laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალმენდარესი

ალმენდარესი (ესპ. Almendares) — მდინარე კუბის დასავლეთ ნაწილში. სიგრძე 47 კმ. აქვს ჩრდილო-დასავლური მიმართულება. ერთვის ფლორიდის სრუტეს, ქალაქ ჰავანის სიახლოვეს. მდინარის წყალი გამოიყენება ქალაქ ჰავანის წყალმომარაგებისათვის. ნაპირებზე გაშენებულია ჰავანის საქალაქო პარკი, ანუ ალმენდარესი. აქვეა ლუდსახარში, ქაღალდის ქარხანა, სამშენებლო საწარმოეობი და სხვ. ამჟამად მდინარე ძლიერ არის დაბინძურებული. დაგეგმილია წმენდითი სამუშაოების ჩატარება. კუბის მდინარეების სია ↑ მდინარე ალმენდარესი — Britannica Online Encyclopedia ↑ Assessment of heavy metal levels in Almendares River sediments—Havana City, Cuba[მკვდარი ბმული], Water Research, Volume 39, Issue 16, October 2005, Pages 3945-3953
ვარეზე

ვარეზე (იტალ. Varese) — ქალაქი ჩრდილოეთ-დასავლეთ ლომბარდიის რეგიონში. მდებარეობს მილანის ჩრდილოეთით 55 კმ-ში, ალპების სამხრეთ ნაწილში, ვარეზეს ტბასთან. არის ვარეზეს პროვინციის დედაქალაქი. ძველად იყო რომის კოლონია. მოქმედებს დიდი საავიაციო ქარხანა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 301.
ტოა (მდინარე)

ტოა (ესპ. Río Toa) — მდინარე კუბის სამხრეთ ნაწილში. მიედინება გუანტანამოს პროვინციაში. სიგრძე 131 კმ. იერთებს 72 შენაკადს. ზემო დინებაში მთის მდინარეა, ქვემო დინებაში დაბლობზე მიედინება. გამოირჩევა მტკნარი წყლით. მდინარის აუზში შექმნილია ბიოსფერული ნაკრძალი კუჩილას-დელ-ტოა, რომელსაც უკავია ტოას წყალშემკრები აუზის დაახლოებით 70%. ერთვის ატლანტის ოკეანეს. შესართავი ქალაქ ბარაკოას ჩრდილოეთით მდებარეობს. მდინარისპირა ტერიტორია გამოირჩევა ფაუნისა და ფლორის ენდემურობითა და მრავალფეროვნებით. იზრდება ყვავილოვან მცენარეთა 1000-მდე სახეობა და გვიმრისნაირის 145-მდე სახეობა. კუბის მდინარეების სია მდინარე ტოა (ინგლისური) მდინარე ტოა დაარქივებული 2011-07-04 საიტზე Wayback Machine. (ესპანური) ↑ Hunt, Nigel. (2009)Toa River, the mightiest river in Cuba. ციტირების თარიღი: 2 October 2009.
სატრაპეზო

სატრაპეზო — ქრისტიანული მონასტრის ერთ-ერთი მთავარი ნაგებობა. შეიცავს ბერების საერთო ტრაპეზისათვის გამიზნულ დარბაზსა და სამლოცველოს, აგრეთვე დამხმარე სათავსებს (სამზარეულო, საწყობი და სხვა). საქართველოში სატრაპეზოები მონასტრების დაარსებასთან ერთად განჩდა. ცნობილია დავითგარეჯის მონასტრების სატრაპეზოები, რომლებშიც შემონახულია დიდებული მონუმენტური ნიმუშები (ბერთუბანის მონასტერი, უდაბნო), აგარის მონასტრის სატრაპეზო, ოშკის მონასტრის სემინარია-სატრაპეზო და სხვა. ტრაპეზი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 143.
ცხენისებრი ანტილოპები

ცხენისებრი ანტილოპები (ლათ. Hippotraginae) — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა ქვეოჯახი ძროხისებრთა ოჯახისა, დიდი ზომის გრძელრქება ცხოველებია, რომლებიც უკანაა გადახრილი. გავრცელებული არიან აფრიკასა და არაბეთის ტრამალებში. საყურადღებოა ბეიზა, რქამაღალა ანტილოპა — ადაქსი, ცხენისებრი ანტილოპა. მოიცავს სამ გვარს: გვარი ცხენისებრი ანტილოპა (Hippotragus) ცხენისებრი ანტილოპა (Hippotragus equinus) შავი ანტილოპა (Hippotragus niger) ცისფერი ანტილოპა (Hippotragus leucophaeus) † გვარი ორიქსები (Oryx) რქახმლიანი ანტილოპა (Oryx dammah) თეთრი ორიქსი (Oryx leucoryx) ორიქსი (Oryx gazella) გვარი ადაქსები (Addax) ადაქსი (Addax nasomaculatus) სტატია „ანტილოპები“ ქსე, ტ. 1, გვ. 488, თბ., 1975
მარიელი

მარიელი (ესპ. Mariel) — მუნიციპალიტეტი და ქალაქი კუბაში, არტემისის პროვინციაში, ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე. დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს დასავლეთით დაახლოებით 40 კილომეტრში. მოქცეულია მარიელის უბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. უბის აღმოსავლეთ ნაწილში არის პორტი, აგრეთვე ცემენტის ქარხნები და ელექტროსადგურები, რაც იწვევს გარემომცველი ტერიტორიების ძლიერ დაბინძურებას. უბის დასავლეთ ნაწილში წარმოდგენილი იყო წყალქვეშა ნავების ბაზა, რომელიც შემდგომ თავისუფალი ვაჭრობის ზონად გადაიქცა. ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის მარიელის პორტი უახლოესი ნავსადგურია. 1980 წელს მარიელიდან 125.000 კუბელი გადაასახლეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ოკეანეში მგზავრობისას გადასახლებულთა გარკვეული ნაწილი დაიღუპა. 2004 წლის მდგომარეობით მარიელის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენდა 42.504 ადამიანს. 269 კმ² ფართობზე მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე შეადგენს 158,0 ადამიანს კმ²-ზე. კუბის მუნიციპალიტეტები კუბის ქალაქების სია ↑ Atenas.cu. (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-07. (ესპანური) ↑ Statoids. (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-07.
საუნჯე

„საუნჯე“ — ქართული ლიტერატურულ-მხატვრული ალმანახი. საქართველოს მწერალთა კავშირის ორგანო. გამოდიოდა 1974 წლიდან თბილისში, 2 თვეში ერთხელ. ალმანახში იბეჭდებოდა როგორც უცხოური, ისე საბჭოთა კავშირის ხალხთა ლიტერატურის საუკეთესო ნაწარმოებთა თარგმანები (პროზა, პოეზია, კრიტიკული წერილები, ესეები). თავდაპირველად ალმანახის გამოსცემდა გამომცემლობა „მერანი“. შემდეგ გამოსცემდა მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურის ურთიერთობათა მთავარი სარედაქციო კოლეგია. მთავარ რედაქტორად მუშაობდნენ კონსტანტინე ლორთქიფანიძე (1974—1976), შოთა ნიშნიანიძე (1976—1982). 1982 წლიდან 1988 წლამდე რედაქტორი მუხრან მაჭავარიანი. ტირაჟი 10 ათასი (1985). ნიშნიანიძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 148. ციფრული ბიბლიოთეკა
სასის წყალსაცავი

სასის წყალსაცავი (ესპ. Embalse Zaza, La Presa Zaza) — უდიდესი ხელოვნური წყალსაცავი კუბაში. მდებარეობს ცენტრალურ კუბაში, სანქტი-სპირიტუსის პროვინციაში. წყალსაცავის ჩრდილო-დასავლეთით 10 კილომეტრში მდებარეობს ქალაქი სანქტი-სპირიტუსი. წყლის სარკის ფართობი შეადგენს 113,5 კმ²-ს. წყლის საშუალო მოცულობა 750 მლნ. მ³. წყალსაცავი შექმნილია მდინარე სასის ხეობაში, რომელიც სათავეს იღებს სიერა-დელ-ესკამბრაის მთებში. მდინარე სასა კუბაში კაუტოს შემდეგ სიგრძით მეორე მდინარეა. წყალსაცავი საზრდოობს არაერთი მდინარის წყლით. 3 წლის განმავლობაში აშენდა 6 კილომეტრის სიგრძის კაშხალი, რომლის მშენებლობა საბოლოოდ დასრულდა 1971 წლის 7 დეკემბერს. მშენებლობა დაჯდა 27 მილიონი კუბური პესო. 1978 წელს დაემატა ჰესიც. სასის წყალსაცავი გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიების სარწყავად, აგრეთვე განვითარებულია თევზჭერა. 1980-იან წწ. წყალსაცავში მოაშენეს მტკნარი წყლის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი თევზი არაპაიმა (Arapaima gigas). სასის წყალსაცავი — Wikimapia ↑ 1.0 1.1 Cubaweb.cu. (May 2007)Zaza stays. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-11-02. ციტირების თარიღი: 2007-10-13.
დუკერები

დუკერები (ლათ. Cephalophinae) — ძუძუმწოვარი ცხოველების ქვეოჯახი ძროხისებრთა ოჯახისა, მცირე ზომის ჩლიქოსნებია. ვაცებს მოკლე და უკან გადაწეული რქები აქვთ. მათგან ცნობილია აფრიკის სავანების ბინადარი ჩვეულებრივი დუკერი. სტატია „ანტილოპები“, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 488.
საუპატიო

საუპატიო — შეურაცხყოფის განსაკუთრებული საზღაური, პატივის შელახვისათვის დაწესებული ჯარიმა, რაც დამნაშავეს დაზარალებულის სასარგებლოდ ეკისრებოდა ძველ საქართველოში. საუპატიო დაკანონებული იყო საკრძალავ ადგილას ჩადენილი დანაშაულისათვის (მაგ., „სადაცა მაცხოვრისა ხატი ესუენოს სამცველოდ ქუეყანისა, საუპატიოდ ოცდაათი გლეხი მართებს“), მოსამართლისადმი „ ურიგოს კადრებისათვის“, სხვისი მოახლის „გაწბილებისათვის“ და სხვა. საისტორიო წყაროებში ცოლის „განტევების“, დედის გინების, წვერის დაგლეჯის, „ეზოს გატეხის“ და „კაცის დაჭირვის“ საუპატიოც იხსენიება. საუპატიოს ოდენობა შეურაცხყოფილის „სახდომელი პატივისა“ და დანაშაულის სიმძიმის მიხედვით განისაზღვრებოდა. საჭიროებისას იგი დამნაშავეს ზარალის ანაზღაურებასა და „სისხლთან“ ერთად მიესჯებოდა. ქალს კაცზე მეტი — „ორკეცი საუპატიო“ (სახელდობრ, გინებისათვის დიდგვაროვან „დიაცს“ 10 000 თეთრი) ეძლეოდა. საუპატიოს ითვალისწინებს ბაგრატ კურაპალატის სამართლის ფრაგმენტი და ვახტანგ VI-ის სამართალი, აგრეთვე მხითარ გოშის სამართლის ქართული ვერსია. ბექას და აღბურას სამართალში ტერმინი „საუპატიო“ „სასირცხვო სამართლის“ — სანეხვეზე დამნაშავის შიშვლად ჩატღევის, ე. ი. გამაწბილებელი სასჯელის მნიშვნელობით იხმარება (ანალოგიური ვახტანგ VI-ის სამართლის 218 მ.). შეურაცხყოფისათვის ქონებრივ სასჯელად აქ დადგენილია უპატიობის საზღაური, გიორგი ბრწყინვალის სამართალში კი — უარზანგობა. ეგნატაშვილი ბ., ახალი ქართლის ცხოვრება, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959; ქართულისამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 1—6, თბ., 1963—1977 დოლიძე ი., გიორგი ბრწყინვალის სამართალი, თბ., 1957, გვ. 75-76; მისივე, ძველი ქართული სამართალი, თბ., 1953, გვ. 214—217; ფუტკარაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 148.
ძროხისებრი ანტილოპები

ძროხისებრი ანტილოპები (ლათ. Alcelaphinae) — დიდი ანტილოპების ქვეოჯახი. მრავალ სახეობას შორის აღსანიშნავია გნუ, რომელიც აგრეთვე აფრიკის სავანებში გვხვდება. ამავე ქვეოჯახიდან ცნობილია 30-მდე სახეობის ბუბალი, რომელთა შორის აღსანიშნავია აფრიკის სავანების ბინადარი კაამა და სხვა. სტატიიდან „ანტილოპები“, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 488.
პალეოლოგოსები

პალეოლოგოსები (ბერძ. Παλαιολόγοι) — ბიზანტიის იმპერიის უკანასკნელი და ყველაზე ხანგრძლივად მმართველი სამეფო დინასტია. იმპერიას განაგებდნენ 2 საუკუნის განმავლობაში 1261 წლიდან — მიხეილ VIII-ს მიერ კონსტანტინოპოლის ჯვაროსნებისაგან გათავისუფლების მომენტიდან, 1453 წლამდე — ოსმალების მიერ კონსტანტინოპოლის დაცემამდე. დინასტიას ენათესავებიან კანტაკუზენები. პალეოლოგოსების მმართველობის პერიოდს ემთხვევა ბიზანტიის კულტურის უკანასკნელი აღზევება, რომელიც ცნობილია პალელოგოსების აღორძინების სახელით, ამავე დროს მათი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა ქვეყნის ტერიტორიის შემცირება და საბოლოოდ დამხობა. პალეოლოგოსები მართავდნენ ბიზანტიის იმპერიას, მორეის დესპოტატს და მონფერატის საგრაფოს. პალეოლოგოსების წარმოშობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. არსებობს მოსაზრება, რომ ესაა ბერძნული წარმოშობის დინასტია. გარდა ამისა, არის მოსაზრება რომ პალეოლოგოსები წარმოშობით მცირე აზიიდან არიან. საინტერესოა, რომ მათი სიმბოლო, ორთავიანი არწივი, პირველად დასტურდება სწორედ ამ რეგიონში მდებარე ხეთების სამეფოში . დინასტიის პირველი ცნობილი წევრია ნიკიფორე პალეოლოგოსი. მას ეკავა მესოპოტამიის მმართველის თანამდებობა, რომელიც მიიღო იმპერატორ ნიკიფორე III ბოტანიატეს წინაშე გაწეული დამსახურებისათვის. ნიკიფორე პალეოლოგოსი გარდაიცვალა 1081 წელს ნორმანების მიერ ქალაქ დურესის ალყისას. ნიკიფორეს შვილი გიორგი პალეოლოგოსი იყო იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის აქტიური მომხრე, იცავდა ქალაქ დურესს ნორმანების ლიდერ რობერტ გუისკარისაგან. დინასტიის შემდეგი წარმომადგენელი მიხეილი (სავარაუდოდ, გიორგი პალეოლოგოსის შვილი) იბრძოდა სამხრეთ იტალიაში სიცილიის მეფე ვილჰელმ II-ს. ანდრონიკე პალეოლოგი, სამხედრო მეთაური - იბრძოდა ქვეყნის მტრების ლათინთა იმპერიის, ვენეციისა და გენუის წინააღმდეგ. 1246 წელს ნიკეის იმპერიის მიერ თესალონიკის დაპყრობის შემდეგ, ანდრონიკე დაინიშნა მის მმართველად. მიუხედავად ამისა, თეოდორე II ლასკარისი, პალეოლოგოსებში ხედავდა მისი მმართველობის წინააღმდეგ მიმართულ საფრთხეს. მიხეილ VIII ანდრონიკე II მიხეილ IX ანდრონიკე III იოანე V ანდრონიკე IV იოანე VII ანდრონიკე V მანუელ II იოანე VIII კონსტანტინე XI თეოდორე I პალეოლოგოსი თეოდორე II პალეოლოგოსი დიმიტრი პალეოლოგოსი თომა პალეოლოგოსი ანდრეი პალეოლოგოსი თეოდორე I ჯოვანი II ოტონ III ჯოვანი III თეოდორე II ბიზანტიის იმპერია მორეის დესპოტატი ბიზანტიის იმპერატორების სია კანტაკუზენები ანგელოსები კომნენოსები Genealogy of the Palaiologos dynasty from Genealogy.eu დაარქივებული 2021-02-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ БРОКГАУЗ И ЕФРОН. Палеолог. Палеологи Византийская династия ↑ Earth Views: Turkey-Alaja-Huyuk-Hittite-temple-carving- - .tr, Türkei, Turquía, Turquie, Turq. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-06-02. ციტირების თარიღი: 2011-12-03. ↑ 3.0 3.1 Дашков C. Императоры Византии - Электронная Библиотека истории античности ↑ A.M.Величко.История византийских императоров. Том 5
პედრუ

პედრუ (Pedro) შეიძლება აღნიშნავდეს: პედრუ I პედრუ I პედრუ II პედრუ II პედრუ III
დასავლეთის ბუგი

ბუგი (პოლ. Bug; უკრ. Західний Буг, Zakhidnyy Buh ან დასავლეთის ბუგი; ბელარ. Захо́дні Буг, Zakhodni Buh; რუს. Западный Буг, Zapadnyy Bug) — მდინარე ნარევის მარცხენა შენაკადი, მიედინება ცენტრალური უკრაინიდან დასავლეთისკენ, კვეთს უკრაინა-პოლონეთის და პოლონეთ-ბელარუსის საზღვრებს და ერთვის მდინარე ნარევი პოლონეთში სეროკთან ახლოს. ნაწილი ტბას და მდინარე ვისტულას შორის ზოგჯერ მიჩნეულია, როგორც ბუგო-ნარევი. მდინარე ვისტულა ჩაედინება ბალტიის ზღვაში. მდინარის სიგრძეა 830 კილომეტრი (587 კილომეტრი პოლონეთში) და სიგრძით მეოთხეა პოლონეთში. აუზის ფართობია 39,420 კმ² (19,284 კმ² პოლონეთში). მდინარე დნეპრთან შეერთებულია დნეპრ-ბუგის არხით. ბუგი ხშირად მიჩნეული იყო, როგორც ეთნოგრაფიული საზღვარი მართლმადიდებელ და კათოლიკე ხალხებს შორის. (პოლონური) Bug პოლონეთის სამეფოს გეოგრაფიული ლექსიკონი (1880) მდინარე ბუგი[მკვდარი ბმული] ↑ Bug River. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. ციტირების თარიღი: 10 April 2011.
ლაგუნა-დე-ლეჩე

ლაგუნა-დე-ლეჩე (ესპ. Laguna de la Leche — რძიანი ლაგუნა; ასევე Laguna Grande de Morón) — ბუნებრივი წარმოშობის უდიდესი ტბა კუბაში. მდებარეობს სიეგო-დე-ავილის პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში, ქალაქ მორონიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 67,2 კმ², მაქსიმალური სიღრმე დაახლოებით 2 მ. ტბის დასავლეთ ნაწილშია კუნძული კაიო-პახარა. ფსკერზე კირქვა ილექება. ზღვის დონის ბუნებრივი მოძრაობა გრუნტის წყლების სარკის რყევის მიზეზია, რის გამოც კირის ნაწილაკები ტბის ფსკერიდან წყალში ხვდება. 1940 წელს აშენდა ჩიკოლის არხი, რომელმაც ლაგუნა-დე-ლეჩე დაუკავშირა ბუენა-ვისტას ყურეს. დროთა განმავლობაში წყალსატევი დაბინძურდა ზღვის წყლით, რის გამოც ტბამ დაკარგა თეთრი შეფერილობა. 1988 წელს არხი ჩაიკეტა და დროთა განმავლობაში ტბის რძის ფერიც აღდგა. გვხვდება ამერიკული ფლამინგო. ↑ Laguna de la Leche, Morón ↑ Laguna de Leche | Encyclopedia Britannica ↑ Laguna de la Leche (Ciego de Ávila)
საუფლისწულო

საუფლისწულო — ფეოდალური მიწისფლობელობის ფორმა საქართველოში. ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში საუფლისწულო ერქვა მეფის სახასო მამულიდან რომელიმე უფლისწულისათვის გამოყოფილ დროებით სამფლობელოს. XV—XVIII საუკუნეებში სათავადოებში საუფლისწულოს უწოდებდნენ სათავადოს საერთო-სახასო სამფლობელოდან გამოყოფილ ყმა-მამულს, რომელიც ეძლეოდა რომელიმე თავადიშვილის სახლს დროებით მფლობელობაში სარჩოდ და საცხოვრებლად. რამდენიმე ხნის შემდეგ ეს საუფლისწულო შეიძლებოდა სხვა ოჯახს გადასცემოდა. საუფლისწულოს მფლობელს აქედან არც რაიმეს გაყიდვა შეეძლო, არც რაიმე ცვლილების შეტანა ყმა-გლეხის ფეოდალურ ვალდებულებებში (მაგ., გააზატება-გატარხნება და სხვა). თუ ეს მაინც მოხდებოდა, მხოლოდ სათავადოს სხვა წევრების დაკითხვით და საერთო თანხმობით. სათავადოს უფროსი (თავადი) საუფლისწულოს შინაურ საქმეებში ვერ ჩაერეოდა. საუფლისწულო მამულს, როგორც სახასოს ნაწილს, „სახელმწიფო ხარჯი“ ედო. ასათიანი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 148.
ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია

ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია (გერმ. Nordrhein-Westfalen) — მხარე გერმანიაში. ფართობი — 34,1 ათასი კმ2, მოსახლეობა — 17.987 ათასი, კათოლიკე 53 %, პროტესტანტი 42 %. ქალაქები (ათ.) — დიუსელდორფი (დედაქალაქი, 573), კელნი (963), ესენი (619), დორტმუნდი (602), დუისბურგი (536), ბოხუმი (401), ვუპერტალი (385), ჰაგენი (201). თავისებურებები — რაინის ხეობა, რურის სამრეწველო რეგიონი. მხარის მაქსიმალური სიგრძე ჩედილოეთიდან სამხრეთით არის 291 კილომეტრი და 266 კილომეტრი აღმოსავლეთიდან დასავლეთით. მხარის საზღვრების მთლიანი სიგრძეა 1,645 კმ. ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიას ესაზღვრება შემდეგი ქვეყნები და მხარეები: ბელგია (99 კმ.) ნიდერლანდები (387 კმ.) ქვემო საქსონია (583 კმ.) ჰესენი (269 კმ.) რაინლანდ-პფალცი (307 კმ.) ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიას მინისტრ პრეზიდენტების სია: ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია Official Government Portal Tourism Information and resources on the history of Westphalia on the Web portal "Westphalian History" დაარქივებული 2002-11-22 საიტზე Wayback Machine. Guidelines for the integration of the Land Lippe within the territory of the federal state North-Rhine-Westphalia of 17 January 1947[მკვდარი ბმული] North Rhine-Westphalia images from Cologne and Duesseldorf to Paderborn and Muenster დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ Length of borders taken from Statistisches Jahrbuch NRW 2005, 47. Jahrgang, Landesamt für Datenverarbeitung und Statistik Nordrhein-Westfalen, p. 22
ტყის ანტილოპები

ტყის ანტილოპები (ლათ. Tragelaphus) — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა გვარი ძროხისებრთა ოჯახისა, აერთიანებს დიდი ზომის აფრიკისა და ინდოეთის ანტილოპებს. მათგან საყურადღებოა კანა, კუდუ, ნილგაუ და სხვა. მოიცავს შვიდ სახეობას: ნიალა (T. angasii) მთის ნიალა (T. buxtoni) სიტატუნგა (T. spekii) ბუშბოკი (T. scriptus) დიდი კუდუ (T. strepsiceros) მცირე კუდუ (T. imberbis) ბონგო (T. eurycerus) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 488.
გამაწბილებელი სასჯელი

გამაწბილებელი სასჯელი, დამნაშავის სახალხოდ შემარცხვენელი დასჯითი ღონისძიება ექსპლუატატორულ საზოგადოებაში. ასეთი სასჯელის ძირითადი მიზანია დამნაშავის ზნეობრივი დამცირება, მისი პატივისა და ღირსების შებრალვა (ფიზიკური ტანჯვას მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა ენიჭება). ფართოდ იყო გავრცელებული ძველ დროსა და შუა საუკუნეებში. გამაწბილებელი სასჯელის ყველაზე ცნობილი სახეებია: სამარცხვინო ბოძთან დაყენება, ყველაზე გამობმული საბლით ქუჩა-ქუჩა ტარება, გაპარსვა, საჯაროდ სილის გარტყმა, ვირზე შესმა, მამაკაცის ქალის სამოსში გამოწყობა („სადედოთა შთაცუმა“). ფეოდალურ საქართველოში მძიმე საუპატიო სასჯელად ითვლებოდა სამხედრო და რაინდობის უფლების ჩამორთმევა — ლაშქართა შიგან არშეშვება. ქართველ მეფეებს მოღალატის მიმართ ასეთი გამაწბილებელი სასჯელი ჰქონდათ დაწესებული: დამნაშავეს თავზე ნაცარი უნდა დაეყარა და საჯაროდ ეთქვა:„ესემცა არს მისაგებელი ორგულთა მეფეთასა“. გამაწბილებელი სასჯელს მიმართავდნენ როგორც ძირითად, ისე დამატებით სასჯელადაც. გაბატონებული კლასის წარმომადგენლებს შეეძლოთ ფულადი ჯარიმის გადახდით თავიდან აეცილებინათ გამაწბილებელი სასჯელი. ნადარეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 649.
გაპარსვა

გაპარსვა, გაკრეჭა — სამართლეებრივ ისტორიაში გამაწბილებელი სასჯელის ერთ-ერთ სახე — თავის გადაპარსვა, წვერ-ულვაშის ან საფეთქლების მოპარსვა.ქალისათვის ნაწნავის შეჭრა. კანონმდებლობაში ჩვეულებითი სამართლიდანაა შესული. ცნობილია ჯერ კიდევ ბაბილონური კანონებიდან. ინგლისში ნორმანების დაპყრობამდე სასჯელადაც ითვლებოდა და მონობის ნიშნადაც. რუსეთსა და გერმანიაში მრუშობაში მხილებულ ქალებს გამაწბილებელ სასჯელად ნაწნავს სჭრიდნენ. გაპარსვას იცნობს ბიზანტიური სამართალიც (ეკლოგა, საეპარქო წიგნი). იგი იხსენიება აგრეთვე გიორგი ბრწყინვალის სამართალში მ. 2). ხელმწიფის კარის გარიგებასა (§ 10) და ვახტანგ VI-ის კანონთა კრებულის ბერძნულ სამართალში (მმ. 2, 77, 383 და სხვა). კეკელია მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 692.
საუფროსო

საუფროსო (იგივე საუხუცესო) — ოჯახის გაყრისას უფროსი ძმის განსაკუთრებული წილი სამკვიდრო ქონებაში. ქართულ საკანონმდებლო ძეგლებში საუფროსოს გვერდით იხსენიება აგრეთვე საუმცროსო და საშუალო. საუფროსო ცნობილი ყოფილა საქართველოში უკვე VIII—IX საუკუნეებში. საეკლესიო მოძღვრების თანახმად, შვილებს თანაბარი სამემკვიდრო უფლება ჰქონდათ, მაგრამ ქართულმა ფეოდალურმა სამართალმა ეს დებულება არ გაიზიარა და XIX საუკუნის I ნახევრამდე საუფროსოს ინსტიტუტი გარკვევით ჩანს იურიდიულ დოკუმენტებში. გიორგი მერჩულეს თხზულებიდან ირკვევა, რომ საუფროსოს გარდა სხვა ქონება ძმებს შორის წილის ყრით თანაბრად ნაწილდებოდა. საუფროსო განსაკუთრებით გავრცელებული იყო თავად-აზნაურთა შორის. სწორედ ამ წრისათვის განსაზღვრავს საუფროსოს აღების წესს „სამართალი ბატონისშვილის ვახტანგისა“ (მ. 100). დავით X-ის განჩინება ბარათაშვილების გაყრის საქმეზე (1523) აწესებდა, რომ ზვრებისა და ხოდაბუნების გაყოფის დროს უფროს ძმას საუფროსოს „ათისაგან ერთი“ ერგებოდა. ამავე პრინციპით იყოფოდა აგრეთვე „სახლის ჭურჭელი“ (თასები, ჭიქები, „ჩინურები“, ქვაბები და სხვა). საშუალო საუმცროსო ნადირეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 148.
პარანოია

პარანოია — ქრონიკულად მიმდინარე ბოდვითი ფსიქოზის ერთ-ერთი სახე. ჰიპოკრატეს დროიდან ამ ტერმინით განისაზღვრებოდა აშლილობათა ფართო სპექტრი, რომელშიც ერთიანდებოდა სხვადასხვა ბოდვითი აშლილობები. XIX საუკუნეში მოხდა პარანოიის ცალკე დაავადებად გამოყოფა, რომლის გამოვლინებებს წარმოადგენდა მომჩივნელობის, დევნის, განდიდების ან სხვა შინაარსის სისტემატიზირებული ბოდვითი იდეები ჰალუცინაციების გარეშე. ე. კრეჩმერმა განაზოგადა პარანოიის განვითარების კანონზომიერებები და აღწერა ავადმყოფობის განვითარებისთვის დამახასიათებელი ტრიადა: ხასიათი, გარემო და განცდა. მკვლევრები პარანოიას ენდოგენურ დაავადებათა რიცხვს მიაკუთვნებენ. მიჩნეულია, რომ სხვა ფაქტორებთან ერთად გარკვეული როლი ციკლოიდურ, პიკნიკურ აგებულებასაც მიუძღვის. პარანოია ნაკლებად გავრცელებული დაავადებაა, მისი სიხშირე 0,025-0,03%-ია. ყოველი 300 000 ადამიანიდან 1 ავადდება. იგი ძირითადად 30-40 წლის ასაკში გამოვლინდება და უფრო ხშირად ქალებში გვხვდება. პარანოია ვითარდება თანდათანობით, შემპარავად; თანდათან ხდება რეალური სიტუაციების გადამეტებული, ზეღირებულოვანი შეფასება. დროთა განმავლობაში ამ ზეღირებულოვანი იდეების მიმართ ქვეითდება კრიტიკა და ყალიბდება სისტემური ბოდვითი იდეები. ამ იდეების დასამტკიცებლად ავადმყოფები აყალიბებენ ლოგიკურ სისტემებს და ეყრდნობიან მოგონებებს, რომლებსაც არასწორ ინტერპრეტაციას უკეთებენ. ბოდვითი პროდუქციის ჩარჩოებს მიღმა ადამიანები ნორმალურ ცხოვრებას ეწევიან. ადეკვატურად იქცევიან გარემოში. ექსპანსიური პარანოია - აერთიანებს ისეთი სახის პარანოიალური ბოდვის ფორმებს, რომლებსაც ახასიათებთ ბრძოლა ბოდვითი დაყენებების რეალიზაციისთვის. ესაა: მომჩივნელობის, გამომგონებლობის, სამართლიანობის მაძიებლობის ბოდვები და სხვა. სენსიტიური პარანოია - განპირობებულია სოციალური ადაპტაციის გაძნელებით, დაუკმაყოფილებლობის, არასრულფასოვნების განცდის ბოდვით რეგისტრში გადაზრდით. ცხოვრებისეული იმედგაცრუების, დანაკარგების მოჭარბება იწვევს დევნის პარანოიალური იდეების განვითარებას. სურვილების პარანოია - ამის მაგალითია ბოდვა, რომლის დროსაც ავადმყოფი დარწმუნებულია რომ იგი უყვარს რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებას და ყველაფერში ხედავს ამ პიროვნების გრძნობების გამოხატვას. პარანოია, როგორც წესი, პრაქტიკულად განუკურნებელ დაავადებათა რიცხვს მიეკუთვნება, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობით შესაძლოა მოხდეს სიმპტომატიკის გარკვეული შერბილება. მედიკამენტურ მკურნალობაში იყენებენ ნეიროლეპტიკებსა და ტრანკვილიზატორებს.მათთან ერთად აუცილებელია ფსიქოთერაპიის გამოყენება. ავლიპი ზურაბიშვილი "ფსიქიატრია"; მიხეილ ასათიანი "ფსიქონერვოზები"; გიორგი ნანეიშვილი "ფსიქიატრიის მოკლე კურსი".
ანტიოქიის საპატრიარქო

ანტიოქიის საპატრიარქო — ერთ-ერთი უძველესი მართლმადიდებლური ეკლესია, დაარსდა IV საუკუნეში. იხსენიება უკვე I მსოფლიო საეკლესიო კერებია (ნიკეის საეკლესიო კრება 325) მეექვსე კანონში. აერთიანებდა "აღმოსავლეთის" დიოცეზში შემავალ ეკლესიებს. V საუკუნეში ანტიოქიის საპატრიარქო მოიცავდა 15 ეპარქიას. ანტიოქიის საპატრიარქოს მეთაური იწოდება "ანტიოქიისა და სრულიას აღმოსავლეთის პატრიარქად". VII საუკუნიდან ანტიოქიის საპატრიარქოს გავლენა თანდათან შემცირდა, რაც ამ მხარეში მუსლიმანთა (არაბების, თურქ-სელჩუკების, ოსმალების) ხშირი ლაშქრობისა და ბატონობის შედეგი იყო. ანტიოქიის საპატრიარქოსთან საქართველოს ძველთაგანვე კულტურულ-რელიგიური ურთიერთობა ჰქონდა. აღსანიშნავია VI საუკუნეში ანტიოქიიდან საქართველოში იოანეს მეთაურობით ასურელ მამათა მოსვლა და კულტურულ-საეკლესიო მოღვაწეობა. ძველი წყაროები მიუთითებენ V საუკუნეში ანტიოქიის საპატრიარქოსთან ქართული ეკლესიის იერარქიულ დამოკიდებულებაზე. ანტიოქიის საპატრიარქოს დაკნინებული ეკონომიკური მდგომარეობის გამოსწორებისა და შეწირულებათა შეგროვების მიზნით ანტიოქიის პატრიარქები გვიან ხანაში შორეულ ქვეყნებშიც მოგზაურობდნენ, ერეოდნენ ადგილობრივი საეკლესიო საქმეებში. მაგრამ ეს მხოლოდ მათი ადრინდელი გავლენის ფორმალური გამოხატულება იყო. XV საუკუნეში საქართველოში ჩამოსულა ანტიოქიის პატრიარქი მიქაელი, 1664 და 1666 კი პატრიარქი მაკარიოსი და მისი შვილი პავლე. ანტიოქიის საპატრიარქოს კათედრა ამჟამად დამასკოშია (სირია). აერთიანებს ლიბანელ და სირიელ მართლმადიდებლებს მთელ მსოფლიოში. აქვს 6 ეპარქია სირიაში, 6 - ლიბანში, 3 - თურქეთში, თითო - აშშ, ბრაზილიასა და არგენტინაში. ბ. ლომინაძე, ქსე, ტ. 1, გვ. 491, თბ., 1975