laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მაქსიმილიან III იოზეფი

მაქსიმილიან III იოზეფი (გერმ. Maximilian III. Joseph; დ. 28 მარტი, 1727, მიუნხენი, ბავარია — გ. 30 დეკემბერი, 1777, მიუნხენი, ბავარია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის კურფიურსტი 1745-1777 წლებში. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ VII-ისა და მარია ამალია ავსტრიელის ვაჟი. მაქსიმილიან იოზეფი დაიბადა 1727 წლის 28 მარტს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტ კარლ III ალბრეხტისა და მისი მეუღლის, ერცჰერცოგინია მარია ამალია ავსტრიელის უფროსი ვაჟი. მას სახელი ბაბუების, ბავარიის კურფიურსტ მაქსიმილიან II-ისა და საღვთო რომის იმპერატორ იოზეფ I-ის პატივსაცემად დაარქვეს. მას შემდეგ, რაც იმპერატორი კარლ VI უვაჟოდ გარდაიცვალა, მაქსიმილიანის დედასა და კარლის ქალიშვილ მარია ტერეზიას შორის დაიწყო ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის, რომლის შედეგადაც ჰაბსბურგთა მონარქიის ქვეყნები მარია ტერეზიას დარჩა, ბოჰემია და საღვთო რომის იმპერია კი მაქსიმილიან იოზეფის მშობლებს. ამრიგად გახდა მამამისი საღვთო რომის იმპერატორი კარლ VII, რომელიც 1745 წელს დაიღუპა. ამან წარმოშვა კიდევ ერთი კონფლიქტი ავსტრიასა და ბავარიას შორის, რომლის შედეგადაც მარია ტერეზიას ქმარმა, ფრანც შტეფანმა, დაიკავა ბოჰემიაც და საღვთო რომის იმპერიაც. ეს მარია ამალიამ გააპროტესტა, რის გამოც ფრანც შტეფანი ბავარიის ანექსირებით დაიმუქრა, რის გამოც ბავარიელებმა უარი თქვეს სხვა ტახტებზე, სამაგიეროდ კი მაქსიმილიან III იოზეფი ბავარიის ახალი კურფიურსტი გახდა. ამ კონფლიქტის მოგვარებისათვის მალევე მისი და, მარია იოზეფა ცოლად გაჰყვა მარია ტერეზიას ვაჟს, ერცჰერცოგ იოზეფს. 1747 წლის 9 ივლისს მაქსიმილიანმა ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი მარია ანა საქსონიელი, თუმცა ქორწინება უნაყოფო აღმოჩნდა. ამის პარალელურად დაიწყო შვიდწლიანი ომი, რომელიც სულ მალე მთელ ევროპას მოედო. ამ ომში ბავარიელები ავსტრიის მხარეს იბრძოდნენ, მაშასადამე პრუსიის წინააღმდეგ. ომი ავსტრიის მარცხით დასრულდა, რა დროსაც პრუსიამ მიიტაცა მთელი სილეზია, თუმცა ბავარიას რეალურად არაფერი დაუკარგავს. მსგავსად სხვა ევროპელი მონარქებისა, მაქსიმილიან III-ც ცდილობდა თავის სამფლობელოში აბსოლუტიზმის დამყარებას, რასაც წარმატებით გაართვა თავი. ამასთან იგი მხარს უჭერდა ბავარიაში იეზუიტთა მოღვაწეობას. 1759 წელს დააარსა ბავარიის მეცნიერებათა აკადემია, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს. ამასთან ერთად იგი აქტიურად უწყობდა ხელს ბავარიაში როკოკოს დამკვიდრებას და ქვეყანაში განმანათლებლობის შეტანას. მაქსიმილიან III იოზეფი გარდაიცვალა 1777 წლის 30 დეკემბერს მიუნხენში, 50 წლის ასაკში, უშვილოდ. ამის გამო ბავარიის ტახტი მისმა გარე ბიძაშვილმა, ცვაიბრიუხენელმა კარლ IV თეოდორმა დაიკავა. Paul Bernard. Joseph II and Bavaria: Two Eighteenth Century Attempts at German Unification. Hague: Martin Nijoff, 1965, p. 40. Germany, German guide-books, CUP Archive, 1931, pg. 94–95. Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 40.
ქსენია სიხარულიძე

ქსენია ალექსის ასული სიხარულიძე (დ. 20 ივნისი , 1909, გოგოლესუბანი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 13 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი ფოლკლორისტი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1954), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960). 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. 1936 წლიდან მუშაობდა უნივერსიტეტთან არსებულ შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის ფოლკლორის განყოფილებაში. 1940 წლიდან კითხლობდა ლექციებს თსუ-ში. 1968 წლიდან ხელმძღვანელობდა ფოლკლორისტიკის კათედრას. იკვლევდა ქართული ფოლკლორის აქტუალურ პრობლემებს: საბავშვო ფოლკლორს, საწესჩვეულებო პოეზიას, საგმირო და საისტორიო ზეპირსიტყვიერებას, ფოლკლორულ-ლიტერატურულ ურთიერთობებს და სხვა. ძირითადი ნაშრომები: „ქართული ხალხური საგმირო-საისტორიო სიტყვიერება“ (1949), „ქართველი მწერლები და ხალხური სიტყვიერება“ (I, 1956: II, 1966), „ქართული ხალხური საინტერესო სიტყვიერება“( სამ ტომად, 1961, 1964, 1967), „ქართული ხალხური საგმირო პოეზიის საკითხები“ (1970), „ქართული ფოლკლორისა და თეორიის საკითხები“ (1976) და სხვა. დიდი ამაგი დასდო ფოლკლორულ ნიმუშთა შეკრებასა და გამოცემას. ნაშრომები თარგმნილია რუსულ, უნგრულ, გერმანულ, ინგლისურ ენებზე. ზანდუკელი, ფ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 414. ზანდუკელი, ფ. გამოჩენილი ფოლკლორისტი, კრებული ფოლკლორის თეორია და ისტორია, თბილისი, 1979 ცანავა, ა., ქსენია სიხარულიძე, თბილისი, 1971 ქსენია სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალიბუხარი

ალიბუხარი — ქლიავის ადგილობრივი ჯიში, ატმისებურის აღმოსავლეთქართული ფორმა. გავრცელებულია ცალკეული ხეების სახით აღმოსავლეთ საქართველოში (ძირითადად ქართლში). ზომიერი ზრდის ხეა. აქვს მომრგვალო ვარჯი. ახასიათებს ყვავილობის საშუალო პერიოდი. ნაყოფის კანი მკვრივი, ყვითელია, თეთრი კანქვეშა წინწკლებით. დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი სრულ სიმწიფეში ადვილად სცილდება რბილობს. აქვს მოგრძო, კვერცხისებური ფორმა. ნაყოფს სიგრძეზე გასდევს ზედაპირული ღარი. ზომაში საკმაოდ მსხვილია (38–40 გ). ყუნწი საშუალო სიგრძის ან გრძელია. რბილობი ყვითელი, მკვრივი, მცირედ ძარღვიანი. კურკა მცირე ზომის, მოგრძო, ბრტყელი და თავისუფალი რბილობისაგან. მწიფდება სექტემბრის პირველ დეკადაში. დაავადებების მიმართ საშუალო გამძლეობას ავლენს. კარგი საგემოვნო თვისებები აქვს, არის მომჟავო-ტკბილი, სუსტი არომატით. მსხმოიარობს უხვად, ყოველწლიურად. გამოიყენება ჩირის, ხილფაფის, მურაბისა და ტყლაპის დასამზადებლად. ხომიზურაშვილი ნ. და სხვები, საქართველოს მეხილეობა, ტ. 4, გვ. 45, თბ.: გამომც. „მეცნიერება“, 1978. ↑ ხომეზურიშვილი ნ., ერისთავი ელ., საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.
დავით თავაძე

დავით ელიზბარის ძე თავაძე (დ. 1916, აცანა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 20 ივნისი, 1979) — ქართველი სამხედრო პირი, მაიორი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1944). 1938 წელს გაიწვიეს სსრკ შეიარაღებულ ძალებში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიაში, ვოლგაზე, ტამანის ნახევარკუნძულზე, ნოვოროსიისკთან, იალტასთან, ფეოდოსიასთან, სევასტოპოლთან. მისი ხელმძღვანელობით ესკადრილიამ განახორციელა 1227 საბრძოლო გაფრენა. საჰაერო ბრძოლაში მოპოვებული წარმატებისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, საბრძოლო ორდენები და მედლები. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 427. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 562. დავით თავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ედუარდ გუფელდი

