laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კანდი

კანდი (სინჰალ.මහ නුවර,ტამილ. கண்டி) — ქალაქი ცენტრალურ შრი-ლანკაში. მდებარეობს კანდის მთიანეთის შუაგულში, რომელიც ჩაის პლანტაციებითაა დაფარული. კანდი შრი-ლანკის ცენტრალური პროვინციის დედაქალაქი, მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული და რელიგიური ცენტრია. 2001 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენდა 110 049 ადამიანს. ქალაქში მდებარეობს ბუდას კბილის ტაძარი - მთელი მსოფლიოს ბუდისტური საზოგადოების ერთ-ერთი უწმინდესი ადგილი. სინჰაურ ენაზე სიტყვასიტყვით ნიშნავს „დიად ქალაქს“. ქალაქი XIV საუკუნეში დაარსდა და კუნძულის ერთ-ერთ უძველეს დედაქალაქს წარმოადგენს. XV საუკუნიდან 1815 წლამდე იყო სინჰალის საელწმიფოს დედაქალაქი. 1988 წელს, იუნესკომ ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მნიშვნელოვაი ნაგებობაა სასახლე-რეზიდენცია. ქალაქის მახლობლადაა 1821 წელს დაარსებული კანდის ბოტანიკური ბაღი. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კანდი Kandy city website დაარქივებული 2019-08-19 საიტზე Wayback Machine. Official UNESCO website entry kandy tour დაარქივებული 2016-04-07 საიტზე Wayback Machine.
სინჰარაჯის ნაკრძალი

სინჰარაჯის ნაკრძალი - ეროვნული პარკი და ბიომრავალფეროვანი ადგილი შრი-ლანკაში. იგი მსოფლიო მნიშვნელობისაა და გამოცხადებულია ბიოსფერულ ნაკრძალად, 1988 წლიდან კი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად. სახელი ითარგმნება როგორც „ლომების სამეფო". შრი-ლანკის ეს მთაგორიანი, უღრანი ტროპიკული ტყეებით დაფარული ეკორეგიონი მასიურ გაჩეხვას მისმა მიუდგომელმა მდებარეობამ გადაარჩინა. ნაკრძალი ფლორისა და ფაუნის არაერთი ენდემური სახეობის ნამდვილი საგანძურია. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ იგი 21 კმ-ზეა გადაჭიმული, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ კი 7 კმ-ზე. ხშირი მცენარეული საფარის გამო, პარკის ველური ცხოვრება თვალისათვის თითქმის უხილავია. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სინჰარაჯის ნაკრძალი 'Sinharaja Forest Reserve website დაარქივებული 2018-11-26 საიტზე Wayback Machine. Official UNESCO website entry - Sinharaja Forest World Conservation Monitoring Centre: Sinharaja Forest დაარქივებული 2007-02-22 საიტზე Wayback Machine. Sarisara.com: Sinharaja Information დაარქივებული 2017-07-02 საიტზე Wayback Machine.
კოლომბო

კოლომბო (სინჰალ.කොළඹ, ტამილ. கொழும்பு) — შრი-ლანკის უდიდესი ქალაქი და ყოფილი დედაქალაქი. მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე და ესაზღვრება ამჟამინდელ დედაქალაქ შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტეს. კოლომბო საქმიანი, ცოცხალი ქალაქია, სადაც თანამედროვე ცხოვრება და კოლონიური არქიტექტურა თუ ნანგრევები ერთმანეთშია შერწყმული. 2001 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 647 100 ადამიანს შეადგენდა. კოლომბოს მეტროპოლიური არეალი, რომელიც ასევე გამპაჰასა და კალუტარას რაიონებსაც მოიცავს, 3 694.20 კმ²-ზეა გადაჭიმული და მისი მოსახლეობა 5 648 000 - აღწევს. ფართო ნავმისადგომის გამო, კოლომბო აღმოსავლეთ-დასავლეთის სავაჭრო გზებზე სტრატეგიულ ადგილას მდებარეობს და ის ცნობილი იყო ჯერ კიდევ უძველესი ვაჭრებისათვის, დაახლოებით 2 000 წლის წინ. 1978 წელს, ადმინისტრაციული დედაქალაქი კოლომბოდან შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტეში გადავიდა, ხოლო ქვეყნის კომერციულ დედაქალაქად დღემდე კოლომბო რჩება. Colombo, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე კოლომბოს ისტორია დაარქივებული 2011-12-02 საიტზე Wayback Machine. ყველაფერი კოლომბის შესახებ დაარქივებული 2012-12-14 საიტზე Wayback Machine. ↑ Jayewarden+-e, Mr.. How Colombo Derived its Name. ციტირების თარიღი: 2007-01-18. ↑ Census July 17, 2001 (via citypopulation.de) ↑ Department of Census and Statistics, Sri Lanka; Statistical Abstract 2007, Estimated mid year population by district, 2002 - 2006 (pdf-file) Total population of the three districts of the Colombo Metropolitan Region. Retrieved on 2008-12-31. ↑ Buildsrilanka.com; Summary of the CMR Structure Plan დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine. Definition and description of the Colombo Metropolitan Region. Retrieved on 2008-12-31.
შრი-ლანკის ცენტრალური ზეგანი

