laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მერეს ციხე (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

მერეს ციხე — ციხე საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მთიულეთში, დაბა ფასანაურიდან სამხრეთის მიმართულებით მდებარე სოფელ ბუჩაანიდან ჩრდილოეთით 200 მეტრში, მდინარე არაგვის მარცხენა სანაპიროზე, ტყიან ფერდობზე. თავდაპირველად აქ იდგა მხოლოდ ზურგიანი კოშკი. XVII საუკუნის II ნახევარში ბარიდან ამოსულ ერთ-ერთ ფეოდალს, კოშკის თავდაცვისუნარიანობის მიზნით, მის ქვემოთ მდებარე ფერდობის ნაწილი მაღალი გალავნით შემოუზღუდავს და რამდენიმე ნაგებობა აუგია. მასვე ხელთ უგდია ვაშლობისა და ჭართლის ხეობა და ადგილობრივი მოსახლეობა საყმო გადასახადებით დაუბეგრავს. მთიულები ვერ შეგუებიან ციხეში გამაგრებული ფეოდალის თვითნებობას და იგი ხევსურთა დახმარებით ციხიდან განუდევნიათ. შემდგომში ციხე ემსახურებოდა არაქართველ მთიელ მოთარეშეთაგან ჭართლისა და ვაშლობის თემების დაცვას. 1983 წელს, სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ციხეს ჩაუტარა სარესტავრაციო სამუშაოები (ხელმძღვანელი ნ. მინდორაშვილი). გაიწმინდა ტერიტორია, გამაგრდა ნაგებობათა და გალავნის შემორჩენილი კედლები და სხვა. ზურგიანი კოშკი (10.5X8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. რვა სართულიანია (სიმაღლე 19 მ), სწორი კედლით ხეობისკენაა მიმართული. შესასვლელი ამ მხარესაა I სართულის დონეზე. მიწიდან 4 მ სიმაღლეზე. თითოეულ სართულზე მხოლოდ თითო სარკმელია, რომლებიც სწორ კედელში, თითქმის ერთ ვერტიკალზე არის განლაგებული. ხის სართულშუა გადახურვა ჩამოშლილია. გადახურვის ძელები დაყრდნობილი იყო ყოველი მომდევნო სართულის კედლების შეთხელების ხარჯზე შექმნილ საფეხურზე (სიგრძე 20 სმ). კოშკის მერვე სართული მონგრეულია. სამლოცველო პატარაა (ფართობი 8 კვ.მ), კოშკს აღმოსავლეთიდან ეკვრის. იგი მოქცეულია კოშკსა და მასზე მიშენებული მაღალი გალავნის კედელს შორის. ფორმით სამკუთხედს წააგავას, ჩრდილო–აღმოსავლეთით მომგრვალებული კუთხე აქვს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ჩრდილო–აღმოსავლეთიდან 1 მ სიმაღლეზე ღრმა ნიშია. ორი ნიში სამხრეთ კედელშია, ერთი ჩრდილოეთისაში. ორი სწორკუთხა სარკმელი და ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშია. სამლოცველო შიგნით ნახევარწრიული კამარით, ხოლო გარედან ქვის თხელი ფილების ცალფერდა სახურავითაა გადახურული. გალავანი მაღალია, ტეხილი ფორმისაა. ნაშენია ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გალავნის უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. შემორჩენილია მასზე მიშენებულ ნაგებობათა კედლების მცირე ნაწილები. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მერეს ციხე (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) გ. ბაგრატიონი, კ. კახაძე, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 232-233.
ლევან ჭილაშვილი

ლევან ჭილაშვილი (დ. 17 აგვისტო, 1930, გურჯაანი — გ. 26 აპრილი, 2004) — ქართველი არქეოლოგი და ისტორიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, სადაც 1967 წლიდან მის გარდაცვალებამდე იყო პროფესორი. 1958 წელს ლევანმა მიიღო ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატის, ხოლო 1967 წელს — ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1991 წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. ჭილაშვილი იყო თბილისის სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი 1980-2004 წლებში. 1982 წელს დააჯილდოვეს სმა-ს სიმონ ჯანაშიას პრიზით. ლევან ჭილაშვილის მთავარი სამეცნიერო სფეროები იყო ანტიკური საქართველოს არქეოლოგია და ისტორია. 1995 წლიდან 2003 წლამდე ნეკრესში ჭილაშვილის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა, მისი ვარაუდით, წინარექრისტიანული, I-III საუკუნეების ქართული წარწერები. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). „ქალაქი რუსთავი“(მონოგრაფია), თბილისი, 1957. „ძველი ქალაქი ურბნისი“ (მონოგრაფია), თბილისი, 1964. „კახეთის ქალაქები“ (მონოგრაფია), თბილისი, 1980. „არეში“ (მონოგრაფია), თბილისი, 1991. „წინაქრისტიანული ხანის წარწერა ნეკრესიდან“. - ე. ხინთიბიძე „ქართველოლოგია“, N 7, თბილისი, 2000.
საკალანდარიშვილოს ციხე

