laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პავლოვსკის წმინდა ეკატერინესა და ღვთისმშობლის შობის ეკლესია

პავლოვსკის წმინდა ეკატერინესა და ღვთისმშობლის შობის ეკლესია (რუს. Церковь Святой Великомученицы Екатерины и Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია პავლოვსკში, სანქტ-პეტერბურგი. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ეკლესიას აქვს ორი საკურთხეველი ერთი დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე, ხოლო მეორე ღვთისმშობლის შობის სახელზეა ნაკურთხი. პავლოვსკის ისტორიული დასახლების, დინამოს მოსახლეები თავდაპირველად იყვნენ გლეხები, რომლებიც ეკუთვნოდათ გრაფ სკავრონსკიებს და მათ შთამომავლებს, ისინი მიეკუთვნებოდნენ ცარსკოე-სელოს სამრევლოს. 1743 წელს ეპისკოპოს ნიკოდიმის კურთხევით შედგა ტაძრის სარძიკვლის ჩაყრა. მშენებლობა მიმდინარეობდა გრაფ მარტინ სკავრონსკის ფინანსებით. 1822-1824 წლებში და 1829 წლებში გრაფინია იულია სამოილოვას ინიციატივით ეკლესია გადააკეთეს დომენიკო ადამინის პროექტის მიხედვით. 1867-1872 წლებში არქიტექტორმა ალექსანდრე რეზანოვმა ნაწილობრივ მოახერხა ტაძრის ადრინდელი სახის აღდგენა. 1875 წლის 1 ივლისს ეკლესია გაძარცვა ფსკოველმა გლეხმა ი. პერედოიკომ. გატაცებული ნივთები აღმოაჩინეს დაზიანებულ მდგომარეობაში. მოგვანებით ეკლესიის ფასეულობები გადამალეს საკურთხევლის ჯვართან, რომელიც განათავსეს ზედა ეკლესიაში. თავდაპირველად ეკლესია გრაფების მიერ გაღებული თანხებით არსებობდა, ხოლო 1859 წლიდან სასახლის ხარჯებზე გადავიდა, რადგან დასახლება შეიძინა იმპერატორმა. ეკლესიასთან ახლოს მოქმედებდა სასაფლაო. ეკლესიაზე მიწერილი იყო სანქტ-პეტერბურგის წმინდა მოციქულთასწორ ოლღას სახელობის ტაძარი, რომელიც აკურთხეს 1898 წელს. 1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში დააპატიმრეს წინამძღვარი ნიკოლოზ დავიდოვი და ეკლესიაში ღვთისმსახურება შეწყდა. 1938 წელს ეკლესია საბოლოოდ დახურეს. შენობაში განათავსეს კლუბი და კინოდარბაზი. 1941 წლის აგვისტოში ნკვდ-ს სპეციალურმა ჯგუფმა ააფეთქა ეკლესიის სამრეკლო და გუმბათი. ეს ახსნეს იმით, რომ გერმანული არტილერიისათვის ორიენტირი მოესპოთ. გერმანული ოკუპაციის პერიოდში ეკლესიაში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა შენობის ნაწილში სოფელ ანტროპშინოში, ხოლო 1943 წლიდან აღსდგა თვით ტაძარშიც. საბჭოთა ძალების მიერ ტერიტორიის გათავისუფლების შემდეგ ტაძარი გარკვეული პერიოდი არ მოქმედებდა, მაგრამ მრევლი დარეგისტრირდა და ტაძარში მღვდელი დაინიშნა. ქვედა ტაძარში ღვთისმსახურება აღსდგა 1946 წელს, ხოლო 1954 წელს რემონტის შემდეგ აკურთხეს ზედა ეკლესიაც. 2007 წელს აღადგინეს სამრეკლო, ხოლო 2011 წელს დააშენეს გუმბათიც. Семенова Г. В. Церковь Святой Великомученицы Екатерины и Рождества Пресвятой Богородицы в Графской Славянке // Памятники истории и культуры Санкт-Петербурга: Исследования и материалы. — [СПб.], 2002. — Вып. 6. — С. 62—79. — ISBN 5-89771-027-9. Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей: Краткий исторический справочник. — 2-е, испр. и доп.. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 395—405. — ISBN 5-9900655-3-1. Народный каталог Православной архитектуры ↑ Покровское кладбище ↑ М. Шкаровский. Церковное возрождение на оккупированных территориях Санкт-Петербургской (Ленинградской) епархии в 1941-44 гг.
პეტერგოფის სერაფიმ საროველის ტაძარი

პეტერგოფის სერაფიმ საროველის ტაძარი (რუს. Церковь Святой Великомученицы Екатерины и Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია პეტერგოფში, სანქტ-პეტერბურგი. დივეევოს მონასტრის ყოფილი მეტოქი. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ეკლესიას აქვს სამი საკურთხეველი მთავარი ნაკურთხია სერაფიმ საროველის სახელზე, ხოლო ეგვტერები დიდმოწამე დედოფალ ალექსანდრასა და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. დივეევოს მონასტრის მეტოქის მშენებლობა ძველ პეტერგოფში პირადად ნიკოლოზ II-მ გადაწყვიტა. გადაწყვეტილების მიზეზი იყო ტახტის მემკვიდრის დაბადება, რომელიც დაიბადა დივეევოს მონასტრის მონახულების შემდეგ. დივეევოს მონასტერში ხშირად ლოცულობდა დედოფალი ალექსანდრა თევდორეს ასული. 1904 წელს, როდესაც დაიბადა უფლისწული ალექსი, ნიკოლოზ ნიკონოვის პროექტის მიხედვით საფუძველი ჩაუყარეს პატარა, ხის ხუთგუმბათიან სამლოცველოს, რომელიც აკურთხეს სერაფიმ საროველის სახელზე. 1906 წელს მოხდა ტაძრის ხელახლა კურთხევა ღვთისმშობლის ერთ-ერთი ხატის სახელზე. ამავე დროს მის სიახლოვეს საფუძველი ჩაუყარეს ეკლესიას ასევე ნიკოლოზ ნიკონოვის პროექტის მიხედვით. ტაძარი აკურთხა ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპისკოპოსმა ნაზარიმ 1906 წლის 1 ნოემბერს სასულიერო პირების დახმარებით, რომელთა შორისაც იყო იოანე კრონშტადტელი. 1928 წლის ნოემბრიდან 1929 წლამდე ტაძრის მრევლმა მხარი დაუჭირა იოსებიანელობის მოძრაობას. ორივე ტაძარი მოქმედებდა 1938 წლამდე. ქვის ტაძრის შენობა სერიოზულად დაზიანდა მეორე მსოფლიო ომის დროს: დაინგრა სამრეკლო, ჩამოინგრა გუმბათი. ხის ტაძარი კი გაანადგურეს 1941 წელს. 1952 წელს ქვის ტაძრის შენობა გადაეცა საზოგადოება „Петродворецторгу“-ს, რომელმაც აქ განათავსა სავაჭრო დაწესებულებები. ეკლესიის შიდა ინტერიერი ბეტონის ფილებით გაყვეს ოთხ სართულად, ხოლო საკურთხევლის ადგილზე სატვირთო ლიფტი დაამონტაჟეს. გარედან ეკლესიის კედლები მოაპირკეთეს აგურით, რის შემდეგაც შენობამ კუბის ფორმა მიიღო. ჩრდილოეთ ფასადზე მიაშენეს სანახშირის ქვაბი. 1990 წელს ენობამ მიიღო ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის ძეგლის სტატუსი. შენობა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას გადაეცა 1993 წელს. პირველი საღვთო ლიტურგია აღევლინა 1993 წლის 1 აგვისტოს. შენობა ხუთგუმბათიანი ტაძარია და აგებულია XVII საუკუნის ბოლო პერიოდში რუსეთში გავრცელებული ნარიშკინის ბაროკოს სტილში. მთავარი საკურთხევლის გარდა, რომელიც ნაკურთხია სერაფიმ საროველის სახელზე, მოქმედებს კიდევ ორი ეგვტერი: წმინდამოწამე დედოფალ ალექსანდრას და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. ამჟამად კუბის ფორმის შენობის პირველ სართულზე განთავსებულია ტაძარი, ხოლო მეორეზე - სატრაპეზო. ტაძრის კედელზე განთავსებულია წარწერა: 2012 წელს დაიწყო ეკლესიის შენობის აქტიური რესტავრაცია. 2014 წლის მდგომარეობით შენობას დაადგეს გუმბათი - ჯვრით. Освящение храма в Старом Петергофе // Церковные ведомости. — 1906. — № 41. — С. 2743—2744.. Сурков С. А. Судьбы храмов, духовенства, и мірян Петергофа в годы испытаний. — СПб., 2005. — С. 81—96. Храм преподобного Серафима Саровского Монастыри и храмы Северо-запада დაარქივებული 2018-12-12 საიტზე Wayback Machine. Народный каталог православной архитектуры
თავთავი