შრი-ლანკის ცენტრალური ზეგანი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი შრი-ლანკაში. ტერიტორია წარმოადგენს ზღვის დონიდან 2 500 მეტრზე მდებარე ტროპიკულ ტყეებს და მოიცავს მოიცავს ვაილდერნესის მწვერვალის ნაკრძალსა, ჰორტონ-პლაინსის ეროვნულ პარკსა და კნუკლესის დაცულ ტყეებს. გამოირჩევა ძუძუმწოვართა სახეობების სიმრავლით. აღსანიშნავია, რომ ეს ობიექტი, იუნესკოს სიაში შრი-ლანკიდან ბოლოს შეტანილი ძეგლის, სინჰარაჯის ნაკრძალის შეტანიდან (1998) 22 წლის შემდეგ, 2010 წელს შევიდა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში შრი-ლანკის ცენტრალური ზეგანი შრი-ლანკის ცენტრალური ზეგანი
ბრიგანტები

ბრიგანტები (Brigantes) — ტომი ბრიტანეთის ტერიტორიაზე, კელტური ტომის წარმომადგენლები, რომლებიც წინარომაულ ხანებში აკონტროლებდნენ ჩრდილოეთ ინგლისის უდიდეს ნაწილს და ასევე მიდლენდსის მნიშვნელოვან ნაწილსაც. მათი სამეფო ცნობილი იყო როგორც Brigantia, მოგვიანებით როგორც იორკშირი. Brigantes ერთადერთი კელტური ტომი იყო, რომელიც დასახლდა როგორც ინგლისში ასევე ირლანდიაშიც, უკანასკნელად კი მათ შეეძლოთ ეცხოვრად უექსფორდის, კილკენის, და უოთერფორდის გარშემო. ინგლისში, ტერიტორია, რომელზეც ბინადრობდნენ ბრიგანტები ესაზღვრებოდა სხვა კელტურ ტომებს: Carvetii (რომლებთანაც, შესაძლოა კავშირი ჰქონდათ) ჩრდილო–დასავლეთით, Parisii აღმოსავლეთით, Corieltauvi და Cornovii, სამხრეთით. სახელწოდება ბრიგანტები (Βρίγαντες) ქალღმერთ ბრიგანტიას უკავშირდება, რაც ნიშნავს როგორც "მაღლად, აწეულად" და გაურკვეველია, უწოდეს თუ არა დასახლებას Brigantium–ის სახელის მიხედვით როგორც "მაღლები" მეტაფორული გაგებით თავადაზნაურობა, ან სიტყვასიტყვით როგორც "მთიელები", ანუ ხალხი ფიზიკურად ძლიერი და ამაღლებული. ბრიგანტები დაარქივებული 2006-12-31 საიტზე Wayback Machine. — Roman-Britain.org ბრიგანტები — Romans in Britain
რადიოგეოლოგია

