laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სინახერიბი

სინახერიბი (ასურ. სინახერება) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 705-680 წლებში. თავისი მამის სარგონ II-გან განსხვავებით, საშინაო პოლიტიკის გატარებისას ყველაფერს არმიის ინტერესებს უმორჩილებდა. ქურუმები და არისტოკრატიის ზედა ფენა გადაიმტერა. ძვ. წ. 702 წელს ჩააქრო ქალაქ ბაბილონის მეთაურობით მოწყობილი აჯანყება. მალე იუდეის მეფე იეზეკიაც აჯანყდა. სინახერიბმა ალყა შემოარტყა იერუსალიმს, მაგრამ მალე იძულებული გახდა გამოსასყიდი მიეღო და უკან გაბრუნებულიყო. ძვ. წ. 689 წელს აიღო ბაბილონი, რომელიც მეორეჯერ აუჯანყდა. ადგილობრივი მცხოვრებნი მონებად გაყიდა, ხოლო ქალაქი მთლიანად დაანგრია. სინახარიბმა დედაქალაქი დურ-შარუქინიდან ისევ ნინევიაში გადაიტანა, სადაც დიდი სამშენებლო სამუშაოები ჩაატარა. ძვ. წ. 680 წელს შეთქმულებმა მოკლეს. არქეოლოგებმა ინფორმაცია ნინევეში სინახერიბის ანალებშიც ანუ ისტორიულ ჩანაწერებშიც აღმოაჩინეს. ექვსკუთხა თიხის პრიზმაზე გაკეთებული წარწერიდან ვიგებთ, როგორ იკვეხნის ასურეთის მეფე: „იუდეველმა ხიზკიამ არ დაიდგა ჩემი უღელი. ამიტომ ალყაში მოვაქციე და დავიპყარი მისი 46 გამაგრებული ქალაქი, გალავნიანი ციხე-სიმაგრეები, და ირგვლივ მდებარე უამრავი პატარა სოფელი . . .თვითონ ხიზკია, როგორც ჩიტი გალიაში, იერუსალიმში — მის სატახტო ქალაქში გამოვამწყვდიე“. სინახერიბი იმასაც ამბობს, რომ ხიზკიამ მას გაუგზავნა „30 ოქროს ტალანტი, 800 ვერცხლის ტალანტი, ძვირფასი ქვები . . . და ყოველგვარი ძვირფასეულობა“. სინამდვილეში, ის აზვიადებს ხიზკიასგან მიღებული ვერცხლის რაოდენობას. აღსანიშნავია ისიც, რომ სინახერიბი არაფერს ამბობს იერუსალიმის დაპყრობის შესახებ და არც იმას მოიხსენიებს, ღვთის ჩარევით, როგორ დამარცხდა მისი ჯარი. როგორც ბიბლიაშია ნათქვამი, ღვთის ანგელოზმა ერთ ღამეში 185 000 ასურელი ჯარისკაცი დახოცა (2 მეფეები 19:35, 36). ერთ-ერთი მკვლევარი, ჯეკ ფინეგანი ამბობს: შარაშენიძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 368. Rare Stela of Sennacherib. Prism of Sennacherib The murderer of Sennacherib - by Simo Parpola Sennacherib's Invasion of Judah - by Craig C. Broyles Interactive Map of Sennacherib's Invasion of Judah, including the accounts of Sennacherib, Herodotus, 2 Kings, Isaiah and Micah დაარქივებული 2009-03-13 საიტზე Wayback Machine. States that the prism is preserved in the Oriental Institute, University of Chicago. A site on the study of King Sennacherib by Jack Taylor, II დაარქივებული 2010-10-09 საიტზე Wayback Machine. First Campaign of Sennacherib Translated Cylinder 113203. British Museum დაარქივებული 2010-11-17 საიტზე Wayback Machine.
სიმენსი (ერთეული)

სიმენსი (აღნიშვნა: სიმ, S) — ელექტრული გამტარობის საზომი (წარმოებული) ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. 1 სიმენსი ტოლია ისეთი გამტარის ელექტრული გამტარობისა, რომლის წინაღობა 1 ომია. სახელი ეწოდა ერნსტ სიმენსის პატივსაცემად. XIX საუკუნეში სიმენსის სახელით იყო ცნობილი ახლა ხმარებიდან გამოსული ელექტრული წინაღობის ერთეული, რომელიც ტოლია 1 მ სიგრძისა და 1 მმ² განივკვეთის ფართობის მქონე ვერცხლისწყლის სვეტის წინაღობისა 0 °C-ზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 348. The International System of Units (SI)
სილიკვა

სილიკვა (ლათ. siliqua) — რომაული ვერცხლის მონეტა, უკნინესი წონითი ერთეული (მასა 0,19 გ). გვიანდელ რომისა და ბიზანტიის იმპერიის ხანაში საფუძვლად დაედო საანგარიშო სისტემას. სოლიდის 1/24 ნაწილი. დაახლოებით 324 წლიდან, კონსტანტინე I-ის დროს (306-337), დაიწყო სილიკვას ემისია (მასა დაახლოებით 2 გ-მდე), რამაც კონსტანტინე II-ის (351-361) დროს თანდათან საბოლოოდ განდევნა მიმოქცევიდან დენარი. საქართველოში (მცხეთა) აღმოჩეილია იმპერატომმრ ვალენტის (364-375) სახელით ანტიოქიაში მოჭრილი სილიკვა (მასა 1,85 გ). დუნდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 340.
სილაბური დამწერლობა

სილაბური დამწერლობა (ბერძ. συλλαβή — მარცვალი), მარცვლოვანი დამწერლობა — ფონეტიკური დამწერლობის სახეობა, რომელშიც ნიშანი (სილაბემა) გადმოსცემს დამოუკიდებელი მარცვლის წარმომქმნელ ცალკე ხმოვანს ან თანხმოვან და ხმოვან ფონემათა თანმიმდევრულ ჟღერადობას. არსებობს წმინდა სილაბური და სიტყვიერ-მარცვლოვანი სილაბური დამწერლობები. წმინდა სილაბურთაგან აღსანიშნავია კუნძულ კვიპროსის დამწერლობა, აგრეთვე ეთიოპიური და ინდური დამწერლობები (ქაროშთი, ბრაჰმი და მათგან მომდინარე სისტემები, მათ შორის ტიბეთის, ინდონეზიის). სიტყვიერ-მარცვლოვან დამწერლობას (სიტყვიერი წერილობითი სისტემისა და სილაბურის შერწყმა) განეკუთვნება იაპონური, ძველი კორეული, გვიანდელი სოლისებრი (აქადური, ხეთური) და იეროგლიფური ლუვიური დამწერლობა. სიტყვიერ-მარცვლოვანი დამწერლობა შუმერული იდეოგრაფიულ-ფონეტიკური დამწერლობისაგან მომდინარეობს. იხმარება ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა ხანებიდან. იგი მრავალნიშნიანობითა და დიდი სირთულით ხასიათდება, ამიტომ გაანბანების ტენდენციამ ადრევე იჩინა თავი. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია სპარსული სოლისებრი ანბანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 361. Дирингер Д., Алфавит, пер. ц англ., М., 1963; Friedrich J., Geschichte der Schrift, Hdlb., 1966
კიევის რუსეთის მმართველები

კიევის რუსეთის დიდი მთავრები. ↑ Sveerne (konung of Holmgård (Novgorod) and Kønugård (Kiev)) ↑ ოლღა კონსტანტინე VII-მ მონათლა, თუმცა მან ვერ შეძლო კიევში ქრისტიანობის გავრცელება ↑ Leszek Moczulski, Narodziny Międzymorza, p.475, Bellona SA, Warszawa 2007 ISBN 978-83-11-10826-4 ↑ Ярополк is modern Ukrainian, Jaropełk is Polish, Jaropluk is Czech, Jaropelkas is Lithuanian, Iaropelkos is Greek, Jaropolk is German and Swedish. ↑ The Old Slavonic is Свѧтопълкъ in the Cyrillic alphabet, the modern Ukrainian is Святополк, Polish is Świętopełk, Czech is Svatopluk, and Slovak is Svätopluk. Reconstructed, his name is Sventopluk. More commonly, his name is given in its Latin and Frankish equivalents: Suentopolcus, Suatopluk, Zventopluk, Zwentibald, Zwentibold, Zuentibold, or Zuentibald. ოლეგი 882 - 912 იგორი 912- 945 ოლღა 945-962 სვიატოპოლკ I 1015-1019 ვსესლავი 1068-1069 სვიატოპოლკ II 1093-1113 ვლადიმირ მონომახი 1113-1125 ვსევოლოდ II 1139 – 1146 იგორ II 1146 იზიასლავ III 1155 – 1162 ვსევოლოდ ბოგოლუბსკი 1173 რომან II 1203-1205 იაროსლავ III ვსევოლოდის ძე 1236 – 1238 ალექსანდრე ნეველი 1249 – 1263
შენობა

შენობა - ნაშენის ისეთი სახე, სადაც ძირითადი ტექნოლოგიური პროცესის უზრუნველსაყოფად, აუცილებელია სათავსის (სათავსების) არსებობა, მაგალითად: საცხოვრებელი სახლი, რომლის ძირითადი ტექნოლოგიური პროცესის წარმართვისთვის - ცხოვრებისთვის, აუცილებელია სათავსის (სათავსების) არსებობა. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №57 მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ შენობას ამგვარად განმარტავს: „შენობა - ნაგებობა, რომელიც ქმნის გადახურულ სივრცეს, შემოსაზღვრულია კედლებით, კოლონებით ან/და სხვა შემომზღუდავი კონსტრუქციებით;“ თავისი დანიშნულებით შენობები განსხვავდება: ფუნქციის, ფორმის, კონსტრუქციის, სტილის, ტიპის და ა. შ. მიხედვით. არსებობს შემდეგი ფუნქციის შენობები: საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი, საკულტო, სამრეწველო, ადმინისტრაციული და სხვა, ან შერეული. ფორმის მიხედვით შენობას შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვა გეომეტრიული მოყვანილობის ფორმა: სწორკუთხა, მრუდე, წრიული, ამორფული და ა. შ., როგორც გეგმაში, ისე მოცულობაში ზოგადად. კონსტრუქციის მიხედვით იყოფა: მზიდკედლიანად, კარკასულად და ბაგიროვანად. თანამედროვე შენობების აბსოლუტური უმეტესობა კარკასულია, შემდეგ მოდის მზიდკედლიანი და შემდეგ ბაგიროვანი. არსებობს ასობით განსხვავებული სტილის შენობა მოყოლებული ანტიკური ხანიდან: ბერძნული, რომაული, ჩინური, რომანული, გოთიკური, რენესანსული, კლასიცისტური, ბაროკოს, მოდერნის, ბრუტალისტური, ჰაი-ტექის და ა.შ., ან სულაც შეიძლება იყოს ეკლექტური. ტიპის მიხედვით შენობები იყოფა უშუალოდ ფუნქციის, კონსტრუქციის ან სტილის შიგნით. მაგალითად, საკულტო შენობების შემთხვევაში შეიძლება იყოს: როტონდული, ბაზილიკური, გუმბათოვანი, ჯვრული, ჯვარგუმბათოვანი და ა. შ. შენობების ისტორია იწყება პრეისტორიულ ხანაში, როდესაც ადამიანი გამოვიდა გამოქვაბულიდან და შექმნა პირველი მარტივი თავშესაფარი - ფარდული, ხისგან და ტყავებისგან. ამას მოყვა უფრო რთული - ხისა და ალიზის სახლები. პირველი ფუქნცია ამ შენობებისა იყო საცხოვრებელი, საზოგადოების განვითარებასთან ერთად ჩნდება: საკულტო, ადმინისტრაციული, საზოგადოებრივი, სამრეწველო ფუქნციის შენობებიც. რაც უფრო რთულდება საზოგადოებრივი ფორმაცია, მით უფრო რთულდება შენობების არქიტექტურა შინაარსობრივად და კონსტრუქციულად. XIX საუკუნემდე ძირითადი სამშენებლო მასალა შენობებში იყო: ხე, ქვა, აგური და კირი, ლითონის გამოყენება ხდებოდა ძალიან იშვიათად, ისიც მხოლოდ მცირე კვანძებში. XIX ს. ლითონის გამოყენება კარკასში სულ უფრო და უფრო მატულობს, 1825 წელს პორტლანდცემენტის გამოგონებამ მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა ბეტონის თვისებები, ხოლო უკვე 1867 წელს რკინაბეტონის აღმოჩენამ, სამშენებლო რევოლუცია მოახდინა, შესაძლებელი გახდა უფრო რთული კონსტრუქციის მქონე შენობების აგება. XIX-XX სს. მიჯნაზე ამერიკაში (ჩიკაგო, ნიუ იორკი) იწყება ცათამბრჯენების ციებ-ცხელება, რომელიც მალევე ედება მსოფლიოს. ტიპური საცხოვრებელი შენობა თბილისში. მართლმადიდებლური ტაძარი (საკულტო შენობა) ბათუმში, სტილი - გოთიკა, ტიპი - ჯვრული. თიბისი ბანკის მთავარი ოფისი (საზოგადოებრივი), თბილისი. ნაგებობა ↑ თავი I. მუხლი 3. ტერმინთა განმარტება, პუნქტი　78., საქართველოს მთავრობის დადგენილება №57 2009 წლის 24 მარტი ქ. თბილისი, „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“. ↑ ბეტონი ცნობილი სამშენებლო მასალაა ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში (მაგ.: მაქსცენსიუსის ბაზილიკა, პანთეონის გუმბათი, აკვედუკები და ა. შ.). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: შენობა
მეკენჭია

მეკენჭია (Arenaria), ფრინველების გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 25 სმ აღწევს. ოჯახში 2 სახეობაა ჩვეულებრივი მეკენჭია (Arenaria interpres) და შავი მეკენჭია (Arenaria melanocephala). გავრცელებულია ყველგან სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილის გარდა. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას გვხვდება. ბინადრობს ველებზე, ტუნდრაში, ჭაობიან ადგილებში. ბუდეს იკეთებს მიწაზე, დებს 3-4 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 3 კვირამდე. კრუხობს დედალ-მამალი. იკვებებიან პატარა უხერხემლოებით, რომელთა მოსაპოვებლად აბრუნებენ კენჭებსა და ქვებს (აქედან სახელწოდება) და გამორიყულ ზღვის წყალმცენარეებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 552-553.
ჰალოგენები

ჰალოგენები (ჰალო... და ბერძ. γενής [genḗs] — „წარმომქმნელი“), ჰალოიდები — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე ჯგუფის ქიმიური ელემენტები. მათში ერთიანდება: ფთორი (F), ქლორი (Cl), ბრომი (Br), იოდი (I) და ასტატი (At). ჰალოგენები უშუალოდ ურთიერთქმედებენ ლითონებთან და წარმოქმნიან მარილებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 595. ჰალოგენები (მცირე ინფორმაცია) დაარქივებული 2009-02-04 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰალოგენები
ნაგებობა

ნაგებობა — ნაშენის ისეთი სახე, სადაც ძირითადი ტექნოლოგიური პროცესის უზრუნველსაყოფად, არ არის აუცილებელი სათავსის (სათავსების) არსებობა. მაგალითად: ხიდი, ანძა, კაშხალი. თითეულ მათგანს შეიძლება ჰქონდეს სათავსები, თუმცა ისინი დამხმარე ფუნქციით გამოიყენება და არა ძირითადი ტექნოლოგიური პროცესისთვის. არხი (ჰიდროგრაფია) აკვედუკი გზა გვირაბი კაშხალი კოშკი რკინიგზა სათვალთვალო ბორბალი სტატიური ამწე სტადიონი ხიდი შენობა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნაგებობა
საერთაშორისო ენა

საერთაშორისო ენა — ენა, რომელსაც იყენებს ხალხის მნიშვნელოვანი რაოდენობა კომუნიკაციისთვის. ამავე მნიშვნელობით გამოიყენება ასევე ტერმინი მსოფლიო მნიშვნელობის ენა. ტერმინი გულისხმობს ასევე ე. წ. ხელოვნურ ენებს, მაგალითად ესპერანტოს . XVII-XVIII საუკუნეებში იყო ხელოვნური დამწერლობის შექმნის მცდელობაც.მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე გავრცელებული საერთაშორისო ენა ინგლისური გახდა. ანტიკურ სამყაროში საერთაშორისო ენად ძველი ბერძნული ითვლებოდა, შემდეგ ლათინური. XVI—XVII საუკუნეებში, როგორც საერთაშორისო ენა ევროპაში გამოიყენებოდა ესპანური. XVIII საუკუნის დასაწყისში კი ფრაგნული გახდა ევროპის საერთაშორისო ენა. XIX საუკუნეში დიდი უპირატესობა მიენიჭა გერმანულს, პარალელურად კი ვითარდებოდა ინგლისური და ესპანური ენები, რადგან ინგლისსა და ეპანეთს იმ დროისთვის ბევრი კოლონია ჰქონდათ მთელ მსოფლიოში. XX საუკუნის ნახევარში ინგლისური ენა საბოლოოდ დამკვიდრდა, როგორც მსოფლიო მნიშვნელობის ენა. სოციალისტური ბლოკის ქვეყნებში უმთავრეს საერთაშორისო ენად რუსული ითვლებოდა. რუსული სოციალისტური ქვეყნების ყველა სკოლაში ისწავლებოდა. თანამედროვე საერთაშორისო ენებია: ინგლისური, ესპანური, რუსული, არაბული, ფრანგული - გაერო–ს ოფიციალური ენებია. ამათ გარდა, გაერო–ს ოფიაციალურ ენად ჩინურიც ითვლება, მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ენა არ არის. რუკებზე ნაჩვენებია საერთაშორისო ენებისს გავრცელების არეალები: ინგლისური ენა არაბული ენა რუსული ენა პორტუგალიური ენა ფრანგული ენა გერმანული ენა ↑ გაეროს ოფიციალური ენები ენციკლოპედია „Кругосвет“ დაარქივებული 2008-10-21 საიტზე Wayback Machine.
სიმბოლური ლოგიკა

