laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ქაიხოსრო ორბელიანი

ქაიხოსრო ქაიხოსროს ძე ორბელიანი (გ. 1748) — ორბელიანთა სახლის უფროსი, მდივანბეგი და ქვემო ქართლის სარდალი (1731-იდან). 1734 ოსმალებთან ერთად ილაშქრა კახეთზე. 1735-იდან, ყიზილბაშთა მიერ ქართლის დაკავების შემდეგ, ირანის სამსახურში ჩადგა. 1741 წელს ნადირ-შაჰმა ორბელიანი ქართლის პირველ ვექილად დანიშნა. იმავე დროს ქვემო ქართლის სარდლობა მის შვილს რევაზს უბოძეს. 1744-იდან ქართლში თეიმურაზ II-ის გამეფების შემდეგ ორბელიანი თეიუმარაზ II-ის მხარეზე გადავიდა. 1745 წლის 1 ოქტომბიდან საქართვერლოს ამირსპასალარი. 1747 ირანში წაჰყვა თეიმურაზ II-ს. ირანიდან მომავალი გზაში გარდაიცვალა. ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 3-4, თბ., 1938; ჯამბურია გ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955 ჯამბურია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 559.
ჯავზის ხე

ჯავზის ხე (Myristica) — მცენარეთა გვარი ჯავზისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ორსახლიანი ხეებია. 100-120 სახეობა გავრცელებულია ძველი სამყაროს ტროპიკებში. ზოგიერთი სახეობის ნაყოფისაგან იღებენ სუნელ-სანელებელს. ამ მხრივ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია Myristica fragrans, რომლის სამშობლოა მოლუკის კუნძულები. კულტურაში გვხვდება ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. თესლს (ჯავზი) და მის გამომშრალ თესლთანს იყენებენ კულინარიასა და კვების მრეწველობაში, აგრეთვე ეთეროვანი ზეთების მისაღებად, რომელსაც შემდეგ ხმარობენ მედიცინაში, პარფიუმერიასა და მეთამბაქოეობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 529.
ემაბლ ჟან ჟაკ პელისიე

ემაბლ ჟან ჟაკ პელისიე (ფრანგ. Aimable Jean Jacques Pélissier; დ. 6 ნოემბერი, 1794, მარომი, ზღვისპირა სენის დეპარტამენტი — გ. 22 მაისი, 1864, ალჟირი) — საფრანგეთის მარშალი (1855), მალახოვის ჰერცოგი (1856). მონაწილეობდა ესპანეთის რევოლუციის ჩახშობაში (1823), ხოლო 30-40-იან წლებში – ალჟირის დაპყრობაში. ყირიმის ომში (1853-1856) 1855 წლის იანვრიდან სარდლობდა I კორპუსს, 1855 წლის მაისიდან – საფრანგეთის არმიას ყირიმში და ხელმძღვანელობდა უკანასკნელ იერიშებს სევასტოპოლზე, მალახოვის ყორღანის აღებას. ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომში 1859 წელს რაინის არმიის სარდალი. 1860 წლიდან ალჟირის გენერალ-გუბერნატორი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 14. ↑ 1.0 1.1 http://www.senat.fr/senateur-2nd-empire/pelissier_amable_jean_jacques0053e2.html ↑ 2.0 2.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Léonore database — ministère de la Culture. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602"></a> ↑ Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ Roglo — 1997. — 10000000 ეგზ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652"></a>
ტარაგონის პროვინცია

ტარაგონა (ესპ. provincia de Tarragona, კატ. província de Tarragona) — პროვინცია აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანების, კატალონიის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები: კასტელიონი, ტურუელი, სარაგოსა, ლერიდა და ბარსელონა. ასევე ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა. პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 631,156 კაცს (2002 წლის მონაცემებით), რომლის დაახლ. ერთი მეხუთედი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ტარაგონაში. პროვინციაში არის 183 მუნიციპალიტეტი. ტარაგონის ვებგვერდი
იოვანე ორბელიანი

იოვანე (ივანე) დავითის ძე ორბელიანი (გ. დაახლოებით 1806) — ორბელიანთა სახლის უფროსი, ქართლის მეფის სახლთუხუცესი, მეწინავე სადროშოს სარდალი 1796 წლიდან. ორბელიანი საქართველოს რუსეთთან შეერთების მომხრე იყო. შეერთების შემდეგ იგი რუსეთის სამსახურში შევიდა, მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა ერევნის ალყაში. 1804 წლის 2 აგვისტოს ირანელებს ჩაუვარდა ტყვედ. ტყვეობიდან დაბრუნდა 1805 წელს. ჯამბურია გ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955; ჯამბურია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 558.
ჩვეულებრივი გველბრუცა

ჩვეულებრივი გველბრუცა (ლათ. Xerotyphlops vermicularis) — საქართველოს ფაუნის გველბრუცების (Scolecophidia) ქვერიგის ერთადერთი წარმომადგენელი. სიგრძით 30-35 სანტიმეტრი, მომრგვალებული თავითა და მოკლე კუდით. სხეულის შეფერილობა ვარდისფერიდან მუქ წითელ ფერში მერყეობს და დამოკიდებულია პიგმენტის ფერზე. სხეულის ქვედა ნაწილი, ზედასთან შედარებით ღია ფერისაა. ჩვეულებრივი გველბრუცა ფართოდაა გავრცელებული ალბანეთში, საბერძნეთში, თურქეთში, მცირე აზიაში, ქვემო ეგვიპტეში, ახლო აღმოსავლეთში, ავღანეთში, პაკისტანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანსა და შუა აზიაში. ბინადრობს მთის ძირებში, ბუჩქნარებით დაფარულ ნიადაგში, მეჩხერ ტყეებში ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. გვხვდება ქვების ქვეშ, სადაც ნიადაგში გაყვანილი აქვს წვრილი გვირაბები. ნიადაგის ზემოთ ამოდის მხოლოდ ძლიერი წვიმების შემდგომ. ბოსტნებსა და ვენახებში შეიძლება ვიპოვოთ ნესვებისა და საზამთროების ქვეშ. ზამთარს მიწაში, ღრმად ატარებს. აქტიურდებიან მარტის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში. ჩვეულებრივი გველბრუცას საჭმლის რაციონს წარმოადგენს ჭიანჭველები და მათი კვერცხები. მიწის ზემოთ მაქსიმუმ 10-15 წუთი ძლებს, უფრო ხანგრძლივი გაჩერებისას კვდება. შეწყვილება ხდება გაზაფხულზე, აგვისტოს დასაწყისში კი მდედრი დებს 2-8 კვერცხვს, სიგრძეში 20-26 მმ, სიგანეში კი 6-7 მმ. დამალული ცხოვრების წესის გამო გველბრუცას ცოტა მტერი ჰყავს. იშვიათად შეექცევიან მას მელიები და სხვა პატარა ფრთოსანი მტაცებლები. ხელში დაჭერისას ჩვეულებრივი გველბრუცა გამოსცემს სპეციფიურ სუნს, რაც მისი დამცავი მექანიზმია. შხამიანი არ არის. თუ შევუქმნით შესაბამის სასიცოცხლო პირობებს შეიძლება ვიყოლიოთ შინაურ პირობებში.
ბრამინული გველბრუცა

ბრამინული გველბრუცა (ლათ. Ramphotyphlops braminus) — ცხოველების სამეფოს, რეპტილიების კლასის, ქვერიგ გველების, გველბრუცასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი. სიგრძეში აღწევს 10-12 სანტიმეტრს. გავრცელებულია სამხრეთ აზიაში, მადაგასკარზე, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანის სხვადასხვა კუნძულზე. ბრამინულ გველბრუცას ქოთნის გველსაც ეძახიან, რადგან კარგად ძლებს მცენარეთა ქოთნებში, სადაც მცენარის ფესვებში იმალება. ამ გზით იგი გავრცელდა სამხრეთ მექსიკასა და ჰავაის კუნძულებზე. მდედრი დებს 2-7 მოგრძო კვერცხს სიგრძით 12 და სიგანით 4 მმ-მდე. ამ გველის სწრაფ გავრცელებას ხელს უწყობს პართენოგენეტიკური გამრავლება. გველის წიწილის გამოჩეკვისათვის საკმარისია ქოთანში აღმოჩნდეს გაუნაყოფიერებელი კვერცხი. Annandale, N. 1906. Notes on the fauna of a desert tract in southern India. Part. I. Batrachians and reptiles, with remarks on the reptiles of the desert region of the North-West Frontier. Mem. Asiatic Soc. Bengal, Calcutta 1: 183-202. Boulenger GA. 1893. Catalogue of the snakes in the British Museum (Nat. Hist.) I. London (Taylor & Francis), 448 pp. Kraus F, Cravalho D. 2001. The Risk to Hawai'i from Snakes. Pacific Science, Vol. 55, no. 4:409-417. PDFat University of Hawai'i pressდაარქივებული 2002-02-11 საიტზე Wayback Machine. . Accessed 20 April 2008.
პაპუნა ორბელიანი

