laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტიხვინი

ტიხვინი (რუს. Тихвин) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. ტიხვინის რაიონისა და ტიხვინის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის 4 ნოემბერს ქალაქმა სამხედრო დიდების ორდენი მიიღო, 2011 წლის 9 დეკემბერს კი ქალაქში, კირილ ნემეცკოვის სახელობის მოედანზე, გაიხსნა „სამხედრო დიდების ქალაქის“ ძეგლი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 58 459 ადამიანს შეადგენდა. დასახლება პირველად დღევანდელი ტიხვინის ტერიტორიაზე 1383 წლით დათარიღებულ დოკუმენტებშია ნახსენები. ვოლგა-ლადოგისა და ბალტიის ზღვის სავაჭრო გზების სიახლოვეს მდებარეობის გამო ტიხვინის პოგოსტი თავიდანვე სწრაფად განვითარდა. XVI საუკუნის დასაწყისისთვის კი დასახლება მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრი იყო. 1507-1515 წლებში მოსკოვის დიდი თავადმა ვასილი III-მ ნოვგოროდელ მშენებელს დიმიტრი სირკოვს დაავალა, ქალაქში არსებული ღვთისმშობლის მიძინების ხის ეკლესიის მაგივრად, აეშენებინა ქვით, დიდი მასშტაბის ტიხვინის ღვთისმშობლის მიძინების მონასტერი. ოფიციალური საიტი რუსეთის პატარა ქალაქები:ტიხვინი ლენინგრადის ოლქი ქალაქები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: რაიონები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო სტატია: გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
ტოსნო

ტოსნო (რუს. Тосно) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ტოსნოს რაიონისა და ტოსნოს საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 39 101 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ტოსნის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 24 კილომეტრში. 1500 წელს ტოსნოს წინარე დასახლება მასზედ მცხოვრებ ორი მოსახლესთან ერთად, ბორისკო და მარტინკო მატიუკოვი, ნახსენებია ვოდსკაია პიატინის აღწერაში. დასახლება ამ აღწერის დროს შედიოდა ნოვგოროდის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, ვოდსკაია პიატინაში. 1617-1700 წლებში სტოლბოვოს ზავის მიხედვით შედიოდა შვედეთის შემადგენლობაში. 1714 წელს პეტრე I-ის ბრძანებით სოფელში რუსეთის ცენტრალური რაიონებიდან გლეხები გადმოასახლეს. მაშინ სოფელს ტოსნოს იამი (საფოსტო სადგური) ეწოდა. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-09-14 საიტზე Wayback Machine. ტოსნო ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი“ ↑ Переписная окладная книга Водской пятины 1500 года, стр. 420 ლენინგრადის ოლქი ქალაქები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: რაიონები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო სტატია: გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
შლისელბურგი

შლისელბურგი (რუს. Шлиссельбург, გერმ. Schlüsselburg — ქალაქი-გასაღები) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, კიროვსკის რაიონში. შლისელბურგის დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთადერთი დასახლებული პუნქტი. ქალაქი მდებარეობს კიროვსკის რაიონის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ნევისა და ლადოგის ტბის ნაპირას. სანქტ-პეტერბურგის აღმოსავლეთით 24 კმ-ში და კიროვსკის ჩრდილოეთით 5 კმ-ში. ქალაქში მდებარეობს ორეშეკის ციხესიმაგრე, რომელიც სანქტ-პეტერბურგის ისტორიის მუზეუმის ფილიალია. ქალაქი 1323 წელს დააარსა ნოვგოროდელმა თავადმა იური დანილოვიჩმა. ქალაქი თავიდან მდებარეობდა კაკლის კუნძულზე ხის ციხესიმაგრის სახით. სწორედ აქედან წარმოიშვა ციხესიმაგრის სახელიც „ორეშეკი“. 1353 წელს ნოვგოროდელებმა ააგეს ქვის ციხესიმაგრე, რომელიც ბევრად მტკიცე იყო, მას ასევე ჰქონდა დიდი გალავანი და კოშკები. ქალაქის ციხე-კოშკები და ისტორიული ცენტრი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში შლისელბურგის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2018-02-25 საიტზე Wayback Machine. შლისელბურგის ისტორიის მუზეუმი დაარქივებული 2009-06-06 საიტზე Wayback Machine. ლენინგრადის ოლქი ქალაქები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: რაიონები: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო სტატია: გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
ტოკონსე

