laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სომხური დამწერლობა

სომხური დამწერლობა (სომხ. Հայոց գրեր [Hayots' grer] ან სომხ. Հայոց այբուբեն [Hayots' aybuben]; აღმოსავლეთ სომხური: haˈjotsʰ ajbuˈbɛn; დასავლეთ სომხური: haˈjotsʰ ajpʰuˈpʰɛn) — ანბანური დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერება მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენება სომხურ ენაში. სომხური ტრადიციის თანახმად იგი 405 წელს შექმნა სომეხმა სასულიერო და საზოგადო მოღვაწემ მესროპ მაშტოცმა. მესროპისეული ანბანი 36 ასოსაგან შედგებოდა, მოგვიანებით მას დაემატა კიდევ სამი ასო. დღესდღეობით თანამედროვე სომხურ ანბანში 39 ასოა, ამათგან 7 ხმოვანია, დანარჩენი კი თანხმოვანი. სომხურად სიტყვა „ანბანი“ არის այբուբեն (აიბუბენ), სომხური ანბანის პირველი ორის ასოს მიხედვით. თავდაპირველად სომხური ანბანი 36 ასოსაგან შედგებოდა, მოგვიანებით XII საუკუნეში დაემატა 3 გრაფემა (և, Օ, Ֆ). სომხური დამწერლობის ანბანური სისტემა რიცხვების აღსანიშნავადაც გამოიყენებოდა. განვითარების ხანგრძლივი გზის მიუხედავად სომხურ ანბანს უძველესი დროიდან დღემდე არსებითად სახე არ შეუცვლია. მისი ძირითადი სახეობებია ერკათაგირი (ასომთავრული) და ბოლორგირი (ნუსხური). ცნობილია აგრეთვე მათ შორის გარდამავალი ტიპები. გვიანდელ შუა საუკუნეებში გავრცელდა ბოლორგირის ნაირსახეობანი: ნოტრგირი (მდივან-მწიგნობრული) და შღაგირი (გაკრული). საუკუნეების მანძილზე სომხურმა დამწერლობამ შექმნა დაქარაგმების, ლიგატურების, კრიპტოგრამებისა და სიმბოლოების უმდიდრესი სისტემა. სომხური დამწერლობის გენეზისისა და დათარიღების პრობლემა ჯერ კიდევ არაა გადაჭრილი. სომხური საისტორიო წყაროების ერთი ჯგუფის მიხედვით, იგი V საუკუნის დასაწყისში შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა. მეორე ჯგუფის წყაროთა ცნობით მან უკვე არსებული ანბანი მხოლოდ შეავსო გარკვეული გრაფემებით. არმენოლოგთა შორის ყველაზე უფრო გავრცელებული შეხედულებით V საუკუნემდე სომხური დამწერლობა არ არსებობდა და მისი შექმნა მთლიანად მაშტოცის დამსახურებაა. ზოგი სპეციალისტი, მართალია, ჩვენთვის ცნობილ დამწერლობას მაშტოცს მიაწერს, მაგრამ წყაროთა მონაცემების გათვალისწინებით ვარაუდობს, რომ მანამდეც არსებობდა სომხური დამწერლობა, რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. არსებობს აგრეთვე ჰიპოთეზა, რომელიც მაშტოცის სახელით ცნობილ ადამიანს წინაქრისტიანული ხანის პროდუქტად მიიჩნევს. საერთო აზრი არ არსებობს არც სომხური დამწერლობის წარმომავლობის საკითხში. უმთავრესი არგუმენტირებული შეხედულებებით მას საფუძვლად დაედო: არამეული დამწერლობის რომელიმე განშტოება. ბერძნული დამწერლობა ეთიოპიური დამწერლობა ყველა შემთხვევაში სპეციალისტები ხაზს უსვამენ ბერძნული სისტემის გავლენას. სომხური დამწერლობის თარიღიანი წარწერები დადასტურებულია VII საუკუნიდან. ქართულ-სომხური პრაქტიკული ტრანსკრიფცია (სომხურად Վրաց - հայերեն տառադարձություն). [1] ძველ სომხურ ხელნაწერებში გვხვდება არაერთი ლიგატურა. მათ შორის ხშირად გამოიყენებოდა შემდეგი: մն (մ+ն), մե (մ+ե), մի (մ+ի), վն (վ+ն), մխ (մ+խ), և (ե+ւ) და სხვა. მთავარი სტატია: უნიკოდის სომხური ჯგუფი. ბლოკი სომხური ენის ლიგატურებისათვის: სომხურ დამწერლობისათვის განასხვავებენ აღმოსავლური და დასავლური სომხური ენების კლავიატურას. სომხური ენა მესროპ მაშტოცი სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა (1922–1924 წწ.) ძველსომხური ენა აღმოსავლეთსომხური ენა დასავლეთსომხური ენა ზ. ალექსიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 472. რამაზ პატარიძე: ერკათაგირის გრაფიკული საფუძვლები
ლირიკული გმირი

