laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ენოთეკა

ენოთეკა (ბერძ. Οινός, oinos – ღვინო და Θήκη, thēkē – საცავი) — საგანგებოდ მოწყობილი საცავი, სადაც ინახება ბოთლებში ჩამოსხმული სხვადასხვა მარკის ღვინის კოლექცია. ენოთეკაში ინახება სხვადასხვა ტიპისა და ხნოვანების მრავალი დასახელების ღვინო. ტერმინი „ენოთეკა“ პირველად წარმოიშვა იტალიაში, სადაც ის აღნიშნავს სხვადასხვა ტიპის მაღალი ხარისხის ღვინოს სპეციალურ საცავ-მაღაზიას. საქართველოს ენოთეკები მსოფლიოში ერთ-ერთი ცნობილი საცავთაგანია, რაც მრავალჯერ გამხდარა მეღვინეობის მსოფლიო და საერთაშორისო კონგრესების გამართვის საფუძველი. პირველი ქართული ენოთეკა შეიქმნა თბილისში XIX საუკუნის 80-იან წლებში № 1 ღვინის ქარხნის ბაზაზე. აქ დაცული იყო სუფრის, შემაგრებული სადესერტო და ცქრიალა (შამპანური) ღვინოები, აგრეთვე სხვადასხვა დასახელების მაგარი სამარკო სპირტიანი სასმელების (კონიაკი) ნიმუშები. აქვე ინახებოდა უცხოური ღვინოების კოლექცია. ძველ ღვინოთა შორის აღსანიშნავია წინანდალი (თეთრი; 1898, 1913), ნაფარეული (თეთრი; 1909), მუკუზანი (წითელი; 1894, 1896) და სხვ., უცხოური ღვინოებიდან — ფრანგული შატო-ლაფიტი (1775), შატო-ლატური (1878, 1905), რომანე-კონტი (1865) და სხვ., ასევე პოლონური ლიქიორი (1790), „ქოლერის საწინააღმდეგო“ რუსული არაყი (1717); ნაპოლეონის ღვინის საცავის კონიაკი (1811) და სხვ. ენოთეკები არსებობს წინანდალში, სააქციო საზოგადოების „სარაჯიშვილის“ და „ბაგრატიონი 1882-ის“ ქარხნებში, სადაც დაცულია უნიკალური ქართული და მსოფლიოს საუკეთესო მაგარი სპირტიანი სასმელების ნიმუშები. სიხარულიძე თ., კოლექციონირების მეცნიერული საკითხები, «მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნ.-კვლ. ინ-ტის ახალგაზრდა მეცნიერთა შრომები», 1972, ტ. 2. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Беридзе Г. И., Сихарулидзе Т. Г., Физико-химический состав и качество коллекционных вин, Тб., 1973. ↑ Robinson J.,ed, The Oxford Companion to Wine, 3rd Ed., Oxford, 2006. — p 255.
ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური

ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს), კოსმოსური ზონდი — პლანეტათშორისი სივრცის და მზის სისტემის სხეულების შესასწავლად, აგრეთვე მთვარესა და სხვა პლანეტებზე (და არა გეოცენტრულ ორბიტაზე) გასაფრენად განკუთვნილი უპილოტო კოსმოსური აპარატი. დაკვირვების შედეგს, მთვარისა და პლანეტების ფოტოსურათებს ასს ბორტიდან დედამიწაზე რადიო- და სატელევიზიო სისტემების საშუალებით გადმოსცემს. ზოგიერთ ასს-ს შეუძლია საჭიროებისამებრ რბილად დაეშვას მთვარისა და პლანეტების ზედაპირზე და უკანვე დაბრუნდეს. ტრაექტორიის კორექციისა და რბილად დაშვების უზრუნველსაყოფად ასს აღჭურვილია ასტრონავიგაციის სისტემით და რაკეტული ძრავებით. საბორტო აპარატურას ენერგიით კვებავს მზის ბატარეები. კოსმოსში ასს-ები ეშვება 1959 წლიდან. პირველი ასს — „ლუნა-1“ — გაშვებულ იქნა 1959 წლის 2 იანვარს. 1959-1970 წლებში გაშვებული იყო შემდეგი სერიის ასს-ები: „ლუნა“, „ვენერა“, „პროტონი“, „მოლნია“, „ზონდი“ (სსრკ); „მარინერი“, „რეინჯერი“, „პიონერი“ (აშშ). კოსმოსური ზონდი — დედამიწისახლო კოსმოსური სივრცის, მზის სისტემის სხეულებისა და მათი მიდამოების კვლევისათვის გამიზნული კოსმოსური საფრენი აპარატი. მაღლივი ზონდებისაგან განსხვავებით კოსმოსური ზონდებით კვლევა ხორციელდება დედამიწის ზედაპირიდან მის რადიუსზე უფრო მეტ მანძილებზე. შედარებით მცირე ექსცენტრისიტეტიან ორბიტაზე გაშვებულ თანამგზავრებს კოსმოსური ზონდებს არ უწოდებენ. კოსმოსური ზონდებს აკუთვნებენ მთვარისა და პლანეტებისაკენ გაშვებულ აპარატებს (პირველი კოსმოსური ზონდი „ლუნა-1“ 1959 წლის 2 იანვარს გაუშვეს საბჭოთა კავშირში. მან 4 იანვარს გაუარა მთვარეს და შემდეგ ხელოვნურ თანამგზავრად იქცა). კოსმოსური ზონდებისთვის ხმარობენ სხვა სახელწოდებებსაც: „მთვარის სადგური“, „ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური“ (სსრკ-ში); „მთვარის ზონდი“, „მარსის ზონდი“ (აშშ-ში); ზოგჯერ „კოსმოსურ სადგურებსაც“. ტიპური კოსმოსური ზონდებია „ზონდის“ სერიის საბჭოთა და „პიონერის“ სერიის ამერიკული კოსმოსური აპარატები. სამეცნიერო კვლევა ზონდებზე ხორციელდება, როგორც საბორტო აპარატურით, ისე ფოტოგრაფირებითა და დისტანციური გაზომვით. პლანეტათშორის ტრასებზე გაყვანა, აგრეთვე სხვა ციურ სხეულებზე დაშვება ხდება ხელოვნური თანამგზავრის შუალედური ორბიტებიდან. კოსმოსური ზონდების მეშვეობით აღმოჩენილია დედამიწის მაგნიტოსფერო, მზისიერი ქარი და სხვა. შესწავლილია დედამიწისახლო და პლანეტათშორისი მაგნიტური ველები, აგრეთვე მთვარისა და პლანეტების მიდამოები. კოსმოსური საფრენი აპარატი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 166. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 691.
გიორგი ფანცულაია (ქიმიკოსი)

