laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
არშუშა

არშუშა, არშუშა II — ქვემო ქართლის (კალანკატუელი - ქართველთა, კორიუნი - ტაშირის) პიტიახში V საუკუნის შუა წლებში. დაახლოებით 450 წელს, ამიერკავკასიაში მაზდეანობა რომ გაევრცელებინათ, არშუშა ქართლის, სომხეთისა და ალბანეთის დიდებულებთან ერთად ირანში შაჰ იეზდიგერდ II-ის კარზე გაიწვიეს. აქ მისი რჩევით ამ სამი ქვეყნის თავკაცებმა ფორმალურად უარყვეს ქრისტიანობა და აღიარეს მაზდეანობა, რათა თავიანთი ქვეყნები აოხრებისაგან ეხსნათ. შაჰმა ქართლის პიტიახში თავისთან დაიტოვა, სომეხთა მხედართმთავარი ვარდან მამიკონიანი (შუშანიკის მამა) კი გამოუშვა. 450-451 წლებში ირანის წინააღმდეგ მოეწყო დიდი აჯანყება, რომელსაც სახალხო ხასიათი ჰქონდა. მას ხელმძრღვანელობდა ვარდან მამიკონიანი. დაიდო სამოკავშირეო ხელშეკრულება იბერიასა და ალბანეთთან. 451 წლის 26 მაისს ავარაირის ველზე გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა, რა დროსაც დაიღუპა ვარდან მამიკონიანი, ხოლო მისი ოჯახი დაატყვევეს. არშუშას დიდი ძალისხმევა დასჭირდა მათ გამოსახსნელად და თავის საპიტიახშოში გამოსამგზავრებლად. აი, ამ ვითარებაში შეხვდნენ ერთმანეთს და იზრდებოდნენ ერთად არშუშასა და ვარდანის შვილები. მოგვიანებით არშუშა ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას და ქრისტიანული ეკლესია-მონასტრების აშენება დაიწყო, მათ შორის აღსანიშნავია ბოლნისის სიონი. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 614. ↑ Settipani 2006, p. 439. sfn error: no target: CITEREFSettipani2006 (help) ↑ Dédéyan 2007, p. 191. sfn error: no target: CITEREFDédéyan2007 (help) ↑ Toumanoff 1990, p. 385. sfn error: no target: CITEREFToumanoff1990 (help) ↑ Cyril Toumanoff (1963). Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press, გვ. 262.  ↑ 5.0 5.1 ივანე ჯავახიშვილი - საქართველოს, კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიულ-ეთნოლოგიური პრობლემები, თბ. 1998
რამირო I

რამირო I (ესპ. Ramiro I; დ. 790 — გ. 850) — ასტურიის მეფე 842-850 წლებში ბერმუდო I-ის ვაჟი. მთელი თავისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში იგი მდიდარი მაგნატების დაშოშმინებას მოუნდა. ებრძოდა ყაჩაღებს, კოცონზე წვავდა ჯადოქრობაში ბრალდებულ პირებს. 843 წელს წარმატებით მოიგერია ნორმანების თავდასხმა კორუნიაში. მეფე რამირო I ორჯერ იყო დაოჯახებული. პირველი ქორწინებიდან მისი შვილი იყო ორდონიო I და გატონი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან როდრიგო. ასტურიის მეფეები 718-914 წწ. Хроника Альфонсо III. Восточная литература. ციტირების თარიღი: 16.7.2011.
ორდონიო I

ორდონიო I (ესპ. Ordoño I; დ. დაახლ. 830 — გ. 27 მაისი, 866) — ასტურიის მეფე 850–866 წლებში რამირო I-ის ვაჟი. ალფონსო II-ის მეფობის დროს დაინიშნა გალისიის დროებით გუბერნატორად. ხოლო მამამისის რამირო I-ის მეფობისას კი გახდა გალისიის მუდმივი გუბერნატორი. 847 წელს დაქორწინდა სავარაუდოდ პამპლონის მეფის ინიიგო არისტას დაზე, როემლთანაც შეეძინა 6 შვილი, მათ შორის ალფონსო III დიდი. მამის გარდაცვალების შემდეგ 850 წლის 1 იანვარს გახდა პირველი მეფე, რომელმაც ტახტი დაიკავა არა არჩევნების, არამედ მემკვიდრეობითობის პრინციპით. გარდაიცვალა 866 წელს. დაკრძალულია ოვიედოს საკათედრო ტაძარში. los origenes de Iberia დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine. (ესპანური) Ордоньо I на www.allmonarchs.net[მკვდარი ბმული] Генеалогия Ордоньо I
რამირო I (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი რამირო I შეიძლება აღნიშნავდეს: რამირო I — ასტურიის მეფე 842-850 წწ. რამირო I — არაგონის მეფე 1035-1063 წწ.
ფანჯშირის პროვინცია