ლირიკული გმირი — ლირიკული „მე“, ის პირი, ვისი აზრი და განცდაც არის გამოხატული ნაწარმოებში. ტერმინი ეკუთვნის იური ტინიანოვს. ეს პირი უმთავრესად თვით პოეტია, მაგრამ არ შეიძლება ლირიკული გმირის გაიგივება პოეტთან. პოეტი ლექსებში გადმოგვცემს არა მარტო საკუთარ ბიოგრაფიასა და განწყობიებებს, არამედ მიმართავს მხატვრულ გამონაგონსაც. ლირიკული გმირის ცნება მოიცავს პოეტის მთელ შემოქმედებას და წარმოდგენას გვაძლევს მის მიერ შექმნილ ლირიკული ხასიათის თავისებურებებზე. ქართულ ლიტერატურაში ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ვაჟა-ფშაველას, გალაკტიონ ტაბიძის და სხვათა ლირიკული გმირები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 250.
ლირიოდენდრონი

ლირიოდენდრონი, ხეტიტა (ლათ. Liriodendron) — ფოთოლმცვივანი ხეების გვარი მაგნოლიასებრთა ოჯახისა. ცნობილია ორი სახეობა: ხეტიტას ლირიოდენდრონი (ლათ. Liriodendron tulipifera), სიმაღლე 50-60 მეტრს, სისქე 3-3,5 მეტრს აღწევს. ქნარისებრი ფოთლები და დიდი ლამაზი ყვავილები აქვს (ტიტას წააგავს). სამშობლოა ჩრდილოეთი ამერიკა. დეკორატიული მცენარეა. კულტივირებულია კავკასიასა და საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, ყირიმსა და შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში. ლირიოდენდრონის მერქანი მსუბუქი და რბილია, ვერხვის მერქანს წააგავს და ამერიკაში „ყვითელი ვერხვის“ სახელით არის ცნობილი. ადვილი დასამუშავებელია, იყენებენ ფანერის დასამზადებლად, ავეჯის წარმოებაში. მეორე სახეობა — ჩინური ლირიოდენდრონი (ლათ. Liriodendron chinense) ბუნებრივად იზრდება ცენტრალურ ჩინეთში. კულტურულ მცენარედ იშვიათად გვხვდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 251.
ლისბონი

ლისბონი — ლიმონის ერთ-ერთი ჯიში. ხის სიმაღლე 3,5-4 მ აღწევს. ნაყოფი მოგრძო-ოვალურია. მასა 12-155 გ. მოყვითალოა, გლუვზედაპირიანი, უხვწვნიანი, მჟავე არომატული. კანის სისქეა 2-4 მმ. მაგარი და ელასტიკურია, სიმწარე არ აქვს. რბილობი მოყვითალო-მომწვანოა. ნაყოფი შეიცავს 11-მდე საშუალო სიდიდის თესლს. კარგად ინახება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 251.
ლისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლისი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლისი — მცენარეთა გვარი; ლისი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში; ლისის ტბა — ტბა თბილისში; ლისი — მდინარე ევროპაში.
ლისი (მცენარე)

ლისი (Eleocharis) — მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. სახეობათა უმეტესობა მრავალწლიანი, გრძელფესურიანი ბალახია. ფოთოლი რედუცირებული აქვს. მის ფუნქციას ასრულებს მწვანე ცილიმდრული ღეროები. 200-მდე სახეობა უმეტესად გავრცელებულია სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში, განსაკუთრებით ამერიკაში. საქართველოში 9 სახეობა გვხვდება. იზრდება ლამიან-ჭარბწყლიან ადგილზე. ზოგი სახეობა იტანს დამლაშებულ სუბსტრატს და ცხელი წყაროებით დაჭაობებულ ადგილსამყოფელს. საქართველოში ლისი გავრცელებულია დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე. უფრო ხშირად გვხვდება Eleocharis eupalustris, რომელიც ქმნის ცენოზებს წყალსატევების ლამიან თხელწყლიან ნაპირებზე. საქონელი ძოვს, მაგრამ არსებითი სამეურნეო მნიშვნელობა არ აქვს. ქიმერიძე კ., ქსე, ტ.6 გვ. 252, თბ., 1983
ისტორიზმი