თავთავი (ლათ. spica) — ყვავილედი, რომლის დაგრძელებულ მთავარ ღერძზე განლაგებულია მჯდომარე ყვავილები (მარტივი თავთავი) ან თავთუნები (რთული თავთავი). მარტივი თავთავი აქვს მრავალძარღვას მრავალ ჯადვარისებრს და სხვა; რთული თავთავი — ჭვავს, ქერს, ხორბალს და სხვა მარცვლოვანს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 565.
თავთუხი

თავთუხი — მაგარი ხორბლის ქართული ჯიში-პოპულაცია. სითბოსა და ტენის მოყვარული მცენარეა. გავრცელებულია დაბლობ ზოლში ზღვის დონიდან 600-800 მეტრამდე. თავთავი მკვრივი და ფხიანია, მარცვალი — მსხვილი. ბოტანიკური, ეკოლოგიური და ბიოლოგიური ნიშნებით განასხვავებენ ზემო და ქვემო ქართლის თავთუხებს. საქართველოში თავთუხის ნათესები თანდათან მცირდება. უფრო მეტი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს მის მოყვანას შიდა ქართლში, როგორც გვიანი თესვის ამტან და ზამთრისაგან დაზიანებული ნათესების სადაზღვევო ჯიშს. თავთუხი ძვირფასი სასელექციო მასალაა. მ. სიხარულიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 565.
თავისგასამტეხლო

თავისგასამტეხლო — გადასახდელი, რომელიც გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში ეკისრებოდა დამნაშავეს დაზარებულის თავის დაზიანებისათვის. ვახტანგ მეფის დასტურლამალის მიხედვით, თავისგასამტეხლო მოურავს (ზოგჯერ ნაცვალსაც) ეძლეოდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 565.
რუსეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

რუსეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმი (რუს. Российский этнографический музей, РЭМ) — ერთ-ერთი უდიდესი ეთნოგრაფიული მუზეუმი ევროპაში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთის ფედერაცია. დაარსდა როგორც რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოგრაფიული განყოფილება ნიკოლოზ II-ის მიერ, მისი მამის, ალექსანდრე III-ის ნებისა და პატივისცემის ნიშნად 1895 წლის 25 აპრილის № 11532 ბრძანებით და ეწოდა იმპერატორ ალექსანდრე III-ის რუსული მუზეუმი“. მუზეუმი განთავსებულია შემდეგ მისამართზე: სანქტ-პეტერბურგი, ინჟინრების ქუჩა, სახლი 4/1, რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმის გვერდით. მუზეუმის შენობა ააგეს 1902-1913 წლებში არქიტექტორ ვასილ თევდორეს ძე სვინინის პროექტის მიხედვით. რუსეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმის დაარსების თარიღად ითვლება 1895 წელი, როდესაც რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმთან სამუილ დუდინის ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით დაარსდა ეთნოგრაფიული განყოფილება. თავისუფალი სტუმრობისათვის იგი გაიხსნა მხოლოდ 1923 წელს. 1934 წელს ეთნოგრაფიული განყოფილება დამოუკიდებელი მუზეუმი გახდა და ეწოდა ეთნოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმი. 1948 წლის აგვისტოში, მას შემდეგ რაც მოსკოვში გადაეცა საბჭოთა კავშირის ხალხთა მუზეუმის კოლექცია, ეწოდა საბჭოთა კავშირის ხალხთა სახელმწიფო ეთნოგრაფიული მუზეუმი. 1992 წლიდან კი ეწოვება - რუსეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მუზეუმს აქვს რამდენიმე განყოფილება: რუსეთის ხალხთა ეთნოგრაფიის, ბელარუსის, უკრაინის და მოლდოვის ეთნოგრაფიის, ჩრდილო-დასავლეთისა და ბალტიისპირეთის ხალხთა ეთნოგრაფიის, კავკასიის, შუა აზიისა და ყაზახეთის ხალხთა ეთნოგრაფიის, ვოლგისპირეთისა და ურალისპირეთის ხალხთა ეთნოგრაფიისა და ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ხალხთა ეთნოგრაფიის განყოფილებები. მუზეუმთან მოქმედებს „საბავშვო ეთნოგრაფიული ცენტრი“. Российский этнографический музей. ethnomuseum.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-22. ციტირების თარიღი: 2011-03-10. Российский этнографический музей. Виртуальный тур по музею. roskult.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-11-06. ციტირების თარიღი: 2012-09-19. Российский этнографический музей. saint-petersburg-hotels.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-22. ციტირების თარიღი: 2011-03-10.
ლევოტობი