საკალანდარიშვილოს ციხე — ციხესიმაგრე მდებარეობს საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, სენაკის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ სენაკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, საკალანდარიშვილოს უბნის სიახლოვეს, მაღალ მთაზე. ციხე შედგება ერთი კოშკისა და ორი გალავნისაგან. პირველი გალავანი აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრავდა კოშკში შესასვლელს. მეორე გალავანი კოშკს უვლის სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან. გალავნის ხაზი წრიულია, ისე როგორც თხრილისა (გალავნის მაქსიმალური ზომებია: 23X26 მ). ორივე გალავანი კოშკზე მეტადაა დაზიანებული და ზოგან 4-5 მეტრის სიმაღლეზეა შერჩენილი. ამ კედლებზეც არავითარი ამბრაზურა არ არის შემორჩენილი. არც ის ჩანს, თუ როგორ მთავრდებოდა გალავნის ზედა ხაზი. კოშკი თითქმის კვადრატული გეგმისაა (გარე ზომები - 7,0X7,2 მ). მისი აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლები შუაზეა გაპობილი. კოშკს თავიც მორღვეული აქვს, ამიტომ სართულიანობა არ ირკვევა. აღმოსავლეთის კედლის ცენტრალური ნაწილი გამორღვეულია, მაგრამ ერთგან დარჩენილია მცირე ფრაგმენტი, რომლის მიხედვით დგინდება, რომ კარი მეორე სართულზე ყოფილა. პირველი სართული ჩამონაყარი ქვებითაა სავსე, მაგრამ ჩანს, რომ სარდაფის სართული კამაროვანი ყოფილა, ერთგან ჩასასვლელიცაა. ზედა ორი სართული სართულშუა გადახურვა კი კოჭოვანი ყოფილა. დარჩენილ კედლებში არავითარი ამბრაზურები არ არის. კოშკის კედლები ნაგებია ისეთივე კირქვით, როგორც სხვაგან. ფასადები მოპირკეთებულია მქისედ გათლილზედაპირიანი ქვით. წყობა ჰორიზონტალური რიგებით ისეთივეა, როგორც იმ ეპოქის სხვა ძეგლებზე. გალავნის მოპირკეთებაც მსგავსია, მაგრამ ქვები უფრო მოზრდილია და წყობაც ცოტათი ჩამოუვარდება კოშკისას. პ. ზაქარაია, თ. კაპანაძე, „ციხეგოჯი-არქეოპოლისი-ნოქალაქევის ხუროთმოძღვრება“, გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბ. 1991 წ. ↑ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორის ბრძანება No02/73 2019 წლის 27 სექტემბერი ქ. თბილისი
სპენსერის ყურე

სპენსერის ყურე — ყურე ავსტრალიის სამხრეთ სანაპიროზე, ავსტრალიის დიდი ყურის დასავლეთით. მისი სიგრძეა 322 კმ, ოკეანესთან მიერთების ადგილის სიგანე 129 კმ. ყურის დასავლეთით მდებარეობს ეირის ნახევარკუნძული, აღმოსავლეთით იორკის ნახევარკუნძული, რომელიც თავის მხრივ გამოყოფს პატარა, წმინდა ვინსენტის ყურეს. ყურესთან მდებარე მნიშვნელოვანი ავსტრალიური ქალაქებია: უაიალა, პორტ-პირი, პორტ-ოგასტა. სახელი ეწოდა მკვლევარ ჯორჯ სპენსერის პატივსაცემად. აღსანიშნავია, რომ ეს მკვლევარი უელსის პრინცესა დაიანას წინაპარი იყო. სპენსერის ყურის რუკები სპენსერის ყურე - ბრიტანიკა
წმინდა ვინსენტის ყურე

წმინდა ვინსენტის ყურე (ინგლ. Gulf St Vincent) — წვრილი ყურე სამხრეთ ავსტრალიაში. ეკვრის სამხრეთ ავსტრალიის შტატის ტერიტორიას. დასავლეთით ესაზღვრება იორკის ნახევარკუნძული, აღმოსავლეთით — ფლოროს ნახევარკუნძული. მისი და ოკეანის წყლების გადაკვეთაზე მდებარეობს კენგურუს კუნძული. აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს შტატის დედაქალაქი ადელაიდა. სახელი უწოდა მეთიუ ფლინდერსმა 1802 წელს. Friends of Gulf St Vincent დაარქივებული 2014-12-18 საიტზე Wayback Machine. Accessed 14 February 2014.
სნოს ციხე

სნოს ციხე, ღუდუშაურის ციხე — ციხესიმაგრე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოში. მდინარე სნოსწყლის მარჯვენა ნაპირზე, განცალკევებით მდგარ კლდოვან გორაზე. მიმდინარეობს კოშკის რესტავრაცია. სნოს ციხის ამგების ან მეპატრონის შესახებ ისტორია დუმს. სნოს ციხე XVI საუკუნის მიწურულში უნდა იყოს აგებული. წყაროებში პირველად იხსენიება XVIII საუკუნის 30-იან წლებში, როცა მას დაღესტნელთა ლაშქარიი მოადგა. არაგვის ერისთავი ბარძიმი ატყობინებს რუსეთში მყოფ ვახტანგ VI-ს ქვეყნის პოლიტიკურ მდგომარეობას და ჩივის ლეკთა გამუდმებულ თავდასხმებზე. ერთ-ერთი შემოსევის დროს ათი ათასი ლეკი მოადგაო სნოსა და არშას. სნოს ციხე კონტროლს უწევდა ხევიდან მიმავალ მოკლე გზას, რომელიც გადიოდა ხევსურეთზე, ფშავზე და გუდამაყრის ხეობით მთიულეთზე. გადმოცემის თანახმად, სნოს ციხე ეკუთვნოდა შიოლა ღუდუშაურს, რისთვისაც არაგვის ერისთავს აზნაურობა უბოძებია. შედგება თითქმის წრიული გალავნისა და ერთი კოშკისაგან. თვით გალავანი მრავალი თავდაცვითი ელემენტისაგან შედგება. ციხის ერთადერთი შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კოშკის სიმაღლე ოც მეტრამდე ყოფილა, დღეს მას რამდენიმე მეტრი აკლია. პირველი სართული, ერთადერთი შესასვლელით, ექვსი მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს; მეორე სართულის კედლებში ხუთი სათოფურია განლაგებული, მესამე სართული დაზიანებულია და საბრძოლო ელემენტებისგან კვალიღაა დარჩენილი. კოშკი და ციხის გალავანი ნაგებია ადგილობრივი კლდის ქვით. თლილი ქვა გამოყენებულია კოშკის კუთხეებზე და კარ-ფანჯრების ირგვლივ. ციხის ანალოგიებთან შედარება საშუალებას იძლევა იგი XVI საუკუნის მეორე ნახევრით, ან მომდევნო საუკუნის დასაწყისით იქნას დათარიღებული. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სნოს ციხე ზაქარაია პ., საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973 ბერიძე ვ., XVI-XVIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრება,ტ.I, თბ.,1983 ზაქარაია პ., ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები, თბ., 2001. ზაქარაია პ., საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ., 1988. ზაქარაია პ., არაგვისა და თერგის ხეობა, თბ., 1972. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ.2, თბ., 2004. მაკალათია ს., ხევი, ტფ., 1934 გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 446. ↑ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო
პეჩორის ზღვა

პეჩორის ზღვა (რუს. Печорское море) — ზღვა რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ბარენცის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კუნძული ახალი მიწა. ზღვა საკმაოდ თავთხელია, საშუალო სიღრმე მხოლოდ 6 მეტრია, ხოლო ყველაზე ღრმა ადგილი 210 მ. ფართობი შეადგენს 8.1263 კმ²-ს. ნოემბრიდან ივნისამდე ზღვა ჩახერგილია მოცურავე ყინულებით. აქ ჩამდინარე მნიშვნელოვანი მდინარეა პეჩორა. პეჩორის ზღვა - ბრიტანიკა პეჩორის ზღვის წარსული, აწმყო და მომავალი[მკვდარი ბმული]
ჩადის ტბა