ედუარდ ეფიმის ძე გუფელდი (დ. 19 მარტი, 1936, კიევი, — გ. 23 ნოემბერი, 2002, ლოს-ანჟელესი) — მოჭადრაკე, ლიტერატორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1958), საერთაშაშორისო ოსტატი (1964), საერთაშორისო დიდოსტატი (1967). საქართველოს (1977) და საბჭოთა კავშირის (1980) დამსახურებული მწვრთნელი. დაამთავრა ჩერკასის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1973-1988 წლებში ცხოვრობდა თბილისში. იყო მაია ჩიბურდანიძის მწვრთნელი და კონსულტანტი, ფიდეს ორი კომისიის თავმჯდომარე. სსრკ ჩემპიონატის 8 ფინალის, 2 პირველი ლიგის, 33 საერთაშაშორისო ტურნირის მონაწილე. ორგზის (1961, 1962) სტუდენტთა მსოფლიო ჩემპიონი (გუნდურ ჩათვლაში). საჭადრაკო ჟურნალისტთა საერთაშაშორისო ასოციაციის (აიპე) წევრი (1982). 1995 წლიდან ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. ავტორია მრავალი საჭადრაკო წიგნისა. მაია, თბ., 1981 (თანაავტ. ა. ერემიანი); ჭადრაკში დახელოვნების სკოლა, თბ., 1982. გიორგაძე თ. შ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
გუშაგი (ჟურნალი)

„გუშაგი“ (ფრანგ. Gouchagui) — ქართულენოვანი ჟურნალი პარიზში, ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის პერიოდული ორგანო, გამოდიოდა 1984-1993, 1994 და 1997 წლებში. რედაქტორ-დამფუძნებელი იყო ემიგრანტი მწერალი გიორგი წერეთელი. „გუშაგი“ „თავისუფლების ტრიბუნის“ გაგრძელება იყო და მის მსგავსად ემსახურებოდა საქართველოს განთავისუფლების იდეას, ქვეყანაში დამოუკიდებელი, დემოკრატიული წესწყობილების დამკვიდრებას. გამოცემის დევიზი იყო: "თავისუფლება და თანასწორუფლებიანობა ყველა რასისა და ერისა, თავისუფალ და თანასწორუფლებიან ერთა ოჯახში, თავისუფალი და თანასწორუფლებიანი ქართველი ერი". აქვეყნებდა წერილებს არა მარტო საქართველოსა და მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ, დისიდენტურ ლიტერატურას, ფრანგული პოლიტიკური თხზულებების თარგმანებს, ემიგრაციასა და საქართველოში შექმნილ თვალსაჩინო ნაწარმოებებს და სხვ. ჟურნალთან თანამშრომლობდნენ: კარლო ინასარიძე, გულბათ გულბათიშვილი, გიორგი ყიფიანი, ირაკლი ოთხმეზური, გიორგი წერეთელი, ალექსანდრე მანველიშვილი, გივი კობახიძე, ილია კუჭუხიძე, ზვიად გამსახურდია, მერაბ კოსტავა და სხვა ემიგრანტი და საქართველოში მოღვაწე დისიდენტები. 1984–1993 წლებში დაისტამბა 30 ნომერი. 1989 წლის სექტემბერში, 9 აპრილის მოვლენებთან დაკავშირებით, გამოიცა ჟურნალის სპეციალური რიგგარეშე ნომერი. გიორგი წერეთლის გარდაცვალების (1993) შემდეგ ჟურნალმა პრაქტიკულად შეწყვიტა არსებობა. შემდგომ სანდრო თუშმალიშვილის რედაქტორობით გამოიცა ჟურნალის ორი ნომერი (1994, 1997). ჟურნალის სრული კომპლექტი დაცულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ემიგრაციის მუზეუმში, გურამ შარაძის კერძო კოლექციაში. ვადაჭკორია ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
გუშინ შვიდნი გურჯანელნი

„გუშინ შვიდნი გურჯანელნი“ — პოპულარული ქართული (ქართლ-კახური) ხალხური ეპიკური სიმღერა. ბურდონული სამხმიანობის ტიპური ნიმუში. ასრულებენ მამაკაცები. სიმღერას ახასიათებს ამაღლებული ტონუსი, შედგება რამდენიმე მუხლისაგან. სოლისტის რეჩიტატიულად გამღერებულ პარტიას ყოველ მუხლში გამჭვირვალე, ნათელი ჰარმონიისა და გამომსახველი მელოდიის მქონე სამხმიანი გუნდი ენაცვლება. ბოლო მუხლში კი დამწყების პარტია რთულდება და კულმინაციას აღწევს. განეკუთვნება სუფრულის ტიპის სიმღერებს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. „გუშინ შვიდნი გურჯანელნი“ YouTube-ზე (ჰამლეტ გონაშვილის შესრულებით).
სიუნიქის სამეფო

