laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აცეტატი

აცეტატი (ლათ. acetum, „ძმარი“) — C2H3O2− იონი, ძმარმჟავას მარილი ან ეთერი. აცეტატებს დიდი მნიშვნელობა აქვს მცენარეულ და ცხოველურ ორგანიზმებში ნახშირწყლებიდან ცხიმების ბიოსინთეზის პროცესში. მრეწველობაში ლითონის აცეტატები გამოიყენება ბეჭდვაში, ვინილის აცეტატები — პლასტმასების წარმოებაში, ცელულოზის აცეტატი — ფოტოგრაფიული ფირების და სინთეზური ქსოვილების წარმოებაში. აქროლად ორგანულ ეთერებს იყენებენ გამხსნელებად. აცეტატის ანიონი აცეტატის ეთერი აცეტატი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ზურაბ ქარუმიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

ზურაბ ქარუმიძე შეიძლება აღნიშნავდეს: ზურაბ ქარუმიძე — მწერალი ზურაბ ქარუმიძე — საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრი
დინ აჩესონი

დინ გუდერჰემ აჩესონი (ინგლ. Dean Gooderham Acheson; დ. 11 აპრილი, 1893, მიდლტაუნი, კონექტიკუტი, აშშ, — გ. 12 ოქტომბერი, 1971, სენდი-სპრინგი, მერილენდი, აშშ) — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და იურისტი, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი (1949-1953). დაამთავრა იელის და ჰარვარდის უნივერსიტეტები. ადვოკატად მუშაობდა ვაშინგტონში. 1941 წლიდან იყო აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის თანამშრომელი, 1945-1947 წლებში — სახელმწიფო მდივნის მოადგილე. 1947 წელს აქტიურად მონაწილეობდა ტრუმენის დოქტრინისა და მარშალის გეგმის შემუშავებაში. ჰარი ტრუმენის ადმინისტრაციაში ეჭირა სახელმწიფო მდივნის პოსტი (1949-1953). ხელი შეუწყო ნატოს შექმნას, იყო ამერიკის საგარეო პოლიტიკის მთავარი შემოქმედი ცივი ომის პირველ წლებში. კონგრესში სენატორ ჯოზეფ მაკკარტის მიერ მოწყობილი მოსმენების დროს აჩესონმა უარი განაცხადა დაეთხოვა სახელმწიფო დეპარტამენტის საბოტაჟში ეჭვმიტანილი თანამშრომლები (მ.შ. ცნობილი ელჯერ ჰისი). 1950 წელს აჩესონმა დაარწმუნა ტრუმენი ჩაბმულიყო კორეის ომში, შემდეგ დაამკვიდრა კომუნისტური ჩინეთის არაღიარების, ტაივანში ჩან კაიშის მთავრობისა და ინდოჩინეთში საფრანგეთის კოლონიური რეჟიმის მხარდაჭერის პოლიტიკა. თანამდებობის დატოვების შემდეგ მუშაობდა ამერიკის შემდგომი პრეზიდენტების მრჩევლად. დაწერილი აქვს მემუარული ხასიათის „ვესწრებოდი დაბადებას“ (Present at the Creation), რომელმაც 1970 წელს პულიცერის პრემია მიიღო. დინ აჩესონი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
გიორგი პაპუნაშვილი (ძიუდოისტი)

გიორგი პაპუნაშვილი (დ. 3 აგვისტო, 1991, გორი, საქართველო) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს ჩემპიონატების ვერცხლისა (2014, -81 კგ) და ხუთგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, -73 კგ; 2013, 2015, 2016, -81 კგ; 2017), ევროპის თასის ვერცხლის (2018, -90 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, -73 კგ), ევროპის ღია პირველობის გამარჯვებული (2016, -81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2015, -81 კგ), ევროპის ჩემპიონი (2016, ყაზანი, რუსეთი). გიორგი პაპუნაშვილი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
გიორგი ხაჭაპურიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

გიორგი ხაჭაპურიძე შეიძლება აღნიშნავდეს: გიორგი ხაჭაპურიძე — ისტორიკოსი, აკადემიკოსი გიორგი ხაჭაპურიძე — საქართველოს პარლამენტის მეხუთე მოწვევის წევრი
თეიმურაზ ჯანაშია (მრავალმნიშვნელოვანი)

თეიმურაზ ჯანაშია შეიძლება აღნიშნავდეს: თეიმურაზ ჯანაშია — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსი თეიმურაზ ჯანაშია — საქართველოს პარლამენტის მეხუთე მოწვევის წევრი
თევზთეთრა

