laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
1047

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1047 1047 (ათას ორმოცდაშვიდი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-5 დეკადის მე-7 წელი. დემეტრეს მეორე აჯანყება სასირეთის ჭალაში მეფე ბაგრატ IV დამარცხდა ლიპარიტ ბაღვაშთან არყის ციხესთან მეფე ბაგრატ IV ისევ დამარცხდა ლიპარიტ ბაღვაშთან მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1047. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1047. 9 ოქტომბერი : კლემენტ II — გერმანელი რომის პაპი 1046-1047 წლებში (დ.1005) საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : აბდულ-ჰეიჯა იბნ ჯაფარი - თბილისის ამირა (1045-1062) საქართველოს ეკლესია : ოქროპირ II - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1045 - 1049) (მეორეჯერ) სამხრეთი კავკასია ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029-1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : კონსტანტინე IX მონომახი - ბიზანტიის იმპერატორი (1042 - 1055) სელჩუკთა სახელმწიფო : თოღრულ-ბეგი - სულთანი (1038 - 1063) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მაუდიდ I - სულთანი (1041 - 1050) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) პოლონეთი : კაზიმირ I – დიდი მთავარი (1039-1058) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : ჰაინრიხ III - გერმანიის მეფე და საღვთო რომის საღვთო იმპერიის იმპერატორი (1039 – 1056) საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : ედვარდ III აღმსარებელი - ინგლისის მეფე (1042 - 1066) წმინდა საყდარი : ბენედიქტ IX - რომის პაპი (1047 - 1048) (მესამედ) კლიმენტ II - რომის პაპი (1046 - 1047)
პანტიუხინის უფსკრული

პანტიუხინის უფსკრული — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის მასივის დასავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 1786 მ სიმაღლეზე. ჩასასვლელი იხსნება რამდენიმე მეტრის სიღრმის ვიწრო (0,5-0,7 მ) ხვრელით, რომლის კედლები თოვლის ნადნობი წყლებით არის დამუშავებული. გამომუშავებულია ზედა იურულ-ქვედა ცარცულ ძლიერ დამსხვრეულ კირქვებში. მასში მორფოლოგიურად მკაფიოდ გამოხატული ოთხი მონაკვეთი გამოიყოფა. უფსკრულის პირველი მონაკვეთი მღვიმის ზედა ნაწილს მოიცავს 600 მ სიღრმემდე და წარმოდგენილია კასკადური ჭებისა და ღრმა საფეხურების რთული სისტემით. მათ შორის ყველაზე ღრმა 107 მ აღწევს. მეორე მეანდრირებული, დახრილფსკერიანი მონაკვეთი 650 მ სიღრმეზე იწყება და 400 მ-მდე გრძელდება. დერეფნის ბოლოში, 30 მ სიღრმის ჭას, უფსკრულის მესამე მონაკვეთი აგრძელებს, რომელსაც გეგმაში მეორე მონაკვეთის საწინააღმდეგო მიმართულება აქვს. უფსკრულის ჩასასვლელიდან 800 მ სიღრმეზე, მღვიმის მეოთხე მონაკვეთი იწყება, რომელიც ფაქტობრივად 200 მ სიღრმის ჭით არის წარმოდგენილი. 1025 მ სიღრმეზე იგი ნგრეული მასალით ამოქოლილ ნაპრალს აწყდება. ამჟამად აქ მიღწეული სიღრმით — 1508 მ პანტიუხინის მღვიმე მსოფლიოს უღრმეს მღვიმეებს შორის მე-12 ადგილს იკავებს. მასში უფრო ღრმად ჩაღწევის პერსპექტივაც არსებობს, თუმცა საკმაოდ რთული დასაძლევია უფსკრულის ბოლოში ვიწრო დერეფანი, რომელიც სიფონური ტბით არის გადაკეტილი. სახელი ეწოდა მისი ერთ-ერთი პირველაღმომჩენის, ტრაგიკულად დაღუპული ალპინისტისა და სპელეოლოგის ვიაჩესლავ პანტიუხინის პატივსაცემად. მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია ↑ Пантюхина В. Шахта | Географическая энциклопедия ↑ კ. ხარაძე, გეოლოგიურ-გეომორფოლოგიური ძეგლები, თბილისი, 2014 ↑ 3.0 3.1 ზ. ტინტილოზოვი, ბზიფის მასივის კარსტი და მღვიმეები, თბილისი, მეცნიერება, 1988 ↑ საქართველოს ალექსანდრე ჯავახიშვილის სახელობის გეოგრაფიული საზოგადოების შრომები, თბილისი, 2018[მკვდარი ბმული]
პეგასი (გვარი)