ლევოტობი (ინდონ. Lewotobi) — მოქმედი ორმაგი ვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ ფლორესის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. შედგება ორი სტრატოვულკანისაგან: ლევოტობი-ლაკილაკი (1584 მ) და ლევოტობი-პერემპუანი (1703 მ), რომლებიც უნაგირათია გამოყოფილი. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2003 წლის 30 მაისს. მცირე ამოფრქვევები შეინიშნებოდა იმავე წლის ივნისსა და ივლისშიც. ლევოტობი აგებულია ანდეზიტებით. ↑ Global Volcanism Program (ინგლისური) ↑ 2.0 2.1 Lewotobi volcano eruptions (ინგლისური)
აბაზაშთა

აბაზაშთა (აბაზ. «Абазашта» — სინათლე) — ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის აბაზურენოვანი საზოგადო-პოლიტიკური გაზეთი. გამოდის 1991 წლიდან კვირაში ორჯერ. ტირაჟი — 3850 ეგზემპლარი. 1991 წლამდე გამოდიოდა შემდეგი სახელწოდებით: 1938-1953 წლებში — სახელწოდებით „ჩერკეს კაპშჩ“ (აბაზ. «Черкес къапщ» — წითელი ჩერქეზეთი), 1953-1958 წლებში — „სოციალისტიჩესკაია ჩერკესია“ (აბაზ. «Социалистическая Черкесия» — სოციალისტური ჩერქეზეთი), 1958-1991 წლებში — „კომუნიზმ ალაშარა“ (აბაზ. «Коммунизм алашара» — კომუნიზმის სინათლე). ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2018-10-18 საიტზე Wayback Machine.
ჹ

ჹ, Ჹ — დამატებითი ასო ქართული დამწერლობისათვის. Graphemica (ჹ) ↑ Georgian Extended
ჺ

ჺ, Ჺ — დამატებითი ასო ქართული დამწერლობისათვის. Graphemica (ჺ) ↑ Georgian Extended
ტამა

ტამა (საკუთარი სახელწოდება — ტამოკი) — სუდანისა და ჩადის სასაზღვრო ზოლის ორივე მხარეს მცხოვრები ხალხი. რაოდენობა მონათესავე ტომებთან ერთად 200–300 ათ. (თანამედროვე შეფასება). ენა განეკუთვნება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ სუდანის ენათა ჯგუფს. ნაწილი არაბულად ლაპარაკობს. რელიგია — მუსლიმანობა. ტამას ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება (ხორბალი, ბრინჯი, ღომი) და მესაქონლეობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 649.
თავისუფალი საქართველო (ჟურნალი)

„თავისუფალი საქართველო“ — ქართული ჟურნალი, გამოდიოდა ჟენევაში 1913-1914 წლებში, გამოიცა 1913 წელს № 1–2, ხოლო 1914 წელს ასევე 1-2 ნომერი (სულ 4 ნომერი). ჟურნალში დაბეჭდილია სტატიები: „დამოუკიდებელი საქართველო და ქართული დემოკრატია“, „ქართველი ერი და ეროვნული ერთობა“, „ქართველი ერის სულიერი შემოქმედება და ბრძოლა მისი წინსვლისათვის“, „ქართველი ერი და მოაზროვნე ქართველობა“ და სხვა. ყველა დაბეჭდილი სტატია ანონიმურია. ჟურნალის რედაქტორ–გამომცემლები იყვნენ პეტრე სურგულაძე, ლეო კერესელიძე და გიორგი კერესელიძე. მათ გარდა, მისი ძირითადი ავტორები იყვნენ მიხეილ წერეთელი, გიორგი მაჩაბელი, ნესტორ მაღალაშვილი და სხვანი. ჟურნალს გამოსცემდა „ქართველ სეპარატისტთა ჟენევის ჯგუფი“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 567. ჯანელიძე ო., „ნარკვევები საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ისტორიიდან“, თბილისი: „მეცნიერებება“, 2002. — გვ. 149-159, ISBN 99928-962-0-5. გ. შარაძე. ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ. I, თბ., 2001, გვ. 61–113
თავისუფალი სვანეთი