რადიოგეოლოგია (იგივეა რაც ბირთვული გეოლოგია; ლათ. radio – გამოვასხივებ და გეოლოგია) — გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ნივთიერების ბუნებრივ ბირთვულ გარდაქმნებს და მათ გავლენას გეოლოგიურ პროცესებზე. ტერმინი რადიოგეოლოგია შემოიღო ვლადიმერ ვერნადსკიმ 1937 წელს. რადიოგეოლოგია მჭიდროდ უკავშირდება ბირთვულ ფიზიკას, გეოქიმიასა და კოსმოქიმიას. მის ერთ-ერთ ძირითად ამოცანას წარმოადგენს ბუნებაში მიმდინარე რადიოაქტიური დაშლის პროცესების კვლევა. რადიოაქტიური დაშლის პროდუქტების შესწავლა საშუალებას იძლევა განსაზღვროთ ქანებისა და ცალკეული მინერალების აბსოლუტური ასაკი (გეოქრონოლოგია), აგრეთვე სხვადასხვა გეოლოგიური პროცესის მიმდინარეობის სიჩქარე და სხვა, რომლის ამოცანას შეადგენს აგრეთვე დედამიწის ქერქში მიმდინარე რადიოაქტიური დაშლის პროცესების ენერგეტიკული ბალანსის შესწავლა, სასარგებლო წიაღისეულის ძებნისა და ძიების რადიომეტრიული მეთოდების თეორიული საფუძველბის დამუშავება და დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში კოსმოსური გამოსხივების გავლენით მიმდინარე ბირთვული რეაქციების შესწავლა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 274.
25 აპრილი

25 აპრილი — გრიგორიანული კალენდრის 115-ე დღე (ნაკიან წლებში - 116–ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 250 დღე. 1607 : ოთხმოცწლიანი ომი: ნიდერლანდების ფლოტმა გაანადგურა გიბრალტარში გაჩერებული ესპანეთის ფლოტი. 1792 : კლოდ ჯოსეფ რუჟე დე ლილმა შექმნა „მარსელიეზა“ (საფრანგეთის ეროვნული ჰიმნი). 1804 : ხელი მოეწერა ელაზნაურის შეთანხმებას, რომლითაც იმერეთის სამეფომ მიიღო რუსეთის ქვეშევრდომობა. 1931 : შეიქმნა საქართველოს გამომგონებელთა საზოგადოება. 1945 : საბჭოთა და ამერიკელი ჯარისკაცები შეხვდნენ მდინარე ელბაზე. 1959 : ოფიციალურად გაიხსნა წმინდა ლორენსის წყლის გზა, რომელმაც ჩრდილოეთ ამერიკის დიდი ტბები ატლანტის ოკეანესთან დააკავშირა. 1961 : რობერტ ნოისმა პატენტი მიიღო ინტეგრირებული მიკროსქემისთვის. 1974 : მიხაკების რევოლუცია პორტუგალიაში. 1983 : ამერიკელი მოსწავლე სამანტა სმიტი იური ანდროპოვის მიწვევით ჩავიდა საბჭოთა კავშირში , მას შემდეგ რაც საბჭოთა ლიდერმა მისი წერილი წაიკითხა სადაც გოგონა შეშფოთებას გამოთქვავდა ატომური ომის საშიშროების გამო. 1988 : ისრაელი ამთავრებს სინაის ნახევარკუნძულიდან გამოსვლას. 2002 : თბილისში დაფიქსირდა 4.5 მაგნიტუდის (რიხტერის შკალით) მიწისძვრა. 2005 : ბულგარეთი და რუმინეთი ხელს აწერს წევრობის ხელშეკრულებებს ევროპის კავშირში შესასვლელად. 2010 : ჰაინც ფიშერი მეორე ვადით აირჩიეს ავსტრიის პრეზიდენტად. 1599 : კრომველი, ოლივერ — ინგლისის რევოლუციის მოღვაწე 1898 : სტეფანია ტურკევიჩი — პირველი უკრაინელი ქალი კომპოზიტორი 1900 : პაული, ვოლფგანგ — შვეიცარიელი ფიზიკოსი 1919 : ჰამიდ ღულადი - უზბეკი მწერალი. 1901 : ცაგარეიშვილი, ვალერიან — ქართველი კომპოზიტორი (გ.1974) 1917 : ფიცჯერალდი, ელა — ამერიკელი ჯაზის მომღერალი 1919 : ჰამიდ ღულადი — უზბეკი მწერალი. 1941 : ტავერნიე, ბერტრან — ფრანგი რეჟისორი 1967 : გიორგაძე, მიხეილ — ქართველი ეკონომისტი 1945 : ლოლაძე, შალვა — ქართველი სამხედრო 1970 : ანთელავა, ნიკოლოზ — ქართველი ქირურგი 1995 : როჯერსი, ჯინჯერ — ამერიკელი მსახიობი მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ბასილი აღმსარებელი ზენონ ვერონელი ისააკ ასური მინა, დავით და იოანე ანთუსა ქალწული ათანასია იღუმენია აგრეთვე: ავსტრალია : ანზაკის დღე (1915) სხვა თვეები
ტაიშანი