ტოკონსე (ესპ. Toconce) — მდინარე ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონში. სათავეს იღებს სერო-ტოკონეს მთაზე, ზღვის დონიდან 4250 მეტრზე. სიგრძე დაახლოებით 25 კმ. ჩილეს მდინარეების სია EVALUACION DE LOS RECURSOS HIDRICOS SUPERFICIALES EN LA CUENCA DEL RIO BIO BIO[მკვდარი ბმული]
სან-პედრო-დე-ატაკამა (მდინარე)

სან-პედრო-დე-ატაკამა (ესპ. San Pedro de Atacama) — მდინარე ჩრდილოეთ ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონში. წარმოიქმნება მდინარე გრანდესა და სალადოს შერწყმის შედეგად. ამ ადგილიდან ქალაქ სან-პედრო-დე-ატაკამამდე მისი სიგრძე 12 კილომეტრია. ჩილეს მდინარეების სია ↑ Niemeyer, Hans. (1980)Hoyas hidrográficas de Chile. Segunda Región. Ministerio de Obras Públicas. Dirección General de Aguas. ციტირების თარიღი: 21 April 2012.
სან-სალვადორი (ჩილეს მდინარე)

სან-სალვადორი — მდინარე ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონში. სათავეს იღებს ანდების ჩილეს კუთვნილ ნაწილში. ჩილეს მდინარეების სია EVALUACION DE LOS RECURSOS HIDRICOS SUPERFICIALES EN LA CUENCA DEL RIO BIO BIO[მკვდარი ბმული]
ნარამსუენი

ნარამსუენი — ძველი შუამდინარეთის ერთ-ერთი მეფე, აქადის დინასტიის მეოთხე წარმომადგენელი (ძვ. წ. 2290-ძვ. წ. 2254 წწ.). მის დროს აქადის დინასტიამ მიაღწია თავისი ძლიერების ზენიტს. მეფობის დასაწყისში ჩააქრო აჯანყება ქვეყნის შიგნით, შემდეგ წარმატებით ილაშქრა ევფრატის სათავეებში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და ელამში. სახელმწიფო ცენტრალიზებულ ხელისუფლებას საბოლოოდ დაუმორჩილა რელიგია. ნარამსუენი სიცოცხლეშივე გააღმერთეს. მისი სტელა, რომელზედაც გამოსახულია ლულუბეელების წინააღმდეგ ბრძოლის ამსახველი სცენები, აქადური ხელოვნების მნიშვნელოვანი ძეგლია და ინახება ლუვრში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 318.
სომი

სომი — XIV—XV საუკუნეების ვერცხლის ფულადი საანგარიშო ერთეული. სომი იხსენიება იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის XIV—XV საუკუნეებში აღაპებსა და 1460 წელს ერთ ქართულ სიგელში. ამ ტერმინის გავრცელება და დამკვიდრება საქართველოში დაკავშირებულია ჯუჩიანთა მონეტების მიმოქცევასთან. შეესატყვისება 120 დირჰემს. ღვაბერიძე ც., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 461.
ნარსესი