პეგასი (ლათ. Pegasus) — თევზების გვარი პეგასისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 18 სმ-მდე. ცნობილია 4 სახეობა. გავრცელებული არიან ინდოეთის ოკეანესა და წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში (აღმოსავლეთ აფრიკიდან იაპონიამდე და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავსტრალიამდე), სანაპირო წყლებში. ზღვის მელებისა და ნემსთევზასებრთა მსგავსად, პეგასებს დიდი ძვლოვანი ფირფიტებისაგან განვითარებული აქვთ ჯავშანი (მუცლის ნაწილში ისინი მყარადაა შეერთებული, კუდისაში — მოძრავად). დინგი ძლიერ გამოწეულია, პირი პატარა, უკბილო. მკერდის ფარფლის აგებულება ძალიან თავისებურია (ამიტომ უწოდა შვედმა ნატურალისტმა კარლ ლინემ მათ მითური პეგასის სახელი). სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ვაჭრობის ობიექტია გამომშრალი სახით (იყენებენ ავგაროზებად). ყველაზე მეტად ცნობილია მოკლეკუდა პეგასი (Pegasus volitans). Жизнь животных, т. 4, ч. 1, М., 1971; Пегасы // Большая советская энциклопедия, т. 19 — М. : Советская энциклопедия, 1975. ↑ Pegasus. FishBase. ციტირების თარიღი: 23 მაისი, 2020.[მკვდარი ბმული]
Northrop Grumman E-2 Hawkeye

Northrop Grumman E-2 Hawkeye (ინგლ. Hawkeye - ქორისთვალა) — ნებისმიერ ამინდში მომუშავე ადრეული შეტყობინების საგემბანო ორძრავიანი ტურბოხრახნული ამერიკული თვითმფრინავი. ადრეულ 1950-იან და 1960-იან წლებში შეიმუშავა კომპანია Grumman Aircraft Company-მა აშშ-ის საზღვაო ძალებისთვის; მიზნად ისახავდა მოძველებული დგუშიანი E-1 Tracer-ის ჩანაცვლებას. თვითმფრინავის საწყისი შესაძლებლობები გაუმჯობესდა E-2B და E-2C მოდიფიკაციებში, რომლებშიც ძირითადი ცვლილება განიცადა რადარმა და რადიო-საკომუნიკაციო მოწყობილობებმა, ინტეგრალური ელექტრული სქემებისა და სხვა ელექტრომოწყობილობების მნიშვნელოვანი წინსვლიდან გამომდინარე. თვითმფრინავის მეოთხე მოდიფიკაცია E-2D პირველად 2007 წელს აფრინდა. E-2 პირველი თვითმფრინავი იყო, რომელიც განგებ ამ მიზნისთვის შეიმუშავეს, Boeing E-3 Sentry-სგან განსხვავებით, რომელიც არსებული სამოქალაქო სატვირთო თვითმფრინავის Boeing 707-320-ის მოდიფიკაციას წარმოადგენს. Hawkeye, ყველაზე ხანგრძლივად წარმოებადი საგემბანო თვითმფრინავია, მისი მოდიფიკაციები იწარმოება 1960 წლიდან. Northrop Grumman E-2 Hawkeye-მ მიიღო მეტსახელი „Super Fudd“, ვინაიდან მისი წინამორბედი E-1-ის მეტსახელი იყო „Willy Fudd“. ბოლოხანს, თვითმფრინავს ასევე უწოდებენ „ჩაქუჩს“ (Hummer), მისი ტურბოხრახნული ძრავების დამახასიათებელი ხმის გამო, რომელიც გამოირჩევა ტურბორეაქტიული ან ტურბოვენტილატორული რეაქტიული ძრავებისგან. აშშ-ის საზღვაო ძალების გარდა, E-2 მცირე რაოდენობით გაიყიდა ეგვიპტის, საფრანგეთის, ისრაელის, იაპონიის, მექსიკის, სინგაპურისა და ტაივანის შეიარაღებულ ძალებზე. ↑ Northrop Grumman Corporation. E-2D Advanced Hawkeye. Program Overview. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-03. ციტირების თარიღი: 23 მაისი, 2020
ერუშეთის ქედი