ტაიშანი (ჩინ. 泰山) — ისტორიული და კულტურული მნიშვნელობის მთა ჩინეთის პროვინცია შანდუნში, ქალაქ ტაიანის ჩრდილოეთით. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 545 მეტრზე. ტაიშანი ერთ-ერთია ჩინეთის „ხუთი წმინდა მთიდან". მის მწვერვალზე მდებარე ტაძარი ბოლო 3 000 წლის მანძილზე უამრავ პილიგრიმს იზიდავს. ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ნეოლითის ადამიანის ნასახლარები. ტაიშანი ჩინურ კულტურაში სტაბილურობის სიმბოლოდ ითვლება. ამის მაგალითია სიტყვები, რომლებსაც მაო ძედუნი ხშირად იმეორებდა: „ურყევი, როგორც ტაიშანი". 1987 წელს, იუნესკომ ტაიშანი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. 2003 წელს, მთამ მთელი ჩინეთიდან 6 მილიონი მნახველი მიიღო. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტაიშანი ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-11-18 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) WCMC Description დაარქივებული 1997-07-10 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
მოგაოს მღვიმეები

მოგაოს მღვიმეები (ჩინ. 莫高窟) — 492 ტაძრისგან შემდგარი სისტემა ჩინეთის განსუს პროვინციის ქალაქ დუნჰუანში, ესაა თაკლამაკანის უდაბნოს აღმოსავლეთ კიდეზე მდებარე ოაზისი, რომელიც მდებარეობს საკმაოდ სტრატეგიულ ადგილას, უძველესი აბრეშუმის გზის კულტურულ და რელიგიურ გზაჯვარედინზე. მღვიმეები შეიცავს ბუდისტური ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე დახვეწილ ნიმუშებს, რომელთა უმრავლესობის ასაკიც 1 000 წელზე მეტია. პირველი გამოქვაბულები ახ. წ. 366 წელს გათხარეს, როგორც ბუდისტური მედიტაციისა და ღვთისმსახურების ადგილები. ზოგიერთი მღვიმე გამოირჩევა კედლის მხატვრობით. მოგაოს მღვიმეები ჩინური ბუდიზმის ერთ-ერთ უძველეს სალოცავს წარმოადგენს, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლონგმენისა და იუნგანგის გროტები. 1987 წელს, იუნესკომ მოგაოს მღვიმეებიმსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მოგაოს მღვიმეები Introduction of the arts (mostly Buddhist arts) of the Mogao Caves with images დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. A large collections of images of murals and other artifacts from the Mogao Caves in Dunhuang დაარქივებული 2008-03-01 საიტზე Wayback Machine. International Dunhuang Project დაარქივებული 2011-07-20 საიტზე Wayback Machine. Mogao caves video
მუკდენის სასახლე

მუკდენის სასახლე (ჩინ. 盛京宮殿) — ადრეული ცინის იმპერიის საიმპერატორო სასახლე ჩინეთში. მდებარეობს მანჯურიის რეგიონში, ლიაონინის პროვინციის ქალაქ შენიანში. სასახლე აშენდა ახ. წ. 1625 წელს, გარკვეული სტრუქტურები დაემატა 1631 წელს. 1644 წელს, მინის დინასტიის პეკინში გადასვლის შემდეგ, მუკუდენის სასახლემ საიმპერატორო სტატუსი დაკარგა და მხოლოდ რეგიონული მნიშვნელობის სასახლე გახდა. 1780 წელს, იმპერატორმა ციანლუნმა კომპლექსს გარჯვეული სტრუქტურები დაუმატა და სასახლემ უფრო მეტად ტრადიციული სახე მიიღო. აღნიშნული დინასტიის წარმომადგენლები, წელიწადის გარჯვეულ დროს აუცილებლად ამ სასახლეში ატარებდნენ. 1955 წელს, კომპლექსი მუკუდენის სასახლე-მუზეუმად გადაკეთდა. 2004 წელს, იუნესკომ ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში 1987 წელს შეტანილ პეკინის აკრძალულ ქალაქს დაუმატა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მუკდენის სასახლე მუკდენის სასახლე იუნესკოს საიტზე
ძიუჯაიგოუს ხეობა

