laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ატმოსფეროს ცირკულაცია

ატმოსფეროს ცირკულაცია, ატმოსფეროს ზოგადი ცირკულაცია — ატმოსფეროში ჰაერის დინებათა სისტემა. მოიცავს კონტინენტთა და ოკეანეთა შესაბამის სივრცეს. ატმოსფეროს ცირკულაცია დამოკიდებულია წლის განმავლობაში ატმოსფეროში ტემპერატურის ზოგად განაწილებასა და მის ცვლილებებზე. ჰაერი მიედინება წნევის მკვეთრი დაცემის მიმართულებით. მასზე მოქმედებს წნევის გრადიენტის ძალა და აგრეთვე დედამიწის ბრუნვით განპირობებული გადამხრელი ანუ კორიოლისის ძალა, რაც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მოძრავი ჰაერის მარჯვნივ, ხოლო სამხრეთ ნახევარსფეროში — მარცხნივ გადახრას იწვევს. ამ ორი ძალის თანაფარდობისას ჰაერის მოძრაობა მდგრადია. ეს წესი ირღვევა დედამიწის ზედაპირის მახლობლად, სადაც ჰაერის მოძრაობაზე ხახუნის ძალაც მოქმედებს. იგი ამინდისა და კლიმატის ფორმირების მნიშვნელოვანი ფაქტორია. სიმაღლის ზრდასთან ერთად ატმოსფეროში ეცემა ჰაერის წნევა, ამასთან თბილ ჰაერში უფრო ნელა, ვიდრე ცივში. ამიტომ ტროპოსფეროში, ქვედა რამდენიმე კილომეტრის გარდა, ატმოსფერული წნევა ეკვატორთან უფრო მაღალია, ვიდრე პოლუსთან, რის გამოც ჰაერის დინება აქ ძირითადად დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენაა მიმართული. ჰაერის საერთო გადატანა სტრატოსფეროს ქვედა ფენებში დასავლეთიდანაც ხდება. სტრატოსფეროში ეკვატორის გასწვრივ ზაფხულობით ჰაერი უფრო ცივია, ვიდრე პოლუსზე, რის გამოც დაახლოებით 20-25 კმ სიმაღლიდან წნევის მერიდიანული გრადიენტი პოლუსიდან ეკვატორისკენაა მიმართული და ჰაერის გადატანა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ ხდება. ტროპოსფეროს ქვედა ფენებში ატმოსფეროს ცირკულაციაზე დიდ გავლენას ახდენს ხმელეთისა და ზღვის არათანაბარი გათბობა. ზაფხულობით კონტინენტები უფრო მეტად თბება, ვიდრე ოკეანეები, ამიტომ ქვედა ფენებში კონტინენტებზე წარმოიქმნება დაბალი წნევის არეები, ესე იგი ციკლონები, ოკეანეებზე კი — მაღალი წნევის არეები, ანტიციკლონები. ამის გამო ზაფხულობით ქარები ოკეანიდან კონტინენტისაკენ ქრის, ზამთრობით კი — პირიქით. ამ სეზონური ხასიათის ქარებს მუსონები ეწოდება. წნევის ასეთი სეზონური განაწილება კონტინენტებსა და ოკეანეებზე ატმოსფეროს ცირკულაციის რთულ სურათს იძლევა. ატმოსფეროს ძირითადი მასა ასრულებს ბრუნვით მოძრაობას დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ და უსწრებს დედამიწის საკუთარ ბრუნვას იმავე მიმართულებით. ეს მოვლენა კარგად არის გამოხატული ტროპოსფეროს მაღალ ფენებში საქართველოს ტერიტორიაზეც. ატმოსფეროს ცირკულაციის თავისებურებებთან დაკავშირებულია ქარის სიჩქარის წლიური სვლა. ატმოსფეროს ცირკულაცია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 1.2 პაპინაშვილი კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 672. ↑ ელიზბარ ელიზბარაშვილი — საქართველოს კლიმატური რესურსები ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 489.
ულტრაფუძე ქანები