თევზთეთრა (ლათ. Stenodus leucichthys) — ნახევრადგამსვლელი თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ვიწრო, გვერდებში ოდნავ შებრტყელებული სხეული აქვს. სიგრძე 130 სმ, წონა 14 კგ. მსხვილი ქერცლი აქვს, ციკლოიდური. პირი დიდია, კბილები წვრილი. ზურგის შეფერილობა მუქად მომწვანოა, მუცელი და გვერდები ვერცხლისფერი, ფარფლები მუქი. მტაცებელი, ტოფობისას არ იკვებება. დედალი სქესობრივ სიმწიფეს 6–7 წლისა, მამალი კი 5–6 წლისა აღწევს. გავრცელებულია კასპიის ზღვაში. გამოიყოფა ორი ქვესახეობა: საკუთრივ თევზთეთრა (ლათ. Stenodus leucichthys leucichthys) და ნელმა (ლათ. Stenodus leucichthys nelma). პირველი გვხვდება კასპიის ზღვის გამტკნარებულ მონაკვეთებზე, ქვირითის დასაყრელად (2–3 წელიწადში ერთხელ) შედის მდინარე ვოლგასა და ურალში, იშვიათად თერგში. ნელმა ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის მდინარეების აუზში ბინადრობს. თევზთეთრა ძვირფასი სარეწაო თევზია, რომლის რაოდენობა მკვეთრად მცირდება. მისი ხორცი ძალიან ფასობს ზურგიელის სახით. ხშირად გამოიყენება როგორც აკლიმატიზაციის ობიექტი. კვლავწარმოება ხორციელდება თევზის ქარხანაში დიდწილად ხელოვნური მოშონების შედეგად. შეტანილია რუსეთის წითელ წიგნში. ↑ Белорыбица, или нельма — Stenodus leucichthys ↑ Белорыбица // Большая Советская Энциклопедия ↑ Белорыбица // Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-30. ციტირების თარიღი: 2020-04-16.
ანტონ პლესნოი

ანტონ პლესნოი (დ. 17 სექტემბერი, 1996) — უკრაინული წარმოშობის სპორტსმენი (ძალოსნობა), რომელიც გამოდის საქართველოს სახელით. 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2017, 94 კგ), მსოფლიო თასის გამარჯვებული (2020, რომი, იტალია), 23-წლამდელებს შორის სხვადასხვა სახეობაში ოთხგზის ევროპის ჩემპიონი და მსოფლიო ჩემპიონი (2019, პატაია, ტაილანდი). ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი (2020). ანტონ პლესნოი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ვარსკვლავი (საეკლესიო ნივთი)

ვარსკვლავი — ორი ერთიმეორეზე გადაჯვარედინებული ლითონის მოღუნული ვიწრო, თხელი ფირფიტა, რომელსაც დგამენ ფეშხუმზე, იმ მიზნით, რომ დაფარნა არ შეეხოს ტარიგს. სიმბოლურად ნიშნავს ვარსკვლავს, რომელიც წინ უძღოდა აღმოსავლეთიდან მომავალ მოგვებს. აკაკი მეგრელიშვილი, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003
დაფარნა

