laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
უილიამ ჰოვარდ ტაფტი

უილიამ ჰოვარდ ტაფტი (ინგლ. William Howard Taft; დ. 15 სექტემბერი, 1857 — გ. 8 მარტი, 1930) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 27-ე პრეზიდენტი 1909-1913 წლებში, რესპუბლიკელი. ტაფტი 1857 წელს ოჰაიოს შტატის ქალაქ ცინცინატში დაიბადა. მან დაამთავრა იელის კოლეჯი 1878 წელს და ცინცინატის სამართლის სკოლა 1880 წელს. იგი სასამართლოს სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა. ამის შემდეგ 1900 წელს ის პრეზიდენტმა უილიამ მაკ-კინლმა ფილიპინების გენერალ-გუბერნატორად დანიშნა. 1904 წელს პრეზიდენტმა თეოდორ რუზველტმა აშშ-ის ომის მდივნად დანიშნა. 1908 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ტაფტს მოქმედმა პრეზიდენტმა და მეგობარმა თეოდორ რუზველტმა მხარი დაუჭირა. მან არჩევნებში ადვილად გაიმარჯვა. მისი პრეზიდენტობის დროს საშინაო პოლიტიკის მნიშვნელოვანი მოვლენები მონოპოლიების წინააღმდეგ გატარებული ღონისძიებები, ასევე სამოქალაქო სამსახურის რეფორმა და საფოსტო სამსახურის ფუნქციონირების გაუმჯობესება იყო. საგარეო პოლიტიკაში ტაფტი დოლარის დიპლომატიით აზიისა და ლათინური ამერიკის განუვითარებელი ქვეყნების ეკონომიკურ განვითარებას ცდილობდა. 1912 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მას ყოფილი პრეზიდენტი თეოდორ რუზველტი დაუპირისპირდა, გამანადგურებელი მარცხი იწვნია და მხოლოდ მესამე ადგილი დაიკავა. რესპუბლიკელების ელექტორატის ხმების გაყოფის ხარჯზე არჩევნებში დემოკრატმა ვუდრო უილსონმა გაიმარჯვა. 1921 წელს პრეზიდენტმა უორენ ჰარდინგმა ტაფტი აშშ-ის მთავარ მოსამართლედ დანიშნა. 1930 წელს იგი ჯანმრთელობის გამო თანამდებობიდან გადადგა. გადადგომიდან ერთ თვეში ის გარდაიცვალა. ტაფტი პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე დაკრძალეს. ტაფტი აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე მძიმე წონიანი პრეზიდენტი იყო. William Howard Taft: A Resource Guide from the Library of Congress William Howard Taft — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“ Extensive essay on William Howard Taft and shorter essays on each member of his cabinet and the First Lady from the Miller Center of Public Affairs დაარქივებული 2007-08-11 საიტზე Wayback Machine. Inaugural Address Taft's sleep apnea Taft's medical history ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: უილიამ ჰოვარდ ტაფტი
ფენეკი