ისტორიზმი — სპეციალური ტერმინი ენათმეცნიერებაში, რომლითაც ისტორიულად არსებულ, მაგრამ დღეს არარსებულ საგნებსა და მოვლენებს გამოხატავენ. მაგ., ბოლშევიკი, კომკავშირელი, მეჭურჭლეთუხუცესი, და ა. შ.. არქაიზმისაგან განსხვავებით ისტორიზმები არ წარმოადგენენ მოძველებულ სიტყვებს, არამედ ისინი შეიძლება ასევე თანამედროვე ენაში, ან მეტყველებაში გამოიყენებოდნენ. ისტორიზმები წარსულზე საუბრებში გვხვდება წარსულის სურათის გასაცოცხლებლად, ანდა პარალელის გასავლებლად წარსულთან. მაგალითად, სიტყვა ვასალი ისტორიზმია და მისი თანამედროვე ალტერნატიული სიტყვა არ არსებობს, მაგრამ მისი დღეს გამოყენება ამ სიტყვის ისტორიულ მნიშვნელობას გაუსვამს ხაზს ახალ, თანამედროვე კონტექსტში. ფილოსოფიური მიმდინარეობა, რომელიც ადამიანური ეგზისტენციის გამოვლენას ისტორიულობაში ხედავს და ინსტიტუციების, იდეების წარმომავლობისა და ცვალებადობის ისტორიულობას უსვამს ხაზს. მეცნიერულ-თეორიული აზრით, ისტორიზმი გულისხმობს კანონზომიერებების ისტორიული ინვარიანტების ძიებაზე, დროისა და სივრცისაგან დამოუკიდებელ ნომოლოგიურ გამონათქვამებზე უარის თქმას. ისტორიზმი ყოველ ისტორიულ ეპოქას უნიკალურად მიიჩნევს და ცალკეული სიტუაციის, მოქმედების ხერხებისა და თვით მოქმედი სუბიექტების ინდივიდუალურობას თავისი კვლევის ობიექტად აცხადებს. ისტორიზმის თანახმად, საგნის არსი მის განუმეორებლობაში უნდა იქნეს შემეცნებული, რაც ჰერმენევტიკისა და გაგების მეთოდებით ან ინტუიციით მიიღწევა. სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი / [სარედ.: ჯგუფი: ედუარდ კოდუა და სხვ. ; გამომც.: ლაშა ბერაია] - თბ. : ლოგოს პრესი, 2004 - 351გვ. ; 20სმ. - (სოციალურ მეცნ. სერია/რედ.: მარინე ჩიტაშვილი). - ISBN 99928-926-9-2 : [ფ.ა.] სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი ნუკრი შოშიაშვილი: ისტორიული საზრისის გარეშე დარჩენილი ისტორია დაარქივებული 2019-02-23 საიტზე Wayback Machine. ბედროტე-ვორტერ
ტრანსკრიფცია

ტრანსკრიფცია, ან ტრანსკრიბირება (ლათ. transcribere „წერილობით გადმოტანა“ — tran(s) „... იქიდან“ და scribere „(და)წერა“) — სიტყვებისა და ტექსტის ჩასაწერად სპეციალური გრაფიკული ნიშნების გამოყენება და მათი გამოთქმის გათვალისწინება. ტრანსკრიფცია ორგვარია — მეცნიერული და პრაქტიკული. მეცნიერულ ტრანსკრიფციას იყენებენ საენათმეცნიერო გამოკვლევებში. იგი შეიძლება იყოს ფონეტიკური და ფონოლოგიური. ფონეტიკური ტრანსკრიფცია ზუსტად გადმოსცემს ბგერით შედგენილობას მათი პოზიციური ვარიანტებით. ფონოლოგიური ტრანსკრიფცია კი — მხოლოდ ფონემებს პოზიციური ვარიანტების გაუთვალისწინებლად. ჩვეულებრივ მეცნიერული ტრანსკრიფცია ლათინურ ანბანს ემყარება, რომელსაც სპეციალური ასოები და დიაკრიტიკული ნიშნები აქვს დამატებული, ზოგჯერ იგი ეროვნულ ანბანსაც იყენებს. პრაქტიკული ტრანსკრიფცია გულისხმობს უცხო სიტყვების, განსაკუთრებით საკუთარი სახელების, გვარების, გეოგრაფიული სახელებისა და სხვათა ჩაწერას ამა თუ იმ ეროვნული ანბანით. პრაქტიკულ ტრანსკრიფციაში არ გამოიყენება დამატებითი ასოები და ნიშნები, მაგ., ქართული გვარი ჯავახიშვილი სხვადასხვა ენებზე შემდეგნაირად გადმოიცემა: გერმანულად Ds(c)hawachischwili, ინგლისურად Javakhishvili, ფრანგულად Djavakhichvili, ხორვატულად Džavahišvili ქართული გვარ-სახელების ევროპულ, - ლათინურ- და კირილურანბანიან ენებზე გადატანის წესები უკვე კარგა ხანია შემუშავებულია. იაპონურ, ჩინურ, კორეულ, ვიეტნამურ და სხვ. ენებზე გადატანის (და პირიქით გადმოტანის) დღემდე არსებული ტრადიცია რუსულ ტრანსკრიბირების ტრადიციას ეყრდნობოდა. დღეს შეიმჩნევა ევროპული (ინგლისური) ტრანსკრიფციების დამკვიდრების მცდელობა. მთავარი სტატია: ქართული დამწერლობა. DuBois, John / Schuetze-Coburn, Stephan / Cumming, Susanne / Paolino, Danae (1992): Outline of Discourse Transcription. In: Edwards/Lampert (1992), 45-89. Ehlich, K. (1992). HIAT - a Transcription System for Discourse Data. In: Edwards, Jane / Lampert, Martin (eds.): Talking Data – Transcription and Coding in Discourse Research. Hillsdale: Erlbaum, 123-148. Ehlich, K. & Rehbein, J. (1976) Halbinterpretative Arbeitstranskriptionen (HIAT). In: Linguistische Berichte (45), 21-41. Jenks, C.J. (2011) Transcribing Talk and Interaction: Issues in the Representation of Communication Data. Amsterdam: John Benjamins. MacWhinney, Brian (2000): The CHILDES project: tools for analyzing talk. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum. მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007, გვ. 73-82 Transcription in Action - website from UC Santa Barbara Documentation and examples for the HIAT transcription system Transcription - a website with resources for transcription in conversation analysis Turn your text into fənɛ́tɪks (IPA / American) Professional transcription services for professionals
იაპონოლოგია

იაპონოლოგია ან იაპონისტიკა — აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც იაპონური ენის, ისტორიისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული. მიზანი სხვადასხვა თეორიულად და მეთოდოლოგიურად შემუშავებული იაპონოლოგიური დისციპლინისა, უპირველეს ყოვლისა კი ჰუმანიტარული და საზოგადოებათმცოდნეობითი კვლევის სფეროში, არის იაპონური ენის, ისტორიის დიფერენცირებული და სიღრმისეული წვდომა, მთლიანად ამ ქვეყნის კულტურის უკეთ გაგება. იაპონოლოგია, ან იაპონისტიკა, როგორც დარგი ეფუძნება საუნივერსიტეტო სწავლებას მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში და მათ შორის საქართველოში, სადაც მას ჯერ კიდევ იმ ე. წ. ახალ დარგებს მიათვლიან, რომელთა დაფუძნება საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენისთანავე გახდა აუცილებელი. 1854 წელს ქვეყნის გახსნის შემდეგ, განსაკუთრებით რუსეთ-იაპონიის ომის შემდეგ 1904-05 წწ. იაპონია სულ უფრო და უფრო ექცეოდა ევროპის, ამერიკის და მთელი მსოფლიოს ყურადღების ცენტრში. ტერმინ იაპონოლოგიის, ან იაპონისტიკის გაგება ყოველთვის ერთნაირად არ ხდება, რადგან მისი ძირითადი კვლევის საგანი შეიძლება იყოს ერთმანეთისგან სრულიად დამოუკიდებელი თანამედროვეობამდელი ან თანამედროვე კულტურა და ისტორია, პოლიტიკა, ან ეკონომიკა. ერთადერთი, რაც მათ შეიძლება აერთიანებდეს არის იაპონია. იმის გამო, რომ იაპონიას უპირატესად მისი ენობრივი ძეგლების საფუძველზე იკვლევენ, დიდ როლს თამაშობს პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავება თანამედროვე საკომუნიკაციო ენის, ყოველდღიური მეტყველებისა, თუ მედიის ენის დაუფლება. ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში კლასიკურ საენათმეცნიერო განათლების მიღებასთან ერთად სწავლის მსურველთ სთავაზობენ ასევე ე.წ. აღმოსავლეთ აზიის „ლათინურს“ — კლასიკური ჩინური (სადამწერლობო) ენის შესწავლას. იაპონიაშიც არსებობს სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ევროპის, ან დასავლეთის შესწავლითაა დაკავებული. (იხ. რანგაკუ.) იაპონური კანჯის კომპეტენციათა ტესტი იაპონური ენის უნარ-ჩვევათა ტესტი (JLPT) იაპონური ენა (T.JL) იაპონური საქმიანი კომუნიკაციის უნარ-ჩვევათა ტექსტი იაპონური ენის შემსწავლელი საიტი იაპონოლოგიის კათედრები გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის უნივერსიტეტებში დაარქივებული 2012-04-27 საიტზე Wayback Machine. Linhart, Sepp: Japanologie heute, Wien: Inst. für Japanologie. 1993. ISBN 3-900362-13-0 Makino, Yasuko; Saitō, Masaei: A student guide to Japanese sources in the humanities. Michigan: Ann Arbor, Mich. : Center for Japanese Studies, Univ. of Michigan, 1994. ISBN 0-939512-64-5 Kracht, Klaus, [გამომც.]: Grundriß der Japanologie. Wiesbaden : Harrassowitz, 2001. ISBN 3-447-04371-7
ლისიმაქეს სტატერი

ლისიმაქეს სტატერი — თრაკიის მეფის ლისიმაქეს (ძვ. წ. 306-281) სახელით მოჭრილი ოქროს მონეტა. შებლზე გამოსახულია ალექსანდრე მაკედონელი პროფილში, ზურგზე — ტაზტზე მჯდომი ათენა პალადა, რომელსაც მარჯვნივ გაშლილ ხელში გამარჯვების ქალღმერთი ნიკე უჭირავს, ხოლო მარცხენათი შუბსა და ფარს ეყრდნობა. გამოსახულების წინ და უკან ბერძნული ზედქერილია:„ლისიმაქე მეფისა“. მონეტის ზურგზე დამატებითი სიმბოლოები და მონოგრამებია. იმის მიხედვით, თუ რომელ ზარაფხანაშია მოჭრილი. ლისიმაქეს სტატერი საერთაშორისო ფულადი ერთეულის როლს ასრულებდა. ფართოდ იყო გავრცელებული საქართველოშიც — აღმოჩენილია სოფ. ზემო მარღში, ენგურის ხეობაში ნენსკის ველზე (სვანეთი), სოფ. ეკში (სენაკის მუნიციპალიტეტი), ვანში, გულრიფშში. დუნდუა გ., საქართველოში გავრცელებული ალექსანდრე მაკედონელისა და ლიმიმაქეს სახელით მოჭრილი მონეტები. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1973, № 1; დუნდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 252.
Aerosmith-ის დისკოგრაფია

ამ სტატიაში წარმოდგენილია ჯგუფ აეროსმითის სრული დისკოგრაფია. 1973 წლიდან აეროსმითმა გამოსცა 14 სტუდიური ალბომი. აგრეთვე ჩაწერილი, შედგენილი და გამოცემული იქნა 5 საკონცერტო ალბომი და 8 კრებული (აქედან 2 - ყუთების სახით) - შედეგად ჯგუფს აქვს მთლიანად 27 ოფიციალური ალბომი. ცნობილია, რომ აქედან 25 ალბომს აქვს ოქროს, 18 - პლატინის, ხოლო 12 - ორმაგი პლატინის სტატუსი. მხოლოდ აშშ-ში გაიყიდა ჯგუფის ალბომების 66.5 მილიონი ასლი, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით - 150 მილიონი. წლების განმავლობაში გამოცემული ჯგუფის სინგლების ნაწილი განკუთვნილი იყო მხოლოდ რადიოეთერისათვის და არ იყო გატანილი გაყიდვაში. ჯგუფის 21 სიმღერა მოხვდა ბილბორდის ცხელ 100-ეულში, ხოლო მეინსტრიმული როკ სიმღერების ჩარტში ჯგუფს ჰქონდა ცხრა #1 ჰიტი. მსოფლიო ჩარტებში სხვადასხვა დროს მოხვდა ჯგუფის 28 სიმღერა. ჯგუფს აგრეთვე გამოცემული აქვს რამდენიმე ვიდეოფილმი და DVD დისკი. მისი სიმღერები გამოიყენება რამდენიმე ფილმში.
ლიტერატურა და სხვა

„ლიტერატურა და სხვა“ — ქართველი „ფუტურისტ-ლეფელების“ ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი. გამოვიდა 1924 წელს თბილისში, გამოიცა ერთი ნომერი. რედაქტორი — ნიკოლოზ ჩაჩავა. ჟურნალში თანამშრომლობდნენ ბ. აბულაძე, შ. ალხაზიშვილი, ა. ბელიაშვილი, ბ. გორდეზიანი, პ. ნოზაძე, დ. შენგელაია, ნ. შენგელაია, ნ. ჩაჩავა, ს. ჩიქოვანი, ბ. ჟღენტი, მხატვარი — კირილ ზდანევიჩი. ლორთქიფანიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 256.
ლიტერატურის მატიანე

