საქართველოს ეროვნული მუზეუმი

საქართველოს ეროვნული მუზეუმი — საქართველოს მუზეუმების უდიდესი გაერთიანება, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და კულტურული ცენტრი. იგი დაარსდა საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებულებით. მის შემადგენლობაში შედის: სიმონ ჯანაშიას საქართველოს მუზეუმი; სამცხე-ჯავახეთის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო მუზეუმი; გიორგი ჩიტაიას სახელობის ქართული ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფის სახელმწიფო მუზეუმი (მუზეუმი ღია ცის ქვეშ); შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი ფილიალები: ელენე ახვლედიანის სახლ-მუზეუმი; მოსე თოიძის სახლ-მუზეუმი; ლადო გუდიაშვილის სახლ-მუზეუმი; იაკობ ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი; უჩა ჯაფარიძის სახლ-მუზეუმი. საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი; დმანისის ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი; ვანის ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი; იოსებ გრიშაშვილის სახელობის თბილისის ისტორიის მუზეუმი (ქარვასლა); სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი; ლეო დავითაშვილის სახელობის პალეობიოლოგიის ინსტიტუტი. ეროვნული მუზეუმის კოლექციებში დაცულია საქართველოს ეროვნული საგანძურის უდიდესი ნაწილი. ქვეყნის წამყვანი მუზეუმების ეროვნულ მუზეუმში გაერთიანების მიზანია ჩამოყალიბდეს მსოფლიო სტანდარტების შესაბამისი თანამედროვე სამუზეუმო გაერთიანება, რომელშიც შესაძლებელი იქნება სამეცნიერო, საექსპოზიციო და საგანმანათლებლო საქმიანობის კომპლექსურად, ეფექტურად წარმართვა და კოლექციების შენახვის, მართვისა და უსაფრთხოების ზედმიწევნით უზრუნველყოფა. ეროვნულ მუზეუმში შემავალი მუზეუმებიდან ყველაზე ძველი, — ს. ჯანაშიას საქართველოს მუზეუმი დაარსდა 1852 წელს, როგორც რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების მუზეუმი. 1919 წლამდე მას კავკასიის მუზეუმი ეწოდებოდა. აქ თავმოყრილია მილიონ-ნახევრამდე ექსპონატი, რომელიც ასახავს საქართველოს, კავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის ბუნებას, ქართველი და კავკასიის სხვა ერების ყოფას და კულტურას უძველესი დროიდან დღემდე. მუზეუმში დაცულია პეტროგრაფიული, პალეონტოლოგიური, ფლორისტული და ფაუნისტური კოლექციები; უმდიდრესი არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული მასალა, სამონეტო განძი; XIX და XX საუკუნეების ფოტომასალა. 2004 წლიდან ეროვნული მუზეუმის გენერალური დირექტორია პროფესორი დავით ლორთქიფანიძე. მუზეუმის ძირითად ნაწილს მთელი კვარტალი უჭირავს რუსთაველის გამზირს, ლ. გუდიაშვილის, ნ. ვაჩნაძის და ა. ფურცელაძის ქუჩებს შორის. იგი ქრონოლოგიურად და სტილისტურად განსხვავებული ნაგებობებისგან შედგება, რომლებიც განაშენიანების სიღრმეში მოქცეული ეზო-ბაღით არის გაერთიანებული. გამზირისპირა საგამოფენო კორპუსი, კავკასიის მუზეუმის ა. ზალცმანისეული შენობის ნაცვლად, 1910 წელს შექმნა არქიტექტორმა ნილოკოზ სევეროვმა (რუსთაველის გამზ. N3). ნაგებობა მონუმენტურობითა და შუა საუკუნეთა ქართული ხუროთმოძღვრული დეკორის გამოყენებით გამოირჩევა. 1874 წელს ალბერტ ზალცმანის მიერ აგებულ ქალთა გიმნაზიის შენობასა (ლ. გუდიაშვილის N10) და მის მიმდებარე, შეულესავი აგურის სამსართულიან ნაგებობაში ამჟამად მუზეუმის საფონდო ნაწილია განთავსებული. მუზეუმის ადმინისტრაციული კორპუსი ა. ფურცელაძის ქუჩაზე 1989 წელს აშენდა არქ. ვ. ქურთიშვილის პროექტით. პალეონტოლოგიურ გამოფენაზე წარმოდგენილია საქართველოში აღმოჩენილი განამარხებული ცხოველები, ასევე, დმანისის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე გათრილი "პირველი ევროპელების" - ევრაზიაში მცხოვრები უძველესი ადამიანების (Homo Ergaster) ძვლოვანი ნაშთები, რომელთა ასაკი 1,8 მილიონ წელს აღწევს. წინაფეოდალური ხანისა და შუა საუკუნეების არქეოლოგიური ექსპოზიციები ასახავს საქართველოს ტერიტორიაზე ნივთიერი კულტურის განვითარების ისტორიას ქვის ხანიდან XVIII საუკუნებდე. მოქმედებს XIX საუკუნის საქართველოს ისტორიის ამსახველი გამოფენა. ეთნოგრაფიული გამოფენაზე წარმოდგენილია ქართველთა ტრადიციული საცხოვრისი, ავეჯი, ტანსაცმელი, სამკაული და იარაღ-საჭურველი. ლაპიდარიუმში ძველი ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები გვერდით გამოფენილია საქართველოში აღმოჩენილი არამეული, ბეძნული, ებრაული, სომხური და არაბული წარწერები, ურარტული წარწერბის კოლექცია კი ერთ-ერთი უმდიდერესია მსოფლიოში. მუზეუმის საგანგებო საცავში გამოფენილია საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში - კახეთსა და თრიალეეთში (ძვ. წ III-II ათასწლ.) ვანსა და ახალგორში (ძვ. წ. V-IV სს.), მცხეთაში, ზღუდერში, ჟინვალსა და ურეკში (I-IV სს.), დმანისში (XIII ს.) და სხვ. აღმოჩენილი ოქრომჭედლობის უნიკალური ნივთები. მუზეუმში წარმოდგენილია საქართველოში მოჭრილი და უცხოური მონეტების ყველა ტიპი, რომელიც ძვ. წ. VI საუკუნიდან XX საუკუნის დასაწყისამდე მიმოიქცეოდა საქართველოში. "საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006, მეორე გამოცემა, ISBN 99940-0-923-0 ეროვნული მუზეუმის საიტი