ჩადის ტბა (ფრანგ. Lac Tchad, ინგლ. Lake Chad, არაბ. بحيرة تشاد ბუჰაირა ტშად) მდებარეობს აფრიკაში. ეს არის ისტორიულად საკმაოდ ფართო, მტკნარი, თავთხელი ტბა, რომლის ზედაპირის ფართობიც საუკუნეების განმავლობაში იცვლებოდა. XX საუკუნეში კი თითქმის განახევრდა. უდიდესია ტბის ეკონომიკური მნიშვნელობა, რადგან ის მისი მოსაზღვრე ოთხი ქვეყნის (ჩადი, კამერუნი, ნიგერი, ნიგერია) დაახლოებით 20 მილიონი ადამიანისთვის მტკნარი წყლის ერთადერთი მნიშვნელოვანი წყაროა, გასათვალისწინებელია, რომ ის საჰარის უდაბნოს კიდეზე მდებარეობს. ტბის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს დასავლეთ ჩადის ტერიტორიაზე. უმთავრესი მდინარე, რომელიც ამ ტბაში ჩაედინება არის შარი, რომელსაც წყლის 90 % ჩამოაქვს. ტბაში მდებარეობს რამდენიმე პატარა კუნძული. იმის გამო, რომ ტბის მაქსიმალური სიღრმე მხოლოდ 10,5 მეტრია, მისი ზედაპირის ფართობი საკმაოდ მგრძნობიარეა სიღრმის სულ მცირე ცვალებადობასთანაც კი. მით უმეტეს, რომ წლის განმავლობაში, სეზონურად, წყლის დონე 1 მეტრით იცვლება. კლიმატი საკმაოდ მკაცრია, მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრამდეა შესაძლებელი შემთხვევითი წვიმა. ტბამ სახელი მიიღო ჩადის სახელმწიფოსგან. ადგილობრივ ენაზე, სიტყვა ჩადი ნიშნავს „წყლის დიდ სივრცეს“, იგივე „ტბას“. დამტკიცებულია, რომ ჩადის ტბა უდიდესი, შიდა ზღვა-ტბის ნარჩენია, რომელიც მის ადგილას 13 000 წლის წინ მდებარეობდა. დაახლოებით ძვ. წ. 4000 წლისთვის, მისი ფართობი 400 000 კმ²-ს შეადგენდა. როდესაც ის 1823 წელს ევროპელებმა მოინახულეს, ჯერ კიდევ მიიჩნეოდა მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს ტბად. წყლის საგრძნობი შემცირება დაიწყო 1960-იანი წლებიდან და მისი ფართობი 26 000 კმ² დარჩა, მაგრამ მაინც რჩებოდა მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ტბად. მაგრამ ირგვლივ არსებული მოსახლეობის მიერ ტბის წყლის ძალზე უდიერად მოხმარებამ, ბოლო 40 წლის მანძილზე საშინელი შედეგები გამოიღო. 1983 წლისთვის, ტბის ფართობი მერყეობდა 10 000 კმ²-25 000 კმ²-ს შორის, წყლის მოცულობა შეადგენდა 72 კმ კუბს. 2000 წლისთვის, ტბის ფართობმა მხოლოდ 1500 კმ² შეადგინა. ამჟამად მისი სიღრმე 1,5 მეტრია და აქ ნავიგაცია შეუძლებელია. როგორც მეცნიერები ვარაუდობენ, XXI საუკუნეში ჩადის ტბა საერთოდ დაშრება. ტბაში წყლის კლება მისი მარილიანობის ზრდას იწვევს, რაც დიდ საფრთხეს უქმნის მის ფლორას და ფაუნას. საგრძნობლად მცირდება თევზის რეწვა, რის შედეგადაც მნიშვნელოვნად იკლებს ამ ქვეყნების მოსახლეობის შემოსავლები. ვინაიდან ტბის წყალს მოსახლეობა სასმელად იყენებს, საგრძნობლად დიდია ისეთი ეპიდემიების რისკები, როგორებიცაა დიარეა, ქოლერა, ტიფი, ცხელება. თუმცა ტბის გადარჩენის პერსპექტივები ნამდვილად არსებობს, თუკი მისი აუზის ქვეყნები სათანადო პოლიტიკას გაატარებენ. http://www.worldlakes.org/uploads/06_Lake_Chad_27February2006.pdf http://na.unep.net/atlas/webatlas.php?id=58 http://www.circleofblue.org/waternews/2008/world/vanishing-lake-chad-a-water-crisis-in-central-africa/ http://www.agu.org/pubs/crossref/2001/2000JD900587.shtml დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine. http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2010/02/lake-chad-ramsar-convention.html http://www.eoearth.org/article/Lake_Chad_flooded_savanna ინფორმაცია ჩადის ტბაზე და რუკები დაარქივებული 2011-07-01 საიტზე Wayback Machine. სტატია გაქრობის პირას მისულ ტბაზე
სოციალური ფსიქოლოგია

