laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნაგურუს ნაეკლესიარი

ნაგურუს ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგურუში, აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარი მდებარეობს სამეგრელო ზემო-სვანეთის მხარეში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ წალენჯიხიდან 25კმ-ს დაშორებით სამანქანო გზაზე. ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის შვერილაფსიდიან ეკლესიას, რომელიც თარიღდება გვიან შუა საუკუნეებით. საძირკველი რომელიც დღეს შემორჩენილია 150 სმ-ს სიმაღლეზე ნაშენია კლდის უსწორმასწორო ქვითა და ქვიშა ქვით კირის დუღაბზე. რიგების წყობა დაცულია. კლდის ქვა ასევე გამოყენებულია კედლების საპირე წყობებისათვის, ხოლო მათ შორის კირის დუღაბთან ერთად ჩაყრილია სხვადასხა ტიპის ქვა. ეკლესიას შესასვლელი სავარაუდოდ ექნებოდა დასავლეთიდან, ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8976
ქერემ ბიურსინი

ქერემ ბიურსინი (თურქ. Kerem Bürsin; დ. 4 ივნისი, 1987, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მსახიობი, რომელიც ცნობილია თავისი როლით სატელევიზიო სერიალებში „მზის მოლოდინში“ (2013−2014), „ღირსების საკითხი“ (2014−2015) და „ჩემს კარზე დააკაკუნე“ (2020–2021). ბიურსინი ცხოვრობდა მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის შოტლანდიაში, ინდონეზიაში, არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებში, თურქეთში, მალაიზიაში და აშშ-ში. 1999 წელს, 12 წლის ასაკში ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა შეერთებულ შტატებში. მან დაამთავრა ემერსონის კოლეჯის მარკეტინგული კომუნიკაციების განყოფილება. ამავე პერიოდში დადიოდა სამსახიობო გაკვეთილებზე. შეერთებულ შტატებში საშუალო სკოლის კონკურსზე ის საუკეთესო თეატრის მსახიობადაც აირჩიეს. ბიურსინი ადრე გამოჩნდა ამერიკულ სატელევიზიო ფილმებში, მათ შორის Sharktopus 2010 წელს. 2013 წლის 9 სექტემბერს ის გამოჩნდა Line-ის რეკლამაში სოციალური შეტყობინებების აპლიკაციისთვის. ბიურსინი ცნობილი გახდა მისი როლით ერემ საიერი Kanal D's Güneşi Beklerken-ში და განასახიერა პერსონაჟის დეფორმირებული ტყუპისცალი სახელად "მზის წყალობით" სერიალის ბოლო ეპიზოდში, ჰანდე დოგანდემირის გვერდით ჩაგან ირმაკის ფილმში. ფილმიშეასრულა მუსიკოსის, სახელად ერჰანის როლი. ბიურსინი მიჰყვება ჰოლივუდურ-თურქულ სპექტაკლებს და ურჩევნია მსახიობობაში გამოიყენოს ინგლისური და თურქული ენები. მას მოგებული აქვს სეულის საერთაშორისო ჯილდო საუკეთესო მსახიობი მამაკაცი. ბურსინს მიენიჭა მთავარი როლი სერქან ბოლათი სერიალში ჩემს კარზე დააკაკუნე ჰანდე ერჩელთან ერთად. სერიალის დროს ბურსინმა და ერჩელმა ურთიერთობა დაიწყეს და როლი რეალური გახდა. სერიალის პროდიუსერები არიან: MF Yapım, რეჟისორი იუსუფ პირჰასანი, ენდერ მიჰლარი, ალტან დონმეზი და სცენარის ავტორი აიშე უნერ კუტლუ. სერიალის პრემიერა შედგა FOX- ზე 2020 წლის 8 ივლისს და მიიღო დადებითი მიმოხილვები, ასევე მაღალი რეიტინგი. Სიკვდილის კოცნა კელებეკლერი იაშამაიანლარი Büyük Risk (2014) ქერემ ბიურსინი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში May 2016 Interview With Kerem Bürsin (archive copy) ქერემ ბიურსინი Instagram-ზე ↑ „Kerem Bürsin: Ben tam aşk adamıydım“. Milliyet (თურქული). 