ულტრაფუძე ქანები, ულტრაბაზიტები, ჰიპერბაზიტები — მაგმური ქანები, რომლებიც უმთავრესად აგებულია რკინამაგნიუმიანი სილიკატების — ოლივინისა და პიროქსენისაგან; მცირე რაოდენობით შეიცავს აგრეთვე ქრომიტს, მაგნეტიტს და სხვა მინერალებს. ულტრაფუძე ქანები სხვა ქანებთან შედარებით ღარიბია SiO2-ით (45%-ზე ნაკლები) და მდიდარია Mg-ით (MgO-ზე გადათვლით 42%-ზე მეტი). არსებობს ულტრაფუძე ქანების მრავალი სახეობა, რომელთაგან აღსანიშნავია დუნიტი, პერიდოტიტი, პიროქსენიტი და პიკრიტი. ულტრაფუძე ქანები იკავებს დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით 1%-ს. სიღრმესთან ერთად მათი როლი მკვეთრად იზრდება. იყოფა სამ: ნორმალურ, სუბტუტე და ტუტე ჯგუფებად. ულტრაფუძე ქანები ფართოდაა გავრცელებული მასივების სახით მაგმური ქანების განვითარების ყველა მხარეში. ისინი გვხვდება აგრეთვე შუაოკეანური ქედების მხარეებშიც. ულტრაფუძე ქანები ხშირად ასოცირდება გაბროსთან, ტუტე ქანებთან და კარბონატიტებთან. 1970-იანი წლების დასაწყისში ავსტრალიაში შეისწავლეს ულტრაფუძე ქანების ლავური ნაკადები. ეფუზიური ულტრაფუძე ქანები აღმოჩენილია ციმბირსა (მეიმეჩიტები) და კამჩატკაზე. დედამიწის ზედა მანტიის ქანები უმთავრესად წარმოდგენილია პერიდოტიტებით, ხოლო 600-700 კმ და უფრო მეტ სიღრმეზე სხვა ულტრაფუძე ქანებით (ცნობები მათ შესახებ მეტად არასრულია). აქვთ საყურადღებო მეტალოგენიური მნიშვნელობა. ულტრაფუძე ქანებთან დაკავშირებულია ქრომიტის, პლატინის, სულფიდური სპილენძ-ნიკელის და სილიკატური ნიკელის, რკინის მადნების და იშვიათი ლითონების, ქარსის, ასბესტის, ნეფრიტის, ალმასისა და სხვათა საბადოები. ↑ 1.0 1.1 ულტრაფუძე ქანები — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული) ↑ ულტრაფუძე ქანები — ყველაფერი გეოლოგიის შესახებ (რუსული) ↑ ულტრაფუძე ქანები — დიდი რუსული ენციკლოპედია დაარქივებული 2019-11-05 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
კოიანი

კოიანი (კორ. 고양시?, 高陽市?, Goyang-si) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა. კოიანი მოიცავს ილსანის მუნიციპალიტეტს, რომელიც სეულთან მეტროთია დაკავშირებული. კოიანი მდებარეობს სეულის ჩრდილოეთით. აღმოსავლეთიდან მას იანჯუ ესაზღვრება; ჩრდილოეთიდან - პჰაჯუ, ხოლო დასავლეთიდან - კიმპჰო.  სამხრეთი კორეა ულჯინი  ჩინეთი ციციკარი (პროვინცია ხეილუნძიანი)  აშშ სან-ბერნარდინო  ჰოლანდია ჰერჰიუგოვარდი, ჩრდილოეთი ჰოლანდია კოიანის ადმინისტრაციული დაყოფადაარქივებული 2022-06-06 საიტზე Wayback Machine. ყვავილების გამოფენა კოიანში ↑ (unspecified title) — Statistics Korea. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q11233101"></a>
კიმპჰო

კიმპჰო (კორ. 김포시?, 金浦市?, Gimpo-si) — ქალაქი კიონგიდოს პოვინციაში, სამხრეთი კორეა. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს კიმპჰოს საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც 2001 წლამდე ქვეყნის მთავარი აეროპორტი იყო, ახლა კი ძირითადად შიდა ფრენებს ემსახურება. ხე: ძელქვა - კეთილი ნების სიმბოლო. ყვავილი: ფორციზია - იმედის სობოლო. ფრინველი: კაჭკაჭი - უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის სიმბოლო. პერსონაჟი-თილისმა: სალრი და სანი - მშვიდობისა და კორეის ნახევარკუნძულის გაერთიანების სიმბოლო. ქალაქის ოფიციალური საიტი ქალაქის ფოტოები ↑ http://kosis.kr/eng/
ზიმა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ზიმა შეიძლება აღნიშნავდეს: ზიმა — მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, კოდორის მარჯვენა შენაკადი ზიმა — ქალაქი რუსეთში ზიმა — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
ზილგახოხი

