laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ივანე ევლახიშვილი

ივანე ივანეს ძე ევლახიშვილი, ევლახოვი (დ. 1824, შემახა, ახლანდ. აზერბაიჯანი, — გ. 1888, თბილისი) — მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი. ძირითადად აქვეყნებდა რუსულ ენაზე. მისი შვილი იყო ოპერის მომღერალი სერგო ევლახიშვილი. ბავშვობის წლები შემახასა და ბაქოში გაატარა. დაამთავრა თბილისის გიმნაზია და მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1840-იან წლებში მუშაობდა გაზეთ „ზაკავკაზსკი ვესტნიკის“ რედაქციაში. შემდეგ, სხვადასხვა დროს, სამოქალაქო სამსახურში იყო თბილისში, შემახაში და თერგის ოლქში, 1870-იან წლებში მოსამართლედ მუშაობდა სტავროპოლის გუბერნიაში. სცოდნია უცხო ენები და კარგი მუსიკალური განათლება მიუღია. ყოფილა მომღერალი და დეკლამატორი. ხშირად ასრულებდა ხალხურ სიმღერებს. ევლახიშვილის სალიტერატურო მოღვაწეობა მრაგალმხრივია. თარგმნიდა „ვეფხისტყაოსანს“ რუსულ ენაზე (გაზ. „Кавказ“, 1846, №1523, 26, 27,29). მანვე თარგმნა ზღაპარი ქოროღლიზე („Сказка о Кер-Оглу“, „Кавказ“, 1846, № 39), დაწერა ქართულ ხალხურ მოტივებზე კომედია „ქორწილი“ („Cвадьба“, 1852 წ.). მის კალამს ეკუთვნის წერილები: „Замечания по пути в Мингрелию“, („Кавказ“, 1847, №79), „Заметки о Тифлисе“, ЗКОИРГО, №1), „სპარსეთის პოეზია“ („ცისკარი“, 1863, №7 12, გვ. 256-268) და სხვ. ევლახიშვილი დაინტერესებული იყო ქართული ხალხური სიტყვიერებით („О народных песнях и певцах в Грузии“, „Кавказ“, 1850, №64, 65), რუსულად თარგმნა 100 ქართული ანდაზა («Грузинские пословицы и изречения», ЗКОИРГО, кн. I,1852, стр. 260). არჯევანიძე ე., ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი, ტ. IV, ნაწ. I, თბ., 1974, — გვ. 140-141. Ахвердян Р. С., Евлахишвили Иван Иванович // Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь / гл. ред. П. А. Николаев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1992. — Т. 2 : Г—К. — С. 210—211.
ევლოგი სალოსი

ევლოგი — XIII საუკუნის ქართველი ბერი, თამარ მეფის თანამედროვე. მემატიანეების დახასიათებით, „სალოსად წოდებული და წინასწარმცნობლობისა ღირსქმნილი“ („ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი“), „ქრისტესთჳს სულელი, რომელსა მოეღო მადლი წინასწარმცნობელობისა“ (ბასილი ეზოსმოძღვარი). საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდადად, მოიხსენიება წმინდა იოანე შავთელთან ერთად 1 (14) აპრილს. ევლოგი ბასიანის ბრძოლის (დაახლ. 1203 წ.) წინ სალოცავად ოძრხეში წასულ თამარ მეფეს თან ახლდა კათოლიკოს თევდორესთან, ეპისკოპოსებთან, იოანე შავთელთან და სხვა მონაზვნებთან ერთად. მემატიანეების ცნობით, წირვის დროს ევლოგი სამგზის დაეცა მიწაზე, შემდეგ ხელები აღაპყრო და დაიძახა: „აჰა, წყალობა ღმრთისა სახლსა ზედა თამარისსა მოიწია!“. მან იოანე შავთელს გაანდო ხილვის საიდუმლო — ღვთის შეწევნით ქართველებმა ბასიანში გამარჯვება მოიპოვესო, რის შემდეგაც „მყის წარვიდა ევლოგი პირისაგან მათისა და დაიმალა“. ბასილი ეზოსმოძღუარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959. ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959. ქართველ წმინდანთა ცხოვრებანი, თბ.–ათენი, 2003. მარგველაშვილი თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 552.
ევლოგია

ევლოგია (ძვ. ბერძნ. εὐλογία, eulogía – კურთხევა, დალოცვა) — ეკლესიაში ნაკურთხი სეფისკვერი, წყალი, ხილი და სხვ., რომლის ნაწილი მორწმუნეებს გადაეცემა სახლში წასაღებად. უფრო ფართო მნიშვნელობით ნიშნავს ეკლესიისადმი შეწირულ ძღვენს. ტერმინი „ევლოგია“ პირველად „ახალ აღთქმაში“, პავლე მოციქულის კორინთელთა მიმართ მეორე ეპისტოლეში გვხვდება (9. 5). ეკალაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 552.
ევმელოს კორინთელი

ევმელოს კორინთელი (ბერძ. Εὔμελος ὁ Κορίνθιος, Eumēlos ho Korinthios) — ძვ. წ. VIII საუკუნის ნახევრადლეგენდარული ბერძენი ეპიკოსი პოეტი, კორინთის მმართველი დორიული კლანის — ბაკქიდების წარმომადგენელი. ევმელოსს მიეწერება პოემა „კორიანთიაკას“ ჩვენამდე მოღწეული რამდენიმე მეტ-ნაკლებად სანდო ფრაგმენტი. პოემაში გადმოცემულია ქალაქ კორინთის ლეგენდარული ისტორია. პოემაში ავტორი ძველ ბერძნულ ლიტერატურაში პირველად ახსენებს ტერმინს „კოლხისს“ და მას აიეტის ლეგენდარულ სამეფო აიასთან აიგივებს. თუკი ეს ფრაგმენტი მართლაც ევმელოს კორინთელის დროინდელია, მაშინ იგი უკვე ასახულია არგონავტების თქმულების უძველეს ვერსიებში და კოლხეთთან იდენტურობაზე უნდა მიუთითებდეს. ურუშაძე ა., ძველი კოლხეთი არგონავტების თქმულებაში, თბ., 1964. გორდეზიანი რ. ბ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 552. Huxley G. l., Greek epic poetry from Eumelos to Panyassis, L., 1969. Greek Epic fragments, ed. M.L. West, 2007.
არმუთლუ (ჩაიელის რაიონი)

არმუთლუ (თურქ. Armutlu) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 29 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 11 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 297 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Armutlu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Armutlu Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
აშიქლარი (ჩაიელის რაიონი)

აშიქლარი (თურქ. Aşıklar) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 28 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 598 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Aşıklar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Aşıklar Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბაშქოი (ჩაიელის რაიონი)

ბაშქოი (თურქ. Başköy) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 46 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 28 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 74 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Aşıklar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Başköy Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბეშიქჩილერი

ბეშიქჩილერი (თურქ. Beşikçiler) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 25 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 161 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Beşikçiler Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Beşikçiler Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბეიაზსუ (ჩაიელის რაიონი)

ბეიაზსუ (თურქ. Beyazsu) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 24 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 404 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Beyazsu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Beyazsu Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბუზლუფინარი (ჩაიელის რაიონი)

ბუზლუფინარი (თურქ. Buzlupınar) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 32 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 460 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Buzlupınar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Buzlupınar Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჩათალდერე (ჩაიელის რაიონი)

ჩათალდერე (თურქ. Çataldere) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 50 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 32 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 262 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çataldere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Çataldere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჩეშმელი (ჩაიელის რაიონი)

ჩეშმელი (თურქ. Çeşmeli) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 31 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 269 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çeşmeli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Çeşmeli Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჩინართეფე (ჩაიელის რაიონი)

ჩინართეფე (თურქ. Çınartepe) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 31 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 59 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çınartepe Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Çınartepe Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჩილინგირი (ჩაიელის რაიონი)

ჩილინგირი (თურქ. Çilingir) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 24 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 376 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çilingir Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Çilingir Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ჩუქურლუჰოჯა

ჩუქურლუჰოჯა (თურქ. Çukurluhoca) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 41 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 23 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 229 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çukurluhoca Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Çukurluhoca Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
დემირჰისარი (ჩაიელის რაიონი)

დემირჰისარი (თურქ. Demirhisar) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 427 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Demirhisar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Demirhisar Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ბოსნია და ჰერცეგოვინა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოსნია და ჰერცეგოვინამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები ↑ „Amel Tuka nosi bh. zastavu na otvorenju Olimpijskih igara“ [Amel Tuka will carry the Bosnian flag at the Olympic opening ceremony] (ბოსნიური). N1. 12 July 2016. ციტირების თარიღი: 12 July 2016. ↑ „Amel Tuka će nositi zastavu BiH na ceremoniji zatvaranja Olimpijskih igara Rio 2016“ [Amel Tuka will carry the Bosnian flag at the Olympic closing ceremony] (ბოსნიური). OKBIH. 19 August 2016. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 August 2016. ციტირების თარიღი: 20 August 2016.
ბოსნია და ჰერცეგოვინა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოსნია და ჰერცეგოვინამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მერვედ იასპარეზა 2016 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები
ევნოცია

ევნოცია (Eunotia) — დიატომეების (კაჟოვანი წყალმცენარის) გვარი პრიმიტიულნაჭდევიანთა ქვერიგისა. უჯრედები ერთეულია ან შეერთებულია ლენტისებრ კოლონიებში. თავისუფლად ცხოვრობს ან მიმაგრებულია სუბსტრატზე. მტკნარი წყლის სახეობებია, გვხვდება კირით ღარიბ წყლებში, ხავსებს შორის, ნესტიან კლდეებზე; დამახასიათებელია მთის წყალსატევებისათვის. საქართველოში ცნობილია 34 სახეობა და სახესხვაობა. ყანჩაველი ქ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 553.
დერეჯიქი (ჩაიელის რაიონი)

დერეჯიქი (თურქ. Derecik) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 40 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 22 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 542 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Derecik Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Derecik Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
დუზგეჩითი (ჩაიელის რაიონი)

დუზგეჩითი (თურქ. Düzgeçit) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 28 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 155 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Düzgeçit Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Düzgeçit Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ერდემლი (ჩაიელის რაიონი)

ერდემლი (თურქ. Erdemli) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 26 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 134 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Erdemli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Erdemli Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
კურდღლისფრჩხილა

კურდღლისფრჩხილა (Lotus), მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მწავალწლოვანი, იშვიათად ორწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახები ან ბუჩქბალახებია. აერთიანებს 100-ზე მეტ სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ევრაზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში. საქართველოში გვხვდება 5 სახეობა. Lotus corniculatus კარგი საძოვარი (ყვავილობამდე) და სათიბი ბალახია. ყვავილი უმნიშვნელო რაოდენობით შეიცავს მწარე შხამიან გლიკოზიდს (თივასა და სილოსში ეს შხამი იშლება). იგი საქართველოში ყველგან იზრდება. ნიადაგის მიმართ ნაკლებმომთხოვნია. თივის მოსავალი 20-30 ც/ჰა. გათიბვის შემდეგ კარგად წამოიზრდება ხოლმე. ხშირად მოჰყავთ სხვა ბალახებთან ერთად კულტურულ სათიბ-საძოვრებში, რაც მნიშვნელოვნად ადიდებს ბალახნარის მოსავლიანობას და აუმჯობესებს მის საკვებ ღირსებას. კურდღლისფრჩხილა თაფლოვანია. მიქელაძე ი., ქსე, ტ. 6, გვ. 80, თბ., 1983
ერენლერი (ჩაიელის რაიონი)

ერენლერი (თურქ. Erenler) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 32 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 238 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Erenler Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Erenler Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ესენდაღი (ჩაიელის რაიონი)

ესენდაღი (თურქ. Esendağ) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 24 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 288 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Esendağ Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Esendağ Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
გემიჯილერი (ჩაიელის რაიონი)

გემიჯილერი (თურქ. Gemiciler) — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 25 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 92 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Gemiciler Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Çayeli Gemiciler Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ფერადობის თეორია

ფერადობის თეორია — თეორია, რომელიც ქიმიურ ნაერთთა ფერს აკავშირებს მათ აღნაგობასთან. ფერის შეგრძნება წარმოიქმნება მაშინ, როცა მხედველობის ნერვზე ეცემა ელექტრომაგინიტური გამოსხივება, რომლის ენერგიაა 6988250000000000000♠2.5×10−12-დან — 6988500000000000000♠5×10−12 ერგ-მდე (ტალღის სიგრძე — 400-დან 760 ნმ-მდე). ამ დროს აღნიშნული ინტერვალის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების (ე. წ. ხილული უბნის) ერთობლივი მოქმედება იწვევს თეთრი სინათლის აღქმას, ხოლო ამ უბნის რომელიმე ვიწრო ნაწილის ზემოქმედება — შეფერილისას. საგნის მიერ სინათლის შთანთქმისას ადამიანი აღიქვამს ამ საგანს, შეფერილს შთანთქმული ფერის დამატებითი ფერით. ნივთიერების მიერ სინათლის შთანთქმა აიწერება ბუგერ-ლამბერტ-ბერის კანონით. ნივთიერების შეფერილობას ახასიათებენ λმაქს ტალღის სიგრძით, რომლის დროს სინათლის შთანთქმა მაქსიმალურია. λმაქს წანაცვლებას (საგნის შეფერილობის ცვლილებას) ყვითლიდან მწვანისაკენ ნარინჯისფერის, წითლის, იისფერის, ლურჯის გავლით ფერის გაღრმავება, ანუ ბატოქრომული ეფექტი ეწოდება, ხოლო მწვანიდან ყვითლისაკენ — ფერის ამაღლება, ანუ ჰიფსოქრომული ეფექტი. კაშკაშა შეფერილობა (მაგალითად, ყავისფერი, ბორდოსფერი), განპირობებულია სინათლის შთანთქმით ვიწრო დიაპაზონში. არაკაშკაშა შეფერილობას იწვევს სინათლის შთანთქმა ფართო დიაპაზონში, ხოლო რუხსა და შავ შეფერილობას — შთანთქმა სპექტრის მთელ ხილულ არეში. არაგამჭვირვალე სხეული, რომელიც აირეკლავს ხილული სპექტრის ყველა სხივს, უფერულია. ფერადობის თეორია შეიქმნა სინთეზური ორგანული საღებრების ქიმიურ განვითარებასთან დაკავშირებით. ნივთიერების აგებულებისა და ფერის ურთიერთკავშირი პირველად გერმანელმა ქიმიკოსებმა კ. ლიბერმანმა და კ. გრებემ შეისწავლეს (1869). 1876 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ო. ვიტმა ჩამოაყალიბა ე. წ. ქრომოფორული თეორია, რომლის მიხედვით ორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია ატომთა გარკვეული ჯგუფებით (აუქსოქრომები და ქრომოფორები). საღებრების ფერზე დიდ გავლენას ახდენს აგრეთვე მოლეკულათა შეუღლების ჯაჭვში სივრცული დაბრკოლებანი, ჩამნაცვლებლების დონორული და აქცეპტორული ხასიათი. განსაკუთრებით დიდ გავლენას ახდენს λმაქს წანაცვლებაზე მოლეკულაში რგოლური სისტემის წარმოქმნა. არაორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია იონთა ელექტრონული ორბიტალების ძლიერი დეფორმაციით ან ვაკანტურ d და f ორბიტალებზე ელექტრონების გადატანით. თანამედროვე კვანტურ-მექანიკური მეთოდები საშუალებას იძლევა მოლეკულის აგებულებაზე დაყრდნობით გამოითვალოს შთანთქმის ზოლები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 260-261.
უჩთაფა (აღჯაბადის რაიონი)

უჩთაფას ყორღანები (აზერ. Üçtəpə) — სამი დიდი ყორღანი აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის სტეპის ზონაში, აღჯაბედის რაიონის სოფელ სალმანბეილის მახლობლად. ადრე ბრინჯაოს ხანის ძეგლი. მტკვარ-არაქსის კულტურას მიეკუთვნება. უჩთაფას ბორცვი რაფაელ პუმპელის ამერიკულმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა. გაზსადენის მშენებლობისას განადგურდა ჩრდილოეთის ბორცვი, რომელიც 4 მეტრი სიმაღლის იყო. ძეგლი 1958-1960 წლებში შეისწავლეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიის ინსტიტუტისა და აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის ერთობლივი ექსპედიციის ალექსანდრე იესენის ხელმძღვანელობით. სამარხში, რომელიც თარიღდება VIII საუკუნით, 13 მეტრის სიღრმეზე, 1960 წლის 19 ივლისს გათხრებისას ოქროს გულსაკიდი მონეტა აღმოაჩინეს, კერძოდ იუსტინიანე I-ის სოლიდუსი (527-565 წწ.). უჩთაფას ეგრეთ წოდებული „პატარა ბორცვზე“ სეზონური დასახლება იყო. დასახლება ძ.წ X-IX საუკუნეებით თარიღდება. დააარსეს მომთაბარე მწყემსებმა. მცირე ოთხკუთხა ადგილებს ზამთრის სეზონზე იყენებდნენ, გაზაფხულზე კი მოსახლეობა და პირუტყვი მთაში გადადიოდა. უჩთაფას დასახლება ამ პერიოდის ყარაბაღის პირველი და შესწავლილი ყოველდღიური ძეგლია. ↑ Katalog zolotykh i serebri︠a︡nykh predmetov iz arkheologicheskikh raskopok Azerbaĭdzhana ↑ Древний Кавказ. От доисторических поселений Анатолии до христианских царств раннего Средневековья ↑ Kavkaz i Vostochnai︠a︡ Evropa v drevnosti ↑ Древности страны Маргуш ↑ Иессен А. А. Раскопки большого кургана в урочище Уч-Тепе // Материалы и исследования по археологии СССР (МИА). — 1965. — № 125. — С. 153—193. ↑ Атрибуты раннехристианских погребений с территории Дагестана ↑ Джафаров, Гидаят Фаррух оглы. Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа // IRS Наследие. — 2008. — № 31. — С. 8—12. — ISSN 1992-4828. Архивировано 26 августа 2018 года.
ევსტათი (კათოლიკოსი)

ევსტათი — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით XI საუკუნის I ნახევარში. ზეობის წლები უცნობია, მოიხსენიება ნიკორწმინდის ხელნაწერის „მეფეთა და კათალიკოსთა სულთა მატიანეში“. მის სახელს მოსდევს კათოლიკოსების გიორგი III-ის, დიმიტრის და ბასილი III-ის სახელები. თაყაიშვილი ე., მეფეთა და კათალიკოსთა სულთა მატიანე ნიკორწმინდის ხელნაწერში „დაბრუნება", წგ.: ქართული ემიგრანტული ლიტერატურა, გ. შარაძის რედ., ტ. 1, თბ., 1991. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რედ. რ. მეტრეველი, თბ., 2000. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 562.
ევსტათი თესალონიკელი

ევსტათი თესალონიკელი (ბერძ. Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης, Eustathios ho Thessalonikeus; გ. 1195) — ბიზანტიელი თეოლოგი და კომენტატორი, თესალონიკეს მთავარეპისკოპოსი. ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად (1988 წელს), ხსენების დღეა 20 სექტემბერი. წარმოშობით იყო კონსტანტინოპოლიდან. თავდაპირველად იყო მირის ეპისკოპოსი ლიკიაში, 1175 წლიდან — თესალონიკეს მიტროპოლიტი. მას ეკუთვნის თეოლოგიური ტრაქტატები და წერილები. დიონისე პერიეგეტეს ეპიკური პოემის მისეული სქოლიოები შეიცავს სტეფანე ბიზანტიელისა და არიანეს ამჟამად დაკარგულ ფრაგმენტებს. მნიშვნელოვანია ევსტათი თესალონიკელის ჰომეროსის „ილიადისა“ და „ოდისეის“ კომენტარები. ევსტათი ერთ-ერთი მთავარი ნაშრომია „თესალონიკეს აღება“, 1185 წელს ნორმანების მიერ თესალონიკეს აღების და გაძარცვის ისტორია, რომლის თვითმხილველი თავადაც იყო. ევსტათი ქალაქის დამცველთა შორის აღნიშნავს იბერებისა და ალანების გულადობას. აქვე უთითებს, რომ ქალაქის დამცველთა სარდალს, დავით კომნენოსს, „თავზე ეხურა იბერიული ყაიდის უცხოური წითელი ქუდი“ , ხოლო შემდეგ ნაწყვეტში, უცხოურ ქუდს, რომელიც იმპერატორ ანდრონიკეს ეხურა, უკვე ლაზურს უწოდებს. გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 8, თბ., 1970. მიწიშვილი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 562.
ევსუქი

საკუთარი სახელი ევსუქი (ძვ. ბერძნ. Ἡσύχιος [Hēsúkhios]) შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ევსუქი ალექსანდრიელი — V-VI საუკუნეების ბერძენი ლექსიკოგრაფი ევსუქი იერუსალიმელი — V საუკუნის ბერძენი საეკლესიო მწერალი ევსუქი — ქართლის კათოლიკოსი IX-X საუკუნეების მიჯნაზე ევსუქი მილეტელი — VI საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი
ევფრატა

ევფრატა (ბერძ. Εὑφρατα̑ς) — საჭურისი ბიზანტიის საიმპერიო კარზე, იმპერატორ იუსტინიანე I-ის (ზეობდა 527–565 წლებში) თანამედროვე, ტომით აბაზგი. 530-იან წლებში ევფრატა იმპერატორმა იუსტინიანემ აბაზგიაში (აფხაზეთში) გაგზავნა აბაზგი ბავშვების დასაჭურისების და გაყიდვის ტრადიციის ასაკრძალად, რასაც აბაზგები სიხარულით შეხვედრიან. ხელი შეუწყო იუსტინიანეს მიერ აბაზგიაში გავრცელებული ქრისტიანობის განმტკიცებას. ევფრატას მისიის შესახებ მოთხრობილია პროკოპი კესარიელის თხზულებაში. მას ასევე იცნობს ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“. ↑ „პალატსა შინა იუსტინიანე მეფისასა იყო ვინ-მე საჭურისი აფხაზი ნათესავით, და ევფრატა სახელის-დებით, რომელი წარივლინა მეფისა მიერ ქადაგებად მათდა და აღთქმად, ვითარმედ ამიერითგან არ-ცა ერთი-ღა-ვინ ნათესავისა მათისაგანი განჴუებულ იქმნებოდის მამაკაცობისაგან რკინისა მიერ. რამეთუ მრავალნი იყვნეს მათგანნი მსახურ სამეუფოსა საწოლისა, რომელთა საჭურის იცის წოდება ჩუეულებამან“. პროკოპი კესარიელი, წგ.: გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965. ჯუანშერი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955. ლეთოდიანი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
აივალიქი (იქიზდერეს რაიონი)

აივალიქი (თურქ. Ayvalık) — სოფელი იქიზდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 58 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იქიზდერედან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 98 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Ayvalık Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize İkizdere Ayvalık Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ოთარ ეზიკაშვილი

ოთარ სიმონის ძე ეზიკაშვილი (დ. 18 დეკემბერი, 1915, ქუთაისი, — გ. 26 სექტემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი. ტექნიკის მეცნიერების დოქტორი (1954), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967). დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგომექანიკის ფაკულტეტი (1939). 1939-1946 წლებში მუშაობდა ჯერ ქუთაისის ლითოფონის ქარხნის მთავარი ინჟინერ-მექანიკოსის მოადგილედ, შემდეგ თბილისის ელექტრომექანიკური ქარხნის დირექტორად. 1946 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც 1954 წლიდან იყო მანქანათა ნაწილებისა და ამწევ-სატრანსპორტო მანქანების კათედრის გამგე, 1990 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე კათედრის პროფესორი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება მანქანათა გაანგარიშება-დაპროექტების მეთოდების სრულყოფას. მანქანათა ნაწილები (სახელმძღვანელო), ნაწ. 1–2, თბ., 1975–77. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 564.
ჩაღლაიანი (ქალქანდერეს რაიონი)

ჩაღლაიანი (თურქ. Çağlayan) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 475 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Çağlayan Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Kalkandere Çağlayan Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.