27 January 2015. ციტირების თარიღი: 4 May 2016. ↑ HUNKS OF HORROR: SHARKTOPUS (2010): Interview With Kerem Bürsin. ციტირების თარიღი: 2016-05-04 ↑ Kerem Bursin: A Brave and Romantic Star Celebrities en-US (2021-05-29). ციტირების თარიღი: 2022-06-15 ↑ FOX | Dizi İzle - Sen Çal Kapımı tr. ციტირების თარიღი: 2020-07-30 ↑ Yasamayanlar, Braveborn, Bubi Film, Istanbul 74, 2019-03-08, https://www.imdb.com/title/tt8063174/?ref_=ttco_ql. წაკითხვის თარიღი: 2021-12-26
ზემო მაჩხაანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზემო მაჩხაანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დედოლფისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მაჩხაანში. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია უმთავრესად წვრილ-წვრილი რიყის ქვითაა ნაგები, წიბოები კი ბრტყელი აგურითაა ამოყვანილი. აგურის ორ-ორი ზოლი გასდევს ფასადებსაც ჰორიზონტალური ხაზის გასასწორებლად. განირჩევა მშენებლობის ორი ფენა. თავდაპირველი, რომელიც შერეული წყობითაა ნაგები და ამჟამად სწორკუთხადშვერილ აფსიდს წარმოადგენს მცირე ბემითურთ — XI-XII საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს, რომელზეც XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მიუდგამთ მცირე დარბაზი წყობის გადაუბმელად. შესასვლელი ტაძარს მხოლოდ დასავლეთ კედლის ცენტრში აქვს გაჭრილი.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11896
არბოშიკის ხომხელის ეკლესია

არბოშიკის ხომხელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოშიკში. ეკლესია განახლებულია, ახალი კედლები აქ მდგარი დანგრეული ნაგებობის შემორჩენილ კედლებზეა დაშენებული. შემორჩენილი იყო დასავლეთ კედელი, რომლის სიგრძე 4.7 მეტრს, სიმაღლე 1.2 მეტრს წარმოადგენდა, მას შუაში თაღოვანი შესასვლელი ერთვოდა. გარდა ამისა, ჯერ კიდევ იდგა სამხრეთის კედელი — სიგრძე 4 მ, სიმაღლე 0.5–1.2 მ. ჩრდილო კედელი — სიგრძე 4 მ, სიმაღლე 0.5–1.2 მ. შიგნიდან, დასავლეთ კუთხეებსა და გრძივ კედლებზე, ორსაფეხურიანი პილასტრები იყო მოწყობილი. თავდაპირველი ეკლესია რიყის ქვითა და აგურით იყო აგებული. განახლებული ნაგებობის კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. გარეთა კუთხეები, ღიობები და ლავგარდანი აგურითაა შესრულებული. ინტერიერი გაჯით არის შელესილი, გარედან კი შებათქაშებულია. ოთხივე კედელში თითო მცირე ზომის, ზემოთკენ შევიწროვებული, თაღოვანი სარკმელია წარმოდგენილი. სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეზე აგურის ოთხწახნაგა სამრეკლოა დადგმული. ეკლესია ღარისებრი კრამიტით არის გადახურული.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12481
გომურნის ზურგიანი კოშკი