ნარსესი (დ. 478 — გ. 573, რომი) — ბიზანტიელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე. წარმოშობით სომეხი, საჭურისი, იმპერატორ იუსტინიანე I-თან დაახლოებული პირი. 538 წელს იტალიაში ველისარიუსს ეხმარებოდა ოსტგუთების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 539 წელს გაიხმეს იტალიიდან, 551 წელს კი კვლავ იტალიაში გაგზავნეს მხედართმთავრად. 552 წლის ზაფხულში აპენინებში დაამარცხა ოსტგუთების მეფე ტოტილა (ტაგანას ბრძოლა). დაიპყრო შუა იტალია, აიღო რომი. 552 წლის მიწურულს მდ. სარნუსთან გაანადგურა ოსტგუთები, 554 წელს მოიგერია ფრანკებისა და ალემანების შეტევა იტალიაზე. 555 წელს დაინიშნა იტალიის მმართველად. ცდილობდა მონათმფლობელობისა და რომაული საგადასახადო სისტემის აღდგენას. იმპერატორ იუსტინიანე II-ის გამგებლობის დროს, 567 წელს, ინტრიგებით გადააყენეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 323.
ევროპის დღე

1950 წლის 9 მაისს საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი რობერ შუმანი პარიზში გამოვიდა განცხადებით, სადაც მან წამოაყენა ევროპული ინტეგრაციის იდეა. ამიტომ 9 მაისი აღინიშნება, როგორც ევროპის კავშირის დაბადების დღე. მისი განხორციელება დაიწყო 1951 წელს, როდესაც შეიქმნა ქვანახშირისა და ფოლადის ევროპული გაერთიანება 6 ქვეყნის (საფრანგეთი, გერმანია, იტალია, ნიდერლანდები, ბელგია, ლუქსემბურგი) მონაწილეობით. დღეისათვის ევროპის კავშირი 27 ქვეყანას აერთიანებს. სხვა წყაროების თანახმად, ევროპის გაერთიანების დღედ 5 მაისსაც თვლიან, ვინაიდან 1949 წლის 5 მაისს ლონდონში ხელი მოეწერა ევროპის საბჭოს წესდებას. იგი ძალაში შევიდა იმავე წლის 3 აგვისტოს და დღეისათვის ევროპის ყველაზე წარმომადგენლობით საკონსულტაციო ორგანიზაციად ითვლება. ევროპის საბჭოში 50-ზე მეტი ქვეყანაა გაერთიანებული, მათ შორის საქართველოც. The symbols of the EU Europe Day, 9 May დაარქივებული 2009-12-21 საიტზე Wayback Machine. Declaration of 9 May 1950 ↑ Does the EU have a "National" Day? დაარქივებული 2009-05-04 საიტზე Wayback Machine. , European Commission Delegation to Ukraine.
ლეხია

ლეხიის ტბა (ესპ. Lago Lejía) — მლაშე ტბა ჩრდილოეთ ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონის ალტიპლანოში. არეალის ლანდშაფტში დომინირებს ვულკანები: ჩილიკესი, ლასკარი, აგუას-კალიენტესი და აკამარაჩი. ↑ Earth Info, earth-info.nga.mil webpage:[1]. ↑ (ესპანური) IRD en Chile: Laguna Lejía
ანტსლა

ანტსლა (ესტ. Antsla) — ქალაქი მუნიციპალური სტატუსის გარეშე, ესტონეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ვირუმაას მაზრაში. ადმინისტრაციული ცენტრი და ანტსლის მუნიციპალიტეტის შემადგენელი ნაწილი. 1950—1959 წლებში იყო ანტსლის რაიონის ცენტრი. ↑ 1.0 1.1 ამ ქალაქს არ აქვს საკუთარი მუნიციპალური სტატუსი. მოსახლეობის რაოდენობის მონაცემები „მუნიციპალური სტატუსის გარეშე“ მოყვანილია 01.01.2012 პერიოდის მონაცემების მიხედვით(ინგლისური) ესტონეთის სტატისტიკური სამსახურის მიერ(ინგლისური)
უეუეტენანგოს დეპარტამენტი