ფანჯშირის პროვინცია (დარი پنجشیر - Panjšēr) — ავღანეთის 34-დან ერთ-ერთი პროვინცია. პროვინციის მოსახლეობა 144 400 ადამიანი (2007), ფართობი — 3 610 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბაზარაკი. სახელწოდება ფანჯშირი დარი ენაზე თარგმანში აღნიშნავს „ხუთ ლომს“. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება თახარის პროვინცია, ჩრდილო-დასავლეთით ბადახშანის პროვინცია, დასავლეთით ნურისტანის პროვინცია, სამხრეთით კაპისას პროვინცია, სამხრეთ-დასავლეთით ლაღმანის პროვინცია, აღმოსავლეთით ფარვანის პროვინცია და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ბაღლანის პროვინცია. ოლქში მდებარეობს ნატოს ძირითადი ძალები აშშ-ის ხელმძღვანელობით. ფანჯშირის პროვინცია იყოფა შვიდ ვილაიეთად. ესენია: ანაბა ბაზარაკი დარაჰი პარიანი როქჰა შოტული ჰენჯი ფანჯშირის ოფიციალური გვერდი Facebook-ში ფანჯშირის პროვინცია ავღანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა Statoids.com-ზე
წყალბადის პეროქსიდი

წყალბადის პეროქსიდი, H2O2 — პეროქსიდების უმარტივესი წარმომადგენელი, „ლითონის“ გემოს მქონე უფერო სითხე, შეუზღუდავად იხსნება წყალსა და ეთერში. წყლის კონცენტრირებული გამხსნელები ფეთქებადია. წყალბადის პეროქსიდი კარგ გამხსნელს წარმოადგენს. წყლიდან გამოიყოფა არამდგრადი H2O2•2H2O კრისტალოჰიდრატის სახით. წყალბადის პეროქსიდის მოლეკულას ამგვარი აგებულება აქვს: არასიმეტრიულობის გამო მოლეკულა H2O2 ძლიერ პოლარულია (μ = 0,7×10−29 კ·მ). წყალბადის თხევადი პეროქსიდის შედარებითად მაღალი სიბლანტე გამოწვეულია წყალბადური ბმების განვითარებული სისტემით. იქიდან გამომდინარე, რომ ჟანგბადის ატომებს აქვთ გაუნაწილებელი ელექტრონული წყვილები, H2O2 მოლეკულას აგრეთვე შეუძლია დონორულ-აქცეპტორული ბმების წარმოქმნა. ხსნარი დაბალპროცენტიანი წყალბადის პეროქსიდის შემცველობით არ არის სახიფათო, მაგრამ როდესაც შემცველობა 70%-ს აჭარბებს შესაძლებელი ხდება მისგან ფეთქებადი ნივთიერების მიღება. 2005 წელს ლონდონის ერთ-ერთ მეტროში გამოიყენეს კონცენტრირებული წყალბადის პეროქსიდი. აფეთქებას 52 ადამიანი ემსხვერპლა. Ахметов Н. С., Общая и неорганическая химия, М.: Высшая школа, 2001. Карапетьянц М. Х., Дракин С. И., Общая и неорганическая химия, М.: Химия, 1994. NIST Chemistry WebBook ↑ აფეთქების დეტალები
დელეცია

დელეცია (ლათ. deletio-დან — განადგურება) — ქრომოსომების სტრუქტურული აბერაციის ერთ-ერთი სახესხვაობა, ქრომოსომული გადალაგება, რომლის დროსაც იკარგება ქრომოსომის უბანი. დელეცია შეიძლება იყოს ქრომოსომის გახლეჩვის ან არათანაბარი კროსინგოვერის შედეგი. ქრომოსომის დაკარგული უბნის მდებარეობის მიხედვით განასხვავებენ შუა სეგმენტებისა (ინტერსტიციული) და ბოლოების (ტერმინალური) დელეციებს. ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნობები
ტრანსლოკაცია

