laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სანაინი

სანაინი (სომხ. Սանահին) — სოფელი სომხეთის ჩრდილოეთში, ლორეს პროვინციაში. ამჟამად ქალაქ ალავერდის ნაწილია, რომელთანაც ბაგირ-გზით არის დაკავშირებული. სოფელი განთქმულია აქ მდებარე სამონასტრო კომპლექსით, რომელიც X საუკუნეში დაარსდა და იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი. სახელი სანაინი ხალხური ეტიმოლოგიით ნიშნავს „ეს უფრო ძველია, ვიდრე ის“, და თითქოსდა მიუთითებს იმაზე, რომ ის მეზობლად მდებარე ახპატის მონასტერზე უფრო ძველია. ეს ორი სოფელი და მათი მონასტრები ერთმანეთის მსგავსია და განლაგებულია ერთმანეთის მოპირდაპირედ მდ. დებედას ხეობის კალთების სხვადასხვა მხარეს. კომპლექსი სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის დაქვემდებარებაშია. Armeniapedia.org: Sanahin Armenica.org: Sanahin FindArmenia.com: Sanahin დაარქივებული 2010-12-14 საიტზე Wayback Machine. დებედას ხეობის საქართველო // InterPressNews[მკვდარი ბმული] ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 75.
ზენობია (სომხეთი)

ზენობია — ქართველი პრინცესა, ქართლის მეფის ფარსმან I-ის ვაჟის რადამისტის ბიძაშვილი და შემდგომ მეუღლე (I საუკუნის 60-იანი წლები) და სომხეთის დედოფალი. რომაელი ისტორიკოსის ტაციტუსის ცნობით, როდესაც სომხეთში გამეფებულ რადამისტს აუჯანყდნენ და იგი სამშობლოსაკენ გაიქცა, ფეხმძიმე ზენობიამ ვერ გაუძლო ცხენზე ჯდომას და სთხოვა რადამისტს მოეკლა იგი, რათა მტრებს ხელში არ ჩავარდნოდა. დიდი მუდარის შემდეგ რადამისტმა შეუსრულა თხოვნა, დაჭრა და მდინარე არაქსში გადააგდო, ცოცხალ-მკვდარი ზენობია მწყემსებმა იპოვეს, გადაარჩინეს და სომხეთში გამეფებულ ტირიდატეს მიჰგვარეს ქალაქ არტაქსატაში. Karlhans Abel : Zenobia 1). In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band X A, Stuttgart 1972, Sp. 1. Bernhard Kytzler: Frauen der Antike. Von Aspasia bis Zenobia. Artemis, München & Zürich 2000, ISBN 3-7608-1224-4, S. 176.
რეხის ბრძოლა

რეხის ბრძოლა — 76 წელს ფარსმან I-ის მცირეწლოვანი ვაჟის მირდატის მომხრეებმა ეგრისის და რომაელთა ჯარების დახმარებით დაამარცხეს იბერიის მეფე მირდატ IV. ეს უკანასკნელი ამ ბრძოლაში უნდა დაღუპულიყო, რადგან უკვე იმავე წელს იბერიის ტახტზე მირდატ V ზის.
ბროწეულის ფერი

ბროწეულის ფერი (სომხ. Նռան գույնը; თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა“ — Սայաթ-Նովա) — სერგო ფარაჯანოვის 1968 წელს გადაღებული კინოფილმი, რომელიც ფედერიკო ფელინიმ, ჟან-ლიუკ გოდარმა და მიქელანჯელო ანტონიონიმ კინოს შედევრად აღიარეს. მიუხედავად ამისა, საბჭოთა მთავრობამ ფილმის ჩვენება აკრძალა, ხოლო თვით რეჟისორი კი 1973 წელს შრომით-გამასწორებელ კოლონიაში გადაასახლა. ეს ფილმი XX საუკუნის ერთ-ერთ საუკეთესო ნამუშევრად არის აღიარებული. [წყარო არ არის მითითებული 213 დღე] ფილმი თბილისელი აშუღი საიათ-ნოვას ბიოგრაფიაა, რომელშიც პოეტის ცხოვრება მისი პოეზიით არის გაშუქებული მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი თარიღების ტრადიციული ქრონოლოგიის ნაცვლად. ფილმში ნაჩვენებია პოეტის ბავშვობა, პირველი სიყვარული, ბერობა და გარდაცვალება. მაგრამ ეს მოვლენები ნაჩვენებია ფარაჯანოვის წარმოსახვაში პოეტის ლექსების განსახიერებით, ლექსების, რომლებიც სანახაობა იყო და იშვიათად როგორც მხოლოდ მოსასმენი. სოფიკო ჭიაურელი თამაშობს ექვს როლს, მამაკაცისა და ქალისაც, ხოლო ფარაჯანოვი მონაწილეობს ფილმის თითქმის ყველა ასპექტში, გარდა დიალოგებისა და კამერის მოძრაობისა. ფილმის შთაგონება, მისი თქმით, იყო „სომხური ილუსტრირებული მინიატურები. მე მინდოდა შემექმნა შიდა დინამიკა, რომელიც სურათიდან, ფორმებიდან და ფერთა დრამატურგიიდან მოდის“. სოფიკო ჭიაურელი - პოეტი ყმაწვილობაში / პოეტის სიყვარული / პოეტის მუზა / მიმი / აღდგომის ანგელოზი მელკონ ალექსანიანი - პოეტი ბავშვობაში ვილენ გლასტიანი - პოეტი საკანში სპარტაკ ბაღაშვილი - პოეტის მამა მედეა ჯაფარიძე - პოეტის დედა გიორგი გეგეჭკორი - მოხუცი პოეტი ოვანეს მინასიანი - უფლისწული ონიკ მინასიანი - უფლისწული Parajanov.com - ფარაჯანოვის ოფიციალური საიტი „The Color of Pomegranates (Sayat Nova)“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) "საიათ-ნოვა" YouTube-ზე
ჯუჩენი

ჯუჩენი (ჩინ.: 诸城; პინ. Zhūchéng) — ქალაქი ვეიფენის პრეფექტურაში, შანდუნის პროვინციაში, ჩინეთში. 2010 წლის მონაცემით ქალაქის მოსახლეობა 1 081 960 ადამიანს შეადგენს. ჯუჩენი თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც ლანგია (琅琊). სწორედ აქედან გაამგზავრა იმპერატორმა ცინ ში ხუანმა ხუ ფუ იაპონიაში ძვ. წ. 210 წელს, ახალგაზრდობის ელექსირის საძიებლად. სონის დინასტიის მხატვარი ჯან ძედუანი ჯუჩენში დაიბადა 1085 წელს. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-11-05 საიტზე Wayback Machine. Brief introduction დაარქივებული 2008-11-23 საიტზე Wayback Machine. Zhucheng Dinosaur Museum დაარქივებული 2007-11-10 საიტზე Wayback Machine. ↑ 国务院第七次全国人口普查领导小组办公室 中国人口普查分县资料—2020 — 北京市: 中国统计出版社, 2022. — 983 გვრ. — ISBN 978-7-5037-9772-9 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q130368174"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q956"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q48913532"></a>
შაჰდაღის ქედი

შაჰდაღის ქედი, სევანის ქედი (სომხ. Սևանի լեռնաշղթա; აზერ. Şahdağ silsiləsi) — ქედი მცირე კავკასიონის სისტემაში. გადაჭიმულია სევანის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ აზერბაიჯანისა და სომხეთის საზღვარზე. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, სიმაღლე 3367 მ-მდე. აგებულია ვულკანოგენური ქანებით, ქვიშაქვებითა და სხვა. კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, სამხრეთ კალთებზე მთის სტეპია, თხემურ ნაწილში — მაღალი მთის მდელო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 697.
რუსული ავტოკრატია

ცარისტული ავტოკრატია (რუს. царское самодержавие), აგრეთვე ცნობილი როგორც ცარისტული აბსოლუტიზმი ან რუსული აბსოლუტიზმი, რუსული ავტოკრატია ან რუსული დესპოტიზმი და მიუთითებს რუსეთის იმპერიაში არსებულ აბსოლუტური მონარქიის ფორმაზე. ცარისტული ავტოკრატიის ცენტრში დგას თვით ცარი, ხელისუფალი აბსოლუტური ძალაუფლებით. სახელმწიფო მმართველობის ყველა უფლება ცარს ეკუთვნის. თუმცა ცარი ყველა მის უფლებას პირდაპირ არ ახორციელებს. აღმასრულებელი ხელისუფლება მის მიერ რწმუნებულ და ნდობით აღჭურვილ პირთა და ინსტიტუტთა ერთობლიობაა, რომლებიც მოქმედებენ მათთვის კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებში, რაც თვით ცარის მიერ არის გაწერილი. ცარისტულ ავტოკრატიას მრავალი მხარდამჭერი ჰყავდა რუსეთში. მმართველობის ამ ფორმის მთავარ პროპონენტთა შორის იყვნენ ფიოდორ დოსტოევსკი, მიხეილ ნატკოვი, კონსტანტინ აკსაკოვი, ნიკოლაი კარამზინი, კონსტანტინ პობედონოსცევი და პეტრე სემიონოვი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ძლიერ და ერთიან რუსეთს სჭირდებოდა ძლიერი ცარი, ხოლო რესპუბლიკანიზმისა და ლიბერალური დემოკრატიის ფილოსოფიები რუსეთისთვის მიუღებელი იყო. უბრალო მოკვდავთათვის, ყველაფერი კარგი მათ ცხოვრებაში ცარის წარგზავნილი იყო, ყველა უბედურება კი ბიუროკრატიის, თავად-აზნაურთა და სხვათა ბრალი იყო.
კილიკიის სომეხთა სამეფო

კილიკიის სომხეთის სახელმწიფო — ფეოდალური სამთავრო, შემდეგ კი სამეფო, რომელიც კილიკიაში არსებობდა 1080-დაინ 1375-მდე. აღმოცენდა XI საუკუნის დასაწყისში, ბიზანტიის მიერ ვასპურაკანის, ანისისა და კარის (ყარსი) დაპყრობის შედეგად, რასაც მოჰყვა დაპრობილი ტერიტორიიდან სომხების მასობრივი აყრა და გადასახლება იმპერიის დასავლეთ ნაწილში. სელჩუკების შემოსევების შემდეგ (XI საუკუნის II ნახევარი) ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა. კილიკიაში სომხურმა მოსახლეობამ რაოდენობით თანდათანობით გადააჭარბა ადგილობრივს. 1080 წელს ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყდა სომეხი ფეოდალი რუბენი, რომელმაც მთიანი კილიკია დამოუკიდებელ სამთავროდ გამოაცხადა. შემდეგ რუბენის მემკვიდრები ბარის კილიკიასაც დაეუფლნენ. სამთავრო განსაკუთრებით გაძლიერდა ლევონ II-ის დროს (1187-1219). 1198 წელს კილიკიის სომხეთის სამთავრო სამეფოდ გამოცხადდა, ხოლო მისი მთავარი ლევონ II მეფედ ეკურთხა ქ. თარსუსში. სამეფო ეკონომიკურად დაწინაურდა - განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და ვაჭრობა. XIII საუკუნის I ნახევარში მონღოლების შემოსევების თავიდან ასაცილებლად კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოს მმართველებმა დამპყრობლების ვასალობა აღიარეს, რამაც გაამწვავა ეგვიპტის სულთანთან დამოკიდებულება. 1321-1360-იან წლებში მამლუქები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ კილიკიაში და ამ ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიტაცეს. 1375 წელს კილიკიის უკანასკნელი მეფე ლევონ V დაატყვევეს და კაიროში გაგზავნეს. კილიკიის სომხეთის სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა. История армянского народа, ч. 1, Ер. 1951; Микелян Г. Г. История Киликийского армянскофо государства Ер., 1952; მაისურაძე გ., ქსე, ტ. 5, გვ. 516, თბ., 191980
იუნიქსის ბრძანებები

იუნიქსის ტიპის სისტემებში არსებობს მრავალი ბრძანება. ბრძანებები წარმოადგენს პროგრამებს, რომელთა გაშვებაც შეუძლია მომხმარებელს. ისინი ასრულებენ გარკვეულ დავალებას, უმეტესად მარტივს, მაგრამ რამდენიმე ბძანების კომბინირებით უფრო რთული დავალებების შესრულებაც შეიძლება. ზოგი ბძანება სტანდარტულია, ზოგი კი გავრცელებულია პოპულარობის შედეგად. უმეტესად, ბრძანებათა გამშვები ფაილები /bin, /usr/bin და /usr/local/bin კატალოგებში მდებარეობს. (ინგლისური)IEEE Std 1003.1,2004 (ინგლისური)Rosetta Stone For *Nix (ინგლისური)The Unix Acronym List (ინგლისური)The UNIX System Homepage
გარეგინ II

გარეგინ II (დ. 21 აგვისტო, 1951) — 132-ე მოქმედი კათოლიკოსი სომხური სამოციქულო ეკლესიისა ეჩმიაძინში. დაიბადა 1951 წლის 21 აგვისტოს ეჩმიაძინის რაიონის სოფელ ვოსკეჰატში, სომხეთის სსრ-ში. 1965 წელს ჩაირიცხა ეჩმიაძინის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაასრულა 1971 წელს. მუშაობდა პედაგოგად ამავე სემინარიაში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გარეგინ II კათოლიკოს გარეგინ II-ისა და ეჩმიაძინის სომხური სამოციქულო ეკლესიის ოფიციალური საიტი. „Аравот“: Католикос всех армян похож на сериального мафиози _ NEWS.am. „У вас и птицы есть, и зелень, и вино“: Эксклюзивные подробности переговоров грузинского и армянского патриархов (видео) _ NEWS.am. Aravot: Catholicos's behavior reflects our intellectual and spiritual degradation დაარქივებული 2011-07-13 საიტზე Wayback Machine. . Wikileaks - Karekin II complained about Georgia to Obama დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. .
იამასასპი

იამასასპი, იამაზიდი — ქართლის (იბერიის) დედოფალი, ფარსმან I-ის მეუღლე, მითრიდატე II-ის დედა. მოხსენიებულია ვესპასიანეს არმაზის სტელაზე. ↑ მიხეილ თამარაშვილი „ქართული ეკლესია დასაბამიდან დღემდე“. გვერდები: 98, 99. ↑ სერგი გორგაძე „საქართველოს ისტორია“. გვ. 52, 53.
კილიკიის სამინიატიურო სკოლა

კილიკიის სამინიატიურო სკოლა, სომხური მინიატიურის ერთ-ერთი სკოლა (XII-XIV საუკუნის II ნახევარი), რომელიც ჩამოყალიბდა კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოში. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის სტილი შეიქმნა ძირითადად სწომხური მინიტიურის ტრადიციების, აგრეთვე იმდროინდელი ბიზანტიური და დასავლეთ ევროპული ფერწერია გავლენის საფუძველზე. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის მთავარი ცენტრები რომკლის, გრნერისა და დრაზარკის მონასტრებში იყო. ხელნაწერების გაფორმების მთავარი ელემენტებია: კამარების მორთულობა, თავსართები, აგრეთვე სიუჟეტური ილუსტრაციები. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის აყვავების პერიოდის (XIII საუკუნის II ნახევარი) თვალსაჩინო წარმომადგენელია თოღოს როსლინი. XIV საუკუნიდან კილიკიის სამინიატიურო სკოლაში თავი იჩინა დაცემის ნიშნებმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 515.
აშორნია

აშორნია (სომხ. Արշարունիք არშარუნიქ, აშორნექ), ისტორიული მხარე სომხეთში, აირარატის პროვინციის ერთ-ერთი თემი (გავარი). მდებარეობდა მდინარე ერლეხის (ახლანდელი არაქსის) მარცხენა მხარეზე, ქ. კაღზევანის ჩრდილოეთით. ქართულ წყაროებში იხსენიება იმ ომებთან დაკავშირებით, რომლებსაც ქართველი მეფეები აწარმოებდნენ მეზობელი სომხეთის ტერიტორიაზე. 1120 წელს დავით აღმაშენებელმა დალაშქრა აშორნია და გაანადგურა იქ მსხდომი თურქმანი ტომები; 1130-იან წლებში მას განაგებდა ქირქიშ (თირქაშჭ) აბულათისძე., შვილი ივანე აბულეთისძისა; 1156 წელს მეფე გიორგი III-მ აშორნიის ქალაქები წაართვა იქაურ მაჰმადიან მმართველებს. ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965; ბერძენიშვილი დ., ქსე, ტ. 2, გვ. 68, თბ., 1977
მჰერ აბეღიანი

მჰერ მანუკის ძე აბეღიანი (სომხ. Մհեր Աբեղյան; დ. 13 (26) იანვარი, 1909, ეჩმიაძინი — გ. 20 ნოემბერი, 1978, ერევანი) — სომეხი ფერმწერი და გრაფიკოსი, უმთავრესად პეიზაჟისტი. სომხეთის სახალხო მხატვარი (1960). სწავლობდა ერევნის სამხატვრო-საწარმოო ტექნიკუმში (1922–1927), მოსკოვის უმაღლეს სამხატვრო-ტექნიკურ ინსტიტუტსა (1927–1930) და ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში (1930–1931). 1939–1945 წლებში იყო სომხეთის მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. 1958 წლიდან ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორია. მთავარი ნამუშევრები: „შუადღე“ (1956, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), „სომხეთის ბაღებში“ (1945, აღმოსავლეთ ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), „ზაფხული“ (1959, ტრეტიაკოვის გალერეა), „დავით სასუნცის“ ილუსტრაციები (1939). დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 27. ↑ The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a> ↑ სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ http://am.hayazg.info/index.php?curid=740
მანუკ აბეღიანი

მანუკ ხაჩატურის ძე აბეღიანი (სომხ. Մանուկ Աբեղյան; დ. 17 (29) მარტი, 1865, სოფელი ასტაპატი, ნახიჩევანი, სომხეთი — გ. 25 სექტემბერი, 1944, ერევანი) — სომეხი ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი და ენათმეცნიერი. სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943), ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სწავლობდა ეჩმიძიანის სემინარიაში, შემდეგ იენის, ლაიფციგის, ბერლინისა და პარიზის უნივერსიტეტებში. მუშაობდა მასწავლებლად თბილისსა და ეჩმიძიანში. აბეღიანის მთავარი ნაშრომებია: „სომხური ხალხური მითები მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიაში“ (1899), „სომხური ხალხური ეპოსი“ (1908), „ძველი გუსანების ხალხური სიმღერები, ჰაირენები და ანტუნები“ (1932), „სომხური ლექსის საზომები“ (1933), „ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია“ (ტ. 1-2, 1944-1946) და სხვა. მისი რედაქტორობით გამოიცა სომხური ხალხური ეპოსის „დავით სასუნცის“ ვარიანტების კრებული (ტ. 1, 1936; ტ. 2, 1951). მნიშვნელოვანი ტექსტოლოგიური ნაშრომია მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიის“ კრიტიკული გამოცემა (1913). აბეღიანის ენათმეცნიერულმა ნაშრომებმა საფუძველი ჩაუყარა სომხეთში ახალი სომხური ენუის მეცნიერულ შესწავლას („ახალი სომხური ენის გრამატიკა“, 1906; „ახალი სომხური სალიტერატურო ენის სინტაქსი“, 1912; „სომხური ენის თეორია“, 1931). აბეღიანის სახელი მიეკუთვნა სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის ლიტერატურის ინსტიტუტს (1945). შილაკაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 27. ↑ Абегян Манук Хачатурович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a>
ერევნის დრამატული თეატრი

გ. სუნდუკიანის სახელობის ეროვნული სახელმწიფო აკადემიური თეატრი (სომხ. Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն, უწინ „გ. სუნდუკიანის სახელობის ერევნის დრამატული თეატრი“) — სომხეთის წამყვანი თეატრი. შეიქმნა 1922 წელს ერევანში სომხეთის I სახელმწიფო თეატრის სახელწოდებით. მის ბირთვს შეადგენდნენ თბილისიდან ჩასული სომეხი მსახიობები. 1937 წელს მიენიჭა გ. სუნდუკიანის სახელი, 1960 — აკადემიური თეატრის წოდება. 1956 წელს დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. თეატრის დაარსების პირველ წლებში აქ მოღვაწეობდნენ მსახიობები: ჰ. აბელიანი, გ. ავეტიანი, ა. გულაკიანი, ჰასმიკი, ვ. ვაღარშიანი, რ. ნერსესიანი. წამყვანი რეჟისორები იყვნენ: ლ. ქალანთარი, ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, კ. აჯემიანი და სხვები. დადგმებიდან აღსანიშნავია: შექსპირის „ოტელო“ (1926) და „ჰამლეტი“, ჩეხოვის „ალუბლის ბაღი“ (1951), პარონიანის „ძია ბაღდასარი“ (1954), გ. სუნდუკიანის „ხათაბალა“ (1927); შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის“ (1939) და „ნამუსი“ (1955, დემირჭიანის „ნაპოლეონ კორკოტიანი“) (1934), ზარიანის „საცდელი მინდორი“ (1953), არაქსმანიანის „60 წელი და 3 საათი“ (1965), ბ. ლავრენოვის „რღვევა“ (1967) და სხვა. 1977 წელს დასში იყვნენ: სსრკ-ის სახალხო არტისტები: ა. ავეტისიანი, გ. ჯანიბეკიანი, ბ. ნერსესიანი, სომხეთის სახალხო არტისტები: ო. ავაქიანი, ა. არაზიანი, ა. ასრიანი და სხვები. ქსე, ტ. 4, გვ. 179, თბ., 1979
ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი

ა. სპენდიარიანის სახელობის ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი — სომხეთის მთავარი მუსიკალური თეატრი. გაიხსნა 1933 წელს სპენდიარიანის ოპერით „ალმასტი“. შენობა აგებულია 1926-1953 წლებში (არქიტექტორი ა. თამანიანი). სხვადასხვა დროს თეატრში მუშაობდნენ: დირიჟორები გ. ბუდაგიანი, კ. სარაჯევი, რ. სტეფანიანი, მ. თავრიზიანი, ს. ჩარექიანი; რეჟისორები — ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, ლ. ქალანთარი; ბალეტმაისტერი — ი. არბატოვი; ქორმაისტერი — ვ. ნიკოლსკი; მხატვრები — მ. სირიანი, ს. ალაჯალოვი, მ. არითჩიანი; ოპერის მსახიობები — ა. დანიელიანი, შ. ტალიანი, ლ. ისეცკი (იოანისიანი), ა. კარატოვი, პ. ლისიციანი; ბალეტის მსახიობები — ლ. ვოინოვა-შიკანიანი, რ. თავრიზიანი, ს. სარქისიანი, გ. გეორგიანი, ზ. მურადიანი და სხვები. თეატრის საუკეთესო დადგმებია: ოპერები - ტიგრანიანის „ანუში“ (1935) და „დავით-ბეგი“ (1950), სტეფანიანის „მამაცი ნაზარი“ (1935), „ლუსაბაცინი“ (1938), „გმირი ქალი“ (1950, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), აივაზიანის „თაფარნიკოსი“ (1938), ჩიხაჯიანის „არშაკ II“ (1945, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), ბაბაევის „არცვაბერდი“ (1957), ტერტერიანის „ცეცხლის რკალი“ (1967) და სხვა. ბალეტები — ხაჩატურიანის „ბედნიერება“ (1939), „გაიანე“ (1947), „სპარტაკი“ (1961), ტერ-ღევონდიანის „ანაიტი“ (1940), „ხანდუტი“ (1945), „სამი პალმა“ (1964, ორივე სპენდიარიანის მუსიკაზე), ეღიაზარიანის „სევანი“ (1956), ოჰანესიანის „მარმარი“ (1957), „მარადი კერპი“ (1966), არისტაკესიანის „პრომეთე“ (1967). თეატრში აგრეთვეა საზღვარგარეთელ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები. 1939 წელს თეატრი დააჯილდოვეს ლენინის ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 179.
ტეიტ მოდერნი (ლონდონი)

ტეიტ მოდერნი (Tate Modern) — თანამედროვე ხელოვნების ბრიტანეთის ახალი ეროვნული მუზეუმი ლონდონში, მდ. თემზის პირას, წმ. პავლეს კათედრალის მოპირდაპირედ. ტეიტ ბრიტანეთის, ტეიტ ლივერპულისა და ტეიტ სენტ-აივსის მუზეუმებთან ერთად იგი ტეიტ გალერეის ნაწილია. მუზეუმი მოთავსებულია ყოფილ სანაპირო ელექტროსადგურის შენობაში, რომლის პროექტი თავდაპირველად სერ გაილს გილბერტ სკოტმა შექმნა ორ ეტაპად 1947 და 1963 წლებში. ელექტროსადგური 1981 წელს დაიხურა. შენობის კონვერტაცია არქიტექტურულმა ფირმამ "ჰერცოგ & დე მიურონ" მოახდინა და მისი სიმაღლე 99 მეტრია. 2000 წლის 12 მაისს გახსნის დღიდან ეს მუზეუმი ლონდონელთა და მის სტუმართა ყველაზე პოპულარული ადგილი გახდა. პერმანენტულ გამოფენებზე შესვლა უფასოა. 2005 წელს გალერეამ გაფართოების მშენებლობა დაიწყო, რომელიც 60%-ით გაზრდის საგამოფენო ფართს, და რომელიც 2012 წლისთვის უნდა დასრულდეს. ეს მშენებლობაც "ჰერცოგ & დე მიურონ"-ის დაპროექტებულია. გალერეები მოთავსებულია შენობის მესამე, მეოთხე და მეხუთე სართულებზე. თემატურად გაშლილი გამოფენები გალერეის პერმანენტული კოლექციიდან მოთავსებულია მესამე და მეხუთე სართულებზე, ხოლო დროებითი ან სპეციალური გამოფენები ეწყობა მეოთხე სართულზე. შენობის მთავარი ჰოლიც, რომელშიც ადრე ელსადგურის ტურბინა მდებარეობდა, დროებით გამოფენებს ეთმობა ხოლმე. ტურბინის ჰოლში გამოფენილია თანამედროვე ხელოვანთა პეცილურად დაფინანსებული ნამუშევრები ყოველი წლის ოქტომბერსა და მარტში გამოფენათა სერიაში სახელწოდებით "იუნილევერ". სერია თავდაპირველად ხუთ წელზე იყო გათვლილი, თუმცა მისი პოპულარობის გამო ის 2008 წლამდე გაგრძელდა. გალერეაში მოხვედრა შეიძლება ლონდონის ათასწლეულის ხიდის გადაკვეთით, რომელიც მას წმ. პავლეს კათედრალთან აერთებს. ახლომდებარე მეტროს სადგურია "საუზვარკი", თუმცა სადგური "ბლექფრაირსი" და ამავე სახელწოდების ხიდით ფეხით გადახვლა ხშირად უფრო მოხერხებულია. აქვეა ასევე ნავთმისადგომი, რომელსაც "ბენქსაიდ პიერი" ჰქვია, რომლითაც დოკლანდსში და გრინვიჩში შეგიძლია მოხვდეთ რეგულარული სანაოსნო სერვისით, ან ასევე ტეიტ-ტუ-ტაიტ სერვისით, რომელიც ტეიტ მოდერნსა და ტეიტ ბრიტანეთს აერთებს "ლონდონ აი"-ს მეშვეობით. ტეიტ გალერეა მსოფლიოს ცნობილი მუზეუმები ტეიტ მოდერნის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-11-25 საიტზე Wayback Machine. გალერეის გეგმა დაარქივებული 2006-01-13 საიტზე Wayback Machine.
ერევნის მღვიმე

ერევნის მღვიმე — მუსტიეს ხანის I ნახევრის არქეოლოგიური ძეგლი ქ. ერევნის ტერიტორიაზე, მდინარე რაზდანის ხეობის მარჯვენა ნაპირას. 1967-1968 წლებში გათხარა ბ. ერიწიანმა. მღვიმეში აღმოჩნდა ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 7 ფენა (ძეგლი კლდოვან იატაკამდე გათხრილი არ არის), რომლებიც ვიურმის გამყინვარების I ნახევრით თარიღდება. წვეტანების, სახოკების, დანებისა და სხვა იარაღის დასამზადებლად ძირითადად გამოყემებულია ობსიდიანი. ერევნის მღვიმის ქვის ინდუსტრიის სპეციფიკური თავისებურებას წარმოადგენს იარაღისა და ნამზადის გამიზნული ფრაგმენტაცია. ერევნის მღვიმეში აღმოჩნდა როგორც თბილი, ისე ცივი ჰავის მოყვარე ცხოველების ძვლები (ჯიხვი, ცხვარი, კანჯარი, ცხენირეში, ჩრდილოეთის ირემი, მარტორქა და სხვა). Ерицян Б. Г., Семенов С. А. Новая нижнепалеолитеческая пещера „Ереван“, „Краткие сообщения Института археологии АН СССР“, 1971, в. 126; თუშაბრამიშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 179.
ISO 3166-2:AE

ISO 3166-2:AE — სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ISO) სტანდარტი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს არაბთა გაერთიანებული საამიროებისთვის. ისინი განკუთვნილია შვიდივე საამიროსთვის. ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია. ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია. არაბთა გაერთიანებული საამიროების საამიროები
ამბორის წესი რუსეთში

ამბორის წესი — სტუმართა მისალმების ძველრუსული წესი. XVI საუკუნეში ქალები რუსეთში საკმაოდ ჩაკეტილად ცხოვრობდნენ. ისინი ურთიერთობდნენ მხოლოდ ახლო ნათესავებთან, ხოლო ეკლესიაში დადიოდნენ მხოლოდ დიდი დღესასწაულების დროს. ქუჩებში ისინი დახურული ეკიპაჟებით გადაადგილდებოდნენ. ამბორის წესი წარმოიშვა რუსეთში XVII საუკუნეში. ქეიფის შემდეგ სტუმრებთან გამოდიოდა სახლის პატრონის ცოლი ან ქალიშვილი, ყველას აძლევდა ჭიქა სასმელს, ხოლო სტუმარი საპასუხოდ მას ლოყაზე კოცნიდა. გაბრიელ უსპენსკის აზრით ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეს წეს-ჩვეულება უცხოელებისგან გადმოიღო. ბარონმა მაიერბერგმა, რომელიც ცხოვრობდა მოსკოვში 1661 წელს, დატოვა ამ წესის აღწერილობა. სახლის პატრონის ქალიშვილი ან ცოლი მხლებელ ქალებთან ერთად გამოდის სხვა ოთახში და იცვამს რუსულ ეროვნულ ტანსაცმელს. შემდეგ იგი იღებს ჭიქას და ტუჩებით ეხება, ამის მერე კი ყველა სტუმარი რიგ-რიგობით სვამს სასმელს. შემდეგ, როდესაც ყველა სტუმარი დალევს დედასახლისი დგება ფეჩთან ან კუთხეში და ყველა სტუმარი მას კოცნის. Успенский Г.П. Опыт повествования о древностях русских. — Харьков: 1818. — С. 101—105.
სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია

სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია (ინგლ. International Organization for Standardization, ფრანგ. Organisation internationale de normalisation), ფართოდ ცნობილი როგორც ISO არის საერთაშორისო სტანდარტის მიმღები ორგანო, რომელიც შედგება სხვადასხვა ქვეყნის სტანდარტების ორგანიზაციების წარმომადგენლებისგან. ორგანიზაცია დაარსდა 1947 წლის 23 თებერვალს, ის მთელ მსოფლიოში ავრცელებს კერძო სამრეწველო და კომერციულ სტანდარტებს. ორგანიზაციის მთავარი ოფისი მდებარეობს ჟენევაში, შვეიცარიაში. ↑ 1.0 1.1 https://www.facebook.com/isostandards/about/?ref=page_internal ↑ Discover ISO – Meet ISO. ISO (© 2007). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-15. ციტირების თარიღი: 2007-09-07.
ხაჩქარი

ხაჩქარი (სომხ. խաչքար < სომხ. խաչ [ხაჩ] — „ჯვარი“ და სომხ. քար [ქარ] — „ქვა“) — ქვაჯვარი, შუასაუკუნეების სომხური ძეგლი, ვერტიკალურად მდგარი ქვის ფილა, რომელზედაც ამოკვეთილია რთულ ორნამენტულ კომპოზიციაში ჩასმული დიდი ჯვრის გამოსახულება. როგორც წესი იდგმებოდა გზასთან, მონასტერთან და ტაძრების ფასადზე ან მათ შიგნით მდებარეობს და გავრცელებული პრაქტიკაა თითქმის მთელ სომხეთში. სულ სომხეთის ტერიტორიაზე ითვლიან რამდენიმე ათას ხაჩქარს და ყოველი მათგანი გამოირჩევა თავისებური ორნამენტებით (თუმცა ისინი შესრულებულია ერთსადაიმავე სტილში). გავრცელებულია IX საუკუნიდან. ფიქრობენ რომ წარმოიშვა ადრინდელ ქრისტიანული სტელიდან. თავდაპირველად კვეთულობა მონუმენტური ხასიათისა იყო, XII საუკუნიდან ადრინდელი ჯვრის ფონი აჭურული ორნამენტით დაიფარა. ხაჩქარების ყველაზე გავრცელებული მოტივია ჯვარი, იშვიათად ჯვარცმა, როზეტით ან მზის დისკოთი მის ქვეშ. დარჩენილი ნაწილი, როგორც წესი, მორთულია ვაზის, ფოთლების ან აბსტრაქტული ხლართულის ორნამენტებით. ხანდახან მას თან ახლავს კარნიზი, რომელზეც ბიბლიური ან წმინდანთა გამოსახულებებია დატანებული. ხაჩქარის აღმართვის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი უნდა ყოფილიყო ვოტივი, ანუ აღთქმა ვინმეს (ცოცხალის ან გარდაცვლილის) სულის გადასარჩენად. თუმცა იყო სხვა მიზეზებიც, როგორიცაა საბრძოლო გამარჯვება, ეკლესიის აშენების თარიღი, ბუნებრივი კატაკლიზმებისგან დაცვა და მისთ. ხაჩქართა ყველაზე გავრცელებული ადგილი საფლავებია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 446. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხაჩქარი Armenian cross-stones art. Symbolism and craftsmanship of Khachkars Khatchkar collection at Armenica.org Old Jugha page on Armeniapedia Destruction of Jugha khachkars by Azeri soldiers captured in photos and movie clips.