დაფარნა, პერექლი — საგანგებოდ გამოჭრილი და შეკერილი გადასაფარებელი. დაფარნა სამია: ერთი დიდი და ორი პატარა. პატარებით იბურება ბარძიმი და ფეშხუმი ცალ-ცალკე, დიდით – ორივე ერთად. დაფარნა სიმბოლურად აღნიშნავს სახვევლებს, რომელშიც ღვთისმშობელმა შეახვია ახალშობილი ქრისტე და სუდრებს, რომელშიც შეგრაგნეს მიცვალებული ქრისტე. საღმრთო ლიტურგიის დამკვიდრებისთანავე ხმარებაში პირველად პატარა დაფარნები შემოვიდა, რომლებსაც XIX საუკუნემდე ოთხკუთხა ფორმა ჰქონდა, რომ უფლის წმიდა სისხლი და წმიდა ხორცი დაცული ყოფილიყო. მესამე, დიდი დაფარნა (იგივე პერექელი) V საუკუნიდანაა ხმარებაში და მისი დამკვიდრება ღვთისმსახურებაში წმ. საბა განწმედელს უკავშირდება. პირველად ტერმინი „დაფარნა“ მოხსენიებული აქვს წმ. იოანე მმარხველს (VI ს). იგი მას ქრისტეს „საფლავის საბეჭდავს“ უწოდებს. წმ. გერმანე კონსტანტინოპოლელი აღწერს რა ლიტურგიას, დაფარნის შესახებ ამბობს, რომ ისინი ისე ფარავენ ფეშხუმსა და ბარძიმში მოთავსებულ წმიდა ნაწილებს, როგორც ჰაერი დედამიწას. ქართველები დიდ დაფარნას „ცაი“-ს უწოდებდნენ. სვიმეონ თესალონიკელი მას იმ ლოდის სიმბოლოდ მიიჩნევს, რომელიც ქრისტეს საფლავს მიაფარეს. XVII საუკუნემდე დაფარნისა და გარდამოხსნის ფუნქცია გაყოფილი არ იყო და გარეგნულადაც ისინი არ განირჩეოდა ერთმანეთისაგან როგორც ზომით, ისე მათზე ამოქარგული იკონოგრაფიული სიუჟეტითაც და ერთმანეთის ფუნქციას ასრულებდნენ. ორივეზე კლასიკური ფორმის „დატირების“ კომპოზიცია დომინირებდა. XVI საუკუნიდან დაფარნა და გარდამოხსნა ნელ-ნელა ემიჯნება ერთმანეთს. გარდამოხსნაზე დარჩა დატირების კომპოზიცია, ხოლო დიდ დაფარნებზე ჯერ ჯვრები დაჩნდა, ხოლო შემდეგ მისი სახე დაიხვეწა და შემოვიდა შემდეგი სიუჟეტები: „ნუ მტირ მე დედაო“, „კუბოთდება“, „დიდისა ზრახვისა ანგელოზი“. ლიტურგიის პირველ ნაწილში, კვეთის დროს, როცა ხდება პურისა და ღვინის საზიარებლად შემზადება, დაფარნები იმ სახვევების სიმბოლური სახეა, რომლებშიც ღვთისმშობელმა ახალშობილი მაცხოვარი შეახვია და ბაგაზე მიაწვინა, დიდი დაფარნა კი ის ქსოვილია, რომელშიც ჯვრიდან გარდამოხსნილი მაცხოვრის სხეული წაგრაგნეს. წირვის მეორე ნაწილში, კათაკმეველთა ლიტურგიისას, დაფარნათა ხმარება შეჩერებულია. წირვის მესამე ნაწილში (მართალთა ლიტურგია), დიდი გამოსვლის დროს, ფეშხუმის დაფარნა ნიშნავს სუდარას, რომელშიც მაცხოვარი შეახვიეს, ბარძიმის დაფარნა-არდაგს, რითაც მაცხოვრის ჯვრიდან გარდამოხსნილი სხეული შეგრაგნეს. დიდი დაფარნა კი ის ლოდია, რითაც მაცხოვრის საფლავი დაბეჭდეს. „მრწამსის“ გალობისას ბარძიმ-ფეშხუმის თავზე მღვდლის დიდი დაფარნის რხევა სულიწმიდის ძალისა და მადლის ფრქვევას და მაცხოვრის აღდგომას მოასწავებს. თითოეული დაფარნის ხმარებისას ლიტურგიაზე მღვდლის მიერ განსხვავებული ლოცვები წარმო ითქმება. საქართველოში არსებობდა უძველესი ტრადიცია დაფარნების შეწირვისა ეკლესია-მონასტრებისათვის. როგორც ამ მდიდრულად შემკული დაფარნების წარწერები გვამცნობენ: ისინი „ცოდვილი სულის საოხად“, ორსავე შიგან ცხოვრებასა წარმართებისათვის“ ან „ძეთა და ასულთა აღსაზრდელად“ გაუკეთებიათ. ქართული დაფარნები ქარგულობის უბრწყინვალეს ნიმუშს წარმოადგენენ. აკაკი მეგრელიშვილი, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003 დაფარნა — nplg.gov.ge
სანაწილე

სანაწილე — ვერცხლის ან სხვა რომელიმე ლითონის ყუთი, ფორმით წააგავს პატარა ეკლესიას, რომელშიც ინახება წმინდა ნაწილები; ამ ნაწილებით მღვდელი სხვადასხვა შემთხვევის დროს აზიარებს მომაკვდავს, ავადმყოფს. ამ ნაწილებს მღვდელი ამზადებს დიდ ხუთშაბათს და მთელი წლის მანძილზე იყენებს. სანაწილე წმინდა ნაწილებით დაბრძანებულია ტრაპეზზე. წმინდა ნაწილების სნეულთა სახლში ზიარებისათვის გამოიყენება მცირე სანაწილე. აკაკი მეგრელიშვილი, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003
აბოლიცია