ზილგახოხი — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ჯავის მუნიციპალიტეტისა და მცხეთა-მთიანეთის მხარის ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარეების სბისა და ჭელიათისწყლის (ლიახვის აუზი) სათავეებს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3857 მ. აგებულია ზედაიურულ-ვალანჟინური მერგელებით, კირქვებით, კონგლომერატებით, თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით. კალთები ციცაბოა, დამახასიათებელია სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტი. მწვერვალზე 1852 ავიდა რუსი გეოდეზისტი, წარმოშობით პოლონელი, გენერალ-ლეიტენანტი იოსებ ხოძკო. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 76. ↑ უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 370.
ზილი

ზილი აღნიშნავს: ქართული ექვსხმიანი გალობის ერთ-ერთი მაღალი (წმინდა) ხმა. ამ მნიშვნელობით ტერმინი „ზილი“ მოხსენიებულია XVIII-XIX საუკუნეების ქართულ ლიტერატურაში. ჩონგურის „წვრილი“ ხმის გამომცემი სიმი (ქვევიდან მეორე), რომელიც გაბმულია ტარის შუამდე. მასზე მელოდია არ დაიკვრება. იყენებენ მხოლოდ შესაბამის აკორდებში. ჩონგურის გადაწყობისას სხვა სიმებთან ერთად ზილიც იცვლის სიმაღლეს, მაგრამ ყოველგვარ წყობაში ყველა სიმზე მაღლა ჟღერს. ზილი მაღალი სიმის აღმნიშვნელ ზოგად სახელადაც იხმარებოდა. ჩხიკვაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 520.
ლერიდა

ლერიდა (ესპ. Lérida) ასევე ცნობილი, როგორც ლეიდა (კატ. Lleida) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, ლერიდის პროვინციის დედაქალაქი, კატალონიის ავტონომიურ რეგიონში. მუნიციპალიტეტი მდებარეობს სეგრიას რაიონში. მისი ფართობია 211.7 კმ². ქალაქის მოსახლეობა 139 176 ადამიანს შეადგენს. კარლეს ჰაკ მორი - კატალონიელი მწერალი. საულ კრავიოტო - ოლიმპიური ჩემპიონი (2008).  იტალია ფერარა  ჩინეთი ჰეფეი  კოლუმბია ტოლიმა  საფრანგეთი ფუა  საფრანგეთი პერპინიანი ქალაქის ოფიციალური საიტი ტურისტული პორტალი ↑ art.6 // (unspecified title) ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
247 გრადუსი ფარენჰაიტით

247 გრადუსი ფარენჰაიტით (ინგლ. 247°F) — რეჟისორების ლევან ბახიასა და ბექა ჯგუბურიას მიერ 2011 წელს გადაღებული მხატვრული ფილმი. კინოსტუდია „Sarke studio-ში“. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ფილმის სიუჟეტი ეფუძნება რეალურ მოვლენებს. ოთხი მეგობარი ტბის ნაპირას მდებარე ქოხში მიემგზავრება დასასვენებლად. სამი მათგანი აღმოჩნდება საუნაში გამოკეტილი. ისინი ცდილობენ თავი დააღწიონ განსაცდელს. ტრავის ვან ვინკლი — იანი მაიკლ კოპონი — მაიკლი ტაილერ მეინი — ვეიდი სკაუტ ტეილორ კომპტონი — ჯენა ქრისტინა ულოა — რენე თორნიკე გოგრიჭიანი — ჯიმი ჯერემი ინაბნიტი — ტყის ადამიანი იგორ ლუბკინი — ვეიდის დუბლი (დუბლიორი მსახიობი) მიშა არობელიძე — იანის დუბლი (დუბლიორი მსახიობი) იბრაჰიმ ოდოვუ — კლუბის მცველი # 1 რენე ეტორე — ბო მაიკლ ენდრიუ — პოლიციელი #1 „247°F“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ↑ პირველი ქართული ტრილერი, რომელსაც უცხოეთში აჩვენებენ
ლერიდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლერიდა შეიძლება აღნიშნავდეს: ლერიდა - ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში ლერიდა - პროვინცია ესპანეთში ლერიდა - ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში
მარკ ზლატკინი

მარკ იზრაელის ძე ზლატკინი (დ. 12 აგვისტო [ძვ. სტ. 30 ივლისი] , 1898, სოფ. გროდოვკა, დონეცკის ოლქი ― გ. 1995, ისრაელი ) — ჟურნალისტი და გამომცემელი. ცენტრალური გამომცემლობების „იზვესტიის“, „პრავდის“, „ტრუდის“ ამიერკავკასიის განყოფილების გამგე. 1927 წლიდან გამომცემლობა „ზარია ვოსტოკას“ დირექტორის მოადგილე, 1941 წლიდან — დირექტორი. 1963 წლიდან გამომცემლობა „მერანის“ რუსული გამოცემათა რედაქციის მთავარი რედაქტორი. მისი რედაქტორიბით გამოიცა ქართველ კლასიკოსთა და თანამედროვე მწერალთა თხზულებანი რუსულ ენაზე. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით, აგრეთვე მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 522.
ხმა კახეთისა