ძიუჯაიგოუს ხეობა (ჩინ. 九寨溝) — ნაკრძალი სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, სიჩუანის პროვინციაში. ცნობილია თავის მრავალდონიანი ჩანჩქერებითა და ფერადი ტბებით. ხეობა მოიცავს 720 კმ² ტერიტორიას. მდებარეობის სიმაღლე ზღვის დონიდან მერყეობს 1 998 - 4 764 მეტრებში. კლიმატი ცივია, საშუალო წლიური ტემპერატურით 7,2 °C ( -1 °C იანვარში, 17 °C ივლისში), ხოლო ნალექების რაოდენობა, რომლის 80% მაის-ოქტომბერში მოდის 661 მმ. ძიუჯაიგოუს ეკოსისტემა კლასიფიცირდება როგორც ზომიერი ფართოფოთლოვანი ტყეების, შერეული მაღალმთიანეთის სისტემებთან. ნაკრძალი საკმაოდ პოპულარულია ეკოტურიზმის მოყვარულებში. 1992 წელს, იუნესკომ ხეობა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. შესასვლელი ხუთი ყვავილის ტბა პანდას ტბა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Jiuzhaigou Valley Jiuzhaigou at the World Heritage Sites of UNESCO Jiuzhaigou at the MAB Biosphere Reserves of UNESCO დაარქივებული 2004-10-12 საიტზე Wayback Machine. Jiuzhaigou at the Terrestrial Ecosystem Monitoring Sites (TEMS) დაარქივებული 2004-08-09 საიტზე Wayback Machine. Jiuzhaigou at the World Conservation Monitoring Centre (WCMC) დაარქივებული 2009-01-30 საიტზე Wayback Machine. Jiuzhaigou National Park official website Jiuzhaigou travel information
სამი პარალელური მდინარე

სამი პარალელური მდინარის დაცული ტერიტორია — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩინეთში, იუნანის პროვინციაში. მდებარეობს სინო-ტიბეტის მთებში, აზიის სამი უდიდესი მდინარის - იანძის, მეკონგისა და სალუნის ზემო აუზში, რომლებიც აქ 3 000 მ სიღრმის ხეობაში, პარალელურად მიედინებიან ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ. დაცული ტერიტორიის ფართობი 758 977,8 ჰა-ს შეადგენს. გამოირჩევა ბიოლოგიური მრავალფეროვანებით და აქ წარმოდგენილია დედამიწის თითქმის ყველა ტემპერატურული ზონა, რის გამოც აქ უამრავი სახეობის ცხოველი და მცენარეა გავრცელებული. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ტერიტორია მთლიანი ჩინეთის ფართობის 0,4%-ს შეადგენს, აქ წარმოდგენილია ჩინეთის მცენარეული საფარის 20% და ფაუნის 25%-ზე მეტი. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში http://www.worldheritagesite.org/sites/parallelriversyunnan.html დაარქივებული 2009-01-03 საიტზე Wayback Machine. http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China http://www.unep-wcmc.org/sites/wh/pdf/THREE%20RIVERS%20YUNNAN.pdf დაარქივებული 2009-01-14 საიტზე Archive-ItCategory:Webarchive template other archives
დუძიანიანის საირიგაციო სისტემა

დუძიანიანის საირიგაციო სისტემა (ჩინ.: 都江堰) — საირიგაციო ინფრასტრუქტურა ჩინეთში, მდინარე მინზე, რომელიც ძვ. წ. 256 წელს, ცინის სამეფოს დროს აშენდა. ამჟამად მდებარეობს სიჩუანის პროვინციის ტერიტორიაზე. საირიგაციო სისტემა დღესაც გამოიყენება და ის 5 300 კმ² ტერიტორიას რწყავს. დუძიანიანის სისტემა ჯენგუოსა და ლინციუს არხებთან ერთად ცინის დინასტიის „სამ უდიდეს ჰიდრავლიკურ საინჟინრო პროექტს წარმოადგენს". კაშხლების სერიის წყალობით, მინის წყალი გადადის არხში, რომელიც ჩენდუს ვაკისკენ მიემართება. არხის მშენებლობა მთის გაჭრას მოითხოვდა, რაც იმ დროისთვის დიდ სირთულესთან იყო დაკავშირებული, მაგრამ ჩინელებმა შედარებით მარტივ გამოსავალს მიაგნეს — კლდის გაცხელებისა და გაციების წყალობით, მათ მისი დაშლა გაუადვილდათ. 2000 წელს, იუნესკომ დუძიანიანის საირიგაციო სისტემა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. სისტემა მნიშვნელოვნად დააზიანა 2008 წლის მიწისძვრამ. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში დუცზიანიანის საირიგაციო სისტემა იუნესკოს საიტზე ფოტოები დაარქივებული 2014-01-19 საიტზე Wayback Machine.
სუბტროპიკული ტყეები და ბუჩქნარები

