laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტექნო

ტექნო — ელექტრონული საცეკვაო მუსიკის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც წარმოიშვა 1980-იანი წლების მიწურულს ქალაქ დეტროიტში (მიჩიგანი, აშშ). ტექნო, როგორც მუსიკალური ჟანრის სახელწოდება, პირველად ნახსენები იყო 1988 წელს. არსებობს ტექნოს სხვადასხვა სტილი, მაგრამ დეტროიტ-ტექნო მიიჩნევა ყველა სუბჟანრის საწყისად. ტექნო წარმოიშვა ევროცენტრული სინთეზური მუსიკის შერწყმით აფრიკულ და ამერიკულ სხვადასხვა სტილთან, როგორებიცაა ჩიკაგო ჰაუსი, ფანკი, ელექტრო და ელექტრონული ჯაზი. ამას დაემატა, ამერიკის კაპიტალისტური საზოგადოების ცხოვრებისთვის დამახასიათებელი წიგნის, ”მესამე ტალღა”, მითური და შეთხზული თემატიკის ზეგავლება. წიგნის ავტორია ელვინ ტოფლერი. ტექნოს, როგორც სტილის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ხუან ატკინსი ამბობს, რომ ”ტექნო ეს არის მუსიკა, რომელიც ჟღერს, როგორც ტექნოლოგია”. ტექნოს ფუძემდბლად ითვლებიან ხუან ატკინსი, დერიკ მეი, კევინ სანდერსონი, ასევე ცნობილნი როგორც ”ბელვილის ტრიო” და ედი ფოულკი. ისინი ერთად დადიოდნენ ბელვილის სკოლაში. როგორც ისინი თავად ამბობდნენ, მათ სურდათ Tangerine Dream -ის და Kraftwerk - ის სტილში, გერმანული ელექრტონიკა უფრო საცეკვაო გაეხადათ. Techno Live Sets – The #1 resource for Techno sets "From the Autobahn to I-94: The Origins of Detroit Techno and Chicago House" დაარქივებული 2016-01-28 საიტზე Wayback Machine. – reminiscences in 2005 by techno and house innovators Sounds Like Techno – online historical documentary produced by the Australian Broadcasting Corporation (ABC) Techno from past years – Oldie but goldie classic techno sets
სამწყარო

სამწყარო — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონისა და შუა ფრონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ყორნისიდან 5 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 50.
ბერნჰარდ ვინდშაიდი

ბერნჰარდ ვინდშაიდი (გერმ. Bernhard Windscheid; დ. 26 ივლისი, 1817, დიუსელდორფი — გ. 26 ოქტომბერი, 1892, ლაიფციგი) — გერმანელი იურისტი. ვინდშაიდი სამართალმცოდნეობას ბერლინისა და ბონის უნივერსიტეტებში სწავლობდა. 1838 წელს დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ბონის უნივერსიტეტში. 1847 წლიდან მოღვაწეობდა სხვადასხვა უნივერსიტეტებში პროფესორის თანამდებობაზე. კერძოდ, ბაზელში (1847-1852), გრაიფსვალდში (1852-1857), მიუნხენში(1857-1871), ჰაიდელბერგსა(1871-1874) და ლაიფციგში(1874-1892). 1874-1883 წლებში ვინდშაიდი იყო გერმანიის სამოქალქო სჯულდების პირველი სარედაქციო კომისიის წევრი. გერმანიის სამოქალაქო სჯულდების პროექტის პირველი ვარიანტზე მნიშვნელოვანი ზეგავლენა იქონია ვინდშაიდის „პანდექტური სამართლის სახელმძღვანელომ“. ვინდშაიდი არის XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განვითარებული ფიქციის თეორიის მიმდევარი, რომლის მიხედვითაც, იურიდიული პირი არის მოჩვენებითი სუბიექტი. ვინდშაიდი ასევე, იურიდიულ პირს მიაწერდა დელიქტუნარიანობას. Festschrift zum fünfzigjährigen Doktorjubiläum von Bernhard Windscheid am 22. Dezember 1888. Hrsg. von der Rostocker Juristenfakultät. Neudruck der Ausgabe Rostock 1888. Scientia, Aalen 1979, ISBN 3-511-00906-5. Ulrich Falk: Ein Gelehrter wie Windscheid. Erkundungen auf den Feldern der sogenannten Begriffsjurisprudenz (= Studien zur europäischen Rechtsgeschichte. Band 38). Frankfurt am Main 1989, ISBN 3-465-01866-4 (Dissertation). შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ბერნჰარდ ვინდშაიდი“ ვიკისაწყობში. ბერნჰარდ ვინდშაიდი
სასირეთი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

სასირეთი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, გიგანტის თემში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 710 მეტრზე. ქარელიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 304 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 120. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
სანებელი

სანებელი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (კეხიჯვრის თემი). მდებარეობს მდინარე ძამის ხეობაში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 670 მეტრი, ქარელიდან 5 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 201 ადამიანი. სანებლის წმინდა გიორგის ეკლესია სანებელის ნაეკლესიარი სანებელის ნასოფლარი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 79. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
საციხური (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

საციხური — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეძის თემში). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ლოპანისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 740 მეტრი, ქარელიდან 26 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 313 ადამიანი. საციხურის წმინდა გიორგის ეკლესია საციხურის ნამოსახლარი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 214. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-07-09. ციტირების თარიღი: 2013-12-07. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
საციხური

საკუთარი სახელი საციხური შეიძლება აღნიშნავდეს: საციხური — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში. საციხური — სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.
Chupa Chups

Chupa Chups (ჩუპა ჩუპსი) — ესპანური კომპანია, რომელიც საწუწნ კანფეტებს ამზადებს. დაარსებულია 1958 წელს ენრიკე ბერნატომის მიერ. ლოგოს დიზაინი ეკუთვნის სალვადორ დალის. ↑ Eaude, Michael. (2004-01-03) Obituary – Enric Bernat. guardian.co.uk. ციტირების თარიღი: 2014-08-05.
საჯვარე

საჯვარე — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ყორნისის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონისა და შუა ფრონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 1040 მეტრი, ყორნისიდან 7 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 259.
სერიბალთა

სერიბალთა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე დასავლეთ ფრონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ყორნისიდან 6 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 299.
სუნისი

სუნისი — სოფელი საქართველოში, თიღვისმუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთის ფრონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 1,5 კილომეტრი. 1908 წელს შედიოდა გორის მაზრის სურამის უბანში, მოსახლეობა შეადგენდა 139 ადამიანს, ცხოვრობდნენ ქართველები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 607. ↑ Кавказскій календарь на 1914 годъ, Тифлись, 1913, стр. 197.
სუქანაანთუბანი

სუქანაანთუბანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს მდინარე ძამის ხეობაში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 800 მეტრი. ქარელიდან 11 კილომეტრი. სოფელ სუქანაანთუბანში დაიბადა (1911 წ.) საბჭოთა კავშირის გმირი სარდიონ კოზანოვი. წოდება მიენიჭა 1944 წელს მდინარე დნეპრის გადალახვისათვის წარმოებულ ბრძოლებში გამოჩენილი გამოჩენილი გმირობისა და თავდადებისათვის. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 62 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 615. კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 393. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჰერკულესის სვეტები

ჰერკულესის სვეტები (აგრეთვე ჰერაკლეს სვეტები) — ორი ერთმანეთის მოპირდაპირე კლდე ახლანდელი გიბრალტარის ორსავე მხარეს. ბერძნებს ისინი მიაჩნდათ დასავლეთით უკიდურეს მიჯნად, რომლის იქითაც მდინარე-ოკეანე მიედინებოდა. მათი რწმენით ჰერაკლემ, რომელიც გერიონის ხარების მოსატაცებლად მიდიოდა, აფრიკის უდაბნოები გაიარა და უკიდურეს დასავლეთ საზღვარს მიაღწია. იქ ვიწრო სრუტის ორსავე მხარეს თავისი მეათე გმირობის უკვდავსაყოფად ქვის ორი უზარმაზარი სვეტი აღმართა (ორი კლდე). ბერძენი გეოგრაფის სტრაბონის გადმოცემით , ფინიკიელებმა ჰერკულესის სვეტების სრუტე ანუ გიბრალტარის სრუტე გაიარეს ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს . ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰერკულესის სვეტები აკაკი გელოვანი, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 599, „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1983
სუქითი

სუქითი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ახალსოფლის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 820 მეტრი. ქარელიდან 15 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი. სუქითის სამების ეკლესია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 616. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
სხლითი (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

სხლითი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე გაგურას ნაპირზე. ზღვის დონიდან 950 მეტრი, ყორნისიდან 3,5 კილომეტრი. 1911 წელს ცხოვრობდა 330 ადამიანი, ქართველები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 631. ↑ Кавказскій календарь на 1912 годъ, Тифлись, 1911, стр. 205.
ტახტისძირი

ტახტისძირი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (დვანის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთ ფრონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 710 მეტრი, ქარელიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 458 ადამიანი. ტახტისძირის პეტრე-პავლეს ეკლესია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 672. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჰერმაფროდიტი

ჰერმაფროდიტი — ჰერმესისა და აფროდიტეს შვილი, ქალკაცა, ორსქესა არსება. იდელმა ნიმფებმა გაზარდეს, ნაიადებმა. სალკამიდის წყაროს ნიმფამ ნახა მობანავე და შეიყვარა, კარიაში ჩასული ყმაწვილკაცი, ჰერმაფროდიტმა გააწბილა, არ გაიკარა. უარყოფილმა ნიმფამ ცას მიმართა: „შეგვაერთეო სამუდამოდ“. ღმერთებმა სურვილი შეუსრულეს, სამარადისოდ შეახორცეს ორი სხეული. აქედან ეწოდა ორსქესა არსებას ჰერმაფროდიტი. ნიმფა ძალით ეტმასნება ჰერმესის (მერკურის) და აფროდიტეს (ვენერას) მშვენიერ ვაჟს ატლანტიადეს, რომელიც ტალღებში გაურბის (შეადარეთ ნარცისი და ექო), თან ღმერთებს შესთხოვს ნუ დაგვაშორებთო. ასე შეეზარდა ერთი-მეორეს ორი სხეული. მას შემდეგ სალმაკისში მობანავე ყოველი კაცი ორსქესად იქცევა. ასე იხსნება ტყუპის გაჩენა (პირველი ცნობა თეოფრასტესი). ბევრი ხალხის მითში ცნობილია ორსქესა არსება: იმირი (გერმანული მითოლოგია), დიანი — დიანა, ლიბერი — ლიბერა, იანუსი—იანა, დიუსი — დია, ვოლუმნი—ვოლუმნა, პალესი (რომაული მითოლოგია), აგნი — აგნაი, იამა — იამი, ინდრა — ინდრონი (ვედა) და…. რომში ინახება პოლიკლეტეს ჰერმაფროდიტის ასლი (1-2 ს.) თერმების მუზეუმში მწოლარე ჰერმაფროდიტის; აგრეთვე ბერლინის მუზეუმში - ხელაღმართული ტიტველი ფიგურა. ცნობილია ბაროკოს მხატვართა, ალბანის, შპრანგერის და სხვათა სურათები (ორსქესოვნობას მხატვრები თავს არიდებენ). უფრო ფანტაზიის თამაშის ნაყოფია, ვიდრე ბიოლოგიური სიმბოლო ჰერმაფროდიტიზმისა. ოვიდიუსის მეტამორფოზებში 4, 285. ვარაუდობენ, რომ სახე შექმნილია აღმოსავლური ზეგავლენითაც. ატიკაში სამლოცველოც ჰქონდა ძვ. წ. VI საუკუნეში. HERMAPHRODITOS: ბერძნული ღვთაება & effeminates - theoi.com HERMAPHRODITUS, ბერძნული მითოლოგია Index - mythindex.com დაარქივებული 2010-12-16 საიტზე Wayback Machine. ჰერმაფროდიტები ბერძნულ მითოლოგიაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰერმაფროდიტი
სასირეთის ბრძოლა

სასირეთის ბრძოლა 1047 — საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-სა და კლდეკარის ერისთავის ლიპარიტ IV ლიპარიტის ძეს შორის მიმდინარე ხანგრძლივი შინაკლასობრივი ბრძოლის ერთი ეპიზოდი. 1040 წელს, თბილისის ამირასთან ბაგრატ IV-ის დაზავების შემდეგ კლდეკარის ერისთავი საბოლოოდ გაუორგულდა მეფეს. ლიპარიტმა დახმარებისათვის მიმართა ბიზანტიას. კეისარმა ერისთავს დამხმარე ლაშქარი, დიდძალი ფული და ტახტის მაძიებელი დემეტრე გიორგის ძე გამოუგზავნა. საქმე შეთანხმებით დამთავრდა. ბაგრატ IV-მ ლიპარიტს ქართლის ერისთავობა უწყალობა. ბერძენთა ჯარი და დემეტრე ბიზანტიაში დაბრუნდნენ, მაგრამ ეს მორიგება დროებითი აღმოჩნდა; ლიპარიტი ბიზანტიის აგენტად დარჩა და განაგრძობდა ბრძოლას მეფის წინააღმდეგ. ლიპარიტს კახელები მიემხრნენ, მან ბიზანტიიდან კვლავ ჩამოიყვანა დემეტრე გიორგის ძე, ბოლოს მაწყვერელიც მის მხარეს გადავიდა. მეფე და ერისთავი ქართლში, სასირეთის ჭალაში (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი) შეებრძოლენ ერთმანეთს. ბაგრატ IV-მ ვერ გაუძლო ლიპარიტის მრავალრიცხოვანი ჯარის შემოტევას და დამარცხდა. ლიპარიტმა არტანუჯის ციხე დაიპყრო; ბაგრატ IV იძულებული გახდა დასავლეთ საქართველოში გადასულიყო და მხოლოდ თურქ-სელჩუკების მიერ 1048 წელს ლიპარიტის დატყვევების შემდეგ შეძლო ხელისუფლების განმტკიცება. სასირეთის ბრძოლა მეფესა და დიდებულებს შორის არსებული შინაკლასობრივი ბრძოლების მნიშვნელოვანი ეპიზოდია. მეტად საგულისხმოა „მატიანე ქართლისა“-ის ცნობა ამ ბრძოლაში ვარიაგების (ვარანგთა) მონაწილეობის შესახებ. ბაგრატ IV-ის მხარეზე იბრძოდა 1000 შვედი ვიკინგი, 3000 კაციანი ექსპედიციის ქვედანაყოფი, რომელსაც სარდლობდა ინგვარი. საქართველოს ბრძოლების სია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 120.
სასირეთის განძი

სასირეთის განძი — ძვ. წ. XII საუკუნის I ნახევრის ბრინჯაოს ნივთების შემცველი განძი, რომელიც აღმოჩენილია 1930 წელს კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ სასირეთში. განძის შემადგენლობაში იყო : I სახეობის კოლხური ცული, ცენტრალური ამიერკავკასიის ტიპის ცული, სატეხი, სატევარი, ლაგამი, გედისა და ჯიხვის თავის სკულპტურული გამოსახულებები, 2 ნაწილისაგან შედგენილი ბალთა; სახურავიანი სამფეხა ჭურჭელი, რომლის ცენტრში ფრინველის სკულპტურული გამოსახულებაა. ნივთები დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 120.
ძირულა

ძირულა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. მიედინება საჩხერის, ხარაგაულისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1252 მ სიმაღლეზე. მდინარე ყვირილის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 83 კილომეტრი, აუზის ფართობი 1270 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მთავარი შენაკადებია: დუმალა, ჩხერიმელა და ხელმოსმულა. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ წევასთან — 26,6 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. მდინარე ძირულის ხეობაშია გაშენებული სოფლები: ქვედა წევა, ბორითი, შროშა და სხვა. ძირულასა და დუმალის წყალგამყოფზე შემორჩენილია ფიჭვნარი. ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღწერს მდინარე ძირულას: ↑ გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 277. ↑ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გეოგრაფიული აღწერა ↑ ვახუშტი ბატონიშვილი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გვ. 154 — თბილისი, 1941
მეტამორფოზები (პოემა)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მეტამორფოზები მეტამორფოზები (ლათ. Metamorphoses) — ძველრომაელი პოეტის პუბლიუს ოვიდიუს ნაზონის პოემა 15 წიგნად. წიგნში აღწერილია სხვადასხვანაირი მეტამორფოზები, რომლებიც მოხდა მსოფლიოს დასაწყისიდან. (1990) რედ. Charles Martindale: Ovid renewed: Ovidian influences on literature and art from the Middle Ages to the twentieth century, Reprinted, Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521397452.  Ovid Illustrated: The Renaissance Reception of Ovid in Image and Text
ტბელები

ტბელები — დიდ აზნაურთა საგვარეულო IX-X საუკუნეების საქართველოში. სახელწოდება მიიღეს თავიანთი მამულიდან – შიდა ქართლის ტბეთიდან. X საუკუნეში ტბელები ყველაზე დიდი ფეოდალური საგვარეულო იყო შიდა ქართლში. საფეოდალო მდებარეობდა ლიახვის ხეობაში (სოფლები: ტბეთი, ერედვი, ნიქოზი, ბორცვისჯვარი, დოდოთი და სხვ.). მათი საგვარეულო ტაძრები იყო ერედვის წმინდა გიორგის, სოფელ დოდოთის ცხრაკარისა და სოფელ ტბეთის ბორცვისჯვრის ეკლესიები. საგვარეულოს ერთ-ერთი წარმომადგენელი ივანე ტბელი (X საუკუნის I მეოთხედი) ქართლის ფეოდალ-სენიორი და ერისთავი ყოფილა. შემდეგში ტბელებმა დაკარგეს ერისთავობა (ქართლის ერისთავებად აფხაზეთის მეფეები ნიშნავდნენ დასავლეთ საქართველოს დიდ ფეოდალებს), მაგრამ მაინც ძლიერ ფეოდალურ სახლს წარმოადგენდნენ. ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ როგორც აფხაზთა (დასავლეთ საქართველო) მეფეების, ისე ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონების მისწრაფებას, ხელთ ეგდოთ ქართლი. 920-იან წლებში ტბელებმა მხარი დაუჭირეს ქართლის გამგებელს კონსტანტინეს, აფხაზთა მეფის გიორგი II-ის ძეს, მამის წინააღმდეგ აჯანყებაში. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ მეფე გიორგიმ სასტიკად დასაჯა შვილი, ზოგიერთი ტბელი მშვიდობით გაუშვა, ზოგი კი ვასპურაკანში გადაასახლა. შესაძლოა ვასპურაკანში გადასახლებული ტბელების შთამომავალი იყოს XIII საუკუნეში სტეფანოზ ორბელიანის თხზულებაში მოხსენიებული ივანე ტბელი რომელიც ვასპურაკანის დედაქალაქ დვინში ცხოვრობდა. X საუკუნის 80-იან წლებში ტბელები სათავეში ჩაუდგნენ ქართლის აზნაურების ბრძოლას ბაგრატ III-ის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდნენ 982 წლის ახლოს სოფელ მოღრისთან ბრძოლაში. საგვარეულოში ყველაზე გავრცელებული სახელები იყო ქავთარი და ივანე, გვხვდება ასევე პატრიკი, ოქროპირი და აბაზი. სახელი პატრიკი შესაძლოა, იმის მანიშნებელი იყოს, რომ ტბელებს IX ან X საუკუნეში ჰქონდათ ბიზანტიური ტიტული პატრიკი (VII საუკუნეში გამოითქმოდა როგორც „პატრიკოსი“), რომელიც შემდეგ საკუთარ სახელად იქცა ამ საგვარეულოში. სახელი „აბაზი“ გვაძლევს იმის საფუძველს, რომ ვივარაუდოთ მათ კავშირზე აბაზასძეებთან (შესაძლოა ტბეთის ბორცვისჯვრის ეკლესიის ამჟამად დაკარგულ წარწერაში მოხსენიებული აბაზ ტბელის ძე ივანე არის ივანე აბაზასძე). ზოგიერთი მონაცემით ტბელებს უკავშირდება ქართლის მეორე წარჩინებული საგვარეულო – ფავნელები, რომელთა მემკვიდრეები - სურამელებიც ქართლის ერისთავები იყვნენ XIII საუკუნეში. ისტორიკოს ზაზა ალექსიძის აზრით, „მატიანე სუანეთის კრებისაჲ“-ში მოხსენიებულია ტბელიანები და სპანდაღუდიანებიც ტბელების შთამომავლები არიან. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 680. ზაზა ალექსიძე. ბიზანტიის იმპერიის უცნობი ქართველი დიდი მოხელე და მისი საგვარეულო // ანალები. ისტორიის, ეთნოლოგიის, რელიგიის შესწავლისა და პროპაგანდის სამეცნიერო ცენტრი. თბ.: ეძღვნება ნანა ხაზარაძის საიუბილეო თარიღს. - 2011. - #7. – გვ. 29-59.
ფარერელები

ფარერელები (ფარერულად Føroyingar) — ხალხი ჩრდილოეთ ევროპაში, ფარერების კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა სკანდინავიური და ბრიტანული წარმოშობით. დაახლოებით 21 ათასი ფარერელი მეზობელ ქვეყნებში დანიაში, ისლანდიასა და ნორვეგიაში ცხოვრობს. ვიკინგების მიერ ფარერების ათვისება მე-9 საუკუნეში დაიწყო. ამ პერიოდის შესახებ ცოტა რამ თუა ცნობილი, ეს საკითხი, მეტწილად, სპეკულაციის საგნად არის ქცეული. ერთადერთი წყარო, რომელიც ადრეული დასახლების შესახებ შეიცავს ინფორმაციას, არის ისლანდიური საგა Færeyinga Saga. საგა დაწერილია დაახლოებით 1200 წელს და 300 წლით ადრინდელ ამბებს ეხება. მონათხრობიდან ირკვევა, რომ ფარერებზე მოსახლეობა ნორვეგიელი მეფეების უნიფიკაციის პოლტიკის შედეგია; გარდა ფარერებისა, მოსახლეობა იმხანად მრავალ უკაცრიელ ადგილზეც გაჩენილა, დასავლეთში მდებარე მიწებზე, რომელთა შესახებ მანამდე არავინ არაფერი იცოდა. Færeyinga Saga-ს დასაწყისიდანვე ისტორიკოსები არკვევენ, რომ ვიკინგი გრიმურ კამბანი კუნძულების პირველი მოსახლე იყო. ნორვეგიელებს, რომელთაც დასავლეთით გასცურეს, უნდა სცოდნოდათ კუნძულების შესახებ. თუკი გრიმურ კამბანმა დაასახლა ფარერები, ე.ი. ნორვეგიელებს სცოდნიათ კუნძულის არსებობისა და ცხოვრების შესახებ უფრო მეტი, ვიდრე მატიანემ შემოგვინახა. როდესაც გრიმური ჩრდილოური სახელია, კამბანი მის კელტურ წარმოშობაზე მიუთითებს. ამდენად, იგი ან ირლანდიიდან, ან დასავლეთის კუნძულებიდან უნდა ყოფილიყო, სადაც ნორვეგიელებს უკვე ჰქონდათ საკუთარი დასახლებები. ფარერებზე ზოგიერთი კუნძულის სახელიდან დგინდება, რომ აქაურობის პირველი მკვიდრნი ან შოტლანდიის კუნძულებიდან ან ბრიტანეთის სანაპირო ზოლიდან უნდა ყოფილიყვნენ. დნმ ანალიზებმა ცხადყო, რომ Y ქრომოსომა, რომელიც მამრობითის წარმოშობას ადასტურებს, 87% სკანდინავიურია. როდესაც მიტოქონდრიული დნმ, რომელიც მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს აღენიშნებათ, 84% შოტლანდიური ან ირლანდიურია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 227. Arge, Símun, Guðrun Sveinbjarnardóttir, Kevin Edwards, and Paul Buckland. 2005. „ვიკინგები და შუასაუკუნეების დასახლებები ფარერებზე: ხალხი, ადგილი და გარემო“. Human Ecology. 33, no. 5: 597-620.
ფარერული ენა

ფარერული ენა (føroyskt, წარმოითქმის [ˈføːɹɪst] ან [ˈføːɹɪʂt]) — დასავლეთ ნორდიკული ენა, რომელიც ისლანდიურს ენათესავება. საკმაოდ დაშორებული დასავლურ ნორვეგიულ დიალექტებს. ფარერულად ლაპარაკობს 48 000 ადამიანი ფარერებზე და დაახლოებით 12 ათასი დანიაში. ესაა ერთ-ერთი იზოლირებული სკანდინავიური ენა, რომელიც ძველნორდიკული ენიდან წარმოიშვა ვიკინგების ეპოქაში. მეორე ენა ისლანდიურია, ხოლო მესამე გადაშენებული ჩრდილოური ენა, რომელიც, სავარაუდოდ, ახლო ენათესავებოდა ფარერულ ენას. Føroysk orðabók დაარქივებული 2008-05-17 საიტზე Wayback Machine. (1998 წლის ფარერულ-ფარერული ლექსიკონი) Sprotin (ინგლისურ-ფარერული/ფარერულ-ინგლისური და დანიურ-ფარერული ონლაინ ლექსიკონი)
სურამელები

სურამელები — დიდ ფეოდალთა საგვარეულო XII-XIV საუკუნეების საქართველოში. სახელწოდება წარმოსდგება მათი საგვარეულო მამულიდან — სურამი (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი, შიდა ქართლის მხარე). ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, სურამელების წინაპრები იყვნენ ფავნელები; მარი ბროსე და კირილ თუმანოვი კი სურამელებს ორბელთა საგვარეულოს განშტოებად მიიჩნევენ. სურამელთა საგვარეულო სახლის უფროსები XII საუკუნის 70-იან წლების ბოლოდან იყვნენ ერისთავთერისთავები და ქართლის ერისთავები, ხოლო XIII საუკუნის 40-იანი წლებიდან XIV საუკუნის პირველ მეოთხედამდე ქართლის ერისთავობასთან ერთად - საქართველოს მეფის მსახურთუხუცესებიც. სურამელების სახლი XIII საუკუნის შუა წლებში დაუნათესავდა ქართლისა და ჯავახეთის დიდ ფეოდალებს - თორელების სახლს, ხოლოXIII საუკუნის II ნახევარში - დასავლეთ საქართველოს დიდ ფეოდალურ საგვარეულოს ვარდანისძეებს. მონღოლთა ბატონობის ხანაში სურამელები აქტიურად მონაწილეობდნენ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. უმეფობის ხანაში, როდესაც მონღოლებმა საქართველო დუმნებად დაყვეს (XIII საუკუნის 40-იანი წლები), ქართლის დუმნის თავად გრიგოლ სურამელი დანიშნეს. XIV საუკუნის I მეოთხედის შემდეგ ეს საგვარეულო ისტორიულ წყაროებში აღარ მოიხსენიება. ქსე, ტ. IX, თბ., 1985 წ., გვ. 610 სურამელთა ფეოდალური საგვარეულო / მიხეილ ბახტაძე. - თბ. : არტანუჯი, 2006. - 32გვ. ; 20სმ.. - სურამელთა გენეალოგიის რუკა: გვ. 29. - ბიბლიოგრ.: გვ. 30-31. - ISBN 99940-55-19-4
ტიმპანი

ტიმპანი - არქიტექტურაში ნიშნავს : ფრონტონის სამკუთხედის ფორმის არე. სარკმლის ან კარის თავზე მოთავსებული ნახევრადწრიული, სამკუთხა ან ისრული ფორმის ნიში. ტიმპანში ათავსებენ ქანდაკებას, ფერწერულ გამოსახულებას და სხვ. ქართულ ძეგლებში ტიმპანის ქვაზე ხშირია რელიეფი, წარწერები და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 720.