ერუშეთის ქედი — ქედი თურქეთის ტერიტორიაზე. გადაჭიმულია საჭედილისა და ქელ დაღის (თურქ. Kel Dağı) მთებს შორის და წარმოადგენს წყალგამყოფ საზღვარს მდინარე მტკვრის შენაკადების ფოცხოვისწყალსა და ჩაკ სოიუს მდინარეების აუზებს შორის. ერუშეთის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში შემოდის ერუშეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთები. თეიმურაზ ჩიქოვანი ზემო ქართლის აღწერისას განსაზღვრავს, რომ „სამხრეთიდან მესხეთის ქვაბულს ერუშეთის ქედი ემიჯნება, რომელიც ტერიტორიულად ამჟამად თურქეთის სახელმწიფოს ფარგლებშია“. ↑ მარუაშვილი ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 91. ↑ ჩიქოვანი თ., ზემო ქართლი, თბ., 1987, გვ. 7
დადეში (ნასოფლარი)

დადეში — ნასოფლარი საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში. ვახუშტის თანახმად „კვალად მტკვარს მოერთვის, კოხტას ხევის შესართავს ზეით, დადეშის-ხევი, გამომდინარე ერუშეთის მთისა. დადეშს არს მონასტერი... აწ ცალიერი.“ დიმიტრი ბაქრაძის მიხედვით „დადეშის ეკლესია მდებარეობს აწინდელ ახალციხის მაზრაში, მტკვრის შენაკადის დადეშისწყლის მარჯვენა ნაპირზე“. 1852 წლის ერთ საბუთში ნათქვამია: საქმე ყირხქესალოვის მიერ უკანონოდ დაუფლების შესახებ სოფელ დადეშის მეორე ნაწილისა... ადგილობრივი, ნიკოლოზ დიასამიძის ცნობით „ყოფილ დადეშ სოფელს ორი ძველი ნასოფლარი აქვს, ერთი მის ზემოთ და მეორე მის ქვემოთ, მტკვრიდან ერთი კილომეტრის მანძილზე; ზემო დადეშს ძველ დადეშს (თურქულად — ვერანა დადეში) ეძახიან, ქვემოს კი უწოდებენ ნიკოლოზის გვერდს...“ სოფელი აღნიშნულია მეფის რუსეთის ერთვერსიანსა და საბჭოთა ტოპოგრაფიულ რუკებზე: იგი ერკოტა და ქუცნა სოფლებს შუა მდებარეობდა. დადეშის მდებარეობა უფრო ზუსტდება ერთი საარქივო საბუთის მონაცემით: როგორც ზემოთ არის აღნიშნული იყო ზემო და ქვემო დადეში. აქ აღწერილი ქვემო დადეშია, ხოლო ზემო დადეშხე, რომელსაც ახლა ძველ დადეშს ანუ ვერანა დადეშს ეძახიან, ამ საბუთში შემდეგია ნათქვამი: 1949 წლის 2 აგვისტოს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დადგენილებით დაცარიელებული სოფელი გაუქმდა. ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია არქიტექტურული ძეგლები: დადეშისა და ზემო დადეშის ეკლესია. ჯიქია ს., „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, გვ. 247-248, თბ., 1958.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16222  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16223 ↑ Бакрадзе Д. Кавказ в древних памятниках христианства, ст. 43 ↑ სცია, ფ. 73, ს. 136 ↑ სცია, ფ. 74, ს. 158, გვ 41v ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, №10-11 (23-24), გვ. 6, თბ., 1949 წ. ISSN 0203-2023
სეფეს მაცხოვრის ეკლესია

სეფეს მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტორული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფეს სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი ორივე მხრიდან ბრტყელადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით და მათზე დაყრდნობილი ბრტყელი თაღით გამოყოფილი სწორკუთხა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. ასეთივე სარკმელია დასავლეთითაც. საკურთხევლის გვერდით კედლებშ ოთხი სწორკუთხა ნიშია. მათგან სამი სამხრეთითაა, ერთი- ჩრდილოეთით. საკურთხევლის შუაში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. მეორე ტრაპეზი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშია, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურებითაა შემაღლებული. მას ორი ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. ერთი შუა ნაწილშია მეორე ჩრდილოეთ კედელთან. დარბაზის კამარა ორ შეკიდებულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი კამარის შუაშია, მეორე- დასავლეთ კიდეში. ინტერიერი და ფასადები შეღებილი და შეთეთრებულია. კედლები თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული. ეკლესია გადახურულია ფიქლის ორფერადი სახურავით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან გეგმით კვადრატულია. ერთსართულიანი სამრეკლოა მიშენებული. სამრეკლოს ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევაწრიული თაღებითაა გახსნილი. გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 309.
სეფეს წმინდა მარინეს ეკლესია

სეფეს წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფეში. თარიღდება XVI-XVIII საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია მინიატურული. დგას ლოდებითა და ნატეხი ქვით ნაგები 7 მეტრის სიმაღლის მასიურ სვეტზე. ეკლესია ნაშენია ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, დაბალი და ვიწრო სწორკუთხა კარის წინ პატარა ბაქანია, რომელსაც მოგვიანებით აშენებული ქვის კიბე ადგება. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. მსგავსი სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში თაროა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიში. შიგნით ეკლესია ერთიანი, ფერდებგაბრტყელებული კამარითაა გადახურული, რომლის ფერდების შეერთებასთან, წვერში, მართი კუთხე იქმნება. ეკლესიას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 309.
დადეში (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი დადეში შეიძლება აღნიშნავდეს: დადეში — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში; დადეში — ნასოფლარი ასპინძის მუნიციპალიტეტში.
სვიანა-როსტიანის ნამოსახლარი

სვიანა-როსტიანის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანის სამხრეთ-დასავლეთით მდინარე ხადისწყლის ნაპირზე. დაზიანდა სამანქანე გზის მშენებლობის დროს. განეკუთვნება ძვ.წ. IV-II ათასწლეულს. 1989 წელს აქ მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი სამფენიანია. მდებარეობს ფერდობზე. მისი ფენები ჩამორეცხილი და არეულია. ქვედა ფენა წარმოდგენილია ძირითადად უხეშკეციანი, მსხვილკენჭებმინარევიანი თიხის ჭურჭლით. გვხვდება ნამჯამინარევიანი ნატეხებიც. კერამიკისათვის დამახასიათებელია მოშავო, მოვარდისფრო-მოჩალისფრო ზედაპირი. აღმოჩენილია დერგის მაგვარი დიდი ზომის თიხის ჭურჭლის ნატეხები: ქილები, ქოთნები, ჯამი, სასმისები და გვერდჩაჭრილი დაფები. ჭარბობს სწორკედლიანი და ოდნავ პროფილირებული ნაწარმი. ძირები ბრტყელი გამოყვანილი ან მომრგვალებულია. თიხის ნაწარმი შემკულია რელიეფური კოპებით. ვერტ. დანაძერწებით და ნაჭდევებით. შუა ფენა წარმოდგენილია მხოლოდ კერამიკით. გვხვდება დერგები, ქოთნები, ქილები და ჯამები. მათთვის დამახასიათებელია შავპრიალა ზედაპირი მოვარდისფრო-მონაცისფრო სარჩულით. თიხა კარგად განლექილი და თანაბრად გამოწვარია. თიხის ჭურჭელი შემკულია ნაკაწრი და სავარცხლისებრი ტვიფრით შესრულებული გეომეტრიული სახეებიტ. გვხვდება სხვადასსხვა ფორმის ზევიდან დაძერწილი და შიგნიდან ამოყვანილი კოპებიც. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. გოგოჭური გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 310.
ამადეო IX სავოიელი

ამადეო IX სავოიელი (იტალ. Amadeo IX di Savoia), მეტსახელად ბედნიერი (იტალ. il Beato; დ. 1 თებერვალი, 1435, ტონონ-ლე-ბენი, საფრანგეთი — გ. 30 მარტი, 1472, ვერჩელი, ვიტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1465-1472 წლებში. საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ის სიძე და მეფე ლუი XI-ის ცოლისძმა. სავოიის ორი ჰერცოგის: ფილიბერტო I-ისა და კარლო I-ის მამა. ამადეო სავოიელი დაიბადა 1435 წლის 1 თებერვალს. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და მისი მეუღლის, პრინცესა ანა კვიპროსელის უფროსი ვაჟი. დედის მხრიდან იგი იყო კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონის შვილიშვილი. მისი მრავალი დედმამიშვილიდან აღსანიშნავნი არიან საფრანგეთის დედოფალი შარლოტა (ლუი XI-ის ცოლი) და მილანის ჰერცოგინია ბონა (გალეაცო მარია სფორცას ცოლი). საფრანგეთთან არსებული ალიანსის კიდევ უფრო განსამტკიცებლად 1452 წელს ამადეომ ცოლად შეირთო მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის ასული იოლანდ დე ვალუა, ლუი XI-ის უმცროსი და. ამ პერიოდისათვის საფრანგეთი და საღვთო რომის იმპერია ერთმანეთს აქტიურად ებრძოდა ალპებზე მნიშვნელოვანი გადასასვლელებს დაპატრონებული სავოიისათვის, მისი ჰერცოგების პრო-ფრანგული პოლიტიკა კი გერმანელებს აღიზიანებდა. მხარდაჭერისა და გასასვლელების დათმობის სანაცვლოდ ლუი XI-მ თავის ცოლისძმა ამადეო IX-ს, რომელმაც 1465 წელს დაიკავა საჰერცოგოს ტახტი, იმპერატორისაგან თავის დასაცავად დიდი ჯარები გაუგზავნა, რომელიც ახალმა ჰერცოგმა ტურინსა და სხვა მნიშნველოვან ციხე-ქალაქებში განალაგა. ცნობილია, რომ ამადეო IX მანუსკრიპტების დიდი კოლექციონერი იყო და ასევე დიდად უფრთხილდებოდა პაპის, ამადეო VIII-ის დანატოვარ ბიბლიოთეკას. მიუხედავად განათლებულობისა, მას საერთოდ არ აინტერესებდა დაბალი ფენების მდგომარეობა, რის გამოც მისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში სავოიაში საგრძნობლად იმატა კრიმინალმა, შიმშილმა და უსახლკარობამ. 1471 წელს იგი საფრანგეთში გაემგზავრა წმინდა ადგილების მოსალოცად, დაბრუნებიდან მალევე, 1472 წლის 30 მარტს, იგი 37 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი მისმა ვაჟმა დაიკავა. 1677 წლის 3 მარტს რომის პაპმა ინოკენტი IX-მ ამადეო კათოლიკური ეკლესიის წმინდანად გამოაცხადინა და მისი ბეატიფიკაცია მოახდინა. ამადეოს თავის ცოლ იოლანდასთან სულ ათი შვილი ჰყავდა: ლუიჯი (1453); ანა (1455-1480), ცოლად გაჰყვა ალმატურის პრინც ფედერიკო ნეაპოლელს; კარლო (1456-1471), პიემონტის პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; მარია (1460-1511), ცოლად გაჰყვა ჰახბერგ-სოიზენბერგის მთავარ ფილიპეს; ლუიზა (1461-1503), ცოლად გაჰყვა შალონის პრინც უგოს, დაქვრივების შემდეგ კი მონაზვნად აღიკვეცა; ფილიბერტო I (1465-1482), სავოიის ჰერცოგი 1472-1482 წლებში. ცოლად შეირთო ბიანკა მარია სფორცა, მაგრამ გარდაიცვალა უშვილოდ; ბერნარდო (1467); კარლო I (1468-1490), სავოიის ჰერცოგი 1482-1490 წლებში. ცოლად შეირთო ბიანკა მონფერატელი, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი; ჯაკომო (1470-1485), ჟენევუას გრაფი, გარდაიცვა აუცოლშვილოდ; კლაუდიო (1472); Heribert Müller: Amadeus VIII., Hzg. v. Savoyen. In: Walter Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche. 3. Auflage. Band 1. Herder, Freiburg im Breisgau 1993. Rhein-Zeitung (Tageszeitung) vom 30. März 2007, Seite 30.
წვერის სპარსანგელოზი

წვერის სპარსანგელოზი — კოპლექსი, არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოს ახლოს, მდინარე სნოსწყლის მარჯვენა ნაპირას, მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ლეგენდის თანახმად, ამ ადგილს „წვერის სპასანგელოზი“ ერქვა. საბრძოლოდ მიმავალი ლაშქარს — სპას, ამ სალოცავზე უნდა მიეღო კურთხევა, ამას ბრძოლაში გამარჯვების საწინდრად თვლიდნენ. მეორე ლეგენდა სოფელში მცხოვრებ მზეთუნახავ სეენჯა გოდერძიშვილს უკავშირდება. სპარსთა შემოსევის დროს სეენჯა მოუტაცებიათ და განჯის ციხეში დაუმწყვდევით. ტყვეობში ქალს შვილი შესძენია. იგი საშინლად იტანჯებოდა. ერთ ღამეს მას წმინდა გიორგი გამოცხადებია, ვერცხლის საყურეები აიღო და ღამით სამშობლოში დაბრუნდებიო. ასე გამეორებულა სამ ღამეს. სამშობლოს სიყვარულითა და ღვთის თანადგომით გამხნევებული სეენჯა სნოში მისულა. ამ ფაქტის აღსანიშნავად სნოელებმა წვერის სპარსანგელოზი ააგეს და მოსვლის დღეს (ხუთშაბათს) ათანგენობა დააწესეს. კომპლექსი შედგება სალოცავის, შესაწირი ნიშის და ხუთი სათავსისაგან; ნაგებია ფიქალით. სალოცავი გეგმით ოთხკუთხაა (7,5x4 მ), ნაგებია ფიქალით. კედლები მასიურია (სისქე 1 მ). დაზიანებულია. ჩაქცეულია გადახურვა. სწორკუთხა შესასვლელი აღმ-იდანაა. სალოცავის ჩრდ. კედელში (სისქე 2,5 მ) ვიწრო მაღალი შეღრმავებაა, რომლის დასავლეთ კედელში ნიშია მოწყობილი. ჩრდ. კედეშივეა გაჭრილი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი. შესაწირი ნიში (სიმაღლე 2,3 მ) სალოცავის დას-ითაა, დაახლ. 10 მეტრზე. ნიშის ფუძე ოთხკუთხაა (2,3x1,6 მ). მასზე აღმართულია სქელი კედელი. კედელში ერთი მეორის ზემოთ განალგებულია ორი პატარა თახჩა. აღმ-ით დგას თანამედროვე (შეწირული) ჯვარი. ორიოდე მეტრის დაშორებით ძევს სადროშე ქვა. სათავსები თითქმის დანგრეულია. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 474.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 19750
ფილიბერტო I სავოიელი

ფილიბერტო I სავოიელი (იტალ. Filiberto I di savoia), მეტსახელად მონადირე (იტალ. il Cacciatore; დ. 17 აგვისტო, 1465, შამბრი, საფრანგეთი — გ. 22 სექტემბერი, 1482, ლიონი, საფრანგეთი) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1472-1482 წლებში. ამადეო IX-ისა და იოლანდ დე ვალუას უფროსი ვაჟი. ფილიბერტო სავოიელი დაიბადა 1465 წლის 17 აგვისტოს შამბრში, თანამედროვე საფრანგეთის ტერიტორიაზე. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და მისი მეუღლის, იოლანდ დე ვალუას ვაჟი. დედის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის შვილიშვილი იყო, ხოლო მამის მხრიდან — კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონისა. 1472 წლის 30 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი 7 წლის ფილიბერტომ დაიკავა, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა. 1474 წლის იანვარში ფილიბერტო დააქორწინეს ბიანკა მარია სფორცაზე, რომელიც იყო მისი მამიდის, ბონა სავოიელისა და მისი ქმრის, ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცას უფროსი ქალიშვილი. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო იყო. 1482 წლის 22 სექტემბერს ფილიბერტო მოულოდნელად გარდაიცვალა ლიონში, ტუბერკულოზით, 17 წლის ასაკში. მისი უშვილობის გამო ტახტი მისმა უმცროსმა ძმამ, კარლო I-მა დაიკავა. მალევე მისი ქვრივი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ს გაჰყვა ცოლად, მაგრამ შვილები არც მასთან ჰყოლია. Bernard Demotz: Philibert I., Hz. von Savoyen. In: Lexikon des Mittelalters. Bd. 6, 1993, Sp. 2055. Arkstée et Merkus (Hrsg.): . 1776
ჰირლაცჰელე

ჰირლაცჰელე (გერმ. Hirlatzhöhle) — კარსტული მღვიმე ავსტრიაში. მდებარეობს დახშტაინის მთებში, ჰირლაცის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე, ჰალშტატის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 870 მ სიმაღლეზე. საერთო სიგრძე 115,8 კმ, მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 1559 მ. მსოფლიოში სიღრმით მღვიმეებს შორის მე-9 ადგილი უკავია. აქვს 6 შესასვლელი, რომელთაგან 3 სიფონია, ერთი შესასვლელი ძნელმისადგომი კლდიდანაა, რის გამოც მღვიმეს ერთი ძირითადი შესასვლელიდან იკვლევენ. აღმოაჩინეს 1949 წელს. 1971 წლიდან ბუნების ძეგლია. მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია ↑ Genisys Detailansicht ↑ Höhlenverein Hallstatt-Obertraun ↑ Hirlatzhöhle | Heimatlexikon | Kunst und Kultur im Austria-Forum
სვიანა-როსტიანის კოშკი

სვიანა-როსტიანის კოშკი, თევდორეს ხატი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანის ჩრდილოეთით 2-2,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია. ნაგებია მოზრდილი ზომის უხეშად დამუშავებული ლოდებით. ბრტყელი მხარე სამხრეთით აქვს მიქცეული. შემორჩენილია ქვედ მასიური ნაწილი. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 310.
1048

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1048 1048 (ათას ორმოცდარვა) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-5 დეკადის მე-8 წელი. ლიპარიტ ბაღვაში დაატყვევეს სელჩუკებმა მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1048. ომარ ხაიამი — სპარსელი პოეტი, მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი (გ.1122) ალექსი I კომნენოსი - ბიზანტიის იმპერატორი მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1048. 13 დეკემბერი : ალ-ბირუნი — სპარსელი მეცნიერი, ენციკლოპედისტი (დ.973) დამას II - რომის პაპი, აღსაყდრებიდან რამდენიმე კვირაში მოწამლეს |- bgcolor=silver |ეს არის სტატია ახალი წელთაღრიცხვის 1048 წლის შესახებ. სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ სტატია: 1048 (რიცხვი). |} 1043 | 1044 | 1045 | 1046 | 1047 | 1048 | 1049 | 1050 | 1051 | 1052 | 1053 ლიპარიტ ბაღვაში დაატყვევეს სელჩუკებმა მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1048. ალექსი I კომნენოსი - ბიზანტიის იმპერატორი მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1048. დამას II - რომის პაპი, აღსაყდრებიდან რამდენიმე კვირაში მოწამლეს საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : აბდულ-ჰეიჯა იბნ ჯაფარი - თბილისის ამირა (1045-1062) საქართველოს ეკლესია : ოქროპირ II - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1045 - 1049) (მეორეჯერ) სამხრეთი კავკასია ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029-1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : კონსტანტინე IX მონომახი - ბიზანტიის იმპერატორი (1042 - 1055) სელჩუკთა სახელმწიფო : თოღრულ-ბეგი - სულთანი (1038 - 1063) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მაუდიდ I - სულთანი (1041 - 1050) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) პოლონეთი : კაზიმირ I – დიდი მთავარი (1039-1058) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : ჰაინრიხ III - გერმანიის მეფე და საღვთო რომის საღვთო იმპერიის იმპერატორი (1039 – 1056) საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : ედვარდ III აღმსარებელი - ინგლისის მეფე (1042 - 1066) წმინდა საყდარი : ბენედიქტ IX - რომის პაპი (1047 - 1048) (მესამედ) დამას II - რომის პაპი (1048)
ზღვის მელები

ზღვის მელები, აგონისებრნი (ლათ. Agonidae) — ზღვის თევზების ოჯახი სკორპენისნაირთა რიგისა. აქვთ 10–20 სმ (ზოგჯერ 40 სმ-მდე) სიგრძის ძლიერ წაგრძელებული სხეული. სხეული დაფარული აქვთ დიდი ძვლოვანი ფირფიტებით, რომლებიც ჯავშანს წარმოქმნიან. განივ კვეთში სხეულის ფორმა 6- ან 8-წახნაგიანია. ცნობილია 20-მდე გვარის 44-მდე სახეობა. იკვებებიან მცირე ზომის კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით. ტაფობენ გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, ქვირითს ყრიან გრუნტში ან წყალმცენარეებში. ქვირითი მსხვილი და წებოვანია. ფსკერის თევზებია, ბინადრობენ 1000 მეტრის სიღრმეზე და მეტზე, სახეობების უმეტესობა ქვიან და ქვიშაკენჭოვან გრუნტიან და მსხვილქვიშიან სანაპირო ზონაში ცხოვრობს. უმრავლესობა სიცივის მოყვარულია (ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება –1-დან –1,5 °C-მდე ტემპერატურის პირობებში) და წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილშია გავრცელებული; ჩრდილოეთ ატლანტიკაში, ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში და ანტარქტიკაში აღინიშნება ერთი ენდემური გვარი. თავმოყრა იშვიათად იციან. სამეურნეო მნიშვნელობა არ გააჩნიათ. Никольский Г. В., Частная ихтиология, 3 изд., М., 1971; Морские лисички // Большая советская энциклопедия, т. 16 — М. : Советская энциклопедия, 1974; Котляр А. Н. АГОНОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М., 2005. — стр. 188.