აბოლიცია (ლათ. abolitio — „გაუქმება“) — სამართლებრივი აქტის (კანონის, გადაწყვეტილების და ა. შ.) ან თანამდებობის გაუქმება, თანამდებობიდან გადადგომა ან გადაყენება. ტერმინი „აბოლიცია“ ცნობილი იყო ჯერ კიდევ რომის სამართალში. ამჟამად აბოლიცია ჩვეულებრივ ნიშნავს სისხლის-სამართლებრივი დევნის შეწყვეტას სასამართლო განაჩენის გამოტანამდე (სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოები ადგენენ, არ აღიძრას, ხოლო აღძრული საქმე შეწყდეს განსაზღვრული კატეგორიის დანაშაულთა ან ცალკეულ პირთა მიმართ). საბჭოთა კანონმდებლობაში აბოლიცია არ იხმარებოდა, მაგრამ აბოლიციის შემთხვევები გათვალისწინებული იყო ამნისტიისა და შეწყალების აქტებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 30.
ოსიტა იჰემე

ოსიტა იჰემე (დ. 20 თებერვალი, 1982) — ნიგერიელი მსახიობი. ძირითადად იცნობებ „Pawpaw“-ს როლით, ფილმიდან „Aki na Ukwa“, მასთან ერთად მონაწილეობდა ჩინედუ იკედიეზე. მსახიობმა ცოტა ხნის წინ ინდოეთშიც მოიპოვა პოპულარობა, მასზე გავრცელებული მიმების გამო. 2007 წელს მან მიიღო აფრიკის კინოაკადემიისაგან ჯილდო. იგი ითვლება ნიგერიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მსახიობად. 2011 წელს პრეზიდენტმა გუდლაკ ჯონათანმა აღიარა ფედერალური რესპუბლიკის ორდენის (MFR-ს) წევრად. ოსიტა იჰემე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ Coker, Onikepo (4 May 2007). „Africa Celebrates Film Industry at AMAA 2007“. Mshale Newspaper. Minneapolis, USA: Mshale Communications. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 მარტი 2012. ციტირების თარიღი: 5 September 2010. ↑ Muchimba, Helen (23 September 2004). „Nigerian film lights Zambia's screens“. BBC News. London, UK: BBC. ციტირების თარიღი: 5 September 2010. ↑ BN Bytes: Genevieve Nnaji, Stephanie Okereke, Amaka Igwe, Aliko Dangote & Jim Ovia receive National Honours – Photos from the Ceremony. bellanaija.com. ციტირების თარიღი: 24 September 2014
კანდელი

კანდელი (სანათი, ლამპარი) — ქრისტიანულ ეკლესიაში მსახურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნივთი. კედელზე, ხატთან ჩამოკიდებული სანათი, ლამპარი, ჩვეულებრივ მინისა. ჩასმული ლითონის ბუდეში, რომელიც დაფანჯრულია და ჯვრით ბოლოვდება. კანდელში ასხია ზეთი და ლითონის უღელში ჩამაგრებული ბამბის ძაფის პატრუქი ანთია. მსახურებისას ანთებენ ტაძრის ყველა კანდელს, კანკელის ხატებთან აუცილებელია თითო კანდელი. ტრაპეზის უკან კი დგას შვიდსანთელა, ანუ შვიდტოტა, რომელიც შვიდი კანდელის ერთობლიობას წარმოადგენს. კანდელი სიმბოლოა თვალშეუდგამი საღმრთო ნათელის. დაუშრეტელი კანდელი — კანდელი რომელიც განსაკუთრებით დიდი სიწმინდეების წინაშე მუდმივად ანთია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 365. მეგრელიშვილი ა., „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003
კიკვაძე

საკუთარი სახელი კიკვაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: თედორე კიკვაძე — პოლიტიკოსი, პედაგოგი იოსები (კიკვაძე) — საეკლესიო პირი
აჟანის უნგრულა