ფენეკი (ლათ. Fennecus zerda, ასევე Vulpes zerda) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 40 სმ, მასა 1,5 კგ აღწევს. აქვს გრძელი (15 სმ-მდე) და ფართო ყურები, მოკლე, მახვილი დინგი, ქვიშისფერ-ყვითელი ან ჩალისფერი ზურგი, თეთრი მუცელი, რბილი და გრძელი ბეწვი. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სინისა და არაბეთის ნახევარკუნძულებზე. ბინადრობს სოროებში. აქტიურია ღამით. საშიშროების შემთხვევაში შეუძლია სწრაფად ჩაეფლოს მიწაში. კარგად აქვს განვითარებული სმენა. იკვებება წვრილი ხერხემლიანებით, მწერებით, ლეშით, აგრეთვე მცენარეებით. ფენეკი მსოფლიოში ყველაზე პატარა მელაა, ღამურას მსგავსი უზარმაზარი ყურების მეშვეობით არეგულირებს ორგანიზმის ტემპერატურას და სიგრილეს ინარჩუნებს. გრძელი სქელი ბეწვი ღამით სიცივისგან და დღისით მხურვალე მზისგან იცავს. მისი თათებიც კი ბეწვითაა დაფარული, რაც თხილამურის პრინციპით მოქმედებს და უკიდურესად ცხელი ქვიშისგან იცავს. ფეხებით საკმაოდ კარგად თხრის, ცხოვრობს მიწისქვეშა ბუნაგებში. უდაბნოს მრავალი მობინადრის მსგავსად, ამ მელასაც შეუძლია წყლის გარეშე დიდხანს გაძლება. ფენეკები პატარა ჯგუფებად ერთიანდებიან, თითოეულში ათამდე წევრია. მამრები ტერიტორიას შარდით ნიშნავენ და შეწყვილების პერიოდში მეტოქეების მიმართ აგრესიულები ხდებიან. ქმნიან მონოგამურ ოჯახებს. ნაშიერის გაჩენის შემდეგ მდედრი იმდენად აგრესიული ხდება, რომ ბუნაგში მამრსაც კი არ უშვებს. მომხიბლავი გარეგნობის გამო ხშირად იჭერენ და ტყვეობაში ზრდიან, ადგილობრივები კი მათზე ნადირობენ ქურქის ხელში ჩასაგდებად. ველურ ბუნებაში 10, ხოლო ტყვეობაში 12 წლამდე ცოცხლობენ. ამჟამად მცირე ინფორმაციაა ცნობილი ფენეკის მელიების პოპულაციების სტატუსზე. About.com Exotic Pets დაარქივებული 2017-02-04 საიტზე Wayback Machine. Fennec fox Directory FENNECFOXES.COM დაარქივებული 2008-04-08 საიტზე Wayback Machine. TETOism დაარქივებული 2009-09-27 საიტზე Wayback Machine. - Fennec fox photo album ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 249. ↑ http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/fennec-fox/ ↑ http://www.desertanimals.net/desertanimals/fennecfox.html ↑ http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Vulpes_zerda/ ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფენეკი
კანის ფერი

ადამიანის კანის ფერი, ძირითადად, მელანინის ყავისფერი პიგმენტით განისაზღვრება. კანში მელანინის რაოდენობა გენეტიკით არის გაპირობებული, თუმცაღა, გარკვეული ინტერვალის ფარგლებში, კანზე მოხვედრილ ინტენსიურ ულტრაიისფერ გამოსხივებაზეც. კანის ფერის განმსაზღვრელი მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი მის ქვეშ მდებარე სისხლ-ძარღვების ბუნებაა. მათი გაფართოებით ან შევიწროვებით, შეიმჩნევა შეწითლება ან კანის გაბაცება. კანის ფერი მთელ სხეულზე თანაბარზომიერი არ არის. ხელის და ფეხისგულები მელანინს არ შეიცავს, ამიტომ, მათზე კანი უფრო ღია ფერისაა. ტუჩები, ისევე, როგორც ლორწოვანი გარსი წითლად არის შეფერილი. კანი თითისწვერებზე, ყურებსა და ცხვირზეც ოდნავ მოწითალოა, რამდენადაც სისხლ-ძარღვები ზედაპირთან ახლოს არის განლაგებული. კერტების ადგილას კანი საკმაოდ მუქია მელანინის კონცენტრაციის სიჭარბის გამო. დღევანდელი მეცნიერება იქიდან ამოდის, რომ კანის ფერი განსაზღვრულ მოსახლეობაში მზის გამოსხივების შედეგად კონკრეტულ საცხოვრებელ არეალში ყალიბდება. მელანინი ამასთანავე მზის ულტრაიისფერი სხივებისგან დაცვის ფუნქციასაც ასრულებს, მის გარეშე კანი გაცილებით ადრე დაბერდებოდა, ასევე კანის კიბოს დაავადების გაჩენის მომეტებულ რისკს ექნებოდა ადგილი. მელანინი უჯრედის გენეტიკური კოდის დამაზიანებელი ულტრაიისფერი გამოსხივების ზემოქმედებას ანელებს. ქალებს კანი, საშუალოდ, სამი-ოთხი ტონით ღია ფერი აქვთ, ვიდრე მამაკაცებს. ალბინოსებს მელანინი საერთოდ არ აღენიშნებათ გენეტიკური მუტაციის გამოისობით. ამის შედეგად, მათ არა მხოლოდ კანი, არამედ, თმაც ღია ფერისა აქვთ. კანის ფერი ხშირად სტერეოტიპების წყაროდ გვევლინება. კანის ფერის მიხედვით კაცობრიობის რასებად დაყოფა ხშირად რასიზმთანაა დაკავშირებული.
ლეჩხუმის მაზრა