„ხმა კახეთისა“ — ქართული ყოველდღიური სამეურნეო და ლიტერატურული სახალხო გაზეთი. წვრილბურჟუაზიული მიმართულებისა. გამოდიოდა სიღნაღში 1912–1917 წლებში. რედაქტორ-გამომცემელი — კონსტანტინე ტყავაძე. გაზეთი ასახავდა საქართველოს ეკონომიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. ჰყავდა კორესპონდენტები საქართველოს ქალაქებსა და დაბებში. იბეჭდებოდა მხატვრული ნაწარმოებები. თანამშრომლობდნენ ვაჟა-ფშაველა, ა. შანშიაშვილი, ს. ფაშალიშვილი და სხვ. ხუციშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 488.
სუვერენული ბოლივარი

სუვერენული ბოლივარი (ესპ. Bolívar Soberano) — ვენესუელის ახალი ვალუტა, რომელიც მოქმედებაშია 2018 წლის 20 აგვისტოდან. მან შეცვალა ვენესუელის ბოლივარი, რომელმაც ჰიპერინფლაცია განიცადა. ახალ ფულის ერთეულს აქვს 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 და 500 სუვერენული ბოლივარის ნომინალები. თავდაპირველად იგეგმებოდა, რომ მას ვენესუელის ბოლივარი შეეცვალა კურსით 1000:1-ზე, 2018 წლის 4 ივლისის კურსით, მაგრამ, მას შემდეგ, რაც ვენესუელის ცენტრალურმა ბანკმა გამოაცხადა ახალი მონეტებისა და ქაღალდის ფულის ნომინალის გამოშვება, ჰიპერინფლაციამ უკვე თავისი კორექტივები შეიტანა გეგმებში. ფულადი ნიშნების გამოშვებასთან დაკავშირებული პრობლემის გამო ფინანსური რეფორმა გადაიტანეს 4 აგვისტოსთვის. 2018 წლის ივლისის დასასრულს ვენესუელის პრეზიდენტმა ნიკოლას მადურომ გამოაცხადა, რომ რეფორმა დაიწყებოდა 2018 წლის 20 აგვისტოს კურსით 100 000:1-ზე. Bolívar Soberano, ვენესუელის ცენტრალური ბანკი (ესპანური) ↑ Введение новой валюты в Венесуэле откладывается, bonistika.net ↑ Мадуро назвал стоимость «петро» и увеличил минимальную зарплату в Венесуэле, Известия ↑ Ejecutivo fija salario mínimo de los venezolanos en Bs.S 1.800, Центральный банк Венесуэлы (ესპანური)
ხომლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი ხომლი შეიძლება აღნიშნავდეს: ხომლი — იგივეა, რაც პლეადები. ხომლი — ვარსკვლავთა ჯგუფი, თანავარსკვლავედი (ეს მნიშვნელობა ხომლს უპირატესად ძველ ქართულში ჰქონდა). ხომლი — იგივე ხვამლი. „ხომლი“ — საქართველოს მწერალთა კავშირის გაზეთი. ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 496.
ხომლი (გაზეთი)

„ხომლი“ — საქართველოს მწერალთა კავშირის ყოველკვირეული ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1923 წელს, სულ გამოვიდა 5 ნომერი. რედაქტორი — სარედაქციო კოლეგია. გაზეთი ბეჭდავდა ლექსებს, მოთხრობებს, კრიტიკულ წერილებს ლიტერატურისა და ხელოვნების საკითხებზე. თანამშრომლობდნენ ი. გრიგალაშვილი, ვ. ბარნოვი, ი. მოსაშვილი, ტერენტი გრანელი (კვირკველია), ვ. რუხაძე, გ. ქუჩიშვილი (ჩხეიძე), ს. ფაშალიშვილი, დ. შენგელაია, მ. ბოჭორიშვილი, მარიჯანი (ალექსიძე-ტყემალაძე), ი. გომართელი, დ. კასრაძე, შ. ჯანბერიძე, გერცელ ბააზოვი, ს. შანშიაშვილი და სხვ. „ხომლის“ შემდეგ გამოიცა გაზეთი „ივერია“. ყიფიანი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 496-497.
ხეპრი