უეუეტენანგო (ესპ. Huehuetenango) — დეპარტამენტი გვატემალაში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ მაღლობზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მექსიკას, აღმოსავლეთით — ელ-კიჩეს დეპარტამენტს, სამხრეთით კი ტოტონიკაპანის, კეცალტენანგოსა და სან-მარკოსის დეპარტამენტებს. დედაქალაქია უეუეტენანგო. უეუეტენანგოს ეთნიკური შემადგენლობა ერთ–ერთი ყველაზე მრავალფეროვანია გვატემალაში. ძირითადი მოსახლეობაა მამის ხალხი, მას მოსდევენ მაიას ჯგუფები — კანჯობალის ხალხი, ჩუჯის ხალხი, ჯაკალტეკის ხალხი და ა. შ. მაიას ხალხის თითოეული ეს ჯგუფი საკუთარ, განსხვავებულ ენებზე საუბრობს. დეპარტამენტის ფართობი 7 403 კმ²–ია, მოსახლეობა 1 056 566 (2008 წ.) უეუეტენანგოს დეპარტამენტი დაყოფილია 31 მუნიციპალიტეტად. გვატემალის დეპარტამენტები Información y Noticias de Huehuetenango. დაარქივებული 2021-04-25 საიტზე Wayback Machine. (ესპანური) Interactive department map (ესპანური) Estrategia de reducción de la pobreza - Huehuetenango[მკვდარი ბმული] (ესპანური) Huehuetenango General Information დაარქივებული 2012-07-21 საიტზე Wayback Machine. ↑ Departamentos de Guatemala - Huehuetenango. Servicio de Información Municipal (SIM). ციტირების თარიღი: 2008.. Rouanet et al 1992, pp.4-5. Rodríguez L., p.v. Díaz Camposeco et al 2008, pp.17, 19.
ნიკომედია

ნიკომედია — ბითინიის დედაქალაქი უძველეს ხანაში, მდებარეობდა მარმარილოს ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე (ახლანდელი იზმითის ადგილას, თურქეთში). დააარსა ნიკომედე I-მა ძვ. წ. 264 წელს. მას შემდეგ, რაც ბითინია რომის პროვინციად გამოცხადდა (ძვ. წ. 64 წ.), ნიკომედია გახდა პროვინციის მთავარი ქალაქი. ახ. წ. IV საუკუნეში იგი იყო რომის იმპერატორთა - დიოკლეტიანესა და კონსტანტინე I დიდის რეზიდენცია. უძველესი ხანიდან ნიკომედიას უდიდესი კულტურული მნიშვნელობა ჰქონდა, მას „ბითინიის ათენს“ უწოდებდნენ. ანტიკურ და ბიზანტიურ ხანაში იყო ვაჭრობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვანი ცენტრი. 1331 წელს დაიპყრეს ოსმალებმა. პანტელეიმონ მკურნალი – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანი არიანე – ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი ადრიანე და ნატალია – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანები მიქაელ ფსელოსი – ბიზანტიელი მწერალი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკოსი და ისტორიკოსი წმინდა გიორგი – წმინდანი პანტელეიმონ მკურნალი – წმინდანი თეოპემპტი ნიკომიდიელი – წმინდანი ბასილისა ნიკომიდიელი ანთიმოზ ნიკომიდიელი და მასთან სხვა მოწამეები 300 628 მოწამე ბაბილა ნიკომიდიელი და 84 ყრმა 80 წმინდანი ნიკომიდიას წამებულნი წმინდა იულიანა და მის თანა ხუთასი მამა და ასოცდაათი დედა, ნიკომიდიას წამებულნი 2000 ნიკომედიელი მოწამე ფილეტერ ნიკომიდიელი ილონა ზრინი ევსები ნიკომედიელი წმინდა კორნუტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 434.
ისაბალის დეპარტამენტი

ისაბალი (ესპ. Izabal) — დეპარტამენტი გვატემალაში. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. მის ზღვისპირა რაიონებში სახლობს გარიფუნას ხალხი. ისაბალს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ბელიზი, ჩრდილო–აღმოსავლეთით ჰონდურასის ყურე, აღმოსავლეთით — ჰონდურასი, ჩრდილო–დასავლეთით — გვატემალისვე დეპარტამენტები პეტენი, დასავლეთით — ალტა-ვერაპასის, სამხრეთით კი საკაპის დეპარტამენტები. ისაბალის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვატემალის უდიდესი ტბა ისაბალი. იმ ადგილას, სადაც ტბიდან მდინარე დულსე გამოედინება, აღმართულია ესპანეთის კოლონიური ციხესიმაგრე და ამჟამად გვატამელის ეროვნული მონუმენტი, სან-ფელიპე. დეპარტამენტი დაყოფილია 5 მუნიციპალიტეტად. გვატემალის დეპარტამენტები Interactive department map Izabal, Green Caribbean დაარქივებული 2009-07-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ XI Censo Nacional de Poblacion y VI de Habitación (Censo 2002). INE (2002).
ნიკომედე I

ნიკომედე I (გ. ძვ. წ. 255) — ბითინიის მეორე მეფე. (დაახლ. ძვ. წ. 279-255 წწ.), დააარსა ნიკომედია (ძვ. წ. 264 წ.). ქვეყნის მთელი ძალები მიმართა მთავარი საფრთხის - სელევკიდების სამეფოს წინააღმდეგ, რომელიც ცდილობდა დაემორჩილებინა მცირე აზიის დამოუკიდებელი ოლქები. გააფართოვა ქვეყნის საზღვრები სამხრეთსა და აღმოსავლეთში. მის დროს დაიწყო ქვეყნის ელინიზაციის პროცესი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 434.
ვალგა

ვალგა (ესტ. Valga) — ქალაქი ესტონეთის სამხრეთ ნაწილში, ვალგას ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მჭიდროდ ეკვრის ლატვიურ ქალაქ ვალკას და მასთან ერთად ქმნის ერთიან ქალაქს. 2009 წლის დასაწყისში მოსახლეობა წარმოადგენდა 12998 ადამიანს, 2012 წლის დასაწყისში კი — 12539-ს. განლაგებულია მდინარე პედელზე (ტბა ვირტსიარვის აუზი). ქალაქის ფართობია 16.5 კმ ². ქალაქის პირველი ხსენება თარიღდება 1286 წლით (სახელით ვალკი). რუსეთის იმპერიის დროს ქალაქი შედიოდა ლივონიის გუბერნიაში და ვალკის ოლქის ცენტრს წარმოადგენდა. 1920 წელს ქალაქი გაიყო ორ ნაწილად — ვალკად და ვალგად — ჩრდილო-აღმოსავლეთის დიდი ნაწილი ესტონეთს მიეკუთვნა ლატვიის სამოქალაქო ომში გაღებული დახმარებისთვის 1918-1920 წლებში. 1950—1991 წლებში ქალაქი ვალგა ვალგის რაიონის ცენტრი იყო. ვალგის კლიმატი ზომიერი-კონტინენტურია ზღვის კლიმატის ნაკვთებით. ვალგაში, როგორც წესი, გრძელი რბილი ზამთარი და თბილი, მაგრამ მოკლე ზაფხული იცის. ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა — 5,5 °C ქარის საშუალო სიჩქარე — 2,4 მ/ წ ჰაერის შედარებითი ტენიანობა — 82 % ქალაქში არის მსუბუქი და ხის დამამუშავებელი მრეწველობების დაწესებულებები, ხორცის კომბინატი, საქსოვი და ფეხსაცმლების ქარხანა. ქალაქში გამოიცემა (კვირაში სამჯერ) გაზეთი „Valgamaalane“ (ესტონურ ენაზე) და გაზეთი „Валкъ“ (Walk) (რუსულ ენაზე). ქალაქს აქვს მუზეუმი. ქანდაკების როლში ქალაქში დგას ორთქლმავალი სუ 251-98 მთავარი ბიბლიოთეკა წმინდა ეკლესია რკინიგზის სადგური ქალაქის საიტი (რუსული)
ნიკომედე II

ნიკომედე II (გ. ძვ. წ. 128) — ბითინიის მეექვსე მეფე. (ძვ. წ. 149-128 წწ.), რომელსაც ადრეული ხანის ისტორიოგრაფიაში ნიკომედე III-სთან აიგივებდნენ. ეხმარებოდა რომაელებს არისტონიკეს აჯანყების (ძვ. წ. 133-129 წწ.) ჩახშობაში. იყო რომაული ორიენტაციის მომხრე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 434.
რუისის კვირიკეწმინდის ეკლესია

რუისის კვირიკეწმინდის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის წინაუბნის ჩრდილოეთ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (10,6 X 6,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით, შეკეთების დროს (XIX ს.) გამოუყენებიათ ბაზალტი. კედლები შიგნით და გარეთ შელესილია. კარ-სარკმლის გარე საპირეები თლილი ქვისაა, სახურავი კრამიტის. შესასვლელი სამხრეთითაა, დასავლეთის კარი ამოშენებულია. შეკეთების დროს კარზე გარედან არქიტრავად საფლავის წარწერიანი ქვა ჩაუდგამთ. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ერთი თაღოვანი სარკმელია. ერთი საფეხურით ამაღლებულ საკურთხევლის იატაკზე მოგებულია აგური. სამხრეთის კედელში შიგნიდან თაღოვანი, ხოლო გარედან სწორკუთხა ორი სარკმელია. დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკე ყოფილა, რასაც მოწმობს გრძივ კედლებში ძელისათვის ამოღებული ჰორიზონტალური ფოსოები. აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონის ქვეშ გამოსახულია მცირე რელიეფური ჯვარი. ნაგებობას შემოვლებული აქვს შირიმის პროფილირებული ლავგარდანი. დასავლეთის ფასადის ფრონტონის კეხზე დაშენებულია აგურის ოთხბოძიანი სამრეკლო, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 384-385.
ნიკომედე III

ნიკომედე III ევერგეტი (დ. ძვ. წ. 185 — გ. ძვ. წ. 94) — ბითინიის მეშვიდე მეფე. (ძვ. წ. 127-94 წწ.), რომის მოკავშირე. მის დროს ბითინიის სამეფო დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდა. ძვ. წ. 105 წელს ნიკომედე III-მ და მითრიდატე VI ევპატორმა დადეს კავშირი, რომლის ძალითაც ძვ. წ. 106 წელს დაიპყრეს პაფლაგონია და გალატია. ძვ. წ. 102-100 წწ - კაპადოკია. კავშირი დაიშალა მას შემდეგ, რაც საქმეში ჩაერია რომი და მთელ ამ ტერიტორიაზე რომის გავლენა აღდგა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 434.
ნიკომედე IV

ნიკომედე III ფილოპატორი (გ. ძვ. წ. 74) — ბითინიის მერვე მეფე. (ძვ. წ. 94-74 წწ.), ნიკომედე III-ის შვილი. რომის მხარდაჭერით ძვ. წ. 89 წელს გაილაშქრა მითრიდატე VI-ის წინააღმდეგ. ამან გამოიწვია მითრიდატეს პირველი ომი (ძვ. წ. 89-84 წწ.), რომლის დროსაც მითრიდატემ დაიპყრო ბითინია. ძვ. წ. 84 წელს ნიკომედე IV-მ სამეფო ტახტი დაიბრუნა. გარდაცვალების წინ ბითინია მან რომს უანდერძა. ნიკომედე IV-ის ძის ინტერესების დამცველად გამოვიდა მითრიდატე VI და რომს ომი გამოუცხადა, რითაც დაიწყო მითრიდატეს მესამე ომი (ძვ. წ. 74-64 წ.). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 434.
რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია

რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის წინაუბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. შეკეთებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე. ეკლესია დარბაზულია (8,35 X 5,8 მ), ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. ფასადები მოპირკეთებულია შირიმის კარგად გათლილი კვადრებით, აქა-იქ გამოყენებულია ბაზალტის კვადრებიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს ღრმა ნიშებია. სწორკუთხაა დასავლეთის სარკმელიც, რომელსაც ძლიერ დამრეცი ქვედა ნაწილი აქეს. შიდა სივრცე მაღალი და ხალვათია. თავდაპირველად ინტერიერის კედლები შელესილი ყოფილა. შეკეთების შემდეგ ხელმეორედ შეულესიათ და შეუთეთრებიათ. ამავე ხანებში დასავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხზე დაუშენებიათ ოთხბოძიანი, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი აგურის სამრეკლო, რომელსაც შიგნიდან სფერული კამარა აქვს, ხოლო გარედან დასრულებულია პირამიდული სახურავით. ეკლესიას შერჩენილი აქვს შირიმის ლავგარდანი, რომელიც გლუვი ლილვისა და მცირე სიღრმის წრეთარგისაგან შედგება. გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 385.
ანდრე აგასი

ანდრე კირკ აგასი (ინგლ. Andre Kirk Agassi; დ. 29 აპრილი, 1970, ლას-ვეგასი, ნევადა, აშშ) — ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში. აგასის მოგებული აქვს 8 დიდი სლემის ტურნირი, მათ შორის 4 ავსტრალიის ღია პირველობა, 2 აშშ-ის ღია პირველობა, 1 უიმბლდონი და 1 საფრანგეთის ღია პირველობა. აგასი გახდა პირველი მამაკაცი ჩოგბურთელი, ვინც კარიერული ოქროს სლემის შესრულება შეძლო (ყველა დიდი სლემის ტურნირის და ოლიმპიური ოქროს მედლის მოგება ერთეულებში). ეს მიღწევა მოგვიანებით მხოლოდ რაფაელ ნადალმა გაიმეორა. აგასი დღემდე უკანასკნელი ამერიკელი ჩოგბურთელია, ვინც ავსტრალიის ღია პირველობის (2003 წელს) და საფრანგეთის ღია პირველობის (1999 წელს) მოგება შეძლო. ამერიკელს ასევე მოგებული აქვს ერთი წლის შემაჯამებელი ტურნირი და 17 მასტერსი. ჯამში მას ATP-ის 60 ტიტული აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. აგასი 101 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. სანაკრებო დონეზე, აგასიმ სამჯერ მოიგო დეივისის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად. ამერიკელმა კარიერა 2006 წელს დაასრულა. 2011 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. აგასის მეუღლეა გერმანელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, ერთეულებში დიდი სლემის ტურნირების 22-გზის გამარჯვებული შტეფი გრაფი. მთავარი სტატია: ანდრე აგასის სტატისტიკა და მიღწევები. (დ) – დახურული კორტი აგასი–სამპრასის მეტოქეობა ანდრე აგასი Facebook-ზე ანდრე აგასი Twitter-ზე აგასის ფონდი აგასი ATP-ის ოფიციალურ საიტზე აგასი ITF-ის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2018-09-18 საიტზე Wayback Machine. აგასი დეივისის თასის ოფიციალურ საიტზე აგასი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზის ოფიციალურ საიტზე ↑ „Tennis' Top 20 of All Time“. espn.com. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი 2017. ↑ „Stars pay tribute to Agassi“. bbc.co.uk. ციტირების თარიღი: 7 იანვარი 2018. ↑ „Grand-slammed“. telegraph.co.uk. ციტირების თარიღი: 7 იანვარი 2018. ↑ „Top 10 Men's Tennis Players of All Time“. si.com. ციტირების თარიღი: 7 იანვარი 2018. ↑ „THE 50 GREATEST PLAYERS OF THE OPEN ERA (M): NO. 11, ANDRE AGASSI“. tennis.com. ციტირების თარიღი: 25 ოქტომბერი 2018. ↑ „Legend Agassi makes tearful exit“. bbc.co.uk. ციტირების თარიღი: 11 იანვარი 2018.
ოდოაკრი

ოდოაკრი (დ. დაახლ. 431 — გ. 15 მარტი, 493, რავენა) — იტალიის გამგებელი 476-493 წლებში. წარმოშობით სკირების გერმანული ტომიდან იყო, მეთაურობდა დასავლეთ რომის იმპერატორების მიერ დაქირავებულ გერმანელთა ერთ-ერთ რაზმს. 476 წლის 23 აგვისტოს (4 სექტემბერს) ჩამოაგდო დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორი რომულუს ავგუსტულუსი და თავი „იტალიის მეფედ“ გამოაცხადა. 493 წელს „ოდოაკრის სამეფო“ დაიპყრეს ოსტგუთებმა, რომლებიც ჯერ კიდევ 488 წელს შეიჭრნენ ჩრდილოეთ იტალიაში. ოდოაკრი მოკლა მათმა ბელადმა თეოდორიხმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 502.
რუისის ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია

რუისის ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს ადგილ ქვეითშუაუბანში. თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (14,15 X 9,2 მ), ნაშენია აგურისა და რიყის ქვის რიგების მონაცვლეობით. შესასვლელი სამხრეთით (ამოშენებულია) და დასავლეთითაა. ეკლესიას საერთო ზომებთან შედარებით პატარა ნახევარწრიული აფსიდი აქეს. საკურთხეველი ამაღლებულია 0,8 მეტრით და ორივე კიდეში ოთხსაფეხურიანი კიბეები აქვს. აფსიდში ერთი ფართო სარკმელი და სამი თაღოვანი ნიშია, მის გვერდებზე კი ნახევარწრიული კამარით გადახურული ვიწრო სწორკუთხა სამკვეთლო და სადიაკვნე. მათ ზევით სამალავი საკნებია, რომლებსაც წინა კედელი გამონგრეული აქვთ. ჯვრის ნახევარწრიული კამარებით გადახურული მკლავების გადაკვეთაზე, აფსიდის კედლებსა და დასავლეთის ორ თავისუფლად მდგომ ბურჯებზე აღმართულია თორმეტსარკმლიანი გუმბათი. ჯვრის ყველა მკლავში თითო სარკმელია. ჩრდილოეთის მკლავის კედელში, ფართო ნიშში სანათლავი ღრმულია ამოკვეთილი. დასავლეთის მკლავი სამივე მხარეს დიდი ნახევარწრიული თაღებით იხსნება. მკლავის კამარა ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მკლავებშორისი მონაკვეთების კამარები დასავლეთ მკლავის კამარის პერპენდიკულარულია. ფასადები შემკულია დეკორატიული ნახევარწრიული თაღებითა და სწორკუთხედებით. შესასვლელების საპირეები თლილი ქვისაა. ეკლესია სომხურია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 385.
ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა

ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა ძველი თურქული ენა — მდინარე ორხონისა და ენისეის მიდამოებში კლდეებზე, სტელებსა და საფლავის ქვებზე VI-VIII საუკუნეებში ამოკვეთილი წარწერების ენა. შეიცავდა ყველა ძირითად ხმოვანს e-ს გარდა. თანდებულთა სისტემა ჯერ არ ყოფილა მკაფიოდ გამორჩეული ზმნიზედისაგან, არც კავშირებია ჩამოყალიბებული, არსებობს მხოლოდ შეერთებითი ნაწილაკები (სინტაქსურად არც ქვეწყობაა და არც თანწყობა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 589. L. Johanson, A History of Turkic, in: The Turkic Languages, eds. L. Johanson & E.A. Csato, Routledge, London (1998), ISBN 0-415-08200-5 M. Erdal, Old Turkic, in: The Turkic Languages, eds. L. Johanson & E.A. Csato, Routledge, London (1998),ISBN 978-99929-944-0-5 Old Turkic inscriptions (with translations into English), reading lessons and tutorials Turkic Inscriptions of Orkhon Valley (with translations into Turkish) VATEC