აჟანის უნგრულა, აჟანის ვენგერკა, აჟანკა, დ’ანტი — ქლიავის ჯიში. მიეკუთვნება უნგრულების ჯგუფს. სახელწოდება წარმოშობილია საფრანგეთის ქალაქ აჟანის (აჟენის) სახელისაგან, სადაც ეს ჯიში ფართოდაა გავრცელებული. საფრანგეთიდან აჟანის უნგრულა გავრცელდა ევროპაში და ჩრდილო ამერიკაში. საქართველოს პირობებში აჟანის უნგრულა გვხვდება მხოლოდ შავი ზღვის სანაპიროზე და ისიც ცალკეულ ხეებად. კარგ მაჩვენებლებს იძლევა მოსავლიანობის მხრივ (40–45 ცენტნერს ერთი ჰექტარიდან), მაგრამ მისი მოსავლიდან დამზადებული ჩირი ბევრად ჩამოუვარდება იტალიური უნგრულისგან დამზადებულ „შავქლიავის“ ჩირს; ამ მიზეზის გამო იტალიურმა უნგრულამ აფხაზეთიდან განდევნა ერთ დროს გავრცელებული აჟანის უნგრულა. ხე ხასიათდება მაღალი აგებულობის მომრგვალო ვარჯით, დატოტვა საშუალო სიხშირისა აქვს. ფოთოლი უკუკვერცხისებრი ფორმისაა, მუქი მწვანე ფერის, ნაკლებად შებუსვილი. ყვავილობა საშუალო პერიოდისა აქვს. თვითსტერილია. ნაყოფი მწიფდება აგვისტოს შუა რიცხვებში. საშუალო სიდიდისაა (4,1🞩3,4 სმ). საშუალო მასა 25,6 გრამს უდრის. ფორმა ოვალურია, ღარი სუსტად ემჩნევა. ნაყოფის კანი მოშავო-ლურჯია, ზევიდან გადაჰკრავს ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მოყვითალო–მწვანე ფერისაა, მკვრივი, მომჟავო–ტკბილი გემოსი, საკმაოდ წვნიანი. კურკა რბილობს კარგად სცილდება; იგი ნაყოფის წონის 3,2%-ს შეადგენს. ნაყოფჭამია ნაკლებად აზიანებს აჟანის მოსავალს (ნაყოფს). ხომეზურიშვილი ნ., ერისთავი ელ., საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941. ↑ მაღლაკელიძე, ელენე; ბობოქაშვილი, ზვიად (2015) ქლიავის ბაღის გაშენება. თბილისი: სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. ციტირების თარიღი: 15 აპრილი, 2020.  დაარქივებული 2021-08-03 საიტზე Wayback Machine.
აქილევსის ლარნაკმწერი

აქილევსის ლარნაკმწერი — ძვ. წ. V საუკუნის უცნობი ძველბერძენი ლარნაკმწერი. მხატვარს ეს პირობითი სახელი ეწოდა ამჟამად ვატიკანის მუზეუმში დაცული ამფორის მიხედვით, რომელზეც გამოსახულია აქილევსი და ბრიზეიდა. მას 200-ზე მეტი მხატვრობა მიეწერება. მოღვაწეობდა ათენში პერიკლეს დროს (დაახლ. ძვ. წ. 461-429), იყო ფიდიასის თანამედროვე. მისი სახელობითი ლარნაკი (დაახლ. ძვ. წ. 450) ანტიკური წითელფიგურებიანი კერამიკის ჩვენამდე მოღწეული ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია. „აქილევსის ლარნაკმწერს“ მიაკუთვნებენ ასევე ლეკითოსებს — დაკრძალვის სარიტუალო ჭურჭლებს ფერადი ფიგურებით თეთრ ფონზე — რომლებიც ძველბერძნული მონუმენტური მხატვრობის ყველაზე სარწმუნო წყაროდ ითვლება. აქილევსის ლარნაკმწერი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
კაკაო (მრავალმნიშვნელოვანი)

კაკაო შეიძლება აღნიშნავდეს: კაკაო — მცენარე. კაკაო — ნაყოფი, რომელსაც კრეფენ კაკაოს ხეზე და ამზადებენ შოკოლადს. კაკაო — ქალაქი საფრანგეთის გვიანაში. კაკაო — ოლქი (ბარიო) კაროლინაში, პუერტო-რიკოში. CACAO — პროგრამირების ენა, რომელიც ჰგავს ჯავას.
აჩეჰები

აჩეჰები, აჩე, — ინდონეზიის კუნძულ სუმატრაზე მცხოვრები ერთ-ერთი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი, საუბრობენ მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ჯგუფის აჩეჰურ ენაზე. საერთო რაოდენობა: 3,5-4 მლნ., მ.შ. 3 484 000 ინდონეზიაში (2015). მორწმუნეთა უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. აჩეჰებს ახ. წ. პირველ საუკუნეებში ინდოელი მთავრები მართავდნენ. XIII საუკუნეში ინდონეზიის კუნძულებზე მცხოვრებ ხალხთაგან პირველებმა მიიღეს ისლამი. მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გაუწიეს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს და მოახერხეს მათი განდევნა XVII საუკუნეში, რის შემდეგაც აჩეჰის (აჩეს) სასულთნო სამხრეთ სუმატრაზე გაბატონდა. 1904 წელს ჰოლანდიელებმა სასულთნო ომში დაამარცხეს და დაიპყრეს. 1949 წლიდან აჩე დამოუკიდებელი ინდონეზიის ნაწილია, სარგებლობს ავტონომიური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსით, ძლიერია სეპარატისტული განწყობები. აჩეჰები საკუთარ წარმომავლობას როგორც მამის, ასევე დედის ხაზით განსაზღვრავენ. ქალები მაღალი სოციალური სტატუსით სარგებლობენ და, რელიგიის მიუხედავად, არ იფარავენ სახეს. აჩეჰები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
კონრად ერნსტ აკერმანი

კონრად ერნსტ აკერმანი (გერმ. Konrad Ernst Ackermann; დ. 1712 [მოინათლა 4 თებ.], შვერინი, მეკლენბურგი, — გ. 13 ნოემბერი, 1771, ჰამბურგი) — გერმანელი მსახიობი და თეატრის მმართველი. 1730-იან წლებში თან ახლდა რუსეთის სამსახურში მყოფ გენერალ მინიხს ოსმალებთან ომში. 1740 წლიდან აქტიურ თეატრალურ მოღვაწეობას შეუდგა. მსახიობობას სწავლობდა ლიუნებურგის თეატრში, რომელიც ფრანგული პიესების გერმანულად ადაპტირებაზე მუშაობდა. შემდგომში ჩამოაყალიბა საკუთარი დასი და 1750-იან წლებში გასტროლებით ევროპის ბევრი ქვეყანა მოიარა. 1755 წელს გახსნა თეატრი კენიგსბერგში — პირველი კერძო თეატრი გერმანიაში. ცნობილი გახდა ე.წ. ბიურგერული დრამებით და როლებით, რომლებშიც ერთმანეთს კომიკურ და სენტიმენტურ ხასიათს უზავებდა. 1765 წელს ჰამბურგში გახსნა გერმანიის პირველი ეროვნული თეატრი, რომლის მმართველობაც გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე საკუთარ გერს — ფრიდრიხ შრედერს (1744-1816) გადააბარა, ამ უკანასკნელმა კი გერმანულ სცენაზე პირველად შეიტანა შექსპირი. კონრად ერნსტ აკერმანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
აკომა

აკომა (ინგლ. Acoma) — ინდიელთა პუებლო („დაბა“) ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-მექსიკოს შტატის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს რეზერვაციის ტერიტორიაზე ქალაქ ალბუკერკეს დასავლეთით, 89 კმ-ზე (34°53′47″ ჩ. გ. 107°34′55″ დ. გ.﻿ / ﻿34.89639° ჩ. გ. 107.58194° დ. გ.﻿ / 34.89639; -107.58194). ასევე ცნობილია სკაი-სიტის („Sky City“) სახელწოდებით. მოსახლეობა: 3 011 (2010). აკომას პუებლო შედგება ქვიშაქვის ციცაბო გორაკზე (სიმაღლე — 109 მ) ტერასებად განლაგებული ქვითა და ალიზით ნაშენები ტრადიციული სახლებისგან. პირველი დასახლება აქ X საუკუნეში გაჩნდა და აშშ-ის ტერიტორიაზე უძველეს უწყვეტად დასახლებულ ადგილად ითვლება. 1540 წელს ესპანელი ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო მას მსოფლიოში ყველაზე კარგად გამაგრებულ თავდაცვით ადგილად მოიხსენიებდა. 1629-1641 წლებში მისიონერებმა სან-ესტებან-დელ-რეის სახელით ცნობილი ეკლესია ააგეს. პუებლო აშშ-ის ეროვნული ისტორიული ძეგლების ნუსხაშია შეტანილი. აკომას საერთო ხედი სან-ესტებან-დელ-რეის ეკლესია აკომა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ბრონი (პერსონაჟი)

ბრონი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ და მისი სატელევიზიო ადაპტაციის, „სატახტოთა თამაშის“ პერსონაჟი. HBO-ს სატელევიზიო ადაპტაციაში ბრონის როლს ჯერომ ფლინი ასრულებს. ↑ Game of Thrones Cast and Crew: Bronn played by Jerome Flynn. დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 7, 2015. ციტირების თარიღი: აპრილი 16, 2020. ↑ The Official Website for the HBO Series Game of Thrones - Season 4. HBO. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-07. ციტირების თარიღი: 2020-04-16. ↑ From HBO.
ვახტანგ გურამიშვილი

ვახტანგ გურამის ძე გურამიშვილი (გურამოვი; დ. 1821 — გ. წ. უცნობია) — რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. ვახტანგ VI-თან ერთად რუსეთს გადასახლებული გურამიშვილების შთამომავალი. 1872 წელს მიენიჭა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის წოდება, იყო ელიზავეტპოლის გუბერნიის ვიცე-გუბერნატორი და მრავალი საიმპერიო ჯილდოს კავალერი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 209.
კლარა გურამიშვილი

კლარა ფრანცის ასული ტიტელი (გურამიშვილი-ტიტელი; დ. 25 აგვისტო, 1866, თბილისი, — გ. 21 სექტემბერი, 1956) — ქართველი მომღერალი (კოლორატურული სოპრანო), წარმოშობით იტალიელი. მხატვარ დავით გურამიშვილის ცოლი. პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში იოსებ რატილთან, შემდეგ ერთხანს სწავლობდა პეტერბურგში. დაამთავრა ვენის კონსერვატორია (პედაგოგი პროფ. ი. ფუქსი). 1897–1898 წლებში უმაღლეს სამსახიობო ხელოვნებას ეუფლებოდა პარიზში მომღერლებთან მარკეზსა და დ. არტოსთან. პარიზის მუსიკალურ სალონებში წარმატების შემდეგ, 1899 წლის მაისში, გურამიშვილი საქართველოში დაბრუნდა და გამოდიოდა საქველმოქმედო საღამოებსა და კონცერტებზე თბილისში, ასევე ბაქოში, ქუთაისსა და ბათუმში; ჰქონდა დიდი დიაპაზონის, ლამაზი ტემბრის მოქნილი და თბილი ხმა. ასრულებდა ა. ალიაბიევის რომანსს „ბულბული“, არიებს ოპერებიდან: მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტა“, ვერდის „ტრავიატა“, ლეო დელიბის „ლაკმე“, ჯაკომო მეიერბერის „ჰუგენოტები“ და სხვ. დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის პანთეონში. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 209. ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 131 კლარა გურამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი კლარა გურამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი

ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი — ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით C10O8. არის ნახშირბადის ოქსიდი, რომლის მიღებაც შესაძლებელია, როდესაც ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის მჟავას წაერთმევა ორი მოლეკულა წყალი. არის წითელი ფერის, მყარი, სტაბილური ნივთიერება. უხსნადია ეთერში, ნახშირბადის ტეტრაქლორიდში, დიქლორმეთანსა და ნახშირბადის დისულფიდში. რეაქციაში შედის აცეტონთან, ეთილ აცეტატთან, ტეტრაჰიდროფურანთან, ეთანოლთან და წყალთან. როდესაც მოლეკულა აფეთქდება, აირის დიდი ნაწილი მყისიერად გადადის ლურჯ ფერში. ნივთიერება პირველად ასინთეზა პ. რ. ჰამონდმა 1963 წელს. იგი ამტკიცებდა, რომ „ნაერთი იყო ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი π (პი) ელექტრონის აქცეპტორი, რაც მანამდე იყო აღმოჩენილი“. ↑ Hammond, P. R. (1963). „1,4-Benzoquinone Tetracarboxylic Acid Dianhydride, C1008:A Strong Acceptor“. Science. 142 (3591): 502. doi:10.1126/science.142.3591.502. PMID 17748167.
ქრისტეფორე გურამიშვილი

ქრისტეფორე ნაუმის ძე გურამიშვილი (დ. 1697, საგურამო, — გ. 4 მარტი, 1750) — მოსკოვის ქართული ახალშენის მოღვაწე, მისიონერი. XVIII ს. 30-იან წლებში იგი რუსეთში, იოსებ სამებელის ამალაში იმყოფებოდა. მიიღო ნოვგოროდის იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის იღუმენობა. მოსკოვში ბატონიშვილ ბაქარისა და იოანე სამებელის დავალებით გურამიშვილმა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიაში მოამზადებინა ქართული შრიფტისა და სტამბის მოწყობილობა. პირველი ქართული სტამბა მოსკოვში მოეწყო 1737 წლის შემოდგომაზე. ანტონ I-თან ერთად ხელმძღვანელობდა ქართველ ემიგრანტთა საგამომცემლო საქმიანობას. 1744 წელს „ბიბლიის“ გამოცემის თაობაზე ამტყდარი უსიამოვნების გამო მოსკოვის სტამბა დაიხურა. შემდგომში მისიონერული მოღვაწეობა გაშალა ჩრდილოეთ კავკასიაში. იყო „ოსეთის სასულიერო კომისიის“ აქტიური წევრი. კასრაძე ო., ძველი ქართული ნაბეჭდი წიგნი, თბ., 1973; სიხარულიძე ფ., რუსეთ-საქართველოს კულტურული ურთიერთობის ისტორიიდან, კრ.: მეგობრობა, თბ., 1979; შარაშიძე ქ., ქართული ანბანი XIX საუკუნემდე, წგ.: ქართული საანბანო წიგნის ბიბლიოგრაფია (1629–1955), თბ., 1957; Абрамишвили А. З., Из истории грузинского книгопечатания за пределами Грузии, კრ.: Книга. Исследования и материалы, сб. 3, М., 1960; სიხარულიძე ფ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. ქართველები უცხოეთში: ქრისტეფორე გურამიშვილი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
გურამ გურასპაშვილი