ხეპრი — ღვთაება ძველეგვიპტურ მითლოგიაში, ის არის ამომავალი მზის ღმერთ რომელიც ძირითადად განხილურლია როგორც დაბადების, სიცოცხლის წარმოშობის წყარო. ხეპრი „ḫprj“ არის ეგვიპტური სახელი, რომელიც წარმოქმნილია სიტყვისგან „ḫpr“, რაც ნიშნავს „განვითარებას“, "წარმოშობას", ან "შექმნას". ღვთაება დაკავშირებულია დიდი ზომის ხოჭოსთან, მას აქვს ადამიანის ტანი და ხოჭოს თავი, თუმცა შესაძლოა წარმოჩენილი იყოს მხოლოდ ხოჭოს სახით სწორედ ამ მწერის გამო ეწოდა მას ეს სახელი (ეგვიპტურად „ḫprr“), რადგან ის ატრიალებს ექსკრემენტებისაგან გაკეთებულ რგოლებს მიწაზე, ამ ქმედებაში ეგვიპტელებმა დაინახეს მზის მოძრაობის სისტემა და დააკავშირეს ხოჭოსთან. სწორედ ამიტომ ხეპრის თაყვანს სცემდნენ როგორც მზის ღვთაებას. ხოჭები მათ მიერ წარმოქმნილ რგოლებში ათავსებენ კვერცხებს, საიდანაც ახლები იბადებიან, აქედან გამომდინარე ხეპრი განიხილება როგორც წარმოშობის, ხელახლა დაბადების ღვთაებაც. საბოლოოდ ხეპრი არის ამომავალი მზის ღმერთი, რომელსაც მნიშვნელოვანი ადგლილი უჭირავს ეგვიპტურ მითლოგიაში. ეს არის ღვთაება, რომელიც მონაწილეობას იღებდა სამყაროს შექმნაში. ეგვიპტეში არ არსებობდა კეპრის კულტი გასაგები მიზეზების გამო. ის მჭიდროდ არის დაკავშირებული ეგვიპტურიმი თლოგიის ერთ-ერთ უმთავრეს ღვთაება რასთან,რომელიც არის მზის მთავარი ღვთაება. ხშირად ხეპრი და სხცა მზის ღვთაება, ატუმი, განიხილებიან როგორც მზის უმთავრესი ღვთაების რას ასპექტები:ხეპრი არის დილის ამომავალი მზის ღმერთი, რა არის შუადღის მზის, ხოლო ატუმი საღამოს ჩამავალი მზის ღმერთ. ძირითადად ხეპრი ხოჭოს სახითაა გამოსახული, როგორც ფრესკებზე, ასევე პაპირუსებზე ის დახატულია ადამიანის ტანითა და ხოჭოს თავით. ასევე მრავალ ნამუშევარში ხეპრი დახატულია მზის დისკოში. ხოჭოს ამულეტებს, რომლებიც კეპრის განასახიერებდნენ, ეგვიპტელები ძირფასეულობასა და აფრებზე გამოსახავდნენ. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ხეპრი“ ვიკისაწყობში. ↑ 1.0 1.1 Wilkinson, Richard H. (2003). The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. Thames & Hudson. pp. 230–233 ↑ Hart, George (2005). The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses. Routledge. pp. 84–85
უდმურტული ენა

უდმურტული ენა (უდმ. Удмурт кыл) — ურალურ ენათა ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის, პერმული განშტოების ენა. უდმურტების სალაპარაკო ენა. გავრცელებულია უდმურტეთში, ბაშკირეთში, თათრეთისა და მარეთის რესპუბლიკებში. ასევე კიროვის, პერმისა და სვერდლოვსკის ოლქებში. უდმურტურ ენაზე ლაპარაკობს 714 ათასი კაცი (1978). უდმურტულ ენას აქვს ორი დიალექტი — სამხრეთისა და ჩრდილოეთის. უდმურტულ ენაში მახვილი სიტყვის ბოლოზეა, აქვს 15 ბრუნვა, ბევრია ზმნიდან სახელების მაწარმოებელი სუფიქსი. უღვლილება 2 ტიპისაა, დროის ფორმა — 4: აწმყო, მყოფადი და 2 ნამყო. ლექსიკაში ბევრია თურქულიდან და რუსულიდან ნასესხები სიტყვები. მთავარი სტატია: უდმურტული დამწერლობა. უდმურტული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 38 ასო–ნიშანს (გრაფემას). დამწერლობა შეიქმნა XVIII საუკუნის II ნახევარში რუსული გრაფიკის საფუძველზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 104.
ანჩოუსი