თავისუფალი სვანეთი (რუს. Вольная Сванетия) — პირობითი სახელწოდება, რომლითაც რუსეთის იმპერიაში აღინიშნებოდა ზემო სვანეთის უბატონო თემები. ტერმინი გაჩნდა მას შემდეგ, რაც 1853 წელს სვანეთის სამთავრო რუსეთის იმპერიას შეუერთდა. თავისუფალი სვანეთი მდებარეობდა მდინარე ენგურის ხეობის ზემო ნაწილში ბალის ქედიდან უშგულის თემის ჩათვლით. ის ორად იყო გაყოფილი უღვირის ხეობით. წარმოადგენდა სვანეთის საბოქაულოს აღმოსავლეთ ნაწილს. აღმოსავლეთიდან თავისუფალ სვანეთს საზღვრავდა ყორულდაშის მთა, ჩრდილოეთ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი, დასავლეთით ბალის ქედი, ხოლო სამხრეთით სვანეთის ქედი. XX საუკუნის დასაწყისში თავისუფალი სვანეთის მოსახლეობა იყო 800-მდე ადამიანი, აქედან 70-მდე იყო აზნაური და სასულიერო პირი. თავადები თავისუფალ სვანეთში არ ცხოვრობდნენ. თავისუფალ სვანეთში სამი ტერიტორიული გაერთიანება იყო: სოფელი, თემი და ხევი. ყველაზე მსხვილი ერთეული იყო ხევი, ხოლო ყველაზე წვრილი ― სოფელი. სამივე დონის ტერიტორიული ერთეულის უმაღლესი ორგანო იყო ყრილობა. ის განკარგავდა საერთო საკუთრებას და აღასრულებდა სამართალს. თემების რაოდენობა იყო 7: ლატალის, ლენჯერის, მულახის, მესტიის, იფარის, კალისა და უშგულის. ცენტრი — სოფ. ლალხორი. მოსახლეობით ყველაზე დიდი იყო მულახის, შემდეგ კი იფარისა და ლატალის თემები. სვანეთის ამ ნაწილში ცხოვრობდნენ შემდეგი გვარები ჩარკვიანები, ყიფიანები, იესელიანები, ჯაფარიძეები, ქურდიანები, შარვაშიძეები, დევდარიანები, რატიანები, კორძაიები, ნიჟარაძეები და სხვები. გასვიანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 567. დასავლეთ საქართველოს მთიანეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1979; ჩარკვიანი ა., საბჭოთა სვანეთი, თბ., 1974; გასვიანი გ., დასავლეთ საქართველოს მთიანეთის ისტორიიდან, თბ., 1973; ჩარკვიანი ა., სვანეთი, თბ., 1967 სვანეთის საისტორიო ძეგლები, ნაკვ. 2, თბ., 1941 (პ. ინგოროყვას გამოც.); გაბლიანი ე., ძველი და ახალი სვანეთი, თბ., 1925; ჩიმაკაძე ნ., თავისუფალი სვანეთი // ძველი საქართველო / თაყაიშვილი ე., ტ. II, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1913. — გვ. 1-36.
იური ჩიქოვანი