ლეჩხუმის მაზრა — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში, ქუთაისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი. შეიქმნა 1867 წელს. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფ. ცაგერი. შედგებოდა 3 უბნისაგან: ალპანის, სვანეთის და ცაგერისა. ფართობი 4636 კმ². მოსახლეობა 50080 კაცი. შემადგენლობა ქართველები. ლეჩხუმის მაზრა მოიცავდა ახლანდელ ცაგერის, ლენტეხისა და მესტიის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. გაუქმდა 1930 წელს. ცინცაძე ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 208.
ლეხზირი (მწვერვალები)

ლეხზირი — მწვერვალები საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობენ სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ შტოქედზე : მთავარი ლეხზირი სიმაღლე ზღვის დონიდან 4100 მ; დასავლეთის ლეხზირი სიმაღლე 3900 მ; აღმოსავლეთის ლეხზირი სიმაღლე 4100 მ. აგებულია გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. გზა ადის თოთის უღელტეხილიდან. უთმელიძე მ, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209.
ლეხზირი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლეხზირი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლეხზირი — მწვერვალები სვანეთის კავკასიონზე; ლეხზირი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონზე; ლეხზირი — უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონზე.
ლეხზირი

ლეხზირი — ხეობის რთული ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის აუზში. განვითარებულია მყინვარული ძაბრები, მაგიდები, სოკოები და წისქვილები. მრავლად გაედინება ნადნობი წყლის ნაკადულები, რომლებიც თავს იყრიან აღმოსავლეთი ტოტის შუა მონაკვეთზე მდგარ ორ მოზრდილ ტბაში. საზრდოობს მწვერვალების ბაშილის, სვეტღარის, მარიანაჟის, ლაცხის, ჯანთუგანის, ულუყარის, ბჟედუხის და დალაყორის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით და ზვავებით. ლეხზირიდან გამოდის მდინარე მულხრის მარჯვენა შენაკადი მესტიაჭალა. 1960 წელს მყინვარი სამი ნაკადისაგან შედგებოდა და გეგმაში მას ჯვრისმაგვარი ფორმა ჰქონდა. მყინვარის ფართობი 35,96 კმ² იყო, ხოლო სიგრძე 15,90 კმ (მარცხენა ნაკადის). მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 1970 მეტრზე მთავრდებოდა. 2011 წელს ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტის გლაციოლოგიურმა ჯგუფმა ლევან ტიელიძის ხელმძღვანელობით მყინვარ ლეხზირზე ჩაატარა საველე ექსპედიცია. ვიზუალური დათვალიერებით აღმოჩნდა, რომ მყინვარის ცენტრალურ ნაკადს ძირითად ორ ნაკადთან ძალიან სუსტი კონტაქტი ჰქონდა. 2012 წლის კოსმოსურ სურათზე ეს კონტაქტი უკვე გაწყვეტილი იყო. მათი გაყოფა სწორედ 2012 წელს მოხდა. ამის შედეგად წარმოიქმნა ერთი ყველაზე დიდი კარული ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში — ჩრდილოეთ ლეხზირის სახით (ცენტრალური ნაკადი) და ერთი ხეობის რთული ტიპის, ორი ნაკადისაგან შემდგარი, საქართველოს ყველაზე დიდი მყინვარი ლეხზირი. 2015 წლის მონაცემებით ჩრდილოეთ (ცენტრალური) ლეხზირის მყინვარის ფართობი 6,27 კმ²-ია. ლეხზირის ორი მთავარი ნაკადისაგან შემდგარი მყინვარის ფართობი 23,26 კმ², ხოლო სიგრძე (მარცხენა ნაკადის) 14,54 კმ. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 2320 მეტრზე მთავრდება. ↑ ხაზარაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209. ↑ 2.0 2.1 2.2 ლევან ტიელიძე, საქართველოს მყინვარები. გამომცემლობა „კოლორი“, თბ., 2014
ლეხზირის უღელტეხილი

ლეხზირის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3750 მ. ლეხზირის უღელტეხილი მდინარე ენგურის ხეობას (მესტიის მუნიციპალიტეტი) აკავშირებს მდინარე ბაქსანის ხეობასთან (ყაბარდო-ბალყარეთი). დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209.
ლეხიდარი

ლეხიდარი — მდინარე საქართველოში, წყალტუბოს და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ნაქერალის ქედზე, ზღვის დონიდან 1330 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 137 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალმოვარდნები იცის მთელი წლის განმავლობაში (განსაკუთრებით გაზაფხულსა და შემოდგომაზე). საშუალო წლიური ხარჯი 6,8 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209.
ლეხურა