პაპუნა ორბელიანი — XVIII საუკუნის ქართველი ისტორიკოსი და პოლიტიკური მოღვაწე, სამეფო კართან დაახლოებული პირი. მას ეკუთვნის ისტორიული თხზულება „ამბავი ქართლისანი“, რომელიც ეხება 1739-1758 საქართველოს ისტორიას და წარმოადგენს სეხნია ჩხეიძის ნაშრომის გაგრძელებას. ორბელიანი კარგად იცნობდა საქართველოს და მეზობელი ქვეყნების ცხოვრებას. იგი მეფის უფლებებსა და პოზიციებს იცავდა, ერთიანი და ძლიერი საქართველო მისი პოლიტიკური იდეალი იყო. ორბელიანის ნაშრომში მოიპოვება ცნობები ქვეყნის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, მოსახლეობის მიგრაციაზე, სავაჭრო გზებისა და სხვების შესახებ. მას კარგად აქვს შენიშნული ოსმალური მიწათმფლობელობის წესის შეუსაბამობა ქართულ სოციალურ ცხოვრებასთან. ორბელიანი ცდილობდა აეხსნა ისტორიულ მოვლენათა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. მას კარგად ესმოდა ისტორიის მნიშვნელობა მომავალი თაობის აღზრდაში. ორბელიანი გადმოგვცემს თვალით ნანახ ან სარწმუნო კაცთა მონათხრობ ფაქტებს, ემყარება სანდო წყაროებს. მისთვის არ არის უცხო პროვიდენციალიზმის იდეები, ზოგიერთ შემთხვევაში იგი ქვეყნის მარცხს ცოდვათა სიმრავლით ხსნის (მაგ. აჯი-ჩალაბისაგან ქართველ მეფეთა დამარცხებას 1752 წელს და სხვა). ორბელიანის თხზულება ვრცელია, მდიდარია ქრონოლოგიური, გენეალოგიური და გეოგრაფიული ცნობებით. პაპუნა ორბელიანი პირადი მოღვაწეობით იცავდა მეფის უფლებებსა და პოზიციებს. თითქმის ყველგან და ყოველთვის თან ახლდა ერეკლე II-ს, უშუალოდ მონაწილეობდა ბრძოლებში. თხზულებაში ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით, დაწვრილებით და ზუსტად არის გადმოცემული ისტორიული ფაქტები და მოვლენები: თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ს ბრძოლა ქვეყნის ცენტრალიზაციისათვის ამიერკავკასიის მუსლიმურ სახანოებთან, ლეკიანობასთან და სხვ. ნაწარმოები მდიდარია აგრეთვე გენეალოგიური და გეოგრაფიული ცნობებით. პაპუნა ორბელიანის ნაშრომმა უკვე თანამედროვეთა მიერ დაიმსახურა მაღალი შეფასება. 1773 წელს „ამბავი ქართლისანი“ გადაწერა ხარების ტაძრის დეკანოზმა დავითმა და მას „მცირე ქართლის ცხოვრება“ უწოდა. ივანე ჯავახიშვილის შეფასებით, „აღორძინების ხანის ქართული საისტორიო მწერლობის მშვენებად ვახუშტის შემდგომ სწორედ პაპუნა ორბელიანი უნდა ჩაითვალოს“. ჯავახიშვილი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 8, თბ., 1977; ხანთაძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 558.
ხერონის პროვინცია

ჟირონა, ხერონა (კატ. Girona [ʒiˈɾonə], ესპ. Gerona; ფრანგ. Gérone) — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანების, კატალონიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხერონა. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები:ლერიდა და ბარსელონა. ასევე ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა. პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 665 000 კაცს (2005 წლის მონაცემებით). პროვინციაში არის 216 მუნიციპალიტეტი. news and information of the province of Girona Xanascat the National Network of Youth Hostels of Catalonia rural tourism in Girona დაარქივებული 2007-06-21 საიტზე Wayback Machine. Tourism guide of Girona province, Hotels, Rstaurants, Guides, Campings & more of Girona დაარქივებული 2007-04-27 საიტზე Wayback Machine. An excentric guide to Girona province დაარქივებული 2008-10-13 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
სათოვლია

სათოვლია, უცუნა (Colchicum) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი შროშანისებრთა ოჯახისა. მოკლეღეროიანი და გორგლბოლქვიანი ბალახებია, დიდი და ნაირფერი ყვავილები (1-5) აქვთ. ზოგი სახეობა გვიან შემოდგომით ყვავილობს, ნაყოფს (კოლოფი) კი მომავალ გაზაფხულზე იკეთებს. 60-მდე სახეობა უმთავრესად გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, ირანში და აღმოსავლეთში — ჩრდილოეთ ინდოეთამდე. საქართველოში, მთის ქვედა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე, მხოლოდ 3 სახეობა იზრდება. სათოვლიას თესლსა და გორგლბოლქვში არის ალკალოიდები, რომელთაგან კოლხიცინი გენეტიკასა და სელექციაში პოლიპლოიდების მისაღებად გამოიყენება, მედიცინაში კი — ნიკრისის ქარის სამკურნალოდ, კოლხამიანი (ომაინი) — სისხლის ზოგიერთი დაავადებისა და ავთვისებიანი სიმსივნის დროს. სათოვლიას ბევრი სახეობა დეკორატიულია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 659.
ლილიუოკალანი

ლილიუოკალანი (ჰავ. Lili’uokalani, თავდაპირველად ერქვა ლიდია კამაკაეა პაკი, Lydia Kamaka’eha Paki, ქმრის გვარზე დომინის, ინგლ. Dominis; დ. 2 სექტემბერი, 1838 — გ. 11 ნოემბერი, 1917) — ჰავაის სამეფოს ბოლო დედოფალი 1891 წლის 20 იანვრიდან 1893 წლის 17 იანვრამდე. მეფე კალაკაუას და, და ოაჰუსა და მაუის ამერიკელი გუბერნატორის, ჯონ ოუენ დომინის მეუღლე. სამეფო ტახტზე ავიდა ძმის სიკვდილის შემდეგ და შეეცადა მონარქის კონსტიტუციით შემოფარგლული ძალაუფლების აღდგენა. ამერიკული ქონების დაცვის საბაბით აშშ-ს წარმომადგენლებმა მოაწყეს სახელმწიფო გადატრიალება და გადააყენეს დედოფლი. გროვერ კლივლენდის მთავრობა სთავაზობდა ლილიუოკალანს სამეფო ტახტის დაბრუნებას გარკვეული პირობების შესრულების შემთხვევაში, როგორიც პოლიტიკური მოწინაააღმდეგეების ამნისტია იყო. დედოფალმა უარყო ეს წინადადება და მოითხოვა ამერიკის აგენტების სიკვდილით დასჯა. 1894 წლის 4 ივლისს შეიქმნა ჰავაის რესპუბლიკა, რომლის ოკუპაციაც ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა მოახდინა 1898 წელს. 1895 წლის 16 იანვარს დედოფალი დააპატიმრეს მას შემდეგ, რაც იოლანის სასახლის ბაღში აღმოჩენილი იქნა იარაღი. ერთი წლის შემდეგ იგი გაათავისუფლეს და ახალი სახელიც მისცეს. ლიდია დომინისმა (დედოფლის ახალი სახელი) სასამართლოში უჩივლა ფედერალურ მთავრობას სამეფო მიწების თაობაზე. საბოლოოდ ჰავაის ლეგისლატურამ გამოუწერა მას პენსია 4 ათასი დოლარის ოდენობით და შეუნარჩუნა შაქრის პლანტაცია 24 კმ² ფართობით. დედოფალი გარდაიცვალა 1917 წელს ინსულტისგან. ციხეში ყოფნისას ლილიუოკალანმა დაწერა ჰავაის ჰიმნი ალოჰა ოე და წიგნი ქვეყნის ისტორიის შესახებ. Allen, Helena G. (1982). The Betrayal of Liliuokalani: Last Queen of Hawaii, 1838-1917. Glendale, CA: A. H. Clark Company. ISBN 978-0-87062-144-4. OCLC 9576325.  Bonura, Sandra; Witmer, Sally (2013). „Lydia K. Aholo — Her Story Recovering the Lost Voice“. The Hawaiian Journal of History. Honolulu: Hawaiian Historical Society. 47: 103–145. hdl:10524/36266. OCLC 60626541.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link) Haley, James L. (2014). Captive Paradise: A History of Hawaii. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-60065-5.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ლილიუოკალანი Queen Lydia Liliʻuokalani, University of Illinois at Chicago, http://www.uic.edu/depts/owa/history/liliuokalani.html. Public Law 103-150, also known as "The Apology Bill", Pixi, http://www.pixi.com/~kingdom/103150.html. წაკითხვის თარიღი: 2016-09-22 დაარქივებული 2015-06-20 საიტზე Wayback Machine. . The Overthrow of the Monarchy, Hawaii nation, http://www.hawaii-nation.org/soa.html. Her Majesty Queen Liliuokalani The Constitutional Queen of The Nation of Hawaii 1891–1893, Free Hawaii, http://www.freehawaii.org/liliuo.html. წაკითხვის თარიღი: 2016-09-22 დაარქივებული 2015-02-13 საიტზე Wayback Machine. .
მამუკა ორბელიანი

მამუკა (მაკარ) თომას ძე ორბელიანი (დ. 1800 ― გ. 10 ნოემბერი [ძვ. სტ. 29 ოქტომბერი] , 1871, თბილისი) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. გენერალ-მაიორ თამაზ ორბელიანის შვილი. სამხედრო სამსახური დაიწყო ერევნის კარაბინერთა ლეგიონში (1816). 1822-იდან მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში, რუსეთ-ირანის 1826–1828 და რუსეთ-ოსმალეთის 1828–1829 ომებში. თავი გამოიჩინა ყარსის, ახალქალაქის, ახალციხისა და აწყურის ბრძოლებში. ყირიმის ომი (1853–1856) დროს ჯერ ამიერკავკასიის ფრონტზე იბრძოდა (1853-იდან). ი. ორბელიანის რაზმში, 1855-იდან კი ყირიმის ფრონტზე, სადაც მეთაურობდა ჯერ პარტიზანთა, შემდეგ კი საგანგებო "მფრინავ რაზმს". ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 558.
პირველი რესპუბლიკა

მსოფლიოში რამდენიმე პირველი რესპუბლიკა არსებობდა: პოლონეთის პირველი რესპუბლიკა, ისტორიოგრაფიული ტერმინი პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობისთვის (1569–1795) საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა (1792–1804) ვენესუელის პირველი რესპუბლიკა (1811–1812) ელადის პირველი რესპუბლიკა (1822–1832), ისტორიოგრაფიული ტერმინი მთავრობებისთვის საბერძნეთის დამოუკიდებლობისთვის ომში ესპანეთის პირველი რესპუბლიკა (1873–1874) ფილიპინების პირველი რესპუბლიკა (1899–1901) საქართველოს პირველი რესპუბლიკა, აგრეთვე ცნობილი როგორც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921) სომხეთის პირველი რესპუბლიკა, აგრეთვე ცნობილი როგორც სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1920) პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკა (1910–1926) ვიეტნამის პირველი რესპუბლიკა (1955-1963) ავსტრიის პირველი რესპუბლიკა (1918–1934) ჩეხოსლოვაკიის პირველი რესპუბლიკა (1918–1938) "პირველი რესპუბლიკა" (1947-1992), არაოფიციალური ტერმინი იტალიის ისტორიის პერიოდისათვის 1947 წლიდან 1992 წლამდე სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა (1948–1960) მადაგასკარის პირველი რესპუბლიკა (1958-1975) ნიგერიის პირველი რესპუბლიკა (1963–1966) განას პირველი რესპუბლიკა (1960-1966) First Republic Bank of San Francisco, California, bought by Merrill Lynch in 2007 First RepublicBank Corporation of Dallas, Texas, which folded in the Savings and Loan crisis of the late 1980s მეორე რესპუბლიკა (მრავალმნიშვნელოვანი) მესამე რესპუბლიკა (მრავალმნიშვნელოვანი) მეოთხე რესპუბლიკა (მრავალმნიშვნელოვანი) მეხუთე რესპუბლიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ფონტენის სააბატო

ფონტენის სააბატო (ფრანგ. Fontenay) - სააბატო საფრანგეთში, ცისტერციანელების ორდენის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და ყველაზე უკეთ შემონახული მონასტერი. 1118 წელს დააარსა წმინდა ბერნარ კლარავალერმა. ფონტენი მდებარეობს თანამედროვე საფრანგეთის დეპარტამენტის კოტ-დ’ორის ტერიტორიაზე, მარმანის კომუნაში. 1981 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. Abbaye cistercienne de Fontenay
ზაალ ორბელიანი

ზაალ დემეტრეს ძე ორბელიანი (გ. XVIII საუკუნის ბოლოს) — თოფანქჩიაღასი (მეთოფეთა უფროსი) 60-იან წლებში. ერეკლე II-ის ახლო თანამებრძოლი. აქტიურად მონაწილეობდა ასპინძის ბრძოლაში (1770). გამარჯვების შემდეგ ერეკლე II-მ ტყვეები, ნადავლი და დროშები ორბელიანის ხელით გაუგზავნა რუსეთის იმპერატორს. რუსეთში ორბელიანმა ვახტანგ VI-ის ჩამომავლებთან გააბა საიდუმლო კავშირი ერეკლე II-ის წინააღმდეგ. 1771 იგი უკვე საქართველოში იყო და შეთქმულებას ამზადებდა ერეკლეს წინააღმდეგ, 1772 წელს შეთქმულება გამომჟღავნდა. შეთქმულები დააპატიმრეს. ორბელიანი ახალციხის საფაშოში გაიქცა, შემდეგ უკან დაბრუნდა და დააპატიმრეს 1775 წლის ბოლოს. ერეკლე II-მ აპატია დანაშაული და პატიმრობიდან გაატავისეუფლა. ცოლად ჰყავდა სოფიო, იესე ქსნის ერისთავის ასული (1738–1802). ჯამბურია გ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955; ჯამბურია გ., ქსე, ტ. 7, გვ. 557, თბ., 1984
ქრისტეს ქანდაკება რიო-დე-ჟანეიროში

კრისტო-რედენტორი (პორტ. Cristo Redentor — „მხსნელი ქრისტე“) — იესო ქრისტეს ცნობილი ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში, კორკოვადოს მთაზე. დღეს იგი რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. კორკოვადოს 710 მეტრიან მთაზე ქრისტეს უზარმაზარი ქანდაკების აღმართვის იდეა პირველად კათოლიკე მღვდელს — პედრო-მარია-ბოსს 1850-იან წლებში გაუჩნდა. მან დაფინანსებისთვის ბრაზილიის პრინცესას, იზაბელს მიმართა, თუმცა იზაბელი დიდად არ დაინტერესებულა მისი იდეით. უკვე 1889 წელს, როდესაც ბრაზილია რესპუბლიკად გამოცხადდა, პედროს სურვილის განხორციელება შეუძლებლად ჩანდა, რადგან ახალი კანონები მთავრობასა და ეკლესიას ერთმანეთისგან ყოფდა. 1921 წელს, ბრაზილიის დამოუკიდებლობის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი ცერემონიალის სამზადისისას, ქანდაკების აგების იდეა კვლავ გააჟღერა „რიოს კათოლიკეთა წრემ“. ჯგუფმა ხელმოწერებისა და შემოწირულობების შეგროვება დაიწყო, რათა მთაზე ქანდაკების აღმართვა უზრუნველეყოთ. შემოწირულობები ძირიდადად ქალაქის კათოლიკეებმა გაიღეს. დიზაინერებმა მრავალნაირი პროექტი წარადგინეს — ქრისტე გაშლილი ხელებით — ჯვრის სიმბოლო, ქრისტე დედამიწის მოდელით ხელში და ა. შ. საბოლოოდ, „მხსნელი ქრისტეს“ ქანდაკება ამოარჩიეს. ქანდაკების დიზაინერი ბრაზილიელი ეიტორ და სილვა კოშტა იყო, ხოლო მოქანდაკე — პოლონური წარმოშობის ფრანგი პოლ ლანდოვსკი, რომელმაც ქანდაკება პარიზში დაამზადა, რადგან ასეთი დიდი ქანდაკების შექმნა მთელი რიგი მიზეზების გამო, იმ დროისათვის ბრაზილიაში შეუძლებელი იყო, ამიტომ ყველა დეტალი და კარკასიც კი საფრანგეთში შეიქმნა. მშენებლობამ ცხრა წელს გასტანა (1922-1931) და 250 000 აშშ დოლარი დაჯდა. 1931 წლის 12 ოქტომბერს, ქრისტეს ქანდაკება საზეიმოდ გახსნეს. მისი სიმაღლე 30 მ-ია, თუ არ ჩავთვლით 8 მეტრიან კვარცხლბეკს, მარტო თავი იწონის 35,6 ტონას, ხელის თითოეული მტევანი 100 კგ-ს. მაცხოვარს ხელები 23 მეტრის სიგრძეზე აქვს გაშლილი. მონუმენტის სანახავადაც ბრაზილიაში ყოველწლიურად მილიონობით ტურისტი ჩადის. ქანდაკებამდე მისასვლელად გაყვანილია რკინიგზა. ბრაზილიელთათვის ამ ქანდაკებას ძალიან დიდი დატვირთვა აქვს. 2006 წელს, რიოს არქიეპისკოპოსმა ეუსებიო ოსკარ შეიდმა ქანდაკებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა და მის ქვეშ კათოლიკეებს ჯვრისწერისა და ბავშვის მონათვლის უფლება მისცა. 2007 წლის 1 აგვისტოს, პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონში გამოავლინეს მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება, სადაც ქრისტეს ქანდაკებამ მე-7 ადგილი დაიკავა. 2008 წლის 10 აგვისტოს, საშინელი შტორმის დროს, ქანდაკებას მეხი დაეცა, თუმცა ზიანი არ მიყენებია. ოფიციალური საიტი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ქრისტეს ქანდაკება რიო-დე-ჟანეიროში Useful information about Christ the Redeemer Statue (wiki format) დაარქივებული 2011-03-22 საიტზე Wayback Machine. Map დაარქივებული 2006-01-13 საიტზე Wayback Machine. (პორტუგალიური) BBC News Video about Poland and the Redeemer Statue Government bulletin about the statue's restoration[მკვდარი ბმული] (პორტუგალიური) Free interactive 3D model of Statue of Christ the Redeemer დაარქივებული 2010-11-30 საიტზე Wayback Machine.
ზაალ-ზოსიმე ორბელიანი

ზაალ-ზოსიმე ვახტანგის ძე ორბელიანი (დ. 1660/1670, სოფ.ტანძია, ახლანდელი ბოლნისის რაიონი — გ. წელი უცნობია) — ქართველი მწიგნობარ-კალიგრაფი, სულხან-საბა ორბელიანის ძმა. მასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა ქართლის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო გიორგი XI-ის მომხრეთა ბანაკში. 1699 ბერად აღიკვეცა ზოსიმეს სახელით. ვახტანგ VI-ის გამგებლობის პერიოდში (1703-1712) ნაყოფიერ კულტურულ-ლიტერატურულ მუშაობას ეწეოდა. 1724 ვახტანგს გაჰყვა რუსეთში. მოსკოვში ცხოვრობდა დარეჯან ბაგრატიონის სასახლეში (ვსესვიატსკოეში). ორბელიანმა დიდი დახმარება გაუწია სულხან-საბა ორბელიანს "ქართულ ლექსიკონზე" მუშაობის დროს: რამდენიმე ხელნაწერი თვითონ დაამზადა, ზოგიერთი ნუსხა გადაწერა ძმასთან ერთად. 1720 წელს გადანუსხა "ლოცვა განზრახვათათვის" (ხელნაწერი H-770, ხელნაწერთა ინსტიტუტი), 1729 - სულხან-საბა ორბელიანის ქადაგებათა კრებული "სწავლა-მოძღვრებანი" (ხელნაწერი A-479, ხელნაწერთა ინსტიტუტი) და სხვა. მენაბდე ლ., ზაალ-ზოსიმე ორბელიანი, «ცისკარი», 1959, № 10; მიქაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 557.
პიტის სასახლე

პიტის სასახლე (იტალ. Palazzo Pitti) — რენესანსის სტილის უზარმაზარი სასახლე ფლორენციაში, იტალიაში. მდებარეობს მდინარე არნოს სამხრეთ სანაპიროზე პონტე ვეკიოს (ძველი ხიდი) სიახლოვეს. სასახლის ძირითადი ნაწილი 1058 წლით თარიღდება და თავდაპირველად ამბიციური ფლორენციელი ბანკირის ლუკა პიტის რეზიდენცია იყო. 1539 წელს მედიჩების ოჯახის მიერ იქნა შესყიდული, როგორც ტოსკანის დიდი საგრაფოს მმართველი ოჯახის ოფიციალური რეზიდენცია. მე-19 საუკუნეში პალაცო, იმხანად უდიდესი განძთსაცავი, ნაპოლეონ I-ის მიერ საყრდენ ბაზად იქნა გამოყენებული, მოგვიანებით კი როგორც გაერთიანებული იტალიის მთავარი სამეფო სასახლე. მე-20 საუკუნის დასაწყისში პალაცო მისი ქონებითურთ სახალხო საკუთრებაში გადასცა მეფე ვიქტორ ემანუელ III-მ, და შედეგად სასახლის კარები გაიხსნა საზოგადოებისთვის, როგორც ფლორენციის უდიდესი სამხატვრო გალერეა. ამჟამად რამდენიმე მცირე დანამატის გარდა მედიჩების ოჯახის განძთან ერთად სასახლეში სახალხო ბიბლიოთკაცაა. Gurrieri, Francesco (1996). Palaces of Florence. Rizzoli, გვ. 66–77.  შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „პიტის სასახლე“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი პიტის კომპლექსი
უესკის პროვინცია

უესკა — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანება არაგონის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი დედაქალაქია უესკა მდებარეობს ცენტრალური პირინეის სამხრეთით. ესაზღვრება საფრანგეთის საფრანგეთის დეპარტამენტები ატლანტური პირენეები და ზემო პირენეები, ასევე ესპანეთის პროვინციები: სარაგოსა, ლერიდა და ნავარა. უესკის ფართობი შეადგენს 15,626 კვ. კმ-ს. მოსახლეობა 228,566 კაცია (2010 წლის მონაცემებით), რომლის თითქმის მეოთხედი ცხოვრობს დედაქალაქ უესკაში. პროვინციაში არის 202 მუნიციპალიტეტი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: უესკის პროვინცია Diputación Provincial de Huesca
აავასაკსა

აავასაკსა (ფინ. Aavasaksa) — გრანიტის კლდეები ჩრდილოეთ ფინეთში. მდებარეობს ლაპლანდიის გუბერნიის იულიტორნიოს კომუნაში, ფინეთ-შვედეთის საზღვართან ახლოს. სიმაღლკე ზღვის დონიდან — 242 მეტრი. 2005 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში და წარმოადგენს სტრუვეს გეოდეზიური რკალის შემადგენელ ნაწილს. აავასაკსას კლდეებიდან იშლება მდინარე ტორნიონიოკის შესანიშნავი ხედი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „აავასაკსა“ ვიკისაწყობში. ფოტოგალერეა
ილია ორბელიანი

ილია დიმიტრის (ზურაბის) ძე ორბელიანი (დ. 10 დეკემბერი, 1815, თბილისი ― გ. 20 დეკემბერი [ძვ. სტ. 8 დეკემბერი], 1853, ალექსანდროპოლი, ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი)— რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1851). გრიგოლ ორბელიანის უმცროსი ძმა. სამხედრო სამსახური დაიწყო ქართულ გრენადერთა პოლკში იუნკრად (1832). 1838-იდან ოფიცერი. 1832-იდან მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1842 წელს ტყვედ ჩაუვარდა შამილს. ტყვეობაში იმყოფებოდა რვა თვე. 1851-1853 წლებში იყო ქართველ გრენადერთა პოლკის მეთაური. ყირიმის ომის (1853–1856) დროს ამიერკავკასიის ფრონტზე იბრძოდა. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ბაინდურისა და ბაშკადიკლარის ბრძოლებში (ბაშკადიკლართან სასიკვდილოდ დაიჭრა). დაკრძალულია თბილისში, ქაშვეთის ეკლესიაში. ცოლად ჰყავდა ბარბარე, ილია ბატონიშვილის ასული (დ. 1831 — გ. 14 მარტი, 1884). ეყოლათ ტყუპი შვილები: გიორგი ორბელიანი და დიმიტრი ორბელიანი (გარდაიცვალა ჩვილობაში). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 558. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ილია ორბელიანი ილია ორბელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სათოხნი კულტურები

სათოხნი კულტურები, სასოფლო-სამეურნეო მცენარეები, რომელთა ნორმალური ზრდა-განვითარებისათვის საჭიროა დიდი კვების არე და მწკრივთშორისებში ნიადაგის დამუშავება. ასეთია სიმინდი, შაქრის ჭარხალი, ბამბა, თამბაქო, მზესუმზირა, კარტოფილი, საკვები ძირხვენები, ეთერზეთოვანი კულტურები, ბოსტნეული კულტურების უმეტესობა (კომბოსტო, პამიდორი, სტაფილო, ბადრიჯანი და სხვა). სათოხნ კულტურებს თესენ ან რგავენ (ჩითილით) ფართო მწკრივად (0,4 - 1,0 მ), კვადრატულად ან კვადრატულ-ბუდობრივად. ვეგეტაციის პერიოდში მწკრივთშორისებს აფხვიერებენ, მწკრივებში ზედმეტ მცენარეებს გამოხშირავენ, აცლიან სარეველებს, რითაც ნიადაგში ინარჩუნებენ ტენს, აუმჯობესებენ აერაციას და სხვა ინდუსტრიულ ტექნოლოგიის პირობებში ხელით სამუშაოები მინიმუმამდე მცირდება. გ. ბადრიშვილი, ქსე, ტ. 8, გვ. 659-660, თბ., 1984