laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფატოს კონგოლი

ფატოს კონგოლი (დაიბადა 1944 წლის 12 იანვარს)— ალბანელი რომანისტი და უტილიზატორი.    ის დაიბადა და გაიზარდა ელბასანში. სწავლობდა ქემალ სტაფას საშუალო სკოლაში, ტირანაში, ალბანეთი . შემდეგ იგი ჩინეთში სწავლობდა მათემატიკას. ჩინეთ-ალბანური განხეთქილების დაძაბულ წლებში. კონგოლმა არჩია, დიქტატურის დროს არ გამოექვეყნებინა რაიმე მნიშვნელოვანი ნაწარმოები. ამის ნაცვლად, მან თავისი შემოქმედებითი ენერგია მიუძღვნა მათემატიკოსის კარიერას და დაელოდა რომ დიქტატურა დაშლილიყო. მისი თხრობითი ნიჭი და ინდივიდუალური სტილი მხოლოდ 1990-იან წლებში გამოჩნდა, კომუნისტური დიქტატურის დაცემის შემდეგ. მისი პირველი მთავარი რომანი, The Loser 1992; რომანი ვითარდება 1991 წლის მარტში, როდესაც 10000-ზე მეტი ლტოლვილი შევარდა გაფუჭებულ და მძიმედ დაჟანგებულ სატვირთო გემზე, რათა გაექცეულიყვნენ წარსულს და მიაეღწიათ საოცარი დასავლეთისთვის. გაფრენამდე ბოლო მომენტში, გმირი თეზარ ლუმი, „დამარცხებული“, რომლისთვისაც ყოველგვარი იმედი გვიანია, ტოვებს თავის თანამგზავრებს, ჩამოდის და სახლში მიდის. "დაღამებისას ჩემს უბანში დავბრუნდი. არავის უნახავს ჩემი წამოსვლა და არავის უნახავს ჩემი უკან დაბრუნება." რომანის ნარატივი ამ დროს უბრუნდება ხოჯას დიქტატურის გრძელ და დამღუპველ წლებს, რათა აღადგინოს ტერორია და საყოველთაო სასოწარკვეთის კლიმატი, რომელიც ახასიათებდა ყოველდღიურ ცხოვრებას ალბანეთში 1960-იან და 1970-იან წლებში. Thesar Lumi დაიბადა მდინარის ნაპირებზე ხალხის საკუთარი ცემენტის ქარხნის ჩრდილში, რომელიც აწარმოებდა იმაზე მეტ მტვერს, ვიდრე ცემენტს. ოჯახის კარადაში არსებული ჩონჩხის მიუხედავად, ბიძა, რომელიც ადრე გაიქცა ქვეყნიდან, თესარი ახერხებს უნივერსიტეტში დარეგისტრირებას და მოკლედ შეაღწევს გარემოში, რომელიც არ არის მისი და არასოდეს იქნება, ალბანეთის მმართველი ოჯახების გარემოში. წითელი არისტოკრატია. „რბილ ასაკში შევიტყვე, რომ ვეკუთვნოდი არასრულფასოვან რასას, ან, როგორც მაშინ დავინახე, ძაღლების კატეგორიას Thesar, რომლის ბედი ალბანეთის ჰერმეტულ და მახრჩობელ საზოგადოებაში ერთხელ და სამუდამოდ დაიბეჭდა, უბრუნდება უშედეგო და სასოწარკვეთილ ცხოვრებას გმირების გარეშე სამყაროში. აქტიური გმირისგან შორს, რომელიც იბრძვის საკუთარი ბედის კონტროლისთვის ან თუნდაც სოციალისტური რეალიზმის სტაბილური პოზიტიური გმირისგან, თესარ ლუმი ქა სიცოცხლისუნარიანია. ის არის ყველა „დამარცხებულის“ ხმა, რომლებიც ათვალიერებენ ვერცხლის ღრუბლებს ჰორიზონტზე და კარგად იციან, რომ მათ ვერასოდეს მიაღწევენ. "ჩემი არსებობა არის უღიმღამო, რომელიც არაფრისგან მიდის და არსად მიდის." როდესაც პირველად გამოიცა 1992 წელს, შედარებით დიდ გამოცემაში 10000 ეგზემპლარი, რომანმა დაუყოვნებელი წარმატება ჰპოვა მკითხველ საზოგადოებაში. კონგოლის შემდგომ რომანებს შორისაა: , Tirana 1994 (The Corpse), ისტორია კიდევ ერთი დამარცხებულის შესახებ, რომელიც ალბანეთში სტალინური დიქტატურის ბოლო ათწლეულის არაადამიანურ მანქანაში აღმოჩნდება; ტირანა 1999 სპილოს ძვლის დრაკონი, რომელიც ძირითადად ყურადღებას ამახვილებს ალბანელი სტუდენტის ცხოვრებაზე ჩინეთში 1960-იან წლებში; და, ტირანა 2003, ზღაპარი სიყვარულის შესახებ. კონგოლის რომანები ითარგმნა ფრანგულ, გერმანულ, იტალიურ, ბერძნულ, ესპერანტო, ესპანურ და სლოვაკურ ენებზე. ალბანური ლიტერატურა რობერტ ელსისგან Fatos Kongoli gjemite e mbytura-ს წიგნები ↑ Q. Stafa High School website. Historiku. თარგი:Albanian Literature
სომხეთის საბჭოების ყრილობები

სომხეთის საბჭოების ყრილობა (სომხ. Հայաստանի խորհուրդների համագումարը) — უმაღლესი სახელისუფლებო ორგანო საბჭოთა სომხეთში 1922-1937 წლებში. სულ ჩატარდა სომხეთის საბჭოების 9 ყრილობა: სომხეთის საბჭოების I ყრილობა — 30.1 - 4.2.1922; სომხეთისსაბჭოების II ყრილობა — 29.11 - 3.12.1922; სომხეთის საბჭოების III ყრილობა — 4 - 8.12.1923; სომხეთის საბჭოების IV ყრილობა — 12 - 15.3.1925; სომხეთის საბჭოების V ყრილობა — 30.3 - 3.4.1927; სომხეთის საბჭოების VI ყრილობა — 7 - 12.4.1929; სომხეთის საბჭოების VII ყრილობა — 14 - 18.2.1931; სომხეთის საბჭოების VIII ყრილობა — 9 - 13.1.1935; სომხეთის საბჭოების IX (საგანგებო) ყრილობა — 19.11.1936, 20 - 23.3.1937; Высшие органы государственной власти Армянской ССР
ბრეზოვიცა, კოსოვო

ბრეზოვიცა ( ალბ. Brezovicë  ; სერბული კირილიცა Брезовица) — დასახლება კოსოვოში შტრპცეს მუნიციპალიტეტში, რომელიც ცნობილია მისისათხილამურო კურორტით ბრეზოვიცაში . 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ბრეზოვიცას მოსახლეობა შეადგენს 68 ადამიანს ბრეზოვიცა, კოსოვოს ზამთრის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ტურისტული ადგილია.  სათხილამურო კურორტის ტერიტორია იდეალურად მდებარეობს შარის მთების ეროვნული პარკის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთისკენ მიმართულ ფერდობზე. ქედის ხაზი 39000-ს ჰექტარს მოიცავს მაღალი ალპური მთის რელიეფით და ტყეებით, მრავალფეროვანი და უხვი ფლორითა და ფაუნით. მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტის 90 წუთის სავალზე, ბრეზოვიცას საკურორტო ზონა წარმოადგენს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ერთ-ერთ ბოლო განუვითარებელ სათხილამურო კურორტს. იგი მდებარეობს შარის მთების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და მდინარე ლეპენაკის აუზში. სათხილამურო კურორტი ბრეზოვიცა მდებარეობს ზღვის დონიდან 900 მ-დან 2500 მ-მდე, დაახლოებით 14კმ სამხრეთით. არის ზომიერი ხეობის კლიმატის კომბინაცია  ქვედა ნაწილებში და ალპური კლიმატის მაღალ რაიონებში. შუა საუკუნეების სერბეთში არსებობდა სირინიჩის ჟუპა (პროვინცია) (პირველად ნახსენები მე-XII საუკუნის წესდებაში, მეორედ 1331 წელს, იმპერატორ სტეფანე დუშანის წესდებაში ) რომელიც მოიცავდა მთელ თანამედროვე შტრპცეს მუნიციპალიტეტს, რომელშიც იყო ქალაქები. გრადიშტე (ბრეზოვიცაში) და ზიდინაცი ( გოტოვუშაში ). რეგიონში ბიზანტიური ციხესიმაგრეების რამდენიმე ნაშთია. Čajlije-ს ბორცვის მწვერვალზე, მდინარე ლეპენაცის პილევაჩის ნაკადის შესართავთან, არის გრადიშტეს ციხის ნაშთები, რომელსაც აქვს ორი ფენა, პირველი VI საუკუნიდან და მეორე მე -XII. საუკუნეში. ციხე ნანგრევებშია, საიდანაც დონჟონის კოშკი და სხვა ნაგებობების კონტურები შეიძლება გამოვლინდეს. ქალაქის შესასვლელს ჩრდილოეთით იცავდა კოშკი. ამ კოშკიდან გრძელდებოდა გალავანი, მეორე კოშკით, საიდანაც თავდაცვითი კედელი გადაჭიმული იყო ბორცვის ძირამდე, ლეპენაკისკენ. 1944 წლის 28 ივნისს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ბულგარელმა ჯარისკაცებმა სიკვდილით დასაჯეს 46 ადგილობრივი (მათგან 12 ბავშვი) რაკანოვაცში, ბრეზოვიცაში, მათი ერთ-ერთი ჯარისკაცის სიკვდილის შემდეგ. ↑ 1.0 1.1 Rastko website, rastko.rs; accessed 4 December 2015.(in Serbian) ↑ 2.0 2.1 SANU, National Center for Digitization, Cultural Monuments in Serbia: Ostaci tvrđave Gradište-Čajlije ↑ SANU, National Center for Digitization, Cultural Monuments in Serbia: Rakanovac, spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs; accessed 4 December 2015. ↑ 2011 Census, Kosovo, January 4, 2020 ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-01-13. ციტირების თარიღი: 2024-03-22. viewkosova.com ბრეზოვიცა ბრეზოვიცას სათხილამურო ცენტრის ოფიციალური საიტი Brezovica.biz დაარქივებული 2021-04-25 საიტზე Wayback Machine. Archived 2021-04-25 </link> კოსოვო სათხილამურო დღესასწაული, 2016 NYTimes ფუნქცია თარგი:Štrpceთარგი:Kosovo topics
დავიდ მალიანი

დავიდ მალიანი (სომხ. Դավիթ Մալյան; დ. 17 აპრილი, 1904, ზაქათალა — გ. 17 ივლისი, 1976, ერევანი) — სომეხი და საბჭოთა მსახიობი, საბჭოთა კავშირის (1974) და სომხეთის სსრ-ის სახალხო (1942) არტისტი. არის ჰენრიხ მალიანის (სსრკ სახალხო არტისტი, 1982) ბიძა. დავიდ მალიანი დაიბადა 1904 წელს ქალაქ ზაქათალაში. დაწყებითი განათლება ადგილობრივ სამრევლო სკოლაში მიიღო, რომელიც დაუსრულებელი დატოვა, რადგან 1918 წელს ოჯახთან ერთად აზერბაიჯანიდან საქართველოში, ჯერ თელავში, შემდეგ თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. მალიანმა პროფესიული განათლება მიიღო თბილისის დრამატულ სტუდია „აიარტუნში“ 1924 წელს არშაკ ბურჯალიანის და სტეპან კაპანაკიანის ხელმძღვანელობით. მცირე ხნით მუშაობდა ერევნის პირველ სახელმწიფო თეატრში, შემდეგ სამუშაოდ გადავიდა თბილისში, სომხურ დრამატულ თეატრში. 1929-1930 წლებში დავიდ მალიანი მუშაობდა ლენინაკანის დრამატულ თეატრში (ამჟამინდელი ვარდან აჯემიანის სახელობის გიუმრის დრამატული თეატრი. ამის შემდეგ მან ორი სეზონი გაატარა ერევნის მუშათა თეატრში. შემდეგ მსახიობი გადავიდა „არმენფილმში“ და 1937 წელს დამკვიდრდა სუნდუკიანის სახელობის ერევნის დრამატულ თეატრში, როგორც მსახიობი. თეატრში ნათამაშები როლებიდან აღსანიშნავია: ჯეიდი („მომგებიანი პოზიცია“), კრეჩინსკი („კრეჩინსკის ქორწილი“), მიქაელიანი („კაპიტანი“, 1938), ჰარი სმიტი („რუსული საკითხი“, 1947), მიქაელ ნალბანდიანი („მიქაელ ნალბანდიანი“, 1952), ავალიანი, („სიმაღლეებში“), ტიგრანი („გამბედაობა“), ტუსიანი („მოკლული მტრედი“, 1944), კარენი („ცოცხალი ლეში“, 1951), ჩეპურნოი („მზის შვილები“, 1953) და სხვა. იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი (1942 წლიდან), სომხეთის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. ავტორია წიგნისა „სახეები, შეხვედრები“ (1974). დავიდ მალიანი 1976 წლის 17 ივლისს გარდაიცვალა ერევანში. დაკრძალულია თოხმახის სასაფლაოზე. 1936 : სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი 1942 : სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი 1974 : სსრკ სახალხო არტისტი 1950, 1952 : სტალინური პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში 1944, 1956 : შრომის წითელი დროშის ორდენი მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“ მედალი 1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის ერევანში არის დავიდ მალიანის ქუჩა ა. არაქსმანიანი, „დავიდ მალიანი“. 1957. დავიდ მალიანი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) დავიდ მალიანი ვერიკო ანჯაფარიძე და დავით მალიანი ↑ Դավիթ Մալյան ↑ (1967) Հայ սովետական թատրոնի պատմություն. Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն.  ↑ დავიდ მალიანის ქუჩა
ტომას სტაფორდი

ტომას სტაფორდი (ინგლ. Thomas P. Stafford) (დ. 17 სექტემბერი, 1930, უეტერფორდი, ოკლაჰომა, აშშ, — გ. 18 მარტი, 2024, სატელაიტ-ბიჩი, ფლორიდა, აშშ) — ამერიკელი ასტრონავტი, აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების გენერალ-ლეიტენანტი (1978). დაამთავრა აშშ-ის საზღვაო აკადემია (1952). მსახურობდა აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებში მფრინავ-გამომცდელად. 1962 წლიდან იყო აერონავტიკის და კოსმოსური კვლევების ეროვნული სამმართველოს (NASA) ასტრონავტი. მონაწილეობდა „ჯემინი 6A“ (1965) და „ჯემინი 9A“ (1966) მისიებში. 1969 წელს მეთაურობდა „აპოლო 10-ს“, მთვარის ორბიტაზე გაშვებულ მეორე პილოტირებულ მისიას, რომლის ფარგლებშიც ხომალდს გამოეყო მთვარის კაბინა და სტაფორდი და ასტრონავტი იუჯინ სერნანი 15 კმ-ით დაუახლოვდნენ მთვარის ზედაპირს. 1972 წელს სტაფორდმა მიიღო ბრიგადის გენერლის წოდება. 1975 წლის ივლისში ის მეთაურობდა აშშ-ისა და საბჭოთა კავშირის პირველი ერთობლივი კოსმოსური მისიის — „აპოლო-სოიუზის სატესტო პროექტის“ (ASTP) ამერიკულ ხომალდს (ასტრონავტები ტომას სტაფორდი, ვინს ბრანდი და დონალდ სლეიტონი), რომელიც წარმატებით შეუპირაპირდა ორბიტაზე მყოფ საბჭოთა „სოიუზ 19-ს“. 1979 წელს სტაფორდი თადარიგში გავიდა გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით. შემდგომში NASA-ის მრჩევლად მუშაობდა. გამოქვეყნებული აქვს ავტობიოგრაფიული შინაარსის „არის გადაბმა! — ტომ სტაფორდი და კოსმოსური რბოლა“ (მაიკლ კასუტთან ერთად, 2002). Stafford, Thomas; Cassutt, Michael (2002). We Have Capture. Washington, DC: Smithsonian Institution Press. ISBN 978-1-58834-070-2. ტომას სტაფორდი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ტომას სტაფორდი — ბიოგრაფია NASA-ის ვებ-გვერდიდან (ინგლისური)
გასპარ ქართველი

გასპარ ქართველი (გ. 1701, ვარშავა) — ქართველი დიპლომატი. დაახლოებული იყო ქართლის მეფე გიორგი XI-თან. მონაწილეობდა ირანის ხელისუფლების მიერ დასავლეთ ევროპაში მოწყობილ ელჩობაში, რ-იც მიზნად ისახავდა ოსმალთა საწინაღმდეგო კოალიციის შექმნას და რომელსაც ისპაჰანელი კათოლიკე ეპისკოპოსი ელიასი ხელმძღვანელობდა. 1700 წელს გასპარი მოსკოვში შეხვდა იქ მყოფ არჩილ მეფეს, რომლის შუამდგომლობით რუსეთის მეფე პეტრე I-მა ხელი შეუწყო ელჩობის დასავლეთ ევროპაში გამგზავრებას, მაგრამ გასპარს არ დასცალდა. ის 1701 გარდაიცვალა ვარშავაში. გაბაშვილი გ., სულხან-საბა ორბელიანი როგორც დიპლომატი, წგნ.:სულხან-საბა ორბელიანი, 1658-1958. საიუბილეო კრებული, თბ., 1959. ქართული დიპლომატიური ლექსიკონი, ტ.I, თბ., 1997. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
იოზეფ კაროლ ჰელი

იოზეფ (იოჯეფ) კაროლ ჰელი ( გერმ. Josef/ph Karl Hell, უნგრ. Hell József Károly, სლოვაკ. Jozef Karol Hell ; დ. 15 მაისი, 1713 , ბანსკა-შტიავნიცა, სლოვაკეთი, ავსტრიის იმპერია — გ. 11 მარტი, 1789, იქვე) — სამთო ინჟინერი და გამომგონებელი. მსოფლიოში პირველი ავტომატური წყლის ტუმბოს ავტორი. იოზეფის მამა იყო სამთო ინჟინრი მათეო კორნელ ჰელი. 1731 წლიდან მამასთან ეუფლებოდა ინჟინერიას. 1737 წელს გახდა სამთო სკოლის პროფესორის სამუილ მიკოვინის სტუდენტი. მიიღო ღრმა თეორიული ცოდნა მათემატიკის, გეომეტრიის და გეოდეზიის განხრით. მე-17 საუკუნის ბოლოს და მე-18 საუკუნის დასაწყისში ავსტრიის იმპერიის სამთო მრეწველობაში კრიზისული პერიოდი დადგა. მაღაროები უფრო ღრმა გახდა, მიწისქვეშა წყლების არსებობამ შეაფერხა სამთო მოპოვება წყლის ამოტუმბვის გარეშე შეუძლებელი იყო მუშაობა.მაღაროები დახურვის საშიშროების წინაშე დადგ, მაგრამ ინჟინერმა იოზეფ ჰელმა გამოსავალი ნახა — წყლის ენერგიის გამოყენება. ჰელის შეთავაზების თანახმად, აშენდა ტაიჰი (გერმანული Teich, თარგმანში ნიშნავს მიწისქვეშა წყალს ) — 60 წყალსაცავისგან შემდგარი სისტემა შტიავნიცას მთებში. აშენდა ძირითადად ბანსკა შტიავნიცას ვერცხლის მაღაროებისთვის საჭირო ენერგიის წარმოებისთვის. ისინი დაკავშირებულია არხებითა და გვირაბებით, რომელთა საერთო სიგრძე 100 კმ-ზე მეტია. ამ მხარეში მნიშვნელოვანი მდინარეები არ არის, ამიტომ ტაიჰი წყალს წვიმისა და თოვლის დნობისგან აგროვებდა. გარდა ამისა, არხების სისტემის მეშვეობით წყალი იგზავნებოდა მაღაროებიდან წყლის ამოტუმბვის მანქანებში. კაშხლების სიმაღლე დაახლოებით 30 მეტრი იყო. ტაიჰის სისტემის სიმძლავრე 3 მილიონი კუბური მეტრია. ტაიჰების მშენებლობა დიდ რესურსებს მოითხოვდა. რიხნიავას ტბაზე ორი ტაიჰა 3 წლის განმავლობაში (1738-1740) 4000-მა ადამიანმა ააგო. ეს გიგანტური სტრუქტურები მაღაროებს ენერგიით ამარაგებდნენ. შედეგად მაღაროები განახლდა. მაგრამ იმდროინდელი ტუმბოები დაბალი სიმძლავრის იყო და უზარმაზარი თანხები იხარჯებოდა წყლის ამოტუმბვაზე. მსოფლიოში პირველი ორთქლზე მომუშავე ტუმბოები უკვე გამოჩნდა, მაგრამ მათი კონსტრუქცია დიდი რაოდენობით ხე-ტყეს მოითხოვდა და ძალიან ძვირი ღირდა. 1736 წელს, 23 წლის ასაკში, ინჟინერმა იოზეფ კაროლ ჰელმა შეიმუშავა და წარადგინა წყლის ავტომატური ტუმბო, რომელიც იმ დროისთვის არსებულზე ბევრად უფრო ძლიერი იყო. მისმა პირველმა მანქანამ შეძლო წყლის ამოტუმბვა 212 მეტრის სიღრმიდან. ეს ტუმბო ექსპლუატაციაში შევიდა 1738 წელს ბანსკა-შტიავნიცაში. თანდათან მისი გამოგონებები ევროპის სხვა ქვეყნებშიც დაიწყეს. იოზეფ კაროლ ჰელის სატუმბი მანქანები, რომელიც აშენდა 1749-1768 წლებში, ამ სფეროში საუკეთესო ტექნოლოგიებს შორისაა მთელ მსოფლიოში. ამჟამად ისინი ძირითადად გამოიყენება ნავთობის მოპოვებისთვის (ნავთობის სატუმბი). 1744 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, იგი გახდა ბანსკა შტიავნიცას რეგიონის სამთო მაღაროების მთავარი სამთო ინჟინერი. იოზეფ კაროლ ჰელი გარდაიცვალა სიღარიბეში 1789 წლის 10 მარტს სამშობლოში, ბანსკა-შტიავნიცაში. ↑ Hell József Károly // http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06198.htm ↑ Jozef Karol Hell // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. ↑ S. Wagner, Francis (1977). Hungarian Contributions to World Civilization. Alpha Publications. ISBN 978-0-912404-04-2. ↑ Simon, Andrew L. (1999). Made in Hungary: Hungarian Contributions to Universal Culture. Simon Publications. ISBN 0-9665734-2-0.