ლეხურა, რეხულა — მდინარე საქართველოში, ახალგორისა და კასპის მუნიციპალიტეტებში. მტკვრის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ხარულის ქედის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2025 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 43 კმ, აუზის ფართობი 285 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები იშვიათია. საშუალო წლიური ხარჯი 2,99 მ³/წმ. ლეხურიდან გაყვანილია 5 არხი, რომლებიც რწყავს 5700 ჰა მიწას. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209. ↑ Google-ს რუკის თანახმად
ლეხურის განძი

ლეხურის განძი — ლეხურის ხეობაში 1947 წელს შემთხვევით აღმოჩენილი ოქროს მონეტების განძი. დარჩენილია განძის ნაწილი (23 ც). შეიცავს ვენეციურ დუკატებს, ოსმალურ ალთუნებსა და ირანულ ნახევარაშრაფებს. დუკატები მოჭრილია ვენეციის დოჟების ფრანჩესკო ფოსკარის (1423-1457), პასკუალე მალიპიეროს (1457-1462), კრისტოფორო მოროს (1462-1471), ანდრეა გრიტის (1523-1539) და პიეტრო ლანდოს (1539-1545) სახელით. ალთუნები — სულთან სულეიმან I-ის (1520-1566) სახელით. ნახევარაშრაფები გამოშვებულია თამაზ I-ის (1524-1576) სახელით. განძის ყველაზე გვიანდელი მონეტა 1548-1549 ე. ი. ის დაფლულია 1549 წლის შემდეგ. ეს არის საქართველოში ვენეციური, ოსმალური და ირანული ოქროს მონეტების აღმოცენის პირველი შემთხვევა. დუკატების აღმოჩენა ადასტურებს წერილობითი წყაროების ცნობა ვენეციისა და საქართველოს ურთიერთობის შესახებ. ქებულაძე რ., ევროპული მონეტების მიმოქცევა საქართველოში XV-XVIII სს., თბ., 1971; ქებულაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 209.
ლიანები

ლიანები (ფრანგ. liane მხ. რ.) — მცენარეები, რომლებსაც რაიმე საყრდენის გარეშე დგომა არ შეუძლიათ. ქართულ ბოტანიკურ ლიტერატურაში ზოგჯერ ამავე მნიშვნელობით იხმარება ტერმინი „ლეშამბოები“. ლიანების უმეტესობა ყვავილოვანი მცენარეებია; შიშველთესლოვნებიდან ლიანებს გნეტუმის რამდენიმე სახეობა მიეკუთვნება; ლიანები არიან გვიმრანაირთა შორისაც. საყრდენზე მიმაგრების ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ ხვიარა და მცოცავ ლიანებს. ხვიარა ლიანები საყრდენს გარს ეხვევიან; მცოცავი ლიანები კი საყრდენს ემაგრებიან ულვაშებით, განსაკუთრებული ფესვებით, ეკლებით, ქაცვებით და სხვა. საყრდენზე შემოხვევის და ცოცვის უნარი მცენარეებს გამოუმუშავდათ როგორც შეგუება სინათლისათვის ბრძოლაში. ლიანები გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ სარტყელში (200-ზე მეტი სახეობა), ზომიერ სარტყელში შედარებით ცოტაა (200-მდე სახეობა). საქართველოში ლიანები (ეკალღიჭი, სურო, კატაბარდა, მაყვალი და სხვა) ბევრია კოლხეთის ტყეებში, სადაც ხშირად გაუვალ ბარდებს ქმნის. კულტურული მცენარეებიდან ლიანებს განეკუთვნება ვაზი, ლობიო, ბარდა, სვია, ვანილი და სხვა. ტროპიკულ ქვეყნებში ლიანებისაგან წნავენ კალათებს, ავეჯს. ფართოდ იყენებენ მწვანე მშენებლობაში (მაგ. ამერიკული უსურვაზი, სურო, ცის ვაზი, პუერარია). ზოგიერთს (მაგ., სატაცურის რამდენიმე სახეობას) ბინებშიც აშენებენ. ხვიარა მცენარეები მცოცავი მცენარეები ჩიკვაიძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 212.
ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი

ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში. მდებარეობს შიდა ქართლის ტერიტორიაზე. დაარსდა 1977 წელს, ფართობი 6388 ჰა. ნაკრძალის მიზანია შიდა ქართლის ტერიტორიაზე გავრცელებული ძუძუმწოვრების (კავკასიური ირემი, შველი, არჩვი, გარეული ღორი, დათვი, ფოცხვერი, კვერნა), ფრინველისა (როჭო, შურთხი) და მცენარეების (წაბლი, თელა, ბზა, წიფელი, მუხა და სხვა) დაცვა, მომრავლება და შესწავლა. საქართველოს დაცული ტერიტორიები სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი მამისაშვილი კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 213.
რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა

რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა — მსხვილი საწარმო საქართველოში, ქალაქ რუსთავში. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა 1948 წელს დაარსდა და ამიერკავკასიაში სრული მეტალურგიული ციკლის პირველი საწარმო იყო, რომელიც ამზადებდა ფოლადს, ცხლადნაგლინ უნაკერო მილებს, თუჯის, ალუმინისა და რკინის სხვადასხვა კონსტრუქციებს. ქარხანა აწარმოებდა უნაკერო მილებს ყაზახეთის, აზერბაიჯანის, თურქმენეთისა და ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის საბადოების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. 2011 წელს შეიქმნა შპს „რუსთავის ფოლადი“, რომელმაც შეიძინა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის აქტივები. ქარხანა მრავალი სახეობის პროდუქციას აწარმოებს, რომელთა შორისაა: არმატურა, უნაკერო მილები, კვადრატული ნამზადი, თუჯის სხმულები, ლითონკონსტრუქციები, მექანიკური დეტალები, ფასონური სხმულები, გრანულირებული წიდა, სილიკომანგანუმი, კირი და კირქვა. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა ახორციელებს ექსპორტს ევროკავშირის ქვეყნების, აშშ-ს, რუსეთის და ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე, ასევე მეზობელ სომხეთში, აზერბაიჯანსა და თურქეთში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 511. რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2021-06-03 საიტზე Wayback Machine.
ლიბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლიბანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლიბანი — სახელმწიფო დასავლეთ აზიაში; ლიბანი — ქედი ლიბანში; ლიბანი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.
ლიგეია (გაზეთი)

ლიგეია — ქართული გაზეთების „რევოლუციური ნობათისა“ და „შრომის“ ორკვირეული ლიტერატურული დამატება. გამოდიოდა 1918 წელს ქუთაისსა და თბილისში. გამოვიდა № ა და № ბ. ალმანახის რედაქტორი უცნობია. სახელი ეწოდა ედგარ პოს პოემის „ალ–არააფის“ პერსონაჟი ქალის მიხედვით. დაბეჭდილია გ. ტაბიძის, ხ. ვარდოშვილის, ვ. გაფრინდაშვილის, შ. კარმელის, გ. ცეცხლაძის, ი. გრიშაშვილის, კ. ნადირაძის ლექსები; ნ. მიწიშვილის, დ. ჩიანელის და კნუტ ჰამსუნის მინიატურები. დაბეჭდილია ედგარ ალან პოს ყორანიც. ლორთქიფანიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 223. სიგუა, სოსო. „მოდერნიზმი“, თბ. „მწერლის გაზეთი“, 2008
ლიგინოპტერისი

ლიგინოპტერისი (ლათ. Lyginopteris) — ნამარხ მცენარეთა გვარი თესლოვანი გვიმრების კლასი ლიგინოდენდრონისებრთა ოჯახისა. კარბონული და პერმული პერიოდების მცენარეა. ჰქონდა წვრილი (4 სმ-მდე დიამეტრის) დატოტვილი ლიანასმაგვარი ქაცვებიანი ღერო. თესლოვანი გვიმრების (ფარულთესლოვანი მცენარეების შორეული წინაპრების) ყველაზე უფრო რესტავრირებული წარმომადგენელია, რის გამოც მკვლევართა ყურადღებას იმსახურებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 223.
ლიგოზომა

ლიგოზომა (ლათ. Lygosoma) — ხვლიკების გვარი სცინკისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. კიდურები რედუცირებული აქვთ ნაწილობრივ ან მთლიანად; ზოგი ლიგოზომის სხეული გველისმაგვარია. გვარში 100-მდე სახეობაა. ფართოდ არიან გავრცელებული აფრიკაში, ავსტრალიაში, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, პოლინეზიასა და ცენტრალურ ამერიკაში. ბინადრობენ ტყეებსა და ბუჩქნარებში, ზოგი — ქვებს შორის, კლდეებზე, ზღვის სანაპიროებზე, ზოგჯერ — მაღლა მთაში. იკვებებიან მწერებით და პატარ-პატარა უხერხემლოებით. უმრავლესობა კვერცხმდებია, მხოლოდ ზოგიერთია კვერცხცოცხლადმშობი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 223.
ნიგალი