ანჩოუსი (ლათ. Engraulis) — ჯოგური ზღვის თევზების გვარი ქაფშიასებრთა ოჯახისა. მათი ზომა არ აჭარბებს 15-20 სმ-ს. ქაშაყისებრთა წარმომადგენლებისაგან განსხვავებით ახასიათებთ დიდი პირი, მომრგვალებული დინგი, გრძელი ქვედა ყბა, მსხვილი თვალები და ქვირითის ელიფსური ფორმა. სხეული წაგრძელებული აქვთ, განივ კვეთში მრგვალი. მოიცავს 9 სახეობას, რომლებიც უმეტესწილად გავრცელებულია ყველა ოკეანის ტროპიკული და ზომიერი ზონის სანაპირო წყლებში; ჩვეულებრივ ესტუარებსა და მტკნარ წყლებშიც კი. ამ ჯოგური თევზების რაოდენობა ძალზე დიდია. იკვებებიან პლანქტონებით, თავის მხრივ, ანჩოუსით იკვებებიან მტაცებელი თევზები, ფრინველები, დელფინები და თავფეხიანი მოლუსკები. თევზის რეწვაში ერთ-ერთ პირველ ადგილს იკავებენ, ამასთან დაახლოებით 80 % პერუს ანჩოუსზე მოდის. ანჩოუსი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
კოსმოს-954

კოსმოს-954 (Космос-954) — სერია УС-А საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი კოსმოსური დაზვერვისა და სამიზნის მითითების სისტემითა და ბირთვული რეაქტორით ბორტზე. 1978 წლის 24 იანვარს ჩამოვარდა კანადის ტერიტორიაზე და ქვეყნის ჩრდილოდასაველთის ტერიტორიის დაახ. 100 ათასი კმ² რადიოაქტიური დაბინძურება გამოიწვია. მოსახლეობის ევაკუაცია არ განხორციელებულა. პირდაპირი მსხვერპლი ან ნგრევა ჩამოვარდნას არ გამოუწვევია. Radiation Geophysics — Operation Morning Light — A personal account, Natural Resources Canada — a detailed first-hand account of recovering pieces of Kosmos 954; includes pictures. Note verbale dated 19 December 1978 from the Permanent Mission of Canada to the United Nations Description and location of recovered pieces. Gus W. Weiss (Spring 1978). „Life and death of Cosmos 954“ (PDF). Studies in Intelligence. U.S. Central Intelligence Agency. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2010-06-21. ციტირების თარიღი: 2016-07-28. 1978 Cosmos 954 and Operation Morning Light დაარქივებული 2013-06-18 საიტზე Wayback Machine. — Prince of Wales Northern Heritage Centre, Yellowknife, North West Territories, Canada
სეგრია

სეგრია (კატ. Segrià) — რაიონი ესპანეთში, ლერიდის პროვინციაში. შედის კატალონიის ავტონომიურ გაერთიანებაში. მის შემადგენლობაში შედის 38 მუნიციპალიტეტი. 1. აიტონა 2. ალფარასი 3. ალბატარეკი 4. ალკანო 5. ალკარასი 6. ალკოლეჯე 7. ალფესი 8. ალგუაირე 9. ალმასელესი 10. ალმატრეტი 11. ალმენარი 12. ალპიკატი 13. არტესა დე ლეიდა 14. ასპა 15. ბენევენტ დე სეგრია 16. ელს ალამუსი 17. ვილანოვა დე ლა ბარკა 18. ვილანოვა დე სეგრია 19. კორბინსი 20. ლა გრანჯა დე ესკარპ 21. ლიარდეკანსი 22. ლერიდა 23. მაიალსი 24. მასალკორეჩი 25. მოტოლიუ დე ლეიდა 26. პორტელია 27. პუჩვერდ დე ლეიდა 28. ჟიმენელს ი ელ პლა დე ლა ფონტი 29. როსელიო 30. სეროსი 31. სოსესი 32. სუდანელი 33. სუნიერი 34. საროკა დე ლეიდა 35. ტორებესესი 36. ტორეფარერა 37. ტორეს დე სეგრე 38. ტორე სერონა კატალონიის რაიონები
ვიტო მარკანტონიო

ვიტო ენტონი მარკანტონიო (ინგლ. Vito Anthony Marcantonio; დ. 10 დეკემბერი, 1902 — გ. 9 აგვისტო, 1954) — იტალო-ამერიკელი ადვოკატი და სოციალისტი პოლიტიკოსი. პოლიტიკური კარიერის დასაწყისში იყო რესპუბლიკური პარტიის წევრი, თუმცა შემდეგ გადავიდა ამერიკელ მუშათა პარტიაში. მიიღო საქვეყნო ყურადღება 1940-იან წლებში მისდამი კომუნისტების მიერ გამოხატული მხარდაჭერის გამო. კონგრესში წარმოადგენდა ნიუ იორკის აღმოსავლეთ ჰარლემს, რომელშიც დიდი რაოდენობით ბინადრობდნენ ეთნიკური პუერტო-რიკოელები და იტალიელები. მარკანტონიო იყო წარმომადგენელტა პალატის წევრი 1935-1937 და 1939-1951 წლებში. I Vote My Conscience: Speeches Writings Debates of Vito Marcantonio, edited by Annette T. Rubenstein დაარქივებული 2013-12-07 საიტზე Wayback Machine. , 1956/reprinted in new edition, 2002 John J. Simon, "Rebel in the House: The Life and Times of Vito Marcantonio", Monthly Review, 2006, Volume 57, Issue 11 (April)
აუტოპსია

აუტოპსია — პროცედურა, რომელიც გვამზე ტარდება გარდაცვალების მიზეზის დასადგენად. აუტოპსია აჩვენებს ყველანაირ დაავადებას და დაზიანებას გვამზე. ამ პროცედურას ასრულებს სპეციალური დოქტორი, რომელსაც ეწოდება „პათოლოგ-ანატომი“. აუტოპსია ხორციელდება მხოლოდ იურიდიული და სამედიცინო დაკვირვების მიზნით. მაგალითად სასამართლო აუტოპსია ხორციელდება იმ შემთხვევაში თუ სიკვდილის მიზეზი არის მკვლელობა, ხოლო კლინიკური აუტოპსია ხორციელდება გარდაცვალების სამედიცინო მიზეზით და გამოიყენება შემთხვევითი ან გაურკვევლი სიკვდილის შემთხვევაში ან კვლევის მიზნით. აუტოპსია კლასიფიცირებული შეიძლება იყოს მაშინ, როდესაც გარე ტესტირება არ არის საკმარისი და იმ შემთხვევაში, თუ სხეულის დანაწევრება და შიდა გამოკვლევაა აუცილებელი. ზოგიერთ შემთხვევაში აუტოპსიის ჩასატარებლად შეიძლება საჭირო გახდეს, გარდაცვლილის უახლოესი ნათესავებისგან ნებართვის აღება. როდესაც აუტოპსია სრულდება სხეულის აღდგენა ხდება ჭრილობებზე ნაკერების დადების საშუალებით. S1-Leitlinie Die rechtsmedizinische Leichenöffnung der Deutschen Gesellschaft für Rechtsmedizin. In: AWMF online (Stand 2012) Walter Artelt: Die ältesten Nachrichten über die Sektion menschlicher Leichen im mittelalterlichen Abendland. Berlin 1940 (= Abhandlungen zur Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften, 34). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აუტოპსია ვიკიწყაროში? არის ტექსტი 1911 Encyclopædia Britannica-ს სტატიებიდან თემაზე: აუტოპსია Autopsy დაარქივებული 2008-12-19 საიტზე Wayback Machine.  — a detailed description by a pathologist complete with cartoon figures. The Virtual Autopsy — a site from the University of Leicester where one examines the patient, looks at the (medical) history and gets a try at the diagnosis. How Stuff Works — Autopsies Autopsy of a Murder — An interactive exploration of a murder scene and the science involved in a criminalistic investigation: autopsy and laboratory expertise. Produced by the Montreal Science Centre for its namesake exhibition. ↑ ავტოფსია. სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 24 აგვისტო, 2018.
რუსეთის სამხედრო ბაზები