ლიატრისი

ლიატრისი (ლათ. Liatris) — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ცნობილია 50-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ამერიკაში. მრავალწლოვანი ფესურიანი ბალახოვანი მცენარეებია. აქვთ სწორად მდგომი, ძირითადად მარტივი, შეფოთლილი, 2 მეტრამდე სიმაღლის ღერო. ფოთლები ხაზური ან ვიწროლანცეტა, მჯდომარე, მორიგეობით განლაგებულია. ყვავილები მილისებრი, მოცისფრო-მეწამული, წითელი, თეთრი; პატარა კალათებად შეკრებილია გრძელ (0,7 მ-მდე) კენწერულ თავთავისებრ ყვავილედებში. ლიატრისი ზამთარგამძლე და სინათლის მოყვარული მცენარეა. ღია გრუნტში დეკორატიულ მცენარეებად ზრდიან თავთავიანი ლიატრისის (L. spicata) ფორმებს, რომლებიც გამოირჩევიან ყვავილობის ვადებით, სიმაღლითა და ყვავილების ფერით; აგრეთვე ზრდიან Liatris scariosa, Liatris aspera და სხვა სახეობებს. იყენებენ მიქსბორდერებში, ჯგუფურ ნარგავებში, მოსაჭრელად. ამრავლებენ ფესურების გაყოფით, იშვიათად თესლით. ↑ არქიმანდრიტი ლაზარე (გაგნიძე-დვალი), გერმანულ-ქართული, ქართულ-გერმანული ბოტანიკური ლექსიკონი, თბილისი: „ფავორიტ პრინტი“, 2012. — გვ. 118. ↑ Головкин Б. Н. Лиатрис // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М., 2011. — стр. 373.
გეოთერმული ელექტროსადგური

გეოთერმული ელექტროსადგური, გეოთერმიული ელექტროსადგური — თბური ელექტროსადგური, რომელიც ბუნებრივი ცხელი წყლის ან ორთქლის სითბოს ელექტროენერგიად გარდაქმნის. დედამიწის ქერქის სიღრმეში სითბო წარმოიქმნება რადიოაქტიური გარდაქმნების, ქიმიური რეაქციებისა და სხვათა პროცესების შედეგად. რაც უფრო ღმადაა ქანი, მით უფრო მაღალია მისი ტემპერატურა (დედამიწის ზედაპირიდან 2000-3000 მეტრ სიღრმეზე 100°C აღემატება). დიდ სიღრმეზე წყალი მაღალ ტემპერატურამდე ცხელდება და საჭიროების შემთხვევაში იგი ჭაბურღილით ზედაპირზე ამოჰყავთ. ვულკანურ რაიონებში გაცხელებული სიღრმის წყალი დედამიწის ქერქის ნაპრალებიდან ზედაპირზე ამოდის. ამ რაიონებში თერმულ წყალს განსაკუთრებით მაღალი ტემპერატურა აქვს და ზედაპირთან ახლოსაა. ზოგჯერ იგი გადამეტხურებული ორთქლის სახით გამოიყოფა. მომავალში ღრმა ბურღვა საშუალებას მოგვცემს ავითვისოთ მაგმური კერების მაღალი ტემპერატურა. 100°C-მდე ტემპერატურის თერმული წყალი ზედაპირზე ამოდის მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც. სსრკ-ში 5 მეგვტ სიმძლავრის პირველი გეოთერმული ელექტროსადგური ამუშავდა 1966 წელს კამჩატკაზე, კოშელევისა და კაბალნის ვულკანების რაიონებში. 840 კჯ/კგ (200 კკალ/კგ-მდე) სითბოს შემცველი ორთქლწყლის ნარევი ჭაბურღილებით ზედაპირზე ამოდის და სეპარატორებში გადადის, სადაც 0.23 მეგნ/მ² (2.3 ატ) წნევით წყლისგან ორთქლი გამოიყოფა. სეპარაციის შემდეგ ორთქლი ტურბინებში გადადის, ხოლო 120°C ტემპერატურის ცხელ წყალს დასახლებული პუნქტების თბომომარაგებისა და სხვა მიზნებისათვის იყენებენ. ელექტროსადგურში დადგმულია 2.5 მეგვტ სიმძლავრის ორი ტურბინა. გეოთერმული ელექტროსადგურს არა აქვს საქვაბე საამქრო, სათბობმიწოდების სისტემა, ნაცრის დამჭერები და მრავალი სხვა მოწყობილობა, რომლებიც აუცილებელია ჩვეულებრივი თბოელექტროსადგურისათვის. პრაქტიკულად სადგური შედგება სამანქანო დარბაზისა და ელექტროტექნიკური მოწყობილობისათვის განკუთვნილი სათავსისაგან. ასეთი გეოთერმული ელექტროსადგურის ელექტროენერგიის რამდენჯერმე უფრო დაბალია დიზელის ელექტროსადგურთან შედარებით. გეოთერმულ ელექტროსადგურში ელექტროენერგია მიიღება პირდაპირი, არაპირდაპირი და შერეული სქემით. პირდაპირი სქემის შემთხვევაში ბუნებრივი ორთქლი ჭაბურღილებიდან მილებით გადადის ელექტრულ გენერატორებთან შეერთებულ ტურბინებში. ორთქლსა და კონდენსატს იყენებენ თბომომარაგებისათვის, ზოგჯერ კი — ქიმიურ წარმოებაში. არაპირდაპირი სქემის დროს ორთქლს წინასწარ წმენდენ აგრესიული (ძლიერი კოროზიის გამომწვევი) აირებისაგან. შერეული სქემის შემთხვევაში ჭაბურღილიდან ორთქლი გადადის საორთქლებელში, სადაც მისი სითბოს ხარჯზე ღებულობენ აგრესიული აირებისაგან თავისუფალ მეორეულ ორთქლს. ტურბინაშ გავლის შემდეგ ორთქლი კონდენსატორში კონდენსირდება, კონდენსატი კი ამაორთქლებელს უბრუნდება. ჭაბურღილის ორთქლი ამაორთქლებელში სითბოს გაცემის შემდეგ კონდენსირდება. სასურველი შედგენილობის კონდენსატს ქიმიურ წარმოებაშ იყენებენ. დაახლოებით 100°C ტემპერატურის თერმული წყლის ენერგია არავულკანურ რაიონებში შეიძლება გამოვიყენოთ ვაკუუმური ტურბინისათვის ან დაბალმდუღარე მუშა სხეულის (ფრეონისა და სხვა) მონაწილეობით მიმდინარე ციკლის უზრუნველსაყოფად. ↑ ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ., „სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, ტ. I, თბილისი: „ტექნიკური უნივერსიტეტი“, 2019. — გვ. 531, ISBN 978-9941-28-496-0. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 77.
ჯაკომო გასტალდი

ჯაკომო გასტალდი (იტალ. Giacomo Gastaldi) (დ. დაახლ. 1500, პიემონტი, — გ. 1566, ვენეცია) — იტალიელი კარტოგრაფი. ძირითადად ცხოვრობდა ვენეციაში, სადაც ინჟინრად მუშაობდა, ხოლო დაახლ. 1544 წლიდან მთლიანად დაკავებული იყო რუკების შექმნით. ითვლება XVI საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე პროდუქტიულ იტალიელ კარტოგრაფად. საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი რუკა „აზიის წინა ნაწილის აღწერა ანტიკური, და თანამედროვე სახელწოდებებითურთ პიემონტელი კოსმოგრაფის ჯაკომო გასტალდისა“ (1561). ცირეკიძე შ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Tooley, R.V.; Bricker Ch., Landmarks of Mapmaking, Elsevier-Sequoia, Amsterdam, 1968. ჯაკომო გასტალდის რუკები — აშშ კონგრესის ბიბლიოთეკა
მზის ელექტროსადგური

მზის ელექტროსადგური — ელექტროსადგურის ტიპი, რომელშიც მზის რადიაცია გარდაიქმნება ელექტროენერგიად. მზის ენერგიის გარდაქმნის მეთოდები განსხვავებულია და დამოკიდებულია ელექტროსადგურის კონსტრუქციაზე. მზის ელექტროსადგურები იყოფა შემდეგ ტიპებად: მზის ელექტროსადგური კოშკური ტიპის მზის ელექტროსადგური თეატრალური ტიპის მზის ელექტროსადგური ფოტოელექტრული მოდულების გამოყენებით მზის ელექტროსადგური პარაბოლური კონცენტრატორების გამოყენებით კომბინირებული მზის ელექტროსადგური მზის აეროსტატური ელექტროსადგური მზისიერ-ვაკუუმური ელექტროსადგური. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 660. Р.Б. Ахмедов, И.В. Баум, В.А. Пожарнов, В.М. Чаховский. Солнечные электрические станции. — М.: ВИНИТИ, 1986. — Т. 1. — 120 с. — 500 экз. В.И. Виссарионов, Г.В. Дерюгина, В.А. Кузнецова, Н.К. Малинин. Солнечная энергетика: учебное пособие для вузов. — М.: Издательский дом МЭИ, 2008. — 276 с. — 800 экз. — ISBN 978–5–383–00270-4. Михаил Берёзкин. Укрощение Солнца // Наука и жизнь : журнал. — 2013. — № 12. — С. 19—25. — ISSN 0028-1263. Алексей Михайлов. Солнце вместо нефти // Профиль : журнал. — М., 2016. — 30 мая (№ 19 (953)). — С. 18—24. — ISSN 1726-0639.
ალექსანდრე გაუკი

ალექსანდრე ვასილის ძე გაუკი (რუს. Алекса́ндр Васи́льевич Га́ук) (დ. 3 აგვისტო, 1893, ოდესა, — გ. 30 მარტი, 1963, მოსკოვი) — რუსი დირიჟორი და პედაგოგი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1954). დაამთავრა პეტროგრადის კონსერვატორია (ნ. ჩერეპნინის კლასი, 1917). სადირიჟორო მოღვაწეობა დაიწყო 1917 წლიდან. 1930–1934 წლებში იყო ლენინგრადის ფილარმონიის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი, 1934–1936 წლებში — საკავშირო რადიოს დიდი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1936–1941 წლებში — სსრკ სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1953–1962 წლებში — საკავშირო რადიოს დიდი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. ასწავლიდა ლენინგრადის და მოსკოვის კონსერვატორიებში (1948 წლიდან პროფესორი). 1941-1943 წლებში გაუკი მოღვაწეობდა საქართველოში, იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორი და თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი. დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ქართულ მუსიკალურ საზოგადოებაში. გაუკის მოწაფეები იყვნენ: ალექსანდრე მელიქ-ფაშაევი, ევგენი მიქელაძე, ევგენი მრავინსკი, ევგენი სვეტლანოვი, ვახტანგ ფალიაშვილი, ჯემალ გოკიელი და სხვ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 99. ალექსანდრე გაუკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გაფეზი

გაფეზი (ნამდვილი სახელი და გვარი — თევდორე ზაქარიას ძე გაგლოითი, გაგლოევი; ოს. Гаглойты Федыр) (დ. 29 აგვისტო, 1913, ბაქო, — გ. 12 აგვისტო, 1983, ცხინვალი) — ოსი მწერალი. დაამთავრა პედაგოგიური ტექნიკუმი ცხინვალში (1935). საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი (1939 წლიდან), მუშაობდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქციაში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში (მსროლელთა ასეულის პოლიტხელმძღვანელი). ომის შემდგომ წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ლიტერატურული ჟურნალის „ფიდიუაგის“ რედაქციის პასუხისმგებელი მდივანი, შემდეგ მთავარი რედაქტორი. 1955-1972 წლებში არჩეული იყო სსრკ მწერალთა კავშირის სამხრეთ ოსეთის განყოფილების პასუხისმგებელ მდივნად. ასევე მუშაობდა ცხინვალის დრამატული თეატრის ლიტერატურული განყოფილების ხელმძღვანელად. ავტორია ლექსების, მოთხრობათა კრებულებისა და რომანისა „გამარჯობა, ხალხო!“ (1966) და სხვ. ოსურად თარგმნა ქართველი პოეტების ლექსები. ქართულ ენაზე გამოვიდა გაფეზის ლექსთა კრებულები. ლექსები, ბალადები, თბ., 1963. მუხნარი, თბ., 1966 ლექსები, თბ., 1970 დილა მშვიდობისა, თბ., 1973. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 564. Бибоева И. Г., Казиты М. Р., Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 229—231, ISBN 978-5-7534-1499-01.