სოციალური ფსიქოლოგია — ფსიქოლოგიის დარგი, რომელიც ცდილობს ახსნას თუ როგორ ახდენს საზოგადოება გავლენას ინდივიდის კოგნიციაზე, მოტივაციაზე, განვითარებასა და ქცევაზე, და თავის მხრივ, საზოგადოება როგორ განიცდის ინდივიდის ზეგავლენას. სოციალური ფსიქოლოგია შეისწავლის ადამიანის სოციალურ ქცევებს, მათ მიზეზებს, ადამიანებს შორის ურთიერთობებსა და ჯგუფებს, ადამიანის ქცევას საზოგადოებაში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სოციალური ფსიქოლოგია Social Psychology Network The Social Psychology of Organization[მკვდარი ბმული]
ფიშინგი

ფიშინგი (ინგლ. phishing : fishing - თევზაობა + phreaching - სატელეფონო თაღლითობა) — ინტერნეტ-თაღლითობის და კიბერ დანაშაულებრივი ფორმა, ელ-ფოსტის ან სხვაგვარი შეტყობინებების გაგზავნა ცნობილი რეალური ორგანიზაციის სახელით ან ლოგოთი (მაგალითად: ბანკი, Hotmail, eBay, Mail.ru, Facebook). ფიშინგის სუბიექტის მიზანია, აიძულოს მიმღები (ობიექტი), გამოავლინოს პირადი დაცული ინფორმაცია შემდგომი ქურდობის მიზნით. ფიშინგის დროს მომხმარებელს მისდის მოწვევა საიტზე, სადაც მას ეკითხებიან დაცულ ინფორმაციას — პაროლებს, საკრედიტო ბარათის, სოციალური უსაფრთხოების ან საბანკო ანგარიშის ნომრებს. ეს საიტი, ჩვეულებრივ, ჰგავს ცნობილი ორგანიზაციის გვერდს და ინფორმაციის შეგროვების შემდეგ შეიძლება მოხდეს მომხმარებლის გადამისამართება რეალურ საიტზე. მაგალითისთვის, შესაძლებელია ასეთი ყალბი წერილი იტყობინებოდეს, რომ ანგარიში შეჩერებული იქნება, თუ არ მოხდა მისი პაროლის ან საკრედიტო ბარათის ინფორმაცის განახლება მოცემულ საიტზე. ფიშინგი სოციალურ ქსელებში ერთ-ერთი და ყველაზე შედეგიანი გზაა, მაგალითად, მავნებელი და ზიანის მომტანი გვერდებზე დაწკაპუნება რომელიც არის ფიშერი იწვევს მსხვერპლის დავირუსებას, პირველი შემთხვევა სოციალურ ქსელებში დაფიქსირდა Facebook გავრცელება, როდესაც მსხვერპლს სთხოვდა პირადი მონაცემების შეყვანას რათა მომხმარებელმა გაიაროს ავტორიზაცია. CERT.GOV.GE სსიპ მონაცემთა გაცვლის სააგენტო, კომპიუტერულ ინციდენტებზე სწრაფი რეაგირების ჯგუფი დაარქივებული 2015-11-26 საიტზე Wayback Machine. სსიპ მონაცემთა გაცვლის სააგენტო დაარქივებული 2015-03-26 საიტზე Wayback Machine. ანტი-ფიშინგზე მუშაობის ჯგუფი
პოლონეთის ავსტრიული ანექსია