ტრანსლოკაცია — ქრომოსომული მუტაციების ტიპი, რომლის დროსაც ხდება ქრომოსომის უბნის გადატანა არაჰომოლოგიურ ქრომოსომაზე. ცალკე გამოყოფენ რეციპროკულ (ანუ ბალანსირებულ) ტრანსლოკაციებს, რომელთა დროსაც ხდება ქრომოსომებს შორის უბნების გაცვლა, და რობერტსონულ ტრანსლოკაციებს, ან ცენტრულ შერწყმებს, რომელთა დროსაც ხდება აკროცენტრული ქრომოსომების შერწყმა მოკლე მხარების მასალის სრული ან ნაწილობრივი დაკარგვით. Баранов В. С. Кузнецова Т. С. Цитогенетика эмбрионального развития человека: Научно-практические аспекты. — СПб, Из-во Н-Л, 2007 Коряков Д. Е., Жимулев И. Ф. Хромосомы. Структура и функции. — Новосибирск: Из-во СО РАН, 2009.
დნმ-პოლიმერაზა

დნმ-პოლიმერაზა — ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს დნმ-ის რეპლიკაციაში. ამ კლასის ფერმენტები აკატალიზირებენ დეზოქსირიბონუკლეოტიდების პოლიმერიზაციას დნმ-ის ნუკლეოტიდების ჯაჭვის გასწვრივ, რომელსაც ფერმენტი „კითხულობს“ და იყენებს თარგის სახით. ახალი ნუკლეოტიდის ტიპი განისაზღვრება კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით თარგთან ერთად, რომლიდანაც ხდება წაკითხვა. აგებული მოლეკულა მონოსპირალის თარგის კომპლემენტარული და ორმაგი სპირალის მეორე კომპონენტის იდენტურია. Burgers P; Koonin E; Bruford E; et al. (2001). „Eukaryotic DNA polymerases: proposal for a revised nomenclature“. J. Biol. Chem. 276 (47): 43487–90. PMID 11579108. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-31. ციტირების თარიღი: 2014-08-29. DNA Polymerases: Custom Search Engine[მკვდარი ბმული] at custom-search-engine.com Annual Review of Biochemistry: EUKARYOTIC DNA POLYMERASES დაარქივებული 2007-12-14 საიტზე Wayback Machine. at annualreviews.org Unusual repair mechanism in DNA polymerase lambda დაარქივებული 2010-12-04 საიტზე Wayback Machine. , Ohio State University, July 25, 2006.
რნმ-პოლიმერაზა

რნმ-პოლიმერაზა — ფერმენტი, რომელიც ახორციელებს რნმ-ის მოლეკულების სინთეზს. ჩვეულებრივ, რნმ-პოლიმერაზას უწოდებენ დნმ-დამოკიდებულ რნმ-პოლიმერაზებს, რომლებიც დნმ-ის მატრიცაზე ასინთეზირებენ რნმ-ის მოლეკულებს, ანუ ახორციელებენ ტრანსკრიპციას. რნმ-პოლიმერაზების კლასის ფერმენტები ძალიან მნიშვნელოვანია უჯრედების ფუნქციონირებისთვის, ამიტომ ისინი ყველა ორგანიზმსა და ბევრ ვირუსში არსებობს. ქიმიური თვალსაზრისით, რნმ-პოლიმერაზები წარმოადგენენ ნუკლეოტიდილ-ტრანსფერაზებს, რომლებიც რიბონუკლეოტიდებს რნმ ჯაჭვის 3'-ბოლოზე აპოლიმერიზირებენ. Lehninger Principles of Biochemistry, 4th edition, David L. Nelson & Michael M. Cox DNAi — DNA Interactive: информация и Flash-ролики об РНК-полимеразе.
ეთიდიუმის ბრომიდი

ეთიდიუმის ბრომიდი (3,8-დიამინო-5-ეთილ-6-ფენილფენანტრიდიუმ ბრომიდი, EtBr, Ethidium bromide) — მაინტერკალირებელი აგენტი, რომელიც მოლეკულურ ბიოლოგიაში ფართოდ გამოიყენება ნუკლეინის მჟავების აღმოსაჩენად. ულტრაიისფერი გამოსხივებით დასხივებისას ეთიდიუმის ბრომიდი ფლურესცირდება ნარინჯისფრად. დნმ-თან დაკავშირებისას ფლურესცენციის ინტენსიურობა იზრდება დაახლოებით 20-ჯერ. Laborjournal online: Ethidiumbromid – Ein Mythos auf dem Prüfstand und Eine etwas wunderliche Nachlese
ზაბულის პროვინცია

ზაბულის პროვინცია (პუშტუ زابل‎, დარი زابل Zābol) — ავღანეთის ისტორიული ოლქი, ამჟამად არსებული 34 პროვინციიდან ერთ-ერთი. ზაბული გამოეყო მეზობელ ყანდაარს 1963 წელს. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ქალათი. ტერიტორია მოიცავს 17 343 კმ² ფართობს 320 100 მოსახლეობით (2007 წლის აღწრის მონაცემების მიხედვით) იგი ესაზღვრება პაკისტანს, აგრეთვე, ავღანეთის ღაზნის პროვინციას, ფაქთიკას პროვინციას აღმოსავლეთით, ყანდაარის პროვინციას სამხრეთ-დასავლეთით და უროზგანის პროვინციას ჩრდილოეთით. ზაბულის პროვინციაში შედის 11 ოლქი: პროვინციის ტერიტორიის ორი მეხუთედი მაღალმთიანი ან ნახევრად მთიანი რელიეფის (41%) მქონე რეგიონია, დარჩენილი მიწების (28%) საბინაო მიწის ფართობს შეადგენს. პროვინციის ძირითად ეკორეგიონს წარმოადგენს ცენტრალური ავღანეთის მთები კერძოდ, ქსერიკის ტყის მასივი. აქ გავრცელებულია მშრალი ნიადაგისათვის დამახასიათებელი ბუჩქნარი. პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს მაღალი მთები, სადაც გამოიყოფა ხაზარაჯათის მთების ალპური ზონა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ალპური მდელოები, ტირიფებისა და ქაცვის ბუჩქნარის არსებობა. ავღანეთის პოლიციისა და კოალიციის სპეცოპერაცია. დაჭრილი პოლიციელისათვის დახმარების აღმოჩენა სამედიცინო ცენტრში გადმოსაყვანად (იანვარი 2012) ქაბულ-ყანდაარის გზა პატრულირების დროს (2010 წ.) ამერიკელი ჯარისკაცი საპატრულო მისიის შესრულებისას ზაბულის პროვინციაში აშშ-ს სპეცდანიშნულების რაზმი მთის მწვერვალზე დავალების შესრულებისას დილის საპატრულო მისია ამერიკელი ჯარისკაცები სვამენ ჩაის ავღანეთის ეროვნული არმიის ფორპოსტზე ავღანეთის პროვინციები ავღანეთის პროვინციები ინფორმაცია მოსახლეობის რაოდენობის შესახებ დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ავღანეთის მთებში ინფორმაცია ზაბულის პროვინციაზე დაარქივებული 2014-03-30 საიტზე Wayback Machine.
ნურისტანის პროვინცია

ნურისტანის პროვინცია (პუშტუ نورستان‎, დარიنورستان — Nurestān) — ისტორიული რეგიონი ავღანეთისა და პაკისტანის საზღვარზე. დღეისათვის ავღანეთის პროვინცია (ვილაიეთი). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი პარუნი. ნურისტანი მდებარეობს ჰინდუქუშის ქედების სამხრეთით. ხეობებში უამრავი სასარგებლო მცენარეული იზრდება. კერძოდ, კოწახური, ქაცვი, მოცხარი, ვერხვი, თუთა. არის ჰიმალაური კედარის და ფიჭვის წიწვოვანი ტყეები. გვხვდება ფოთლოვანი ჯიშები: ბერძნული თხილი, კუნელი, მუხა. XX საუკუნის დასაწყისამდე უწოდებდნენ კაფირისტანს („ურწმუნოთა ქვეყანას“), რამდენადაც მისი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი შეადგენდა პოლითეიზმის მიმდევრებს. დღეისათვის ისინი მოქცეული არიან ისლამზე. ნურისტანის პროვინცია იყოფა 8 ვიაიეთად: ბაგრი მატა (Bargi Mata) ვაიგალი (Waygal) ვამა (Wama) დუ-აბი (Du Ab) კადმეში (Kamdesh) მანდოლი (Mandol) ნუგრამი (Nurgram) პარუნი (Parun) პროვინციის მოსახლეობა 2007 წლის აღწერის მონაცემებით 132 000 ადამიანია. რეგიონის სახელწოდების მიხედვით, აქ გავრცელებულია ინდოევროპული ოჯახის ინდოარიული შტოს ნურისტანული ენები. ავღანელები ინდო-ბერძნული სამეფო ავღანეთის პროვინციები ავღანეთის პროვინციები ნურისტანის პროვინცია დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. ავღანეთის მთებში ნ. ი. ვავილოვი. ”ხუთი კონტინენტი”. მოგზაურობა ნურისტანში. — 1987 წ.
ინტერკალაცია (ქიმია)