იური კონსტანტინეს ძე ჩიქოვანი (დ. 6 იანვარი, 1937, ლენინგრადი (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგი), — გ. 12 ნოემბერი, 2018, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე, საჭადრაკო თეორეტიკოსი, გენეალოგი. დაიბადა ექიმ კონსტანტინე ჩიქოვანის ოჯახში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი ინგლისური და გერმანული ენების სპეციალობით. წლების განმავლობაში ასწავლიდა ამავე ინსტიტუტში ინგლისური ენის კათედრაზე. იყო ჭადრაკში თბილისის ოთხგზის (1963, 1966, 1977, 1985) და საქართველოს 1976 წლის ჩემპიონი ვაჟთა შორის, საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1966), FIDE-ს ოსტატი (1994), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (1979). მისი მოსწავლეები იყვნენ ქართველი მოჭადრაკეები: მაია ჩიბურდანიძე, ნინო გურიელი, ზურაბ აზმაიფარაშვილი. 1984 წლიდან დაინტერესებული იყო გენეალოგიური კვლევებით. 1995 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო მის მიერვე დაარსებული ქართული გენეალოგიური საზოგადოების თავმჯდომარე, 1999–2003 წლებში — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გენეალოგიური კვლევების ცენტრის ხელმძღვანელი. იყო საქართველოს თავადაზნაურთა საკრებულოს ვიცე-წინამძღოლი და მთავარი გენეალოგი, 2004 წლიდან — საერთაშორისო გენეალოგიური აკადემიის წევრი. ავტორია ქართული საგვარეულოების და გენეალოგიის შესახებ 9 წიგნისა და მრავალი სამეცნიერო სტატიისა. ვიკიწყაროში არის სტატია: იური ჩიქოვანი ↑ გარდაიცვალა ქართული გენეალოგიური საზოგადოების თავმჯდომარე იური ჩიქოვანი. საქართველოს სამეფო კლუბი. 13 ნოემბერი, 2018 წ. ↑ თბილისის საჭადრაკო აკადემიამ ქართველი მწვრთნელის იური ჩიქოვანის 80 წლის იუბილე აღნიშნა. საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი. 31 იანვარი, 2017 წ. ↑ Чиковани Юрий Константинович. www.nobility.pro
კარნოტიტი

კარნოტიტი (სახელი ეწოდა ფრანგი ქიმიკოსის ა. კარნოს (ფრანგ. A. Carnot) პატივსაცემად) — ვანადატების კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა K 2 ( UO 2 ) 2 [ V 2 O 8 ] {\displaystyle {\ce {K_2(UO_2)_2[V_2O_8]}}} · 3 H 2 O {\displaystyle {\ce {3H_2O}}} . ზოგჯერ შეიცავს Ca {\displaystyle {\ce {Ca}}} , Cu {\displaystyle {\ce {Cu}}} , Pb {\displaystyle {\ce {Pb}}} და სხვ. კრისტალდება იშვიათად. აგრეგატები მიწისებრი და წანაცხის სახისაა. აქვს კაშკაშა ყვითელი ან მომწვანო ყვითელი ფერი, ტკეჩადობა სრული. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 2–3; სიმკვრივე 4460 კგ/მ³. ძლიერ რადიოაქტიურია. წარმოიქმნება ურანის პირველადი მინერალების ხარჯზე. კარნოტიტი ურანისა და ვანადიუმის მნიშვნელოვანი მადანია. კარნოტიტის საბადოებია აშშ-ში, აფრიკაში, ავსტრალიასა და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 412. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კარნოტიტი მინერალთა გალერეები
დალი-ყუშჩუ

დალი-ყუშჩუ (აზერ. Dəli Quşçu) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონში, ზარდაბის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1,245 კაცი. დალი-ყუშჩუ GEOnet სახელების სერვერზე
ამირან კალაძე

ამირან კალაძე (დ. 3 მაისი, 1945, სოფ. ეწერი, სამტრედიის რაიონი — გ. 27 ივნისი, 1995) — ქართველი პოლიტიკოსი, ესტონური ენისა და ლიტერატურის მთარგმნელი, მწერალი. 1970 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი. ესტონეთში სამხედრო სავალდებულო სამსახურის მოხდის შემდეგ დარჩა ტალინში, მუშაობდა ტალინის ფოლკლორის ოპერატორად. თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა ესტონეთში, სადაც შექმნა ოჯახი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). გარდაიცვალა ტრაგიკული შემთხვევისას საქართველოში. პოსტსაბჭოთა პერიოდის საქართველო 1990-იან წლებში წარმოადგენდა ძალაუფლებისთვის ბრძოლის ასპარეზს. ზვიად გამსახურდია იყო პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი. 1995 წელს ამირან კალაძე შეეწირა მის პოლიტიკურ მრწამს. მედრიონელებმა ის ცივ მდინარეში დგომით დასაჯეს და მალევე გულის შეტევით გარდაიცვალა. "Mosaiik kaheksast värvist". (ლექსები "Modifikatsioon", "Ristteel", "Palazzos", "Must ja valge", "Mõistatus André Bretonile", "Kahtlus", "Inspiratsioon Appollinaire'i abil", "Jalutuskäik prospektil". "Optimistlikud eleegiad" (1–8). ესტონურიდან ქართულზე ამირან კალაძეს ნათარგმნი აქვს შემდეგი საბჭოთა ესტონელი პოეტების შემოქმედებები: კერსტ მარიალას, ალვერი, ავგუსტ სანგა, დებორა ვარაანდი, არტურ ალიკსაარი, ელენ ნიტი, იან კროსი, ვლადიმერ ბეკმანი, ალექსანდრე შუმანი, აინ ხალევი, იუხან საარი, რუდოლფ რიმელი, არვი სიიგი, იან კაპლინსკი, კალე კურგი, ანდრეს ეხინი, ვიივი ლუიკ, იუხან ვიიდინგ. (თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984. გვ. 136) ენ ვატემა — «Väike romaaniraamat». (თბილისი, გამომცემლობა განათლება, 1988) ფრიდებერტ ტუგლასი — «100 marginaali. Mõtteid ja meeleolusid». (თბილისი, გამომცემლობა განათლება, 1984) ქართულიდან ესტონურზე "Gruusia rahvahuumorit" („ქართული ხალხური იუმორი“) — ტალინი, Eesti Raamat 1976. Moriss Potshišvili. "Vaikuskont" (ლექსები) — ტალინი, Eesti Raamat, 1978. 1980 — იუჰან სმუულის ყოველწლიური ლიტერატურული პრემია თარგმანში. Amiran Kaladze. "Algusest". (Tõlketegevusest.) Raamatus: "Kirjanduse jaosmaa" '78. Koostanud Endel Mallene. Tallinn, Eesti Raamat 1980, lk 131. ამირან კალაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი ამირან კალაძის ბოლო წლები ამირან კალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ [1] ↑ Andres Ehin. – Looming 1974, nr 3, lk 459-462 ↑ Enn Vetemaa. – Looming 1975, nr 10, lk 1707–1709
Ⴭ

Ⴭ, ⴭ — დამატებითი ასო ქართული დამწერლობისათვის. Graphemica (Ⴭ) Graphemica (ⴭ)
სიმძლავრის კოეფიციენტი

სიმძლავრის კოეფიციენტი, კოსინუს ფი ( c o s φ {\displaystyle cos\varphi } ) — ცვლადი დენის საშუალო სიმძლავრის შეფარდება დენის ძაბვისა და ძალის მოქმედ მნიშვნელობათა ნამრავლთან. სიმძლავრის კოეფიციენტის უდიდესი მნიშვნელობა ტოლია 1-ისა. სინუსოიდური ცვლადი დენის შემთხვევაში სიმძლავრის კოეფიციენტი ტოლია დენის ძაბვისა და ძალის სინუსოიდებს შორის მდებარე ფაზათა გადანაცვლების კუთხის კოსინუსისა და განისაზღვრება წრედის პარამეტრებით: c o s φ = r / z {\displaystyle cos\varphi =r/z} , სადაც φ {\displaystyle \varphi } ფაზათა გადანაცვლების კუთხეა, r {\displaystyle r} — წრედის აქტიური წინაღობა, z {\displaystyle z} კი — წრედის სრული წინაღობაა. ელექტრული სიმძლავრე ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 361.
იოსებ რატილი