სიუნიქის სამეფო (სომხ. Սյունիքի թագավորություն - სიუნიქი თაგავორუთიუნ), სივნიეთი, ბახკის (ბალკსის) სამეფო, კაპანის სამეფო — ფეოდალური სახელმწიფო სომხეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, X საუკუნის II ნახევრიდან XII საუკუნემდე. მოიცავდა სიუნიქის ოლქს – თანამედროვე სომხეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს. მისი დამაარსებელი იყო სიუნიქის მთავარი სმბატი, რომელიც 970 წელს მეფედ აკურთხეს. სამეფოს მართავდნენ ორბელიანთა დინასტიის წარმომადგენლები. სამეფოს პოლიტიკური ცენტრი იყო ღაფანი, ხოლო რელიგიური – ტათევის მონასტერი. სამეფომ განსაკუთრებულ აყვავებას მიაღწია XI საუკუნის პირველ ნახევარში ვასაკ I-სა და სმბატ II-ის მმართველობისას. მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა იყო მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა. აქ ითვლებოდა 43 ციხე, 48 მონასტერი და ათასზე მეტი სოფელი. 1170 წელს დაიპყრო სელჩუკთა მმართველმა ელდიგუზმა. მონღოლთა ბატონობის დროს სიუნიქის სამეფომ ნაწილობრივ შეინარჩუნა დამოუკიდებლობა. სმბატ I საჰაკიანი — 976/980-დან თავადი, 987—998 მეფე ვასაკი — 998—1040 სმბატ II აშოტიანი — 1040—1044 გრიგორ I აშოტიანი — 1044—1084 სენექერიმი — 1084—1094 გრიგორ II სენექერიმიანი — 1094—1166 გასან გერაკარელი — 1166—1170 Сюникское царство — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10. — გვ. 477. (სომხური)
ცეცხლაძე

საკუთარი სახელი ცეცხლაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: გიორგი ცეცხლაძე — არქიტექტორი გოჩა ცეცხლაძე — არქეოლოგი, ისტორიკოსი გრიგოლ ცეცხლაძე — მწერალი, ჟურნალისტი ვლადიმერ ცეცხლაძე — ექიმი, ანატომი ზვიად ცეცხლაძე — ინჟინერი, პოლიტიკოსი თეა ცეცხლაძე — ფიზიკოს-ქიმიკოსი მამუკა ცეცხლაძე — მხატვარი ნიკო ცეცხლაძე — მხატვარი საბა ცეცხლაძე — სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
მერცხალები

მერცხალები (ლათ. Glareolinae) — ფრინველთა ქვეოჯახი მერცხალასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს ორი გვარის (მერცხალა და Stiltia) 8 სახეობას. გამოირჩევიან მოკლე ფეხებითა და ნისკარტით, პირის ფართო ჭრილი თვალების დონემდე აღწევს. თავი მსხვილია, თვალები დიდი, კისერი მოკლე, ფრთები გრძელი და მახვილი, ბოლო ორკაპა. სხეულის სიგრძე 17–29 სმ-ს შეადგენს, მასა 50–200 გრამს აღწევს. შეფერილობის ძირითადი ფონი ერთფეროვანია, თიხისფერი, მუცელი უფრო ღია, ბოლოს ზედა და ქვედა მხარე თეთრი, ნისკარტის ძირში, ყელსა და კისერზე მკრთალი ნახატია. გავრცელებული არიან ევრაზიის, აფრიკისა და ავსტრალიის ღია მშრალ ლანდშაფტებში. ჰაერში იჭერენ დიდი ზომის მწერებს, საკვებს მიწაზეც მოიპოვებენ. ბუდობენ კოლონიებად (ასამდე მობუდარი) ან წყვილებად წყალსატევებთან ახლოს ვაკე ადგილებზე. უპირატესობას ანიჭებენ თაყირებს, ბიცობებს, ქვიშის ცელებს და კუნძულებს. ბუდეში 2–4 კვერცხს დებენ. კრუხობასა და ბარტყებზე ზრუნვაში ორივე პარტნიორი მონაწილეობს. Коблик Е. А. ТИРКУШКИ // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М., 2016. — стр. 163.
მდინარის კალმახი

მდინარის კალმახი, ნაკადულის კალმახი (ლათ. Salmo trutta fario) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. კუმჟას ქვესახეობა ან მორფი. მისი სხეულის სიგრძეა 20–80 სმ (იშვიათად 1 მ), წონა დაახლოებით 13 კგ. ზურგი წენგოსფერ-ყავისფერი და მოვერცხლისფრო-მოლურჯოა, მუცელი მოთეთრო-მოყვითალო. მუცლის მხარეს წითელი ლაქები გასდევს. ჩვეულებრივ, იწონის 2 კგ-მდე და ცხოვრობს 18 წლამდე. გვერდითი ხაზი შეიცავს 115–132 ქერცლს. გავრცელებულია თითქმის მთელ ევროპაში, პორტუგალიიდან ვოლგამდე (ცენტრალური ანატოლიის გამოკლებით). მოიპოვება ლაპლანდიაშიც. აგრეთვე გვხვდება ამიერკავკასიის და ჩრდილო კავკასიის მდინარეებში, შავი, აზოვის, კასპიის, ბალტიის, თეთრი ზღვების აუზებში. არ გვხვდება საბერძნეთში, კორსიკაზე, სარდინიასა და სიცილიაში. ტოფობს სექტემბრიდან მარტის ჩათვლით, უმეტესწილად ოქტომბერ-ნოემბერში. სატოფედ, ქვირითის დასაყრელად ხშირად მდინარეებისა და ნაკადულების ზემოთებში ადის. ქვირითს ყრის თავისივე მომზადებულ ორმოში და დაყრილ ქვირითს ქვიშის საფარველით ფარავს. ნაყოფიერება საშუალოდ 200–1500 ქვირითი. ხელსაყრელ პირობებში ორ წელიწადში აღწევს 500 გრ-ს. იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით, მწერების მატლებითა და სხვა. მდინარის კალმახი საქართველოში ბინადრობს მთის ცივ, ჩქარ მდინარეებში, სუბალპურ და ზოგჯერ ალპურ ზონაშიც, იშვიათად ბარის მდინარეებშიც, მტკვარში, ტაშისკარიდან მდინარე ოკამამდე და ზევით. მტკვრის შენაკადებში: ხრამში, არაგვში საგურამოდან ქსნამდე, ლიახვში, ბორჯომულაში, ფოცხოვისწყალში, ფარავანში, ალაზანსა და მის შენაკადებში, ჭოროხში; წალკის, თბილისისა და სიონის წყალსაცავებში. 2006 წლიდან მდინარის კალმახი შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ და მინიჭებული აქვს მოწყვლადი კატეგორია. 2016 წლიდან, ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო ახორციელებს პროექტს, რომელიც მდინარის კალმახის გამრავლებას ითვალისწინებს. აღსანიშნავია, რომ 2019 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების სააგენტომ შაორის წყალსაცავში 600 ცალი მდინარის კალმახი გაუშვა. 2020 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების ეროვნულმა სააგენტომ პოპულაციის აღდგენის მიზნით 700-მდე ნაკადულის კალმახი მდინარე ხრამში, დაშბაშის კანიონის ხეობაში გაუშვა. 2022 წელს 110 000-მდე ქვირითით დათევზიანდა მდინარეები ჭივჭავი, ხრამი და ალგეთი (ალგეთის ეროვნული პარკი), 30 000-მდე ქვირითით — ფშავის არაგვი, 100 000-მდე ქვირითით — მდინარეები ოცხე, სკინთავა და ჩიხურა. ↑ მდინარის კალმახი — საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება ↑ 2.0 2.1 Форель ручьевая // Энциклопедия рыб ↑ ნაკადულის კალმახი — საქართველოს „წითელი ნუსხის“ სახეობა ↑ 4.0 4.1 წითელი ნუსხის სახეობის მდინარის კალმახით აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ხუთი მდინარე დათევზიანდა // „ჩვენი სოფელი“ : გაზ., თბ., მარტი, 2022, № 72, გვ. 6. ↑ შაორის ტბაში 600 ცალი ნაკადულის კალმახი გაუშვეს ↑ 700-მდე მდინარის კალმახი, რომელიც წითელ ნუსხაშია შეტანილი, მდინარე ხრამში გაუშვეს
აგრიონიები

აგრიონიები (ბერძნ. Ἀγριώνια, τὰ) - დიონისესადმი მიძღვნილი დღესასწაულები ორქომენში. ბახუსი
რბენიები

რბენიები (ლათ. Cursoriinae) — ფრინველთა ქვეოჯახი მერცხალასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 21–24 სმ. შეფერვა მფარველობითია, ქვიშისფერ-მურა ან მოწითურო ტონებისა. აქვს მოხდენილი სხეულის აგებულება, ფეხები გრძელია, ნისკარტი წვრილი და ბასრი. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 2 გვარის 9 სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთის, ცენტრალური აზიისა და ინდოეთის ღია მშრალ ვაკე ადგილებზე, სადაც მცენარეულობა გაიშვიათებულია. ჩრდილოური პოპულაციები გადამფრენია, სამხრეთი — მკვიდრი. კვების დროს მიწაზე სწრაფად დარბიან და ზედაპირიდან კენკავენ მცირე ზომის უხერხემლოებს; ზოგჯერ საკვების ძიებისას ნისკარტით ქექავს ნიადაგის ზედა ფენას. მფრთხალი ფრინველები არიან, სწრაფად რბენენ, დროდადრო ჩერდებიან, თავს მაღლა სწევენ და გარშემო ათვალიერებენ. ბუდე მიწაზე არსებული მცირე ზომის ორმოა. დებენ 2–4 კვერცხს; კრუხობს ორივე მშობელი. ბარტყები ბუდეს მალევე ტოვობენ, თუმცა კიდევ რამდენიმე დღე მათ მშობლები კვებავენ. БЕГУНКИ // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М., 2005. — стр. 156.
ალექსანდრე ჭეიშვილი

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ჭეიშვილი (დ. 17 მარტი, 1903, ასკანა, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 1962) — ქართველი კრიტიკოსი, მწერალი. 1917-1923 წლებში იყო სოციალისტ-ფედერალისტების წევრი. 1922-1923 წლებში მუშაობდა გაზეთ „ტრიბუნის“ კორექტორად. 1924-1926 წლებში ასწავლიდა გაერთიანებულ სამხედრო სკოლაში. 1926 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი, იქვე გაიარა ასპირანტურა. 1926-1945 წლებში მუშაობდა თსუ-ში, 1929 წლიდან აქვეყნებდა კრიტიკულ ნაშრომებს. 1930-1932 წლებში მივლინებით მუშაობდა ბერლინის უნივერსიტეტში. 1936 წლიდან გახდა საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. 1941-1949 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში. ავტორია რომანისა და მოთხრობებისა. (2013) „ალექსანდრე ჭეიშვილი“, მწერალთა ავტობიოგრაფიები, წიგნი II. თბილისი: ლიტერატურის მუზეუმი, გვ. 117-121. ISBN 978-99940-28-85-6.
ვიქტორ გუჩუა

ვიქტორ გესას ძე გუჩუა (დ. 12 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ფახულანი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1982). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1940). მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში (1941-1945). 1945-1960 წლებში საშუალო სკოლიდ დირექტორად მუშაობდა წალენჯიხის და ზუგდიდის რაიონებში. 1960 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. ამავდროულად, 1969 წლიდან მუშაობდა „ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის“ საქართველოს ისტორიის რედაქციის მეცნიერ-კონსულტანტად, შემდეგ — გამგედ. იკვლევდა საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურის ისტორიის, ისტორიოგრაფიისა და ქრონოლოგიის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია, მონოგრაფია, სახელმძღვანელო. გუჩუა არის „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ IV ტომის ერთ-ერთი ძირითადი ავტორი, აგრეთვე III ტომის რედაქტორი ზურაბ ანჩაბაძესთან ერთად (1982 წელს ავტორთა კოლექტივთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია მედლით „საბრძოლო მამაცობისათვის“. საქართველოს ისტორია. მე- 7–10 კლასების სახელმძღვანელო, თბ., 1961–85 (თანაავტ. შ. მესხია); გადავხედოთ წარსულს, თბ., 1967; საქართველოში სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1967 (თანაავტ. ი. ანთელავა); საქართველოს XVI–XVIII სს. ეკონომიური ისტორიის შესწავლა ქართულ საბჭოურ ისტორიოგრაფიაში, კრ.: ქართული ისტორიოგრაფია, ტ . 1, თბ., 1968. ჯამბურია გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ნატალია ფილატკინა