გომურნის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომურნში. მდებარეობს სოფლის დასაწყისში მდებარე საცხოვრებელ სახლებს შორის. კოშკი ნაგებია მოზრდილი ზომის, უხეშად დამუშავებული ქვის ლოდებისაგან მშრალი წყობით. შემორჩენილია პირველი, ყრუ სართულის დონეზე. შემორჩენილი კედლის მაქსიმალური სიმაღლე მერყეობს 4-5 მეტრამდე. ზურგიანი კოშკი მიმართულია ჩრდილო-სამხრეთ ღერძე. ზურგის მხარე ჩრდილოეთით „ხადის კარისკენ“ და ხადის ხეობის ზემო წელისკენაა მიქცეული, ხოლო სწორი — შუბლის მხარე კი სამხრეთით სოფელ სვიანა-როსტიანისკენ იმზირება. ზურგის მხარე თითქმის მთლიანად მიწაშია ჩადგმული და მიწითაა დაფარული. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან თანამედროვე საცხოვრებელი და სათავსი ნაგებობები აქვს მიდგმული, დასავლეთიდან ის ნაწილობრივ სათავს ნაგებობაშია მოქცეული. კოშკის დასავლეთ კედელი სათავსი ნაგებობის კედლადაა გამოყენებული. კოშკის კედლის მხოლოდ მცირე ნაწილი ჩანს, რომელიც სათავსი ნაგებობის გადახურვის ღია კონსტრუქციის ქვეშაა მოქცეული. აღმოსავლეთით ფიქსირდება სავარაუდოდ კოშკის თანადროული სწორკუთხა გეგმის სათავსი ნაგებობების კედლის ნაშთები.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 36123
ჯემალ გაბეჩავა

ჯემალ გაბეჩავა (დ. 3 მაისი, 1941, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი, ინჟინერი. 1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1965-1980 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდროგეოლოგიის კათედრაზე მეცნიერ-მუშაკად. გაერთიანება „საქგეოლმინკაპტაჟის“ საწარმოო სამმართველოში — გეოლოგად, საქართველოს გეოლოგიის სამმართველოში — პარტიის უფროსად, ექსპლუატაციის მთავარ ჰიდროგეოლოგად. 1980-1983 წლებში იყო გეოლოგიის სახელმწიფო დეპატრამენტის სახაზინო საწარმო „ჰიდროსაინჟგეოს“ მთავარი გეოლოგი. 1993 წლიდან — შპს „გამა-კონსალტინგის“ თანადამფუძნებელი და მთავარი ჰიდროგეოლოგი. სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა ლილოს ლუდის ქარხნის წყალმომარაგების, საქართველოს მინერალური წყლების — მიტარბის, ნაბეღლავის, საირმისა და ბორჯომის საბადოების, მინერალური წყლის საბადოს სანიტარული დაცვის ზონებისა და შავი ზღვის ორაგულის კვლავწარმოების პროექტების შემუშავებაში. ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურების უსაფრთხოების, ფოთის ნავსადგურის ტალღასაჭრელის ფუძისთვის მტკიცე და გამძლე ქანების შერჩევა-დახასიათების, ფოთის ნავსადგურისა და მდინარე ხობისწყლის შესართავში ნავთობპროდუქტების გადასატვირთი-შესანახი ტერმინალებისა და კასპის რაიონის სოფელ კავთისხევის ცემენტის მინიქარხნის გარემოზე ზემოქმედების შეფასებაში. ასევე, მონაწილეობდა საქართველოში ნავთობპროდუქტებისა და ნავთობის თანმხლები გაზების ბაზრის გამოკვლევაში, საქართველოს მიწისქვეშა წყლების რესურსებისა და მათი გამოყენების შესაძლებლობების შესწავლაში, წყაროების მონიტორინგისა და მიწისქვეშა წყლების საექსპლუატაციო მარაგების გამოთვლა-დაცვაში. არის გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს ენერგეტიკისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სასარგებლო წიაღისეულის მარაგების სახელმწიფო საუწყებათაშორისო კომისიის ექსპერტი. 2001 — ღირსების ორდენი 1984 — გეოლოგთა მსოფლიო კონგრესის ვერცხლის მედალოსანი საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 110-111 წიგნი ღირსებისა: ტ. 6/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ., 2003, გვ. 233 ჯემალ გაბეჩავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბელაქნისწყალი

ბელაქნისწყალი, ბელაქანჩაი (აზერ. Balakənçay) — მდინარე საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს აღმოსავლეთი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2500 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 39 კმ, აუზის ფართობი 320 კმ². წარმოიქმნება მდინარეების საათიორისა და რეხუსაათიორის შეერთების შედეგად. უმთავრესად მიედინება სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და ქალაქ ბელაქანთან იყოფა ორ ძირითად ტოტად, რომელთაგან ერთი — პატარა ბელაქნისწყალი მიედინება სოფელ ქორთალის აღმოსავლეთით და ზღვის დონიდან დაახლოებით 200 მ სიმაღლეზე ერთვის მდინარე კატეხისწყალს მარჯვენა მხრიდან, ხოლო მეორე — ბელაქნისწყალი 185 მ სიმაღლეზე მარცხენა მხრიდან ერთვის მდინარე ალაზანს. ბელაქნისწყლის აუზი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. მისი საშუალო სიგანეა 8,2 კმ, ხოლო საშუალო სიმაღლე 958 მ. ბელაქნისწყლის კალაპოტი ალაზანთან არხის მეშვეობითაა დაკავშირებული. ქვემო დინებაში გაშლილია ალაზნის ვაკეზე. ორივე მხრიდან ერთვის მრავალი მდინარე, რომელთა შორის გამოიყოფა: სოლბანჩაი, ყარაბორი, ჯილთიქჩაი და სხვა. როგორ წესი, მაქსიმალური დონეები მაისშია, იშვიათ შემთხვევაში ივნისში. დაბალი დონეები ზამთრის თვეებშია, კერძოდ იანვარ-თებერვალში. ივნისიდან იცის ზაფხულის წყალმცირობა. ღვარცოფი მდინარის აუზში ყველაზე სახიფათო ჰიდროლოგიურ და ბუნებრივ მოვლენად მიიჩნევა. მდინარის აუზში კატასტროფული სელური მოვლენები დაფიქსირდა: 1862, 1877, 1889, 1914, 1924, 1927, 1931 და 1932 წლებში. ყინულოვანი მოვლენები არამდგრადი ხასიათისააა და გვხვდება ეპიზოდურად. განვითარებულია ყინულნაპირისი. ყინულსვლა არ იცის და როგორ წესი ყინული ადგილზევე დნება. ბელაქნისწყლის წყალი ქიმიური შედგენილობით ჰიდროკარბონატულია, მთელ სიგრძეზე სასმელად ვარგისია, მხოლოდ წყალმოვარდნისას საჭიროებს ფილტრაციას. გამოიყენება სარწყავად. საშუალო წლიური ხარჯი 3.51 მ³/წმ. მდინარის ნაპირებზეა ქალაქი ბელაქანი, სოფელი ერისიმედი და სხვა. ბელაქნისწყლისა და ალაზნის შეერთების ადგილზე მდებარეობდა ქალაქი ბოეთანი; თავის დროზე ბელაქნისწყალს მოიცავდა საქართველოს ისტორიული მხარე ელისენი. მდინარის ხეობაში შემორჩენილია ნაწილობრივ დანგრეული თამარის ციხე. აღსანიშნავია, რომ ბელაქნისწყალზე 1605 წელს გაიმართა კახეთის აჯანყება. ქართველი მეცნიერი ვახუშტი ბატონიშვილი ბელაქნისწყლის შესახებ გადმოგვცემს: ↑ 1.0 1.1 Материалы по гидрографии СССР. Реки