„ლიტერატურის მატიანე“, საქართველოს სსრ გ. ლეონიძის სახელობის სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმის ორგანო. გამოდიოდა თბილისში 1940-1952 წლებში. გამოცემულია 6 წიგნი: 1940 წ. — 1-2, 1942 წ. — 3-4, 1949 წ. — 5, 1952 წ. — 6. რედაქტორი — გიორგი ლეონიძე. „ლიტერატურის მატიანეში“ დაბეჭდილია გამოკვლევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. გამოცემა განახლდა 1982 წელს. ლორთქიფანიძე ი., ქსე, ტ. 6, გვ. 257, თბ., 1983
ლიტერატურნაია გრუზია

„ლიტერატურნაია გრუზია“ — რუსული ლიტერატურულ-მხატვრული და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ყოველდღიური ჟურნალი, საქართველოს მწერალთა კავშირის ორგანო. გამოდის 1957 წლის ინვისიდან თბილისში. ჟურნალის მიზანია რუსულად გააცნოს მკითხველს ქართული მწერლობისა და ქართული საბჭოთა ლიტერატურის საუკეთესო ნიმუშები. სხვადასხვა დროს რედაქტორები იყვნენ კ. ლორთქიფანიძე, მ. მრევლიშვილი, გ. ციციშვილი, გ. ასათიანი, თ. ბუაჩიძე. ტირაჟი 10 ათასი ცალი (1980). ლორთქიფანიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 258.
ლიტერატურული აჭარა

„ლიტერატურული აჭარა“ — ქართული ლიტერატურულ-მხატვრული და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ჟურნალი, საქართველოს მწერალთა კავშირის აჭარის განყოფილების ორგანო. გამოდიოდა 1958 წლიდან ბათუმში ორ თვეში ერთხელ. 1970 წლიდან გამოდის „ჭოროხის“ სახელწოდებით. ლორთქიფანიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 258.
როქსეტი

როქსეტი (Roxette) — შვედური პოპ როკ დუეტი, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარული იყო 1990-იან წლებში. დუეტის შემადგენლობაში არიან პერ გესლე და მარი ფრედრიკსონი. 1980 და 1990-იან წლებში როქსეტი იყო მსოფლიო მასშტაბით ერთ-ერთი პოპულარული და წარმატებული ჯგუფი, რომელიც პოპ მუსიკას საცეკვაო მუსიკის ელემენტებსაც უხამებდა. ჯგუფის სიმღერები განიცდიდა The Beatles-ის, ბლონდის, ჯონი მიტჩელისა და არეთა ფრანკლინის გავლენას. 1991 წელს დუეტი უკვე გამოდიოდა მრავალათასიან სტადიონებზე მსოფლიოს გარშემო. 1992 წლის ალბომი Tourism: Songs from Studios, Stages, Hotelrooms & Other Strange Places იქცა ნამდვილ მოვლენად შვედეთში. დღეისათვის გაყიდულია ჯგუფის ალბომებისა და სინგლების დაახლოებით 75 მილიონი ასლი. მთავარი სტატია: როქსეტის დისკოგრაფია. Pearls of Passion (1986) Look Sharp! (1988) Joyride (1991) Tourism (1992) Crash! Boom! Bang! (1994) Have a Nice Day (1999) Room Service (2001) Charm School (2010) Travelling (2012) Good Karma (2016) ჯგუფის ოფიციალური საიტი მარი ფრედრიკსონის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-03-18 საიტზე Wayback Machine. პერ გესლეს ოფიციალური საიტი ახალი ამბები ჯგუფზე
ლიტერატურული საქართველო

„ლიტერატურული საქართველო“ — ქართული ყოველკვირეული ლიტერატურული გაზეთი, საქართველოს მწერალთა კავშირის ორგანო. გამოდის 1931 წლის ნოემბრიდან თბილისში. 1931–1934 წლებში ეწოდებოდა „სალიტერატურო გაზეთი“ (გამოდიოდა 10დღეში ერთხელ). 1935–1935 — „ლიტერატურული გაზეთი“ (გამოდიოდა 6 დღეში ერთხელ), 1936–1943 — „ლიტერატურული საქართველო“ (გამოდიოდა ყოველკვირეულად), 1943 წლის ოქტომბრიდან 1953 წლის თებერვლამდე — „ლიტერატურა და ხელოვნება“, 1953 წლის თებერვლიდან — „ლიტერატურული გაზეთი“, ხოლო 1963 წლის თებერვლიდან — „ლიტერატურული საქართველო“. იბეჭდება მხატვრული ლიტერატურა, კრიტიკული და პუბლიკაციური სტატიები, წერილები თანამედროვეობის აქტუალურ საკითხებზე და სხვა. 1981 წლიდან 16 გვერდიანი. ტირაჟი 22 ათასი (1981). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 259.
ლიტერატურული ფონდი

