laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სემარანგი

სემარანგი (ინდონ. Semarang) — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ იავის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ცენტრალური იავის პროვინციის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. ფართობი 305,17 კმ²–ს შეადგენს, მოსახლეობა კი დაახლოებით 1,5 მლნ ადამიანს, რა მხრივაც ის ინდონეზიის მეცხრე ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. სემერანგის აგლომერაციაში სულ 5 მილიონამდე ადამიანი ცხოვრობს. ჰოლანდიური კოლონიალიზმის ხანაში, სემერანგის პორტი ერთ–ერთი უმთავრესი იყო; მისი მნიშვნელობა დღესაც დიდია. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი იაველია. სემერანგის ისტორია XIX საუკუნეში იწყება, როდესაც მას ბერგოტა ეწოდებოდა. XV საუკუნის მიწურულს, აქ მუსლიმმა მისიონერებმა სოფელი და მუსლიმური სკოლა დააარსეს. 1678 წელს, სულთანმა ამანგკურატ II–მ გარკვეული თანხის სანაცვლოდ იგი ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიას გადასცა. 1682 წელს ჰოლანდიელმა კოლონიზატორებმა სემერანგის კოლონია დააარსეს. მათ გააშენეს თამბაქოს პლანტაციები, გაიყვანეს გზები, რკინიგზა და სემერანგი კოლონიის მნიშვნელოვან კომერციულ ცენტრად აქციეს. 1942 წელს, წყნარი ოკეანის ომის მიმდინარეობისას სემერანგი იაპონელებმა აიღეს. 1945 წელს ინდონეზიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, სემერანგი ცენტრალური იავის დედაქალაქი გახდა. ბრიზბენი, ავსტრალია მელბურნი, ავსტრალია ოკლენდი, ახალი ზელანდია ლას-ვეგასი, აშშ კვებეკი, კანადა ფუკუშიმა, იაპონია სან-პაულუ, ბრაზილია იოჰანესბურგი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ინდონეზიის ქალაქების სია (ინდონეზიური) ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-07-31 საიტზე Wayback Machine. (ინდონეზიური) Semarang City Guide (ინდონეზიური) Semarang City Information and Promo დაარქივებული 2012-09-14 საიტზე Wayback Machine. Semarang Star Hotels დაარქივებული 2011-08-27 საიტზე Wayback Machine. Semarang Photo Archives Global Valas ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-03-15. ციტირების თარიღი: 2012-12-13.
ირკუტი

ირკუტი (რუს. Иркут) — მდინარე ბურიატეთსა და ირკუტსკის ოლქში. მდინარე ანგარის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 488 კმ, აუზის ფართობი 15 780 კმ². სათავე აქვს აღმოსავლეთ საიანზე, ზღვის დონიდან 1875 მ სიმაღლეზე. გამოედიება ილჩირის ტბიდან. ქვემო დინებაში მიედინება ტუნკინის ქვაბულში; შემდეგ სვლას აგრძელებს ხეობაში, სადაც აჩენს ჭორომებს. ძირითადად იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. ოქტომბრის ბოლოს იყინება. გაძგიფვა გრძელდება 150-180 დღე. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 140 მ³/წმ. სანაოსნოა. განვითარებულია წყლის ტურიზმი. ნაპირებზე გაშენებულია რამდენიმე დასახლებული პუნქტი, მათ შორის ქალაქი ირკუტსკი. «Вода России»
დათუნას ეკლესია

დათუნას ეკლესია — ქრისტიანული ტაძარი, შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს დაღესტნის რესპუბლიკის შამილის რაიონში, იმავე სახელის მქონე სოფელ დათუნასთან. ტაძარი მდებარეობს ჰატან-ბუღებ-კხოლის ხეობაში, უსახელო პატარა მდინარის ნაპირზე (ხეობიდან გამოსვლისას იქვე ავარიის ყოისუში ჩაედინება), შამილის რაიონის სოფელ დათუნას რაიონში. ეკლესია აშენებულია ქართველი მისიონერების მიერ, დაახლოებით X საუკუნის დასასრულსა და XI საუკუნის დასაწყისში. XIII საუკუნეში მიტოვებულ იქნა, თუმცა XIX საუკუნის გარკვეული მონაკვეთი ის ისევ ფუნქციონირებდა. კავკასიის ომის პერიოდში (1817–1864 წწ.) ეკლესია იმამ შამილის მხარეს გადასულ რუს ჯარისკაცებს გადაეცათ ღვთისმსახურებისთვის. აშენებულია ქართული უგუმბათო, დარბაზის ტიპის ეკლესიების მსგავსად. აგებულია მოოქრო-მოყვითალო ქვიშაქვის ბლოკებისგან. ეკლესიის სიგრძე 9,1 მ, სიგანე 6,7 მ, სიმაღლე 8 მ. სახურავი დაფარულია ფილებისგან. ეკლესიას აქვს სამი შესასვლელი დასავლეთიდან, აღმოსავლეთიდან და ცენტრალური ჩრდილოეთიდან (გამოდის ფლატესთან, დანიშნულება უცნობია). ფანჯრები — ღრეჩოსებრი. ნაგებობის ერთ-ერთ მხარეს ორმაგი კედლებია, რომლებშიც კელიებია განთავსებული (რაც შეიძლება მონასტრულ ცხოვრებაზე მოწმობდეს). XX საუკუნის 20-იან წლებში კედლებზე ჯერ კიდევ შეიმჩნეოდა ფრესკები. 2009 წელს კავკასიის ფონდმა გადაწყვიტა აღედგინა დათუნას ეკლესია დაღესტნის კულტურის სამინისტროსთან თანამშრომლობით, აქტიური აღდგენითი სამუშაოები 2010 წლის შუა პერიოდში დაიწყო. ნუცუბიძე პ., ჭანიშვილი გ.,„დათუნას ეკლესია“, // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 89 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1993 წელი. — გვ. 41-45 დათუნას ეკლესიის საოცარი ბედი დაარქივებული 2005-05-06 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) ქრისტიანობა ჩრდილოეთ კავკასიაში, XV საუკუნემდე — დიდოს მიდამო (რუსული) ქართული ეკლესიის ფუნქციონირება ავარიის ხეობაში VIII—XVI სს.-ში დაარქივებული 2013-04-03 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
სამხრეთი ტანგერანგი

სამხრეთი ტანგერანგი (ინდონ. Tangerang Selatan) — დამოუკიდებელი ქალაქი ინდონეზიაში. მდებარეობს ბანტენის პროვინციაში, ტანგერანგის სარეგენტოში. მიეკუთვნება დიდი ჯაკარტის მეტროპოლიურ არეალში. 2008 წელს ადმინისტრაციულად გამოეყო ტანგერანგის სარეგენტოს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 303 569 ადამიანს შეადგენს. ინდონეზიის ქალაქების სია (ინდონეზიური)ოფიციალური საიტი (ინდონეზიური)Global South Tangerang დაარქივებული 2019-04-21 საიტზე Wayback Machine. (ინდონეზიური)South Tangerang News Portal დაარქივებული 2014-01-04 საიტზე Wayback Machine. (ინდონეზიური)Great South Tangerang დაარქივებული 2016-10-19 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ https://tangselkota.bps.go.id/publication/download.html?nrbvfeve=ZGM2ZWMzOTQxNDlkOTI2MmRiMTRmOTdi&xzmn=aHR0cHM6Ly90YW5nc2Vsa290YS5icHMuZ28uaWQvcHVibGljYXRpb24vMjAxOC8wOC8xNi9kYzZlYzM5NDE0OWQ5MjYyZGIxNGY5N2Iva290YS10YW5nZXJhbmctc2VsYXRhbi1kYWxhbS1hbmdrYS0yMDE4Lmh0bWw%3D&twoadfnoarfeauf=MjAxOS0wNi0wNSAyMDowMzoxOQ%3D%3D ↑ Hari Lahir Kota Tangerang Selatan Ditetapkan ↑ Kondisi Geografis dan Iklim. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-15. ციტირების თარიღი: 2012-12-14.
სუკაბუმი

სუკაბუმი (ინდონ. Sukabumi) — ქალაქი ინდონეზიაში, გედეს მთის ძირში, დასავლეთ იავის პროვინციაში, დედაქალაქ ჯაკარტიდან დაახლოებით 80 კმ-ით სამხრეთით. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე გაშენებული ქალაქი ამავე დროს კურორტიცაა, გამოირჩევა უფრო გრილი კლიმატით, ვიდრე მიმდებარე რაიონები. ინდუსტრიის ძირითადი დარგია რეზინი. ჰოლანდიური კოლონიალიზმის ხანაში, სუკაბუმიში მდებარეობდა პოლიციის აკადემია. 804 წელს შესრულებული სუკაბუმის წარწერა უძველესია იავურ ენაზე შესრულებულ წერილობით ნიმუშებს შორის. ინდონეზიის ქალაქების სია (ინდონეზიური) ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-07-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a>
სევერობაიკალსკი

სევერობაიკალსკი (რუს. Северобайкальск) — ქალაქი რუსეთში, ბურიატეთში. მდებარეობს ბაიკალის ტბის პირას, ქალაქ ულან-უდედან 440 კილომეტრში, ირკუტსკიდან 500 კილომეტრში. ქალაქის სიახლოვესაა მდინარე ტიის შესართავი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 24 929 ადამიანი. რკინიგზის სადგური. რკინიგზის ტრანსპორტის, თევზის ქარხნის, ხე-ტყის დამზადების საწარმო; განვითარებულია მშენებლობა, ტურიზმი. კლიმატი კონტინენტურია. დაარსდა 1974 წელს. ქალაქის ისტორია დაკავშირებულია ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის მშენებლობასთან. შეიქმნა როგორც სარკინიგზო პროექტის ცენტრალური წერტილი. 1974 წლის 23 ივლისს ჩაასახლეს კომკავშირელები, რომლებმაც შრომითი ბანაკები დააარსეს. რკინიგზის განვითარებასთან ერთად სწრაფად გაიზარდა საკუთრივ ბანაკიც. 1978 წელს აშენდა პირველი კაპიტალური სახლი. 1980 წლიდან აქვს ქალაქის სტატუსი. უზრუნველყოფილია ყველა სახის ტრანსპორტით. 25 კილომეტრში მდებარეობს რეგიონული აეროპორტი. სევერობაიკალსკი – ოფიციალური საიტი (რუსული) ქალაქი სევერობაიკალსკი დაარქივებული 2012-03-01 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
სურაკარტა

სურაკარტა (ინდონ. Surakarta), ხშირად უწოდებენ სოლოს ან სალას — ქალაქი ინდონეზიაში, ცენტრალური იავის პროვინციაში. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 520 061 ადამიანს შეადგენს, სიმჭიდროვე 11 811,5 კმ²–ზე. დასავლეთიდან ჩამოუდის მდინარე ბენგავან-სოლო. ქალაქ ჯოკიაკარტასთან ერთად, სურაკარტა მატარამის სასულთნოს მემკვიდრეა, რომელიც 1755 წელს დაიშალა. გაშენებულია ზღვის დონიდან 105 მეტრზე, ჯოკიაკარტიდან 65 კმ–ით ჩრდილო–აღმოსავლეთით და სემარანგიდან 100 კმ–ით სამხრეთ–აღმოსავლეთით. მონტანა, ბულგარეთი. ბილბაო, ესპანეთი ალჟირი, ალჟირი ინდონეზიის ქალაქების სია ოფიციალური საიტი Solo City General Forum დაარქივებული 2021-11-16 საიტზე Wayback Machine. – Visitors' Guide and many pictures. Military History Centre დაარქივებული 2007-02-16 საიტზე Wayback Machine. – "Serangan Oemoem" (August 7, 1949). ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ (ინდონეზიური) Jumlah dan Persentase Penduduk menurut Kabupaten/Kota dan Jenis Kelamin di Provinsi Jawa Tengah Tahun 2009. Badan Pusat Statistik Provinsi Jawa Tengah (2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-08. ციტირების თარიღი: 2011-03-19. ↑ Surakarta dan Montana, Bulgaria Menjadi Kota Kembar. Portal Nasional Republik Indonesia (October 21, 2007). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-08. ციტირების თარიღი: 2010-01-25. ↑ Indonesia – Sister Cities. Skyscraper City. ციტირების თარიღი: 2010-09-16.
ტასიკმალაია

ტასიკმალაია (ინდონ. Tasikmalaya) — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ქალაქ ბანდუნგსა და პურვოკერტოს შორის. წარმოადგენს თავისივე სახელწოდების სარეგენტოს ადმინისტრაციულ ცენტრს. ქალაქი გაშენებულია იავის მთიან რეგიონში, ზღვის დონიდან 351 მეტრზე. 1996 წელს, ტასიკმალაიაში მოხდა ამბოხი, რომლის დროსაც მოკლეს 4 ადამიანი, ძალადობრივი გზით დაანგრიეს რამდენიმე ეკლესია და გაანაგდურეს ძირითადად ჩინელების კუთვნილი ბიზნესი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ტასიკმალაიის მოსახლეობა 635 424 ადამიანს შეადგენდა. 1982 წლის 5 აპრილს, ქალაქიდან 24 კმ–ის მოშრებით ამოიფრქვა ვულკანი გუნგუნგ-გალუნგუნგი, რამაც მთლიანი არეალის ევაკუაცია გამოიწვია. 2009 წლის 2 სექტემბერს მომხდარმა 7 ბალიანმა მიწისძვრამ დაანგრია გარკვეული ნაგებობები, შეიწირა რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე. ინდონეზიის ქალაქების სია ოფიციალური საიტი ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/8233344.stm
ვოსტოკ-1

ვოსტოკ-1 (რუს. Восто́к) — სსრკ-ში შექმნილი პილოტირებული კოსმოსური ხომალდი, რომლითაც პირველად განხორციელდა გაფრენა კოსმოსში (იური გაგარინი, 1961 წელი). ხომალდი ვოსტოკი Colin Burgess, Rex Hall (June 2, 2010). The first Soviet cosmonaut team: their lives, legacy, and historical impact. Praxis, გვ. 356. ISBN 0-387-84823-1.  Rex Hall, David Shayler (May 18, 2001). The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights. Springer, გვ. 350. ISBN 1-85233-391-X.  Антон Первушин (2011). 108 минут, изменившие мир. Эксмо. ISBN 978-5-699-48001-2.  (Anton Pervushin. 108 minutes which changed the world; in Russian) Gagarin's Start An analysis of the flight of Vostok 1 – Sven Grahn
კავი (დამწერლობა)

კავი — იავაზე წარმოშობილი დამწერლობის სისტემა, რომელიც მალაის არქიპელაგის უმეტეს ტერიტორიაზე VIII საუკუნიდან დაახლოებით 1500 წლამდე გამოიყენებოდა. არსებობს ასევე კავი ენა რომელიც გამოიყენებოდა ამ დამწერლობაში და ზოგადად უწოდებენ ძველ იავურს. Laguna copperplate inscription: a new interpretation using early Tagalog dictionaries დაარქივებული 2012-09-29 საიტზე Wayback Machine. ↑ De Casparis, J. G. Indonesian Palaeography: A History of Writing in Indonesia from the beginnings to c. AD 1500, Leiden/Koln, 1975
სკრის მეხილეობის საცდელი სადგური

სკრის მეხილეობის საცდელი სადგური — საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო სახელმწიფო კომიტეტის მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის საცდელი სადგური, ისტორიული ძეგლი. დაარსდა 1932 წელს გორის რაიონის სოფელ სკრაში და იყო მეხილეობის ერთ-ერთი პირველი სამეცნიერო დაწესებულება საქართველოში. მდებარეობს სოფლის მახლობლად ქალაქ გორიდან 9 კმ.-ზე, სამანქანო გზის მარცხენა მხარეს. 1931 წელს თბილისშ დაარსდა ამიერკავკასიის მეხილეობის საცდელი სადგური, რომელიც 1932 წელს გადაკეთდა საქართველოს მეხილეობის საცდელ სადგურად და გადაიტანეს სოფელ სკრაში. სადგურის შენობა ორსართულიანია, აგებულია ტუფის ნათალი ქვით. სადგურის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობდა ტექნიკური ლაბორატორიები, სხვადასხვა დამხმარე სათავსი, სასადილო, კლუბი, სპორტული დარბაზი. სადგურს ჰქონდა მეხილეობის აგროტექნიკის, მევენახეობის, სელექციის ჯიშთმცოდნეობის, მცენარეთა დაცვისა და ფიზიოლოგიის განყოფილებები, აგროქიმიური და ტექნოლოგიური ლაბორატორიები. ჩიმაკაძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 84.
გერმან ტიტოვი

გერმან ტიტოვი (რუს. Герман Степанович Титов; დ. 11 სექტემბერი, 1935, სოფ. ვერხნეე-ჟილინო, ალთაის მხარე — გ. 20 სექტემბერი, 2000, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი და საბჭოთა მფრინავი-კოსმონავტი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1961). ავიაციის გენერალ-მაიორი (1975), საბჭოთა კავშირის გმირი (9 აგვისტო, 1961). ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“ ↑ Титов Герман Степанович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 2.0 2.1 filmportal.de — 2005. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812"></a> ↑ 3.0 3.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ 4.0 4.1 Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ 5.0 5.1 Историческая энциклопедия Сибири / под ред. В. А. Ламин — Новосибирск: 2009. — ISBN 5-8402-0230-4 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4253570"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q883"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113559915"></a> ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #118622943 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a>
სკუმბრიასებრნი

სკუმბრიასებრნი, მაკრელისებრნი (ლათ. Scombridae) — თევზების ოჯახი ქორჭილასნაირთა რიგისა. აქვთ თითისტარისებრი, გვერდებიდან ოდნავ შებრტყელებული სხეული. სკუმბრიასებრნი დაახლოებით 15 გვარს მოიცავს, გავრცელებულია ტროპიკულ და ზომიერი სარტყლების ზღვებში. საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროებთან გვხვდება თინუსი (Thunnus thynus), პელამიდა (Sarda sarda), სკუმბრია (Scomber scombrus). სკუმბრიასებრნის უმრავლესობა ძვირფასი სარეწაო თევზია. დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 431.
სკუმბრიები

სკუმბრიები (ლათ. Scomber) — თევზების გვარი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 60 სმ, ხოლო საშუალო სიგრძე 30 სმ აღწევს; სხეული თითისტარისებრი აქვთ. ქერცლი წვრილია. ზურგი მოლურჯო-მომწვანოა, მრავალრიცხოვანი შავი, სუსტად დახრილი ხაზებით. საცურაო ბუშტი არ აქვთ. სკუმბრიასებთა ოჯახი დაარქივებული 2012-01-10 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
სკურჩის სახელმწიფო ნაკრძალი

სკურჩის სახელმწიფო ნაკრძალი — მდებარეობს აფხაზეთში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ზღვის სანაპირო ვაკეზე სკურჩის დასახლებასა და სოფელ წყურგილს შორის. დაარსდა 1971 წელს. საერთო ფართობია 85 ჰა, ტყით დაფარული — 63,5 ჰა. აქ ხარობს რელიქტური მცენარეები: კოლხური ბზა, კოლხური ლეღვი, პარტვისის მუხა, ლაფანი, კოლხური ჯონჯოლი, შქერი, კოლხური სურო და სხვა. რამდენიმე ჰექტარზე ბამბუკი და ევკალიპტია გაშენებული. ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება კურდღელი, ფრინველებიდან — თოლია, შავი შაშვი, კოდალა და სხვა. ახრახაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 432.
ინდონეზიის მდინარეების სია

აქ წარმოდგენილია მდინარეების სია ინდონეზიაში. მდინარეები დაწყობილია დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით, ძირითად შენაკადებთან ერთად. აიუნგი სანჯი კაპუასი სეკაიამი მელავი პაიანი კერიუ ჯელაი-ბილა ლამანდაუ არუტი პემბუანგი სამპიტი (ინდონეზია) მენდაუაი კაჰაიანი ბარიტო მარტაპურა კაპუასი (ბარიტო) ნეგარა მაჰაკამი ტელენი (ინდონეზია) ბელაინი ლაუა (ინდონეზია) ბერაუ კელაი კაიანი ბაჰაუ სესაიაპი სემბაკუნგი ვერა (ინდონეზია) სიზა მდინარე დურიანი სადანე სილივანგი სიტარუმი ბიიტი ასემი მანუკი პემალი ბოდრი სერანგი სოლო ლუსი მადუინი ბრანტასი მას-რივერი პორონგი უიდასი სეტაილი ბალიუნგი მანდირი კასო ბუნი ლაკი კეინგანი სერაიუ პროგო ოპაკი ოიო სანენი უამა ტაბაი უარენაი ვაპოგა მამბერამო ტარიკუ ვან დაალენ ტარიტატუ სობგერი ვარუტა სონგატო სეპიკი უევა სერემუკი კამუნდანი ვირიაგარი მუტური მომატსი ლორენცი პულაუ (ეილანდენი) კამპანგი ვრინდშეპსი ვაილდემანი მაპი დიგული ბულაკა ბიენი კიმბე მაროუ (მერაუკე) ფლაი თედი პალუ ლარიანგი კარამა სადანგი მამასა იენებერანგი ვალანე კალაენა სამპარა ლასოლო ლალინდუ ბონგკა პოსო მარისა პაგუიამანი მანადო პანგკაიენე ასე პეუსენგენი ჯამბოაიე პეურეულაკი ტამიანგი ბოჰოროკი სილაუ ასაჰანი კუალუ ალაზი ბინგაი ბარუმუნი ბილა (ინდონეზია) როკანი როკან-კირი როკან-კანანი კუმუ სიაკი მანდაუ კამპარი კამპარ-კანანი ინდრაგირი ომბილინი სინამარი თუნგკაი ბატანგ ჰარი ტემბერი მერარგინი ბანიუასინი მუსი (ინდონეზია) კომერინგი ოგანი რავასი მესუჯი ტულანგბავანგი სეპუტიჰი სეკამპანგი ტეუნომი ვოილა ტრიპა კლუეტი სიმპანგ-კირი სიმპანგ-კანანი რენუნი ტორუ გადისი ჰეკდა პოლაპარე კადაზა კადუმბული მელოლო მოიო ნოელი ბესი მინა (ინდონეზია) ბენაინი რენდ მაკნეილი, ახალი საერთაშორისო ატლასი', 1993. GEOnet Names Server დაარქივებული 2020-04-10 საიტზე Wayback Machine.
კავკასიური აკაკი

კავკასიური აკაკი (ლათ. Celtis australis) — მცენარე კანაფისებრთა ოჯახისა. 7-22 მ სიმაღლის ფოთოლმცვენი მცენარეა. ტოტებზე მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ასიმეტრიულია, კვერცხისებრ მრგვალი, ბოლოში წაწვეტილი და დაკბილული. ფოთლის ზედა მხარე მქისე, მუქი მწვანეა, ქვემოდან შებუსვილი, ძართვებამოწეული. ყვავილები ორსქესიანიადა ფოთლების იღლიებშია განლაგებული. მოწითალო-ყვითელი შეფერილობის 1 სმ-მდე სიმსხოს კურკოვანი ნაყოფი, მოტკბო გემოს მქონე რბილოებით, საჭმელად ვარგისია. კავკასიური აკაკი გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ აზიასა და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში. საქართველოში ძირითადად გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში, ხრიოკ და მშრალ მეჩხერ ტყეებში. იგი ნელამზარდი მცენარეა და განსაკუთრებით გამოირჩევა იშვიათი გვალვაგამძლეობით. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. აკაკი სამხრეთული Celtis australis აკაკი სამხრეთული Celtis australis Celtis australis სუხიტაშვილი კ., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 170. შ.ხიდაშელი, ვ.პაპუნაშვილი, საქართველოს ტყის სამკურნალო მცენარეები, ბათუმი 1980, გვ.10 Die große Pflanzen- Enzyklopädie , Bd.2., gv. 247
კუროსთავი

კუროსთავი (ლათ. Tribulus terrestris) — ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ორლებნიანთა კლასის, ორყურასებრთა (ლათ. Zygophyllaseae) ოჯახიდან. მიწისზედა ბუსუსებიან მხოხავ ღეროებზე აქვს მოპირისპირედ 5-8 რიგად განლაგებული მუქი მწვანე ფოთლები და ფოთლების ღლიებში მოკლე ღეროზე მჯდომი წვრილი ყვითელი ყვავილები. ნაყოფი ორლებნიაბი ეკლოვანი კოლოფია. კუროსთავი ითვლება აბეზარ სარეველა მცენარედ. ამ თვისებამ განაპირობა წმინდა წერილში (მათე, 7,16) მისი უარყოფით კონტექსტში მოხსენიება. საქართველოს გარდა კუროსთავი გავრცელებულია აზიისა და აფრიკის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში, სამხრეთ ევროპასა და ავსტრალიაში. კუროსთავისაგან დამზადებულ პრეპარატებს იყენებენ მედიცინაში. მისი ეკალი შეიცავს ტანინს, გლიკოზიტებს, ეთერზეთებს და ა. შ. მას იყენებენ მატონიზირებელ საშუალებად. Daniel Reid, Handbuch der chinesischen Heilkräuter, München, 1998. ↑ კუროსთავი - ბოტანიკური ლექსიკონი
სკუმბრია

სკუმბრია, მაკრელი (ლათ. Scomber scombrus) — თევზი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 60 სმ აღწევს. წონა 1,6 კგ-მდე. აქვს თითისტარისებრი სხეული. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში: ბარენცისა და თეთრი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპიროდან კანარის კუნძულებამდე; გვხვდება აგრეთვე ბალტიის, ჩრდილოეთის, ხმელთაშუა, მარმარილოსა და შავ ზღვებში. ახლოს მდგომი სახეობებია: იაპონური სკუმბრია (ლათ. Scomber japonicus) და ავსტრალიური სკუმბრია (ლათ. Scomber australasicus). ძვირფასი სარეწაო თევზია. ზაფხულოში მცირე სიღრმეებზე ყრის 500 ათასამდე ქვირითს. მისგან ამზადებენ კონსერვებს. სკუმბრია – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია[მკვდარი ბმული] (რუსული) ↑ სკუმბრია - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
თეთრი სამყურა

თეთრი სამყურა (სინ. მხოხავი სამყურა ლათ. Trifolium repens) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი საძოვრის მცენარე. თეთრი (ზოგჯერ თეთრი — მკრთალადმოწითალო) თავაკა ყვავილებით. 5-20 სმ-მდე სიმაღლის მოგრძო (40 სმ-მდე) მხოხავი ღეროებით და მასზე განლაგებული ფართო ლანცეტური, სამ-სამ ფოთოლაკიანი ფოთლებით. ფართოდაა გავრცელებული საქართველოს დაბლობებსა და მთიანი ზოლის მინდვრებსა და ტყის პირებში. კარგი თაფლოვანი, ამასთან ყუათიანი მწვანე ბალახოვანი საკვებია საქონლისათვის. წითელ სამყურასთან შედარებით იწვევს საქონლის ნაკლებ შებერილობას. Brockhaus ABC der Landwirtschaft, Leipzig, Bd.2. გვ. 1506 ↑ თეთრი სამყურა - ბოტანიკური ლექსიკონი
წითელი სამყურა

წითელი სამყურა (ლათ. Trifolium pratense) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე 10-30 სმ-მდე სიმაღლისა, კვერცხისებრი, ან ელიპტური, ოდნავ წაგრძელებული შებუსული ღეროთი და სამყურა ფოთლებით. ყვავილები მუქი წითელი ფერისაა. წითელი სამყურა გავრცელებულია ევროპისა და დასავლეთ აზიის დაბლობებსა და მთიანი ზოლის საძოვრებზე. Herbert Weymar, Lernt Pflanzen kennen, Leipzig-Radebeul, 1972, გვ. 305 ↑ წითელი სამყურა - ბოტანიკური ლექსიკონი
ჭაღარა სამყურა

ჭაღარა სამყურა (ლათ. Trifolium canescens) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე 10-35 სმ სიმაღლისა. ფოთლები სამ-სამ ფოთოლაკიანია. თავაკები მსხვილია. კეწერული, მრავალყვავილიანი, კვერცხისებრი ფორმის. ყვავილები მკრთალი ყვითელია, 2 სმ სიგრძისა, იზრდება ტყის ზედა, სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე ზღვის დონიდან 2800 მეტრამდე. დარეჯან მცხვეთაძე, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული თაიგული, თბ. 2001 ↑ ჭაღარა სამყურა - ბოტანიკური ლექსიკონი
ტყის სამყურა

ტყის სამყურა (ლათ. Trifolium medium) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე დახრილი ღეროებით, მასზე განლაგებული სამყურა ელიპტური ფოთლებით და მეწამული ერთეული ყვავილებით. იზრდება მშრალ ტყეებსა და მდელოებზე, ევროპას, წინა აზიასა და დასავლეთ ციმბირში. Herbert Weymar, Lernt Pflanzen kennen, Leipzig-Radebeul, 1972, გვ.302 ↑ ტყის სამყურა - ბოტანიკური ლექსიკონი
პელამიდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