იოსებ ივანეს ძე რატილი (ჩეხ. Ratili; ნამდვილი გვარი ნავრატილი ჩეხ. Josef Navrátil; დ. 27 თებერვალი, 1840, პარდუბიცე — გ. 17 თებერვალი, 1912, თბილისი) — ჩეხი მომღერალი (ტენორი), ლოტბარი. მუსიკალური განათლება მიიღო პრაღის კონსერვატორიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ მღეროდა პრაღისა და სხვა ოპერის თეატრებში. 1878 წლიდან გამოდიოდა ჰელსინკის ოპერის თეატრში. გასტროლები გამართა რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა ქალაქში. 1879 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. 1880 წლიდან იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. აქ დაუახლოვდა ქართველ მუსიკოსებს ანდრია ბენაშვილს, ანდრია ბალანჩივაძეს, ია კარგარეთელს, კ. მაღრაძეს, ხ. სავანელს, ფილიმონ ქორიძეს, ზაქარია ჩხიკვაძეს. გაეცნო ქართული მუსიკის ფოლკლორს, მოიხიბლა თვითმყოფი, მდიდარი, მრავალხმიანი სიმღერებით. ქართული ფოლკლორით მოხიბლული რატილი ჩაერთო ქართული საგალობლების ნოტებზე გადატანის საქმეში. მან პირველმა ჩაწერა და დაამუშავა 30-ზე მეტი ქართული ხალხური სიმღერა, რითაც გადაარჩინა დაღუპვას. მათ შორის იყო: „დიამბეგო“, „ალილო“, "კახური სუფრული", "გურული ოდელია" "ცანგალა და გოგონა" და სხვ. 1885 წელს სათავეში ჩაუდგა ლადო აღნიაშვილის მიერ შექმნლ ხალხური სიმღერის გუნდს „ქართული ხორო“. 1886 წლის 15 ნოემბერს ანსამბლმა ქართული თეატრის სცენაზე პირველი კონცერტი გამართა. კონცერტს ილია ჭავჭავაძეც ესწრებოდა, რომელმაც „ქართულ ხოროს“ გაზეთ „ივერიაში“ ვრცელი რეცენზია მიუძღვნა. ანსამბლის წევრებს შორის იყვნენ ძმები ივანე და ზაქარია ფალიაშვილებიც. დიმიტრი არაყიშვილმა კი კომპოზიტორობა მას შემდეგ გადაწყვიტა, რაც რატილის ანსამბლის შესრულებით ქართული სიმღერები მოისმინა. რატილის „ქართული ხოროს“ მემკვიდრეა დღეს მოქმედი ანსამბლი „ერისიონი“. 1888 წელს რატილმა გუნდის ხელმძღვანელობა გადასცა მელიტონ ბალანჩივაძეს. იყო საქართველოს მუსიკალური საზოგადოების საპატიო თავმჯდომარე. იოსებ რატილი გარდაიცვალა 1912 წლის 17 თებერვალს. დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე, კათოლიკეთა უბანში. ერის სახელით მირთმეულ გვირგვინზე ეწერა: „ქართველი ერის პატიოსან და მოჭირნახულე მეგობრის იოსებ ივანეს ძე რატილის ხსოვნას“. მისი შთამომავლობა ამჟამად ცხოვრობს თბილისში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 308. ლეკიშვილი ს., ი. რატილი საქართველოში, თბ. 1961 იოსებ რატილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი გმადლობთ რატილი (ფილმი, 1983) დაარქივებული 2016-04-30 საიტზე Wayback Machine. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ციფრული ბიბლიოთეკა "ივერიელი"
სასუნი

სასუნი (სომხ. Սանասունք, Սանասուն ან Սասուն) — ისტორიული ოლქი ძველ სომხეთში, მდებარეობდა ვანის ტბის სამხრეთ-დასავლეთით. მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას და ნადირობას. მათი ბრძოლა IX საუკუნეში არაბთა წინააღმდეგ საფუძვლად დაედო სომხურ საგმირო ეპოსს „დავით სასუნცს“. X–XIV საუკუნეებში, თემურლენგის შემოსევებამდე, სამთავრო იყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 127.
სანიტარია

სანიტარია (<ლათ. sanitas — ჯანმრთელობა), სანიტარული საქმე — ტერმინი, რომელიც იხმარებოდა ჯანმრთელობის დაცვის იმ დარგის აღსანიშნავად, რომელიც პრაქტიკულად ამუშავებს და ატარებს სანიტარულ-ჰიგიენურ და ეპიდსაწინააღმდეგო ღონისძიებებს. თანამედროვე გაგებით (1960 წლიდან) ამ პრობლემათა სამეცნიერო დამუშავება ევალება ჰიგიენას, ხოლო სანიტარულ-ჰიგიენური და ეპიდსაწინააღმდეგო ღონისძიებების ორგანიზაცია და ცხოვრებაში გატარება — სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიურ სამსახურს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 81.