, U.K.: Garnstone Press, 1973, ISBN 978-0812902808
გურჯაანის იოანე მახარებლის ეკლესია

გურჯაანის იოანე მახარებლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანის ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 2008 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (არქიტექტურული რესტავრატორი იყო ნ. მინდორაშვილი). აღდგა შესავლელის წირთხლები და გადახურვა, გარეთა კედლების დანგრეული ნაწილები, მოეწყო აგურის ხერხულა, ოთხსაფეხურიანი ლავგარდანი, შენობა გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. ეკლესია დარბაზულია (5.3 x 3.6 მეტრზე). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია ვიწრო ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით ერთი განიერი ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო სამხრეთით კი ორი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. დასავლეთ კედელში, შესასვლელის თავზე, ოთხკუთხა სარკმელია (გარედან ქვედა ნახევარი აღდგენილია) გაჭრილი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 64.
ბაკურციხის საცხოვრებელი სახლი

ბაკურციხის საცხოვრებელი სახლი — მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტში სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნოდა საზოგადო მოღვაწეს, ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელ, დავით სარაჯიშვილს (1848-1911) სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია ძირითადად აგურით. შიგნიდან და გარედან შელესილია. ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია გარე კუთხეები, ჩამონგრეულია სახურავის დიდი ნაწილი, ოთახებში აყრილია იატაკი, მორყეულია ხის აივნის საყრდენი კედლები, აივანს მთლიანად აქვს შემოცლილი მოაჯირი, ჭვირული სახეებით შემკული თაღებიდან კი ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი. შენობაში ხუთი ოთახია, რომლებიც კედლებითაა გამიჯნული და ერთმანეთს თითო თაღოვანი კარით უკავშირდება. მათგან ოთხი ერთი ზომისაა, ხოლო მეხუთე (შუა) - სხვებზე დიდი. მის დასავლეთ კედელში ერთი მაღალი და ფართო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. შუა ოთახის კარი და განაპირა ოთახების კარ-ფანჯარა ხის გადახურულ აივანზე გამოდის, რითაც სახლს ეზოს მხარეს (აღმოსავლეთით) აქვს მოწყობილი. აივნის ნაწილი შენობის გეგმის სწორკუთხედის ფარგლებშია მოქცეული, ნაწილი კი მის გარეთაა. ამ უკანასკნელს შუაში მოწყობილი აქვს საჩეხის მაგვარი კვადრატული შვერილი, რითაც უჟანგავი ლითონის ფურცლებით შემოსილი ბოლქვისებრი სახურავითაა გადახურული. აივნის ჭერი ხის ათ სვეტს ეყრდნობა, სვეტებს შორის ჭვირული სახეებით შემკული თაღებია. აივნის გვერდით ნაწილები ერთნაირადაა დამუშვებული. ფასადის შუა ნაწილი უჭირავს განიერ სამფრთიან სარკმელს. იგი ჩასმულია ოდნავ შვერილ სადა საპირეში, რითაც დაგვირგვინებულია მუზარადისებრი თაღით. სარკმლის ზემოთ ფრონტონით დასრულებული არეა. კედლის ზედა ნაწილში კი (მთელ სიგანეზე), აგურის წყობით გამოყვანილია სვეტისებრი შვერილები, რომლებზეც დაყრდნობილია რთული პროფილის ლავგარდანი. 2012 წელს ბიზნესმენ კალანდაძის მიერ შენობა ნაწილობროვ გარემონტდა და იგი კრამიტით გადახურეს. სახლის ჩრდილოეთით 30 მეტრზე, რიყის ქვითა და აგურით ნაგები მარანია. მარანი ორსართულიანია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. პირველ სართულზე განლაგებულია ორმწკრივად ჩადგმული 30 დიდი და 10 საშუალო სიდიდის ქვევრი. იატაკი მოლესილია. აღმოსავლეთ კედელში კარის გარდა ორი სწორკუთხა სარკმელია. მარნის ჭერი ხის 6 ბოძზეა დაყრდნობილი. მეორე სართული თივისა და ჭირნახულის შესანახად გამოიყენებოდა. ნაგებობის დასავლეთ მხარე ყრუა, აგურით ამოშენებული აღმოსავლეთ მხარე კი ღია. სართულები ერთმანეთს რკინის კიბით უკავშირდება. მარანს სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან გვიანდელი ხანის ორი მინაშენი აქვს ერთ-ერთი მინაშენი ორსართულიანია, მეორე ერთსართულიანი. მარნის დასავლეთით 5 მეტრზე ფერდობში შეჭრილი ნაგებობაა (საყინულე), რომელიც ღვინის შესანახად გამოიყენებოდა. შესასვლელი მას აღმოსავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. ნაგებობა შედგება სამი ოთახისაგან რომელთაგან ერთს ბრტყელი ჭერი აქვს, დანარჩენი ორი ნახევარწრიული სხმული კამარითაა გადახურული. ოთახებში თითო სავენტილაციო ხვრელია მოწყობილი. აღმოსავლეთ ფასადზე შესასვლელის თავზე ქვის ჯვარია ჩასმული. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 59-60.
გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტერმინი გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს: გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხეში. გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევში.