laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ილია თავაძე

ილია თავაძე (დ. 26 დეკემბერი, 1905, ნატანები — გ. 9 ნოემბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967). სკკპ-ის წევრი 1931 წლიდან. დაამთავრა მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1934). 1938 წლიდან იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი აგიტაციისა და პროპაგანდის დარგში, 1943–1946 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო კონტროლის სახალხო კომისარი, 1946-1949 წლებში – სსრკ-ის საელჩოს პირველი მდივანი პარიზში, 1951-1953 წლებში სსრკ-ის ელჩი სირიასა და ლიბანში, 1953–1955 წლებში სსრკ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესის განყოფილების გამგე, 1955-1973 წლებში — შოთა რუსთაველის სახელმწიფო თეატრის ინტსტიტუტის რექტორი. საქართველოს სსრ I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი (1938–1947), ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს წევრი (1938–1943). იკვლევდა მატერიალისტური დიალექტიკისა და მარქსისტული ესთეტიკის პრობლემებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 427. ღვალაძე, მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 562. ილია თავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აბრეშუმის მრეწველობა

აბრეშუმის მრეწველობა — საფეიქრო მრეწველობის დარგი. აწარმოებს აბრეშუმის ქსოვილსა და ძაფს ბუნებრივი აბრეშუმისა და ქიმიური (ვისკოზის, აცეტატის, კაპრონის, ნიტრონის, ლავსანის) ბოჭკოსაგან. პირველადს ნედლეულს თანმიმდევრობით ამუშავებენ ძაფსახვევ, სართავ, საგრეხ, საქსოვ და სამღებრო-გამოსაყვან წარმოებებში, რომელთა ერთობლიობა ქმნის აბრეშუმის მრეწველობის სრულ საწარმოო ციკლს. რუსეთში აბრეშუმის მრეწველობას საფუძველი პეტრე I-ის დროს ჩაეყარა. ოქტომბრის რევოლუციამდე აბრეშუმის მრეწველობის საწარმოები თავმოყრილი იყო უმთავრესად ამიერკავკასიაში და ნაწილობრივ მოსკოვისა და ვლადიმირის გუბერნიებში. საქართველოში აბრეშუმის ქსოვილების წარმოება ცნობილია უძველესი დროიდან. XIX საუკუნემდე ჩვენში ფართოდ იყო გავრცელებული აბრეშუმის ძაფის ამოხვვეის, დართვისა და ქსოვის კუსტარული წესი. ამოსახვევად გადარჩეულ პარკს მზეზე დაყრიდნენ ხოლმე, რომ შიგ ჭუპრი მოეკლათ. მერე მდუღარეში ჩაყრიდნენ ნაწილ-ნაწილ და ძაფს შულოებად ამოახვევდნენ საგანგებო ხელსაწყოზე („ელართაშე“, „ოგიდაშე“ — სამეგრელოში, „ოგვადო“ — გურიაში, „სამხელი“, „სამუხველი“ — იმერეთში), კახეთში სპეციალურ ჯარას „მანჯანიკს“ ხმარობდნენ. შულოებს ფირფიტაზე გადაახვევდნენ, ამოხვეულ ძაფს დაართავდნენ თითისტარზე, რომელსაც სიმძიმისათვის ბოლოზე ქვის კვირისტავი ჰქონდა წამოგებული. ცალწვერად დართულ ძაფს შემდეგ ისევ თითისტარზე ორწვერად ან სამწვერად შეძახავდნენ. საძახავი თითისტარი სართავზე უფრო წვრილი, გრეხილი და თხელმუცლიანი იყო, კვირისტავი ზემოდან ეკეთა. დაძახულ ძაფს მუხლებზე შულოებად ამოახვევდნენ და დასარბილებლად და გასათეთრებლად ნაცარწყალში გამოხარშავდნენ. აბრეშუმისაგან საქსოვ დაზგაზე ქსოვდნენ თავთას, მერდინს, დარაიას, ჩხირებითა და ყაისნაყებით — თავსაფრებს, წინდებს, ტოღალებს, ქისებს, ხელთათმანებს, ბადეებს და სხვა, ფირფიტებით — ჩახსაკრავებს, სახიან სარტყლებს, ყაითნებს, ჩაფარიშებს და ტანსაცმლის სხვა საოლველს. XIX საუკუნის დასაწყისიდან თანდათან გაიზარდა აბრეშუმის ნედლეულის სასაქონლო წარმოება და მისი ექსპორტი დასავლეთ ევროპასა და რუსეთში. გლეხობამ ტრადიციული აბრეშუმის ქსოვილების დამზადებას თავი დაანება და მათ ნაცვლად შემოტანილი იაფი ფაბრიკატების მოხმარებაზე გადავიდა. ამან საბოლოოდ მოშალა აბრეშუმის ქსოვილების შინამრეწველობა საქართველოში. გამყრელიძე, ს., აბესაძე, ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 35.
აბრეშუმის პარკის ამოხვევა

აბრეშუმის პარკის ამოხვევა — აბრეშუმის ხამი ძაფის მიღების ტექნოლოგიური პროცესი. სიდიდის, გარსის სიმკვრივის, ფერისა და სისუფთავის მიხედვით დახარისხებულ პარკს ხარშავენ და სპეციალური ჯაგრისით სცლიან გარსის ზედა ფენას. შემდეგ გადააქვთ ძაფსაღებ აუზში, ძაფებს უძებნიან წვერს და თვითწამღებებს გააწყობენ (3-10 და მეტი წვერი ერთად), გასაწურავად, გასასუფთავებლად და დასამრგვალებლად გრეხილში გაატარებენ და ჯარაზე შულოებად გადაახვევენ. აბრეშუმის პარკის ამოხვევას 4000 წელზე მეტი ხნის ისტორია აქვს. დიდხანს იგი პრიმიტიული წესით სრულდებოდა. XIX საუკუნის დასაწყისში იტალიელმა ბატალიმ შექმნა პირველი მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა. ამავე საუკუნის 80-იან წლებში ფრანგმა ე. სერელმა ავტომატური ძაფსარები დაზგა გამოიგონა. სსრკ-ში მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა („კმს“-10) პირველად თბილისის 26 კომისრის ქარხანამ დაამზადა. დოლიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 35.
აბრეშუმის რთვა

აბრეშუმის რთვა — მეაბრეშუმეობის და აბრეშუმის მრეწველობის ყველა დარგის ბოჭკოვანი ნარჩენებისაგან (წუნდებული პარკი, შავი ჩხარი, ყაჭი, ძაფის ნაწეწი და სხვა) აბრეშუმის ნართის მიღების ტექნოლოგიური პროცესი. ნედლეულს სპეციალური მანქანებით აცლიან ჭუპრს, სხვადასხვა მინარევსა და მტვერს. შემდეგ ჭუჭყისა და სერიცინის მოსაშორებლად ხარშავენ სოდიანსა და საპნიან წყალში. გამოხარშული აბრეშუმის მასას წურავენ ცენტრიფუგაში, აშრობენ კამერაში და ჩეჩენ სპეციალური მანქანებით. ჩეჩის დროს ნედლეულის გრძელი ძაფები წყდება. მათ აშტაპელებენ და ბოჭკოებს ანაწილებენ სიგრძის მიხედვით (საშუალოდ 150-250 მმ). დაჩეჩილი ნედლეული 3-4-ჯერ დაივარცხნება მრგვალსავარცხლებიან მანქანებზე და ბოჭკოები პარალელურად დალაგდება. მათგან გამოვარცხნილ ყველაზე მოკლე ბოჭკოებს დაბალი ნომრის ნართად გადაამუშავებენ. ძირითადი ნედლეული გადააქვთ სალენტე მანქანაზე, სადაც ბოჭკოები ერთიმეორეს შეევარცხნება და მიიღება ლენტები. საფთილე მანქნაზე ლენტების მრავალჯერადი შეერტებითა და გაწელვით მიღებულ მსუბუქად შეგრეხილ ფთილას სპეციალურ მანქანებზე დართვა-დაგრეხის შემდეგ ბუსუსებს შეატრუსავენ, ნამწვს აცლიან და ძაფს შულოებად ან კოჭზე ახვევენ. ამაშუკელი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 35-36.
აბრეშუმის ქსოვილი

აბრეშუმის ქსოვილი — ბუნებრივი აბრეშუმის ან ქიმიური (ვისკოზური და სინთეზური) ბოჭკოს ძაფისაგან დამზადებული ქსოვილი. დანიშნულების მიხედვით შეიძლება იყოს ტექნიკური, საპარაშუტო, საწისქვილე (საცრებისათვის), სატანსაცმლე, სასარჩულე, საქოლგე, საფეხსაცმლე, გასაწყობი და სხვა. ბუნებრივი აბრეშუმის ქსოვილი ნაზი და ჰიგიენურია. ნაკლებად იჭმუჭნება. ცალკე ჯგუფს შეადგენს ბუნებრივი აბრეშუმისაგან მირებული კრეპის ქსოვილები: კრეპდეშინი, კრეპჟორჟეტი, კრეპსატენი და სხვა. ვისკოზური ქსოვილები ადვილად იჭმუჭნება და ნაკლებჰიდროსკოპიულია. სინთეზური ქსოვილები (კაპრონი, დედერონი და სხვა) ძალიან გამძლეა, არ იჭმუჭნება, მაგრამ მეტად დაბალი ჰიდროსკოპიულობით ხასიათდება. არის აგრეთვე ხაოიანი აბრეშუმის ქსოვილები: ხავერდი, პლუში და სხვა. ხაოიანი ქსოვილები აბრეშუმის მრეწველობა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36.
კვიპროსის საფეხბურთო თასი

კვიპროსის საფეხბურთო თასი (ბერძ. Κύπελλο Κύπρου) — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება კვიპროსის საფეხბურთო გუნდებს შორის, რომელსაც ატარებს კვიპროსის ფეხბურთის ასოციაცია. გათამაშება პირველად ჩატარდა 1934 წელს. გამარჯვებული გუნდი კვალიფიკაციას გადის კვიპროსის სუპერთასზე და უეფა-ს ევროპა ლიგაზე. ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ნიქოზიის „აპოელი“, რომელსაც 21-ჯერ აქვს თასი მოპოვებული. მოქმედი გამარჯვებულია ლარნაკას „აეკი“. ოფიციალური საიტი (ბერძნული) Cyprus - List of Cup Finals
აბრეშუმის ხამი ძაფი

აბრეშუმის ხამი ძაფი — ერთად ამოხვეული და სერიცინით შეერთებულ-შეწებებული რამდენიმე აბრეშუმის პარკის ძაფი. ძაფის გამოსავლიანობა დამოკიდებულია პარკის ხარისხსა და ტექნოლოგიურ პროცესზე. ხარისხს ადგენენ ძაფსარები ფაბრიკის ლაბორატორიებში იმისდა მიხედვით, ძაფი სუფთაა, იოლი გადასახვევია, თანაბარი სისხოსია თუ არა და ა. შ. სხვა საფეიქრო ბოჭკოებთან შედარებით აბრეშუმის ხამი ძაფი არათანაბარი სისხოსია — სტანდარტით გათვალისწინებულია 3.23, 2.33, 1.89, 1.79, 1.55, 1.22 და 1.0 ტექსი. აბრეშუმის ხამი ძაფისაგან მზადდება საფეიქრო და სატრიკოტაჟო ნაწარმი, საკერავი და ქირურგიული ძაფი, საიზოლაციო მასალა და სხვა. დოლიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36.
ალექსი აბრიკოსოვი

ალექსი ივანეს ძე აბრიკოსოვი (რუს. Алексей Иванович Абрикосов; დ. 6 (18) იანვარი, 1875, მოსკოვი — გ. 9 აპრილი, 1955, იქვე) — საბჭოთა პათოლოგანატომი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიისა (1939) და სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის (1944) აკადემიკოსი. სოციალისტური შრომის გმირი (1945). სკკპ წევრი 1939 წლიდან. 1899 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი, 1920-1953 წლებში მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პროფესორი. 1944-1951 წლებში სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის ნორმალური და პათომორფოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორი. 1938 წლიდან მოსკოვის პათოლოგთა საზოგადოების ორგანიზატორი და საპატიო თავმჯდომარე. შეისწავლა ფილტვის ტუბერკულოზის საწყის სტადიაზე ფილტვებში მომხდარი მორფოლოგიური ცვლილებები, აღმოაჩინა კუნთოვანი სიმსივნის ახალი სახეობა — მიობლასტომიომა („აბრიკოსოსვის სიმსივნე“), მოგვცა ქსოვილის ალერგიული რეაქციების მორფოლოგიური დახასიათება და სხვა. იყო პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1942). დაჯილდოვებული იყო 2 ლენინის ორდენითა და შრომის წითელი დროშის ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36. ↑ Абрикосов Алексей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ https://www.bksh.al/details/34281 ↑ Созинов И. В. К вопросу о формировании лженаучного учения О.Б. Лепешинской: события 1919–1940 гг, On the institutionalisation of O.B. Lepeshinskaya’s pseudoscientific doctrine: the events of 1919–1940 // Историко-биологические исследования — 2023. — Т. 15, вып. 1. — С. 101–128. — ISSN 2076-8176; 2500-1221 — doi:10.24412/2076-8176-2023-1-101-128 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q126725109"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q128587986"></a>
ანდრია აბრიკოსოვი

ანდრია ლევის ძე აბრიკოსოვი (რუს. Андре́й Льво́вич Абрико́сов; დ. 1 (14) ნოემბერი, 1906, სიმფეროპოლი — გ. 21 ოქტომბერი, 1973, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1968). სკკპ წევრი 1950 წლიდან. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1926 წლიდან. 1931-1937 წლებში მოსკოვის რეალისტური თეატრის მსახიობია, 1938 წლიდან გამოდის ვახტანგოვის სახელობის თეატრის სცენაზე. როლები: გრიმოვი (პოგოდინის „არისტოკრატები“), სემიონკოტკო (კატაევის „მშრომელი ხალხის შვილი ვარ“), ეგნატე გორდეევი (გორკის „თომა გორდეევის“ მიხედვით). კინოში განასახიერა გრიგოლ მელეხოვის („წყნარი დონი“, შოლოხოვის მიხედვით, 1931), პავლე კუგანოვის („პარტიული ბილეთი“, 1936), გავრილა ოლექსიჩის („ალექსანდრე ნეველი“, 1938; სახელმწიფო პრემია, 1941), სტეფანე რაზინის („სტეფანე რაზინი“, 1939), ილია მურომეცის („ილია მურომეცი“, 1956) და სხვა როლები. დაჯილდოებულია 2 ორდენიტა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36. ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Person Profile // კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა — 1990. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312"></a>
აბრისი

აბრისი (გერმ. Abriß — „ნახაზი“, „გეგმა“) — საგნის მოხაზულობა. სარეპროდუქციო ლითოგრაფიაში, დედნის გამოსახულების კონტური, რომელსაც ტუშით შემოხაზავენ გამჭვირვალე მასალაზე (კალკზე, პელურის ქაღალდზე, და სხვა) და შემდეგ ლითოგრაფიულ ქვაზე გადაიტანენ. გეოდეზიაში, დამხმარე სქემატური ნახაზი, ადგენენ ველზე აგეგმვის დროს, აბრისზე გადააქვთ წვლილადების ზომა, ზოგჯერ პირობითი აღნიშვნებიც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36.
აბროგაცია

აბროგაცია (ლათ. abrogatio — „გაუქმება“) — მოძველებული კანონის გაუქმება. ტერმინი ნასესხებია რომის სამართალიდან. მოძველებული კანონის ნაწილობრივ გაუქმებას დეროგაცია ეწოდება. აბროგაცია — მოძველებული კანონის სრული გაუქმება; დეროგაცია — მოძველებული კანონის ნაწილობრივი გაუქმება; ობროგაცია — მოძველებულ კანონში ცვლილებების შეტანა; სუბროგაცია — მოძველებულ კანონში დამატებების განხორციელება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36.
პავლე აბროსიმოვი

პავლე ვასილის ძე აბროსიმოვი (რუს. Па́вел Васи́льевич Абро́симов; დ. 14 (27) დეკემბერი, 1900 — გ. 21 მარტი, 1961, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა არქიტექტორი. სსრკ მშენებლობისა და არქიტექტურის აკადემიის ნამდვილი წევრი (1956), სსრკ-ის არქიტექტორთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანი (1955–1961), საერთაშორისო არქიტექტორთა კავშირის აღმასკომის წევრი (1957). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 1923–1928 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში. მისი თანაავტორობით დაპროექტებულია საცხოვრებელი სახლი ლენინგრადში რევოლუციის მოედანზე (1928-1932), უკრაინის სსრ მინისტრთა საბჭოს სახლი კიევში (1934-1938), მოსკოვის უნივერსიტეტის მაღლივი შენობა (1949-1953; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1949). დაჯილდოებულია ორი ორდნითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 36. ↑ 1.0 1.1 Абросимов Павел Васильевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
აბრუი

აბრუი (გ. 587) — ქვემო სოღდის (თანამედროვე ბუხარის ოლქი) აჯანყებული უღარიბესი მოსახლეობის მეთაური VI საუკუნის 80-იან წლებში. იბრძოდა მიწათმფლობელი და სავაჭრო არისტოკრატიის წინააღმდეგ. დაიპყრო ფაიქენდი და იქ მმართველობის მკაცრი წესები შემოიღო. ბევრი დეჰყანი და მდიდარი ვაჭარი შვიდმდინარეთში თურქთა მმართველ ყარა-ჩურინთან გაიქცა დახმარების სათხოვნელად. 587 წელს ყარა-ჩურინი სასტიკად გაუსწორდა აჯანყებულებს. აბრუი სიკვდილით დასაჯეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
აბრუცოს აპენინები

აბრუცოს აპენინები (იტალ. Appennino Abruzzese; ლათ. abruptus — ციცაბო) — მთები იტალიაში, აპენინის მთების ყველაზე მაღალი და განიერი ნაწილი. შედგება რამდენიმე მასივისაგან: განსასო დ’იტალია (მწვერვალი კორნო-გრანდე, 2912 მ), მაელა (მწვერვალი მონტე-ამარო, 2793 მ) და სხვა. სიგრძე 100 კმ. აგებულია უმთავრესად კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. ფერდობები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. შეიმჩნევა მეოთხეული გამყინვარების მკაფიო ნიშნები. ფერდობებზე დაბალი ბუჩქნარია. აქ გაშენებულია აბრუცოს ეროვნული პარკი. აბრუცოს აპენინებს კვეთს ტრანსაპენინის რკინიგზა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
ატომური ენერგეტიკა

ატომური ენერგეტიკა — ენერგეტიკის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ელექტროენერგიის გამომუშავება ატომურ ელექტროსადგურებში (აეს). თბური რეაქტორებით მომუშავე აესების მქკ არ განსხვავდება ორგანული სათბობით მომუშავე თბოელექტროსადგურების (თეს) მქკ-საგან. ატომური ენერგეტიკის განვითარებას მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ატომური სათბობის სიიაფე. პირობით სათბობზე გადაანგარიშებისას ატომური სათბობის მოპოვებისათვის გაწეული კაპიტალური ხარჯები ორჯერ ნაკლებია ქვანახშირის მოპოვებისათვის საჭირო კაპდაბანდებებზე. როგორც წესი ატომურ ენერგეტიკაში გამოიყენება პლუტონიუმ-239 და ურან-235 დაშლის შედეგად წარმოქმნილი ჯაჭვური რეაქციები. ატომის ბირთვები იყოფიან მათში ნეიტრონის მოხვედრით, რითაც ხდება ახალი ნეიტრონების გამონთავისუფლება, რომელიც იწვევს შეუქცევად პროცესს. ჯაჭვური რეაქციისას ხდება უზარმაზარი კინეტიკური ენერგიის გამოსხივება, რაც საბოლოო ჯამში გარდაიქმნება სითბურ ენერგიად. მიუხედავად იმისა რომ ენერგიის ზოგ წყაროს (თერმობირთვული რეაქციები მზეზე...) ბირთვული ენერგია უდევს საფუძვლად, საზოგადოდ მიიჩნევა რომ ატომური ენერგეტიკა ესაა უშუალოდ ატომურ რეაქტორებში წარმოებული მართვადი რეაქციები. ატომური ენერგია იწარმოება აეს-ებში, გამოიყენება ატომურ წყალქვეშა ნავებზე, ატომურ ყინულმჭრელებზე, არსებობს გეგმები კოსმოსურ თანამგზავრებში ატომური ენერგიის გამოყენებაზე, არაერთი ცდაა ჩატარებული თვითმფრინავებსა და თვითმავალ ტანკებში გამოეყენებინათ ატომური ენერგია. 2012 წელს მსოფლიოში ელექტროწარმოება საწვავის მიხედვით გამოიყურებოდა შემდეგნაირად: ქვანახშირი (40,4 %) ბუნებრივი გაზი (22,5 %) ჰიდრო (16,2 %) ბირთვული (10,9 %) ნავთობი (5,0 %) დანარჩენი (5,0 %) ატომური ელექტროსადგური აშშ ატომური ავიამზიდი რუსული ატომური ყინულმჭრელი ვ. გომელაური, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 678.
ავია...

ავია... (ლათ. avis — „ჩიტი“, „ფრინველი“) — რთული სიტყვის პირველი შემადგენელი ნაწილი. აღნიშნავს: საავიაციოს, ავიაციისას. ავიამზიდი ავიამოდელიზმი ავიაცია ავიახაზი ავიაჰორიზონტი ავიასპორტი ავიატექნიკოსი ავიაფოსტა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 123.
ავეჯის მრეწველობა

ავეჯის მრეწველობა — ხის დასამუშავებელი მრეწველობის დარგი, რომელიც ამზადებს საყოფაცხოვრებო და საზოგადოებრივი შენობების ავეჯს. საქართველოში ავეჯის მრეწველობა ინდუსტრიულ საფუძველზე 1921 წლიდან ვითარდება. საბჭოთა პერიოდში აშენდა თბილისის ავეჯის საწარმოო გაერთიანება „განთიადი“, მარელისის გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა, ახალდაბის, ქუთაისის, ბათუმის ფაბრიკები, თბილისის გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 122-123.
აბდურაჰმან აბსალამოვი

აბდურაჰმან საფის ძე აბსალამოვი (თათრ. Ğabderahman Safa uğlı Əbsəlәmov, Габдрахман Сафа улы Әпсәләмов; დ. 15 (28) დეკემბერი, 1911, პენზის გუბერნია — გ. 7 თებერვალი, 1979, ყაზანი) — თათარი საბჭოთა მწერალი. სკკპ წევრი 1943 წლიდან, სსრკ უმაღლესი საბჭოს VI მოწვევის დეპუტატი. 1940 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი. ავტორია მოთხრობის კრებულისა „ბედნიერების მზე“ (1941), მოთხრობა „თეთრი ღამეები“ (1947), რომანებისა „ოქროს ვარსკვლავი“ (1949), „ღაზინური“ (1953), „ჩაუქრობელი ცეცხლი“ (1958), „მარადიული ადამიანი“ (1960), „თეთრი ყვავილები“ (1965) და სხვა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და 2 სხვა ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
კვიპროსის საფეხბურთო სუპერთასი

კვიპროსის საფეხბურთო სუპერთასი (ბერძ. Ασπίδα της ΚΟΠ) — საფეხბურთო გათამაშება კვიპროსში, სადაც ჩემპიონატის და თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე თასის ფინალისტი გუნდი დაუპირისპირდება. სუპერთასი თამაშდება 1951 წლიდან. გათამაშების ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ნიქოზიის „ომონია“, რომელმაც 16-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია ლიმასოლის „აპოლონი“. Cyprus - List of Super Cup Finals ↑ ჩემპიონატის და თასის მოგების შემდეგ, ანორთოსისს ავტომატურად გადაეცა სუპერთასი.
აბსენტეიზმი

აბსენტეიზმი (ლათ. absentia — „დაუსწრებლობა“) — თავის არიდება წარმომადგენლობითი ორგანოს ან თანამდებობის პირის არჩევნებში მონაწილეობისაგან. გამოხატავს მოსახლეობის ფართო მასების პროტესტს არსებული რეჟიმის ან არჩევნების ანტიდემოკრატიული სისტემის წინააღმდეგ და ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური ვითარებით გამოწვეულ უკმაყოფილებას. აბსენტეიზმის თავიდან ასაცილებლად ზოგ კაპიტალისტურ ქვეყნებში არჩევნებში მონაწილეობა სავალდებულოა. ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას მოყვება ჯარიმა. აბსენტეიზმს უწოდებენ აგრეთვე სისტემატურ გამოუცხადებლობას კრებებზე, კოლეგიური ორგანოების სხდომებზე და ა. შ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
აბსენტეიზმი (მიწათმოქმედება)

აბსენტეიზმი — მიწათმფლობელობის ისეთი ფორმა, როდესაც მიწა, როგორც წარმოების პირობა, გამოცალკევებულია მიწათმფლობელისაგან. მიწის მესაკუთრე არ მონაწილეობს წარმოების პროცესში, მაგრამ ღებულობს არაშრომით ფულად შემოსავალს, მოგებასა და იჯარას. აბსენტეიზმი გაჩნდა ფეოდალიზმის დაშლისა და კაპიტალისტურ ურთიერთობათა აღმოცენების ხანაში. აშშ-ში აბსენტეისტების მიერ გაცემული მიწა იჯარით გაცემული მთელი მიწის ფართობის 2/3-ს შეადგენდა. 1963 წელს აბსენტეისტებზე მოდიოდა მთელი საიჯარო ქირის 69 %. აბსენტეიზმი ფეხმოკიდებულია ისეთ ქვეყნებში სადაც განვითარებულია მიწათმოქმედება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
აბსოლუტივი

აბსოლუტივი — ზმნის უცვლელი ფორმა. ზმნური კატეგორიებიდან მოიპოვება ასპექტი და გვარი, სინტაქსურიდან — მართვა. წინადადებაში გამოხატავს გარემოებას, გადმოსცემს ძირითადი მოქმედების დამატებითს პროცესს. დასტურდება გერმანიკულ, რომანულ, სლავურ ენებში. მაგალითად, «...Змея сухим буряном шелестя, сверкая желтою спиной... браздя рассыпчатый песок, сколзила бережно». აბსოლუტივი გავრცელებულია კავკასიურ ენებში (აფხაზური, ხუნძური, უდიური და სხვა) და აკისრია დამოკიდებული წინადადების როლი. ქართულ ენას ეს გრამატიკული ფორმა არ აქვს. კონსტრუქციებში აბსოლუტივი გამოიხატება ზმნის პირიან ფორმებზე „რა“ კავშირის დართვით. მაგალითად, „მაშინ ლხინი ამო არის, რა გარდიხდის კაცი ჭირსა“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 37.
ეკონომიკური უსაფრთხოება

ეკონომიკური უსაფრთხოება — ღონისძიებათა სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს ქვეყნის ეროვნული ეკონომიკური სისტემის დამოუკიდებლობას, თვითმყოფადობას, მის განვითარებას, საშინაო და საგარეო მუქარების აღკვეთას, წინასწარი ზომების მიღებას მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. სახელმწიფოს მუდმივი და უმნიშვნელოვანესი მოვალეობაა ზრუნვა ეკონომიკურ უსაფრთხოებაზე. უსაფრთხოების პრობლემა მსოფლიოში წარმოიშვა სახელმწიფოს შექმნისთანავე. ძველი დროის მოაზროვნეები თავიანთ ტრაქტატებში დიდ ყურადღებას უთმობდნენ უსაფრთხოების პრობლემას. ცნება ეკონომიკური უსაფრთხოება გამომდინარეობს უსაფრთხოების უფრო ფართო კატეგორიიდან, რომელიც საკმაოდ რთული და მრავალწახნაგოვანი შინაარსის შემცველია. იგი აერთიანებს პოლიტიკურ უსაფრთხოებას, სოციალურ უსაფრთხოებას და ეკონომიკურ უსაფრთხოებას. „უსაფრთხოების“ ტერმინის გამოყენება დაიწყო დაახლოებით XII საუკუნიდან და ნიშნავდა ადამიანის მშვიდ სულიერ მდგომარეობას, მის დაცულობას ნებისმიერი საფრთხისაგან. თუმცა ამ შინაარსით იგი არ დაინერგა ლექსიკაში და ძალიან იშვიათად გამოიყენებოდა. შემდგომში შემოღებულ იქნა ტერმინი "სახელმწიფო უსაფრთხოება", რაც გულისხმობდა ბრძოლას სახელმწიფოს ინტერესების დასაცავად. მოგვიანებით კატეგორია „უსაფრთხოება“ დაიყო ცალკეულ მიმართულებებად, რომელსაც გამოეყო ეკონომიკური უსაფრთხოების კატეგორია. იგი ფართოდ გამოიყენება თანამედროვე ეტაპზე მთელ მსოფლიოში. ეკონომიკური უსაფრთხოება ემყარება შემდეგ ძირითად პრინციპებს: განვითარების ისტორიული გამოწვევებისა და მუქარების გათვალისწინება; გრძელვადიანი სტრატეგიული მიზნებისა და ინტერესების განსაზღვრა; ადამიანის, საზოგადოების, სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესების დაცვა; ეროვნული და საერთაშორისო უსაფრთხოების თავსებადობა. აქედან გამომდინარე, მისი უმნიშვნელოვანესი ეკონ. ინტერესია მოსახლეობის კეთილდღეობისა და ცხოვრების დონის ამაღლება; ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა; ერთიანი ეკონომიკური სივრცის შენარჩუნება; ეკონომიკური ეფექტიანობისა და ქვეყნის კონკურენტუნარიანობის ამაღლება; სახელმწიფოს ინტეგრაცია მსოფლიო ეკონომიკაში; ეკონომიკის მდგრადი და უსაფრთხო განვითარების მიღწევა. ჩიკვაიძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 608-609.
აბსოლუტიზმი (ფილოსოფია)

აბსოლუტიზმი — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, რომელიც ყველაფერს აბსოლუტის გამოვლინებად მიიჩნევს. ონტოლოგიაში აბსოლუტიზმი აბსოლუტის თეორიაა, შემეცნების თეორიაში — მხოლოდ ობიექტური აბსოლუტური ჭეშმარიტების თეორია, აქსიოლოგიაში — მორალურ და ესტეტიკურ ღირებულებათა სტანდარტების აბსოლუტური, ობიექტური, ზეადამიანური არსებობის აღიარება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 39.
აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი

აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი — ისეთი რიცხვითი c 0 + c 1 + . . . + c n + . . . {\displaystyle c_{0}+c_{1}+...+c_{n}+...} მწკრივი, რომლის წევრების მოდულებისაგან შედგენილი | c 0 | + | c 1 | + . . . + | c n | + . . . {\displaystyle \left|c_{0}\right|+\left|c_{1}\right|+...+\left|c_{n}\right|+...} მწკრივი კრებადია. მაგალითად, 1 − 1 3 + 1 3 2 + . . . + ( − 1 ) n 1 3 n . . . {\displaystyle 1-{1 \over 3}+{1 \over 3^{2}}+...+(-1)^{n}{1 \over 3^{n}}...} მწკრივი არი აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი, ვინაიდან 1 + 1 3 + 1 3 2 + . . . + 1 3 n . . . {\displaystyle 1+{1 \over 3}+{1 \over 3^{2}}+...+{1 \over 3^{n}}...} მწკრივი კრებადია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 39.
მჭედლიძე

საკუთარი სახელი მჭედლიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მჭედლიძე გია მჭედლიძე — პოლიტიკოსი გურამ მჭედლიძე — სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) გურამ მჭედლიძე — პალეონტოლოგი დიმიტრი მჭედლიძე — მომღერალი ესტატე მჭედლიძე (ბოსლეველი) — პუბლიცისტი, კრიტიკოსი თამაზ მჭედლიძე — მორაგბე ლევან მჭედლიძე — ფეხბურთელი მიხეილ მჭედლიძე — პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი ნანა მჭედლიძე — კინორეჟისორი სიმონ მჭედლიძე — სასულიერო პირი
აბსოლუტურად მყარი სხეული

აბსოლუტურად მყარი სხეული — თეორიული მოდელი მყარი სხეულისა, რომლის ყოველ ორ წერტილს შორის მანძილი უცვლელი რჩება, რაგინდ დიდი ძალაც არ უნდა მოქმედებდეს მასზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 39. Суслов Г. К. Теоретическая механика. — М.: Гостехиздат, 1946. Аппель П. Теоретическая механика. Тт. 1,2. — М.: Физматгиз, 1960.
აბსოლუტური

საკუთარი სახელი აბსოლუტური (ლათ. Absolutus — „სრული“, „სრულყოფილი“, „შეუზღუდველი“) შეიძლება აღნიშნავდეს: აბსოლუტური გეომეტრია აბსოლუტური გეოქრონოლოგია აბსოლუტური გონი აბსოლუტური ეთიკა აბსოლუტური იდეა აბსოლუტური იდეალიზმი აბსოლუტური მაგნიტური დაკვირვებები აბსოლუტური „მე“ აბსოლუტური მონარქია აბსოლუტური მოძრაობა აბსოლუტური ნული აბსოლუტური სიდიდე აბსოლუტური სიმაღლე აბსოლუტური სმენა აბსოლუტური ტემპერატურა აბსოლუტური უძრაობა აბსოლუტური ჭეშმარიტება ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 39.