laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალავერდის სამონასტრო კომპლექსი

ალავერდის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ნასოფლარ ალავერდში მდებარე კომპლექსი შედგება მინაშენიანი ეკლესიისა და კოშკისაგან. დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია ერთ ღერძზე განლაგებული ორი არქიტრავული სარკმელი. ინტერიერში ქვედა სარკმელს თავზე რელიეფური თავსართი აქვს, რომელიც ბოლოში კუთხეებს ქმნის. გრძივ კედლებზე წყვილი პილასტრია შემორჩენილი, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი ორსაფეხურიანი პილასტრია. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან მოკლე და ვიწრო მინაშენი ჰქონდა. მისგან მხოლოდ აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლებია შემორჩენილი. მათი სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 206-207
ზოდეხის ნაეკლესიარი

ზოდეხის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 60-70 სმ-ს აღწევს; ძეგლი ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველში სარკმლის კვალი ჩანს. ჩრდილოეთით მცირე ზომის ნიშაა. შესასვლელი ღიობის კვალი დასავლეთით იკითხება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 83
ქურთის კვირაცხოვლის ეკლესია

ქურთის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში. ხრიკულთუბანის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით შემორჩენილია მკვეთრად ნალისებრი ფორმის აბსიდის სამხრეთი ნაწილი, რომელსაც მძლავრი, ორსაფეხურიანი მხარი გააჩნია. ჩრდილოეთი კედელი ნაწილობრივ ჩამონგრეულია, საძირკველიც კი არ იკითხება. ეკლესიის გრძივ კედლებზე გადადის შირიმის ქვის კედლის თაღები. თაღები პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. დასავლეთის ფართე შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიას გარშემოსავლელი ჰქონდა, რომელიც ამაჟამად დაზიანებულია. ჩანს მხოლოდ მისი საძირკველი. ეკლესიის ტერიტორიაზე ვიპოვეთ თიხის მოწითალო ფილა, რომელზედაც წმინდანების ფიგურებია გამოსახული. ფილა რამდენიმე ნაწილადაა გატეხილი. იგი გადაეცა მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 184
კორინთის კვირაცხოვლის ეკლესია

კორინთის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. მდ. ალეურას ხეობაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით კოლოფა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით სწორკუთხა - გარეთ თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით ერთი წყვილი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო მეტია. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია მოთავსებული. შესასვლელთან კარიბჭის კედლებია შემორჩენილი, ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ნაგებობის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებული, სარკმლების ღიობები დაზიანებულია, ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 102-103
ზოდეხის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზოდეხის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზულ ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თანადროული მინაშენები აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია, საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება. იმის გამო, რომ ეკლესია დაკეტილია, მისი შიდა აღწერა და აზომვა არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 84
ნაგომევის ეკლესიის ნანგრევი

ნაგომევის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. ნანგრევი დათარიღებულია გვიანი შუა საუკუნეებით. სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 4 კმ-ზე, ტრიალ მინდორში დგას დარბაზული ეკლესია. ძეგლი შორიდანაც კარგად მოჩანს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. ეკლესია გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა მოხაზულობისაა, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. აღმოსავლეთ კედელზე შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. შესასვლელის კვალი დასავლეთ კედელში იკითხება. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, ინტერიერი ამოვსებულია მიწითა და ქვით. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონში გამოსახულია წყობაში ჩაძირული ჯვარი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 149-150
უკანაუბნის ზურგიანი კოშკი

უკანაუბნის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანუბანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. კოშკი ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ძეგლი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. აქედან პირველი სართული ამოვსებულია მიწით, ხოლო მესამე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ კედელში ჩანს სარკმლის კვალი. კოშკის ზურგი ჩრდილოეთისკენ არის მიმართული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 166
კორინთის კოშკი

კორინთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი, სტრატეგიული თვალსაზრისით, ძალზე მარჯვე ადგილას, მდ. ქსნის მარცხენა ნაპირას, კონცხზე დგას. აქედან კარგად მოჩანს ხეობის დიდი ნაწილი. ძეგლი ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. პირველი სართული თითქმის მთლიანად მიწით არის ამოვსებული. ჩანს მხოლოდ მეორე და მესამე სართული და სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. მარჯვენა ნიშაში გაჭრილია სათოფურები. ამავე სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში არქიტრავული შესასვლელებია. დასავლეთ კედელში კიდევ ორი სარკმლის კვალია. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში შეწყვილებული ნიშებია. აღმოსავლეთ კედელზე შემორჩენილია კუთხის პილასტრი. კოშკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კოშკი სერიოზულად არის დაზიანებული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 103-104
ზემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო გრუში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე წმ. გიორგის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი საფეხურებიანი სარკმელი. სამხრეთი სარკმლის გვერდით მცირე ზომის ნიშაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიში სამალავს წარმოადგენს. აბსიდის ცენტრში და ჩრდილოეთ მხარეს ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ხის კანკელის ფრაგმენტი. საკურთხეველი დარბაზის იატაკთან შედარებით ერთი საფეხურით მაღალია. ეკლესიის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების კაპიტელებს ებჯინება, ხოლო გვერდით საფეხურებზე კედლის თაღები გადადის. დასავლეთი თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ოთხივე კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთით სამი, სამხრეთით ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლით. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი - გარეთ არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის მცირე ფრაგმენტი. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე ჩასმულია ქვის ფილა - ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ნაგებობა დაზიანებულია, კამარა მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია. კედლები და სარკმელთა ღიობები დაბზარულია, ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 84-85
ახალგორის ეკლესია

ახალგორის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო  ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს სასაფლაოზე, რომელიც სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ქართული აგურითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხეველი. აქვე დგას დიდი ზომის ტრაპეზის ქვა.  ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. კამარა ცილინდრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 18
უკანაუბანი ზურგიანი კოშკი (ნასოფლარი)

უკანაუბანი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხრაზმის მარცხენა ნაპირას მდებარე სათვალთვალო კოშკი ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები; ზურგი ჩრდილოეთიდანაა, ხოლო სამხრეთი, სწორი მხარი მდინარეს გადაჰყურებს. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სარკმლები და სათოფურები არ ჩანს. კოშკი ძალზე მიუდგომელია. ძეგლთან მისასვლელი რთული გზა, ჩრდილოეთიდანაა. კოშკის აზომვა არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 167
ქურთის ლაშარობის ეკლესია

ქურთის ლაშარობის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში სოფლის მიდამოებში, ნასოფლარ მეტეხში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფიქალითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია იმპოსტი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. ნაგებობას ჩამოქცეული აქვს გადახურვა. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა, რომლისგანაც შემორჩენილია დასავლეთი და სამხრეთი კედლის ფრაგმენტები. დასავლეთით მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიას გვიანდელი გადაკეთების კვალი ეტყობა. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 186
ელოიანის ეკლესია

ელოიანის ეკლესია — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანში. ოხირიდან დასავლეთით 1-1,5 კმ. მთის წვერზე, გულარაანთ უბნის თავზე დგას მცირე დარბაზული ეკლესია გალავნით. ეკლესია და გალავანი ძალიან დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. გამოყენებულია კირის დუღაბი. ჩრდილოეთიდან ეკლესიას და გალავანს მინაშენი ჰქონია. შეინიშნება საძირკვლის კვალი. სწორკუთხა საკურთხეველში ერთი ოთხსაფეხურიანი სარკმელია, ტრაპეზის ქვა ერთი მეტრის სიმაღლეზე სარკმლის ძირში პირდაპირ კედელშია ჩასმული. კედლებში პატარა ნიშებია ამოღებული. ეკლესიის კარი დასავლეთ კედელშია დატანებული. გადახურვა ორქანობიანია. არსებობს მისი ჩანგრევის საშიშროება. ეკლესიაში ჩასმულია ორი ქვევრი. გალვანში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 70. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
გუდითის კლდეში ნაკვეთი ღვთისმშობლის მონასტერი

გუდითის კლდეში ნაკვეთი ღვთისმშობლის მონასტერი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდითაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლიდან აღმოსავლეთით ტყიან ადგილას არის კლდეში ნაკვეთი მონასტერი. გამოქვაბული 50 მ სიგრძისაა და 10-15 მ სიმაღლის. სამონასტრო კომპლექსი თითქმის დანგრეულია. გადარჩენილია მხოლოდ მის სამხრეთ ნაწილში მოქცეული ეკლესიის ნანგრევი - საკურთხეველი და კედლის რამდენიმე ფრაგმენტი. კედლები ამოშენებულია რიყის, ფლეთილი, შირიმისა და სხვადასხვა ფერის ტუფის ქვით. ეკლესიის სამხრეთ კედელში გამოჭრილია სამი თაღოვანი ნიშა და ამდენივე წრიული ღრმული, ალბათ დარბაზის აკუსტიკისათვის. ეკლესიის საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის რკალს შემოუყვება ხარისხი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 39-40
კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია (შუა საუკუნეები)

კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ღრმა აბსიდით. მისი სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშაა დატანებული. აქვე დგას ტრაპეზის ქვა. გრძივ კედლებს ორ არათანაბარ მონაკვეთად ყოფს ერთი წყვილი პილასტრი. ინტერიერის გადახურვა კამაროვანია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. განათება ხდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ეკლესიის ერთადერთ დეკორატიულ მორთულობას წარმოადგენს აღმოსავლეთ სარკმლის თავზე ჩასმული ფილა ჯვრის გამოსახულებით. ორფერდა სახურავის საბურავად გამოყენებულია ყავარი. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 55
ალავერდის ზურგიანი კოშკი

ალავერდის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ზურგიანი კოშკი ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ზურგი ჩრდილოეთისკენ არის მიმართული. შემორჩენილია კოშკის ქვედა სართული. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. ამავე კედლის ყველა სართულში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. მესამე სართულის სარკმლის სათაური შირიმის ქვაშია გათლილი. მასზე რელიეფი შეიმჩნევა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 207
ლარგვისის ციხე

ლარგვისის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლარგვისში. აგებულია 1721-1741 წლებში. ლარგვისის ციხე მაღალი მთის ფერდობზეა აგებული. იგი ძირითადად ორი ეზოსგან შედგება, რომელთაგან პირველი, სამხრეთით მდებარე, თითქმის ოთხჯერ აღემატება მეორეს. აქვეა ჭიშკრიანი კოშკი, ეკლესია და საცხოვრებელი სახლების ნანგრევები; ციტადელი უფრო მაღლაა. ციხეს ორი შესასვლელი ჰქონია. სამხრეთ-აღმოსავლეთით და დასავლეთით, ამათგან ერთი მთავარია, მეორე - დამხმარე. ციხე გეგმით უწესო მრავალგვერდაა, რაც მთის რელიეფითა გამოწვეული, კედლები სხვადასხვა სიმაღლისაა. გალავნის კუთხეებს კოშკები ამაგრებდა, ხოლო თვით კედლებს - ბურჯები. კოშკებიდან ყველაზე დიდი და საინტერესო - გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მდებარეობს. სიმაღლისა და სიდიდის მხრივ მას მოსდევს სამხრეთ-აღმოსავლეთი კოშკი; ჩრდილო-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის კოშკები თუ შედარებით მცირე ზომისაა. ჭიშკრიან კოშკს კვადრატული გეგმა აქვს. მის ქვედა სართულში კამაროვანი გასასვლელია. ზედა სართულში დახურული სათავსი ყოფილა კედლებში დატანებული სათოფურებით. ციხის ამ მთავარი შესასვლელის დაცვას ემსახურებოდა იქვე, გალავნის გარეთ მდგარი კოშკი. მდინარეთა შეერთების ადგილზე აგებული ეს უკანასკნელი კოშკი, ალბათ, საგუშაგოს ფუნქციას ასრულებდა. ციხის სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კოშკებიდან მხოლოდ პირველის კვალი ჩანს, ხოლო მეორე ორი-სამი მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ორივე კოშკი ნახევარწრედაა, გალავანზეა მიდგმული და მცირე ზომისაა. ციხის დასავლეთი კედელი სხვებზე გაცილებით მაღალი და განიერია. ქვედა იარუსი ყრუა. საბრძოლო ბილიკს სათოფურებიანი თხელი კედელი გასდევს. ციხის ყველაზე რთულ ნაგებობას ციტადელის კოშკი წარმოადგენს. მისგან მხოლოდ სამი სართულია შემორჩენილი. ეზოდან ოთხი მეტრის სიმაღლეზე შესასვლელია. გარედან კოშკი კვადრატულია, შიგნით კი, გეგმაში ტოლმკლავა ჯვარი იქმნება. კუთხეებში სხვადასხვა სადგომია. ერთ-ერთი მათგანში კიბის უჯრედია მოთავსებული. სამხრეთ-დასავლეთი კუთხის მეორე სართულის ოთახს ქვის მასალის გვირგვინული გადახურვა აქვს. კოშკი უხვადაა აღჭურვილი სარკმლებით, სათოფურებით, ბუხრებითა და ნიშებით. იგი კარგად დაგეგმარებულ კოშკური სახლის იშვიათ ნიმუშს წარმოადგენს. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 104-109
ნახიდის ნათლისმცემლის ეკლესია

ნახიდის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. ეკლესია აგებულია გარდამავალ ხანაში. კუდუხაანთ უბანში მდებარე ნაგებობამ ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. დარბაზული ტიპის ეკლესიას სამივე მხრიდან გარშემოსავლელი აქვს. მისი აბსიდის მხოლოდ სამხრეთი ნაწილია შემორჩენილი. აქ კუთხის პილასტრები ორსაფეხურიანია. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილ ღიობს გავყავართ გარშემოსავლელში, რომელიც ასიმეტრიული ფორმის აბსიდითაა დასრულებული. ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი; სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აქვეა მცირე ზომის ბუნის ქვა. ჩრდილოეთით შეისრულთაღიანი ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი გადაყვანილია სოლისებრი ქვებით და ეყრდნობა თაროს ფორმის კაპიტელებს. ჩრდილოეთი და დასავლეთი დერეფნები ერთმანეთს უკავშირდება თაღოვანი გასასვლელებით; თაღები ნალისებრია. გარშემოსავლელის დასავლეთი კედელი დაყოფილია მასიური პილასტრებით. მათზე კედლის თაღები გადადის. მალებში მოწყობილია ნიშები. გადახურვა კამაროვანია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია არქიტრავული კარი _ ასეთივე კარით უკავშირდებიან ერთმანეთს სამხრეთი და დასავლეთი გარშემოსავლელები. ეკლესია მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. მარკანტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი და თლილი ქვა. ძეგლის ირგვლივ უამრავი ნაგებობის ნაშთია, რომელთა სახეობის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 150-151
უკანაუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

უკანაუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხრაზმის მარჯვენა ნაპირას მდებარე მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, არქიტრავული სარკმელი. კონქზე გადასვლა ხდება მარტივპროფილიანი ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღის მარცხენა ნაწილი კრონშტეინებს ეყრდნობა, მარჯვენა კი კედლის წყობაში იძირება.ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. თაღი შირიმის ქვისაა. დასავლეთ სარკმელი არქიტრავულია. ასეთივეა სამხრეთის შესასვლელიც, რომელსაც ნაოთხალები აქვს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითა ანაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ლავგარდანი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. სამხრეთიდან მინაშენის კვალი იკითხება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 167-168
თინიკაანის ეკლესია ერთაბრძანებულობა

თინიკაანის ეკლესია ერთაბრძანებულობა — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სასაფლაოზე დგას ეკლესია, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვა. ფასადების წყობაში ჰორიზონტალურად ჩაყოლებულია ფიქალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომლის ცენტრში გაჭრილია ფართო სარკმელი. ეკლესიის კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი, აქედან ყველაზე მაღალი დასავლეთის კედელია. ჩრდილოეთ კედელში ჩანს სარკმლის ქვედა ნაწილი. აღმოსავლეთით ადგილობრივი მოსახლის ვასო პავლიაშვილის მიერ აგებული მცირე სათავსია, რომელშიც ინახება "ლომისას" სახელობის ტოლმკლავა ჯვარი _ მოპირკეთებული ვერცხლის ფირფიტებით. ცენტრში დისკია, ყვავილის გამოსახულებით, შუაგულში კი ჩასმულია სერდოლიტი. ჯვარი დამაგრებულია ვერცხლის ბურთულაზე, რომელზეც მხედრული წარწერაა ამოკაწრული: "თბაფის, კა, მევნი ქყლ: ლომისა მთავარ; მოწამე, წმინდა გიორგი, ჩავლელ, ხორასნს, წვლებით, მოველ, მოგებით გუკლეთებივარ, პავლეთ, შვლებთ, თავსი, საქონლი და მ." აქვეა შენახული ჭედური ხელოვნებით შესრულებული დიდი ზომის ვერცხლის ხატი, რომელზეც გამოსახულია წმინდა გიორგი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 85-86
ელოიანის ვაშლოვანის ლომისის ნიში

ელოიანის ვაშლოვანის ლომისის ნიში — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანში. აგებულია XIX-XX საუკუნეებში. ძველი ეკლესიის ადგილას მოსახლეობამ მოაწყო რიყის ქვით ნაგები სალოცავი ნიში, რომელიც შემდეგ კი შეულესავთ. ტერიტორიაზე ყრია ეკლესიის ქვები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 70. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
დოლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

დოლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში, „ახშადურას“ უბანში, „დოლიანის ნასოფლარზე“, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვით და კირის ხსნარით და განეკუთვნება მცირე ზომის ცალნავიან დარბაზულ ეკლესიათა რიგს. გეგმაში სწორკუთხაა და ოდნავ კოლოფისებრი ფორმის საკურთხეველი აქვს. საკურთხევლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში ნიშაა. თითო ნიშაა აგრეთვე დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშიც. საკურთხეველი დარბაზისგან აბსიდის მხრებით იყოფა. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ამავე კედელზე შემორჩა კარის ზედა სარკმელი. ძეგლის ტექნიკური მდგომარეობა არასახარბიელოა. მთლიანად ჩამოქცეულია კამარა, სატრიუმფო თაღი და საკურთხევლის კონქი; ნაწილობრივ ჩამონგრეულია აღმოსავლეთი კედელი; დანარჩენი სამი კედელი მხოლოდ 1,5-დან 3 მეტრამდეა შემორჩენილი.  ეკლესიაში და მის გარშემო ჩამოვარდნილია კედლის ფრაგმენტები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 19. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ნახიდის კვირაცხოვლის ეკლესია

ნახიდის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. ეკლესია აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთითი 1 კმ-ზე. ეკლესია სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ძირში არქიტრავული ნიშაა მოთავსებული. ასეთივე ნიშებია სამხრეთ კედელშიც. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დეფორმირებულია, გაჩენილია ბზარები, არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავანი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 151
უკანაუბნის ეკლესიის ნანგრევი

უკანაუბნის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდინარე ცხრაზმის მარჯვენანაპირას არსებულიეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი დადასავლეთი კედლების მცირე ფრაგმენტები. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილიანიშა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდიზომის ფლეთილიქვა. ეკლესიის დანარჩენი კედლები მიწის პირზე არ იკითხება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 168
ჩიგოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩიგოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნანგრევებად ქცეული მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია რიყის, ფლეთილი და შირიმის ქვით იყო ნაგები. ნახევარწრიულ საკურთხეველში, მორღვეული სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშაა მოთავსებული. სამხრეთ კედელში შესასვლელი კარის მარცხენა წირთხლია შემორჩენილი. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 207. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
თინიკაანის ღვთისმშობლის ნიში

თინიკაანის ღვთისმშობლის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია XX საუკუნეში. სოფლის სასაფლაოზე, ძველი ეკლესიის ადგილას, ადგილობრივ მოსახლეობას დაუდგამს ნიში, რომლის წყობაში ეკლესიის სამშენებლო მასალად შირიმია გამოყენებული. ნანგრევებს შორის მხოლოდ საძირკვლის მცირე ფრაგმენტები განირჩევა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 86