გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი

გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი (ლათ. Leucopaxillus giganteus) — ლეუკოპაქსილუსის გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა. პირობითად საჭმელი სოკოა. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. იზრდება ზაფხულ-შემოდგომით. სოკო პირველად აღწერა ინგლისელმა ბოტანიკოსმა და მიკოლოგმა ჯეიმზ საუერბიმ 1809 წელს როგორც Agaricus giganteus. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მისცა გერმანელმა მიკოლოგმა როლფ ზინგერმა 1939 წელს. სამეცნიერო სინონიმები: Agaricus giganteus Sowerby, 1809basionym Aspropaxillus giganteus (Sowerby) Kühner & Maire, 1934 Clitocybe gigantea (Sowerby) Quél., 1872 Omphalia geotropa var. gigantea (Sowerby) Quél., 1886 Paxillus giganteus (Sowerby) Fr., 1874 ქუდი — დიდი ზომის, მისი დიამეტრი 30-50 სმ-მდე აღწევს (იშვიათად 70 სმ). თავდაპირველად ბრტყლად ამოზნექილი, შემდგომში ჩაჭყლეტილი და ღრმად ძაბრისებრი. ასაკთან ერთად შესაძლოა დაიფაროს მოყავისფრო ლაქებითა და ნაპრალებით. კიდეები ზოლიან-ტალღოვანია და შებუსვილი. ზედაპირი თავიდან გლუვი, კრემისფერ-თეთრი შეფერილობის, ცენტრში როგორც წესი მოწაბლისფრო. რბილობი — თეთრი ფერის, მკვრივი, ფქვილის სუნითა და სასიამოვნო გემოთი. ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ვიწრო, ხშირი, ფეხთან შეზრდილი ან ოდნავ დაღმავალია, მოთეთრო ან ღია ჩალისფერი. ფეხის სიგრძე — 4-7, სიგანე — 2,5—3,5 სმ, ცილინდრული ან სუსტადაა შევწიროებული ბულბისებრი ძირისკენ, ქუდისფერია. სპორების ფხვნილი — თეთრი. სპორები 6-8×3-4 მკმ, ელიფსისებრი, გლუვი, ხორკლიანი ზედაპირით. მიუხედავად იმისა, რომ ერთი წყარო მას პირობითად საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყაროს მიხედვით, სოკომ შესაძლოა გამოიწვიოს დიარეა და კუჭის სპაზმი. მოხმარებამდე რეკომენდებულია, დაიჭრას მცირე ზომის ნაწილებად და ისე მოიხარშოს, ხოლო ნახარში გადაიღვაროს. გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი შეიცავს ბიოაქტიურ ნაერთ კლიტოცინს, რომელსაც გააჩნია ანტიბიოტიკური მოქმედება ადამიანისთვის საშიში რიგი ბაქტერიების წინააღმდეგ, ისეთების როგორებიცაა Bacillus cereusდა Bacillus subtilis. უფრო ადრეული კვლევების თანახმად (1945) ანტიბიოტიკური მოქმედება აქვს ბაქტერიების — Mycobacterium tuberculosis, Salmonella typhi და Brucea abortus წინააღმდეგ. საპროტროფია, იზრდება ველობებზე, გზის პირებსა და საძოვრებზე. ხშირად ქმნის „ქაჯის წრეს“. კოსმოპოლიტია. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში — ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. დევიდ არორაზე დაყრდნობით, ჩრდილოეთ ამერიკაში სახეობა ყველაზე მეტად გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთსა და კლდოვან მთებში. სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე. Jordan, Michael (2004). The encyclopedia of fungi of Britain and Europe (en), გვ. 158. ISBN 0711223785.  შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი“ ვიკისაწყობში. გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი MycoBank-ზე (ინგლისური) გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი Index Fungorum-ზე (ინგლისური) ↑ Sowerby J. (1809). Coloured Figures of English Fungi. London: R. Wilks, გვ. 401–40. „in pl. 420“  ↑ Singer R. (1938). „De nonnullis Basidiomycetibus. I“. Botanicheskie Materialy Otdela Sporovyh Rastenij Botanicheskogo Instituti Imeni V.L. Komarova (Latin). 4 (10–12): 4–18. ↑ (1995) Flora Agaricina Neerlandica – 3. Boca Raton, Florida: CRC, გვ. 77. ISBN 978-90-5410-616-6.  ↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 105, ISBN 99940-856-1-1. ↑ 5.0 5.1 Schalkwijk-Barendsen HME. (1991). Mushrooms of Western Canada. Edmonton, Alberta: Lone Pine Publishing, გვ. 260. ISBN 978-0-919433-47-2.  ↑ 6.0 6.1 Hall IR. (2003). Edible and Poisonous Mushrooms of the World. Portland, Oregon: Timber Press, გვ. 159. ISBN 978-0-88192-586-9.  ↑ Burrows I. (2005). Food from the Wild. New Holland Publishers, გვ. 109. ISBN 978-1-84330-891-1.  ↑ Müller-Stoll WR. (1990). „The antibiotic activity of clitocybine and nebularine from Leucopaxillus giganteus and Clitocybe nebularis“. Zeitschrift für Mykologie. 56 (1): 167–86. ISSN 0170-110X. ↑ Hollande AC. (1945). „Lyse massive des bacilles de Koch chez la Cobaye après traitement à la clitocybine. Pouvoir inhibiteur de ce produit vis-à-vis du bacille typhique, du colibacille, de Brucella abortus etc“. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences (French). 221: 361–63. ↑ Kaiser P. (1998). „Relations of Leucopaxillus giganteus, basidiomycete of fairy rings, with soil microflora and grassland plants“. Cryptogamie Mycologie. 19 (1–2): 45–61. ISSN 0181-1584. ↑ (1961) Mushrooms and other Fungi. London, UK: Peter Nevill, გვ. 49–50.  ↑ Kibby G. (2006). Guide to Mushrooms and Toadstools of Britain and Europe (Philips Guide). London, UK: Philip's, გვ. 137. ISBN 978-0-540-08936-9.  ↑ Arora D. (1986). Mushrooms Demystified: A Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi. Berkeley, California: Ten Speed Press, გვ. 158–59. ISBN 978-0-89815-169-5.  ↑ Ribeiro B, Andrade PB, Baptista P, Barros L, Ferreira IC, Seabra RM, Valentão P (2008). „Leucopaxillus giganteus mycelium: effect of nitrogen source on organic acids and alkaloids“. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 56 (12): 4769–74. doi:10.1021/jf8001526. hdl:10198/3689. PMID 18494481.