სუბტროპიკული ტყე — სუბტროპიკულ სარტყელში გავრცელებული ხშირი ფართოფოთოვანი ტყე. ხმელთაშუაზღვისპირეთის სუბტროპიკულ ტყეებში გაბატონებულია მარადმწვანე ბუჩქნარები და ტანდაბალი ხეები. ზონისთვის დამახასიათებელია ნაყოფიერი ყავისფერი ნიადაგები. მარადმწვანე მცენარეულობა შეგუებულია ზაფხულის სიცხესა და სიმშრალეს. მათ სქელი პრიალა ფოთლები აქვთ, ზოგიერთს კი წვრილი და ბუსუსებიანი. ყოველივე ეს ამცირებს აორთქლებას. რბილი, წვიმიანი ზამთრის პირობებში უხვად იზრდება ბალახი. ხეებს შორის მჭიდროს არის გაბატონებული სხვადასხვა სახის მცენარეები და ბუჩქნარები. ამ ტიპის ტყეები გაბატონებულია უმთავრესად ხმელთაშუაზღვისპირეთში, და ასევე ტროპიკებისა და სუბტროპიკული ზონების მაღალმთიან ადგილებში. ხმელთაშუა ზღვისპირას ტყეები თითქმის მთლიანად გაჩეხილია. მათ ადგილზე გვხვდება მეორადი მარადმწვანე ბუჩქნარები და დაბალი ხეები — ხემარწყვა (რომლის ნაყოფი მარწყვს მოგვაგონებს), ქვა მუხა, კორპის მუხა, ველური ზეთისხილის ხე, ფიჭვი პინია, ღვია, კეთილშობილი დაფნა და სხვა მცენარეულობა. სუბტროპიკები კონტინენტების აღმოსავლეთ განაპირა მხარეებზე ხასიათდება შედარებით ნოტიო კლიმატით. ატმოსფერული ნალექები არათანაბრად მოდის, თუმცა ზაფხულში ხშირია წვიმა. აქ ჭარბობს ხშირი ნოტიო ტყეები, სადაც ხარობს მარადმწვანე მუხა, მაგნოლია და სხვ. ხარობს ასევე ლიანები და ბამბუკი. ტროპიკული ტყეები ინფორმაცია დაარქივებული 2011-03-17 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)] ინფორმაცია დაარქივებული 2012-02-14 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ტროპიკული ტყეები