პელამიდა შეიძლება იყოს: პელამიდა – ქვეწარმავალი ზღვისგველისებრთა ოჯახისა პელამიდა – თევზი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა
ლამაზა

ლამაზა (ლათ. Silene) — ერთი ან ორწლიანი ბალახოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა (ლათ. Caryophyllaceae) ოჯახიდან, ღერო სწორმდგომი, 20-70 სმ სიმაღლისა, 1-4 სმ სიგრძის დართო ან მომრგვალო-ლანცეტა ფოთლებით. ყვავილედი ცილინდრულია, მრავალყვავილოვანი, იისფერ-მეწამული ფერის. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყელში, ტყის პირებსა და მდელოებზე. დარეჯან მცხვეთაძე, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული თაიგული, თბ. 2001 ლამაზა - ბოტანიკური ლექსიკონი
ასისთავა

ასისთავა (ლათ. Centaureum minus; სინონიმები: Centaureum erythraea, Erytrhraea centaureum) — ერთ- ან ორწლიანი ბალახეული მცენარე, 10-40 სმ სიმაღლის ოთხწახნაგოვანი სწორმდგომი ღეროთი. ღეროს ძირში განწყობილი ფოთლები წაგრძელებულ-უკუკვერცხისებრი და თავბლაგვია, ღეროზე ერთიმეორის პირდაპირ განწყობილი ფოთლები კი ლანცეტა და ბლაგვწვეტიანია. თანაყვავილედი ქოლგისებრი საგველაა. ყვავილები ვარდისფერ-წითელია. ასისთავა ყვავილობს ივნის-სექტემბერში და გრძელდება 5 დღეს. გავრცელებულია ტყისპირა ველებსა და მდელოებზე მთის შუა სარტყელამდე. ასისთავა შეიცავს 1%-მდე ალკოლოიდებს, 0,3% -მდე გლიკოზიდებს და ასკორბინის მჟავას. ხალხურ მედიცინაში იყენებდნენ მადის მომგბრელ, საჭმლის მომნელებელ, მატონიზირებელ საშუალებად. შ. ხიდაშელი, ვ. პაპუნიძე, საქართველოს ტყის სამკურნალო მცენარეები, ბათუმი, 1980, გვ. 10 ↑ ასისთავი- ბოტანიკური ლექსიკონი
მთის ბარისპირა

მთის ბარისპირა (Stachys grandiflora; სინ. დიდყვავილა ბარისპირა Stachys macrantha) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სწორმდგომი, 25 —70 სმ-მდე სიმაღლისა. ფესვთანური ფოთლები კვერცხისებრია ან სამკუთხა გულისებრი. ყვავილები ორტუჩაა, დიდი ზომის 3-3,5 სმ-მდე სიგრძის, მეწამული. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყელებში 3000 მ-მდე ზღვის დონიდან, მდელოებს, ტყის პირებსა და მაღალბალახეულში. გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, კავკასიასა და ჩრდილო-დასავლეთ ირანში. დ. მცხვეთაძე ბორჯომ-ხარაგოულის ეროვნული პარკის თაიგული, თბ. 2001 Die große Pflanzen-Ezyklopädie, Bd. 2., გვ. 1002 ↑ მთის ბარისპირა - ბოტანიკური ლექსიკონი
პელამიდა (თევზი)

პელამიდა (ლათ. Sarda sarda) — თევზი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა. გვხვდება ევროპის, აფრიკისა და ამერიკის სანაპირო წყლებში. მისი სხეულის სიგრძე 75 სმ, ხოლო წონა 5-6 კგ აღწევს. მტაცებელია. იკვებება თევზებით. ძირითადად გავრცელებულია ხმელთაშუა და შავ ზღვებში; მათი რაოდენობა შავ ზღვაში მუდმივი არ არის. ზაფხულობით შემოდის შავ ზღვაში ქვირითის დასაყრელად და გამოსაკვებად. დიდი სარეწაო მნიშვნელობისაა. იჭერენ ესპანეთის, თურქეთის, ტაიტის, ჩილესა და პერუს სანაპიროებთან. მნიშვნელოვანი რაოდენობითაა ქალაქებს ბათუმთან და ტრაბზონთან. იყენებენ შებოლილს, დაკონსერვებულს. Sarda sarda (ინგლისური) Sarda sarda დაარქივებული 2013-01-17 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) ↑ პელამიდა - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი