laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ივანე კოტლიარევსკი

ივანე კოტლიარევსკი — ივანე პეტრეს ძე, უკრაინელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა 90-იან წლებში. მის ბურლესკურ-ტრავესტულ პოემაში „ენეიდა“ რეალისტურად არის ასახული უკრაინული საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ცხოვრება. ავტორია პიესებისა „პოლტაველი ნატალკა“ და „ჯადოქარი ჯარისკაცი“. კოტლიარევსკიმ დიდი ამაგი დასდო ახალ უკრაინულ ლიტერატურასა და ახალი სალიტ. ენის განვითარებას. კოტლიარევსკის პიესები XIX საუკუნის I ნახევარში ქართველი საზოგადოების წინაშე წარმოადგინეს უკრაინულმა დასებმა. საქართველოს პრესაში გამოქვეყნებულ წერილებში მაღალი შეფასება მისცეს კოტლიარევსკის ხელოვნებას. ბაქანიძე ო., უკრაინული თეატრი თბილისში, თბ., 1967.
მონოდია

მონოდია — ( ბერძ. monōdia < mono – ერთი და ōdós – მომღერალი), ძველ საბერძნეთში — ერთი მომღერლის სიმღერა ავლოსის, კითარის ან ლირის თანხლებით. XVI საუკუნის იტალიაში მონოდია ერქვა ჰომოფონური თანხლებით შესრულებულ სოლო სიმღერის სტილს, რომელიც შემდგომ საფუძვლად დაედო მრავალ ახალ ფორმასა და ჟანრს (არია, რეჩიტატივი, ოპერა, კანტატა და სხვა). ფართო გაგებით, მონოდია ეწოდებოდა უნისონში ან ოქტავაში შესრულებულ ყოველგვარ ერთხმიან სიმღერას (სოლო, საანსამბლო, საგუნდო), ხმისთვის (საკრავთა თანხლებით) დაწერილი ნაწარმოების ვოკალურ პარტიას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 98.
პეტრე კოტლიარევსკი

პეტრე სტეფანეს ძე კოტლიარევსკი (დ. 23 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1782, სოფ. ოლხოვატკა, ხარკოვის გუბერნია — გ. 2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 21 ოქტომბერი], 1852, ფეოდოსიის ახლოს) — რუსი ინფანტერიის გენერალი (1826). დაიბადა მღვდლის ოჯახში. 1799 წელს, მან მიიღო ოფიცრობა. დაწინაურდა რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813) დროს, გამოირჩეოდა დიდი სიმამაცით და გაბედულობით. 1810 წელს, მცირე რაზმით ხელში ჩაიგდო ციხესიმაგრე მიგრი, გაუძლო ალყას, ხოლო შემდეგ დაამარცხა ირანული ჯარები მდინარე არაქსთან. 1812 წლის 19-20 ოქტომბერს, დაამარცხა აბას-მირზას ჭარბი ძალები ასლანდუზთან, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს, 2-ათასიანი რაზმით შტურმით აიღო ლენქორანი, რამაც გადაწყვიტა ომის ბედი. მძიმედ დაიჭირა და სამსახურიდან გადადგა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 700-701.
იზერლონი

იზერლონი (გერმ. Iserlohn) — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. ლითონდამუშავების მნიშვნელოვანი ცენტრი (მავთული, ზამბარა, ნემსი, ბრინჯაოს ნაკეთობანი), არმატურის, სანათი აპარატურის, ელექტროძრავის წარმოება. პირველად იხსენიება 1050 წელს. ქალაქია 1278 წლიდან. 2016 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 93,197 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 96. ↑ 1.0 1.1 https://www.iserlohn.de/rathaus-politik/politik/buergermeister/ ↑ Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2022 — DESTATIS, 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q122987347"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739"></a>
მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი

მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი — რელეური ტიპის საკომუნიკაციო მოწყობილობა, რომელსაც უმთავრესად საქალაქო, სასოფლო და საქალაქთაშორისო კოორდინატული ტიპის ავტომატური ტელეფონისა და ტელეგრაფის სადგურებში იყენებენ. ამ მოწყობილობას მრავალჯერადს იმიტომ უწოდებენ, რომ მისი მეშვეობით ერთდროულად არის შესაძლებელი რამდენიმე (20-მდე) კავშირის დამყარება, ხოლო კოორდინატულს იმის გამო, რომ ყოველი შეერთების ადგილს განსაზღვრავს მოძრავი (ვერტიკალური და ჰორიზონტალური) ტალღების გადაკვეთის წერტილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 166.
კარია

კარია (ძვ. ბერძნ. Καρία) — ძველი ქვეყანა მცირე აზიის (ახლანდელი თურქეთი) სამხრეთ-დასავლეთში, ლიკიასა და ლიდიას შორის, ძვ. წ. I ათასწლეულში. მთავარი ქალაქი — ჰალიკარნასი. კარიის ტერიტორია, დასახლებული იყო ძვ. წ. II ათასწლეულიდან. კარიელების გარდა აქ ცხოვრობდენ იონიელები და დორიელები. ძვ. წ. V-IV სს-ში, კარიას ჰყავდა ადგილობრივი მმართველები, რომლებიც ემორჩილებოდნენ აქემენიდებს. ძვ. წ. 129 წლიდან შედიოდა რომის პროვინცია აზიაში. უკანასკნელ წლებში წარმატებით გაიშიფრა კარიული წარწერები, რომელთა ენას სპეციალისტები აკუთვნებდნენ ინდოევროპული ენების ხეთურ-ლუვიურ ჯგუფს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 404.
ასქანაზ მრავიანი

ასქანაზ არტემის ძე მრავიანი (დ. 21 დეკემბერი, 1885, ელიზავეტპოლი (ახლანდელ განჯაში) — გ. 23 ოქტომბერი, 1929, ერევანი) — სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. კომპარტიის წევრი 1905 წლიდან. დაამთავრა პეტერბურგის ფსიქონევროლოგიის ინსტიტუტის პედაგოგიური ფაკულტეტი (1915 წელი). პარტნიორულ მუშაობას ეწეოდა ერევანში, თბილისში, ბაქოსა და პეტერბურგში. 1915-1917 წლებში იყო გაზეთ „პაიქარის“ („ბრძოლა“) რედაქტორი. 1917 წელს გაზეთ „ბანვორი კრივის“ („მუშის ბრძოლა“) რედაქტორი. რსდმპ თბილისის კომიტეტისა და კავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წელს კავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივანი და გაზეთი „კავკასიული სიმართლის“ რედაქტორი. 1920-1922 წლებში სომხური რევკომის წევრი, შემდეგ სომხეთის სსრ საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი. 1923 წლიდან სომხეთის სსრ განათლების სახკომი, შემდეგ სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, ერთდროულად „სოვეტაკან ჰაიასტანის“ („საბჭოთა სომხეთის“) რედაქტორი. სსრკ ცაკ-ის წევრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 166. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Armenian Soviet Encyclopedia, vol. 8 — ტ. 8. — გვ. 59–60. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737635"></a>
რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე

რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე — რუსეთის ფედერაციის მთავრობის მეთაური. იგი ინიშნება პრეზიდენტის მიერ და უნდა დაამტკიცოს რუსეთის სახელმწიფო დუმა. მთავრობის თავმჯდომარე ვალდებულია წელიწადში ერთხელ წარდგეს დუმის წინაშე. რუსეთის პოლიტიკური სისტემა ჰგავს საფრანგეთის სისტემას, პრეზიდენტის მიერ წარდგენილ მთავრობის მეთაურობის კანდიდატს მხარს უნდა უჭერდეს სახელმწიფო დუმის უმრავლესობა. 1998 წელს დუმამ, რომელიც ძირითადად შედგებოდა პრეზიდენტისადმი ოპოზიციურად განწყობილი დეპუტატებისგან, ორჯერ უარი თქვა ვიქტორ ჩერნომირდინის მთავრობის თავმჯდომარედ დანიშვნაზე, რის შემდეგად პრეზიდენტმა პარლამენტს შეთავაზე დეპუტატთა უმრავლესობისთვის უფრო მისაღები ხედვების მქონე ევგენი პრიმაკოვი. რუსეთის მთავრობის თავმჯდომარის თანამდებობა ამჟამად უჭირავს მიხეილ მიშუსტინს. ↑ რუსეთის პრემიერ–მინისტრი მიხეილ მიშუსტინი გახდა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-18. ციტირების თარიღი: 2021-02-15.
თარაქემა

თარაქემა (აზერ. Tarakema) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. თარაქემა GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
მრეწველობის ნაციონალიზაცია

მრეწველობის ნაციონალიზაცია — სამრეწველო საწარმოთა და დაწესებულებათა გადასვლა კერძო საკუთრებიდან სახელმწიფო საკუთრებაზე. ნაციონალიზაციას, იმის მიხედვით თუ ვის მიერ, რომელი კლასის სასარგებლოდ და რომელ ისტორიულ ეპოქაში ხორციელდება, სხვადასხვა ეკონომიკური და პოლიტიკური შინაარსი აქვს. მაგალითად, ბურჟუაზიული მრეწველობის ნაციონალიზაცია, ცალკეულ კაპიტალისტთა კერძო საკუთრებაში მყოფი გარკვეული რაოდენობის საწარმოთა კაპიტალის სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლაა, იგი თვით კაპიტალისტთა კლასის სასარგებლოდ ხორციელდება. საწარმოო ძალებისა და წარმოებითი ურთიერთობის კაპიტალის ხასიათი უცვლელი რჩება. სოციალური ნაციონალიზაცია კი მოასწავებს კერძო კაპიტალისტთა საკუთრებაში მყოფი წარმოების საშუალებების, მშრომელი ხალხის ინტერესების დამცველი, სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლას. ასეთი ღონისძიებების გატარებით კაპიტალისტებს ხელიდან ეცლებათ, მათი ბატონობის ეკონომიკური საფუძველი და ნაციონალიზებული საწარმოები მთელი მშრომელი ხალხის საერთო კუთვნილებად იქცევა. სოციალური ნაციონალიზაციის აუცილებელი წანამძღვარია მშრომელი ხალხის მიერ პოლიტიკური ძალაუფლების ხელში აღება, ესეიგი პროლეტარიატის დიქტატურის დამყარება. მრეწველობის ნაციონალიზაცია ხორციელდება ორი ძირითადი გზით: მრეწველობის ნაციონალიზაციის კონფისკაციის გზა – კერძო საკუთრების ძალდატანებით გადაქცევა სახელმწიფო საკუთრებად ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე. მრეწველობის ნაციონალიზაციის რიკვიზიციის გზა – კერძო საკუთრების სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლა, როდესაც მის კერძო მესაკუთრეს ამ საკუთრების ღირებულება ან მისი ნაწილი აუნაზღაურდება. მრეწველობის ცალკეულ საწარმოთა და დარგთა ბურჟუაზიული ნაციონალიზაცია, როგორც წესი, ხშირად თვით მათი, კერძო მესაკუთრეთა, ნება-სურვილის შესაბამისად, რეკვიზიციის მეთოდით ხორციელდება. ასეთი ნაციონალიზაციით სახელმწიფო ხელს უწყობს მათ ადრინდელ მესაკუთრეებს თავიანთი კაპიტალი ნაკლებ მომგებიანი დარგებიდან მომგებიანს გადააბანდონ. სსრკ-ში მრეწველობის ნაციონალიზაცია კონფისკაციის მეთოდით განხორციელდა. აქ ნაციონალიზაციის პირველ ეტაპზე (1917 წლის ნოემბრიდან — 1918 წილს თებერვლამდე) კაპიტალისტებს აუნაზღაურებლად ჩამოერთვათ და სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა 836 სამრეწველო საწარმო. მეორე ეტაპზე (1918 წლის მარტიდან აპრილამდე) სახელმწიფო საკუთრებად გადაიქცა კაპიტალისტთა 1222 საწარმო. ხოლო ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა ნაციონალიზააციის მესამე ეტაპზე 1918—1919 წლებში. მრეწველობის სოციალური ნაციონალიზაცია გარკვეულ კონკრეტულ სოციალისტურ პირობებში არ გამორიცხავს რეკვიზიციის მეთოდის გამოყენების შემთვევებსაც. ნაციონალიზაციის ასეთ მეთოდს იყენებდნენ ევროპის და აზიის ქვეყნებში სოციალური რევოლუციის მიმდინარეობის დროს. მრეწველობის სოციალურმა ნაციონალიზაციამ, როგორც სსრკ-ში, ისე სოციალურ სამყაროს სხვა ქვეყნებში უდიდესი როლი შეასრულა ექსპლუატატორთა კლასების ლიკვიდაციისა და სოციალური ეკონომიკის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შექმნაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 172.
ნოდარ ბიბილაშვილი

ნოდარ შალვას ძე ბიბილაშვილი (დ. 2 დეკემბერი, 1930 — გ. 2 ნოემბერი, 1985) — ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის იალბუზის ექსპედიციაში, შემდგომ იალბუზის მაღალმთიან გეოფიზიკის ინსტიტუტში (ნალჩიკი, 1954-1966). 1966 წლიდან ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1969 წლიდან ნალჩიკის ღრუბლების ფიზიკისა და აქტიური ზემოქმედების ლაბორატორიის გამგე. 1969 მეცნიერებათა და კონსტრუქტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია სეტყვის საწინააღმდეგო რაკეტებისა და ჭურვების გამოყენებით სეტყვასთან ბრძოლის მეთოდისა და საშუალებათა დამუშავებისა და დანერგვისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 354.
კოტერები

კოტერები (ინგლ. cotter, ან cottar < გვიანდელ ლათინურად cotarius — ფერმაში მცხოვრები მოჯამაგირე) — ფეოდალურად დამოკიდებულ გლეხთა ფენა ინგლისში, შუა საუკუნეებში და ახლანდელი დროის დამდეგს, რომლებიც მიწის უმცირეს ნაკვეთებს ფლობდნენ. იხსენიებიან ჯერ კიდევ: „საშინელ სამსჯავროს წიგნში“ (1086) წელს. სოფლად კაპიტალიზმის შეჭრამ გამოიწვია კოტერების გადაქცევა სოფლის მეურნეობის ან მანუფაქტურის დაქირავებულ მუშებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 699.
თედორე კოტანოვი

თედორე ევგენის ძე კოტანოვი (დ. 4 აპრილი, 1914, სოფელი ნეონ-ხარაბა, წალკის რაიონი, — გ. 15 სექტემბერი, 1993, სანქტ-პეტერბურგი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (20. IV 1945). პოლკოვნიკი. სსკპ წევრი 1940 წლიდან. დიდი სამამულო ომის (1941–1945) დროს მონაწილეობდა სევასტოპოლის დაცვაში, ნოვოროსიისკთან, ტაგანროგთან, მარიუპოლთან, ნიკოლაევთან ბრძოლებში. მონაწილეობდა აგრეთვე უკრაინის, ბესარაბიის, რუმინეთის, ბულგარეთის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა ქ. ნიკოლაევთან ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის. ომის დამთავრების შემდეგ კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 699.
ვერცხლისფერი ნაძვი

ვერცხლისფერი ნაძვი ან მჩხვლეტავი ნაძვი (ლათ. Picea pungens) — წიწვოვანი მცენარე ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ბუნებრივი გავრცელების არეალია აშშ, კერძოდ აიდაჰოს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან სამხრეთით, იუტისა და კოლორადოს შტატების გავლით, არიზონასა და ნიუ-მექსიკომდე. გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1750—3000 მ სიმაღლეზე. იზრდება უმეტესად მთის მდინარეებისა და ნაკადულების ხეობებში, სადაც ნიადაგი უფრო ტენიანია.. საქართველოში, ბაღ-პარკებსა და ნაწილობრივ ტყის კულტურაში გვხვდება აგრეთვე, როგორც ინტროდუცირებული სახეობა. მარადმწვანეა. სიმაღლეში 25–30 მ-ს აღწევს, ღეროს დიამეტრი 1,5 მ-მდეა. ქერქი თხელი და დაშარული აქვს. ახალგაზრდა ხის ვარჯი ვიწროკონუსისებურია, ხნიერისა — ცილინდრისებრი. წიწვების სიგრძეა 15–30 მმ, ფერად მონაცრისფრო-მომწვანოდან ბაც-მოცისფრომდეა. გირჩებს სუსტი ცილინდრისებრი ფორმა აქვთ, რომლებიც სიგრძეში 6–11 სმ-ია, დახურულის სიგანეა 2 სმ, გახსნილისა — 4 სმ; ფერად მოწითალო-მოიასამნისფროა, მომწიფებული — ღია ყავისფერი. თესლი შავია, სიგრძით 3–4 მმ, ახლავს ყავისფერი, 10–13 სმ-ის სიგრძის ფრთა. 5-წლოვანი ხე, ქ. გორი გირჩები მწიფე გირჩი წიწვები თესლი Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1934. — Т. 1 / ред. тома М. М. Ильин. — С. 150. — 302, XVI с. — 5000 экз. ↑ 1.0 1.1 1.2 მანჯავიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 342. ↑ 2.0 2.1 2.2 Farjon, A. Pinaceae. Drawings and Descriptions of the Genera. — Koeltz Scientific Books, 1990. — ISBN 3-87429-298-3. ↑ 3.0 3.1 3.2 Flora of North America: Picea pungens
მიხეილ ბითაძე