ტროპიკული ტყეები — ტყე, რომელიც გავრცელებულია ეკვატორულ, სუბეკვატორულ და ტროპიკულ სარტყლებში ჩ. გ. 25° და ს. გ. 25°-ს შორის. მცენარეთა სახეობებით ძალზე მდიდარი მარადმწვანე ტენიანი ტროპიკული ტყეები (წვიმის ტყეები) ვითარდება წლის განმავლობაში ნალექებისა (2000-7000 მმ) და ტემპერატურის (23 °C-32 °C) თანაბარზომიერი განაწილების პირობებში; აქ ფართოდ არის გავრცელებული ლიანები და ეპიფიტები. ნახევრად მარადმწვანე ტროპიკული ტყეები, რომლებშიც ხშირად მკვეთრადაა გამოხატული ფოთოლცვენა და შეფოთვლა, გავრცელებულია ვესტინდოეთში, ცენტრალურ ამერიკაში (კ. ტრინიდადი, კოსტა-რიკა), დასავლეთ აფრიკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ინდოეთი, მიანმარი). აზიის ტროპიკებში ამგვარ ტყეებს მუსონურს უწოდებენ. მათთვის დამახასიათებელია ფოთოლმცვივანი ხემცენარეები: ხეშეშნაყოფიანი ქსილია (Xylia xylocarpa), შიშველყვავილიანი ტეტრამელესი (Tetrameles nudiflora), შორეას ხე (Shorea robusta). ნათელი ფოთოლმცვივანი ტყეები ვითარდება ინდოჩინეთის ტროპიკებში, იქ, სადაც აშკარადაა გამოხატული მშრალი სეზონი. აქ გვხვდება კოჟროვანი დიპტეროკარპუსი (Dipterocarpus tuberculatus), სიამის პენტაკმე (Pentacme siamensis) და სხვა. აქვე, უფრო ღარიბ ნიადაგზებზე, შეიძლება შევხვდეთ ფიჭვნარევსაც, რომლებიც შედგება ფიჭვის სპეციფიკური სახეობებისაგან: კარიბული ფიჭვი (Pinus caribaea), ტროპიკული ფიჭვი (Pinus tropicalis) და სხვა. მთის ტროპიკული ტყეები ვითარდება დაახლოებით ზღვის დონიდან 800 მ სიმაღლეზე. ჩვეულებრივ, მარადმწვანეა, დამახასიათებელია ხისმაგვარი გვიმრები, გვხვდება წიწვოვნებიც (აგითისის, დაკრიდიუმის და სხვა გვარების ზოგიერთი სახეობა). დიდ სიმაღლეზე (ზღვის დონე 2000 მ) გვხვდება დაფნისებრთა, წიფლისებრთა და მანანისებრთა ოჯახების წარმომადგენლები, გავრცელებულია ეპიფიტური ხავსები. კავკასიის ტერიტორიაზე ტროპიკული მცენარეულობა გაბატონებული იყო ეოცენურ ეპოქაში. მისმა ნაშთებმა მოაღწია შუა პლიოცენურ ეპოქამდე. ამ დროისთვის კოლხეთში ჩამოყალიბდა ძალზე მდიდარი ტყის მცენარეულობა, რომელიც ჯერ კიდევ შეიცავდა მარადმწვანე ტროპიკული ტყეების კომპონენტებს. სუბტროპიკული ტყეები და ბუჩქნარები ტროპიკული ტყეები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ჯანდიერი კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 59.
შავი ტყე

შავი ტყე (უკრ. Чорний ліс) — ვრცელი ტყის მასივი, რომელიც გაბატონებულია კიროვოგრადის ოლქში (უკრაინა). წარმოადგენს მუხნარ-რცხილნარისგან შემდგარ ტყეს, რომელიც გავრცელებულია მდინარეების ინგულეცისა და ტასმინის წყალგამყოფზე (დნეპრის აუზი). ტყის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით — 3 500 ჰა. ტყის მასივის ტერიტორიაზე განლაგებულია უკრაინის ყველაზე სამხრეთით მდებარე სფაგნუმის ჭაობი, რომელიც დაახლოებით 2 ჰა ფართობს იკავებს. ტყის შიგნით ერთ-ერთი ტბის სანაპიროზე სსრკ დროიდან მოყოლებული არსებობს სამთავრობო აგარაკი. ხეების ძირითადი შემადგენელია ჩვეულებრივი რცხილა და მუხა. გვხვდება უკრაინისთვის იშვიათი მცენარეების სახეობები. ფაუნას ძირითადად ქმნიან მელა, კურდღელი, შველი და გარეული ღორი. Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
ფლამინგოსებრნი

ფლამინგოსებრნი (ლათ. Phoenicopteridae) — ფრინველთა ოჯახი ფლამინგოსნაირთა რიგისა. ძველი კლასიფიკაციით გაერთიანებული იყო ფლამინგოს ქვერიგში (ლათ. Phoenicopteri). მათი სიგრძე 90—120 სმ, მასა 2.5—4,5 კგ აღწევს. გავრცელებული არიან სამხრეთ–დასავლეთ ევროპაში, სამხრეთ–დასავლეთ აზიაში, აფრიკასა და ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკაში. აქვთ მასიური ნისკარტი, რომლის კიდეებზე რქოვანი ფირფიტებია საკვების მოპოვების დროს წყლის გასაწურად, გრძელი კისერი და ფეხები. ფერად თეთრთია, მოვარდისფრო, ფრთებზე თითქმის მოწითალო იერით, მომქნევი ბუმბული შავია. ოჯახში 3 თანამედროვე გვარი და 6 სახეობაა, მოიცავს რამდენიმე ამომწყდარ გვარსა და სახეობასაც. ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე, კასპიის ზღვის ჩრდილო–აღმოსავლეთ სანაპიროზე და ცენტრალური ყაზახეთის მლაშე ტბებზე გავრცელებულია ჩვეულებრივი (ვარდისფერი) ფლამინგო (ლათ. Phoenicopterus roseus); ამ სახეობის საქართველოში შემოფრენა 2016 და 2019 წლებში დაფიქსირდა, ჯავახეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ბუდობს კოლონიურად, ბუდეს იკეთებს დაჭაოებებულ მლაშობებზე. დებს 1—2 (არაუმეტეს 3) კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 30—32 დღე–ღამე. მართვეებს მშობლები 2 კვირას ამონათხევით კვებავენ, შემდეგ დამოუკიდებლად იკვებებიან. Phoenicopterus — ფლამინგო (3 თანამედროვე და 4 ამომწყდარი სახეობა) Phoeniconaias — მცირე ფლამინგო (1 სახეობა) Phoenicoparrus — ანდური ფლამინგო (2 სახეობა) † Elornis (3 ამომწყდარი სახეობა) † Leakeyornis (1 ამომწყდარი სახეობა) † Harrisonavis (1 ამომწყდარი სახეობა) † Phoeniconotius (1 ამომწყდარი სახეობა) † Juncitarsus (2 ამომწყდარი სახეობა) რ. ჟორდანია, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 342. ↑ ფლამინგოსებრნი (TSN 174974). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ ჯავახეთის ეროვნულ პარკში ფლამინგო იპოვეს. imedinews.ge (27 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 28 სექტემბერი, 2019.[მკვდარი ბმული]
E.L.E. (Extinction Level Event): The Final World Front

E.L.E. (Extinction Level Event): The Final World Front — ამერიკელი რეპერ ბასტა რაიმზის 1998 წლის სტუდიური ალბომი. ეს არის მისი პირველი დისკი, ჩაწერილი პროდიუსერ Swizz Beatz-ის დახმარებით. ალბომის ძირითადი თემაა ახალი ათასწლეულის დადგომა და მოსალოდნელი ბუნებრივი კატასტროფები. ↑ Allmusic Review ↑ Entertainment Weekly Review. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-07-12. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ CD Reviews at CD Universe ↑ NME Review ↑ New York Times Review ↑ Robert Christgau Consumer Guide ↑ Rolling Stone Review. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-08-28. ციტირების თარიღი: 2006-08-28. ↑ The Source Review. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-25. ↑ Village Voice Review. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-21. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ „Busta Rhymes ალბომების და სიმღერების ისტორია ჩარტებში (Billboard 200)“. Billboard. წაკითხვის თარიღი 2013-09-18. ↑ "Busta Rhymes ალბომების და სიმღერების ისტორია ჩარტებში" ბილბორდის საუკეთესო რიტმ-ენდ-ბლუზური/ჰიპ-ჰოპ ალბომები - Busta Rhymes. Prometheus Global Media. ↑ "Longplay-Chartverfolgung at Musicline" (გერმანულად). Musicline.de. Media Control. ↑ "Busta Rhymes | შემსრულებელი | ოფიციალური ჩარტების კომპანია". ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი. ოფიციალური ჩარტების კომპანია. ↑ „Busta Rhymes ალბომების და სიმღერების ისტორია ჩარტებში (Canadian Albums)“. Billboard. წაკითხვის თარიღი 27 დეკემბერი, 2013. ↑ Busta Rhymes - Chart history. Billboard. ციტირების თარიღი: 2014-06-30 ↑ Busta Rhymes - Chart history. Billboard. ციტირების თარიღი: 2014-06-30 ↑ British album certifications – Busta Rhymes – Extinction Level Event: The Final World Front. ბრიტანეთის ფონოგრამების მწარმოებლების ასოციაცია. შეიყვანეთ Extinction Level Event: The Final World Front ველში Search. აირჩიეთ Title ველში Search by. შეიყვანეთ album ველში By Format. დააწკაპუნეთ ღილაკზე Go ↑ American album certifications – Busta Rhymes – E.L.E. - Extinction Level Event. ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაცია. საჭიროების შემთხვევაში, უნდა აირჩიოთ Advanced, შემდეგ Format, შემდეგ Album, და ბოლოს - SEARCH