Азербайджанской ССР. Том 3. Бассейн Кавказа. Выпуск 4. Бассейны р. Куры (без Аракса). Баку, 1955 г., 324 стр. ↑ ჯავახიანი. საქართველოს საზღვრების პრობლემა XX საუკუნის I ნახევარში და ივანე ჯავახიშვილი. ნაწილი I. თბილისი 2017 ↑ Maqbet Məmmədov. Azərbaycanın Hidroqrafiyası. Bakı,. „Təhsil“, NPM, 2012, 254 səh. ↑ გვასალია ჯ., მარჯანიშვილი გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 454. ↑ ფერი ყალა (თამარის ციხე) (გვიანდელი ფეოდალური ხანა) | საქართველოს ძეგლები dzeglebi.ge ↑ ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 4, თბ., 1967 ↑ ბატონოშვილი ვახუშტი, საქართველოს გეოგრაფია, რედაქცია მ. გ. ჯანაშვილისა. თფილისი, 1904
წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის მართლმადიდებლური სკოლა–გიმნაზია

წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის მართლმადიდებლური სკოლა–გიმნაზია — საქართველოს საპატრიარქოს მიერ დაარსებული სასწავლებელი ქალაქ სენაკში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. დაარსდა 2010 წელს სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტ შიოს კურთხევით. სასწავლებლის დაარსების იდეა თავიდანვე დაუკავშირდა ღირსი ალექსი ბერის (შუშანია) სახელს, რომელიც დაიბადა და მოღვაწეობდა ქალაქ სენაკში. ამჟამად სკოლა–გიმნაზიის I-XII კლასებში სწავლობს 480 მოსწავლე. კლასში მოსწავლეთა რაოდენობა არ აღემატება 20-ს. სკოლას გააჩნია საკუთარი უნიფორმა და ლოგო, რომელზეც გამოსახულია ხოხობი. სკოლა–გიმნაზიის ეზოში სენაკელი ბიზნესმენის, დემურ გადელიას დახმარებითა და შემოწირულობით აშენდა ღირსი ალექსი სენაკელის (შუშანია) სახელობის ტაძარი, სადაც სასწავლებლის მოსწავლეებს, პედაგოგიურ კოლექტივს და მრევლს შესაძლებლობა აქვს დაესწროს წირვა–ლოცვებს. სკოლას ჰყავს მოძღვარიც. დაწესებულებას გააჩნია თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი სამსართულიანი შენობა. აღჭურვილია საკლასო ოთახებით, საბუნებისმეტყველო და კომპიუტერული ლაბორატორიით, ბიბლიოთეკით, საკონცერტო დარბაზით, სპორტული დარბაზით, სატრაპეზოთი და სამედიცინო კაბინეტით. აგრეთვე, მოქმედებს შემდეგი კლუბები: STEM, ეკოკლუბი, ვიკიპედია, სპორტი. სკოლა აქტიურად იღებს მონაწილეობას სხვადასხვა სახის კონკურსში. აქვს მოსწავლეთა თვითმმართველობაც. სკოლა-გიმნაზია ქმნის პოზიტიურ, კონკურენტუნარიან და სწავლისთვის მასტიმულირებელ გარემოს, რათა აღზარდოს მართლმადიდებელი ქრისტიანი, ფიზიკურად, ზნეობრივად და ინტელექტუალურად განვითარებული, გულისხმიერი და შემწყნარებელი მომავალი თაობა, რომელიც თავის პოტენციალს მოახმარს ეროვნულ მიზნებს. სასკოლო განათლება მოზარდს განუვითარებს ქრისტიანული ღირებულებებისა და ქვეყნის კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლისა და დაცვის უნარ-ჩვევებს, ასწავლის ოჯახის მართლმადიდებლური ტრადიციების პატივისცემასა და სამშობლოს სიყვარულს; უახლოესი 10-15 წლის განმავლობაში STEM განათლების გაძლიერებით სკოლა-გიმნაზია აღზრდის თანამედროვე ტექნოლოგიების შემქმნელ თაობას და დაგროვილ ცოდნასა და გამოცდილებას გააზიარებს ქვეყნის მასშტაბით; უცხოური ენის გაძლიერებული სწავლებითა და არაფორმალური განათლების ხელშეწყობით საერთაშორისო საგანმანათლებლო სივრცეში ინტეგრირებული მოზარდების რაოდენობა იქნება მუდმივად მზარდი; სკოლა-გიმნაზიის ბაზაზე პედაგოგთა პროფესიული განვითარების ხელშეწყობით, 2031 წლისთვის წამყვანი და მენტორი მასწავლებლების რიცხვი გაიზრდება 50%-ით. ღვთისა და მოყვასის სიყვარული; პროფესიონალიზმი, საქმის სიყვარული და ერთგულება; პატიოსნება და კეთილსინდისიერება; სხვისი შრომის, მიღწევებისა და აზრის პატივისცემა; მიუკერძოებლობა; თანაგანცდა და თანადგომა; ინოვაციების დანერგვის ხელშეწყობა წარსული გამოცდილების გამოყენებით; პროფესიული ზრდა და განვითარება; გუნდური მუშაობა. სკოლის შენობა ღირსი ალექსი სენაკელის (შუშანია) სახელობის ტაძარი სკოლის შესასვლელი სპორტული დარბაზი სკოლის სატრაპეზო სამედიცინო კაბინეტი სკოლის ბიბლიოთეკა კომპიუტერული ლაბორატორია საბუნებისმეტყველო ლაბორატორია სკოლის ოფიციალური საიტი. სკოლა-გიმნაზია Facebook-ზე. სკოლა-გიმნაზია edu.aris.ge-ზე სკოლა-გიმნაზია bia.ge-ზე ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის მართლმადიდებლური სკოლა–გიმნაზია
საბა (საკუთარი სახელი)

საბა (არამ. סַבָא) — არამეული წარმოშობის საკუთარი სახელი. არამეულ ენაზე ნიშნავს მოხუცს, ხოლო ძველ ებრაულად — თავისუფლებას მოკლებულს, ტყვეს. ამ სახელს ატარებდა არაერთი ცნობილი ქართველი მოღვაწე. მათ შორის, ქართლის კათალიკოსი საბა (523–552 წწ.), საბა II (1146–1150 წწ.), გრიგოლ ხანძთელის თანამოღვაწე და დეიდაშვილი საბა იშხნელი (VIII–IX სს.) და სხვ. ბერად აღკვეცის შემდეგ ამ სახელს ატარებდა ცნობილი ქართველი მწერალი და ლექსიკოგრაფი, სულხან ორბელიანი (1658–1725 წწ.). საბა-საგან ნაწარმოებია ქართული გვარი საბაშვილი. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემებით, საქართველოს ტერიტორიაზე ამ სახელის 28852 მატარებელი ცხოვრობს. ვაჟის სახელები (ს.) ქართული გენეალოგია ↑ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-01-29. ციტირების თარიღი: 2023-03-19.
ევენკთა ავტონომიური ოკრუგი

ევენკთა ავტონომიური ოკრუგი (რუს. Эвенкийский автономный округ, ევ. Эведы̄ Автономды̄ Округ; 1977 — 1 იანვარი, 2007), ევენკთა ნაციონალური ოკრუგი (რუს. Эвенкийский национальный округ; 10 დეკემბერი, 1930 — 1977) — რუსეთის ფედერაციის ყოფილი სუბიექტი, მდებარეობდა აღმოსავლეთ ციმბირში. ადმინისტრაციული ცენტრი იყო დაბა ტურა. ევენკთა ავტონომიური ოკრუგი მდებარეობდა შუა ციმბირის ზეგანზე, ტყისა და ტყეტუნდრის ზონაში. საშუალო სიმაღლე 500-700 მ, შედარებით მაღალია პუტორანის მთები (1700 მ-მდე). არის ქვანახშირის , გრაფიტის, რკინისა და ისლანდიური შპატის საბადოები.ჰავა მკვეთრად კონტინენტურია, იცის ხანგრძლივი მკაცრი ზამთარი. მთავარი მდინარეებია მდინარე ენისეის შენაკადები: ქვემო ტონგუსკა და პოდკამენნაია-ტუნგუსკა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 32.