ლიტერატურული ფონდი — ხელმოკლე ლიტერატორებისა და მეცნიერების დამხმარე საზოგადოება. შეიქმნა 1859 წელს პეტერბურგში ა. დრუჟინინის თაოსნობით. მის ორგანიზატორთა შორის იყვნენ ნიკოლოზ ნეკრასოვი, ალექსანდრე ოსტროვსკი, ივანე ტურგენევი, ლევ ტოლსტოი, ნიკოლოზ ჩერნიშევსკი და სხვები. გაუქმდა 1918 წელს. ლიტერატურული ფონდი, რომელსაც ევალება მწერალთათვის ყოველნაირი მატერიალურ-საყოფაცხოვრებო დახმარების აღმოჩნა, 1927 წელს ხელახლა ჩამოაყალიბა საბჭოთა მწერლების გაერთიანებათა ფედერაციამ, ხოლო 1934 — სსრკ მწერალთა კავშირმა. ლიტერატურული ფონდის გამგეობას ნიშნავს სსრკ მწერალთა კავშირი. საქართველოს მწერალთა კავშირთან ლიტერატურული ფონდი 1935 წელს შეიქმნა, მას ხელმძღვანელობდნენ მიხეილ ჯავახიშვილი, ნიკოლო მიწიშვილი, ალიო მირცხულავა, ბესარიონ ჟღენტი, იაკინთე ლისაშვილი, ალექსანდრე გომიაშვილი და სხვები. მიქაძე გ., ქსე, ტ. 6, გვ. 259, თბ., 1983
ლიფანალი

ლიფანალი — ახალი წლის ციკლის დღესასწაული სვანეთში. იმართებოდა მიცვალებულთა სულების პატივსაცემად. ლიფანალი იწყებოდა 5 იანვარს და გრძელდებოდა რამდენიმე დღეს. მორწმუნეთა წარმოდგენით მიცვალებულთა სულები თავიანთ ოჯახებს უბრუნდებოდნენ და მათ „გასამასპინძებლად“ საწესო სუფრას იხდიდნენ. სუფრაზე ყველაფერი იყო გათვალისწინებული სხვადასხვა ასაკის მიცვალებულისათვის. მათი გულის მოსაგებად სვანები ართობდნენ მუსიკით, ალამაზებდნენ სახლსა და კარ-მიდამოს. ლიფანალის დღეებში სპეციალური წმინდა ფქვილისა და ნაცრის ხსნარით სახლის კარებზე, კედლებზე, საქონლის სადგომის ტიხარზე, კიდობნებზე და ა. შ. თითით გამოჰყავდათ ადამიანთა, შინაურ ცხოველთა და ფრინველთა თუ სასარგებლო ნადირის სილუეტური თუ ხაზოვანი გამოსახულებანი და ასტრალურ-კოსმოგონიური ნიშნები. ამ მხატვრობის სტილი, ტექნიკა, თემატიკა თუ გამოყენებული მასალა პრიმიტიულია. ლიფანალის დღეების დასრულებისას მიცვალებულთა სულებს დიდი პატივისცემით გააცილებდნენ ხოლმე და თან ჯანმრთელობას, საქონლის გამრავლებასა და მოსავლის სიუხვეს ევედრებოდნენ. ლიფანალის რიტუალები არქაულ წარმოდგენას ემყარება, რომელთა თანახმად მიცვალებულებს შეეძლოთ ცოცხალთა ცხოვრებაზე სასიკეთო გავლენის მოხდენა და ღვთაებათა წინაშე შუამდგომლობა. იგი ასევე უკავშირდება შეხედულებებს, ბუნების ძალთა აღორძინების შესახებ და ამიტომ მოექცა ახალი წლის დღესასწაულთა ციკლში, რომლის წარმმართველი იდეა სწორედ მზის მობრუნება და ნაყოფის მიმნიჭებელ ძალთა განახლება იყო. მსგავსი დღესასწაულები წლის სხვადასხვა დროს საქართველოს მრავალ კუთხეშია დამოწმებული (სულთაკრეფა, სუნთობა და სხვა). ანალოგიური წარმოდგენები გავრცელებული ყოფილა ძველი მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხებში, კერძოდ ვედების დროიდან ინდოელებში, ბერძნებში, რომაელებში. ბარდაველიძე ვ., ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ., 1953; სურგულაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 268.
ლიქენები