გიორგი ფანცულაია (დ. 1911, ფოთი — გ. 1982) — ქართველი ინჟინერი, ქიმიკოსი. 1931 წელს დაამთავრა თბილისის ქიმიის ტექნიკუმი, ხოლო 1940 წელს საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი. 1931-1933 წლებში მუშაობდა ქიმიური ქარხნის მშენებლობაზე კემეროვოში. 1934-1937 წლებში კონსტრუქტორად მუშაობდა სამთო-მომპოვებელ ტრესტ „ჭიათურმანგანუმის“ საპროექტო ბიუროში, 1937 წლიდან კი ბიუროს გამგედ. 1950-1958 წლებში იყო ტრესტის საპროექტო განყოფილების უფროსი. 1958-1960 წლებში იყო იმავე ტრესტის კაპმშენებლობის განყოფილების მთავარი ინჟინერი. 1960-1961 წლებში ტრესტის მთავარი ინჟინრის მოადგილე. 1961-1972 წლებში ტრესტის მმართველის მოადგილე მშენებლობის დარგში. 1979 წლიდან იყო მთავარი კონსტრუქტორი საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ბაგირგზების სამმართველოს, აღიარებულია საქართველოში სამგზავრო ბაგირგზების მშენებლობის პიონერად. 1948 წელს მისი პროექტით ზესტაფონში აშენდა პირველი მსუბუქი ტიპის სამგზავრო ბაგირგზა. 1954 წელს ჭიათურაში მძიმე ტიპის თანამედროვე, ქანქარასებრი სამგზავრო ბაგირგზა. 1928-1980 წლებში ჭიათურაში ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ დაპროექტებული 118 კიდული ბაგირგზიდან უმრავლესობა მისი დაპროექტებულია. მისი პროექტებით აშენდა ბაგირგზები თბილისში, ტყიბულში ახალციხეში, აბასთუმანში, გურჯაანში, ყაზბეგში, კისლოვოდსკში, სიგულდაში და სხვა. უდიდესი წვლილი აქვს შეტანილი ჭიათურის ბაგირგზების, კაბელამწეების, საბაგორი ხიდებისა და სხვა ობიექტების დაპროექტება-მშენებლობაში. 1957 წელს იყო ბაგირგზების რომის I საერთაშორისო კონგრესის სიმპოზიუმების მონაწილე გერმანიაში, ავსტრიაში, შვეიცარიაში და საფრანგეთში. მისი 26 საავტორო გამოგონება დანერგილია პრაქტიკაში. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია თბ., 2017 გვ. 542-543 საპატიო ნიშნის ორდენი შრომის წითელი დროშის ორდენი ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი საქართველოს დამსახურებული გამომგონებელი გიორგი ფანცულაია (ქიმიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ გიორგი ფანცულაია
რუსუდან ენუქიძე

რუსუდან ივანეს ასული ენუქიძე (დ. 23 ივნისი, 1933, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, მოცეკვავე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1990), პროფესორი (1993), პროფესორ-ემერიტუსი (2009). საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1963). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1951). იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიის ანსამბლის სოლისტი და თარჯიმანი (1957–1964). 1964 წლიდან თსუ-ის ინგლისური ფილოლოგიის კათედრის თანამშრომელია, 1992–2006 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე, 2006–2009 წლებში — ინგლისური ფილოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი. იკვლევს ტექსტის ლინგვისტიკის პრობლემებს, მხატვრული ტექსტის პროცესუალურ-დინამიკურ ასპექტს. მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2002), ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი (2010). ენუქიძის მეუღლე იყო ფილოსოფოსი გურამ თევზაძე, შვილები — სოციოლოგი და ფილოსოფოსი გიგი თევზაძე და ბიოლოგი გელა თევზაძე. დროულ-სივრცობრივ მიმართებათა ლინგვისტური ორგანიზაცია მხატვრულ ტექსტში, თბ., 1984. ლინგვისტური პრაგმატიკა და მხატვრული ტექსტის პროცესუალობა, თბ., 1990. Художественный хронотоп и его лингвистическая организация, Тб., 1987. Business English for Students, Tb., 2005 (თანაავტ.). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 17.
ფასილი (ბოლუს რაიონი)

ფასილი (თურქ. Fasıl) — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში. სოფელს 1928 წლიდან „ფასილი“ ეწოდება. სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ დაშორებულია. რუკა დაარქივებული 2021-03-24 საიტზე Wayback Machine. ↑ Nişanyan, Sevan. Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri Türkçe. nisanyanmap.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 Mart 2021. ციტირების თარიღი: 8 Aralık 2014. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Fasıl Köyü Türkçe. YerelNet.org.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 12 Eylül 2018. ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 Bolu Merkez Fasıl Köy Nüfusu Türkçe. Nufusune.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 Aralık 2017. ციტირების თარიღი: 15 Şubat 2021.
თედორე ბაიერი