გურამ ნიკოლოზის ძე გურასპაშვილი (დ. 8 თებერვალი, 1933, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე, გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1976). დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1960 წელს. მისი პედაგოგები იყვნენ ნიკოლოზ კანდელაკი, შოთა მიქატაძე, ვალენტინ თოფურიძე. 1963 წლდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1994 წლიდან — პროფესორი. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1961 წლიდან. შექმნილი აქვს პორტრეტები და ჟანრული ხასიათის კომპოზიციები: „მოკრივე“ (1961), „ჩემპიონი“ (1962), „წყაროსთან“ (1962), „ქალიშვილის პორტრეტი“ (1965), „მწველავი“ (1967), „მოჭიდავე“ (1970), გრაფიკული სერიები: „ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება“ (1973–74), „შორეული აღმოსავლეთი“ (1975), „ბალტიისპირეთი“ (1978) და სხვ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 210. გურამ გურასპაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აგარ-აგარი

აგარ-აგარი — ძოწეული და წაბლა მცენარეების ლაბა. უმთავრესად ნახშირწყლებს შეიცავს. იყენებენ საკვებ არედ ბაქტერიების, სოკოებისა და სხვა კულტივირების დროს, აგრეთვე საკონდიტრო მრეწველობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 52.
პირ-პანჯალი

პირ-პანჯალი, პანჩალადევა (ინგლ. Pir Panjal Range) — ქედი ინდოეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და პაკისტანის ჩრდილოეთში. წარმოადგენს მცირე ჰიმალაის დასავლეთ მხარეს. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 450 კმ-ზე, მდინარე კიშანგანგიდან მდინარე ბიასამდე. აბსოლუტური სიმაღლე 6221 მ (მთა ინდრასანი). მაღალი მწვერვალია აგრეთვე დეო-ტიბა (6001 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია პირ-პანჯალი (3485 მ) და ბანიჰალი (2832 მ). ჰიმალაისაგან გამოყოფილია ქაშმირის ხეობით. აგებულია კირქვებით, ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. თხემი ბასრად დაკბილულია, მწვერვალები თოვლიანი. ბევრია მყინვარული ტბა, კარული მყინვარები უმეტესად ჩრდილოეთ კალთაზეა. შემოსილია ხშირი, უმთავრესად წიწვოვანი ტყით. პირ-პანჯალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 Пир-Панджал // Большая Советская Энциклопедия ↑ Пир-Панджал // Географическая энциклопедия
გურგენიძეები

გურგენიძეები — კახეთის თავადების საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით საგვარეულოს წინაპარს — სოლომონს, აზნაურსა და „მორდლის შვილს“, თავადობა და გურგენიძეობა ძველ „შილდისან“ გურგენისძეთა ამოწყდომის შემდეგ მიუღია 1740-იან წლებში. მოღწეულია თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე ბატონიშვილის გურგენიძეთადმი ბოძებული წყალობის სიგელი, რომელიც 1740 წლითაა დათარიღებული. სოლომონის შვილი — მორდალი გიორგი (გოგია) აღა-მაჰმად-ხანის თბილისზე ლაშქრობის დროს დაიღუპა 1795 წელს. გიორგი XII-ის მეფობაში მორდლობა და თელავის მოურავობა ჰქონდა ასევე გიორგის ძეს — იროდიონს. გურგენიძეების საგვარეულო თავადთა შორის ნაჩვენებია გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783) დართულ თავადაზნაურთა ნუსხაში და 1850 წლის 6 დეკემბრის საიმპერატორო დადგენილებაში. მამული შილდაში ჰქონდათ. თავადური შტოს მამრობითი ხაზი XIX საუკუნეში შეწყდა. ცნობილია გურგენიძეების საგვარეულო გერბის გამოსახულება, თუმცა ის ოფიციალურად დამტკიცებული არ ყოფილა. იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა. თბ., 1997, – გვ. 46; Думин С. В., Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998. – გვ. 144-145.