1520-იანები

1520-იანი (ათას ხუთას ოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1520-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1520 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1529 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 18 იანვარი – დანიის და ნორვეგიის მეფე კრისტიან II ამარცხებს შვედებს, ტბა ოსუნდენთან მომხდარ ბრძოლაში. 18 მარტი – პოლონურმა შეიარაღებულმა ძალებმა აიღო მარიენვერდერის ციხესიმაგრე. სწორედ ამ პერიოდში მიმდინარეობდა ომი პოლონელებსა და ტევტონთა ორდენის წარმომადგენლებს შორის 16 აპრილი – კასტილიისა და ლეონის სამეფოში დაიწყო სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყება, რომელსაც სათავეში ხუან ლოპეზ დე პადილა ედგა. აჯანყება ერთი წელი და ექვსი თვე გაგრძელდა, საბოლოოდ გამარჯვება სამეფო ხელისუფლებამ მოიპოვა. ივნისი – აცტეკთა იმპერიის მმართველი მონტესუმა II, კონკისტადორმა ერნან კორტესმა დაატყვევა. აცტეკთა იმპერიას სათავეში ჩაუდგა მონტესუმას უმცროსი ძმა კუიტლაუაკი. 15 ივნისი – რომის პაპმა ლეო X გამოსცა «Exurge Domine», სადაც დაგმობილი იყო მარტინ ლუთერის მოძღვრება და ის ეკლესიიდან განკვეთილად გამოაცხადეს. 7 ივლისი – ესპანელებმა დაამარცხეს აცტეკები ოტუმბეს ბრძოლაში, რომელიც მოხდა ტესკოკოს ტბის სიახლოვეს. 22 სექტემბერი – ოსმალეთის იმპერიის სულთანი გახდა სელიმ I-ის ვაჟი სულეიმან I. ოქტომბერი – აცტეკების სახელმიწფოს მმართველი კუიტლაუაკი გარდაიცვალა ყვავილის დაავადებით. აცტეკთა ქვეყნის უკანასკნელი მმართველი გახდა მონტესუმას ძმისშვილი კუაუტემოკი. 21 ოქტომბერი – პორტუგალიელი აღმომჩენი ჟუან ალვარერს ფაგუნდესი მივიდა სენ-პიერი და მიკელონის კუნძულებამდე. 8 ნოემბერი – ქრისტიან დანიელის ბრძანებით სტოკჰოლმში სიკვდილით დასაჯეს აჯანყებული შვედების მოთავეები. 28 ნოემბერი – სამხრეთ ამერიკის სამხრეთით არსებული სრუტეების გავლის შედეგად სამი გემი პორტუგალიელი მკვლევარის ფერდინანდ მაგელანის მეთაურობით წყნარ ოკეანეში შედის, რითაც ისინი პირველი ევროპელები ხდებიან, რომლებმაც ატლანტის ოკეანიდან წყნარ ოკეანეში შეცურეს. დუარტე ბარბოსა დაბრუნდა კანურში. კახეთის მეფე ლევანმა დაამარცხა კახეთში შეჭრილი დავით X-ის ლაშქარი საფრანგეთის ცენტრალურ ნაწილში დასრულდა ტალსის ციხესიმაგრის მშენებლობის პროცესი. ოსმალების წინააღმდეგ აჯანყება მოხდა სირიაში (1520-1521). პორტუგალიელებმა განხორციელდა პირველი დიპლომატიური მისია ეთიოპიაში. ამ პერიოდში ეთიოპიის იმპერიის მმართველი იყო დავიდ II. 3 იანვარი – რომის პაპმა ლეო X-მ გამოსცა სპეციალური სიგელი, რომლითაც პროტესტანტული რელიგიის დამაარსებელი მარტინ ლუთერი ერეტიკოსად ცხადდებოდა. 22 იანვარი – კარლ V ჰაბსბურგმა გამოსცა ვორმსის ედიქტი. 6 მარტი – ფერნანდო მაგელანმა აღმოაჩინა კუნძული გუამი. 16 მარტი – ფერნანდო მაგელანმა მიაღწია ფილიპინებამდე. 7 აპრილი – ფერნანდო მაგელანმა ფეხი დადგა ფილიპინების კუნძულ სებუზე. 24 აპრილი – მოხდა ვილიალარის ბრძოლა, ამ ბრძოლაში კასტილიურმა შეიარაღებულმა ძალებმა დაამარცხეს აჯანყებულები და მათი სამი ლიდერი მძევლად აიყვანეს. 26 აპრილი – მარტინ ლუთერმა დატოვა გერმანული ქალაქი ვორმსი. ის ერთი წლის განმავლობაში აღარ გამოჩენილა. 27 აპრილი – ფერნანდო მაგელანი მოკლეს ფილიპინებში. მაისი – დაიწყო ომი, საღვთო რომის იმპერიასა და საფრანგეთს შორის. ამ პერიოდში საღვთო რომის იმპერატორი იყო კარლ V ჰაბსბურგი, ხოლო საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I. 17 მაისი – ედუარდ სტეფორდი, სახელმწიფოს ღალატის გამო სიკვდილით დასაჯეს. 20 მაისი – პამპლონას ბრძოლა: ამ ბრძოლაში ფრანგულმა შეიარაღებულმა ძალებმა დაამარცხა ესპანელები. 27 მაისი – ჩინეთის იმპერატორი გახდა მინის დინასტიის წარმომადგენელი ჯიაჯინგი. ის ქვეყანას მართავდა 1567 წლამდე. 29 ივნისი ან 30 ივნისი – პირველი დოკუმენტი რომელიც დაწერილია რუმინულად: ნიაკშუს წერილი შექმნილია, რუმინელი ვაჭრის მიერ. წერილი დაწერილია კირილიცაზე. 30 ივნისი – ქალაქ პამპლონას სიახლოვეს მოხდა ესკუიროზის ბრძოლა: ფრანგულმა შეიარაღებულმა ძალებმა ჰენრი II ნავარელის ხელმძღვანელობით, დაამარცხა ესპანელები. 3 ივნისი – ყირიმის ხანმა მეჰმედ I გერაიმ მოსკოვის მისადგომებიდან უკან დაიხია. 8 აგვისტო – ტენოჩტიტლანის დაცემა: ერნან კორტესმა და ესპანელების მოკავშირე ადგილობრივმა ინდიელებმა დაამარცხეს აცტეკების შეიარაღებული ძალები რომელსაც აცტეკთა იმპერიის უკანასკნელი ტოლატოანი კუაუტემოკი ხელმძღვანელობდა. 13 აგვისტო – იმპერატორი კუაუტემოკი კაპიტულაციას აცხადებს. ქვეყნის სათავეში მოექცა ერნან კორტესი. 29 აგვისტო – ქალაქი ბელგრადი აიღო ოსმალურმა შეიარაღებულმა ძალებმა სულეიმან I-ის ხელმძღვანელობით. ნოემბერი – საფრანგეთსა და საღვთო რომის იმპერიას შორის არსებული ომის ფარგლებში, განხორციელდა ქალაქ ტურენზე ალყა. თუმცა ეს ქალაქი მაინც ჰაბსბურგების მმართველობის ქვეშ დარჩა. 13 დეკემბერი – გარდაიცვალა პორტუგალიის მეფე მანუელ I. ქვეყნის მმართველი გახდა მისი ვაჟი ჟუან III, რომელიც ქვეყანას 1557 წლამდე უძღვებოდა. ესპანელმა კონკისტადორმა აღმოაჩინა პუერტო-რიკოს არქიპელაგი. რიაზანი დაიკავა მოსკოვის დიდი სამთავროს შეიარაღებულმა ძალებმა. ეს ტერიტორია შევიდა სამთავროს შემადგენლობაში. როქსოლანს და სულთან სულეიმან I-ს შეეძინათ პირველი შვილი მეჰმედი. პორტუგალიაში დასრულდა ბელენის ციხესიმაგრის მშენებლობის პროცესი. რომლის აგება მიმდინარეობდა 1515 წლიდან. კახეთის მეფე ლევანის ჯარმა შაქი დაარბია. ფრანჩესკო II სფორცა გახდა მილანის ჰერცოგი. ის მილანის ჰერცოგი იყო 1535 წლამდე. დასრულდა ომი პოლონეთსა და ტევტონთა ორდენის წარმომადგენლებს შორის, კრაკოვის ზავის დადებით. ყაზანის სახანოს მმართველი გახდა საჰიბ I გერაი. ის ქვეყანას მართვადა 1524 წლამდე. დღევანდელი შრი-ლანკის კუნძულზე, ვიჯაიაბაჰუს მკვლელობის და კოტეს სამეფოს დაშლის შემდეგ წარმოიშვა სიტავაკის სამეფო. 9 იანვარი – ადრიანე VI-მ შეცვალა ლეო X. ის გახდა რომის 218-ე პაპი. 27 აპრილი – ბიკოკას ბრძოლა: ფრანგულმა და შვეიცარიულმა შეიარაღებულმა ძალებმა, რომელსაც ოდე დე ფუა ხელმძღვანელობდა დამარცხება განიცადა საღვთო რომის იმპერიისთან. 18 მარტი – ესპანელმა მეზღვაურმა ხუან სებასტიან ელკანომ ინდოეთის ოკეანეში აღმოაჩინა კუნძული ამსტერდამი. 19 მარტი – დაარსდა მექსიკის ქალაქი ტოლუკა. 19 ივნისი – კარლ V ჰაბსბურგი ეწვია ინგლისს. დაიდო ხელშეკრულება კარლსა და ჰენრი VIII-ს შორის, რომლის ძალითაც მათ უდგა განეხორციელებინათ ერთობლივი შეტევა საფრანგეთზე. 28 ივლისი – ოსმალეთის სულთნის სულეიმან I-ის ფლოტმა ალყა შემოარტყა კუნძულ როდოსს. 6 სექტემბერი – ფერნანდო მაგელანის ექსპედიციიდან ერთადერთი გადარჩენი გემი ვიქტორია, დაბრუნდა სანლუკარ დე ბარამედაში, ესპანეთი. ეს გემი გახდა პირველი რომელმაც დედამიწის გარშემო შემოვლა განახორციელა. 15 ოქტომბერი – ერნან კორტესი გახდა ახლად შექმნილი სახელმწიფოს ახალი მექსიკის გუბერნატორი. 18 დეკემბერი – თურქულმა შეიარაღებულმა ძალებმა მოახერხა კუნძულ როდოსზე შესვალა, თუმცა ამის შემდეგ ბრძოლებმა ქალაქის ქუჩებში გადაინაცვლა. Textus Receptus-ს მიერ გამოქვეყნდა ბიბლიის მესამე გამოცემა. ჰაიდ-ად-დინ ბარბაროსამ აიღო ქალაქი ანაბა. შვედეთის გამოყოფა დანიისაგან, გამეფდა გუსტავ I ოსმალებმა დაკარგეს კონტროლი კუნძულ როდოსზე. გერმანელების გამარჯვება პავიასთან, ფრანსუა I-ის ჯარებზე. რომის პაპმა ლეო X-მ ინგლისის მეფე ჰენრი VIII-ს განქორწინებაზე უარი უთხრა მეფე ჰენრი VIII-მ თავი ინგლისის ეკლესიის მეთაურად გამოაცხადა და განუდგა რომს. ოსმალები მოჰაჩის ორსაათიან ბრძოლაში ამარცხებენ უნგრელებს. უნგრეთი ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი ხდება. გაიმართა პანიპატის ბრძოლა, რის შედეგად ლოდის დინასტიას ბოლო მოეღო და გამარჯვებულმა ბაბურმა დიდ მოგოლთა იმპერია დააარსა. 5 იანვარი : ანაბაპტისტების სექტის ლიდერი ციურიხში ფელიქს მანცი სიკვდილით დასაჯეს დახრჩობით. 28 მაისი : ერნანდო დე სოტომ ფლორიდას მიაღწია. 23 სექტემბერი : სულეიმან I-მა ვენის ალყა დაიწყო. ქ. ხონი საეპისკოპოსო ცენტრი გახდა.