laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თბილისის პანსიონები

თბილისში XIX საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო დახურული სასწავლო-აღმზრდელობითი დაწესებულებების — პანსიონების — დაარსება. აქ სწავლობდნენ და ცხოვრობდნენ წარჩინებული წოდების ახალგაზრდები. დაწესებული იყო სწავლისა და კვების მაღალი ქირა. 1820 წელს სოლოლაკში, კერძო ბინაზე, გაიხსნა პ. ახვერდოვას პანსიონი, რომელშიც პირველად 25-30 ქალიშვილი იყო, მათ შორის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილები ნინო და ეკატერინე. პანსიონში ასწავლიდნენ ქართულ, რუსულ და ფრანგულ ენებს, არითმეტიკას, მუსიკას, ხატვას, ხელსაქმესა და ცეკვებს. 1830 წელს გაიხსნა კეთილშბილ ქალთ პანსიონი - სახელმწიფო დაწესებულება, რომლის გამგედ დაინიშნა კომერსანტ კასტელას ქვრივი მატილდა. ორი წლის შემდეგ მატილდა კასტელა შეცვალა ჯერ ე. ფელიქსმა, შემდეგ ნ. მორდვინოვამ, 1838 წელს კი -ა. პერეირამ. ეს სასწავლებელი 1840 წელს ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტად გადაკეთდა. 1843 წელს გაიხსნა რაევსკის ვაჟთა პანსიონი 40-60 მოწაფისათვის და მონასტირსკაიას ქალთა პანსიონი 25-30 ქალიშვილისათვის. 1844-45 წლებში დაარსდა ჰაკეს და იანიცკის ვაჟთა ორი პანსიონი. 1845 წელს თბილისის ოთხთავე პანსიონში სწავლობდა 163 მოწაფე.1848-52 წლებში ჰაკეს პანსიონში სწავლობდა ილია ჭავჭავაძე. 1846 წელს ეს პანსიონი გადავიდა გიმნაზიის სასწავლო გეგმაზე და საშინაო სასწავლებლად იქცა. სხვა პანსიონები მუშაობდნენ დაწყებითი სკოლების სასწავლო გეგმით. 50-იან წლებში სწრაფად იზრდებოდა კერძო სკოლებისა და პანსიონების ქსელი. აღსანიშნავია 1858 წელს დაარსებული ტერ-აკოფოვის ვაჟთა პანსიონი, რომელიც 1865 წელს კერძო გიმნაზიად გადაკეთდა. 1859 წელს გაიხსნა კანონიჩის ვაჟთა პანსიონი, რომელშიც 1863 წელს სწავლობდა ალექსანდრე ყაზბეგი. 1854 წელს დაარსდა ე. ფავრის ქალთა პანსიონი, რომელშიც 47 მოსწავლე იყო, 1875 წელს ის ქალთა კერძო გიმნაზიად გადაკეთდა. მოსწავლეთა სიმრავლით გამოირჩეოდა მონასტირცევის ვაჟთა გიმნაზია-პანსიონი, მელიქ- ბეგლაროვის რეალური სასწავლებელი-პანსიონი, სერპინიეს ქალთა გიმნაზია-პანსიონი, სინიაგინის, პ. მრევლიშვილის, ი. კოსტინიჩის, მ. ნასიძის, ი. როსტომაშვილის, ი. გამყრელიძის სკოლა-პანსიონები. თბილისში ყოველ წელს ბევრი სკოლა-პანსიონი იხსნებოდა, მაგრამ ბევრიც იხურებოდა. 1801-1917 წლებში სხვადასხვა პერიოდში ქალაქში 50-ზე მეტი სკოლა-პანსიონი იყო. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 729, ISBN 99928-20-32-2.
თბილისის წმინდა გიორგის კარის ეკლესია

წმინდა გიორგის კარის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებული ეკლესია თბილისში (კრწანისის რაიონი), დგას ერეკლე II-ს მოედნის ჩრდილო-დასავლეთით. ეკლესია ააშენა ქართლის ჯანიშინის ვახტანგ VI-ის ძმამ სიმონმა 1710 წელს (ვახუშტის 1735 წლის გეგმაზე — № 3, „კარის საყდარი“). პლატონ იოსელიანის გადმოცემით, თემურლენგს, 1398 წლის შემოსევის დროს, დაუნგრევია მთავარანგელოზის ეკლესია, რომელიც კარის ეკლესიის ადგილას მდგარა. ქართლის მეფე როსტომმა 1640 წელს ნანგრევებიდან ააგო სამი ეკლესია: იოანე ნათლისმცემლისა, როსტომის სასახლის წინ, ხარებისა — სასახლის მოედნის შუაგულში; და წმინდა გიორგისა, რომლის მშენებლობის დასრულება როსტომმა ვერ მოასწრო და სიმონ ბატონიშვილმა განახორციელა. პლატონ იოსელიანისგან განსხვავებით, უფრო სარწმუნო ჩანს დ. კარიჭაშვილის კატალოგი, რომელიც ეკლესიის აგების თარიღად ასახელებს 1712 წელს. XIX საუკუნეში ეკლესიის კედლის მხატვრობა შეუსრულებითა თბილისელ მხატვრებს — გეგელიძეებს. 1992 წელს ტაძარი რესტავრირდა და მასში ღვთისმსახურება აღდგა. ბერიძე თ., ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 966, ISBN 99928-20-32-2.
დავით ჭელიძე (სპორტსმენი)

დავით ჭელიძე (დ. 1972) — ქართველი სპორტსმენი, საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი 1991 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1994 წელს, 1992 წლამდე ასპარეზობდა ძიუდოში. არის რამდენიმე საერთაშორისო ჩემპიონატის გამარჯვებული და პრიზიორი. 1992 წლიდან გამოდის მკლავჭიდში. ის არის მკლავჭიდში მსოფლიოს და ევროპის პირველობების 6 გზის გამარჯვებული 1994-1999 წლებში. ენციკლოპედია თბილისი, თბ,. 2002 ,გვ. 977 დავით ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
თინათინ ჩიჩუა

თინათინ ჩიჩუა (დ. 1925, თბილისი — გ. 28 აპრილი, 2013) — ქართველი არქიტექტორი. მუშაობდა არქიტექტურის ისტორიის და თეორიის დარგში. არქიტექტურის დოქტორი (2001), პროფესორი (1996). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშვიდობო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით 1948 წელს. მუშაობას 1952 წლიდან და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა (1957 წლიდან) ამავე ფაკულტეტზე. მისი კვლევის ძირითადი თემა იყო ძველი თბილისის საქალაქთმშენებლო ტრადიციები და მათი თანამედროვე მნიშვნელობა, აგრეთვე არქიტექტორულ-ისტორიული და თანამედროვე ქართული არქიტექტურული პრობლემები. კვლევის შედეგად მან პირველმა აღმოაჩინა ვახუშტი ბატონიშვილისეული თბილისი ტერიტორიის განაშენიანების უძველესი გეგმის შეთავსებულობა თანამედროვე განაშენიანებასთან, რის შედეგადაც გამოვლინდა და დაფიქსირდა ძველი და ახალი თბილისის საქალაქთმშენებლო სტრუქტურის იდენტურობა, ეს საფუძვლად დაედო შემდგომ კვლევებს თბილისის ქალაქთმშენებლობის საკითხებზე. წაკითხული აქვს მოხსენებები ქალაქების დაგეგმარებისა და არქიტექტურისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციაზე თბილისში (1989 წელს) და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქებში. ავტორია წიგნისა „მცხეთის ჯვარი“ (თბ., 2000). ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 935–936, თბ., 2002. ↑ თინათინ ჩიჩუა. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 14 თებერვალი, 2019.
ოთარ ჩუბინიშვილი

ოთარ ნიკოლოზის ძე ჩუბინიშვილი (დ. 16 აპრილი, 1941, თბილისი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1980 წლიდან). 1965 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (პროფესორ კნუშევიცკის კლასი). იმავე წლიდან თბილისის ფილარმონიის სოლისტია. 1967 წლიდან თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგია. 1972 წლიდან უკრავს საქართველოს სახელმწიფო სიმებიან კვარტეტში. მის საშემსრულებლო ხელოვნებას კარგად იცნობენ რუსეთის, გერმანიის, ჩეხეთის, ავსტრიის, საფრანგეთის, ფინეთის, ნორვეგიის, დანიის, იტალიის, ნიდერლანდების, ბელგიის, ინგლისის, აშშ-ისა და სხვა ქვეყნების მუსიკოსები და კლასიკური მუსიკის მოყვარულები. 1990-1998 წლებში გერმანიაში მოღვაწეობდა. ოთარ ჩუბინიშვილი არის ზაქარია ფალიაშვილისა (1975) და შოთა რუსთაველის პრემიების ლაურეატი. 1973 წელს ქალაქ ბუდაპეშტში ვაინერის სახელობის კვარტეტების საერთაშორისო კონკურსზე ჩუბინიშვილს მიენიჭა ლაურეატის წოდება (II პრემია, კვარტეტის სხვა წევრებთან ერთად) და პრემია უნგრული მუსიკის საუკეთესო შესრულებისათვის. ოთარ ჩუბინიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია[მკვდარი ბმული] ↑ ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 938, თბ. 2002 ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 165.
ცენტრალური ტელეგრაფის შენობა

ცენტრალური ტელეგრაფის შენობა — ნაგებობა თბილისში, რომლის არქიტექტორებიარიან ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი და თ. მიქაშავიძე. არქიტექტორ ა. შჩუსევის მიერ აშენებული მარქსზიმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის ფილიალის მონუმენტური შენობის გვერდზე აღმართულმა ტელეგრაფის დიდმა ნაგებობამ, თითქოს მხარი აუბა თბილისის ცენტრის მასშტაბის გამსხვილების შჩუსევისეული ჩანაფიქრს, შენობის ღრმა პლასტიკამ, რომელიც შეჯერებულია ბოლნისის ტუფით მოპირკეთებულ ოქროსფერ სიბრტყეებთან, შექმნა შთამბეჭდავი იერსახე. მსხილმასშტანიბამა დანაწევრებამ და ზუსტმა პროპრორციებმა განსაზღვრა ამ ნაგებობის მნიშვნელოვანი როლი ქალაქის მთვარ ქუჩაზე და მთელ მოედანზე. 1983 წელს ავტორებს მიენიჭათ საქართველოს სახელმწიფო პრემია. ენციკლოპედია თბილისი, გვ. 946, თბ., 2002
ლეონიდ ძეკონსკი

ლეონიდ ძეკონსკი (დ. 27 იანვარი, 1907, ყარსი, თურქეთი, — გ. 14 მარტი, 1981, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი სტილით მოჭიდავე, შემდგომში მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1948), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1956), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე. საქართველოდან პირველმა მოიპოვა ჭიდაობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული 1935 წელს; თავისუფალ ჭიდაობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების მეორე (1948) და მესამე (1947) პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა გუნდის პირველ უცხოურ (თურქეთის) ტურნეში (1935); განსაკუთრებულ წარმატებებს მიაღწია როგორც მწვრთნელმა, აღზარდა მოჭიდავეთა მრავალი თაობა. მისი აღზრდილები არიან გივი კარტოზია და ომარ ეგაძე. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი 01 ﻿ 1935 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მჩატე წონა; მოსკოვი) 01 ﻿ 1936 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მსუბუქი წონა; მოსკოვი) საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი 02 ﻿ 1948 (თავისუფალი ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; მოსკოვი) საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი 03 ﻿ 1937 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მჩატე წონა; მოსკოვი) 03 ﻿ 1947 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; მოსკოვი) 03 ﻿ 1947 (თავისუფალი ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; ტალინი) ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 956, ISBN 99928-20-32-2. ბერიშვილი, ელგუჯა, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, თბ.: პალიტრა L, 2013. — გვ. 325. 371 გვ. ლეონიდ ძეკონსკი // „ლელო“, 19 მარტი, 1981, № 56 (6867), გვ. 4. ლეონიდ ძეკონსკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ლეონიდ ძეკონსკი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი ლეონიდ ძეკონსკი — ქართული სპორტი ↑ საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი — 2001. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q58357743"></a> ↑ ლეონიდ ძეკონსკი. sok.ge
ჯინ კელი

იუჯინ კურან კელი (ინგლ. Eugene Curran Kelly; უკეთ ცნობილი როგორც ჯინ კელი (Gene Kelly) დ. 23 აგვისტო, 1912 — გ. 2 თებერვალი, 1996) — ამერიკელი მოცეკვავე, მსახიობი, ქორეოგრაფი და რეჟისორი. კელი მე-20 საუკუნის ეკრანული ცეკვის მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო, ცნობილი მისი ენერგიული და ათლეტური ცეკვის სტილით, კარგი გარეგნობითა და სახასიათო როლებით. ამჟამად ყველაზე უკეთ ცნობილია შესრულებით სატელევიზიო დადგმაში „სიმღერა წვიმაში“, თუმცა ასევე აღსანიშნავია, რომ ის ჰოლივუდის მუსიკალურ ფილმებში დომინირებდა 1940-იანი წლებიდან 1950-იანების ბოლომდე. 1999 წელს ამერიკის კინემატოგრაფიის ინსტიტუტმა კელი ყველა დროის უდიდეს მამაკაც ვარსკვლავთა შორის დაასახელა. Wise, James. Stars in Blue: Movie Actors in America's Sea Services. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 1997. ISBN 1557509379 შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ჯინ კელი“ ვიკისაწყობში. ჯინ კელი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ჯინ კელი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ჯინ კელი TCM-ის კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში ჯინ კელი — Find a Grave-ზე ჯინ კელი — ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზაში (IBDb) (ინგლისური)
ლევ ძეკონსკი

ლევ ვიქტორის ძე ძეკონსკი (რუს. Лев Викторович Дзеконский; დ. 30 დეკემბერი, 1912, — გ. 12 დეკემბერი, 1993) — ქართველი და საბჭოთა კალათბურთელი და კალათბურთის მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1947), საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი (1953), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1957). დაიბადა ალექსანდროპოლში. დაამთავრა თბილისის ინდუსტრიული ინსტიტუტი და საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. თამაშობდა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის გუნდში (1933–1938), თბილისის „ლოკომოტივსა“ (1938–1941) და თბილისის არმიელთა გუნდებში — დკა, ტდო, ტოდო (1944–1947). საბჭოთა კავშირის ორგზის ჩემპიონი (1944, 1946), ორგზის მეორე (1940, 1945) და მესამე (1939) პრიზიორი. იყო თბილისის არმიელთა გუნდის მოთამაშე-მწვრთნელი (1942–49), პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქალთა გუნდისა (სპი) და საქართველოს ქალთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი (1950–1977). მისი ხელმძღვანელობით სპი-ს ქალთა გუნდი ორჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი (1966, 1967). იმსაჯა ევროპის ჩემპიონატის ფინალური ეტაპის შეხვედრები (1953). „ლოკომოტივი“ თბილისი საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1940 საბჭოთა კავშირის მესამე პრიზიორი: 1939 დკა თბილისი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1944 საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1944 ტოდო თბილისი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1946 ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 955, ISBN 99928-20-32-2. დიდების სათავეებთან // „ლელო“, 12 მაისი, 1968, № 92 (3576), გვ. 3. კალანდაძე, მ., საინტერესო ექსკურსი // გაზ. „ლელო“, 5 ოქტომბერი, 1980, № 193 (6754), გვ. 2. ლევ ძეკონსკი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი ლევ ძეკონსკი — ქართული სპორტი ↑ სიმონიშვილი, ვაჟა (23 სექტემბერი, 2021). „გზა ევრობასკეტისკენ. ოთარ ქორქიას ეპოქა — უნიკალური კადრები პირველი არხის არქივიდან“. 1tv.ge. საქართველოს პირველი არხი. ციტირების თარიღი: 29 იანვარი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
კონოპიშტეს სასახლე

კონოპიშტე—ისტორიული სასახლე ჩეხეთში, ქ. ბენეშოვთან ახლოს, ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, პრაღიდან 40კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ბენეშოვის ცენტრიდან დაახლ. 2კმ დასავლეთით. დღეისათვის მეტწილად ცნობილია, როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრის, ფრანც ფერდინანდის და მისი ჩეხი მეუღლის, ჟოფიე (სოფია) ხოტკოვას უკანასკნელი და ძირითადი ადგილსამყოფელი. მიმდებარე ტერიტორია ამჟამად დაცულია როგორც ჩეხეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. არის სახლემწიფოს საკუთრებაში (ეროვნული კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სააგენტოს ბალანსზე) და ღიაა საზოგადოებისათვის. სასახლე მე-13 საუკუნეში აშენდა როგორც ციხესიმაგრე და თავისი არსებობის მანძილზე მრავალი რეკონსტრუქცია განიცადა. მისი მფლობელები იყვნენ ბენეშოველების, შტერნბერგების და მოგვიანებით ჰაბსბურგების დინასტიები. მფლობელთან ერთად იცვლებოდა სასახლის არქიტექტურაც. სასახლის არქიტექტურა იყოფა შემდეგ პერიოდებად: გოთიკა—აშენდა მე-13 საუკუნის მეორე ნახევარში, როგორც ციხესიმაგრე. გვიანდელი გოთიკა/რენესანსი— მე-16 საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა მისი რეკონსტრუქცია და მნიშვნელოვანი გოთიკური ელემენტების შეტანა. ბაროკო და როკოკო—1605 წელს აშენდა რენესანსული სტილის სასახლე, ხოლო 1725 წელს მას დაემატა ბაროკოს სტილის კარიბჭე და ალაყაფის კარი. ნეოგოთიკა—1889-1994 წლებში ჩატარებული რეკონსტრუქციის შედეგად შეიცვალა ზოგიერთი კოშკის მოხაზულობა და მათ მიეცა პოლიგონარული სახე, ასევე ცვლილებები შევიდა ინტერიერში. კონოპიშტეს სასახლე კონოპიშტეს სასახლის შესასვლელი კარიბჭე კონოპიშტეს სასახლე კონოპიშტეს სასახლე სასახლის მთავარი შენობა სასახლის კოშკი კონოპიშტეს სასახლის პარკი
ყეენის მთა

ყეენის მთა — მთა საქართველოში, თბილისში, გლდანის რაიონში. მდებარეობს თბილისის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, სიმაღლე ზღვის დონიდან 629 მეტრი. აგებულია ოლიგოცენ-ქვედამიოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. აქვს საკმაოდ ციცაბო კალთები, წაკვეთილი კონუსის ფორმა და სიმეტრიულია. დამახასიათებელია ჯაგეკლიან-სტეპური ლანდშაფტი. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 910, ISBN 99928-20-32-2.
პავლე შტერნი

პავლე შტერნი — არქიტექტორი, რომლის პროექტებითაც XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში თბილისში უამრავი კერძო სახლი და რამდენიმე საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობა აშენდა. თბილისში ჩამოვიდა 1870-იანი წლების მიწურულს. იყო თბილისის ოპერის შენობის ავტორის, არქიტექტორ ვ. შრეტერის თანაშემწე და 1882 წლამდე მშენებლობასაც ხელმძღვანებლობდა, შემდეგ ხელი მიჰყო დამოუკიდებელ დაპროექტებასა და მშენებლობას. შტერნი ეპოქის დამახასიათებელი ფიგურაა. მის ნამუშევრებში ეკლექტიზმი ჩანს. „აგურის გოტიკის“ ყაიდაზეა აშენებული საცხოვრებელი სახლი დავით აღმაშენებლის გამზირისა და ბაქოს ქუჩის კუთხეში (1893 წ.). მის შემოქმედებაში ძირითადი ადგილი რენესანსულ-ბაროკოულ სტილიზაციას უჭირავს. შტერნის დანერგილია ნაძერწი სამკაულებით, მრავალი არქიტექტურული დეტალითა და პროფილით გადატვირთული ფასადები, რომლებიც დიდად მომრავლდა თბილისში 1880-იან და განსაკუთრებით 1890-იან წლებში. სხვა ნამუშევრები: საცხოვრებელი სახლები დავით აღმაშენებლის გამზირზე, გრიბოედოვისა და ალექსანდრე ჭავძავაძის ქუჩების კუთხეში (1897 წ.). ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 928, თბ., 2002
ქარვასლის თეატრი

ქარვასლის თეატრი — პირველი მნიშვნელოვანი თეატრალური ნაგებობა XIX საუკუნის თბილისში. აშენდა ადგილობრივი კაპიტალისტის გაბრიელ თამამშევის ხარჯით, რომელსაც მაშინდელმა მეფისნაცვალმა მიხეილ ვორონცოვმა გამოუყო პასკევიჩერივანსკის მოედანზე (ახლანდელი თავისუფლების მოედანი) 855 კვადრატული საჟენი მიწა ქარვალსლისა და თეატრისათვის. მშენებლობის დამთავრების შემდეგ ქარვასლა (თავისი 266 სხვადასხვა სიდიდის სავაჭროთი) ხელშეკრულებისამებრ თამამშევის მფლობელობაში გადავიდა, თეატრის შენობა კი თბილისს გადაეცა. მშენებლობის პროექტი შეადგინა არქიტექტორ ჯ. სკუდიერიმ, სამხატვრო სამუშაოები შეასრულა გ. გაგარინმა. თეატრი 700 მაყურებელს იტევდა. დეკორატიული მასალა (ფერადი ხავერდი, ოქრო-ვერცხლის სამკაული, ძვირფასი აბრეშუმი) პარიზიდან გამოიწერეს, პარიზიდანვე მოიწვიეს ცნობილი დეკორატორი დერბეზი. 1851 წლის 12 აპრილს თეატრი გაიხსნა გრანდიოზული ბალ-მასკარადით. თანამედროვეთა აზრით, თბილისის ქარვასლის თეატრი ერთ-ერთი უმშვენიერესი იყო მსოფლიოს სახელგანთქმულ თეატრებს შორის. თეატრის ხელმძღვანელობისათვის შეიქმნა დირექცია, ხოლო დირექტორად დაინიშნა იმხანად მოსკოვიდან თბილისში მოვლინებული ცნობილი ლიტერატორი გრაფი ვ. ა. სოლოგუბი. 1851 წლის 8 ნოემბრიდან თეატრში დიდი ზეიმით წარმოადგინეს ქართული და რუსული სპექტაკლები (ქართულად დაიდგა გ. ერისთავის „თილისმის ხანი“). ქართული და რუსული დრამატული თეატრის დასების გარდა, თეატრის შენობაში განთავსდანიტალიური ოპერა, რომელმაც 1851 წლის 9 ნოემბერს გ. დონიცეტის ოპერით „ლუჩია და ლამერმური“ გახსნა თავისი პირველი სეზონი თბილისში, რითაც საფუძველი ჩაეყარა საოპერო ხელოვნებას საქართველოში. 1874 წლის 11 ოქტომბერს ოპერა „ნორმას“ წარმოდგენისას, ქარვასლაში ხანძარი გაჩნდა, რამაც იმსხვერპლა ეს ნაგებობა. შ. კაშმაძის ცნობით, გადარჩა მხოლოდ გ. გაგარინისეული ფარდა, რომელმაც თავისი ფუნქცია განაგრძო „საზაფხულო თეატრში“. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 882
კოჯორ-ტაბახმელის ბრძოლები

კოჯორ-ტაბახმელის ბრძოლები — 1921 წლის ბრძოლები რუსეთ-საქართველოს ომში (19-24 თებერვალი) ქართული სამხედრო სკოლის იუნიკრებსა და რუსეთის მე-11 არმიის ნაწილებს შორის, თბილისის ფრონტის კოჯორ-ტაბახმელის მონაკვეთზე. თბილისის დაცვის ნაწილი ომის პირველ ეტაპზე (11-16 თებერვალი, 1921) მოულოდნელი თავდასხმით ბოლშევიკური რუსები ჯარებმა თავიდან დიდი უპირატესობა მოიპოვეს. 18 თებერვალს თბილისთან ბრძოლები სოღანლუღის ფრონტის მონაკვეთზე (უფროსი გენერალი გ. მაზნიაშვილი) ქართველებმა პირველ სერიოზულ წარმატებას მიაღწიეს. მარცხის მიუხედავად რუსებმა დაუყოვნებლივ შეცვალეს შეტევის მიმართულება და საარტილერიო მომზადების შემდეგ ტაბახმელაზე (სექტორის უფროსი გენერალი ანდრონიკაშვილი) მიიტანეს იერიში. ბოლშევიკებმა სამხედრო სკოლის (160 იუნკერი და 350 ნაცვალი, 4 ზარბაზანი და 6 ტყვიამფქვრევი; უფროსი პოლკოვნიკი ა. ჩხეიძე) წინააღმდეგობა ვერ გატეხეს, მაგრამ რადგან რიცხობრივ უპირატესობას ფლობდნენ, ფრონტის ხაზი გააგრძელეს და იუნიკერთა პოზიციებს ფლანგებიდან მოუარეს ბოლშევიკები თითქმის დაუცველ კოჯორში შეიჭრენ და ზურგიდან დაემუქრენ იუნიკერთა პოზიციებს. კრიტიკულ მომენტში პოლკოვნიკი ა. ჩხეიძის ინიციატივით იუნიკერებმა ძალები გადააჯგუფეს. მაიორ ბახუტაშვილის ბატარეამ პირდაპირი დამიზნებით ცეცხლი გაუხსნა ბოლშევიკთა მებრძოლებს. იუნიკერების ერთმა გუნდმა კაპიტან თოიძის მეთაურობით (სულ 23 კაცი ) კონტრშეტევით შეაჩერა მოწინააღმდეგე (დაიღუპა კაპიტანი თოიძე, დაიღუპა და დაიჭრა 8 იუნკერი). ამან მთავარსარდალს საპასუხო ზომების მიღების დრო მისცა. 20 თებერვალი არმიისა და გვარდიის ნაწილებში საერთო შეტევით ქართველებმა კოჯორი დაიბრუნეს და ფრონტის ხაზის მთლიანობა აგადგინეს. რუსებმა დაკარგეს 4 ქვემეხი 15-მდე ტყვიამფქვრევი, ჯავშანმობილი და ასამდე ტყვე. 20-23 თებერვლის განმავლობაში სამხედრო სკოლის მებრძოლები ურყევად იდგნენ თავის პოზიციებზე, განსაკუთრებით მძიმე მომეტებში რეზერვში მყოფი იუნიკერების კონტრიერიში მუდამ საკმარისი იყო მდგომარეობის აღსადგენად. 24 თებერვალი დამხმარე ნაწილებით გაძლიერებული XI არმიის ფრონტის ყველა უბანზე გადამწყვეტ შეტევაზე გადავდიდ. ბაქოდან გადმოსროლილი წითელი კურსანტების აღმოსავლეთის ბრიგადა უკვე შეთხელებულ იუნიკერებს (მათ რიგში მხოლოდ 85-90 ბრძოლისუნარიანი კაცი იყო დარჩენილი) ტაბახმელაში დაუპირისპირდა. ბოლშევიკებმა ფრონტის ხაზი გარღვიეს და ლეიტენანტ გ. ალექსი-მესხილშვილის ბატარეას შეუტიეს. გ. ალექს-მესხიშვილის ბატარეის ჯარისკაცები უთანასწორო ხელჩართული ბრძოლაში ჩაებნენ. რუსების შეტევა შეჩერდა. იუნიკერებმა ზურგიდან დაარტყეს მტერს და უკუაქციეს. მტრის ტყვიამფრქვევის ხელში ჩაგდებისას გმირულად დაეცა იუნკერი შალვა ერისთავი. დღის ბოლომდე სამხედრო სკოლამ რუსების ყველა იერიში მოიგერია და მხოლოდ უკან დახევის საერთო ბრძანების შემდეგ დატოვა პოზიციები. კოჯორ-ტაბახმელას ბრძოლებში სამხედრო სკოლამ 2 ოფიცერი და 10 იუნკერი დაკარგა. დაჭრილი აღმოჩნდა 7 ოფიცერი და 43 იუნკერი. ნაცვალთა ათასეულის დაჭრილ დახოცილთა რაოდენობამ დაახლოებით 40 პროცენტს მიაღწია. იუნკრების სისხლიანი დილა დაარქივებული 2021-04-14 საიტზე Wayback Machine. შეტევა თბილისზე - როგორ ითხოვდა საქართველო დახმარებას
ყაფანდარი

ყაფანდარი — მესასწორე, მწონავი შუა საუკუნეების თბილისში. ყაფანი (სპარსულად ყაფან-სასწორი) იდგა ბაზრის წინ და ყაფანდარი წონიდა ყოველგვარ საქონელს, რაშიც საქონლის პატრონი ქირას უხდიდა (მაგალითად 1 საპალნე ფქვილის, ქერის, ბრინჯის და სხვა აწონაში 1 ბისტი, ანუ 2 თეთრი უნდა გადაეხადათ). ყაფანდარი ქირას იღებდა ბაზარში შესული ისეთ საქონელზეც, რომლის აწონა არ ხდებოდა. მაგალითად ბაზარში გასაყიდათ მოყვანილ ცხენსა და ჯორზე ყაფანდარი ერთ აბაზს იღებდა, აქლემზე — 14 შაურს, ძროხაზე — ერთ შაურს. ყაფანდარის შემოსავლის ნაწილი ქალაქის მოხელეთათვის იყო განკუთვნილი. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 910
რიჩარდ I

რიჩარდ I ლომგული (ინგლ. Richard I Lionheart, ფრანგ. Richard Ie Cœur de Lion; დ. 8 სექტემბერი, 1157, ოქსფორდი — გ. 6 აპრილი, 1199, შინონი, საფრანგეთი) — ინგლისის მეფე 1189–1199 წლებში. მიეკუთვნებოდა პლანტაგენეტების დინასტიას. იგი ჰენრი II-ისა და ელეონორა აკვიტანიელის მესამე ვაჟი იყო და უკვე 1172 წელს პუატიეში აკვიტანიის ჰერცოგად ეკურთხა. გამუდმებით აწარმოებდა ინგლისისათვის უსარგებლო ომებს, რომელზეც დიდი რაოდენობით თანხა იხარჯებოდა. მონაწილეობდა III ჯვაროსნულ ლაშქრობაში (1189–1192), დაიპყრო კ. კვიპროსი და ციხესიმაგრე აკრა (პალესტინა). უკან დაბრუნებისას ტყვედ ჩაუვარდა ავსტრიის ჰერცოგ ლეოპოლდ V-ს, რომელმაც იგი იმპერატორ ჰაინრიხ VI-ს გადასცა. მხოლოდ 1194 წელს გაათავისუფლეს ტყვეობიდან დიდი გამოსასყიდის ფასად. 1194 წლიდან ეომებოდა საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტს საფრანგეთში პლანტაგენეტების მიწების შესანარჩუნებლად. ამ ომში დაიღუპა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 399.
გრიგოლ ცაავა

გრიგოლ ცაავა (დ. 5 იანვარი, 1962) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თამაშობდა როგორც თავდამსხმელის, ასევე, ნახევარმცველის პოზიციაზე. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1982). 1982 წელს დასახელებული იყო საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში. 2008 წლის 10 მაისს აირჩიეს თბილისის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტად. ფეხბურთის თამაში დაიწყო 1974 წელს სოხუმის „ნორჩ დინამოელში“ მწვრთნელ გ. იოლჩიდისთან. 1978 წელს ლენინგრადის ჭაბუკ ფეხბურთელთა ტურნირზე საქართველოს ჭაბუკთა ნაკრებმა პირველი ადგილი დაიკავა. ტურნირის საუკეთესო თავდამსხმელის პრიზი გადაეცა გრიგოლ ცაავას. თამაშობდა საქართველოსა და სსრ კავშირის ჭაბუკთა და ახალგაზრდულ ნაკრებ გუნდებში. 1979 წლიდან თბილისი „დინამოშია“. ძირითად შემადგენლობაში დებიუტი ჰქონდა იმავე წლის 25 ნოემბერს. დუბლიორთა 1981 წლის საკავშირო გათამაშების საუკეთესო სნაიპერი — 24 გოლი. დაამთავრა თბილისის სახ. უნივერსიტეტი. ევროპის ქვეყნების საკლუბო გუნდების ოფიციალური ტურნირების ფარგლებში გრიგოლ ცაავას მონაწილეობით გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები. იბერია თბილისი უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი: 1990 ცხუმი სოხუმი საქართველოს თასი ფინალისტი: 1991–92 აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ., ფეხბურთი – 82 : ცნობარი, თბ.: საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა, 1982. — გვ. 23. 159 გვ. Алимов, И., Советские клубы в розыгрышах европейских кубковых турнирах 1965–1990 гг., Д., 1991. — გვ. 40–46. 88 გვ. აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. (1983). ფეხბურთი – 83 : ცნობარი. თბ.: საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა.  აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ. (1984). ფეხბურთი – 84 : ცნობარი. თბ.: საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა.  აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. (1985). ფეხბურთი – 85 : ცნობარი. თბ.: საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა.  აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. (1986). ფეხბურთი – 86 : ცნობარი. თბ.: საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა.  პირველ ადგილზე // „ლელო“, 15 იანვარი, 1978, № 11 (6076), გვ. 1. თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი ↑ საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია ↑ Список 33 лучших футболистов сезона в СССР ↑ გრიგოლ ცაავა თბილისის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-09. ციტირების თარიღი: 2020-10-09. ↑ Федерацию футбола Тбилиси возглавил Григол Цаава. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-09. ციტირების თარიღი: 2020-10-09. ↑ გრიგოლ ცაავას მოგონებები — „დინამოზე“, „ცხუმზე“, „ბერნაბეუს თასზე“, „ბაიერნის“ მოედნიდან გასვლაზე. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-09. ციტირების თარიღი: 2020-10-09. ↑ პირველ ადგილზე // „ლელო“, 15 იანვარი, 1978, № 11 (6076), გვ. 1. ↑ აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ., 1982, გვ. 23 ↑ Динамо (Тбилиси) 0–1 Стандард (Льеж) / fc-dynamo.ru ↑ Georgia — Championship Winning Teams. ↑ Georgia — Cup Final Details.