ინტერკალაცია — მოლეკულის ან ჯგუფის შექცევათი ჩართვა სხვა მოლეკულებსა და ჯგუფებს შორის. დნმ-ში მუტაგენების მრავალი მოლეკულა ისმება (ინტერკალირდება) ფუძეების ორ მეზობელ წყვილებს შორის. ამ კავშირების უმეტესობას, მაგალითად ეთიდიუმს, დაუნორუბიცინს, დოქსორუბიცინსა და თალიდომიდს აქვთ არომატული სტრუქტურა. საიმისოდ, რომ ინტერკალირებადმა კავშირმა მოახერხოს ფუძეებს შორის მოთავსება, ისინი უნდა დაშორდნენ ერთმანეთს და ამგვარად დაშალონ და დაარღვიონ ორმაგი სპირალის სტრუქტურა. დნმ-ის სტრუქტურაში ეს ცვლილებები ხელს უშლიან ტრანსკრიფციასა და რეპლიკაციას, იწვევენ მუტაციებს. ამიტომ ინტერკალირებადი კავშირები ხშირად წარმოადგენენ კანცეროგენებს, რომელთაგან უფრო მეტად ცნობილია — ბენზოპირენი, აკრიდინები, აფლატოქსინი და ეთიდიუმის ბრომიდი. ამ ნეგატიური თვისებების (ტრანსკრიპციისა და დნმ-ის რეპლიკაციისთვის ხელის შეშლის) მიუხედავად, ინტერკალირებადი კავშირები ქიმიოთერაპიაში გამოიყენება კიბოს სწრაფად ზრდადი უჯრედების დასათრგუნად. ↑ Ferguson L, Denny W (1991). „The genetic toxicology of acridines“. Mutat Res. 258 (2): 123–60. PMID 1881402. ↑ Jeffrey A (1985). „DNA modification by chemical carcinogens“. Pharmacol Ther. 28 (2): 237–72. PMID 3936066. ↑ Stephens T, Bunde C, Fillmore B (2000). „Mechanism of action in thalidomide teratogenesis“. Biochem Pharmacol. 59 (12): 1489–99. PMID 10799645.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link) ↑ Braña M, Cacho M, Gradillas A, de Pascual-Teresa B, Ramos A (2001). „Intercalators as anticancer drugs“. Curr Pharm Des. 7 (17): 1745–80. PMID 11562309.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
არომატულობა

არომატულობა — ზოგიერთი ქიმიური კავშირის განსაკუთრებული თვისება, რომლის წყალობითაც უჯერი ბმების შეკავშირებული რგოლები ანომალურად მაღალ სტაბილურობას ავლენენ; იმაზე მაღალს, ვიდრე მოსალოდნელი იყო მხოლოდ ერთი შეკავშირების შემთხვევაში. არომატულობას არ აქვს პირდაპირი კავშირი ორგანული ნაერთის სუნთან და წარმოადგენს ცნებას, რომელიც ახასიათებს ორმაგი გმების შემცველი ზოგიერთი ციკლური მოლეკულის სტრუქტურულ და ენერგეტიკულ ერთობლიობას. ტერმინი „არომატულობა“ დამკვიდრდა იმიტომ, რომ თავდაპირველად ამ კლასის ნივთიერებების წარმომადგენლები სასიამოვნო სუნს ფლობდნენ. არომატულ კავშირებს განაკუთვნებენ სხვადასხვა აგებულების მქონე მოლეკულებისა და იონების ვრცელ ჯგუფს, რომელიც აკმაყოფილებს არომატულობის კრიტერიუმებს. Реутов О.А., А.Л.Курц, К.П.Бутин, 2 // Органическая химия, Москва: БИНОМ. Лаборатория знаний, 2004. — გვ. 328-367, ISBN 5-94774-111-3.
ბენზპირენი

ბენზპირენი, ან ბენზოპირენი — ქიმიური კავშირი, პოლიციკლური ნახშირწყალბადების ოჯახის წარმომადგენელი, საშიშროების პირველი კლასის ნივთიერება. წარმოიქმნება თხევადი, მყარი და აირადი ნახშირწყალბადური საწვავის დაწვის დროს. გარემოში უმეტესწილად გროვდება ნიადაგში, იშვიათად წყალში. ნიადაგიდან გადადის მცენარეებში და ნელ-ნელა აგრძელებს მოძრაობას ტროფიკული ჯაჭვის შემდგომ დონეებზე, ამასთანავე თითოეულ საფეხურზე ბუნებრივ ობიექტებში ბენზპირენის შემცველობა იზრდება. ბუნებრივ პროდუქტებში ბენზპირენის შემცველობის კონტროლი ხორციელდება სითხის ქრომატოგრაფიის მეთოდის მეშვეობით. Benzo(a)pyrene (BaP). TEACH Chemical Summary // EPA.gov PubChem Air Quality Guidelines — Second Edition. Chapter 5.9 Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) დაარქივებული 2012-05-11 საიტზე Wayback Machine. // Всемирная организация здравоохранения, 2000
ტოპოიზომერაზები

ტოპოიზომერაზები (ინგლ. topoisomerase) — ფერმენტი-იზომერაზების კლასი, რომელიც მოქმედებს დნმ-ის ტოპოლოგიაზე. ტოპოიზომერაზებს შეუძლიათ დნმ-ის სუპერსპირალიზებული მოლეკულების რელაქსირება. ამ ფერმენტებიდან ზოგიერთი ჭრის დნმ-ის სპირალს და ჯაჭვებიდან ერთ-ერთს აძლევს ტრიალის საშუალებას. ამგვარად მცირდება სუპერსპირალიზაციის დონე, რის შემდეგაც ფერმენტი ავსებს ნაპრალს. პირველად ტოპოიზომერაზები აღწერა ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ჯეიმზ ვანგმა. ტოპოიზომერაზები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ რეპლიკაციასა და ტრანსკრიპციაში. დნმ-ის რეპლიკაცია James C. Wang (2009) Untangling the Double Helix. DNA Entanglement and the Action of the DNA Topoisomerases, Cold Spring Harbor Laboratory Press, Cold Spring Harbor, NY, 2009. 245 pp. ISBN 9780879698799 Коничев А. С., Севастьянова Г. А., Молекулярная биология, Издательский центр «Академия», 2012. — გვ. 400, ISBN 978-5-7695-9147-1. ↑ Champoux JJ (2001). „DNA topoisomerases: structure, function, and mechanism“. Annu. Rev. Biochem. 70: 369–413. doi:10.1146/annurev.biochem.70.1.369. PMID 11395412. ↑ National Academy of Sciences: NAS Award in Molecular Biology. National Academy of Science. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-22. ციტირების თარიღი: 2009-01-07.
არჩვების ტბა

არჩვების ტბა — ტბა საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ყელის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 3078 მ. ზედაპირის ფართობი 0,13 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 5,5 მ აუზის ფართობი 4,9 კმ². წარმოქმნილია მყინვარული ცირკის ლავებით გადაკეტვის შედეგად. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. უმაღლესი დონეა ივნისში, დაბალი ზამთარში. გაედინება ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს მიწისქვეშა გზით კარბონატულ ქანებში. იყინება დიდი ხნით. თევზი არ იცის. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 22. ↑ აფხაზავა ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 219.
აფშარიდების იმპერია

აფშარიდების დინასტია ან აფშარიდების იმპერია (სპარს. افشاریان) — აზიური იმპერია, რომელსაც აფშარიდების სამეფო დინასტია მართავდა. დინასტიის წარმომადგენლები წარმოშობით აფშარის ტომიდან, ხორასანიდან იყვნენ. აფშარიდების დინასტია ირანს მე-18 საუკუნეში მართავდა. იგი 1736 წელს წარჩინებულმა სამხედრო მეთაურმა ნადირ-შაჰმა დააარსა, რომელმაც სეფიანთა იმპერიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ტახდიდან ჩამოაგდო და თავი ირანის მეფედ გამოაცხადა. იმპერია ტერიტორიის მხრივ ყველაზე დიდი ნადირ-შაჰის მეფობის დროს იყო, იმპერია მოიცავდა დღევანდელ ირანს, საქართველოს, სომხეთს, აზერბაიჯანს, ჩრდილოეთ კავკასიის უმეტეს ნაწილს (დაღესტანი, ყაბარდო-ბალყარეთი და ჩეჩნეთის ნაწილი), ავღანეთს, ბაჰრეინს, ერაყისა და ქუვეითის უმეტეს ნაწილს, თურქმენეთს, პაკისტანს, თურქეთის ნაწილს, ჩრდილოეთ ინდოეთსა და ომანს. მისი გარდაცვალების შემდეგ იმპერიის დიდი ნაწილი ზენდებმა და დურანებმა გადაინაწილეს. ამის შემდეგ აფშარიდების სამმართველო შემოიფარგლებოდა მცირე ხორასანის სახელმწიფოთი. საბოლოოდ აფშარიდების დინასტიის წარმომადგენელი ტახტიდან 1796 წელს მოჰამედ ხან ყაჯარმა ჩამოაგდო, მან სპარსეთის ახალი იმპერია დააარსა და ზემოთ ჩამოთვლილ ბევრ რეგიონში სპარსული ფეოდალობა აღადგინა. დინასტიას სახელი აფშარის ტომიდან დაერქვა, სწორედ ამ ტომიდან იყო წარმოშობით ნადირ-შაჰი. აფშარები მე-13 საკუნუში თურქესტანიდან აზერბაიჯანში გადასახლდნენ. მე-17 საუკუნის დასაწყისში კი უზბეკებისაგან ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვრების დაცვის მიზნით შაჰ-აბას დიდმა აფშარების დიდი ნაწილი აზერბაიჯანიდან ხორასანში გადაასახლა, რის შემდეგაც აფშარები ამ რეგიონის ადგილობრივი მოსახლეები გახდნენ. ნადირ-შაჰი აფშარების ერთ-ერთ განშტოების "კირკლუს" წევრი იყო. მთავარი სტატია: სპარსეთის მეფეების სია. ნადირ-შაჰი (1736–1747) ადილ-შაჰი (1747–1748) იბრაჰიმ აფშარი (1748-1748) შაჰ რუჰ აფშარი (1748–1796) სპარსეთის მეფეების სია ზენდების დინასტია შიიტური დინასტიების სია დურანის სახელმწიფო აფშარიდების დინასტია დაარქივებული 2015-01-07 საიტზე Wayback Machine. აფშარიდების სამეფო დინასტია აფშარიდების დინასტია (ნადირ-შაჰი) ↑ ჯეიმი სტოუკსი, ენტონი გორმენი (2010). აფრიკისა და შუა აღმოსავლეთის ხალხების ენციკლოპედია. ინფობეიზ ფაბლიშინგი. გვ. 11. ონლაინ გამოცემა ↑ კემბრიჯის ირანის ისტორია. კემბრიჯის პრესა. ტომი 7. გვ. 2-4
იაგორ კაზალიკაშვილი

იაგორ კაზალიკაშვილი (დ. 2 მაისი, 1882, სოფელი სტეფანწმინდა, ალხანდელი დაბა სტეფანწმინდა — გ. 15 სექტემბერი, 1935, იქვე) — ქართველი ალპინისტი. ქართული ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ღარიბი გლეხის შვილი. ერთხანს მუშაობდა დევდარაკის (ყაზბეგის რაიონში) სპილენძის მაღაროში მუშად, შემდეგ იყო მთამსვლელ-გამყოლი. ხევში საკოლმეურნეო მოძრაობის ერთ-ერთი წამომწყები და ყაზბეგის კოლმეურნეობის პირველი თავმჯდომარე. 1907 წელს პირველად, უცხოელებთან ერთად ავიდა მყინვარწვერზე. 1923 წელს იყო მყინვარწვერზე პირველი საბჭოთა ასვლის მონაწილე. ავიდა იალბუზზე, ადაი-ხოხზე, თეთნულდზე, მარუხზე და სხვა. იყო გიორგი ნიკოლაძის ხელმძღვანელობით მოწყობილი პირველი ქართული ექსპედიციის მთავარი გამყოლი მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდსა (1930) და უშბაზე (1934). ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოსადგურის პირველი მოზამთრე (1934). გამოცემულია მისი ლექსების კრებული (1933). ↑ ჯავრიშვილი კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 316. ↑ იაგორ კაზალიკაშვილი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-16. ციტირების თარიღი: 2021-01-31.
არჩვი

არჩვი, ფსიტი (ლათ. Rupicapra rupicapra) — ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიმაღლე მინდაოში 65-70 სმ, მენჯთან — 75-85 სმ. წონა 40 კგ-მდე. 20 სმ-მდე სიგრძის, სწორად აღმართული, ბოლოში მოკაუჭებული რქები აქვთ ვაცებსაც და ნეზვებსაც. ვაცი უფრო დიდია და მურა. რქების უკან აქვთ ჯირკვლები, საიდანაც ხურაობის პერიოდში (ოქტომბრიდან დეკემბრამდე) გამოიყოფა სპეციფიკური სუნის სეკრეტი. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილსა და კავკასიის მთებში, საქართველოში — კავკასიონზე, თრიალეთის, გურია-აჭარისა და ლიხის ქედებზე. ცნობილი ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება კავკასიური არჩვი (Rupicapra rupicapra caucasica), იკვებება ბალახით, ზოგჯერ ბუჩქნარის ყლორტებითა და ნეკერით. მაკეობა 6 თვემდე გრძელდება. ჩვეულებრივ მაისში ერთ (იშვიათად ორ) თიკანს შობს. სქესობრივ სიმწიფეს 2 წლისა აღწევს, ზრდას 3 წლისა ამთავრებს, ცოცხლობს 25 წლამდე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 614. არაბული ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 219.
ფერნანდო II (ლეონი)