ავსტრიის ნაწილი აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ტერიტორიას, რომელსაც მეთვრამეტე საუკუნეში, პოლონეთის დაყოფის დროს ავსტრიის იმპერია დაეუფლა. ავსტრიის იმპერიამ (XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცნობილი როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერია) მიითვისა პოლონეთის მიწები, მისი პირველი (1772) და მესამე (1795) დაყოფების დროს. ავსტრიის ნაწილის მნიშვნელოვან ისტორიულ მოვლენებია: ვარშავის საჰერცოგოს ჩამოყალიბება (1807), მისი გაფართოება პოლონეთ-ავსტრიის ომის შემდეგ (1809) და ვენის კონგრესზე მისი გაუქმება (1815). კრაკოვის თავისუფალი ქალაქის ჩამოყალიბება და აჯანყების შემდეგ მისი გაუქმება (1846). პირველ მსოფლიო ომში, ავსტრიულ-უნგრულ არმიაში პოლონური ლეგიონის ჩამოყალიბება (1914). ავსტრიის იმპერიამ ყოფილი თანამეგობრობის ტერიტორიები შემდეგნაირად დაყო: გალისიის და ლოდომერიის სამეფო - (1772-1918) წლები. დასავლეთ გალისია - (1795-1809) წლები. თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი - (1815-1846) წლები. ავსტრიული ნაწილის უდიდესი ქალაქები იყო კრაკოვი და ლვოვი. თავიდან ავსტრიის მთავრობა მის ახალ პოლონურ ნაწილს არანაირ ანგარიშს არ უწევდა. თუმცა XX საუკუნის დასაწყისში, დანარჩენ ორ ნაწილთან შედარებით (რუსეთის ნაწილი და პრუსიის ნაწილი) ავსტრიის ნაწილს ყველაზე მეტი ავტონომია ჰქონდა. ადგილობრივ მთავრობას ჰქონდა შედარებით დიდი უფლებები, პოლონური ენა იყო აღიარებული ოფიციალურ ენად რეგიონში. პოლონური გამოიყენებოდა სკოლებსა და ორგანიზაციებში. პოლონურ პარტიებს შეეძლოთ მონაწილეობა მიეღოთ ავსტრო-უნგრულ პოლიტიკაში. პოლონეთის დაყოფა ნორმან დეივისი: God's Playground, გვ. 102-119: GALICIA: ავსტრიის ნაწილი (1773-1918) ↑ Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, პოლონეთის მცირე ისტორია, კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2001, ISBN 0-521-55917-0, Google Print, გვ.129 ↑ 2.0 2.1 Andrzej Garlicki, პოლონეთ საქართველოს სამხედრო ალიანსი, Polityka: სპეციალური გამოშვება 2/2008, ISSN 1730-0525, გვ. 11-12
ჩო-ოიუი

ჩო-ოიუი (ჩინ.: 卓奥友山 Zhuó'àoyǒu Shān) — მწვერვალი ჩინეთისა და ნეპალის საზღვარზე. იგი ჰიმალაის მთებში მდებარე ერთ-ერთი რვაათასიანი მწვერვალია. სიმაღლე — 8188 მ. სიმაღლით მსოფლიოს მე-6 მწვერვალი. მაკალუსა და ლჰოძესთან ერთად შედის ევერესტის მთის მასივის შემადგენლობაში. მოქცეულია საგარმატხის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. რვაათასიანები ჩო-ოიუი — ცნობები დაარქივებული 2006-03-17 საიტზე Wayback Machine. ჩო-ოიუი — ცნობები
პერცეფცია

მთავარი სტატია: აღქმა. პერცეფცია – (ლათ. წარმოდგენა, აღქმა) არის ერთ–ერთი კოგნიტური (შემეცნებითი) პროცესი, რომლის დროსაც ხდება ფსიქიკაში რეალური სინამდვილის ასახვა, საგნის ან მისი ცალკეული თვისების უშუალო განცდა.
ვინსონი

ვინსონი (ინგლ. Vinson) — მთა ანტარქტიდაში. ანტარქტიდის უმაღლესი მწვერვალი. მდებარეობს ვინსონის მასივზე. სიმაღლე 4892 მ (ზოგჯერ აღინიშნება 5140 მ-ით). სამხრეთი პოლუსიდან დაშორებულია 1200 კმ-ით. მწვერვალი გამოირჩევა მკაცრი კლიმატური პირობებით. აღმოჩენილი იქნა 1957 წელს ამერიკელი მფრინავების მიერ. სახელი დაერქვა ცნობილი ამერიკელი სენატორის კარლ ვინსონის პატივსაცემად. პირველად დაიპყრეს 1966 წელს. ქართველთაგან ვინსონი დალაშქრა ბენო ქაშაკაშვილმა (2002 წელი), რომელმაც ამ ასვლით „შვიდი მწვერვალის“ პროგრამა დაასრულა. მთა ვინსონი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
გეზენკი

გეზენკი (გერმ. Gesenk) — მიწისქვეშა ვერტიკალური გვირაბი, რომელიც უშუალოდ მიწის ზედაპირზე არ გამოდის. ზოგჯერ გეზენკი დახრილ მდგომარეობაში გაჰყავთ. იყენებენ სასარგებლო წიაღისეულის ჩასაშვებად ზედა ჰორიზონტიდან ქვედა ჰორიზონტამდე, აგრეთვე სავენტილაციოდ და მომუშავეთა მიმოსვლისათვის. გეზენკი შახტაში აერთებს სხვადასხვა საფეხურებს. გეზენკში მუშაობა სახიფათო სამუშაოებს განეკუთვნება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 35.
მალაქიტი