თედორე ბაიერი (დ. 1817, ტრანსილვანიის კრონშტანდტი — გ. 26 თებერვალი, 1886) — არქეოლოგი, მკვლევარი და პალეონთოლოგი. 1849 წლიდან მოღვაწეობდა კავკასიაში. 1855 წელს დასახლდა თბილისში და დიდუბეში გახსნა „ნატურალისტ ბაიერნის მუზეუმი“. 1859-1863 წლებში იყო კავკასიის მუზეუმის საბუნებისმეტყველო განყოფილების კურატორი. გეოლოგიური, ბოტანიკური და ენტომოლოგიური მასალის შეგროვების მიზნით მოიარა სომხეთი, დაღესტანი და თითქმის მთელი საქართველო. მისი შეკრებილი მასალის მიხედვით აღწერეს მეცნიერებისათვის მანამდე უცნობ მცენარეთა რამდენიმე სახეობა. ზოგიერთს ბაიერნის სახელი ეწოდა. 1868 წელს მან თავისი კოლექცია (32686 ექსპონატი) გადასცა ახლად გახსნილ კავკასიის მუზეუმს. არქეოლოგიით დაინტერესდა 1859 წელს, როდესაც არარატის ფერდობზე, იგდირთან აღმოაჩინეს ურარტული ლურსმული წარწერები. სიცოცხლის ბოლო 20 წელი არქეოლოგიის კვლევას მოახმარა. აფხაზეთში აღმოაჩინა დოლმენები; გათხარა ადრინდელი შუა საუკუნეევბის სამაროვნები შავი ზღვის პირას, სართიჭალასა და დუშეთთან; გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი „რედკინ ლაგერი“ დილიჟანის ხეობაში; არქეოლოგიური ძიება ჩაატარა ყაზბეგში, ურბნისსა და ნიჩბისში. 1872 წელს დაიწყო სამთავროს სამაროვნის გათხრა, სადაც გამოავლინა გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხები და, აგრეთვე, მინის საწარმოს ნაშთები. გათხრების ანგარიშებს აქვეყნებდა რუსულად თბილისში, გერმანულად ბერლინსა და ვენაში და ფრანგულად ლიონში. ბაიერნის გათხრებით მსოფლიო მეცნიერება პირველად გაეცნო საქართველოს არქეოლოგიურ სიძველეებს. განათხარის ბაიერნისეულ დათარიღებას და ისტორიულ გააზრებას სამართლიანად აკრიტიკებდნენ იმდროინდელი ქართველი, რუსი და ევროპელი მეცნიერები. ავსტრიელი ნატურალისტი და არქეოლოგი, კავკასიის მუზეუმის ფონდების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 336. თედორე ბაიერი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ 1.0 1.1 http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00011504/
კუტკალიები

კუტკალიები (ლათ. Tettigonioidea) — მწერების ზეოჯახი სწორფრთიანთა რიგისა.ნაირჭამია მავნებლებია. გავრცელებულია თბილ და ზომიერ სარტყელში. მსოფლიოში ცნობილია 7 ათასამდე სახეობა. ამათგან ყოფილ სსრკ-ში 200-ზე მეტი სახეობაა. გვხვდება ძირითადად სამხრეთ რაიონებში. კერძოდ, ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიაში. საქართველოში კუტკალიები იზამთრებენ ნიადაგში კვერცხის ფაზაში. მატლი იჩეკება გაზაფხულზე, 5-8-ჯერ იცვლის კანს და 1-2 თვის (სახეობების მიხედვით) შემდეგ გადაიქცევა იმაგოდ. კუტკალიები დიდ ზიანს აყენებენ მარცვლოვანებს, თამბაქოს, ვაზს. არსებობს მტაცებელი კუტკალიებიც, რომლებიც მწერებით იკვებებიან. საქართველოში მავნეობით გამოირჩევა მწვანე კუტკალიები (Tettigonia viridissima), გრძელკუდა კუტკალიები (Tettigonia caudata), მავნე ანუ უფრთო კუტკალიები (Parapholidoptera noxia), თეთრშუბლა კუტკალიები (Decticus albifrons),ამიერკავკასიური რუხი ანუ ლაქებიანი კუტკალიები (Decticus annelisae), კოლხური იზოფია (Isophya redtenbacheri) და სხვა. აბაშიძე ე., ქსე, ტ. 6, გვ. 89-90, თბ., 1983
კოსპარი