ამოხფიჟი

ამოხფიჟი (აფხ. Амыҟаԥыжь [ამჷყაფჷჟ] — „ტოტის ყურძენი“), ამოხთვიჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან. ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, მთლიანი, ზოგჯერ სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა, მტევანი — საშუალო ზომის, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი შეფერილობით. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — უფერული, გემო — სასიამოვნო. ამოხფიჟი ძლიერი ზრდისაა. სრულ სიმწიფედე 180-200 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 70-80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 15.3 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.3 გ/ლ-ს. მიიღება სუფრის წითელი მჭრალი ღვინო და გამოიყენება საკუპაჟე მასალად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 34 ↑ жур. «Абаза», №2 (19), 01 декабря, 2015
სეფიეთის კადარის ეკლესია

სეფიეთის კადარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფიეთში. დარბაზული ეკლესია აგებულია ქართული აგურით. მისი მხატვრულ-არქიტექტურული გადაწყვეტა სადაა. ნაგებობა შიგნიდან შელესილი და მოხატული იყო. ეკლესიას ექსვწახნაგიანი აფსიდი ერთვის. ნაგებობას სამხრეთიდან მინაშენი ქონია, რომელიც როგორც ჩანს დიდი ხნის წინ დაინგრა. მინაშენიდან შემორჩენილია, სამხრეთის განივი კედლის წყობის ნაშთი და ეკლესიის გადახურვის ფარგლებში მოქცეული უსწორმასწორო ზოლი. ნაგებობას ორი შესასვლელი აქვს, მთავარი - საკმაოდ განიერი - დასავლეთიდან, რომლის თავზეც გამოყვანილია თაღი. ის შესასვლელის სიგანეს სცილდება. ღიობის თავზე წყვილი, მათ ზემოთ კი ოთხი, მცირე ზომის კვადრატული სარკმელია გაჭრილი. მეორე კარი სამხრეთის მინაშენის ფარგლებში იყო მოქცეული, მისი მოხაზულობა წაშლილია. აფსიდში ქაოტურად არის განაწილებული ოთხი სარკმელი, ზოგი წახნაგის შუაშია დატანილი, ზოგი წახნაგის შუა ღერძიდან მარცხნივ, ან მარჯვნივ. მოზრდილი სარკმლები შეისრული ფორმისაა. ანალოგიური ფორმა აქვს ტრიუმფალურ და გადახურვის საბჯენ თაღებს. ტრიუმფალური თაღი სამხრეთისკენ ძლიერაა დეფორმირებული. მსგავს მდგომარეობაშია მთლიანი კონქიც. აფსიდს ორივე ნაპირას დატანებული აქვს მართი კუთხით მოხრილი მრავალკუთხედი ნიში. ნიშის გარე კედელი ჩამონგრეულია. აფსიდის ქვედა ნაწილში კიდევ სამი ნიშია მოქცეული. ინტერიერში, ჩრდილო და სამხრეთ კედლებს, ორი წყვილი პილასტრი სამ არათანაბარ ნაწილად ყოფს. შუა და დასავლეთის მონაკვეთი თითქმის თანაბარი ზომისაა. აფსიდის მომიჯნავე ნაწილი კი მათზე ორჯერ პატარაა. საკურთხევლის სარკმლების ქვემოთ შემორჩენილია კედლის მხატვრობა, გარკვევით ჩანს ერთ რიგში მდგომი ეკლესიის მამების ფიგურების გამოსახულება. აფსიდის კედლების ზედა ნაწილი გარედან დახრილი წყობით არის აშენებული. აგურები 45 გრადუსიანი დახრილობითა და ერთმანეთის საწინააღმდეგო მიმართულებით არის ჩაწყობილი. ყოველი სამი რიგის მერე 10-15 სმ. ჰორიზონტალური ხაზია გავლებული. ეკლესიის ეზო შემოფარგლულია. შესასვლელი ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის მოქცეული. ეზოს ტერიტორიაზე გვხვდება საფლავის ქვები.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8389
სუჯუნის სინაგოგა

სუჯუნის სინაგოგა — არქიტექტურული ძეგლი აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ სუჯუნაში. სინაგოგა გეგმით სწორკუთხაა, კვადრატული დარბაზითა და აღმოსავლეთით ერთ რიგში განლაგებული ექვსი სვეტით შემდგარი პორტიკით. დარბაზის ცენტრში ოთხი სვეტია განლაგებული, რომლებზეც ხის კონსტრუქციით ამოყვანილი გუმბათია დაყრდნობილი. სინაგოგაში შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, პორტიკის მხრიდან არის მოწყობილი. მის ოთხივე კედელში დიდი ზომის სამ-სამი ფანჯარაა გაჭრილი. ამათგან თითო ფანჯარა აღმოსავლეთით, კარის თავზეა წარმოდგენილი, ხოლო დასავლეთით მის პირდაპირაა