მალაქიტი (ფრანგ. malachite < ბერძნ. malachē – ბალბა (სახელი ეწოდა ფოთლის ფერთან მსგავსების გამო) — კარბონატების კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა CuCO3·Cu(ОН)2. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. კრისტალები იშვიათია, ჩვეულებრივ გვხვდება ფარულ ან წვრილკრისტალურ რიტმულზოლიანი თირკმლისებრი ნაჟონი აგრეგატები. მწვანე, მოცისფრო, ზოგჯერ მურა ფერისაა. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3,5-4,0; სიმკვრივე 3900-4100 კგ/მ³. წარმოიქმნება სპილენძის სულფიდური მადნების დაჟანგვის ზონაში. მალაქიტის მნიშვნელოვანი საბადოებია რუსეთში, ყაზახეთში, აფრიკაში, დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთში, ჩილეში და სხვა. მალაქიტი ძვირფასი სანახელავო ქვაა; იყენებენ სამკაულად (ძველად — ინტერიერების მოსაპირკეთებლად) მინერალების სია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 385.
ორაზროვანი გამოსახულება

ორაზროვანი გამოსახულება არის პერცეპტული ობიექტი, რომელსაც შეიძლება ორი და მეტი ინტერპრეტაცია ჰქონდეს. ორაზროვანი სურათის ყურებისას ხდება ალტერნატიული ფიგურების შენაცვლებით (ხან ერთი, ხან – მეორე) აღქმა. EncycloZine – A collection of visually ambiguous patterns დაარქივებული 2003-08-06 საიტზე Wayback Machine. Sandlot Science – Optical illusions and brain-teasers Archimedes' Lab – Optical illusions and puzzles
ნიასა

ნიასა იგივე მალავის ტბა (ინგლ. Nyasa ან ინგლ. Malawi, პორტ. Lago Niassa) — ტბა აფრიკაში. მდებარეობს მალავის, მოზამბიკისა და ტანზანიის საზღვარზე. ფართობი შეადგენს 29 600 კმ²-ს. აფრიკაში სიდიდით მესამე ტბაა, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით — მერვე. სიღრმით აფრიკის ტბებს შორის მეორეა. ამ უდიდესი ტბის ტროპიკულ წყლებში თევზის არაერთი სახეობა ბინადრობს. ტბის სიგრძე მერყეობს 560-580 კილომეტრებში, სიგანეში კი ყველაზე ფართო ადგილი 75 კმ-ია. ტბის ზედაპირი მდებარეობს ზღვის დონიდან 472 მეტრ სიმაღლეზე, მისი ფართობი შეადგენს 29 604 კმ²-ს, საშუალო სიღრმე 292 მეტრია, მაქსიმალური — 706 მეტრი, ანუ ტბის ყველაზე უფრო ღრმა ადგილები მდებარეობენ ზღვის დონეზე უფრო დაბლა. ტბის საერთო მოცულობაა — 8400 კმ³. ტბის სანაპიროები მდებარეობს დასავლეთ მოზამბიკის, აღმოსავლეთ მალავის და სამხრეთ ტანზანიის ტერიტორიებზე. უდიდესი ჩამდინარე მდინარეა რუჰუჰუ. ტბიდან გამოედინება მდინარე შირე, რომელიც შემდეგ მდინარე ზამბეზს ერთვის. ტბა მდებარეობს ტანგანიკის ტბიდან 350 კმ-ით სამხრეთ აღმოსავლეთით. პირველი ევროპელი მკვლევარი, რომელმაც ტბის სანაპიროებს მიაღწია, იყო დეივიდ ლივინგსტონი 1859 წელს და უწოდა ტბას „ნიასა“. ამის შემდეგ, სულ მალე, ტბის მიმდებარე ტერიტორიები ბრიტანეთის იმპერიამ მიიერთა და შექმნა კოლონია ნიასალენდი, მაგრამ მალე ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე პორტუგალიელებმა აიღეს კონტროლი. ტბის უდიდესი ნაწილი მალავის ტერიტორიაზეა მოქცეული. დაახლოებით მეოთხედს ფლობს მოზამბიკი. ტბის მოზამბიკის კუთვნილ ნაწილში მდებარეობს ორი პატარა დასახლებული კუნძული — ლიკომა და ჩისუმულუ, რომლებიც მალავის ეკუთვნის. ამ კუნძულებზე დიდი რაოდენობით ბაობაბი იზრდება. ტბის გეოგრაფიული სახელწოდება დღემდე განსჯის საგანია. მალავი დაჟინებით ითხოვს, რომ ტბას ეწოდოს „მალავის ტბა“, მაგრამ ტანზანია და სხვა ქვეყანათა უმრავლესობა, ასევე საერთაშორისო რუკები ამ ტბას მოიხსენიებენ როგორც „ნიასა“. დავას სახელის შესახებ გეოპოლიტიკური სარჩული აქვს და მომდინარეობს 1964 წლიდან, როდესაც მალავიმ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ეს ტერიტორია იმ დროისათვის ისევ ნიასალენდად იწოდებოდა. ტბაზე საზღვრები მალავისა და ტანზანიას შორის დღემდე დავის საგანია. ტანზანია ითხოვს, რომ სახელმწიფო საზღვარმა გაიაროს ტბის შუახაზზე, როგორც ეს გადიოდა 1914 წელს გერმანულ და ბრიტანულ ტერიტორიებს შორის. საპასუხოდ, მალავი ითხოვს ტანზანიის სანაპიროდან ცოტა მოშორებულ, ტბის შიდა წყლებს. ტბაში მდებარე კუნძული ლიკომა კუნძული ტბაში მოზამბიკის სანაპირო მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მალავი http://www.aquaticcommunity.com/cichlid/malawi.php http://www.ilec.or.jp/database/afr/afr-13.html დაარქივებული 2007-02-10 საიტზე Wayback Machine. https://web.archive.org/web/20080511101010/http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/lakemal.html სასაზღვრო დავა ტანზანია-მალავის შორის დაარქივებული 2011-07-13 საიტზე Wayback Machine. მალავის ტბის ენდემური სახეობები ↑ Malawi Cichlids. AC Tropical Fish. Aquaticcommunity.com. ციტირების თარიღი: 2007-04-02. ↑ Lake Malawi. World Lakes Database. International Lake Environment Committee Foundation. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-05. ციტირების თარიღი: 2007-04-02.
გიორგი წერეთელი (პოეტი)