კოსპარი (ინგლ. COSPAR — Committee on Space Research — „კოსმოსური კვლევის კომიტეტი“) — სამეცნიერო კავშირების საერთაშორისო საბჭოსთან არსებული კოსმოსური სივრცის გამომკვლევი კომიტეტი. შეიქმნა 1958 წელს რაკეტებისა და დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების მეშვეობით კოსმოსური სივრცის მეცნიერული გამოკვლევის საერთაშორისო მასშტაბით კოორდინირების მიზნით. აერთიანებს სხვადასხვა მუშა ჯგუფებს, რომლებიც იკვლევენ შემდეგ დარგებს: კოსმოსური ექსპერიმენტული პროექტები და კოორდინაცია, დედამიწის ზედა ატმოსფეროს თვისებები, კოსმოსური ბიოლოგია, ტროპოსფეროს და სტრატოსფეროს თვისებები, ტელემეტრია, დინამიკა და სხვა. კოსპარი ყოველწლიურად აწყობს პლენარულ თათბირებს და საერთაშორისო-სამეცნიერო სიმპოზიუმებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 695. ოფიციალური საიტი
კოსმოსური ფსიქოლოგია

კოსმოსური ფსიქოლოგია — საინჟინრო ფსიქოლოგიის დარგი. შეისწავლის კოსმონავტების მდგომარეობისა და შრომისუნარიანობის განმსაზღვრელ ფსიქოფიზიოლოგიურ და ფსიქოლოგიურ ფაქტორებს. კოსმოსში ფრენა, კოსმოსურ სივრცეში თუ სხვა პლანეტებზე გასვლა მეცნიერული თუ სხვა სახის სამუშაოთა ჩატარების მიზნით შეუძლებელია ადამიანის ფიზიკური და ფსიქოლოგიური მოქმედების მაღალი დონის შესანარჩუნებლად საჭირო პირობების შექმნისა და უზრუნველყოფის გარეშე. ამასთან, კოსმოსში ფრენა, არსებობა და მუშაობა დაკავშირებულია ადამიანისათვის ისეთი უჩვეულო, განსაკუთრებული პირობების გათვალისწინებასთან, როგორიცაა უწონადობა ან შეცვლილი გრავიტაცია, ჰიპოდინამია, რადიაცია, შეზღუდული სივრცე და იზოლაცია, „სენსორული შიმშილი“, მარტოობა ან შეზღუდული სოციალური გარემო და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 695.
ლუნა-13

„ლუნა-13“ (რუს. «Луна-13», «E-6M») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1966 წლის 21 დეკემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის ზედაპირის ფოტოგადაღების წარმოება. მესამე ასს („ლუნა-9“-სა და „სერვეიორ 1“-ის შემდეგ), რომელიც რბილად დაეშვა მთვარეზე. მიღებულ იქნა ცნობები მთვარის გრუნტის ფიზიკო-ქიმიური თვისებების შესახებ. დედამიწაზე გადმოიცა მთვარის ლანდშაფტის 5 პანორამა. 1966 წლის 21 დეკემბერს 10:19:00 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-13. თავდაპირველად, აპარატი გეოცენტრულ ორბიტაზე (171-223 კმ) გაიყვანეს. შემდეგ მან მთვარისკენ მიმართული ტრაექტორიით აიღო გეზი. 24 დეკემბერს 09:00:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-13“ დაეშვა ქარიშხლების ოკეანის რაიონში, კრაფტისა და სელევკეს კრატერებს შორის (კოორდინატები 18°52′ ჩ. გ. 62°03′ დ. გ.﻿ / ﻿18.867° ჩ. გ. 62.050° დ. გ.﻿ / 18.867; -62.050). სადგურმა 4 დღე იმუშავა 28 დეკემბრამდე და დედამიწას გადასცა მთვარის ზედაპირის ხუთი ფოტო პანორამა. გარდა ამისა, სადგური აღჭურვილი იყო ნიადაგის პენეტრომეტრით, რადიაციის სიმკვრივის მრიცხველით და დინამოგრაფით, რომელთა დახმარებით ჩატარდა მთვარის ნიადაგის ზედაპირის ფენის სიმკვრივისა და სიძლიერის პირველი ინსტრუმენტული შესწავლა. წარმატებული მისიის შემდეგ, 28 დეკემბერს 06:13 UTC დროით, ბორტზე ელექტრობატარეების ამოწურვისთანავე აპარატთან კონტაქტი შეწყდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Астронет НПО им. С. А. Лавочкина Исследование Солнечной системы Результаты научных исследований на АМС «Луна-13»
სერვეიორი (კოსმოსური პროგრამა)

სერვეიორი (ინგლ. Surveyor — „ტოპოგრაფი“, „ინსპექტორი“) — სახელწოდება მთვარის კვლევის ამერიკული პროგრამისა და იმ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურების (ასს) სერიისა, რომლებსაც 1960-1968 წლებში უშვებდნენ აშშ-ში. ამ სადგურთა მეშვეობით განხორციელდა მთვარისა და მისი მახლობელი კოსმოსური სივრცის კვლევის პროგრამა. 1966 წლის 2 ივნისს NASA პროექტის ფარგლებში, „სერვეიორ 1“-მ განახორციელა რბილი დაშვება მთვარეზე. სერვეიორის მიზანი იყო მთვარის გრუნტის მექანიკური, ქიმიური და ფიზიკური თვისებების შესწავლა; ზედაპირის ფოტოგადაღება; ასტრონომიული დაკვირვებების ჩატარება მზეზე, პლანეტებზე, ვარსკვლევებზე; მთვარეზე დაშვების ტექნიკური ამოცანის გადაწყვეტა. ჰქონდა ძრავული და ენერგეტიკული დანადგარები (ქიმიური და მზის ბატარეები), რადიოტექნიკური მოწყობილობა, მართვისა და ორიენტირების სისტემები, სათანადო სამეცნიერო აპარატურა და პანორამული სატელევიზიო კამერა. „სერვიორის“ მაქსიმალური დიამეტრია 4.3 მ, სიმაღლე 3 მ, სასტარტო მასა ≈1000 კგ; უშვებდნენ რაკეტა-მატაერებლით „ატლას-ცენტავრი“ სულ გაუშვეს 7 აპარატი, რბილად დაეშვა მთვარეზე 5. „სერვეიორ 1“ „სერვეიორ 2“ „სერვეიორ 3“ „სერვეიორ 4“ „სერვეიორ 5“ „სერვეიორ 6“ „სერვეიორ 7“ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 298.
მადაგასკარის ბრძოლა ( 1942 წელი )

მადაგასკარის ბრძოლა ( 5 მაისი - 6 ნოემბერი [[1942]] წელი) იყო გაერთიანებული ანტიჰიტლერული სამხედრო კამპანია ვიშისტური საფრანგეთის მიერ კონტროლირებადი კუნძულ მადაგასკარის დასაკავებლად მეორე მსოფლიო ომის დროს. ბრიტანელების მიერ კუნძულის დაკავება ნიშნავდა, რომ ადგილობრივი პორტები იაპონიის საზღვაო ფლოტისთვის ჩაიკეტებოდა და უზრუნველყოფდა მოკავშირეთა გემებისთვის ინდოეთის, ავსტრალიის და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისკენ მიმავალ მარშრუტებზე ზარალის მაქსიმალურად შემცირებას. კუნძულის სრული კონტროლისთვის მთავარი ბრძოლები დაიწყო 10 სექტემბერს. კუნძულის შუაგულის დაკავების შემდეგ სამხედრო შენაერთები განათავსეს სანაპიროებზეც და ოქტომბრის ბოლოსთვის კუნძული პრაქტიკულად მოკავშირეების მიერ კონტროლდებოდა. ბრძოლები შეწყდა და ზავი დაიდო 6 ნოემბერს. ეს იყო მოკავშირეების პირველი ოპერაცია რომელშიც ერთდროულად მონაწილეობდა საზღვაო, სახმელეთო და საჰაერო ძალები. კუნძული სამართავად გადაეცა ,,თავისუფალ საფრანგეთს“ ( საფრანგეთის ემიგრაციული მთავრობა გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის პერიოდში). Buckley, Christopher (1977). Five Ventures: Iraq, Syria, Persia, Madagascar, Dodecanese. H. M. Stationery Office.  Chant, Christopher (1986). The Encyclopedia of Codenames of World War II. Routledge.  Churchill, Winston (1950). The Hinge of Fate. Boston: Houghton Mifflin. OCLC 396148.  Flint, Keith (2006). Airborne Armour: Tetrarch, Locust, Hamilcar and the 6th Airborne Armoured Reconnaissance Regiment 1938–1950. Helion & Company. ISBN 1-874622-37-X.  Grehan, John (2013) Churchill's Secret Invasion : Britain's First Large Scale Combined Offensive 1942. Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1-78159-382-0.  Jennings, Eric T. (2001). Vichy in the Tropics: Petain's National Revolution in Madagascar, Guadeloupe, and Indochina, 1940–44. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0804750475.  Joslen, H. F. (2003). Orders of Battle, United Kingdom and Colonial Formations and Units in the Second World War, 1939–1945, repr. Naval & Military Press, Uckfield, London: HM Stationery Office. ISBN 1843424746.  Rigge, Simon (1980) War in the Outposts, World War II: Time-Life International. Time-Life Books. ISBN 9780809433797.  Shores, Christopher (1996). Dust Clouds in the Middle East: Air War for East Africa, Iraq, Syria, Iran and Madagascar, 1940–42. London: Grub Street.  Smith, Colin (2010) England's Last War Against France: Fighting Vichy 1940–42. Hachette UK. ISBN 9780297857815.  Sutherland, Jon; Canwell, Diane (2011) Vichy Air Force at War: The French Air Force that Fought the Allies in World War II. Pen & Sword Aviation. ISBN 978-1-84884-336-3.  Thomas, Martin (December 1996). „Imperial Backwater or Strategic Outpost? The British Takeover of Vichy Madagascar, 1942“. The Historical Journal. Cambridge University Press. 39 (4): 1049–1074. doi:10.1017/s0018246x00024754. JSTOR 2639867. S2CID 162889286. Turner, Leonard Charles Frederick; Gordon-Cummings, H. R.; Betzler, J. E. (1961) რედ. Turner, L. C. F.: War in the Southern Oceans: 1939–1945. Cape Town: Oxford University Press. OCLC 42990496.  Wessels, André (June 1996). „South Africa and the War against Japan, 1941–1945“. Military History Journal. South African Military History Society. 10 (3).
სოფიო ენუქიძე

სოფიო სპირიდონის ასული ენუქიძე (დ. 30 ოქტომბერი, 1904, სენაკი, — გ. 20 ივნისი, 1983, თბილისი) — ქართველი ნევროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1950), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1928). 1947-1953 წლებში იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის თანამშრომელი, ფიზიოთერაპიისა და კურორტოლოგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე, 1953-1959 წლებში — ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ვეგეტოპათოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1959-1960 წლებში — მოსკოვის თერაპიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1966 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული, სანიტარულ-ჰიგიენური და სტომატოლოგიური ფაკულტეტების ნერვულ სნეულებათა კათედრის გამგე. ენუქიძე იყო პირველი ქართველი პროფესორი ქალი ნევროლოგიის დარგში. მეტყველება და აფაზია : პათოფიზიოლოგიის და პათოფსიქოლოგიის საკითხები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ.საქართველო, 1966. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 17.
ავდანი (ბოლუს რაიონი)

ავდანი (თურქ. Avdan) — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში. 1933 წლიდან სოფელს „ავდანი“ ეწოდება. სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 11 კმ დაშორებულია. ↑ Nişanyan, Sevan. Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri Türkçe. nisanyanmap.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 Mart 2021. ციტირების თარიღი: 8 Aralık 2014. ↑ 2.0 2.1 Avdan Köyü Türkçe. YerelNet.org.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 12 Eylül 2018. ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 Bolu Merkez Avdan Köy Nüfusu Türkçe. Nufusune.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 Aralık 2017. ციტირების თარიღი: 15 Şubat 2021. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1991) 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 19 Şubat 2020. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1986) 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 18 Şubat 2020. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1981) 1980 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. kutuphane.tuik.gov.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 18 Şubat 2020. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1977) 1975 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 18 Şubat 2020. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1973) 1970 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 18 Şubat 2020. ↑ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. (1968) 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş Türkçe. kutuphane.tuik.gov.tr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 Şubat 2020. ციტირების თარიღი: 18 Şubat 2020.
ტრიფონ ენუქიძე

ტრიფონ თეიმურაზის ძე ენუქიძე (დ. 1877, სოფ. წკადისი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 26 ნოემბერი, 1937, მოსკოვი) — ქართული წარმომავლობის ბოლშევიკი, საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე. იყო მუშა თბილისის სხვადასხვა ქარხანაში. 1899 წელს შეუერთდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიას. 1903-1905 წლებში მუშაობდა არალეგალურ სტამბაში „ნინა“ ბაქოში. რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1909-1912 წლებში კვლავ ბაქოში მუშაობდა. 1918 წელს იყო სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის სტამბის მმართველი, 1919-1937 წლებში — სახელმწიფო ნიშნების ფაბრიკების „გოზნაკის“ დირექტორი. 1937 წლის ივლისში დააპატიმრეს სახელმწიფო ღალატის ბრალდებით და იმავე წლის ნოემბერში დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1956 წელს. იმედაშვილი, ი., ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952, ტ. II ე-ლ, თბ., 2021. —გვ. 53. ტრიფონ ენუქიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გურამ ენუქიძე

გურამ ნიკოლოზის ძე ენუქიძე (დ. 1930, თბილისი, — გ. 2011) — ქართველი სახელმწიფო და საბჭოთა პარტიული მოხელე. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1956) და საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის (სკკპ) ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია (1976). იყო სკკპ წევრი 1959 წლიდან. მუშაობდა კომკავშირულ და პარტიულ თანამდებობებზე, 1976-1978 წლებში — საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, 1978-1988 წლებში — საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანად. 1988-1990 წლებში იყო საქართველოს სსრ განათლების მინისტრი. არჩეული იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს IX, X და XI მოწვევების დეპუტატად, 1990-იან წლებში — თბილისის საკრებულოს წევრად. დაჯილდოებული იყო ხალხთა მეგობრობის ორდენით და მედლებით. გურამ ენუქიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
საპატიო დაკრძალვის II ხეივანი ბაქოში

საპატიო დაკრძალვის II ხეივანი (აზერ. İkinci Fəxri xiyaban) — სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს იასამალის რაიონში.1960-იანი წლების მიწურულს გაშენდა. საპატიო დაკრძალვის პირველი ხეივნის მსგავსად, ეს არის ადგილი, სადაც გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კულტურის მოღვაწეები, მეცნიერები, ხელოვანები, აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები, აზერბაიჯანის სამამულო ომის გმირები, საბჭოთა კავშირის გმირები, პოლიტიკოსები არიან დაკრძალულნი, რომლებმაც სიცოცხლეში რესპუბლიკის საპატიო ტიტულები დაიმსახურეს. ↑ На Второй Аллее почетного захоронения почтена память шехида полковника-лейтенанта Рашада Гулиева ↑ Akademik Çingiz Qacar II Fəxri xiyabanda dəfn edilib