ფერნანდო II (ესპ. Fernando II de León; დ. 1137 — გ. 22 იანვარი, 1188) — ლეონისა და გალისიის მეფე 1157-1188 წლებში. ალფონსო VII-ის შვილი. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მიიღო ლეონი და გალისია, ხოლო მისმა უმცროსმა ძმამ სანჩომ - კასტილია და ტოლედო. 1158 წელს ძმები შეხვდნენ ერთმანეთს მემკვიდრეობის საკითხზე, მაგრამ ამავე წელს სანჩო გარდაიცვალა და ტახტი დაიკავა მისმა შვილმა ალფონსო VIII-მ. რეკონკისტის ფარგლებში გაათავისუფლა ალბუკერკე და ალკანტარა. 1165 წელს ფერნანდომ ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფის აფონსუ I-ს ასული ურაკა. 1175 წელს რომის პაპმა ალექსანდრე III-მ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ახლო ნათესაობის გამო ურაკა და ფერნანდო ერთმანეთს უნდა დაშორებოდნენ. რის შემდეგაც იქორწინა ტერესა ფერნანდესზე. 1178 წელს კასტილიის წინააღმდეგ წამოიწყო ახალი ომი. ფერნანდომ დაიპყრო კასტროხერისი და დუენიასი. საომარი მოქმედებები დასრულდა 1180 წელს ტორდესილასის სამშვიდობო ხელშეკრულებით. ამავე წელს გარდაიცვალა ფერნანდოს მეორე ცოლი. 1185 წელს დაქორწინდა მესამედ ურაკა ლოპეს დე აროზე, რომელიც მისი საყვარელი იყო 1180 წლიდან. ფერნანდო II გარდაიცვალა 1188 წელს დაკრძალულია სანტიაგო-დე-კომპოსტელაში. Fernando II, king of León 1157–1188
დნმ-ის ზესპირალიზაცია

დნმ-ის ზესპირალიზაცია, დნმ-ის სუპერსპირალიზაცია — დნმ-ის ტოპოლოგიურად დახურული ჯაჭვების ზედმეტად ან არასაკმარისად სპირალიზაციის მოვლენა, რომლის შედეგადაც დნმ-ის ორმაგი სპირალის ღერძი თვითონ იხვევა უფრო მაღალი დონის სპირალად. „ტოპოლოგიურად დახურულის“ ქვეშ გულისხმობენ მოლეკულებს, რომელთა ბოლოების თავისუფალი ბრუნვა გართულებულია (დნმ-ის რგოლოვანი მოლეკულები ან ხაზოვანი მოლეკულები, რომელთა ბოლოებიც დაფიქსირებულია ცილოვანი სტრუქტურებით). ზესპირალიზაციის შედეგად წარმოქმნილ დნმ-ს ეწოდება ზესპირალიზებული. ზესპირალიზაცია მნიშვნელოვანია მრავალ ბიოლოგიურ პროცესში, როგორიცაა, მაგალითად, დნმ-ის კომპაქტიზაცია. განსაზღვრულ ფერმენტებს, კერძოდ კი, ტოპოიზომერაზებს, შეუძლიათ დნმ-ის ტოპოლოგიის შეცვლად, მაგალითად, დნმ-ის რეპლიკაციისთვის ან ტრანსკრიპციისთვის. ზესპირალიზაცია: შესავალი // medbiol.ru დნმ-ის ზესპირალიზაციის შესახებ საიტზე humbio.ru ↑ Takashi Ohyama, Chapter 1. DNA: Alternative Conformations and Biology // DNA Conformation and Transcription, 2005, ISBN 0387255796. ↑ Valenti A, Perugino G, Rossi M, Ciaramella M (2011). „Positive supercoiling in thermophiles and mesophiles: of the good and evil“. Biochem. Soc. Trans. 39 (1): 58–63. PMID 21265747.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)