განლაგებული. სინაგოგა ნაგებია სუფთად გათლილი ქვიშაქვით. ორსაფეხურიანი ცოკოლი პროფილირებულია. კედლის წყობაში რიგები ზუსტად არის დაცული. სინაგოგას ასევე პროფილირებული კირქვის კარნიზი ერთვის. პორტიკისა და დარბაზში აღმართული სვეტები გეგმით წრიულია, მას პროფილირებული ბაზისი და კაპიტელები ერთვის. პორტიკის იატაკი სუფთად გათლილი ქვიშაქვით არის მოწყობილი, დარბაზის იატაკი კი ბეტონისაა. ის შელესილი და შეღებილია, მთელს პერიმეტრზე კი პროფილირებული კარნიზი მიუყვება. დარბაზის ჭერი ფიცრულია. ხოლო გუმბათი წრის მეოთხედი მოხაზულობის მქონე ნივნივებზე აკრული ფანერით არის მოწყობილი. უყელო სფეროს მქონე გუმბათს, ქუსლთან, ფანერში ნაკვეთი ორნამენტი გასდევს. გუმბათი გარედან არ იკითხება, ის სხვენის სივრცეშია მოქცეული. ნაგებობის სახურავი თუნუქისაა, ნივნივებზე.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8383
აპაპნიჟი

აპაპნიჟი (აფხ. Апапыжь — „პაპინის ყურძენი“), პაპუნია, კაპუნია, აპაპინიჟი, პაპინიჟი, პაპუნარიჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან. აფხაზეთში ჯიში ცნობილია, როგორც აპაპნიჟი, პაპუნია, პაპინიჟი, საქართველოს სხვა რეგიონებში კი კაპუნიას სახელით. პაპინა (პაპუნა) მამაკაის სახელია, გადმოცემის თანახმად, სწორედ მან გაავრცელა აფხაზეთში ჯიში, რომელსაც მოგვიანებით მისივე სახელი „პაპინის ყურძენი“ უწოდეს. თუმცა სამეგრელოში ამავე ვაზს „პაპუნიას“ უწოდებენ. საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ ძალიან ძლიერია აპაპნიშის მსგავსება არა აფხაზურ ჯშებთან, არამედ სამეგრელოს შონურთან, აჭარულ ალმურა შავთან და ოდესღაც მთელ დასავლეთ საქართველოში გავრცელებულ ხარისთვალა კოლხურთან. მეცნიერები ვარაუდობენ რომ აპაპნიჟი აფხაზეთის ტერიტორიაზე სამეგრელოდანაა შეტანილი. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სუსტად დანაკვთული, სამნაკვეთიანი ან მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ქეჩისებრად. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის აქვს, ცილინდრული, ზოგჯერ კონუსური ფორმის, ფრთიანი, კუმსი ან ძალიან კუმსი. მარცვალი მსხვილია, მომრგვალო, ზოგჯერ ბოლოშებრტყელებული, მუქი ლურჯი ელფერით. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვენი — შეუფერავი, გემო — სასიამოვნო. ვაზი საშუალო ზრდითა და კარგი მოსავლიანობით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-200 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10 გ/ლ-ს. გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად კუპაჟში სუფრის ღვინის დასამზადებლად. ყურძნის გვიანი სიმწიფე და შენახვისუნარიანობა საშალებას იძლევა, რომ იგი ხანგრძლივად გამოიყენებოდეს სასუფრე ყურძნად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 38 ↑ жур. «Абаза», №2 (19), 01 декабря, 2015
აჟაპში

აჟაპში (აფხ. Ажьаԥшь — „მოწითალო ყურძენი“) — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან. ზრდასრული ფოთოლი საკმაოდ დიდია, მომრგვალო ან ოდნავ წაგრძელებული (გულის ფორმის), სამნაკვთანიანი, ზოგჯერ მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის აქვს, კონუსური, ზოგჯერ განიერკონუსური ფორმის. მხრიანი, თხელი, ზოგჯერ კი საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. სიმწიფის დროს ღია-ვარდისფრიდან მუქ-ვარდისფერში გარდამავალი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს. რბილობი კნატუნა, წვენი შეუფერავი, გემო ტკბილი და სასიამოვნო. აჟაპში საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 176-184 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.2-8 გ/ლ-ს. მიიღება სუფრის ღვინო, რომელიც მუქი ვარდისფერი შეფერვისაა, რბილი, საშუალო ექსტრაქტული, სასიამოვნო სიტკბოთი და კარგად გამოხატული არომატით. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 38 ↑ жур. «Абаза», №2 (19), 01 декабря, 2015