გიორგი დავითის ძე წერეთელი (დ. 10 აპრილი, 1927, ითხვისი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი. ლექსების პირველი წიგნი „ეს ძველი და სხვა ახალი“ 1961 წელს გამოსცა. ეკუთვნის პოეტური კრებულები „ლექსები“ (1970), „მზეჩაუსვლელი“ (1973), „სიმღერა მთის გულიდან“ (1979). საბავშვო წიგნები „დედა გაუხარებია“ (1965), „გამოცანები“ (1969), „ნამცეცას გმირობა“ (1971), „ბაჭია მიდის სკოლაში“ (1978), „თოხზე ნაწერი ლექსები“ (1982) და სხვა. კვერენჩხილაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 305.
პოლონეთის რუსული ანექსია

რუსეთის ნაწილი აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ყოფილ ტერიტორიებს, რომელიც XVIII საუკუნეში პოლონეთის დაყოფის დროს რუსეთის იმპერიას გადაეცა. როგორც რუსებისთვის ასევე პოლონელებისთვის ტერმინი რუსეთის პოლონეთი მიუღებელი იყო. რუსებისთვის პოლონეთმა არსებობა შეწყვიტა და მათ მიერ ახლად მოპოვებული ტერიტორიები დიდი ხნის წინ დაკარგულ რუსეთის მიწებად მიიჩნეოდა. პოლონელებისთვის კი პოლონეთი ცალსახად პოლონური იყო და არვითარ შემთხვევაში რუსული. რუსები მათი ახალი ტერიტორიების აღსანიშნავად ადმინისტრატიულ დასახელებებს იყენებდნენ, ხოლო პოლონელებისთვის და ისტორიკოსების უმეტესი ნაწილისთვის მისაღბი ტერმინი იყო რუსეთის ნაწილი. პოლონეთის დაყოფა Norman Davies: ღმერთების სათამაშო მოედანი, გვ. 83-101: PREUSSEN: რუსეთის ნაწილი(1772-1918) ↑ 1.0 1.1 1.2 ნორმან დეივისი, God's Playground: პოლონეთის ისტორია ო ტომად, ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2005, ISBN 0-19-925340-4, Google Print, გვ. 60