ნიგალი, ლიგანი, ლივანა — ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე სამხრეთ საქართველოში, მდინარე ჭოროხის ქვემო დინებაში, მაჭახელის სამხრეთით. წყაროებში პირველად იხსენიება XI საუკუნეში ნიგალის სახელწოდებით. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით, მოიცავდა მდინარე ჭოროხის ხეობის იმიერ და ამიერ მხარეს ართვინის სანახებითურთ: " და ართვანის სანახებითურთ, ვიდრე ერგეს საზღვრამდე, ჭოროხის ჴეობის იმერი და ამერი იწოდების ლიგანის ჴეობად. და არს ეს ლიგანის ჴეობა თჳნიერ სივიწროვისა, ფრიად ნაყოფიერი ნარინჯით, თურინჯით, ლიმოთი, ზეთისხილით...". ნიგალის საზღვარი მდინარეების აჭარისწყლისა და ჭოროხის შესაყართან სრულდებოდა. 1549 წელს ლივანა ოსმალეთის იმპერიამ დაიკავა. ლივანას კაზა შედიოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში. 1860-იან წლებში ის შევიდა არზრუმის ვილაიეთში, მაგრამ მოსახლეობა სულთანს სთხოვდა კვლავ ტრაპისონის ვილაიეთში დაბრუნებას. 1865 წელს ლივანაში სულ იყო 1 ქალაქი — ართვინი და 114 სოფელი. ცხოვრობდა 18170 ადამიანი, აქედან 16559 მუსლიმი, 1229 კათოლიკე სომეხი, 280 გრიგორიანელი და 102 ბერძენი. მოსახლეობას მოჰყავდა ფეტვი, ქერი, ყურძენი, ზეთისხილი, აწარმოებდნენ შებოლილ ხორცს, ყველ-კარაქს, ტილოს, ქაღალდს, ბამბის წინდებს, აგურს, კრამიტს, დენთს. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 ომის შემდეგ ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სხვა ტერიტორიებთან ერთად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა და ბათუმის და ართვინის ოკრუგებში განაწილდა. ამ დროისთვის ნიგალის ადგილობრივი მოსახლეობა გამაჰმადიანებული იყო, თუმცა შენარჩუნებული ჰქონდა ქრისტიანული დროის მეხსიერება, ასევე საუბრობდნენ ქართულ ენაზე. ამჟამად ლივანის მხოლოდ მცირე ნაწილია საქართველოს ფარგლებში (სოფლები: ქვედა მარადიდი, კირნათი, მაჭახლისპირი, გვარა, მირვეთი, შუშანეთი, კობალეთი, ძაბლავეთი, ზედა კირნათი), დანარჩენი კვლავ თურქეთის საზღვრებშია. ხეობის ისტორიული ძეგლებია: გვარას ციხე (საქართველო), ართვინის, მამანათის, სინკოითის, მელოს, ქვამჩირეთის ციხეები, მამაწმინდის ეკლესია, სვეტის ნაეკლესიარი, თაღოვანი ხიდები (ყველა თურქეთშია). ლივანური კილო სიხარულიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 225. ბერიძე, ე., ნიგალი : ისტორ.-ეთნოგრ. და ლინგვ.-ტოპონ. ასპექტები. შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტის ჰუმანიტ. მეცნ. ფაკ., ქართ. ფილოლ. დეპარტამენტი - თბ. : შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტი, 2009 სიხარულიძე ი., სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ტოპონიმიკა, ტ. 1, ბათუმი, 1958. გაზ. „ივერია“, №21, 21 ივლისი, 1877 ↑ ვახუშტი, 1941, გვ.136 ↑ Кавказский календарь на 1867 год : 22-й год. - 1866 გვ. 402 ↑ დიმიტრი ბაქრაძე, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში“, გვ. 49 — ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა“, 1987
ლივისტონა

ლივისტონა (Livistona) — პალმების გვარი. მათი ღეროს სიმაღლე 30 მ, სისქე 30-80 სმ აღწევს, ზედა ნაწილი დაფარულია ფოთლისეული ხალთების ბოჭკოვანი ნარჩენებით. დიდი და მარაოსებრი ფოთლები აქვს. 30-მდე სახეობა გავრცელებულია ტრიპიკულ აზიაში, მალაის არქიპელაგის კუნძულებზე, ახალ გვინეასა და აღმოსავლეთ ავსტრალიაში. ზოგი სახეობა ოთახის და ორანჟერეის დეკორატიული მცენარეა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 226.
ოცელოტი

ოცელოტი (ლათ. Leopardus pardalis, აცტეკების ენაზე „océlotl“) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახიდან, ბინადრობს ლათინურ ამერიკაში. ოცელოტის სიგრძე კუდიდან თავამდე შეადგენს 100 – 140 სმ. სიმაღლე — დაახლოებით 50 სმ. წონა 10 – 16 კგ. ბეწვის შეფერილობა მოყავისფრო–ყვითელი შავი ბეჭდის მაგვარი ლაქებით, ლაქები შიგნიდან უფრო მუქი ფერისაა, ვიდრე გარედან. ყელზე მხრების ირგვლივ ლაქები გადაიზრდება ზოლებში, თათებზე შავ წერტილებად იქცევა. მუცელს და ყბას თეთრი შეფერილობა აქვს. ყურები შავი ფერისაა, დიდი თეთრი წერტილევბით უკანა მხარეს. ოცელოტი გავრცელებულია ცენტრალურ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილებში. ყველაზე ჩრდილოეთით ოცელოტი ბინადრობს აშშ–ში, ტეხასის შტატში. მათი უმრავლესობა ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში, ღია ადგილებს ერიდებიან. ოცელოტები მარტო ცხოვრობენ, ნადირობენ ღამით. ძლიერი სიცხეების დროს, უყვართ ხის ფუღუროებში მალვა. მიუხედავად იმისა, რომ მშვენივრად შეუძლიათ ხეზე ცოცვა, მიწაზე ნადირობას ამჯობინებენ. ოცელოტის ნადავლს ძირითადად მიეკუთვნებიან მცირე ძუძუმწოვრები და ფრინველები. თუმცაღა ხანდახან უარს არც გველებზე ამბობენ. დიდ ეგზემპლარებს შეუძლიათ მომცრო ზომის ირმების და ღორების მონადირება. ოცელოტი განსაკუთრებით მიჩვეულია თავის ტერიტორიას. მამრების ტერიტორია შეიძლება იყოს 31 კმ² და ესაზღვრება მდედრების ტერიტორიას, რომელთა ზომა 14 კმ² აღწევს. შეჯვარება შეიძლება მოხდეს წელიწადის ნებისმიერ დროს. ორთვენახევარში მდედრი შობს ერთ ან ორ კნუტს, რომლებიც იკვებებიან დედის რძით, შვიდი კვირის მანძილზე. ორი წლის ასაკში ისინი ტოვებენ თავიანთ მშობლიურ არეალს. ოცელოტის ტყავი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა აშშ–ში, მაგალითად 1969 წელს შეტანილი იქნა 133 ათასი ოცელოტის ტყავი. ინტენსიური ნადირობის გამო, ჩვენს დროში ოცელოტი ძალზედ იშვიათ ცხოველად იქცა. სახელმწიფოთაშორისო მოლაპარაკების შედეგად, მიღწეული იქნა შეთანხმება, რომლის თანახმადაც ოცელოტზე ნადირობა, ასევე გაყიდვა ნებისმიერი პროდუქციის, რომელიც დამზადებულია ოცელოტისგან იქნა აკრძალული. Leopardus pardalis pardalis, ამაზონის დინების პარალელურად Leopardus pardalis aequatorialis, ჩრდილოეთ ანდები Leopardus pardalis albescens, მექსიკა, ტეხასი Leopardus pardalis maripensis ვენესუელა Leopardus pardalis mearnsi, ცენტრალური ამერიკა Leopardus pardalis mitis, არგენტინა, პარაგვაი Leopardus pardalis nelsoni, მექსიკა Leopardus pardalis pseudopardalis, კოლუმბია Leopardus pardalis puseaus, ეკვადორი Leopardus pardalis sonoriensis, მექსიკა Leopardus pardalis steinbachi, ბოლივია
ფრანსუა ბუშე

ფრანცესკო ბუშე (ფრანგ. François Boucher; დ. 29 სექტემბერი, 1703 — გ. 30 მაისი, 1770) — ფრანგი მხატვარი, როკოკოს სტილის მიმდევარი. ცნობილია მისი იდილიური და მგრძნობიარე ნახატები კლასიკურ თემაზე. მან აგრეთვე დახატა თავისი პატრონესის, მადამ დე პომპადურის რამდენიმე პორტრეტი. ფრანსუა ბუშე დაიბადა პარიზში. მამამისი ნიკოლას ბუშე იყო თასმის დიზაინერი. 17 წლის ასაკში ბუშე მამამისმა მიაბარა ფრანსუა ლემუანს. სამი თვის შემდეგ მუშაობა დაიწყო გრავიორ ჟან-ფრანსუა კარსის სახელოსნოში. ოთხი წლის შემდეგ იგი სწავლობდა იტალიაში. იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ 1731 წელს მიიწვიეს ფერწერისა და ქანდაკებების სამეფო აკადემიაში, როგორც ისტორიკოსი ფერმწერი და 1734 წელს მასწავლებელი გახდა. 1742–48 წლებში ეკავა მუსიკისა და ცეკვის სამეფო აკადემიის დეკორატორის თანამდებობა. 1755–70 წლებში იყო გობელენის მანუფაქტურის დირექტორი, 1761 წელს სამეფო აკადემიის რექტორი, ხოლო 1765 წელს დირექტორი. ფრანსუა ბუშე გარდაიცვალა 1770 წლის 30 მაისს პარიზში. მისი სახელი გახდა ფრანგული როკოკო სტილის სინონიმი, მადამ დე პომპადურის ჩაცმის სტილის გამო. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფრანსუა ბუშე ფრანსუა ბუშე — ბიბლიოვიკი François Boucher.org დაარქივებული 2023-06-10 საიტზე Wayback Machine. ბუშეს შესახებ ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 RKDartists <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517"></a> ↑ Alastair Laing. "Boucher, François." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 16 June 2016 ↑ ლევი, მაიკლ. (1993) Painting and sculpture in France 1700-1789. ნიუ-ჰევენი: Yale University Press, p. 164. ISBN 0300064942
ლიზ...

ლიზ..., ლიზი (ბერძნ. lysis — დაშლა, გახსნა, გახრწნა) — რთული სიტყვის ნაწილი (სიტყვის თავში ან ბოლოში), რომელიც აღნიშნავს დაშლასთან, დადნობასთან, გახრწნასთან დამოკიდებულებას. მაგ., ლიზოგენია, ჰიდროლიზი, ელექტროლიზი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 227.
...ლითი

...ლითი, ლითო... (ბერძნ. lithos – ქვა) — რთული სიტყვის ნაწილი (სიტყვის თავში ან ბოლოში), რომელიც აღნიშნავს ქვასთან, ქანებთან დამოკიდებულებას. მაგ., ლითოგრაფია, ლითოლოგია, პალეოლითი, ნეოლითი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 228.
ლითოფიტები

ლითოფიტები (ლითო... და ბერძ. phyton „მცენარე“), პეტროფიტები — მცენარეები, რომლებიც იზრდებიან ქვებსა და კლდეებზე. ქვებისა და კლდეების ზედაპირზე თავდაპირველად სახლდება ზოგიერთი სახეობის ბაქტერიები და წყალმცენარეები, შემდეგ ლიქენები, ხავსები. ისინი მონაწილეობენ ქანების ქიმიურ გამოფიტვაში. გამოფიტვის პროდუქტები და მცენარეული ნაშთები გროვდება ქვებისა და კლდეების ნაპრალებში, სადაც ფეხს იკიდებს უმაღლესი მცენარეები, მათ შორის ყვავილოვნებიც. ნაპრალებში მოზარდ მცენარეებს ხშირად ქაზმოფიტებს უწოდებენ. ქაზმოფიტებია მაგ., უჭურველი, გვიმრუჭა, ქუჩი, წინწკალა, ფხიჯა, კლდისვაშლა, მრავალნაირი მაჩიტა; ხემცენარეებიდან ნაპრალებში ფესვები შეიძლება გაიდგას ფიჭვმა, ღვიამ, აკაკიმ. მისი ფესვები აგანიერებენ ნაპრალებს და აჩქარებენ ქვებისა და კლდეების დაშლას. ჩიკვაიძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 236.