სიმბოლური ლოგიკა, მათემატიკური ლოგიკა - თანამედროვე ფორმალური ლოგიკა, რომელიც შეისწავლის სწორი, გამართული ბჭობისა და დასაბუთების კანონებს სპეციალურად აგებული სიმბოლიკური ენების გამოყენებით (იხ. ლოგისტიკური მეთოდი). კვლევის ეს მეთოდი ტრადიციულ მეთოდებთან შედრებით გაცილებით უფრო ზუსტი და ნაყოფიერია. სიმბოლური ლოგიკის იდეა პირველად გ. ლაიბნიცმა ჩამოაყალიბა. მისი სისტემური განვითარება კი ჯ. ბულის შრომებით დაიწყო XIX საუკუნის შუა წლებში (”ლოგიკის მათემატიკური ანალიზი”, 1847). ამჟამად სიმბოლური ლოგიკა ინტენსიურად განვითარებადი მრავალდარგობრივი მეცნიერებაა.
სენ-ჟაკის კოშკი

სენ-ჟაკის კოშკი (ფრანგ. Tour Saint-Jacques) — 52 მ გვიანდელი გოტიკის სტილის კოშკი პარიზის მეოთხე ოლქის ამავე სახელობის სკვერში; ყოფილი სენ-ჟაკ-ლა-ბუშერის ეკლესიის სამრეკლო. 1523 წელს დასრულებული კოშკი ამ ადგილას მდგარი რომანული ეკლესიის სენ-ჟაკ-ლა-ბუშერის ერთადერთი დღემდე შემორჩენილი ელემენტია, რომლის აგებაც ყასაბთა გილდიას დაუფინანსებია. ეკლესია XVI საუკუნეში გადაუკეთებიათ; რომანული სტილი გოტიკურით შეუცვლიათ და ამ პერიოდში მიუშენებიათ კოშკიც. ეკლესიის კრიპტაში დაუმარხავთ განთქმული ალქიმიკოსი ნიკოლა ფლამელი. 1648 წელს ფრანგი მენციერი ბლეზ პასკალი ამ კოშკიდან ატმოსფერულ წნევაზე დაკვირვებას აწარმოებდა. 1797 წელს ეკლესია სახალხო საკუთრებად გამოაცხადა რევოლუციურმა მთავრობამ და იგი შემოსავლიან საქონლად - ქვებად - დაშალეს. სამრეკლო არენდით გადასცეს ადგილობრივ ხელოსანს, რომელიც 50 მ სიმაღლიდან გამდნარ ტყვიას ასხამდა სპეციალური საცერზე, სადაც გაცივების შემდეგ ის მცირე ზომის ბურთულების სახეს იღებდა მის ქვეშ დადგმულ წყლიან კასრებში. 1981 წლიდან კოშკში და სკვერში მეტეოსადგური მდებარეობს. კოშკის წვეროს წმინდა იაკობის ქანდაკება ამშვენებს, რომლის გარშემოც ანგელოზის, არწივის, ხარისა და ლომის სკულპტურებია — ოთხი ევანგელისტის სიმბოლო. რესტავრაცია სარესტავრაციო სამუშაოები(მარტი 2006 - მარტი 2009) რესტავრაციის შემდეგ 2008 წლის აპრილში კოშკის ნაწილი რესტავრაციის შემდეგ. სენ-ჟაკის კოშკის ხედი კონსერჟერიიდან, შატლეს მოედნის „გამარჯვების სვეტთან“ ერთად. 2008 წელი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სენ-ჟაკის კოშკი“ ვიკისაწყობში. ↑ Jacques Meurgey, Histoire de la paroisse Saint-Jacques-de-la-Boucherie, Librairie ancienne Honoré Champion, 1926; Etienne F. Villain, Essai d'une histoire de la paroisse de St. Jacques de la Boucherie, Prault, Paris, 1758 (consultable via Google Books); F. Rittiez, Notice historique sur la tour Saint-Jacques-la-Boucherie, (Gaittet, Paris) 1856.
ლიეტუვის რაიონები

ლიეტუვის რაიონები — ლიეტუვაში არსებული ქვერეგიონული დონის ადმინისტრაციული ერთეულები. დღეისათვის ლიეტუვის ტერიტორიაზე 60 რაიონია. მსხვილი ქალაქების რაიონები (ალიტუსი, ვილნიუსი, კაუნასი, კლაიპედა, პანევეჟისი, შიაულიაი) მოიცავენ მხოლოდ ერთი ქალაქის ტერიტორიას. ასეთი ქალაქების შემოგარენები ქმნიან ცალკე რაიონს. კურორტების (პალანგა, ნერინგი) რაიონები მოიცავენ მათ ირგვლივ განლაგებულ დასახლებულ პუნქტებს. რაიონები იყოფიან სამამასახლისოებად. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ყველაზე დიდი რაიონია ვილნიუსი 542 626 მცხოვრებით, ხოლო ყველაზე პატარა — ნერინგის რაიონი 2879 მცხოვრებით. ლიეტუვაში ერთ რაიონში მცხოვრებთა საშუალო რაოდენობა შეადგენს 46,6 ათას ადამიანს. ლიეტუვის ადმინისტრაციული დაყოფა Law on the Territorial Administrative Units and Their Boundaries. Lietuvos Respublikos Seimas (30 March 2010). ციტირების თარიღი: 28 September 2011. ↑ Area (land) at the beginning of the year, Population density at the beginning of the year, Resident population at the beginning of the year. Statistics Lithuania. ციტირების თარიღი: 4 February 2016.
მელოტა

მელოტა (ლათ. Fulica atra) — ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 40 სმ აღწევს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა, ავსტრალიაში. საქართველოშიც ბუდობს. იგი უმთავრესად იმ ტბებზე, მდინარეებსა და საგუბარებში ბინადრობს, რომელთა ნაპირები ლელით, ლერწმითა და სხვა მცენარეებითაა დაფარული. ზამთრობს კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე და რიგ ტბებზე (პალიასტომი). მელოტა კარგად ცურავს და ყვინთავს. წყალში ჩაყურყუმალებულ მელოტას იქ ხანგრძლივად ყოფნა შეუძლია. იგი დებს 6–15 კვერცხს; ბარტყების გამოჩეკას 20–21 დღე-ღამე სჭირდება. ბარტყები გამოჩეკისთანავე წყალში შედიან და ორივე მშობლის ხელმძღვანელობით სწავლობენ ცურვას, ყვინთვას და საკვების მოპოვებას. იკვებება წყლის მცენარეებით, მოლუსკებით, მწერებით. სანადირო ობიექტია. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 560. გ. აბულაძე, ნ. ღამბარაშვილი, ვ. ბურჯანაძე, შ. ჩახანაშვილი, პ. ჟორდანია, ნ. ლომსაძე, ლ. გუნიავა, დ. ახრახაძე, გ. ზახაროვი; „მონადირის ცნობარი“, თბ., 1969. რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: მელოტა[მკვდარი ბმული]
ალოტროპია

ალოტროპია (ბერძ. allos სხვა და tropos მობრუნება) — ელემენტის თვისება არსებობდეს ბუნებაში რამდენიმე მარტივი ნივთიერების სახით. ხოლო ამ მარტივ ნივთიერებებს ჰქვია ალოტროპიული სახესხვაობები, ამგვარად, ალოტროპიული სახესხვაობები ეწოდება მარტივ ნივთიერებებს, რომლებიც წარმოქმნილია ერთი და იმავე ელემენტისაგან. ალოტროპიას განაპირობებს ატომების განსხვავებული რიცხვი მოლეკულაში( ამის მაგალითია ჟანგბადი O2 და ოზონი O3) ან განსხვავებული კრისტალური ფორმა (ალმასი და გრაფიტი). იზომერია პოლიმორფიზმი https://web.archive.org/web/20080131061355/http://www.physics.uoguelph.ca/summer/scor/articles/scor40.htm Allotropes – Chemistry Encyclopedia
ხოტევი

ხოტევი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ხოტევი, სხარტალი, წკადისი). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ხოტეურის ნაპირას, ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ამბროლაურიდან 10 კილომეტრი. ხოტევის სახელწოდების შესახებ ლეგენდა მოგვითხრობს: თითქოს იმერეთის ერთ მეფეს გადმოუსახლებია აქ თავადი წულუკიძეები, რომელთაც ციხე აუშენებიათ, როდესაც ციხის მშენებლობა დაუმთავრებიათ, სწორედ იმ დროს გზად გაუვლია მეფეს: იგი ციხეში შესულა და თავადებისათვის უკითხავს: „ხო ტევიხართ ამ ციხეშიო?“ ამის შემდეგ დაურქმევიათ თავადებს ამ ციხისათვის ხოტევის ციხე, შემდეგ ეს სახელი მთელს სოფელზე გავრცელებულა. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XI საუკუნეში შედგენილ წერილობით ძეგლში „ნიკორწმინდის დაწერილი“. სოფელი ხოტევი ისტორიულად წულუკიძეთა სათავადოში, საწულუკიძეოში შედიოდა. იმერეთისა და ქვემო რაჭის დამაკავშირებელ გზაზე მდებარეობის გამო ხოტევი წარმოადგენდა დაწინაურებულ სავაჭრო პუნქტს. 1650-1652 წწ. იმერეთში ელჩობის დროს ალექსი იევლევი და ნიკიფორე ტოლჩანოვი ხოტევს იხსენიებენ იმერეთის ქვეყნის ქალაქებს შორის. ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით XIX საუკუნეში აქ ერთხანს რაჭის მაზრის ცენტრი იყო და მას ქალაქად მოიხსენიებდნენ. იდგა 200-კაციანი გარნიზონი. მოსახლეობა მისდევდა მევენახეობას, მოჰყავდათ ხორბალი და ქერი. ხოტევში მოქმედებდა ორთქლის აბანო. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 130 ადამიანი. სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების მთავარანგელოზის ეკლესია და XVI-XVII სს. ხოტევის ციხე. ხოტევის მთავარანგელოზის ეკლესია ჯაბა ლაბაძის ფოტო ხოტევის ციხის ხედი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 503. // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 62 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1983 წელი. — გვ. სოფელ ხოტევის ისტორიიდან დავით კაციტაძე, სოფელ ხოტევის ისტორიიდან, ძეგლის მეგობარი, 62, გვ. 55-59 - თბ. 1983 წ. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ვახუშტი ბატონიშვილი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გვ. 158 — თბილისი, 1941 ↑ ჟაკ ფრანსუა გამბა, „მოგზაურობა ამიერკავკასიაში“ გვ. 192-193 — „განათლება“, თბილისი, 1987 ↑ მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2002 წელი). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
იპატიევის სახლი

იპატიევის სახლი (რუს. Дом Ипатьева) — სახლი ეკატერინბურგში, რომლის სარდაფშიც 1918 წლის 16-17 ივლისის ღამეს დახვრიტეს რუსეთის იმპერატორი ნიკოლოზ II რომანოვი და მისი ოჯახის წევრები. სახლი აშენებულა 1880 წელს. 1918 წელს შეიძინა ინჟენერმა იპატიევმა, იმავე წელს მას სახლი წაართვეს სამეფო ოჯახის საცხოვრებლად. საბჭოთა კავშირის დროს აქ ჯერ რამდენიმე კანტორა იყო, შემდეგ კი, 1977 წელს პოლიტბიუროს გადაწყვეტილებით დაანგრიეს. 2003 წელს ამ ადგილას აშენდა ყველა წმინდანის ეკლესია. რომანოვების დინასტია დაიწყო კოსტრომის იპატიევის მონასტერში სამეფო დინასტიად კურთხევით და დამთავრდა იპატიევის სახლში დახვრეტით. იპატიევის სახლი, რომანოვების მემორიალური საიტი (რუსული), (ინგლისური) Дом Ипатьева. (რუსული) ბოლო რომანოვები
აკმიანის რაიონი

აკმიანის რაიონი (ლიეტ. Akmenės rajonas) — რაიონი ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, შიაულიაის მაზრაში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლატვია, აღმოსავლეთიდან იონიშკის რაიონი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან შიაულიაის რაიონი, სამხრეთ-დასავლეთიდან ტელშიაის რაიონი და დასავლეთიდან მაჟეიკიაის რაიონი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ნაუიოიი-აკმიანე (ლიეტ. Naujoji Akmenė). ფართობი 845 კმ2. ტეროტორიის 31,6 % უკავია ტყეს, ტორფიანია 6,5 %. რაიონის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ვენტა. რაიონი ცნობილია ცემენტის წარმოებით. 3 ქალაქი – ნაუიოიი-აკმიანე, ვიანტა, აკმიანე. 2 დაბა – კრუოპიაი და პაპილე. 165 სოფელი. მოსახლეობის რაიოდენობა (2001 წ.) ნაუიოიი-აკმიანე — 12 345 ვიანტა — 3 412 აკმიანე — 3 140 პაპილე — 1 449 კრუოპიაი — 614 კივილიაი — 551 დაუბიშკიაი — 493 რამუჩიაი — 490 საბლაუსკიაი — 477 ალკიშკიაი — 444 აკმიანის რაიონის თვითმმართველობა დაარქივებული 2005-10-02 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
ოტმა

ოტმა (რუს. ОТМА) — შემოკლება, რომელიც შედგენილია რუსეთის ბოლო იმპერატორის, ნიკოლოზისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას ქალიშვილების პირველი ასოებისგან: დიდი თავადები ოლღა (15 ნოემბერი 1895 — 17 ივლისი 1918), ტატიანა (10 ივნისი 1897 — 17 ივლისი 1918), მარია (26 ივნისი 1899 — 17 ივლისი 1918) და ანასტასია (18 ივნისი 1901 — 17 ივლისი 1918). ამ აბრევიატურით აწერდნენ გოგონები ხელს წერილებსა და დღიურებში. ბოლო რომანოვები
ყარაიტები

ყირიმელი ყარაიტები იგივე ყარაიმები (ყირიმულად ყარაიტული: მხ. къарай — ყარაი, მრ. къарайлар — ყარაილარ; ტრაკაის ყარაიტული: მხ. karaj, მრ. karajlar, ებრაულად קָרָאִים — qara'im, „მკითხველნი“) — თურქულენოვანი ხალხი, ყარაიტული იუდაიზმის მიმდევრები აღმოსავლეთ ევროპაში. ყარაიტები უარყოფენ თალმუდს და აღიარებენ საღვთო წერილს. მეფის რუსეთი, რომელიც დევნიდა ებრაელებს, შემწყნარებლობას იჩენდა ყარაიტების მიმართ. ყარაიტები მათი სიტყვებით მომდინარეობენ სპარსეთში დატყვევებული ებრაელებიდან და მათ არ მიუღიათ მონაწილეობა ქრისტეს წამებასა და მოკვდინებაში. „ყარაი“ არის გალათინურებული სიტყვა ორიგინალურიდან „къарай“, ხოლო სახელს — „ყარაიმ“ უწოდებენ რუსები, უკრაინელები, პოლონელები და ლიეტუველები. ყარაიტები წარმომავლობით არიან ყირიმიდან და დამკვიდრდნენ ლიტვაში გვიან შუა საუკუნეებში. WORLD CONGRESS OF THE EUROPEAN TURKIC KARAITES[მკვდარი ბმული] სტატია „караимы“ ებრაულ ელექტრონულ ენციკლოპედიაში (რუსული) http://www.cesnur.org/2003/vil2003_kizilov.htm http://www.berkovich-zametki.com/Nomer35/MN55.htm http://www.berkovich-zametki.com/Nomer41/Kizilov1.htm Karaim Website New Signs of Life in Karaite community of Lithuania დაარქივებული 2006-10-08 საიტზე Wayback Machine. Karaites in the Holocaust
მემატლიასებრნი

მემატლიასებრნი (ლათ. Muscicapidae) — ფრინველების ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 9-30 სმ აღწევს. ოჯახში 330-მდე სახეობაა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ყველა კონტინენტზე, განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანია ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება რუხი მემატლია, ჭრელი მემატლია, თეთრყელა მემატლია, მცირე მემატლია (ყველა მობუდარია). მემატლიასებრნი იკვებებიან მწერებით და ობობებით, ზოგჯერ კენკრით. მავნე მწერების განადგურებით სარგებლობა მოაქვთ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 564.
მერცხალა

მერცხალა (ლათ. Glareola) — ფრინველთა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. აერთიანებს 7 სახეობას. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში; ბინადრობენ მშრალ ღია ლანდშაფტებში. მათი სხეულის სიგრძეა 17–29 სმ, მასა 50–200 გ. გამოირჩევიან მოკლე ფეხებითა და ნისკარტით, დიდი ზომის პირის ზომა თვალის დონემდე აღწევს; თავი მსხვილია, თვალები დიდი, კისერი მოკლე, ფრთები გრძელი და წამახვილებული, ბოლო ორკაპა. შეფერილობა ძირითადად ერთფეროვანი და თიხოვანია, მუცელი უფრო ღია, კუდის ზედა და ქვედა ნაწილები თეთრი, ნისკარტის დასაწყისთან, ყელსა და კისერზე კაშკაშა ნახატებია. მდელოს მერცხალა (Glareola pratincola) და ველის მერცხალა (Glareola nordmanni) მიმოფრენისას გვხვდება საქართველოში. იკვებებიან მწერებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ; ნადავლს ჰაერშიც იჭერენ და მიწაზეც მოიპოვებენ. ბუდობენ წყალსატევებთან ახლოს სწორ მონაკვეთებზე, კოლონიებად (100 ბუდემდე) ან წყვილებად. უპირატესობას ანიჭებენ თაყირებს, ბიცობებს, ქვიშის ცელებსა და კუნძულებს. დედალი დებს 2–4 კვერცხს. კრუხობასა და ბარტყების აღზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 596. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Коблик Е. А. ТИРКУШКИ დაარქივებული 2019-06-27 საიტზე Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Том 32. Москва, 2016, стр. 163