ლიქენები (ლათ. Lichenes), მღიერები, ქარაგოზები — ორგანიზმები, რომლებიც შედგება სოკოსა და წყალმცენარეებისაგან. ბოტანიკოსების ნაწილი ლიქენებს მცენარეთა დამოუკიდებელ ჯგუფად მიიჩნევს. მეცნიერებას ლიქენების შესახებ ლიქენოლოგია ეწოდება. ლიქენები აერთიანებენ 400-ზე მეტი გვარის 26 ათასამდე სახეობას. არჩევენ ქაფისებრ (ანუ ქექისებრ), ფოთლისებრ (ანუ ფირფიტისებრ) და ბუჩქისებრ ლიქენებს. არსებობს მათ შორის გარდამავალი ფორმებიც. ანატომიური აგებულებით ლიქენები ორნაირია: ჰომეომერული (წყალმცენარეები მეტნაკლებად თანაბრადაა განაწილებული თალუსში) და პეტერომერული (წყალმცენარეები თალუსში ერთ სღეს ქმნიან). ლიქენები მრავლდებიან სქესობრივად, უსქესოდ და ვეგეტატიურად. სქესობრივი პროცესის შედეგად ლიქენის სოკოს სპორები წარმოიშობიან ჩანთებში (ჩანთიანი ლიქენები — ლათ. Ascolichenes) ან, ძალზე იშვიათად, ბაზიდიუმებზე (ბაზიდიუმიანი ლიქენები — ლათ. Basidiolichenes). ჩანთები ვითარდება პერითეციუმებში ან აპოთეციუმებში. უსქესო გამრავლების დროს წარმოიშობიან კონიდიემები და პიკნოსპორები. სოკოს გაღივებული სპორა ხვდება შესაბამის წყალმცენარეს და მასთან ერთად ქმნის ლიქენების ახალ თალუსს. ვეგეტატიური გამრავლება ხდება თალუსის ნაგლეჯებით ან სორედიუმებითა და იზოდიუმებით. ლიქენების მუდმივი კომპონენტი — წყალმცენარეები მრავლდებიან დაყოფით, მწვანე წყალმცენარეები — ხშირად ავტოსპორების წარმოქმნით. წყლის რეჟიმის მიხედვით ლიქენები მიეკუთვნება პოიკილოჰიდრულ მცენარეებს. წყალს და მასში გახსნილ საკვებ ნივთიერებებს თალუსის მთელი ზედაპირი ითვისებს. ლიქენები შედარებით ადვილად იტანენ ხანგრძლივ და ძლიერ გამოშრობას. გამოშრობისას ფოტოსინთეზი სუსტდება ან წყდება. ლიქენები ნელა იზრდება, მათი წლიური ნაზარდი 0,01-100 მმ აღწევს. ლიქენები სახლდებიან მცენარეულობის გავრცელების უკიდურეს საზღვრამდე, უმთავრესად კარგად განათებულ ადგილებზე, სხვადასხვა სუბსტრატზე — მთის ქანებზე, მერქნიან მცენარეებზე, ნიადაგზე, ტყავზე, ძვალზე, მინაზე, რკინაზე, ქსოვილზე და სხვა. ლიქენებში სოკოსა და წყალმცენარის ურთიერთობის შესახებ ბოლო დრომდე ყველაზე მეტად გავრცელებული იყო სიმბიოზის მცდარი კონცეფცია, რომლის მიხედვითაც პარტნიორები ეხმარებიან ერთმანეთს: სოკო „ამარაგებს“ წყალმცენარეს წყლით და არაორგანული მარილებით, ხოლო წყალმცენარეები — სოკოს მზა ორგანული ნივთიერებებით. სინამდვილეში ლიქენებში სოკოს და წყალმცენარის ურთიერთობა დაფუძნებულია პარაზიტიზმზე. ლიქენები პოლიფილეტური წარმოშობისაა. ნამარხებიდან ყველაზე ადრეულ ლიქენებს ზედა ცარცული პერიოდს მიაკუთვნებენ. ლიქენები ხშირად მცენარეულობის პიონერებია, სახლდებიან უნაყოფო ადგილებზე; მათი დაღუპვის შედეგად რჩება ორგანული ნივთიერებები, რომელზეც სხვა მცენარეებს შეუძლიათ დასახლება. ჩრდილოეთში ბუჩქისებრი ლიქენები ირმის საკვებია. ზოგიერთი ლიქენები სამკურნალოდ გამოიყენება (სისხლის წნევის ამწევი, პერისტალტიკის გამაძლიერებელი, ანტიბიოტიკებისა და ვიტამინების შემცველი), ზოგს სამღებრო საქმესა და პარფიუმერიაშიც ხმარობენ, ზოგიერთისაგან ლაკმუსს ამზადებენ. ინაშვილი ც., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 269.
ლიქოკი

ლიქოკი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მდინარე ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადების — გუდანისჭალის, ლიქოკისხევისა და აკუშოსხევის სათავეებთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2868 მ. ლიქოკი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. მთა დაფარულია სუბალპური და ალპური მდელოებით. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 269.
ლიჭადი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლიჭადი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლიჭადი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში; ლიჭადი — უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში.