laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პასიეთის გორასამარხი

პასიეთის გორასამარხი — ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა ხანა ან II ნახევარი) გორასამარხი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორეთის ერთ-ერთ უბანში - პასიეთში. არქეოლოგიურად შესწავლილია 1955 წელს (ხელმძღვანელი ო. ჯაფარიძე). პასიეთის გორასამარხის სიმაღლე 3 მ, დიამეტრი 30 მ აღწევდა. ქვატეხილის ნაყარი ქმნიდა სამაროვანს. მასში სხვადასხვა დონეზე მოწყობილი იყო მჭიდროდ განლაგებული ინდივიდუალური სამარხები, რომლებიც დაზიანებული იყო, ქვაყრილის ცენტრალურ ნაწილში კი — სრულიად დაშლილი. მიცვალებულის დამხრობის (ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ) დადგენა შესაძლებელი გახდა მეტ-ნაკლებად შემონახული 3 სამარხის მიხედვით. ძვლები ცუდად იყო დაცული. სამარხებში აღმოჩნდა სპილენძის ყუამილიანი ცულები, ყუნწიანი ბრტყელი სატევრები, სხვადასხვა ტიპის საკინძები, მრავალნაირი საკიდი, მძივები, რგოლები, ხვიები, ნიჟარები და ეშვები. ნაპოვნია შავზედაპირიანი და ვარდისფერსარჩულიანი თიხის ქილები, დერგები, ბადიები, კოჭბები და სხვა ნივთები. ზოგი მათგანი შემკულია ღარებიანი და გრავირებული სახეებით. პასიეთის გორასამარხი შედის ამავე ტიპის საჩხერული ძეგლების ჯგუფში (ნაჩერქეზევი, ცარცის გორა და სხვა). ეს ძეგლები მტკვარ-არაქსის კულტურის ბოლო საფეხურს ეკუთვნის და მთელ ამიერკავკასიაში სპილენძ-ბრინჯაოს მეტალურგიის უძველე4ს მძლავრ კერას წარმოადგენდა. გოგაძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 703-704. ჯაფარიძე ო., ქართველი ტომების ისტორიისათვის ლითონის წარმოების ადრეულ საფეხურზე, თბ., 1961; „საქართველოს არქეოლოგია“, თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 98-99.
პასიფლორა

პასიფლორა, ვნების ყვავილი (Passiflora) — მცენარეთა გვარი პასიფლორასებრთა ოჯახისა. მცოცავი ბუჩქები და ბალახებია. პასიფლორას 400-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ამერიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ზოგიერთი სახეობის (Passiflora edulis) ნაყოფი იჭმება. სამხრეთამერიკული ცისფერი პასიფლორა (Passiflora coerulea) გამოიყენება დეკორატიულ მცენარედ. კულტივირებულია ყირიმსა და კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 704.
ანდრია პასტუხოვი

ანდრია ვასილის ძე პასტუხოვი (დ. 30 აგვისტო [ძვ. სტ. 18 აგვისტო ], 1860, დერკულის ცხენთსაშენის დაბა ხარკოვის გუბერნია — გ. 5 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 23 სექტემბერი], 1899, პიატიგორსკი), რუსი ტოპოგრაფი და მთამსვლელი. 1882 წლიდან მუშაობდა კავკასიის სამხედრო ოლქის ტოპოგრაფიულ განყოფილებაში. ძირითადად მონაწილეობდა ცენტრალური კავკასიონის მაღალმთიანის ტოპოგრაფიულ აგეგმვაში. ავიდა მყინვარმწვერზე, უშბაზე, დიდ და მცირე არარატზე, ალაგიოზზე (არაგაწი). 1890 წელს რუს მთამსვლელთა შორის პირველი ავიდა იალბუზის დასავლეთ მწვერვალზე, 1896 — აღმოსავლეთ მწვერვალზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 706.
პეტრე II

პეტრე II (დ. 12 ოქტომბერი, 1715, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 18 იანვარი, 1730, მოსკოვი) — რუსეთის იმპერატორი 1727–1730 წლებში. მეფისწულის ალექსი პეტრეს ძის ვაჟი, პეტრე I-ის შვილიშვილი. ალექსანდრე მენშიკოვის გადასახლების შემდეგ ძველი არისტოკრატიის გავლენით თავი გამოაცხადა პეტრე I-ის გარდაქმნების მოწინააღმდეგედ, მისი გარდაცვალების შემდეგ შეწყდა რომანოვების დინასტიის მამაკაცთა ხაზი. პეტრე II-ის წინაპრები Арсеньев К. И. Царствование Петра II Брикнер А.Г. Русский двор в 1728-1733 годах. По донесениям английских резидентов // Исторический вестник, 1890. – Т. 46. - № 10. – С. 36-63. დაარქივებული 2013-12-27 საიტზე Wayback Machine. Брикнер А.Г. Русский двор в 1826-1832 годах // Исторический вестник, 1891. – Т. 46. - № 12. – С. 783-795. დაარქივებული 2013-12-27 საიტზე Wayback Machine. Брикнер А.Г. Русский двор при Петре II. 1727-1730. По документам венского архива // Вестник Европы, 1896. – Кн. 1. – № 1 – С. 99-125. დაარქივებული 2013-12-27 საიტზე Wayback Machine.
პეტრე III

პეტრე III (დ. 21 თებერვალი, 1728, კილი, გერმანია — გ. 17 ივლისი, 1762, როპშა, სანქტ-პეტერბურგის მახლობლად) — რუსეთის იმპერატორი 1761–1762 წწ. პეტრე I-ის ქალიშვილის ანა პეტრეს ასულისა და ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგის ვაჟი. 1742 წელს იმპერატორმა ელისაბედ პეტრეს ასულმა იგი ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა. 1745 წელს პეტრე III შეუღლდა პრინცესა სოფია ფრედერიკა ავგუსტა ფონ ანჰალტ-ცერბსტთან (მომავალი იმპერატრიცა ეკატერინე II). პეტრე III იყო პრუსიის მეფის ფრიდრიხ II-ის თაყვანისმცემელი. რუსეთის ეროვნული ინტერესების უგულებელყოფის გამო პეტრე III ტახტიდან ჩამოაგდეს და როპშაში ჩასვეს, სადაც ეკატერინეს ბრძანებით მოკლეს. Ассебург А.Ф. фон дер. Записка о воцарении Екатерины Второй / Пер. и предисл. Л.Н. Майкова // Русский архив, 1879. - Кн. 1. - Вып. 3. - С. 362-369. დაარქივებული 2013-11-03 საიტზე Wayback Machine.
ივანოვოს ოლქი

ივანოვოს ოლქი — ოლქი რუსეთში. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში. ფართობი - 23 900 კმ²; ადმინისტრაციული ცენტრი — ივანოვო, მდებარეობს მოსკოვიდან 318 კილომეტრზე. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. მისი უდიდესი ნაწილი მოქცეულია ვოლგისა და კლიაზმის შუამდინარეთში. იგი ერთ-ერთი ყველაზე პატარა ოლქია რუსეთის ტერიტორიაზე (ფართობით აღემატება მხოლოდ კალინინგრადის ოლქს). ესაზღვრება ვლადიმირის, ნიჟნი-ნოვგოროდის, კოსტრომისა და იაროსლავლის ოლქები. ოლქში მცხოვრებთა რაოდენობა 2002 წლის მონაცემთა მიხედვით: რუსები — 1 075 800 უკრაინელები — 10 600 თათრები — 8200 სომხები — 4000 ივანოვოს ოლქის მთავრობის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.
კალუგის ოლქი

კალუგის ოლქი - ოლქი რუსეთში. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში. დაარსდა 1944 წელს. ფართობი - 29 800 კმ²; ადმინისტრაციული ცენტრი - კალუგა. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. ესაზღვრება მოსკოვის, ბრიანსკის, სმოლენსკის, ტულისა და ორიოლის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 973 589 კაცი. უკრაინელები – 23 162 კაცი. სომხები – 7095 კაცი. თათრები - 4299 კაცი. ქართველები - 1071 კაცი. კალუგის ოლქის ადმინისტრაციის სერვერი
კოსტრომის ოლქი

კოსტრომის ოლქი - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. ფართობი - 60 200 კმ²; ადმინისტრაციული ცენტრი - კოსტრომა. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. ესაზღვრება ვოლოგდის, ივანოვოს, ნიჟნი-ნოვგოროდის, იაროსლავლისა და კიროვის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 704 000 კაცი. უკრაინელები – 8000 კაცი. თათრები - 2700 კაცი. ბელარუსები - 2400 კაცი. კოსტრომის ოლქის ადმინისტრაციის საიტი დაარქივებული 2001-02-01 საიტზე Wayback Machine.
მაღრიბი

მაღრიბი (არაბ. المغرب‎ ‏ალ-მაღრიბ „დასავლეთი“, რომელიც წარმოებულია ზმნისაგან ‏ﻏﺮﺏ‎ ღარაბა „წასვლა, (მზის) ჩასვლა“) — ტერიტორია ჩრდილო აფრიკაში, ასე მოიხსენიებენ ძირითადად სამ ჩრდილო-აფრიკულ ქვეყანას ტუნისს, ალჟირსა და მაროკოს, ნაწილობრივ ასევე ლიბიას, დასავლეთი საჰარას და მავრიტანიას, რომელთაც თავიანთი ისტორიის შედეგად მრავალი საერთო რამ აქვთ. არაბულ ენაში მაღრიბით ძირითადად გულისხმობენ მაროკოს, რომელიც უკიდურესად დასავლეთით მდებარე არაბული ქვეყანაა და მისი სახელწოდებაც საკუთრივ ალ-მაღრიბად ჟღერს. ძველი არაბული გამოთქმის თანახმად, მაღრიბი წმინდა ფრინველია, რომლის სხეული ალჟირია, მარჯვენა ფრთა ტუნისი, მარცხენა კი მაროკო. მაღრიბის საპირისპირო ცნებაა მაშრიყი (არაბ. ‏المشرق‎‎‎‎ ალ-მაშრიყ „აღმოსავლეთი“), ნაწარმოები არაბული ზმნისაგან „შარაყა“ (ﺜﺮﻕ‎) „(მზის) ამოსვლა, ნათება“. მაღრიბის კულტურა ძირითადად წმინდა აფრიკული კულტურა იყო. მიწათმოქმედების გავრცელების შემდეგ აღმოსავლური გავლენა გავრცელდა ეგვიპტეზე და კარდიალური კულტურის გავრცელების კვალდაკვალ მაღრიბში. ეს უკანასკნელი თავდაპირველად ფინიკიის გავლენის ქვეშ იყო. კართაგენი, ყველაზე დიდი და ძლიერი „პუნიკური“ ქალაქი ტუნისში მდებარეობდა, პუნიკური ომების შემდეგ მთელი რეგიონი რომს დაემორჩილა. უმეტესწილად ბერბერებით დასახლებული რეგიონი თითქმის მთლიანად გაქრისტიანებული იყო, როცა იგი VII საუკუნეში ისლამის გავრცელების შემდეგ არაბული გავლენის ქვეშ მოექცა. თუმცა დღემდე სხვადასხვა დიდი უმცირესობა ადგილობრივ ბერბერულ ენაზე ლაპარაკობს. საბოლოო მრავალსაუკუნოვანი ოსმალური გავლენა XIX და XX საუკუნეებში ევროპული კოლონიზაციის შედეგად შემცირდა. მაღრიბში შემავალი ქვეყნების ტერიტორიული საზღვრები ნაწილობრივ ოსმალური, ნაწილობრივ კი ევროპული გადაწყვეტილებების შედეგია. 1989 წელს ალჟირმა, მავრიტანიამ, მაროკომ (მაროკოს თვალსაზრისით დასავლეთ საჰარაც), ლიბიამ და ტუნისმა დააარსეს საერთაშორისო ორგანიზაცია არაბული მაღრიბის კავშირი. არაბული ენის მაღრიბული დიალექტები ქმნიან დიდ დიალექტურ ჯგუფს, რომელიც ამ ენაზე მოსაუბრეთათვის გასაგებია. მათზე ძლიერი გავლენა მოახდინეს ბერბერულმა ენებმა, რომლებმაც ამის მიუხედავად შევიწროება განიცადეს. მალტური ენა თავდაპირველად მაღრიბული დიალექტი იყო, რომელიც თანამედროვე სტანდარტულ ენად ჩამოყალიბდა. მნიშვნელოვანია ფრანგული ენის როლი მაღრიბის ქვეყნებში. ალჟირი ლიბია მაროკო მავრიტანია ტუნისი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მაღრიბი მაღრიბი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა მაღრიბის კავშირის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-04-20 საიტზე Wayback Machine. Politics, economics, and human affairs analysis in the Maghhreb News and Views of the Maghreb
კურსკის ოლქი

კურსკის ოლქი - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. დაარსდა - 1934 წლის 13 ივნისს; ფართობი - 29 800 კმ²; ადმინისტრაციული ცენტრი - კურსკი. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ, ძირითადად შუა რუსეთის მაღლობის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება ბრიანსკის, ორიოლის, ლიპეცკისა და ვორონეჟის ოლქები და უკრაინა. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 184 000 კაცი. უკრაინელები – 20 900 კაცი. სომხები - 5900 კაცი. ბელარუსები - 2900 კაცი. ბოშები - 2300 კაცი. აზერბაიჯანელები - 1900 კაცი. თათრები - 1600 კაცი. მოლდოველები - 1300 კაცი. თურქები - 1200 კაცი. ქართველები - 1000 კაცი. კურსკის ოლქის ადმინისტრაციის საიტი დაარქივებული 2007-12-28 საიტზე Wayback Machine.
ლიპეცკის ოლქი

ლიპეცკის ოლქი — ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგში. ფართობი - 24 100 კმ², ადმინისტრაციული ცენტრი - ლიპეცკი. ოლქი შეიქმნა 1954 წელს. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში მოსკოვიდან სამხრეთით 400 კილომეტრზე, შუა რუსეთის მაღლობსა და ოკა-დონის დაბლობზე, ტყესტეპის ზონაში. სანაოსნო მდინარეებია დონი და ვორონეჟი. ესაზღვრება კურსკის, ორიოლის, რიაზანის, ტამბოვის, ტულისა და ვორონეჟის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 162 900 კაცი. უკრაინელები – 13 400 კაცი. სომხები - 5400 კაცი. აზერბაიჯანელები - 3400 კაცი. ბოშები - 3100 კაცი. ბელარუსები - 2700 კაცი. თათრები - 1800 კაცი. მოლდოველები - 1300 კაცი. გერმანელები - 1100 კაცი. ქართველები - 1000 კაცი. ლიპეცკის ოლქის ადმინისტრაციია დაარქივებული 2008-07-01 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 248.
მოსკოვის ოლქი

მოსკოვის ოლქი - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ფედერაციის ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგში. დაარსდა 1929 წლის 14 იანვარს. სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები მდებარეობს მოსკოვსა და კრასნოგორსკში. ოლქმა სახელწოდება მიიღო ქალაქ მოსკოვისაგან, რომელიც წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის ცალკე სუბექტს და არ შედის ოლქის შემადგენლობაში. ესაზღვრება ჩრდილო-დასავლეთით და ჩრდილოეთით ტვერის, ჩრდილოეთით იაროსლავლის, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით ვლადიმირის, სამხრეთით კალუგის, სამხრეთ-დასავლეთით სმოლენსკის, რიაზანისა და ტულის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 6 022 763 კაცი. უკრაინელები – 147 808 კაცი. თათრები - 52 851 კაცი. ბელარუსები - 42 212 კაცი. სომხები - 39 660 კაცი. მორდველები - 21 856 კაცი. აზერბაიჯანელები - 14 651 კაცი. ჩუვაშები - 12 530 კაცი. მოლდოველები - 10 418 კაცი. ებრაელები - 9899 კაცი. ქართველები - 9888 კაცი. მოსკოვის ოლქის მთავრობა
ორიოლის ოლქი

ორიოლის ოლქი - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ორიოლი. ოლქი მდებარეობს შუა რუსეთის მაღლობის ცენტრალურ ნაწილში. სტეპისა და ტყესტეპის საზღვარზე. ორიოლის ოლქს ესაზღვრება ლიპეცკის, კალუგის, კურსკის, ბრიანსკისა და ტულის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 820 000 კაცი. უკრაინელები – 11 200 კაცი. სომხები - 3500 კაცი. ბელარუსები - 2400 კაცი. აზერბაიჯანელები - 2100 კაცი. ჩეჩნები - 1600 კაცი. თათრები - 1400 კაცი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ორიოლის ოლქი ორიოლის ოლქის ადმინისტრაცია დაარქივებული 2008-08-22 საიტზე Wayback Machine. ორიოლისა და ლივენის ეპარქია
რიაზანის ოლქი

რიაზანის ოლქი (რუს. Рязанская область) - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგში. დაარსდა 1937 წლის 26 სექტემბერს, მანამდე ეწოდებოდა რიაზანის გუბერნია. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი რიაზანი. ესაზღვრება ვლადიმირის, პენზის, ტულის, მოსკოვის, ნიჟნი-ნოვგოროდის, ტამბოვისა და ლიპეცკის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 161 400 კაცი. უკრაინელები – 12 700 კაცი. მორდველები - 7300 კაცი. თათრები - 5600 კაცი. სომხები - 4500 კაცი. ბელარუსები - 3500 კაცი. აზერბაიჯანელები - 2900 კაცი. ბოშები - 2200 კაცი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: რიაზანის ოლქი რიაზანის ოლქის მთავრობის ოფიციალური საიტი რიაზანის ოლქის ისტორია, კულტურა და ტრადიციები დაარქივებული 2009-02-26 საიტზე Wayback Machine.
სმოლენსკის ოლქი

სმოლენსკის ოლქი (რუს. Смоленская область) — ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. დაარსდა 1937 წლის 27 სექტემბერს. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი სმოლენსკი. ესაზღვრება ბრიანსკის, ფსკოვის, კალუგის, მოსკოვისა და ტვერის ოლქები და ბელარუსი. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 980 100 კაცი (93,4 %). უკრაინელები – 17 400 კაცი (1,7 %). ბელარუსები - 16 200 კაცი (1,55 %). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სმოლენსკის ოლქი სმოლენსკის ოლქის ადმინისტრაციის პორტალი
ტამბოვის ოლქი

ტამბოვის ოლქი (რუს. Тамбовская область) - ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. დაარსდა 1937 წლის 27 სექტემბერს. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტამბოვი. მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ცენტრში და უკავია ოკა-დონის ვაკის ცენტრალური ნაწილი. საშუალო სიმაღლე 110-115 მეტრია. მდინარეები განკუთვნება ვოლგისა (ცნა შენაკადებით - ჩელნოვაია, კერშა, კაშმა) და დონის (ვორონეჟი შენაკადებით - ვორონა, სავალა, ბიტიუგი, მატირა) აუზებს. ცნა ადგილობრივი მნიშვნელობის სანაოსნო მდინარეა. ესაზღვრება რიაზანის, პენზის, სარატოვის, ვორონეჟისა და ლიპეცკის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 136 900 კაცი (96,5 %). უკრაინელები – 10 800 კაცი (0,92 %). სომხები - 4300 კაცი (0,4 %). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტამბოვის ოლქი ოლქის ხელისუფლების საინფორმაციო პორტალი დაარქივებული 2008-09-26 საიტზე Wayback Machine. ტამბოვის საოლქო დუმა დაარქივებული 2008-09-26 საიტზე Wayback Machine.
ტვერის ოლქი

ტვერის ოლქი (რუს. Тверская область) — ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. დაარსდა 1935 წლის 29 იანვარს, 1990 წლამდე ერქვა კალინინის ოლქი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ტვერი. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. ესაზღვრება ვოლოგდის, მოსკოვის, ნოვგოროდის, სმოლენსკის, იაროსლავლისა და ფსკოვის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 361 000 კაცი (92,5 %). უკრაინელები – 22 600 კაცი (1,53 %). კარელები - 14 600 კაცი (1 %). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტვერის ოლქი ოლქის ადმინისტრაციის პორტალი დაარქივებული 2011-05-16 საიტზე Wayback Machine.
ტულის ოლქი

ტულის ოლქი — ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში. დაარსდა 1937 წლის 26 სექტემბერს. ფართობი - 25 679 კმ². მოსახლეობა - 1 553 100 კაცი (2009). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტულა, მდებარეობს მოსკოვიდან 193 კილომეტრზე. ტულის ოლქი მდებარეობს შუა რუსეთის მაღლობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ესაზღვრება ლიპეცკის, მოსკოვის, რიაზანის, ორიოლისა და კალუგის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 595 600 კაცი (94 %). უკრაინელები – 22 300 კაცი (1,3 %). თათრები - 9000 კაცი (0,5 %). ქართველები - 1900 კაცი (0,1 %). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტულის ოლქი ტულის ოლქის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-05-16 საიტზე Wayback Machine.
იაროსლავლის ოლქი

იაროსლავლის ოლქი — ოლქი რუსეთში. შედის ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგში. დაარსდა 1936 წლის 11 მარტს, თანამედროვე საზღვრებშია 1944 წლიდან. ადმინისტრაციული ცენტრი - იაროსლავლი. ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. ესაზღვრება ვოლოგდის, კოსტრომის, ივანოვოს, ტვერის, მოსკოვისა და ვლადიმირის ოლქები. 2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს: რუსები – 1 301 100 (95,15 %). უკრაინელები – 13 200 (1 %). თათრები - 6200 (0,45 %). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კატეგორია:იაროსლავლის ოლქი ოლქის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2004-01-26 საიტზე Wayback Machine.
აუტიზმი

აუტიზმი — ფსიქიკის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ინდივიდს ახასიათებს ჩაკეტილი ცხოვრება და გარემო სამყაროსაგან სრული მოწყვეტა. ინდივიდი ცხოვრობს მის მიერვე შექმნილ არარეალურ სამყაროში. აუტიზმი გონებრივი მოშლილობაა, რომელიც წარმოიშობა ადრეულ ასაკში და ხასიათდება საკუთარ თავში ჩაკეტვით, რომელსაც თან ახლავს რეალობისგან მოწყვეტა, სოციალური ინტერაქტიურობის შესაძლებლობის არქონა, განმეორებითი მოძრაობები და მეტყველების მოშლა. აუტიზმის სიმპტომები ჩვეულებრივ თავს იჩენენ ბავშვის ცხოვრების პირველი სამი წლის განმავლობაში და თან სდევენ მთელი ცხოვრების მანძილზე. 18 თვის ან 2 წლის ასაკში ბავშვი ვერ აღწევს ჩვეულებრივი განვითარების დონეს. მშობელსა და ბავშვს შორის ნორმალური ურთიერთობა ირღვევა. აუტისტი ბავშვები გაურბიან პირდაპირ მზერას და მათი მეტყველება რუდიმენტულია. გამოხატვის ხარისხის მიხედვით აუტიზმი მრავალნაირია. ყველაზე ძლიერ ფორმას ახასიათებს განმეორებადი, უჩვეულო, თვითსაზიანო და აგრესიული ქცევა. ასეთი ქცევა დიდხანს გრძელდება და მისი შეცვლა ძალიან რთულია. ყველაზე სუსტი ფორმა ჰგავს პიროვნულ დარღვევებს, რომელნიც დაკავშირებულნი არიან სწავლის უნარის დაქვეითებასთან. აუტისტ ბავშვებს იშვიათად შეუძლიათ დამოუკიდებელი ცხოვრება, ძლიერი თერაპიული ინტერვენციის, მშობლის ზრუნვის და ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციის და წამლების გარეშე. აუტიზმი მეორე მსოფლიო ომის დროს აღმოაჩინეს. იგი პროფესორმა ლეო კანერმა დააფიქსირა. მალე გამოიყო ნიშანთა ერთობლიობაც, რომლის არსებობის პირობებში აუტიზმის დიაგნოზი ისმება. ეს ტრიადა, როგორც მას სპეციალისტები უწოდებენ, შემდეგია: პირველი ნიშანი — სოციალური ურთიერთობების შემცირება ან ხარისხობრივი გაუარესება; სპეციფიკური მეტყველებითი პრობლემები (შეიძლება სიტყვათა მარაგი არც იყოს მცირე, მაგრამ მეორე ადამიანთან ურთიერთობა მაინც შეუძლებელი ხდება); მესამე — გამეორებადობა, სიახლისადმი ძალიან ნეგატიური დამოკიდებულება, სტერეოტიპების დამკვიდრება. ↑ აუტიზმი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ 2.0 2.1 რა არის აუტიზმი? ↑ აუტიზმი — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
კვაჭალათი

კვაჭალათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ლიხაურის თემში (სოფლები: აჭი, კვაჭალათი, ლიხაური, ნიაბაური). მდებარეობს ზღვის დონიდან 140 მ., ოზურგეთიდან 6 კმ. მდინარე აჭისწყლის ხეობაში. სოფელში დაიბადა სიმონ სურგულაძე, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი. სოფლის სახელწოდება შესაძლოა ქვიანი ჭალიდან მოდიოდეს. სოფელში იდგა XVIII საუკუნის დავითისა და კონსტანტინეს სახელობის ეკლესია, რომელიც 1918 წელს ოსმალეთის იმპერიის შემოსევის დროს იქნა დანგრეული. ეკლესია იყო ბაზილიკური ტიპის, ნაშენი ქვით დუღაბზე. დღეისათვის შემორჩენილია ეკლესიის საძირკველი და ქვის ფრაგმენტები. 1923 წელს კვაჭალათში ტერორისტული აქტის შედეგად ფირალმა გოგია ღლონტმა მოკლა საბჭოთა რევოლუციონერი ალექსანდრე ობოლაძე. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა მეფრინველეობის ფერმა. გავრცელებული იყო მეჩაიეობა. 1874 წელს სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 60 კომლს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 491. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-28. ციტირების თარიღი: 2019-09-28. ↑ ბაქრაძე დ ., არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში, ბათუმი: „საბჭოთა აჭარა“, 1987. — გვ. 92. ↑ Кавказскій календарь на 1912 годъ, Тифлись, 1911, стр. 167.
ნიაბაური

ნიაბაური — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ლიხაურის თემში (სოფლები: აჭი, კვაჭალათი, ლიხაური, ნიაბაური). მდებარეობს ზღვის დონიდან 240 მ, მდინარე აჭისწყლის ნაპირებზე, ლიხაურიდან 2 კმ., ოზურგეთიდან 8 კმ. 1935 წელს სოფელში აშენდა აჭჰესი. 1918 წლის აპრილ-მაისში ნიაბაური ოკუპირებული იყო ოსმალეთის იმპერიის მიერ. 1874 წელს სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 40 კომლს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 400. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ ოსმალეთის შეჭრა გურიაში 1918 ↑ დიმიტრი ბაქრაძე, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში“, გვ. 92 — ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა“, 1987 ↑ Кавказский календарь на 1912 год ↑ ლომაძე მ.. „ოსმალები ოზურგეთში“ — გაზეთი „ალიონი“ N18, 2018 წ.
აჭი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

აჭი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ლიხაურის თემში (სოფლები: აჭი, კვაჭალათი, ლიხაური, ნიაბაური). მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე აჭისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 420 მ., ლიხაურიდან 5 კმ. მთავარი სტატია: აჭის ეკლესია. სოფელში დგას წმინდა გიორგის სახელობის XIII საუკუნის დასასრულსა და XIV საუკუნის დასაწყისში აგებული დარბაზული ეკლესია. ეკლესიას აქვს ასომთავრული წარწერა. შიგნიდან მთლიანად მოხატულია ფრესკებით, მათ შორის ზოგიერთი ფრესკა იკონოგრაფიული თვალსაზრისით იშვიათობას წარმოადგენს. ეკლესიაში დღემდე ინახება თამარ მეფის დროს შექმნილი ოქროთი დაფერილი ვერცხლის ჯვარი, რომელიც ექვთიმე თაყაიშვილმა აღმოაჩინა. სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია აჭის ციხის ნანგრევები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 78. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 277. საქართველოს სულიერი საგანძური, ტ. I, გვ. 214-216, თბილისი, 2005 წელი ბაქრაძე დ., არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში, ბათუმი: „საბჭოთა აჭარა“, [1878]1987. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 20. ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год
აიმაკი

აიმაკი არის მონღოლურ-თურქული სიტყვა და ნიშნავს ტომს. ის გამოიყენება რეგიონისა და პროვინციის სინონიმად მონღოლეთსა და ჩინეთში. მონღოლეთში აიმაკებს უწოდებენ პირველი ხარისხის ადმინისტრაციულ დანაყოფს, პროვინციას. თითოეული აიმაკი თავის მხრივ იყოფა სამებად.თითოეული აიმაკი 315 სამადაა დაყოფილი. მონღოლეთის დედაქალაქი - ულან-ბატორი დამოუკიდებელი მუნიციპალიტეტია. მონღოლეთი მონღოლეთის პარლამენტი მონღოლეთის პრეზიდენტი
ვაშტიალი

ვაშტიალი — სოფელი საქართველოში (გურიის მხარე), ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში (ჭანიეთის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე ჩოლოქის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 200 მ-ზე, ოზურგეთიდან 6 კმ-ში. სოფელი გაფენილია ლიხაურის ციხის ქვემოთ მდებარე ველზე ლიხაურიდან ნარუჯის საზღვარზე მდებარე ამუყათას ველამდე, მოიცავს შკერიადს, ადგილს, რომელიც მუდამ შქერით იყო დაფარული. სოფელში მიედინება ჭანაურას ღელე და ფარნაოზის საცივი. სოფელში ფიქსირდება ისტორიულად ხის კულტის თაყვანისცემა. ნაპოვნია წინაქრისტიანული სამლოცველოს ნაშთი, ქვაკაცის კერპი, რომელიც ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმშია დაცული. ამუყაზე, ნაეკლესიების გორაზე იდგა ეკლესია, გორა მჭიდროდ იყო დასახლებული. 1941-1991 წლებში სოფელში იდგა სამხედრო ნაწილი. სოფელში გავრცელებული სასოფლო-სამეურნეო კულტურები იყო ბრინჯი, სიმინდი და ღომი. გავრცელებული გვარია ურუშაძეები. სოფელში, მდინარე ჩოლოქზე, მის მარცხენა მხარეს მდებარეობს საბანაო ადგილი ქვასაკაფი. 7 მეტრი სიღრმის წყალში ეშვება ქვის სვეტები. აქედან იღებდნენ ქვებს სხავდასხვა დანიშნულებით. გადმოცემის თანახმად ქვასაკაფზე ციცაბო კლდიდან ერთ-ერთი ფირალი გადამხტარა და გადარჩენილა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 332. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 204. სულიკო ლომჯარია, „სოფელო ჩემო“ — თბილისი, „მერიდიანი“, 2012, ISBN 978-9941-10-560-9 ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
ირკუტსკის ოლქი

ირკუტსკის ოლქი (რუს. Иркутская область) — ოლქი რუსეთში. მდებარეობს ციმბირის ფედერალური ოკრუგის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. დაარსდა 1937 წლის 26 სექტემბერს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ირკუტსკი. ირკუტსკის ოლქს სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება ბურიატეთის, ტუვის, და ჩრდილო-აღმოსავლეთით იაკუტიის რესპუბლიკები, აღმოსავლეთით იმიერბაიკალეთისა და დასავლეთით კრასნოიარსკის მხარეები. მოსახლეობის უმრავლესობას (88,5 %) შეადგენენ რუსები, ასევე ცხოვრობენ უკრაინელები, ბურიატები და თათრები. უდიდესი ქალაქებია ირკუტსკი, ბრატსკი, ანგარსკი და უსტ-ილიმსკი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კატეგორია:ირკუტსკის ოლქი ირკუტსკის ოლქის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-10-28 საიტზე Wayback Machine. ირკუტსკის ოლქის კანონმდებლობა ირკუტსკის ოლქის გზამკვლევი დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine. Иркутская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» დაარქივებული 2008-10-14 საიტზე Wayback Machine. ირკუტსკის ოლქი: ქალაქები და რაიონები
პატარა აბული

პატარა აბული — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამსრის ქედის სამხრეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2799 მ. აგებულია პლიოცენური ასაკის ანდეზიტურ-დაციტური ლავებით. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსს, რომლის კალთების ქვემო ნაწილი შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით, ზემო კალთა და წვერი დაფარულია კარკალებით. პატარა აბულის სამხრეთ ფერდობზე დგას აბულის ციკლოპური ციხე. დიდი აბული ჯაყელი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 707.