ნატალია ფილატკინა (რუს. Наталия Филаткина; დ. 18 აგვისტო, 1975, მოსკოვი) — რუსი ენათმეცნიერი, ძველი გერმანისტიკული ფილოლოგიის დარგში მოღვაწე გერმანისტი. სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას ეწევა ქალაქ ტრირის უნივერსიტეტში. ნატალია ფილატკინა თავდაპირველად გერმანისტიკას მოსკოვში სწავლობდა, ხოლო 1994 წელს სტიპენდია მოიპოვა და სწავლა ბერლინის უნივერსიტეტში (გერმ. Humboldt-Universität zu Berlin) გააგრძელა, მოგვიანებით კი ბამბერგის უნივერსიტეტში (გერმ. Otto-Friedrich-Universität Bamberg). ნატალია ფილატკინა 1996-დან 1999 წლამდე მოსკოვში ასწავლიდა გერმანულს (როგორც უცხო ენას). გერმანიაში ნ. ფილატკინა დაბრუნდა ლუქსემბურგის კულტურის და კვლევის სამინისტროს ხელშეწყობით გამოყოფილი სტიპენდიით და დისერტაცია დაიცვა 2003 ქალაქ ბამბერგში პროფესორ კლოდინ მულენის ხელმძღვანელობით თემაზე ლუქსემბურგული ენის ფრაზეოლოგია (ISBN 3-8253-5055-X), შრომა აღინიშნა ლუქსემბურგის უნივერსიტეტის პრემიით (ფრანგ. Prix d'encouragement). ნატალია ფილატკინა არის ლუქსემბურგის ენების და ლიტერატურების კვლევითი ცენტრის წევრი. არსებული ცენტრი, სხვა მიმართულებით საქმიანობის გარდა, დაკავებულია ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფიით. 2003 წლის ზამთრის სემესტრიდან მოყოლებული ნატალია ფილატკინა არის ტრირის უნივერსიტეტში ძველი გერმანული ფილოლოგიის მეცნიერ-თანამშრომელი. ტრირის ისტორიული და კულტურულოგიური კვლევითი ცენტრის საქმიანობის ფარგლებში ნატალია ფილატკინა აგრძელებს კვლევით მოღვაწეობას ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში. 2013 წელს ნატალია ფილატკინა წარმოადგენდა დიუსელდორფის უნივერსიტეტის (გერმ. Universität Düsseldorf) პროფესურას. დღესდღეობით ნატალია ფილატკინა მუშაობს საჰაბილიტაციო პროექტზე „ისტორიული ფორმალური ენა“, პროექტი მიმდინარეობს ვალტერ და ზიბილე კალკჰოფ-როზეს ფონდის (გერმ. Walter und Sibylle Kalkhof-Rose-Stiftung) სტიპენდიის ხელშეწყობით. ნატალია ფილატკინამ 2020 წელს დაიკავა ჰამბურგის უნივერსიტეტის (გერმ. Universität Hamburg) არაგეგმიერი პროფესორის საპატიო თანამდებობა, სადაც დღემდე უნივერსიტეტის პროფესორად მსახურობს. ნატალია ფილატკინას დაოჯახებულია და ჰყავს ერთი ვაჟი. საჰაბილიტაციო პროექტი „ისტორიული ფორმალური ენა“. კვლევით მოღვაწეობა ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში. ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფია. Projekt: Historische Formelhafte Sprache und Traditionen des Formulierens (ისტორიული ფორმალური ენა და ფორმულირების ტრადიციები) Homepage an der Universität Trier (ტრირის უნივერსიტეტის ოფიციალური გვერდი) ↑ 1.0 1.1 1.2 Deutsche Nationalbibliothek Record #130396184 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a>
ნიკოლოზ გუძი

ნიკოლოზ კალენიკეს ძე გუძი (რუს. Никола́й Калли́никович Гудзи́й, უკრ. Мико́ла Кале́никович Гудзі́й; დ. 21 აპრილი, 1887, მოგილიოვ-პოდოლსკი, უკრაინა, — გ. 29 ოქტომბერი, 1965, მოსკოვი) — უკრაინელი ლიტერატურათმცოდნე. უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945). დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი (1911). იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის პროფესორი (1922 წლიდან). იკვლევდა ძველ რუსულ ლიტერატრას („ამბავი იგორის ლაშქრობისა“, XVI საუკუნის პუბლიცისტიკა, აბაკუმის თხზულება), XVIII–XX საუკუნეების რუსულ და უკრაინულ ლიტერატურას (თეოფან პროკოპოვიჩი, მიხეილ ლომონოსოვი, ალექსანდრე პუშკინი, ნიკოლოზ გოგოლი, ლევ ტოლსტოი, თედორე ტიუტჩევი, ვალერი ბრიუსოვი, ტარას შევჩენკო, ივან ფრანკო), ტექსტოლოგიურ საკითხებს და ფილოლოგიის ისტორიას. მუშაობდა რუსულ-ქართული ლიტერატურის ურთიერთობის საკითხებზეც. დაინტერესებული იყო ძველი რუსული თხზულებით „მოთხრობა დინარაზე“, მას მიუძღვნა ნაშრომი „ამბავი საქართველოს დედოფალ დინარას შესახებ“. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ირაკლი შავაძე

ირაკლი შავაძე (დ. 28 თებერვალი, 1996, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2016, 59 კგ), ჭაბუკებს (2012, 50 კგ) და ახალგაზრდებს (2015, 55 კგ) შორის ევროპის ჩემპიონი და აგრეთვე ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2013, 50 კგ). ირაკლი შავაძე[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
აგრიოსი

აგრიოსი (ბერძნ. Ἄγριος, ὁ) - ნერევსის ძმა, კალიდონის მეფე. აგრიოსი ასევე ერქვა ოდისევსისა და კირკეს ვაჟს, ლატინოსის და ტელეგენოსის ძმას.
გრიგოლ შინჯიკაშვილი

გრიგოლ შინჯიკაშვილი (დ. 18 ნოემბერი, 1985, გარდაბანი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2006, -81 კგ), მსოფლიო თასის ხუთგზის ბრინჯაოს პრიზიორი, 20-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2004) და ბრინჯაოს პრიზიორი, უნივერსიადის ჩემპიონი (2007). გუნდურში ევროპის ჩემპიონი (2007, მინსკი, ბელარუსი). გრიგოლ შინჯიკაშვილი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
გუჯეჯიანი

საკუთარი სახელი გუჯეჯიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ბორის გუჯეჯიანი — ქართველი ინჟინერ-გეოლოგი ლაშა გუჯეჯიანი — ქართველი ძიუდოისტი როზეტა გუჯეჯიანი — ქართველი ისტორიკოსი, ეთნოლოგი
გძელიშვილი

საკუთარი სახელი გძელიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: გიორგი გძელიშვილი — იურისტი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე იოსებ გძელიშვილი — ქართველი არქეოლოგი კონსტანტინე გძელიშვილი — ქართველი ფერმწერი
გიორგი სალუქვაძე (პოეტი)

გიორგი სალუქვაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1922, კოხნარი, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 1987, ბათუმი) — ქართველი პოეტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი. დაიბადა გლეხის, გრიგოლ სალუქვაძის, ოჯახში. 1930 წელს მისი ოჯახი თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. 1941 წელს დაამთავრა ბათუმის მე-9 საშუალო სკოლა. 1943-1945 წლებში სწავლობდა ბათუმის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. სწავლის პარალელურად, 1934 წლიდან, მუშაობდა გაზეთ „საბჭოთა აჭარის“ რედაქციაში კორექტორად და მთარგმნელად. 1938 წელს დაიბეჭდა მისი პირველი ლექსი. 1946 გამოაქვეყნა ლექსების პირველი კრებული. 1945-1947 წლებში მუშაობდა აჭარის ასსრ სახელგამის დირექტორის მოადგილედ, შეთავსებით ბათუმის სახელმწიფო თეატრში სალიტერატურო ნაწილის გამგედ. 1947 წლის მაისიდან მუშაობდა გაზეთ „საბჭოთა აჭარის“ რედაქციაში. ცხოვრობდა და გარდაიცვალა ბათუმში. სალუქვაძის პოეტური კრებულებია „დაბრუნებულან“ (1946), „ლირიკა“ (1955), „რა ხანია გათენდა“ (1965), „დღე“ (1970), „რჩეული“ (1973), „მაისის წვიმა“ (1978). ეკუთვნის კორნელის, რასინის, ვოლტერის, ლერმონტოვის, ესენინის თარგმანები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 696. გიორგი სალუქვაძე // მწერალთა ავტობიოგრაფიები, ტ. II, თბილისი: ლიტერატურის მუზეუმი, 2013. — გვ. 630-633, ISBN 978-99940-28-85-6. ↑ ბათუმში ცნობილი პოეტისა და მთარგნელის გიორგი სალუქვაძის მემორიალური დაფა გაიხსნა