რუსეთის 102-ე სამხედრო ბაზა, გიუმრი, სომხეთი. სამხედრო პერსონალის რაოდენობა შეადგენს 3,214 - 5,000 ადამიანს. რუსეთის ფედერაციამ ცალმხრივად მიიღო გადაწყვეტილება სამხედრო ბაზების მშენებლობასთან დაკავშირებით მის მიერ ოკუპირებულ საქართველოს რეგიონებში: აფხაზეთში და სამხრეთ ოსეთში. მთლიანობაში დაახლოებით 8,000 ადამიანი. სამხედრო ბაზე CSTO შეთანხმებით, კანტი, ყირგიზეთი. რუსეთის სამხედრო ბაზა ტრანსნისტრიაში, დსთ-ს სამშვიდობო ძალები. დაახლოებით 1,500 სამხედრო მოსამსახურე. რუსეთის 201-ე მოტო-მსროლელი დივიზია. ასევე ვრცელი სამოქალაქო/სამხედრო აეროპორტი დუშანბესთან, რომელსაც შეუძლია ემსახუროს ყველა სახის სამხედრო სატრანსპორტო თვითმფრინავს. რუსეთის და ტაჯიკეთის საჰაერო ძალები დაბანაკებულია დუშანბეში, ფარხორის საჰაერო ბაზის ირგვლივ. დაახლოებით 7,500 მოსამსახურე. შავი ზღვის ფლოტი (2017?-მდე), სევასტოპოლი, უკრაინა. დაახლოებით 26,000 ჯარისკაცი. ↑ Margarete Klein. (12 October 2009) Russia's military capabilities. Stiftung Wissenschaft und Politik. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 დეკემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 17 December 2015. ↑ „Medvedev Secures Long-Term Foothold in Armenia“. The Moscow Times. 23 August 2010. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 ივნისი 2016. ციტირების თარიღი: 15 December 2014.
ვასილ ცომაია

ვასილ ცომაია (დ. 1 ოქტომბერი, 1919, პატარა კვათანა, აბაშის რაიონი — გ. 1 თებერვალი, 2018) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. ვასილ ცომაიამ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-ეკოლოგიის ფაკულტეტი 1948 წელს. სადისერტაციო ნაშრომი დაიცვა დაიცვა 1995 წელს თემაზე: „მთიან რეგიონებში თოვლდაგროვების კანონზომიერებათა გლაციოლოგიური და ჰიდროლოგიური საფუძვლები (საქართველოს მაგალითზე)“. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის ჰიდროლოგიური სექტორის უფროსი, სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის ლექტორი. ეწეოდა სამეცნიერო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას. ვასილ ცომაია დაჯილდოებულია 13 მედლით. ნაშრომისათვის „კოლხეთის დაბლობი: ბუნებრივი პირობები და სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტი“ მიენიჭა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პრემია, ხოლო მონოგრაფიისთვის „ამიერკავკასიის წყლის რესურსები“ გადაეცა სსრ სახელმწიფო ჰოდრომეტეოროლოგიის კომიტეტის ვიქტორ გლუშკოვისა და ვალერიან ურივაევას სახელობის პრემია. ჭაღარა კავკასიონის ახალგაზრდობის ხანა. თბ., 1985; ნაზღვლევი წყალდიდობები და წყალმოვარდნები საქართველოში (თანაავტორი). თბ., 2009. ვასილ ცომაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შოთა ცხოვრებაშვილი

შოთა ცხოვრებაშვილი (დ. 12 აგვისტო, 1920, ხაშური — გ. 15 ივლისი, 2021) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის ემერიტუს-პროფესორი. საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი (1940). საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკი (1983). შოთა ცხოვრებაშვილმა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი 1942 წელს; ასპირანტურა 1947 წელს. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1947 წელს თემაზე: „ქართლის ბარის დასავლეთი ნაწილის გეომორფოლოგია“, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1967 წელს თემაზე: „აჭარა-თრიალეთის მთაგრეხილის გეომორფოლოგია“. სალექციო მუშაობის გარდა, იგი აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. მისი საქმიანობის ძირითად ინტერესს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის რელიეფის შესწავლა და გეომორფოლოგიური კვლევის მეთოდების შესწავლა წარმოადგენდა. კვლევა-ძიების გეომორფოლოგიური მეთოდების სფეროში მის მიერ არის დამუშავებული ერთ-ერთი გეომორფოლოგიური ფენომენის — მთიან მხარეებში არსებული მოსწორებული ზედაპირების, რაოდენობის დადგენის სტატისტიკური მეთოდი. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო, სასწავლო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომის ავტორი. საქართველოში გეომორფოლოგიის დარგის განვითარების საქმეში შეტანილი პირადი წვლილისა და ნაყოფიერი სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით (2015). იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს-პროფესორი და რექტორთა მრჩეველთა საბჭოს წევრი. გარდაიცვალა 2021 წლის 15 ივლისს, 100 წლის ასაკში. ზოგადი გეომორფოლოგია, თბ., 1996; მეთოდური მითითებები გეომორფოლოგიაში, თბ., 1989; ზოგადი გეომორფოლოგიის მოკლე კურსი, თბ., 1980; არქტიკის ყინულოვან უდაბნოში, თბ., 1963. შოთა ცხოვრებაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ შოთა ცხოვრებაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ შოთა ცხოვრებაშვილი — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი[მკვდარი ბმული]