laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გალინარა

გალინარა ან იზოლა-დ'ალბენგა (იტალ. Gallinara, Isola d'Albenga) — პატარა კუნძული ლიგურიის ზღვაში, ლიგურიის რეგიონის ქალაქ ალბენგის სანაპიროსთან. კუნძულზე მოღვაწეობდა წმინდა მარტინე ტურელი, რომელსაც გადაწყვეტილი ჰქონდა მოეძებნა თავშესაფარი, სადაც მარტოობასა და განდეგილობაში იცხოვრებდა, სანამ ის შეუერთდებოდა ჰილარი არლელს გალიაში. მის სანაპირო წყელბში აღმოჩენილია ჩაძირული რომაული გემი. დღეისათვის კუნძული დაცულია როგორც კუნძულ გალინარის რეგიონული ბუნების ნაკრძალი (Riserva Naturale Regionale Isola Gallinara) და წარმოადგენს ვერცხლისფერი თოლიის ერთ-ერთ უდიდეს თავშესაფარს მთელს ხმელთაშუა ზღვაზე. ასევე გავრცელებულია მრავალი იშვიათი მცენარე და ხელუხლებელია ზღვის ფსკერი. Riserva Naturale Regionale dell'Isola Gallinara
ალპების პრეისტორიული ნამოსახლარები

პრეისტორიული ნამოსახლარები ალპებში — ოჩფეხებზე შემდგარი საცხოვრებლების სერია ალპებში, რომლებიც ძვ. წ. 5000 — 500 წლებში აშენდა ტბების, მდინარეებისა და ჭაობების ნაპირებზე. სულ არსებული 111 ძეგლი, რომლებიც მიმოფანტულია ავსტრიაში (5 ძეგლი), საფრანგეთში (11), გერმანიაში (18), იტალიაში (19), სლოვენიასა (2) და შვეიცარიაში (56) 2011 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. გათხრების შედეგად, რაც მხოლოდ რამდენიმე ძეგლზე ჩატარდა, აღმოაჩინეს მტკიცებულებები, რომელებიც ადასტურებენ ალპური ევროპის დასახლებულობას ნეოლითისა და ბრინჯაოს ხანის პერიოდებში და ურთიერთქმედებას მათს გარემოსთან. როგორც იუნესკო აღნიშნავს, დასახლებები უნიკალური და განსაკუთრებული, საუკეთესოდ შემონახული კულტურული და მდიდარი არქეოლოგიური ძეგლებია, რომლებიც წარმოადგენენ ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროს რეგიონის ადრეული აგრარული საზოგადოებების შესწავლისას. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ↑ UNESCO World Heritage Site - Prehistoric Pile dwellings around the Alps
შანი

შანი, შავანა — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე. შავანის ქედის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4491 მ და ამრიგად აღმოსავლეთ კავკასიონის მეორე მწვერვალს წარმოადგენს სიმაღლის მიხედვით. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. გაწოლილია სტეფანწმინდის აღმოსავლეთით. კალთებზე ვრცელდება მდინარე თერგის შენაკადის — ხდის ვიწრო ხეობა. შავანის ქედი მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964.
თავისუფლების ხალხი

თავისუფლების ხალხი (იტალ. Il Popolo della Libertà — PdL) — პოლიტიკური პარტია იტალიაში. ოფიციალურად დაფუძნდა 2009 წლის 27 მარტს. პარტია დაიშალა 2013 წლის 16 ნოემბერს. მისი უცვლელი პრეზიდენტი იყო ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი სილვიო ბერლუსკონი.
ფორლი

ფორლი (იტალ. Forlì) — ქალაქი იტალიაში, ემილია-რომანიას რეგიონში. ფორლი-ჩეზენას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობა — 116,864; ფართობი — 228 კმ². ქალაქის ტერიტორია დასახლებული იყო ჯერ კიდევ პალეოლითის ხანაში. ლეგენდის თანახმად ქალაქი სახელით Forum Livii («ლივიის ფორუმი») დაარსებული იყო კონსულის გაიუს ლივიუს სალინატორის მიერ ძვ. წ. 188 წელს. საუკუნეების განმავლობაში სახელი დამოკლდა «ფორლი»-მდე. შუა საუკუნეებში ფორლი იყო დამოუკიდებელი კომუნა რესპუბლიკური ფორმის მმართველობით. გველფებსა და გიბელინების დაპირისპირების დროს ქალაქი გამოვიდა გიბელინების მხარეს. ქალაქის მცხოვრებლებმა საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორს ფრიდრიხ II-ს გაუწიეს ფასდაუდებელი დახმარება ფაენცას დაპყრობაში და მძიმე დროს თავშესაფარი მისცეს იმპერატორის ხელისუფლების ერთგულ სარდალს გვიდო I მონტეფელტროს. XIII საუკუნის დასასრულს ფორლი გადადიოდა რამდენიმე კონდოტიერის ხელიდან ხელში. 1302 წელს ორდელაფის ოჯახმა მართველობა აიღო ხელში და წესრიგი აღადგინა ქალაქში. მათი კონფლიქტი პაპებთან დასრულდა იმით, რომ სიქსტუს IV-მ ფორლი გადასცა თავის დისშვილს ჯიროლამო რიარიოს, რომელიც სახალხო აჟანყების დროს იქნა მოკლული. რამდენიმე ხმაურიანი ათწლეულების შემდეგ, როდესაც ქალაქს ფლობდნენ ვისკონტები (1488-99), ჩეზარე ბორჯია (1499 წლიდან) და ორდელაფები, ფორლი სამ საუკუნე ნახევრის განმავლობაში შედიოდა პაპის ოლქის შემადგენლობაში და ქალაქმა დაკარგა თავისი პოლიტიკური მნიშვნელობა. იტალიის ქალაქები ფორლი-ჩეზენა ოფიციალური ვებ გვერდი
ფორლი-ჩეზენის პროვინცია

ფორლი-ჩეზენა (იტალ. Provincia di Forlì-Cesena) — პროვინცია იტალიაში, ემილია-რომანიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფორლი ფართობი — 2 376 კმ² მოსახლეობის რაოდენობა — 362 218 კაცი. იტალიის პროვინციები ფორლი-ჩეზენა დაარქივებული 2020-08-06 საიტზე Wayback Machine. ოფიციალური ვებ გვერდი დაარქივებული 2013-04-01 საიტზე Wayback Machine.
ელო ანდრონიკაშვილი

ელო (ელენე) იოსების ასული ანდრონიკაშვილი (დ. 27 აპრილი, 1883, კარდანახი, სიღნაღის მაზრა ― გ. 12 მარტი, 1956, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1944). 1905–1907 წლებში პარიზის სორბონის უნივერსიტეტის მსმენელი. 1912–1923 წლებში მოღვაწეობდა როგორც პროფესიული მსახიობი თბილისში და სხვა ქალაქებში. როლებში: რუქაია და გაიანე (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), კაროჟნა (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), ჰანელე (გერჰარტ ჰაუპტმანის „ჰანელე“), კატიუშა მასლოვა (ლევ ტოლსტოის „აღდგომა“) და სხვა. იყო თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. თარგმნა ოსკარ უაილდის „ჰადუის დედოფალი“, გუსტავ კადელბურგის „შავი ლაქა“, ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“, „უდანაშაულო დამნაშავენი“ და სხვა პიესები. ცნობილი იყო ქართული და აღმოსავლური ცეკვების ჩინებული შემსრულებელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 450. ელო ანდრონიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პუდინგი

პუდინგი (ინგლ. pudding) — ინგლისური დესერტი. ამზადებენ ბურღულის, ფქვილის, ხაჭოს ან სხვა მასალისაგან – შაქრის, კვერცხის, რძის და მისთანების დამატებით. პუდინგს უმატებენ ხილსა და სხვადასხვა არომატებს. ინგლისში პუდინგი ითვლებოდა შობის ტრადიციულ კერძად. ამერიკის შეერთებულ შტატებში პუდინგი აღნიშნავს ტკბილ რძიან დესერტს, რომელიც წააგავს კვერცხის კონსისტენციას, რომელსაც საფუძვლად უდევს ნადუღის კრემი, თუმცა ასევე უკავშირდება სხვა სახეობებს, როგორებიცაა პურის ან ბრინჯის პუდინგი. აშშ-ში იგი მზადდება ან რძისაგან ან ხილის წვენისაგან. ტერმინი „პუდინგი“ რამდენიმე მნიშვნელობით იხმარება. სიტყვა პუდინგი მიიჩნევა, რომ წარმოსდგება ფრანგული „ბუდინისაგან“ (ლათ. botellus) რაც ნიშნავს „პატარა ძეხვს“. პუდინგი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ნოტო (ქალაქი)

ნოტო (სიცილ. Notu; ლათ. Neetum ან Netum) — ქალაქი იტალიაში, კუნძულ სიცილიაზე, სირაკუზის პროვინციაში. მდებარეობს სირაკუზიდან 32 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, იბლეის მთების ძირში. მისი სახელი ეწოდება გარშემო მდებარე ხეობას — ვალ-დი-ნოტოს. 2002 წელს, ნოტო და მისი ეკლესია იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. მუსლიმანთა დიდი ხნის ბატონობის შემდეგ, 1091 წელს ნოტო ნორმანებმა აიღეს, როჯერ I-ის მეთაურობით, რითაც ნორმანების მიერ სიცილიის დაპყრობა დასრულდა (1061 - 1091). ამ თარიღიდან იწყება ქალაქსა და მთელს სიცილიაზე ჰოტვილების ოჯახის ბატონობა — ამიერიდან ის სიცილიის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. 1693 წლის 9 იანვრის ნოტო მიწისძვრამ გაანადგურა. მისმა მაცხოვრებლებმა ის 20 კმ-ის მოშორებით ხელახლა ააშენეს. პროექტი როზარიო გალიარდიმ და ჯოვანი ბატისტა ლანდოლინამ შეადგინეს. შენობები ნაგებია ყვითელი კირქვით. ნოტო ცნობილია მისი ადრეული XVIII საუკუნის კოხტა არქიტექტურით, რომელიც სიცილიური ბაროკოს სტილის მთავარ შედევრად იიჩნევა. აქ მდებარეობს მრავალი რელიგიური ნაგებობა, რამდენიმე სასახლე და სვა მრავალი. ძველი შერეულია ახალთან, რაც მკაფიოდ ჩანს ბორცვებიდან ან მაღალი შენობების სახურავებიდან. თეატრი ნოტოს კათედრალი სან-დომენიკოს ეკლესია წმ. კარლ ბორომეოს ეკლესია წმინდა ფრანსისკოს ეკლესია კარმინეს ეკლესია თაღი წმინდა კროსიფიროს ეკლესია წმინდა კიარას ეკლესია ვია-ნიკოლაჩი იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში Webcam on Cathedral of San Nicolò Some Noto wines დაარქივებული 2012-02-13 საიტზე Wayback Machine. Cavagrande 's park ↑ Late Baroque Towns of the Val di Noto - listing on UNESCO website
იატაკქვეშა იმპერია

იატაკქვეშა იმპერია (ინგლ. Boardwalk Empire) — ამერიკული ტელესერიალი საკაბელო ქსელი HBO-სგან, რომელშიც აღწერილია XX საუკუნის 20-იან წლებში „მშრალი კანონის“ პერიოდში ატლანტიკ-სიტიში, ნიუ-ჯერსი, მსხვილი აზარტული თამაშების ბიზნესის ჩასახვის მოვლენები. მთავარ როლს ასრულებს სტივ ბუშემი. სცენარისტი და პროდიუსერია ტერენს უინტერი, „ემის“ მფლობელი სცენარისთვის ტელესერიალისთვის „სოპრანოს კლანი“. პირველი ეპიზოდის რეჟისორი იყო მარტინ სკორსეზე. მისი გადაღება $18 მილიონი დაჯდა და ყველაზე ძვირი საპილოტო ეპიზოდი გახდა სატელევიზიო ისტორიაში. პირველი სეზონის პრემიერა 2010 წლის 19 სექტემბერს შედგა. 2010 წლის სექტემბერში გამოცხადდა, რომ გადაღებული იქნებოდა მეორე სეზონი, პირველი სეზონის მაყურებელთა მაღალი რეიტინგის გამო. მეორე სეზონის პრემიერა გაიმართა 2011 წლის 25 სექტემბერს.. „იატაკქვეშა იმპერიამ“ კრიტიკოსთა ქება დაიმსახურა, განსაკუთრებით მისი ვიზუალური სტილისა და ისტორიული სიზუსტისთვის, ასევე ბუშემის წამყვანი როლისთვის. ტელესერიალი წარდგენილი იყო 18 ემიზე და გაიმარჯვა 8 კატეგორიაში, მათ შორის მარტინ სკორსეზეს სარეჟისორო ნამუშევრისთვის. 2011 წლის 12 ოქტომბერს გამოცხადდა, რომ სერიალი მესამე სეზონით განახლდებოდა. ოფიციალური აშშ ვებსაიტი „იატაკქვეშა იმპერია“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) იატაკქვეშა იმპერია საიტზე TV.com იატაკქვეშა იმპერია — არხი YouTube-ზე ↑ Boardwalk Empire: The Birth, High Times, and Corruption of Atlantic City website. ციტირების თარიღი: 6 თებერვალი, 2010. ↑ EMMYS: 10 Dramas Pick Best Episodes. deadline.com (6-23-2011). ციტირების თარიღი: 6-30-00. ↑ Sciretta, Peter (9 ივლისი, 2010). „HBO Announces Premiere Date for Boardwalk Empire“. /Film. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-11. ციტირების თარიღი: 12 ივლისი, 2010. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |accessdate= და |date=-ში (დახმარება) ↑ Seidman, Robert. (July 28, 2011) 'Real Time with Bill Maher' Renewed; 'Boardwalk Empire' Back Sept 25; 'Hung,' 'How to Make it in America' on October 2. TV by the Numbers. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 1, 2012. ციტირების თარიღი: July 28, 2011. ↑ Wiser, Paige. (17 სექტემბერი, 2010) HBO hits jackpot with mob series 'Boardwalk Empire'. Chicago Sun-Times. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-09-21. ციტირების თარიღი: 27 სექტემბერი. ↑ 'Boardwalk Empire' Renewed for Season 3. AolTV (10-12-2011). ციტირების თარიღი: 10-12-2011.
Control Denied

Control Denied (ქართ. კონტროლის უარყოფა) — ამერიკული მძიმე და პროგრესული მეტალ ჯგუფი, რომელიც დააარსა ჯგუფ Death-ის ვოკალისტმა და გიტარისტმა, ჩაკ შულდინერმა. ჯგუფის მუსიკა მოიცავს პროგრესულ და მძიმე მეტალს, ასევე დეზ-მეტალის და პაუერ- მეტალის ელემენტებს. ჯგუფი შეიქმნა 1996 წელს, ჩაკ შულდინერის მიერ. პირველი ალბომი The Fragile Art of Existence 1999 წელს გამოვიდა. მეორე ალბომის გამოცემა დააყოვნა ჩაკის გარდაცვალებამ, მაგრამ ჯგუფის დანარჩენმა წევრებმა გამოთქვეს ალბომის დასრულების სურვილი. წარმოიქმნა დავა ამ ნახევრად დაუმთავრებელი ალბომის დამთავრების შესახებ, რომელიც დიდ ხანს გაგრძელდა, მაგრამ ჩაკ შულდინერის ადვოკატმა 2009 წელს ჯგუფს საბოლოოდ ნება დართო, სიმღერები ჩაეწერათ. მიუხედავად ამისა, When Man and Machine Collide-ის გამოსვლის თარიღი ჯერ უცნობია. 1996 demo (1996) 1996 demo (1997) 1999 demo (1999) The Fragile Art of Existence (1999) Unreleased Themes from Control Denied (ბუტლეგი) (2004) The Fragile Art of Existence (ხელმეორე გამოცემა, ორი ფორმატი) (2010) Death-ის და Control Denied-ის ოფიციალური საიტი
პალაცოლო-აკრეიდე

პალაცოლო-აკრეიდე (იტალ. Palazzolo Acreide; სიცილ. Palazzolu Acrèid) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, კუნძულ სიცილიაზე, სირაკუზის პროვინციაში. მდებარეობს სირაკუზიდან 43 კმ-ის მოშორებით, იბლეის მთებში. ქალაქის მიმდებარე ტერიტორია ადამიანებით უხსოვარი დროიდანაა დასახლებული. ძვ. წ. XI-X საუკუნეებში აქ სიკულები სახლობდნენ პატარა სოფელში. ძვ. წ. 664 წელს ძველი აკარის ადგილას სირაკუზელებმა პატარა ქალაქი დააარსეს. იგი იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რამდენადაც ის აკონტროლებდა კუნძულის სამხრეთ სანაპიროსკენ მიმავალ ბილიკებს. თუკიდიდეს თანახმად, ძვ. წ. 413 წელს სირაკუზელებმა აქ ათენელები დაამარცხეს. რომაელების მიერ დაპყრობის შემდეგ, ქალაქი civitas stipendiaria გახდა და ყვაოდა ქრისტიანობის გავრცელების ადრეულ წლებამდე. IX საუკუნის პირველ ნახევარში ძველი ქალაქი სავარაუდოდ არაბებმა დაანგრიეს. ახალი ქალაქი ნორმანული ციხესიმაგრის გარშემო გაშენდა, მაგრამ დიდი ხნის არსებობა არც მას ეწერა — ის 1693 წლის მიწისძვრამ მთლიანად გაანადგურა. მიუხედავად ამისა, აღდგენითი სამუშაოები მომდევნო საუკუნეების განმავლობაში გაგრძელდა. პალაცოლო-აკრეიდეს ეკონიმიკა ძირითადად მიწათმოქმედებას, მსხვილფეხა რქოსანი საქონლისა და ცხვრის მოშენებას ეფუძნება. იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში Official website (იტალიური) Sites about the city (ინგლისური) Saint Paul დაარქივებული 2006-06-28 საიტზე Wayback Machine. (იტალიური) Ancient Ruins (ინგლისური) UNESCO World Heritage Sites დაარქივებული 2005-11-02 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Tourist Attractions and History დაარქივებული 2005-11-29 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Image gallery (იტალიური)
ბუდელი

ბუდელი (იტალ. Budelli) — კუნძული ხმელთაშუა ზღვაში, მადალენას კუნძულებში, სარდინიის ჩრდილოეთით, ბონიფაჩოს სრუტის სიახლოვეს. წარმოადგენს მადალენას არქიპელაგის ეროვნული პარკის ნაწილს. ბუდელი რაცოლისა და სანტა-მარიას კუნძულებისგან რამდენიმე ასეული მეტრით სამხრეთით მდებარეობს. მისი ფართობი 1,6 კმ²-ია, სანაპირო ხაზის სიგრძე კი 12,3 კმ. უმაღლესი მწვერვალი, მონტე-ბუდელი ზღვის დონიდან 87 მეტრზე მდებარეობს. ბუდელი ხმელთაშუა ზღვის ერთ-ერთ ულამაზეს კუნძულად მიიჩნევა. იგი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი Spiaggia Rosa-ით (ვარდისფერი პლაჟი) მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელიც ფერს მიკროსკოპული მარჯნებისგან და მცენარეებისგან იღებს. კუნძული დაუსახლებელია. კოორდინატები: 41°17′01″ ჩ. გ. 9°21′03″ ა. გ.﻿ / ﻿41.28361° ჩ. გ. 9.35083° ა. გ.﻿ / 41.28361; 9.35083 Isola Budelli დაარქივებული 2011-11-09 საიტზე Wayback Machine.
ბონიფაჩოს სრუტე

ბონიფაჩოს სრუტე (კორსიკ. Bucchi di Bunifaziu; ფრანგ. Bouches de Bonifacio; იტალ. Bocche di Bonifacio; სარდ. Istrettu de Bonifacio) — სრუტე კორსიკასა და სარდინიას შორის. სახელი ეწოდა კორსიკის ქალაქ ბონიფაჩოსგან. მისი სიგანე 11 კმ-ია(6,8 მილი) და ტირენიის ზღვას ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილთან აერთებს. სრუტე მეზღვაურთათვის მოუხერხებელია მისი ამინდით, დინებებით, წყალმარჩხობითა და სხვა სირთულეებით. სრუტეში მომხდარი ყველაზე ცნობილი კატასტროფაა 1855 წლის 15 თებერვალს ფრანგული ფრეგატი სემილანტეს (Sémillante) ჩაძირვა. მან ტულონის პორტი წინა დღით დატოვა და მიემართებოდა შავ ზღვაში, ყირიმის ომში არმიის დასახმარებლად. შტორმის შედეგად ის რიფს შეეჯახა და ბორტის 750 ჯარისკაციდან არავინ გადარჩენილა. 1993 წელს ტანკერის მიერ განცდილო კატარსტროფის შემდეგ, სრუტეში გავლა მხოლოდ იტალიური და ფრანგული დროშის ქვეშ მცურავი, სახიფათო ტვირთების მქონე გემებისთვის აიკრძალა. სრუტის მაქსიმალური სიღრმე 100 მეტრია. ↑ European Space Agency Observing the Earth. web page. European Space Agency. ციტირების თარიღი: 4 October 2011. ↑ International Maritime Organization Marine Environment Protection Committee 61st Session, Agenda Item 9 Annex, page 1. PDF document. International Maritime Organization. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 აპრილი 2012. ციტირების თარიღი: 4 October 2011.
ტკეჩადობა

ტკეჩადობა — მინერალის გახლეჩის უნარი ამა თუ იმ მიმართულებით, რომლის შემდეგ მინარალზე წარმოიქმნება ბრტყელი ზედაპირები. ტკეჩადობის სიბრტყე კრისტალური სტრუქტურის ყველაზე მჭიდრო ბადეების პარალელურია, ვინაიდან ქიმიური ბმის ძალები ასეთ ბადეებს შორის ყველაზე სუსტია. ტკეჩადობის სიბრტყის ორიენტაციაზე გავლენას ახდენს აგრეთვე ქიმიური ბმის ტიპიც (მაგ. ალმასისა და სფალერიტის სტრუქტურები მსგავსია, მაგრამ მათი ტკეჩადობის მიმართულება განსხვავდება იმის გამო, რომ ალმასში გვაქვს ბმის კოვალენტური ტიპი, სფალერიტში - კი ნაწილობრივი იონური). მინერალოგიაში განასხვავებენ ტკეჩადობის 5 სახეს: ფრიად სრულს (მაგ. ქარსები, ქლორიტები), სრულს (მაგ. გალენიტი, კალციტი), საშუალოს (მაგ. მინდვრის შპატები), არასრულს (მაგ. აპატიტი, კასიტერიტი) და ფრიად არასრულს (მაგ. კორუნდი, ოქრო). ტკეჩადობა მინერალთა ერთ-ერთი დიაგნოსტიკური თვისებაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 5.
რაგუზა (სიცილია)

რაგუზა (სიცილ. Rausa) — ქალაქი და კომუნა სამხრეთ იტალიაში, კუნძულ სიცილიაზე, რაგუზის პროვინციის დედაქალაქი. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 72 836 ადამიანს შეადგენს. გაშენებულია ვრცელ კირქვის ბორცვზე, ორ ღრმა ხეობას შორის. ვალ-დი-ნოტოს ხეობის სხვა შვიდ ქალაქთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. რაგუზის სათავეები ძვ. წ. მეორე ათასწლეულში იწყება, როდესაც ამ არეალში ძველი სიკულების რამდენიმე დასახლება იყო გაშენებული. უძველესი ქალაქი, რომელიც 300 მეტრის სიმაღლის ბორცვზე მდებარეობდა, კონტაქტში შევიდა შორიახლოს არსებულ ბერძნულ კოლონიებთან და განვითარდა ახლომდებარე პორტ კამერინას წყალობით. კართაგენელების მცირე ხნიანი ბატონობის შემდეგ, მას ჯერ რომაელები, შემდეგ კი ბიზანტიელები მართავდნენ. ამ პერიოდში ქალაქი გაამაგრეს და დიდი ციხესიმაგრე ააშენეს. ახ. წ. 848 წელს რაგუზა არაბებმა დაიპყრეს, რომელთა ბატონობაც XI საუკუნემდე გაგრძელდა, შემდეგ კი არაბებს ნორმანი დამპყრობლები ჩაენაცვლნენ. ამის შემდეგ, რაგუზა არსებობას სიცილიის სამეფოს შემადგენლობაში აგრძელებს, რომელიც XII საუკუნის პირველ ნახევარში შეიქმნა. იგი როგორც კიარამონტეს ოჯახის ფეოდი 1296 წელს უერთდება მოდიკა, მაგრამ კვლავ რჩება საგრაფოს დედაქალაქად. ეს სტატუსი მან XV საუკუნეში, სახალხო ჯანყის შემდეგ დაკარგა. 1693 წელს ქალაქი საშინელმა მიწისძვრამ გაანადგურა, რომელმაც 5 000 მცხოვრების სიცოცხლე შეიწირა. კატასტროფის შემდეგ რაგუზა აღადგინეს. სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება ბაროკოს არქიტექტურის ძირითადი ნაწილი. მოსახლეობის უმეტესობა პარტოს ყოფილ რაიონში გადასახლდა, რომელსაც „რაგუზა სუპერიორე“ (ზემო რაგუზა) უწოდეს, ხოლო ძველ ქალაქს „რაგუზა ინფერიორე“ (ქვემო რაგუზა). ეს ორი ქალაქი 1926 წლამდე გაყოფილი რჩებოდა, სანამ 1927 წელს ისინი არ გაერთიანდნენ და გადაიქცნენ პროვინციულ დედაქალაქად, რითაც ჩაანაცვლეს ყოფილი დედაქალაქი და ყველაზე ხალხმრავალი, ჯერ კიდევ 1296 წლიდან რეგიონის უმნიშვნელოვანესი ქალაქი — მოდიკა. ქალაქს ორი განსხვავებული არეალი გააჩნია, დაბალზე მდებარე და უძველესი რაგიზა-იბლა და მაღლობზე მდებარე რაგუზა-სუპერიორე. ეს ორი ნაწილი გაყოფილია ვალე-დეი-პონტით — ღრმა ხეობით, რომელსაც ოთხი ხიდი კვეთს. მათ შორის ყველაზე საყურადღებოა XVIII საუკუნის პონტე-დეი-კაპუჩინი. დუბროვნიკი, ხორვატია მოსტა, მალტა ლიტლ-როკი, აშშ ასუნსიონი, პარაგვაი უაზა (დეპარტამენტი), საფრანგეთი მილანი, იტალია იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2000-01-18 საიტზე Wayback Machine. (იტალიური) Sito web ufficiale della Provincia Scheda di Ragusa su Comuni-italiani.it Ragusa immagini e monumenti დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.
ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი

ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ცენტრალურ ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით. მოსახლეობა - 35,9 მლნ. ფართობი - 653 ათასი. მთავარი ქალაქია მოსკოვი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 18 სუბიექტს: ფედერალური ქალაქი: 1. მოსკოვი ოლქები: 2. ბელგოროდის ოლქი 3. ბრიანსკის ოლქი 4. ვლადიმირის ოლქი 5. ვორონეჟის ოლქი 6. ივანოვოს ოლქი 7. კალუგის ოლქი 8. კოსტრომის ოლქი 9. კურსკის ოლქი 10. ლიპეცკის ოლქი 11. მოსკოვის ოლქი 12. ორიოლის ოლქი 13. რიაზანის ოლქი 14. სმოლენსკის ოლქი 15. ტამბოვის ოლქი 16. ტვერის ოლქი 17. ტულის ოლქი 18. იაროსლავლის ოლქი
შოთა რუსთაველის მწვერვალი

შოთა რუსთაველის მწვერვალი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე — ბეზენგის კედელზე, მწვერვალ შხარის დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4960 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებითა და გნაისებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. საბჭოთა პერიოდში პირველად მწვერვალზე სამხრეთი მხრიდან ავიდნენ (1937) ქართველი ალპინისტები ალექსანდრე გვალია და რამინ კვიციანი და მას შოთა რუსთაველის სახელი უწოდეს. 1938 წელს იმავე მარშრუტით პიკზე ავიდნენ გაბრიელ ხერგიანი, ალექსანდრე გვალია, ბექნუ ხერგიანი და ჭიჭიკო ჩართოლანი. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 15. ↑ რუსთაველის პიკი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-07. ციტირების თარიღი: 2021-05-28.
ორნელა მუტი

ორნელა მუტი (იტალ. Ornella Muti, ნამდვილი სახელი ფრანჩესკა რომანა რიველი, იტალ. Francesca Romana Rivelli; დ. 9 მარტი, 1955, რომი, იტალია) — იტალიელი მსახიობი. დაიბადა 1955 წლის 9 მარტს რომში. მამამისი ნეაპოლიტანელია, ხოლო დედა წარმოშობით ესტონეთიდანაა. ფილმებში თამაშობს 15 წლის ასაკიდან. ძირითადად იტალიურ ფილმებში, თუმცა 1980 წელს ითამაშა ბრიტანულ ფანტასტიკურ ფილმში „ფლეშ გორდონი“. 1984 წელს გამოჩნდა გერმანელი კინორეჯისორის ფოლკერ შლენდორფის ფილმში „სვანის სიყვარული“ ალენ დელონთან ერთად. მუტი მუშაობდა იტალიელ რეჯისორებთან, – მარკო ფერერთან და დინო რიზთან, ერთად. ფლობს უძრავ ქონებას იტალიაში, საფრანგეთსა და მონაკოში. 1994 წელს მუტი მონაკოს მცხოვრები გახდა. ორნელა მუტი — კანის კინოფესტივალის მუდმივი საპატიო სტუმარია. დაქორწინებული იყო ორჯერ. 1998 წლიდან მსახიობი პლასტიკურ ქირურგ სტეფანო პიკოლოსთან ერთად ცხოვრებს. მუტის ჰყავს ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი. 2008 წელს ორნელა მუტიმ აამუშავა საკუთარი საიუველირო ხაზი, ბუტიკების გახსნით რომში, მილანში, პარიზში, რიგაში, მოსკოვში და ალმათიში. 2 ივნისი, 1995 – “იტალიის რესპუბლიკის წინაშე გაწეული სამსახურის“ ორდენის სარდლი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ორნელა მუტი ორნელა მუტი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ [1]
ივანე ანდრონიკაშვილი (აგრონომი)

ივანე ანდრონიკაშვილი (დ. 23 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 10 სექტემბერი], 1862, სოფ. მელაანი, სიღნაღის მაზრა, ახლანდელი გურჯაანის რაიონი ― გ. 11 ივლისი, 1947, თბილისი) — ქართველი აგრონომი და საზოგადო მოღვაწე. 1887 წელს მოსკოვში დაამთავრა პეტროვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემია (ახლანდელი ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). 1889-1902 წლებში მუშაობდა კავკასიის საფილოქსერო კომიტეტის მთავარ ექსპერტად და ხელმძღვანელობდა ფილოქსერის საწინააღმდეგო ექსპედიციებს საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. ხალხში აგრონომიის ცოდნის პოპულარიზაციის მიზნით აწყობდა საჩვენებელ ნაკვეთებს, ცდიდა ახალ სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღებსა და სხვა. 1902-1916 წლებში იყო ბათუმის ქალაქის თავი. მისი რედაქტორობით გამოდიოდა სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი „ვაზი და ღვინო“. 1921 წელს ანდრონიკაშვილის ინიციატივით დაარსდა ჟურნალი „სოფლის მეურნე“, რომელსაც თვითონ რედაქტორობდა. 1923 წელს მოსკოვში სრულიად რუსეთის პირველ სასოფლო-სამეურნეო და კუსტარულ-სამრეწველო გამოფენაზე ხელმძღვანელობდა, ხოლო 1939 წელს საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაზე კონსულტაციას უწევდა საქართველოს პავილიონის მოწყობას. თოდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 450. თოდუა, გ. ანდრონიკაშვილი ივანე ზაქარიას ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 151.
ოტონი

მარკუს სალვიუს ოტონი (ლათ. Marcus Salvius Otho) (დ. 25 აპრილი, 32 — გ. 16 აპრილი, 69)— რომის იმპერატორი 69 წლიდან. იყო ნერონის მეგობარი, იძულებული იყო მისთვის დაეთმო ცოლი პოპეა საბინა. ვიტელიუსთან ბრძოლაში დამარცხებულმა თავი მოიკლა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ოტონი Life of Otho (Suetonius; English translation and Latin original) Life of Otho (Plutarch; English translation) Cassius Dio, Book 63 ტაციტუსი, ისტორია (esp. 1.12, 1.21–90)
საპროფაგია

საპროფაგია (ბერძ. σαπρός — „დამპალი“ და φάγος — „შთამნთქმელი“) — ცხოველთა კვება სხვა ცხოველთა ლეშით, ლპობადი ნარჩენებითა და გამონაყოფით (ექსკრემენტებით). ასეთებია აფთარი, სვავი, ყორანი, ლეშიჭამია და ტყავიჭამია ხოჭოები, ხორცისა და ლეშის ბუზების მატლები, წყლის ცხოველებიდან ზოგი კიბოსნაირი (განსაკუთრებით ფსკერის გვერდულები, მდინარის კიბოები). მეორე გაგებით, საპროფაგებს მიეკუთვნება ყველა ის ორგანიზმი (ცხოველი, მცენარე, სოკო და სხვ.), რომელიც ლპობადი ბიომასით იკვებება. საპროფაგებს ნაწილობრივ მტაცებელი და ყველაფრისმჭამელი ცხოველებიც განეკუთვნება. ორგანული ნივთიერებების დაშლის პროცესში მონაწილეობით საპროფაგები ნივთიერებათა და ენერგიის ბიოლოგიური წრებრუნვის ერთ-ერთ რგოლს წარმოადგენენ. წყლის საპროფაგები მონაწილეობენ წყლის ბიოლოგიურ გასუფთავებაში, ნიადაგში მობინადრენი — ნიადაგთწარმოქმნაში, ხელს უწყობენ ნიადაგის ნაყოფიერების ამაღლებას. ლპობადი ნარჩენების მოსპობით საპროფაგები სანიტრის როლს ასრულებენ. საპროფიტები ↑ 1.0 1.1 Сапрофаги // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М., 2015. — стр. 406. ↑ 2.0 2.1 2.2 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 96. ↑ Getz, Wayne M. (February 2011). „Biomass transformation webs provide a unified approach to consumer-resource modelling“. Ecology Letters. 14 (2): 113–124. doi:10.1111/j.1461-0248.2010.01566.x. PMC 3032891. PMID 21199247.
ადალა-შუხგელმერი

ადალა-შუხგელმერი (რუს. Аддала-Шухгельмеэр) — მწვერვალი აღმოსავლეთ კავკასიონზე, ბოღოზის ქედზე (რუსეთი, დაღესტანის რესპუბლიკა). სიმაღლე 4151 მ. დაღესტანის ერთ-ერთ უმაღლესი მწვერვალი. არის მყინვარები. ევროპელი ალპინისტებისთვის ადალა-შუხგელმერი ცნობილია 1892 წლიდან. მთისკენ გაწოლილია რიგი ალპინისტური მარშრუტი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 78. ↑ მწვერვალი ადალა-შუხგელმერი/ინფორმაცია[მკვდარი ბმული]