მიხეილ ალექსის ძე ბითაძე (დ. 20 აგვისტო [ ძვ. სტ. 7 აგვისტო], 1903, ქ. ხაშური ― გ. 9 დეკემბერი, 1983, ქ. კოლომნა, მოსკოვის ოლქი) — ქართველი მშენებელი ინჟინერი, ნაგებობათა ფუძე-საძირკვლების მშენებლობის სპეციალისტი. მიხეილ ალექსის ძე ბითაძე დაიბადა 1903 წლის 20 აგვისტოს ქ. ხაშურში. საშუალო განათლება მიიღო ხაშურის გიმნაზიაში. 1931 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. მუშაობდა თბილისის სამშენებლო-საპროექტო გზატკეცილების სამმართველოში (1936). თბილისის სატყეო-ტექნიკურ ინსტიტუტში (1937). 1935-იდან მუშაობს ქ. ნორილსკში. მონაწილეობდა მუდმივად გაყინულ გრუნტებზე მკაცრ კლიმატურ პირობებში ნაგებობათა საძირკვლების რაციონალური კონსტრუქციების დამუშავებისა და დანერგვაში (ლენინური პრემია (1966), დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 370. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 433. მიხეილ ბითაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ენრიკო დანდოლო

ენრიკო დანდოლო (იტალ. Enrico Dandolo, ლათ. Henricus Dandulus; დ. 1108, ვენეცია — გ. 14 ივნისი, 1205, კონსტანტინოპოლი) — ვენეციის დოჟი 1192 წლიდან. ისარგებლა მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობით, ხელთ იგდო მისი ხელმძღვანელობა და თავისი უფლებები გამოიყენა ვენეციის სასარგებლოდ. ენრიკო დანდოლოს მოთხოვნით ჯვაროსნებმა აიღეს ქალაქი ზადარი (ზარა) დალმაციის სანაპიროზე (ვენეციის სავაჭრო კონკურენტი) და გადასცეს ვენეციას (1202), შემდეგ ენრიკომ ჯვაროსნული ლაშქრობა წარმართა ბიზანტიის წინააღმდეგ. ლათინთა იმპერიის დაარსების დროს ვენეციას ერგო ადრიანოპოლი და მნიშვნელოვანი სამფლობელოები მარმარილოს ზღვის სანაპიროზე, პელოპონესში, კონსტანტინოპოლის ნაწილი, კუნძული ევბეა, იონიის კუნძულები; ენრიკომ შეისყიდა კუნძული კრეტა, ყოველივე ამან საფუძველი ჩაუყარა ვენეციის სავაჭრო ძლევამოსილებას აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 367.
პედაგოგიუმი

პედაგოგიუმი (ლათ. Paidagogeion — სასწავლებელი, სკოლა) — შუა საუკუნეების ბოლოს დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის ქვეყნებში სკოლა, რომელიც ამზადებდა ახალგაზრდებს უნივერსიტეტში შესასვლელად; შემდგომში ინტერნატიანი საშუალო სკოლის სახელწოდება; ზოგიერთ ქვეყანაში დაწყებითი სკოლის მასწავლებელთა მოსამზადებელი სკოლა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 4.
პელაგიალი

პელაგიალი (ბერძ. Pelagos — ზღვა) — ტბის, ზღვისა და ოკეანის წყლის ფენა, რომელიც პელაგური ორგანიზმების — პლანქტონის, ნექტონისა და პლეისტონის სასიცოცხლო გარემოს წარმოადგენს. პელაგიალი უპირისპირდება ბენთალს. ზღვებსა და ოკეანეებში პელაგიალს ჰორიზონტალური მიმართულებით ორ ნაწილად ყოფენ: ნერიტულად (შელფზე მდებარე წყლის ფენა) და ოკეანურად (წყლის დანარჩენი მოცულობა). ვერტიკალური მიმართულებით (განათებულობის მიხედვით) გამოყოფენ ევფოტურ (კარგად განათებულ) და აფოტურ (სიბნელის) ზონებს, ხოლო ცოცხალი ორგანიზმების განაწილების მიხედვით განარჩევენ პედაპირულ (ეპილაგიალი), გარდამავალ (ზოპელაგიალი) და ღრმა წყლის ზონებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984.
აჰალია

აჰალია (სანს. Ahalya) — ღვთაებრივი ბრძენის (რიშის) გაუტამას ცოლი ინდურ მითოლოგიაში. ღმერთთა ღმერთმა ინდრამ ისარგებლა ქმრის არყოფნით, გაუტამას სახელით გამოეცხადა და ქალთან დაწვა, როგორც ზევსი ამფიტრიონის ცოლ ალკმენესთან. გაუტამამ დაწყევლა ინდრა, რომელმაც მამაკაცობა დაკარგა, მოღალატე ცოლი კი ქვად გადაიქცა. შემდეგ ღმერთებმა ინდრას ვერძის საკვერცხეები ჩუსვეს, აჰალიას კი მოხეტიალე რამამ ფეხი ჰკრა და კვლავ ქალად აქცია. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 96, თბილისი, 1983,
ვლადიმირ კოტელნიკოვი

ვლადიმერ ალექსანდრეს ძე კოტელნიკოვი (რუს. Владимир Александрович Котельников; დ. 24 აგვისტო, 1908, ყაზანი — გ. 11 თებერვალი, 2005, მოსკოვი) — საბჭოთა მეცნიერი რადიოტექნიკის დარგში. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953). ორგზის სოციალური შრომის გმირი (1969 და 1978). სკკპ წევრი 1948 წლიდან. დაამთავრა მოსკოვის ენერგეტიკის ინსტიტუტი 1931 წელს. 1954 წლიდან სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის რადიოტექნიკის და ელექტრონიკის ინსტიტუტის დირექტორი, 1970 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი. მისი მთავარი შრომები ეხება რადიომიღების მეთოდების სრულყოფის პრობლემებს, აგრეთვე პოტენციური დაბრკოლებამდგრადობის თეორიას. კოტელნიკოვის ხელმძღვანელობით, სსრკ-ში მიმდინარეობდა მუშაობა მარსის, ვენერასა და მერკურის რადიოლოკაციის დარგში. ამერიკის ინჟინერთა ინსტიტუტის საპატიო წევრი (1964), ჩეხოსკოვაკიის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1965), პრაღის უმაღლესი ტექნილოგიური სასწავლებლის საპატიო დოქტორი (1967). სსრკ-ს სახელმწიფო პრემია (1943 და 1946), ლენინური პრემია (1964). დაჯილდოებულია 5 ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენით და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 699.
კოტელნიკოვო

კოტელნიკოვო (რუს. Котельниково) — ქალაქი (1955 წლამდე დაბა), რუსეთის ვოლგოგრადის ოლქში. კოტელნიკოვოს რაიონის ცენტრი. რკინიგზის სადგული ვოლგოგრად-სალსკის ხაზზე, სასოფლო-სამეურნეო მანქანათსამშენებლო არმატურის, საკონსერვო, რძის, აგურის ქარხნები. რკინიგზის ტრანსპორტის საწარმოები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 699. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q126684906"></a>
ცივწყარო (მთა)

ცივწყარო ან ცივი წყარო — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარეების – ქვაბლიანისა და ღორჯომისწყლის (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2190 მ. აგებულია ზედაეოცენური ბაზალტებით, ტრაქიტებითა და მათი ტუფებით. მთის ქვემო და შუა კალთები შემოსილია შერეული ტყით (ჭარბობს წიწვიანები), ზემო — სუბალპური მდელოს ბალახეულობით. ჯაყელი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 213. ↑ 1.0 1.1 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
ავტოქთონი (მითოლოგია)

ავტოხთონი — ატლანტიდის მითური მეფე. პლატონის თქმით, ავტოხთონები აბორიგენებს, ადგილობრივ მკვიდრებს ნიშნავს, რომლებიც ამა თუ იმ ქვეყნის გარეთ არასდროს გამოსულან. ძველ საბერძნეთში ავტოხთონობით განსაკუთრებით ათენელები და არკადიელები ამაყობდნენ. მოწინააღმდეგეებს მათმა გულზვიადობამ საბაბი მისცა, რომ მათთვის ლოკოკინები დაეძახათ. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 32, თბ., 1983
კოტორის აჯანყება

კოტორის აჯანყება 1918 (კატარის აჯანყება) — ავსტრია-უნგრეთის ფლოტის მეზღვაურთა რევოლუციური აჯანყება კოტორში, (1918 წლის 1-3 თებერვალს). დაიწყო კრეისერ „სანკტ-გეორგზე“. დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციით შთაგონებულმა მეზღვაურებმა, კრეისერზე წითელი დროშა აღმართეს. მათ მიეხმარა 40 გემის ეკიპაჟი (დაახლოების 6 000 ხორვატი, სლოვენი, ჩეხი, უნგრელი მეზღვაური) და ნავსადგურის მუშები. გემებზე შეიქმნა რევოლუციის კომიტეტები, აჯანყებულები მოითხოვდნენ ზავის დაუყონებლივ დადებას. საბჭოთა რუსეთის წინადადებათა საფუძველზე და ერთა თვითგამორკვევის უფლების აღიარებას. ავსტრია-უნგრეთის სარდლობამ ჩაახშო აჯანყება. დაახლოებით 800 კაცი დააპატიმრეს, ხელმძღვანელები დახვრიტეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 701.
ხვითო

ხვითო — სამკურნალო დანიშნულების წმინდა ქვა ძველ ქართულ მითოლოგიაში. ჰქონდა მაგიური ძალა და, ბუნებრივია, საუნჯის გაგებაც. ასეთი დანიშნულების ქვები გვხვდება როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, სვანეთში. გადმოცემით, არის ირმის რქის ძირი, სხვა ვერსიით, მარგალიტი, რასაც გველი ინახავს და ათამაშებს ხოლმე. ზოგი ვარაუდობს, რომ ხვითოს სამკურნალო თვისებები ჰქონდა რადგა, სახალხო მკურნალები წყალში ლესავდნენ და იმ წყალს ასხამდნენ სნეულს. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 556, თბ., 1983
ხთონიური ღმერთები

ხთონიური ღმერთები — მიწის, ქვესკნელის ღმერთები. სვანეთში ხთონიური ღმერთების არსებობის საბუთია ქალღვთაების ორმო, რასაც ეკლესიებთან, სალოცავ ქვებთან, წმინდა ხეებთან ვხვდებით (უშგულის თემში და სხვა). ესაა ლაგამ, ლეგემ, ლაგემ, სალოცავი ქვის (და შესაწირავის) დასადგამი, ვითინი, ლამარიას და სხვა ღვთაებათა სამყოფელი, სადაც მსხვერპლშეწირვა ხდებოდა. ქრისტიანობის შემოსვლის შემდეგ წარმართულ ლამარიას ცვლის მარიამ ღვთისმშობელი, კულტი კი იგივე რჩება. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 556-557, თბ., 1983
ხონტამენტი

ხონტამენტი (ეგვ. „დასავლელთაგან პირველი“) — აბიდოსელთა მიცვალებულების და სასაფლაოს ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში, ანუბისისა და უპუაუტის მსგავსი, როგორც ძაღლისთავიანი ღვთაება, კანიდი, რომელიც სასაფლაოებზე დაწანწალებს. „ძაღლივით“ გაქრა კიდეც ძვ. წ. II ათასწლეულში, რადგან ოსირისთან გაითქვიფა და მოხდა ღმერთთა გაიგივება. ძვ. წ. III ათასწლეულში აგებული მისი ტაძარი აბიდოსში ქრისტეს ჟამამდე იდგა. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 564, თბ., 1983
ხუბური

ხუბური — ქაოტურ წყალთა დედა-ღვთაების, ტიამატის ეპითეტი. ეს სიტყვა გვხვდება ქართულ ტოპონიმიკაში. საქართველოს ისტორიული კუთხეების — სამეგრელო-სვანეთის საზღვარზე არის სოფელი ხუბერი, რომელსაც ჩამოუდის ამავე სახელწოდების ნაკადი. „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 564, თბ., 1983
ჰავარა

ხავარა — ადგილი ეგვიპტეში, ფაიუმის პირას. ჰავარაში იყო ამენემჰეტ III-ის პირამიდა, რომლისგანაც ბორცვი დარჩა. დაინგრა მთელი მხარის მთავარი ღმერთის — სუხოსის მკვდართა ტაძარი. დაქცეულა ლაბირინთიც, საოცარი მიწისქვეშა ნაგებობა, რომელზეც სტრაბონი და ჰეროდოტე გვიამბობენ. გელოვანი აკ., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 575, თბ., 1983
ჰალიროთიოსი

ჰალიროთიოსი (ძვ. ბერძნ. Hallirrhothios) — პოსეიდონის თავხედი შვილი. ატიკაში დანავარდობდა, არესის და აგრავლეს ასული (კეკროპის შვილიშვილი) ალკიპე მოეწონა და თავს დაესხა, მაგრამ არესი გამოჩნდა და მახვილით განგმირა. პოსეიდონმა მკვლელობა დასწამა და ოლიმპოზე იჩივლა. თორმეტი ღმერთისაგან შემდგარმა არეოპაგმა არესი გაამართლა. გელოვანი აკ., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 576, თბ., 1983
ბრეტ კავანო

ბრეტ მაიკლ კავანო (ინგლ. Brett Michael Kavanugh; დ. 12 თებერვალი, 1965) — ამერიკელი მოსამართლე და იურისტი, 2018 წლის 6 ოქტომბრიდან აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. უზენაეს სასამართლოში დანიშვნამდე, იყო აშშ-ის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე კოლუმბიის ოლქში. იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობებს პრეზიდენტ ჯორჯ უოკერ ბუშის ადმინისტრაციაში. უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ მისი კანდიდატურა წამოაყენა პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, მას შემდეგ, რაც ჯერ კიდევ რონალდ რეიგანის მიერ დანიშნულმა ენტონი კენედიმ გადაწყვიტა პენსიაზე გასვლა. სენატმა კავანოს კანდიდატურა 2018 წლის 6 ოქტომბერს, 50 ხმით 48-ს წინააღმდეგ დაამტკიცა. ↑ [http://www.tabula.ge/ge/story/137815-bret-kavano-ashsh-s-uzenaesi-sasamartlos-mosamartled-daamtkices ბრეტ კავანო ბრეტ კავანო აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ დაამტკიცეს — ტაბულა]
გოლიათი

გოლიათი — ბიბლიური პერსონაჟი, ფილისტინელი მეომარი, პალესტინის წინარე ბუმბერაზ მოსახლეთა – რეფაიმთა შთამომავალი, რომელიც ორთაბრძოლაში შურდულით დაამარცხა ყრმა დავითმა, ისრაელის მომავალმა მეფემ, და სირცხვილისგან იხსნა თავისი ხალხი (I მეფეთა, 17, 4). ქართულ ენაში სიტყვა „გოლიათი“ ბიბლიის გავლენით განსაკუთრებულად დიდი ტანის ადამიანის მნიშვნელობით დამკვიდრდა; მაგ., „ქართლის ცხოვრებაში“ გოლიათებად მოიხსენიებიან ქართველთა მეფეები: ადერკი („ტანით დიდი და გოლიათი“) და ამაზასპი („კაცი ძლიერი და გოლიათი“), ასევე ბაყათარ ოვსი. კიკნაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 84. რუხაძე, გრიგოლ. საღმრთისმეტყველო ლექსიკონი-ცნობარი / გრიგოლ რუხაძე ; რედ. გვანცა კოპლატაძე. - მე-2 გამოცემა. - თბ. : საქ. საპატრიარქოს გამ-ბა, 2013 (გამ-ბა "მერიდიანის" სტ.). - 340 გვ. ; 20 სმ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 331-338. - ISBN 978-9941-9196-8-8
გოლიაძე

საკუთარი სახელი გოლიაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ივანე გოლიაძე — ცირკის მსახიობი ლავრენტი გოლიაძე — საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი შოთა გოლიაძე — აგრონომ-სუბტროპიკოსი