laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს ადგილ "ბუჯაურთაში" და საშუალო ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიაა სამხრეთი მინაშენით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ფლეთილი ქვა. დარბაზის მთელ პერიმეტრს შემოუყვება ხარისხი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო არქიტრავული, საფეხუროვანი სარკმელია. საკურთხეველი ორი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით. კედელთან, სარკმლის ქვემოთ, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. კამარის ქუსლებთან კოჭის ბუდეებია ამოღებული. ინტერიერის კედლები შელესილია. მოხატულობის კვალი არ ჩანს. სამხრეთით გაჭრილია არქიტრავული კარი. მინაშენის მხოლოდ ნაწილი გადარჩა, მთავარი დარბაზი კი კარგადაა შემონახული. ფასადები სადაა. წყობაში ჩატანებულია გრძელი ფლეთილი ქვები. სამხრეთ ფასადს თითქმის მთლიანად გაუყვება თარო-ლავგარდანი, ჩრდილოეთი კედელი გარედან მიწის პირზე, ხოლო აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი მიწაშია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ნანგრევებია. არის ძველი საფლავის ქვებიც. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 232-233
ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში, ტყის მიდამოებში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი და რიყის ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით ნიშაა მოწყობილი. კონქი სფერულია სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. თაღზე ასომთავრული წარწერაა. ასოები რელიეფურად და, რატომღაც, უკუღმაა გამოსახული. აბსიდის იატაკის დონე დარბაზის იატაკთან შედარებით ორი საფეხურით მაღალია. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. ამავე კედელში შესასვლელი იყო, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია. ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის კედლის მცირე ფრაგმენტი. ნაგებობა დეფორმიერებულია და გადაწეულია ვერტიკალური ღერძიდან. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 243–244. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები

წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიქროლში. აგებულია შუა საუკუნეებში. მდინარე ქსნის ხეობაში, წირქოლის კოშკიდან დასავლეთით 1 მეტრის დაშორებით, ჩანს ეკლესიის ნანგრევი. ნაგებობიდან შემორჩენილი მხოლოდ საკურთხევლის ჩრდილოეთი ნაწილი და სამხრეთი კედლის ფრაგმენტი. მათი სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს. აბსიდის წინ ღრმა ბემაა. აქვეა მოწყობილი ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიში. შემორჩენილ კედლებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 249. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ჭურთის ეკლესია

ჭურთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნასოფლარ ჭურთაში დგას დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და ჩრდილოეთის მინაშენებით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კარგად თლილი ქვა. მთავარი ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთითა და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშასთან და აბსიდის ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. სფერული კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარა ჩამოქცეულია კამარის საბრჯენი თაღების შემორჩენილი ქვედა ნაწილი პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდებოდა აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმლებით. ეკლესიის კედლებზე და აღმოსავლეთ სარკმლის წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული. ამოსულია დიდი ზომის ხე. ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ მინაშენში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენების კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესიის და მინაშენების საბურავად გამოყენებული იყო ფიქალი. ეკლესიიდან სამხრეთით 3–4 მეტრში იდგა სამრეკლო. მისგან შემორჩენილია მხოლოდ მასიური, ოთხკუთხა სვეტები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 221–222. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ახმაჯის კოშკი

ახმაჯის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახმაჯში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ში, მთაში დგას მრგვალი კოშკი, ფლეთილი და რიყის ქვით ნაგები. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთი კედელი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე, კედლის მესამე სართულზე ორი თაღოვანი სათოფური და ერთი თაღოვანი სარკმელია. კოშკი დანგრეულია აფეთქების შედეგად. გეგმის აზომვა არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 25 ახმაჯის კოშკი — საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი

ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნასოფლარ ჭურთაში შემორჩენილი ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლების სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთი შესასვლელის ღიობის ფორმა დაზიანების გამო არ იკითხება. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. მიწის დონე აწეულია. ეკლესიის ფასადებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ტერიტორიაზე ყრია შირიმის ქვა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 222. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ციხისოფლის კვირაცხოვლის ეკლესია

ციხისოფლის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით იყო ნაგები. გეგმა არ იკითხება, რადგან ინტერიერი მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 227. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ზემო ზახორის ციხე

ზემო ზახორის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია XVII საუკუნეში. ვახუშტის მიხედვით: „ზაყორს ზეით არს ციხე კაბერი“. მდინარე ლეხურას ზემოწელში, მრავალ საფორტიფიკაციო და საკულტო ნაგებობათა შორის, ყურადღებას იქცევს კაბაურის ციხე-კოშკი. კომპლექსი შედგება გალავნის, ეკლესიისა და კოშკისაგან, ამათგან ეკლესია–კოშკით ერთ მთლიანობაშია. პირველი სართულის გრძელ სწორკუთხედში მოწყობილია ეკლესია-კარიბჭით, მის თავზე საყარაულო ოთახია. მესამე სართული წარმოადგენს საბრძოლო ტერასას. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია მაღალი პროპორციებისაა. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. გეგმით კვადრატია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრშიც ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია მაღალი სარკმელი. კარიბჭის გრძივი და დასავლეთი კედლები გახსნილია შეისრული თაღებით. კარიბჭის კვადრატული ნაგებობა გადახურულია დაბალი, ჯვარედი კამარით. მეორე სართული მოწყობილია მხოლოდ კარიბჭის თავზე. ამ სართულზე მოხვედრა შეიძლებოდა ჩრდილოეთიდან, ხის კიბით. მეორე სართული გეგმით კვადრატს უახლოვდება, სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. დასავლეთ კედელში ორი თაღოვანი ღიობია. სწორკუთხა ფორმის ასეთივე ღიობი, სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. ამ ნაგებობების აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია კიბე, რომელიც ტერასას უკავშირდება. კიბის გვერდებზე მცირე ნიშებია განლაგებული. შენობა ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გალავნის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 78–79. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX–X საუკუნეებში. სოფლის მიდამოში მდებარე კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, ნაწილობრივ აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლები. სამხრეთით კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. იკითხება ოთხი სართულის დონე. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში შემორჩენილია სათოფურები. კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობის სიგრძე — 9 მეტრი იყო, სიგანე 8,55 მ., კედლის სისქე 1.90 მ. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 201. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ღუჭაანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღუჭაანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღუჭაანში. აგებული შუა საუკუნეებში. ნასოფლარ ღუჭაანში მდებარე ეკლესია ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას მასიური ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. შებრტყელებული ფორმის კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ოდნავ შეისრული ტრომპებით. სატრიუმფო თაღი საკურთხევლის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის კამარა ეყრდნობა შეისრული ფორმის თაღს, რომელსაც მარტივი ფორმის კაპიტელი იკავებს. ჩრდილოეთ კედელთან შემორჩენილია ხარისხის მცირე ნაწილი. არქიტრავული შესასვლელები ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია გაჭრილი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს მინაშენები. სამხრეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 50-60 სმ-ზე. მინაშენი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხედია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდი. დასავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 26
ჩქუნეთის ნიში

ჩქუნეთის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნასოფლარ ჭურთაში, ძველი ეკლესიის ადგილას მოსახლეობას აუგია ნიში. ქვა ფლეთილია. ირგვლივ ყრია ადრეული ეკლესიის ქვები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 223
ზემო ზახორის კოშკი

ზემო ზახორის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია XVII საუკუნეში. მდინარე ლეხურას ხეობაში მდებარე პირამიდული კოშკი სახით ხეობისკენაა მიქცეული. კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. პირველი სართული ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელია. ამ სართულის ყველა კედელში გაჭრილია ვიწრო სათოფური. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში მოწყობილია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის მოპირდაპირე მხარეს წყვილი სწორკუთხა ნიშაა. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ირიბად გაჭრილი ღიობია. აქაც ყველა კედელში სათოფურია. მეოთხე სართულზე, აღმოსავლეთ მხარეს მცირე სწორკუთხა სარკმელია. კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 79–80. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი

ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. ვახუშტის მიხედვით: დიდი მებრძოლი შანშე ქსნის ერისთავი 1719–1720 წლებში ორჯერ განუდგა მეფე ვახტანგ VI-ს. ორივეჯერ იგი გამაგრებული იყო ჭურთის ხეობის, წინკიბის ციხეში". მდ. ჭურთულას მარჯვენა მხარეს, ნასოფლარ ჭურთიდან სამხრეთით 1 კმ-ზე, მთის ფერდობზე, დაბურულ ტყეში მდებარე ციხისკარის არქიტექტურული კომპლექსი გარშემორტყმული იყო ძლიერი გალავნით, რომლის სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. გალავნის შიგნით შემორჩენილი ნაგებობიდან გამოირჩევა ზურგიანი კოშკი და ეკლესია. მაღალი, შვიდსართულიანი კოშკი ნაგებია დიდი ლოდებით, დაზიანების შემდეგ მისი სიმაღლე 20 მეტრამდე შემორჩა. შესასვლელი ღიობი აღმოსავლეთ კედელშია დატანებული, რომელსაც ხის კარი ჰქონდა შებმული. აქ კედლის სისქე 140 სმ-დეა. კარის თავზე, ვერტიკალური ღერძის მიმართულებით ყოველ სართულზე თითო განიერი სარკმელია გაჭრილი. კოშკის გადახურვა ბანური ყოფილა. ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები ჩამოქცეულია. ინტერიერი სადაა. ბუხარი არა აქვს. პირველი სართული ამოვსებულია ნაშალი ქვით. ინტერიერში და ექსტერიერში ჩანს ნალესობის კვალი. კოშკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4,5 მეტრზე მცირე დარბაზული ეკლესიაა, რომელიც ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის კვადრები, ზოგჯერ პროფილირებულიც. შირიმისაა აგრეთვე საკურთხევლის ორი სიმეტრიული ნიშის სათაურის ქვა. საკურთხეველი ასიმეტრიული ნახევარწრიული ფორმისაა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. მოგვიანებით, დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და დასავლეთის მინაშენებით გაართულეს. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 223–224. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ბალაანის ეკლესია

ბალაანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე დგას დარბაზული, გეგმით მართკუთხა მოხაზულობი ეკლესია. აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. მის ორსავე მხარეს არქიტრავული ნიშებია. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, ასეთივე ქვაა საკურთხევლის წინ. კონქი სფერული ფორმისაა. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. დასავლეთის კედელს მიუყვება კამარის საბრჯენი თაღი. კამარა ოდნავ შეისრულია. დარბაზს შემოუყვება ერთსაფეხურიანი ხარისხი. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთ კედელში მოწყობილია არქიტრავული შესასვლელი. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია, საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. სახურავის ცენტრში აღმართულია ქვაჯვარა. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენები ჰქონდა, საიდანაც შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. ძეგლს გარშემო გალავანი შემოუყვება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 27-28
წირქოლის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში, სოფლიდან ჩრდლოეთით 4 კმ-ზე მთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ მარცხნივ გადახრილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელი და თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიას დასავლეთიდან ოთხკუთხა მინაშენი აქვს. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთ კედელში ყოფილა. კარი ამჟამად მორღვეულია. ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება. გალავანში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გალავნის სამხრეთ კედელზე მიშენებულია მცირე ზომის სენაკი. სენაკს დასავლეთიდან ნაოთხარიანი შესასვლელი აქვს, ხოლო აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელი; კამარა შეისრულია. გალავანში შემორჩენილია სხვა ნაგებობის ნაშთებიც. მათი დანიშნულების გარკვევა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. ეკლესიის და მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. მიწის დონე აწეულია. კედლები დაბზარულია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 253–254. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი

ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. მთაზე აღმართული ზურგიანი კოშკი უხეშად დამუშავებული, სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი ჯიშის ქვითაა ნაგები. შვიდსართულიანი კოშკის ბოლო სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სწორ კედელში, მეორე სართულზეა გაჭრილი. სარკმლები ყველა სართულზე დატანებული და განლაგებულია ერთ ვერტიკალურ ღერძზე. კოშკის სამი დანარჩენი კედელი ყრუა. იგი სათვალთვალო დანიშნულებისაა და მოკლებულია საბრძოლო ელემენტებს. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 227–228. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. სოფლის მიდამოში მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი, რომლის აქეთ-იქით თითო ნიშაა მოთავსებული. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. ჩრდილოეთ კედელზე ერთი, ხოლო სამხრეთ კედელზე ორი სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთი და დასავლეთი სარკმლებით. იატაკი ამოვსებულია მიწით. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენები აქვს. სამხრეთი მინაშენი შედარებით მოკლეა და ვიწრო, დასავლეთისა კი განიერი. მინაშენებს ერთი საერთო კარი აქვს სამხრეთ კედელში გაჭრილი, ხოლო ერთმანეთს უკავშირდებიან სამხრეთი მინაშენის დასავლეთ კედელში დატანებული კარის ღიობით. ეკლესიის კედლები დაზიანებულია, აყრილია საბურავი მასალა. მინაშენები ნაწილობრივ ჩამოქცეულია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 202–203. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძრვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია ქვების გროვა და ერთადერთი კედლის მცირე ფრაგმენტი, რომელიც სიმაღლით 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმა არ იკითხება. აქა-იქ შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 225. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ბალაანის ღვთისმშობლის ნიში

ბალაანის ღვთისმშობლის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვის მშრალ წყობაზე დგას შირიმის ბუნის ქვა, რომელშიც დევს ვიწრო კვადრი. მასზე ჯვრის ზედა მკლავის გამოსახულებაა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 29
ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა

ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წირში. სოფლიდან დასავლეთით 2 კმ., ტყიანი ბორცვის თავზე მდებარე ეკლესია მცირე ზომის რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის საკურთხევლით, რასაც ადასტურებს შემორჩენილი სამხრეთის მხარი. ჩრდილოეთის მხარი მონგრეულია. აბსიდში სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ნიშაა მოთავსებული. საკურთხევლის ძირში მოხაზულობას იმეორებს ხარისხი. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლების კვალი არ შეინიშნება. სამხრეთი კედლის კარი დასავლეთ მონაკვეთშია გაჭრილი. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 80. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ბეჟაანთკარის კვირაცხოვლის ნიში

ბეჟაანთკარის კვირაცხოვლის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეჟაანთკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ძველი ეკლესიის ადგილას მოწყობილი სალოცავი ნიში რიყის ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ნაეკლესიარი შემოღობილია მავთულით. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 30
ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ზურგიანი კოშკის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. იგი ამოვსებულია მიწით და ქვით. ზურგი ჩრდილოეთითაა მიმართული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 203. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები3
ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია

ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდინარე ალეურის მარცხენა ნაპირას, მთაზე მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის მოთეთრო-მოყვითალო ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია, გეგმით ასევე სწორკუთხა მოხაზულობისაა, საკურთხევულის ცენტრში გაჭრილი ვიწრო, სწორკუთხა სარკმლითა და ჩრდილოეთით ერთი ნიშით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ნაგებობა დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ეკლესიის გარშემო გალავანია, რომელიც ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვით. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 228–229. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია

ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლიდან დასავლეთით 4 კმ-ზე, მთაზე მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისთვის გამოყენებულია შირიმი. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ასეთივეა სამხრეთი შესასვლელიც. ეკლესია გარედან პერანგშემოცლილია. სახურავი აყრილია, შესასვლელის წირთხლები სერიოზულადაა დაზიანებული. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 81. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია

ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენის მიდაობში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ ბალოვანის დასავლეთით 2 კმ-ზე. ნაეკლესიარის მცირე ფრაგმენტების მიხედვით ძეგლი ქართული აგურითა და ყორექვით ყოფილა ნაშენი. ამჟამად ეკლესია სერიოზულადაა დაზიანებული. ტერიტორია დაფარულია ქვით, მიწით და ხშირი მცენარეულობით. იკითხება მხოლოდ საკურთხევლის მცირე ნაწილი ნახევარწრიული ნიშით. გაწმენდის გარეშე გეგმის მოხაზვა არ ხერხდება. ეკლესიიდან 15 მეტრის დაშორებით ოთხკუთხა ნაგებობის კვალი ჩანს — ისიც დაფარულია მიწითა და მცენარეულობით. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 82. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები