laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დგუშის თითი

დგუშის თითის დანიშნულებაა შეაერთოს დგუში ბარბაცასთან. თითს უდნა ჰქონდეს საკმარისი სიმტკიცე, რადგან მასზე მოდის მნიშვნელოვანი დატვირთვები, რომელნიც იცვლებიან, როგორც სიდიდით, ასევე მიმართულებით. თითი წარმოადგენს მცირე ზომის ფოლადის მილს, რომელიც გადის ბარბაცას ზედა თავში და ბოლოებით ეყრდნობა კორძებს. თითი მზადდება ნახშირბადოვანი ფოლადისაგან, მას აწრთობენ და გარე ზედაპირს აპრიალებენ. თანამედროვე ავტომობილებში გამოიყენება ე.წ. მცოცავი ჩამაგრება, რაც გამოიხატება შემდეგში: თითი თავისუფლადაა ჩამაგრებული, როგორც ბარბაცას ზედა თავში, ასევე დგუშის კორძებში. თითს ღერძული გადაადგილებისაგან იცავს კორძების ღარაკებში ჩაყენებული საყრდენი რგოლები. მცოცავი თითი მთელ გარშემოწერილობაზე ცვდება თანაბრად. ვინაიდან ალუმინის დგუშს და ფოლადის თითს აქვთ სხვადასხვა გაფართოების კოეფიცენტი, ამიტომ აწყობისას წინასწარ ახდენენ დგუშის გახურებას და ისე ხდება დგუშის თითისა და ბარბაცას აწყობა. ტემპერატურის დაწევის შედეგად თითი აღმოჩნდება დგუშში მჭიდროდ ჩასმული. ზოგიერთ ავტომობილებში ხდება თითის უძრავად ჩამაგრება, პრინციპში ასეთი თითი ცვდება არათანაბრად.
Interior Music

Interior Music — ფრანგი ელექტრონული მუსიკოს ჟან-მიშელ ჟარის 2001 წლის სტუდიური ალბომი, რომელიც დაიწერა სპეციალურად კომპანიის Bang & Olufsen მაღაზიების ქსელისათვის. აქ წარმოდგენილია ორი ატმოსფერული კომპოზიცია. პირველი მათგანი, Bonjour Hello არის სხვადასხვა ხმის კოლაჟი, რომელსაც ფონად ახლავს ადამიანების მიერ წარმოთქმული ფრაზები, ინგლისურად, ფრანგულად და დანიურად. მეორე კომპოზიცია, Whispers Of Life მისი ინსტრუმენტული ვერსიაა. მიუხედავად იმისა, რომ დისკის უკანა მხარეს აღნიშნულია, თითქოს ეს არის მომავალი ალბომის ნაწყვეტები, ხსენებული ალბომი არ გამოცემულა. ამ სარეკლამო დისკის ტირაჟი კი 1000 ასლს შეადგენს. ყველა სიმღერის ავტორი — ჟან-მიშელ ჟარი. ინფორმაცია საიტზე Discogs ↑ http://jeanmicheljarre.unblog.fr/2009/01/15/interior-music-2001/
მარადი თოვლი

მარადი თოვლი — თოვლისა და ყინულის საფარი, რომელიც თბილი და ზომიერი ჰავის ქვეყნებში მთელი წლის განმავლობაში დევს მაღალი მთის მწვერვალებსა და ზეგნებზე, პოლარულ ქვეყნებში — დაბლობებზეც. მარადი თოვლის წარმოქმნისა და არსებობისათვის აუცილებელია, რომ არსებული რელიეფისა და ჰავის პირობებში წლის მანძილზე მოსული მყარი ნალექების რაოდენობა აღემატებოდეს მათ შესაძლო დნობასა და აორთქლებას. მარადი თოვლის მხოლოდ ზედა ფენაა თოვლი, მის ქვეშ კი ფენების დაწოლის გამო თოვლი ფირნად და ყინულადაა ქვეული. მარადი თოვლის ქვემო საზღვარს თოვლის მიჯნა ეწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 426.
მარალი

მარალი — კეთილშობილი ირმის 2 ქვესახეობა: ალთაური მარალი (Cervus elaphus sibiricus) და ტიანშანური მარალი (Cervus elaphus songaricus). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 427.
მარანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მარანი შეიძლება აღნიშნავდეს: მარანი — ღვინის დასაყენებელი და შესანახი ნაგებობა; მარანი — რთული შედგენილობის კერამიკული სასმისი; მარანი — სოფელი აბაშის მუნიციპალიტეტში; მარანი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.
მარაოლასებრნი

მარაოლასებრნი (ლათ. Orneodidae) — მწერების ოჯახი ქერცლფრთიანების რიგისა. აქვთ მარაოსებრი ფრთები, რომელთა შლილი 12-36 მმ აღწევს. მარაოლასებრთა მატლები აზიანებენ ხეებისა და ბალახოვანი მცენარეების ნორჩ ყლორტებს. ოჯახში 200-მდე სახეობაა. გავრცელებულია ყველგან, უფრო კი ტროპიკებში, ყოფილ სსრკ-ის ტყეებისა და ველების ზონებში გვხვდებოდა მარაოლასებრთა 1 გვარის (Orneodes) 15-მდე სახეობა, რომელთაგან Orneodes hexadactyla და Orneodes dodecadactyla ზოგჯერ ცხრატყავას აზიანებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 428.
მარაოსებრი პალმა

მარაოსებრი პალმა (Trachycarpus) — პალმების გვარი არეკასებრთა ოჯახისა (უწინ პალმების ოჯახისა). მათი ღეროს სიმაღლე 20 მ, სისქე 20 სმ აღწევს, დაფარულია ყავისფერი ბოჭკოებით და ფოთლის ნაჭდევებით. მარაოსებრი ფოთლები ჯგუფ-ჯგუფად (როზეტად) სხედან ღეროს წვერზე. ფოთლის ფირფიტის სიგრძეა დაახლოებით 70 სმ, ყვავილედისა — 1 მ. 8 სახეობა, რომელიც იზრდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ჰიმალაის მთებში, კულტივირებულია ბევრ სუბტროპიკულ ქვეყანაში. კავკასიაში (მათ შორის საქართველოს) შავი ზღვის სანაპიროზე, თბილისში, ლენქორანსა და ზოგან შუა აზიის რესპუბლიკებში მოშენებულია 2 სახეობა: Trachycarpus fortunel (ანუ Trachycarpus excelsus) და Trachycarpus martianus. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 428.
მარაოფრთიანები

მარაოფრთიანები (ლათ. Strepsiptera) — მწერების რიგი. ახლოს დგანან ხეშეშფრთიანებთან, მაგრამ მათგან განსხვავდებიან რედუცირებული წინა ფრთებით, რომელიც საბზუალედ აქვთ გადაქცეული. მცირე ზომის მწერებია (2-2,5 მმ). ფუტკრების, კრაზანების, ბაღლინჯოების და ჭიჭინობელების შინაგანი პარაზიტებია. ცნობილია 170-მდე სახეობა, რომლებიც ფართოდ არიან გავრცელებული. მამალი მარაოფრთიანები თავისუფლად ცხოვრობენ, სწრაფად დაფრინავენ. მათი უკანა ფრთები მარაოსებურად იკეცება. დედალი მასპინძლის სხეულში ცხოვრობს. კვერცხებიდან დედლის სხეულში ვითარდებიან მატლები, ე.წ. ტრიუნგულინები, რომლებიც ახალ მწერს ასნებოვნებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 428.
მარაციალეები

მარაციალეები (ლათ. Marattiales) — მცენარეთა რიგი გვიმრების კლასისა. მათი ღეროს ნაწილი ხორცოვანი ფესვებით მიწისქვეშაა ჩამალული. ფოთლები (სიგრძე 4-6 მ) ფრთისებრ რთულია, იშვიათად მარტივი. სპორანგიუმები ფოთლის ქვედა მხარეზე ვითარდება და უმრავლესობაში ურთიერთშეზრდილ სინანგიუმებს ქმნის. მარაციალეები მრავლდებიან სპორებით. რიგი შეიცავს ერთ ოჯახს (ლათ. Marattiaceae), რომელშიც გაერთიანებულია 200-მდე სახეობა. იზრდებიან ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში, იშვიათად — სუბტროპიკებში. მარაციალეები გვიმრანაირთა ძველი ჯგუფია. ნამარხი ფორმები ცნობილია კარბონული პერიოდიდან. ზოგიერთის ღერო და თანაფოთლები დიდი რაოდენობით შეიცავს სახამებელს და იჭმება. დიდტანიანი მარაციალეები დეკორატიულია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 429.
Gold (სკორპიონსის ალბომი)

Gold — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოიცა 2006 წელს, ლეიბლზე Hip-O Records. ყველა სიმღერის ავტორი — რუდოლფ შენკერი და კლაუს მაინე, გარდა მითითებულისა. ყველა სიმღერის ავტორი — რუდოლფ შენკერი და კლაუს მაინე, გარდა მითითებულისა. ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე ↑ http://www.allmusic.com/album/gold-mw0000409937
Classic Bites

Classic Bites — გერმანული როკ ჯგუფ Scorpions-ის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოიცა 2002 წელს. მასში ძირითადად შეტანილია სიმღერები ალბომებიდან Crazy World და Face the Heat, ისევე, როგორც ერთი სიმღერა 1995 წლის Live Bites-იდან ↑ 1.0 1.1 1.2 Classic Bites - Scorpions : Songs, Reviews, Credits, Awards. AllMusic. ციტირების თარიღი: 22 August 2012. ↑ Classic Bites - Scorpions : Credits. AllMusic. ციტირების თარიღი: 22 August 2012.
მარბიელი

მარბიელი — ფეოდალური ქვეყნის ლაშქარი ან ლაშქრის ნაწილი, რომელიც შეესეოდა დამარცხებულ ქვეყანას ან მშვიდობიან ვითარებაში მოულოდნელად დაეცემოდა და დაარბევდა მას ალაფისა და ტყვეების ხელში ჩასაგდებად, ზოგჯერ კი — ტაქტიკური განზრახვით. მაგ., ბაგრატ IV-ის მეფობაში სპარსელთა ლაშქარი „უგრძნეულად მოვიდა და შემუსრა კანგარი და თრიალეთი, და დღესა ერთსა მარბიელმან მისმან მიუწია ყუელის ყურსა, გარდავიდა შავშეთს“. თამარ მეფის მხედრებმა „ილაშქრეს ქვეყანასა კარისა და კარნიფორისასა, და მოარბიეს ვიდრე ბასიანამდის და გამარჯვებულნი და აღვსილნი შემოიქცეს“. შაიშმელაშვილი ი., ქსე, ტ. 6, გვ. 429, თბ., 1983
Rock Galaxy

Rock Galaxy — გერმანული როკ ჯგუფი სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, რომელიც გამოუშვეს 1980 წელს. Speedy's Coming - 3:32 They Need A Million - 4:47 Drifting Sun - 7:39 Fly People Fly - 4:59 This Is My Song - 4:06 Far Away - 5:35 Fly To The Rainbow - 9:31 Dark Lady - 3:25 In Trance - 4:42 Life's Like A River - 3:50 Top Of The Bill - 3:22 Living And Dying - 3:18 Robot Man - 2:42 Evening Wind - 5:02 Sun In My Hand - 4:20 Longing For Fire - 2:42 Night Lights - 3:14 კლაუს მაინე - ვოკალი რუდოლფ შენკერი - რიტმული გიტარა ულრიხ როთი - მთავარი გიტარა იურგენ როზენთალი - დასარტყმელი საკრავები (სიმღერები: 1-დან 7-მდე) რუდი ლენერსი - დასარტყმელი საკრავები (სიმღერები: 8-დან 17-მდე) ფრანსის ბუხჰოლცი - ბას-გიტარა დიტერ დირკსი - პროდიუსერი (სიმღერები: 8-დან 17-მდე); სკორპიონსი (სიმღერები: 1-დან 7-მდე) ალბომი Discogs.com-ზე ↑ Rock Galaxy AllMusic-ზე
მარგალიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მარგალიტი შეიძლება აღნიშნავდეს: მარგალიტი — მინერალური წარმონაქმნი; მარგალიტი — ქართული აპოკრიფული კრებული.
მარგალიტი (კრებული)

„მარგალიტი“ — დაახლოებით XVI საუკუნის ქართული აპოკრიფული კრებული. შეიცავს ე. წ. „სასულიერო სწავლანს“, რომლებიც გამოკრებილია ძირითადად იოანე ოქროპირის ამავე სახელწოდების კრებულისა და ბიბლიური წიგნებისაგან. „მარგალიტის“ უძველესი ნუსხა (ხელნაწერი — A 1736) XVI საუკუნით თარიღდება, დანარჩენი ხელნაწერები XVIII–XIX საუკუნეებისაა. მასში კითხვა-მიგების სახით გადმოცემულია მოთხრობები ძველი და ახალი აღთქმიდან, წმ. მამათა სწავლანი ქრისტიანული მორალისა და ეთიკის საკითხებზე; განმარტებულია ბიბლიისცალკეული ადგილები და სხვა. „მარგალიტს“ თავისი დროისათვის ზოგადსაგანმანათლებლო სახელმძღვანელოს დანიშნულებაც უნდა ჰქონოდა. ამაზე მიგვანიშნებს სასაუბრო ქართულთან დაახლოებული მისი ენა, აგრეთვე ინტერესი ისეთი პრობლემებისადმი, როგორიცაა დედამიწაზე ეროვნებათა რაოდენობის საკითხი და სხვა. კრებულის შემდგენელი უცნობია. კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა (H კოლექცია) / ქრ. შარაშიძის გამოცემა, ტ. 3, თბ., 1948. ქურციკიძე ც., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 429.
მარგვლა

მარგვლა — სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ნათეს-ნარგავებიდან და ტყის კულტურებიდან სარეველა მცენარეების მოცილება, იმის მიხედვით, თუ როგორი წესით ხდება მარგვლა, განასხვავებენ მექანიკურ, ქიმიურ და ხელით მარგვლას. მექანიკური მარგვლა ხდება კულრივატორებითა და ფარცხით. ქიმიური მარგვლის დროს სარეველებსსპობენ ჰერბიციდებით. ხელით მარგვლას მიმართავენ უმთავრესად სათესლე ნაკვეთებზე, ძვირფასი კულტურების მცირენაკვეთიან ნათესებში და სათოხნი კულტურები მწკრივებსა და ბუდნებში. მარგვლა ტარდება სარეველების განვითარების ადრეულ ფაზაში. მარგვლის დროს აცილებენ აგრეთვე სხვა სახეობის კულტურულ მცენარეებსა (სახეობრივი მარგვლა) და სხვა ჯიშებს (ჯიშობრივი მარგვლა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 430.
მარზპანი

მარზპანი (საშუალო სპარსული مرزبان, სიტყვასიტყვით — საზღვრის მცველი) ორი მნიშვნელობა აქვს: ქვეყნის, მხარის, ოლქის მმართველი სასანიანთა ირანში. უმაღლესი მოხელე, რომელიც IV-VI საუკუნეებში ინიშნებოდა ირანის მიერ დაპყრობილი ქვეყნის (ჩვეულებრივ, ასეთ ქვეყანაში სამეფო ხელისუფლება აღარ არსებობდა, ანდა დროებით იყო გაუქმებული) მმართველად და შაჰის ადგილობრივ ნაცვლად. ქართლის პირველი მარზპანი იყო სომეხი ფეოდალი ვასაკ სიენიელი (დაახლოებით 439-442 წწ.), რომელიც ირანელებმა არჩილ მეფის გარდაცვალების შემდეგ დანიშნეს. შემდეგ ქართლში მეფობა აღდგა და VI საუკუნის 40-იან წლებამდე მარზპანი აღარ ჩანს. „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობის“ მიხედვით, ქართლის სათავეში მდგომ მარზპანებს, არვანდ გუშნასპსა და ვეჟან ბუზმირს, დიდი ადმინისტრაციული და სასამართლო უფლებები ჰქონიათ. ქართლის ყოველი მცხოვრების სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხი მათ ხელში იყო. ქვეყნის მართვაში მარზპანთან ერთად მონაწილეობდნენ ადგილობრივი წარჩინებულებიც, ანუ „ქართლის მთავრები“. ქართლში ერისმთავრის ხელისუფლების დაწესების შემდეგ მარზპანები აღარ ინიშნებოდნენ. ბოგვერაძე, ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 433. ჯანაშია ს., ფეოდალური რევოლუცია საქართველოში, შრომები, ტ. 1, თბ., 1949;
მართვე

„მართვე“ — ქართული ჟურნალი, საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს სამეცნიერო-პედაგოგიურ ჟურნალ „სკოლა და ცხოვრების“ დამატება. გამოდის თბილისში 1975 წლის მარტიდან 3 თვეში ერთხელ. ჟურნალი მიზნად ისახავ ხელი შეუწყოს მოზარდი თაობის სპორტულ აღზრდას, ახალგაზრდობის ფიზიკურ და სულიერ წრთობას. მისი მთავარი თემაა მეცნიერებისა და სპორტის ურთიერთკავშირი. გამოსცემდა საქართველოს კპ ცკ-ის გამომცემლობა. ტირაჟი 15 ათასი ცალი (1980). კვანჭილაშვილი ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 434.
მარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მარი შეიძლება აღნიშნავდეს: მარი — უძველესი ქალაქ-სახელმწიფო ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში; მარი — ქალაქი თურქმენეთში.
მარიამისეული ქართლის ცხოვრება

მარიამისეული „ქართლის ცხოვრება“ — „ქართლის ცხოვრების“ ნუსხა, გადაწერილი 1633-1646 წლებში ქართლის მეფის როსტომის (1632-1658) მეუღლის მარიამ დადიანის ბრძანებით, რის გამოც მას მარიამისეული ეწოდა. შეიცავს ძეგლის უძველეს ტექსტს. მარიამისეული „ქართლის ცხოვრება“ დღემდე მოღწეულ ხელნაწერთა შორის ერთ-ერთი უძვირფასესია. შეიცავს 932 გვერდს, ფურცლის ზომებია 32,5X23 სანტიმეტრი. დაწერილია მოსქო თეთრ ქაღალდზე ლამაზი მხედრული ხელით, შავი მელნით; სათაურები შესრულებულია სინგურით. ფურცლებს აქვს ჭვირნიშნები სხვადასხვა გამოსახულებებით. ჩასმულია ტყავგადაკრულ ხის მაგარ ყდაში. ხელნაწერი აღმოაჩინა დიმიტრი ბაქრაძემ 1884 წელს. მანვე დაიწყო მარიამისეული „ქართლის ცხოვრების“ მეცნიერული შესწავლა და რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნაშრომიც მიუძღვნა. შემდეგ ხელნაწერი შესწირა ახალდაარსებულ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას. ამჟამად ინახება საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, S ფონდში (S-30). მარიამისეული „ქართლის ცხოვრება“ შეიცავს სუმბატ დავითის ძის ქრონიკას, რაც „ქართლის ცხოვრების“ არც ერთ მანამდე ცნობილ ნუსხაში არ მოიპოვებოდა და თამარ მეფის ისტორიას — „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი“. მარიამისეულ „ქართლის ცხოვრებაში“ საქართველოს ისტორია გადმოცემულია XIV საუკუნემდე (გარდა ზემოთდასახელებულ ისტორიული ნაშრომებისა, მასში შედის ლეონტი მროველისა და ჯუანშერის თხზულებანი, „მატიანე ქართლისა“, დავით აღმაშენებლის ისტორია, ჟამთააღმწერლის თხზულება და სხვა). იკითხება ვახტანგ VI-ის მინაწერები. ანასეული ქართლის ცხოვრება ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 114-115 ჯავახიშვილი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 8, თბ., 1977; მეტრეველი რ., ქსე, ტ. 6, გვ. 439, თბ., 1983
Hot & Heavy

Hot & Heavy — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოვიდა 1982 წელს. კრებულში შესული სიმღერები არის ულრიხ როთის ჯგუფში მოღვაწეობის პერიოდიდან (1972-1978). He's A Woman, She's A Man - 03:14 Speedy's Coming - 03:33 Catch Your Train - 03:34 Dark Lady - 03:25 Far Away - 05:39 Steamrock Fever - 03:35 The Riot Of Your Time - 04:10 Robot Man - 02:42 Polar Nights - 05:04 I've Got To Be Free - 04:00 ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2008-04-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ Hot & Heavy AllMusic-ზე
Gold Ballads

Gold Ballads — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1985 წელს. ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ ვებვერდზე ↑ Gold Ballads AllMusic-ზე
მარიამსაკმელა

მარიამსაკმელა (ლათ. Peganum) — მცენარეთა გვარი ორყურასებრთა ოჯახისა. ზოგიერთი ეკუთვნის მარიამსაკმელასებრთა (ლათ. Peganaceae) ოჯახს. მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია. აქვთ აღმავალი ან წამოწეული მღავალი ღერო, ხაზურად განკვეთილი ფოთლები, ყვითელი ყვავილები, სამსაგდულიანი და მარავალთესლიანი კოლოფი ნაყოფი. აერთიანებს 6 სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ევრაზიის სამხრეთ ნაწილსა და მექსიკის ზეგანზე. საქართველოში 1 სახეობაა — ლათ. Peganum harmala; იზრდება მშრალ და დამლაშებულ ადგილებზე — ველებზე, ნახევრად უდაბნოებსა და უდაბნოებში, ზოგჯერ რუდერალურ ადგილსამყოფელზეც. მისი თესლიდან იღებენ მოწითალო-მოვარდისფრო საღებავს შალეულისა და აბრეშუმის ქსოვილებისათვის. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 440.
ბუნიობა

ბუნიობა, ბუნიაობა, დღეღამტოლობა — დროის ის მომენტი, როდესაც მზის ცენტრი ეკლიპტიკაზე თავისი ხილული, წლიური მოძრაობისას გადაკვეთს ცის ეკვატორს. ბუნიობის დღეს ყველგან (გარდა დედამიწის პოლუსების უახლოესი რაიონებისა), მთელ დედამიწაზე, დღისა და ღამის ხანგრძლივობა თითქმის ტოლია, მაგრამ რადგანაც მზეს შესამჩნევი ხილული კუთხური დიამეტრი აქვს (აგრეთვე რეფრაქციის გამო), დღის ხანგრძლივობა ოდნავ მეტია ღამისაზე. წერტილს, რომელსაც მზის ცენტრი სამხრეთ ნახევარსფეროდან ჩრდილოეთისაკენ მოძრაობისას გადაკვეთს, ეწოდება გაზაფხულის ბუნიობის წერტილი, ხოლო დიამეტრულად საწინააღმდეგო წერტილს კი შემოდგომის ბუნიობის წერტილი. იმის გამო, რომ ერთსა და იმავე ბუნიობის წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის დროის შუალედი — ტროპიკული წელიწადი — არ ემთხვევა კალედარული წლის ხანგრძლივობას, ბუნიობის მომეტები წლიდან წლამდე გადაადგილდება კალენდარული დღე-ღამის მიმართ. ჩვეულებრივ წელს ბუნიობა დგება 5 საათსა, 48 წუთსა და 46 წამით გვიან, ვიდრე წინა წელს, ხოლო ნაკიან წელს — 18 საათის, 11 წუთისა და 14 წამით ადრე. ამიტომ შეიძლება მოდიოდეს ორ მეზობელ კალენდარულ თარიღზე. ჩვენს ეპოქაში მზე გადის გაზაფხულის ბუნიობის წერტილზე 20 ან 21 მარტს, ხოლო შემოდგომის ბუნიობის წერტილზე 23 სექტემბერს. მზებუდობა აპოცენტრი და პერიცენტრი ნოვრუზი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბუნიობა დეტალები დღისა და ღამის ხანგრძლივობაზე დაარქივებული 2020-09-17 საიტზე Wayback Machine. დღის ხანგრძლივობის გამოთვლა Gray, Meghan. ; Merrifield, MichaelSolstice and Equinox. Sixty Symbols. Brady Haran for the University of Nottingham. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 573. ↑ ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, ტ. 1, თბ., 2008. — გვ. 1093 ↑ ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (რვატომეული), ტ. 1, თბ. 1950, გვ. 1173 ↑ ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (ერთტომეული), თბ., 1986, გვ. 65 ↑ ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (ორტომეული), ტ. 1, თბ. 1990, გვ. 136
ჭექა-ქუხილი

ჭექა-ქუხილი — ატმოსფერული მოვლენა, რომლის დროსაც სქელ გროვა-წვიმის ღრუბლებში და დედამიწის ზედაპირს შორის წარმოიქმნება ძლიერი ელექტრული განმუხტვა — ელვა, რომელსაც თან ახლავს ქუხილი. ამ დროს, ჩვეულებრივ, მოდის თავსხმა (ზოგჯერ სეტყვა), ძლიერდება ქარი. განვითარების მიხედვით განარჩევენ შიგამასურსა და ფრონტულ ჭექა-ქუხილებს. ჭექა-ქუხილი დედამიწის სხვადასხვა ადგილზე სხვადასხვა სიხშირით მეორდება: არქტიკაში რამდენიმე წელიწადში ერთხელ შეინიშნება, ზომიერ სარტყელში, ყოველ ცალკეულ პუნქტში წელიწადში ასეთია რამდენიმე ათეული დღე. ჭექა-ქუხულის მსოფლიო ცენტრებში (ინდონეზია, ცენტრალური ამერიკა და სხვა) ასეთ დღეთა რიცხვი წელიწადში 200-ზე მეტია. ჭექა-ქუხილიან დღეთა სიხშირით საქართველოში პირველ ადგილზეა საქართველოს სამხრეთი მთიანეთი (წელიწადში საშუალოდ 50-56 დღე, მაქსიმალური — 82 დღე). ჭექა-ქუხილი განსაკუთრებულ გავლენას ახდენს ადამიანზე. ჭექა-ქუხილი უზარმაზარი ენერგიის მქონე გიგანტური „ნაპერწკალია“. მას შეუძლია დააზიანოს ელექტროსადენები, გამოიწვიოს ხანძარი, დაარღვიოს კავშირგაბმულობა, გაანადგუროს ცოცხალი არსებები. დედამიწაზე ყოველწლიურად 100 მილიარდამდე ჭექა-ქუხილი და ელვა ვითარდება, რასაც ასეულობით ადამიანის სიცოცხლე ეწირება. ჭექა-ქუხილის დროს არ შეიძლება გაშლილ, ღია ადგილზე დგომა ან ცალკე მდგომი ხის თავშესაფრად გამოყენება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 391.
ნისლი

ნისლი — ატმოსფეროში წყლის ორთქლის კონდენსაციის, ატმოსფეროში წვრილი წყლის წვეთებისა და კრისტალების სახით შეტივტივებული პროდუქტი. ნისლი აუარესებს ხილვადობას 1-დან 10კმ-მდე. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ნისლი“ ვიკისაწყობში. ნისლის სოციალური და ეკონომიკური ღირებულება[მკვდარი ბმული]
დინება

დინება — ცივი ან თბილი წყლის გადაადგილება განსხვავებული ტემპერატურის მქონე წყალში — წყალშიდა მდინარე. მას მიაქვს ცივი წყალი თბილ ზღებში ან პირიქით. დინებათა წარმოქმნას და მიმართულებებს განაპირობებს ხახუნი წყლისა და ჰაერის მოძრავ მასებს შორის, მზე-მთვარისმიერი მიქცევა-მოქცევა, წყლის სიღრმეში წნევათა სხვადასხვაობა და დედამიწის ბრუნვა. Чеботарев А. И. Гидрологический словарь. Л., Гидрометеоиздат, 1978.
მინერალური წყალი

მინერალური წყლები — მიწისქვეშა ან ზედაპირული წყლები, რომლებსაც, მინერალურ ნივთიერებათა შემცველობის გამო სამკურნალო თვისებები აქვს. LaMoreaux, Philip E., & Tanner, Judy T, რედ. (2001), Springs and bottled water of the world: Ancient history, source, occurrence, quality and use, Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, ISBN 3-540-61841-4, http://books.google.com/books?id=sjEoBmfUka0C&printsec=frontcover&dq=springs+bottled#v=onepage&q&f=false. წაკითხვის თარიღი: 13 July 2010 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მინერალური წყალი Mineral Waters of the World: List of mineral water brands by country დაარქივებული 2007-06-12 საიტზე Wayback Machine. Eupedia: List of European mineral water brands with mineral analysis
გეიზერი

გეიზერი — ვულკანების ახლოს მიწის ქვეშ წყლები თბება და პერიოდულად ზედაპირზე ცხელი წყლისა და ორთქლის შადრევნის სახით ამოიფრქვევა. ასეთ ცხელ წყაროს გეიზერი ჰქვია. გეიზერების სიუხვით გამოირჩევა ისლანდია და კამჩატკის ნახევარკუნძული. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გეიზერი
ზოდიაქური სინათლე

ზოდიაქური სინათლე არის მკრთალი ნათება ეკლიპტიკის გასწვრივ, რომელიც შეიმჩნევა დასავლეთის ცაზე შეღამებისას ან აღმოსავლეთის ცაზე განთიადის წინ. წარმოიქმნება მზის გამოსხივების გაბნევით მზის ირგვლივ მოძრავ მტვრის ნაწილაკებზე. აქვს კონუსების ფორმა. ყველაზე კარგად ეკვატორის ახლო ქვეყნებში ჩანს.
ობსერვატორია

ობსერვატორია (ლათ. observo — ვაკვირდები) — შენობა, რომელიც სპეციალურად არის მოწყობილი ასტრონომიული, გეოფიზიკური და სხვა დაკვირვებებისათვის; დაწესებულება, რომელშიც ასეთი დაკვირვებები წარმოებს. მთავარი სტატია: ასტრონომიული ობსერვატორია. ასტრონომიული ობსერვატორია — ტელესკოპებით, ლაბორატორიული იარაღებით და გამომთვლელი მანქანებით აღწურვილი სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება, სადაც სისტემატურად მიმდინარეობს ასტრონომიული დაკვირვებები და მათი კვლევა-ანალიზი. ასტრონომიულ ობსერვატორიებს, როგორც წესი აგებენ ქალაქგარეთ, ქალაქის ხელოვნური განათების, მტვერისა და სამრეწველო ნაგებობათა ჭვარტლისაგან მოშორებულ ადგილებში. ამის გარდა ობსერვატორიის ადგილი მაქსიმალურად უნდა უზრუნველყოფდეს ცის ბუნებრივ სიწმინდეს წლის დიდი პერიოდის მანძილზე. შესაბამისად ობსერვატორიები იგება მაღლა მთაში და შორს დასახლებული პუნქტისაგან, რათა ერთის შემთხვევაში ღრუბლების ინტესივობამ და მეორეს მხრივ ხელოვნურმა მტვერმა და სინათლის გამოსხივებამ ხელი არ შეუშალოს ზუსტ სამეცნიერო მუშაობას. ობსერვატორიის მთავარი ხელსაწყოები — ტელესკოპები დამცავ კოშკებშია მოთავსებული. ასეთი დაწესებულებები ტელესკოპის გამოგონებამდეც არსებობდა. ეს იყო მაღალი შენობები, საიდანაც აკვირდებოდნენ მზის, მთვარის, ვარსკვლავების და პლანეტების მოძრაობას და ცის თაღზე მათს გადაადგილებას. ობსერვატორიებს უმეტესად მთაში აგებენ, სადაც ჰაერი უფრო სუფთა, გამჭვირვალეა და ხილვადობაც უკეთესია. დღეს ობსერვატორიები მოწყობილია კოსმოსურ ხომალდებზეც. ჩვ. წ.-მდე დაახლოებით 3000 წ. გაჩნდა ასტრონომიული დაკვირვებათა პირველი ჩანაწერი ჩინეთში, ეგვიპტეში და ბაბილონში. ჩვ. წ.-მდე IV ს. ჩინელმა ასტრონომმა ში შენმა შექმნა 800 ვარსკვლავის პირველი კატალოგი (ერთგვაროვანი საგნების გარკვეული წესით შედგენილი სია). მთავარი სტატია: გეოფიზიკური ობსერვატორია. „ქართული განმარტებითი ლექსიკონი“, ქსე, თბ. 1986, გვ. 361 ე. ხარაძე, „ასტრონომია“ (მე-11 კლასის სახელმძღვანელო), თბ., 1989 ობსერვატორია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ლუი ბრაილი

ლუი ბრაილი (ფრანგ. Louis Braille; დ. 4 იანვარი, 1809, კუვრე — გ. 6 იანვარი, 1852, პარიზი) — ფრანგი ტიფლოპედაგოგი. 3 წლისა დაბრმავდა. 1829 წელს შეიმუშავა მთელ მსოფლიოში დღემდე ხმარებული ე.წ. ბრაილის შრიფტი, რელიეფურ-წერტილოვანი შრიფტი უსინათლოთათვის. ბრაილი ნიჭიერი მუსიკოსიც იყო, უსინათლოებს ასწავლიდა მუსიკას. პირველი წიგნი რომელიც დაიწერა ბრაილის შრიფტით, იყო „საფრანგეთის ისტორია“. Bickel, Lennard (1989). Triumph Over Darkness: The Life of Louis Braille. Leicester: Ulverscroft. ISBN 0708920047.  Farrell, Gabriel (1956). The Story of Blindness. Cambridge: Harvard University Press. OCLC 263655.  Kugelmass, J. Alvin (1951). Louis Braille: Windows for the Blind. New York: Julian Messner Inc.. OCLC 8989771.  Valentin Haüy Association Louis Braille Online Museum - American Foundation for the Blind (AFB)
ბრაილის შრიფტი

ბრაილის შრიფტი — რელიეფურ-წერტილოვანი შრიფტი უსინათლოთა წერა-კითხვისათვის. შეიმუშავა ფრანგმა ტიფლოპედაგოგმა ლ. ბრაილმა. შრიფტი შეიქმნა კაპიტანი შარლ ბარბიეს „ღამის შრიფტის“ საფუძველზე. ბრაილის შრიფტს საფუძვლად უდევს ექვსი წერტილის კომბინაცია. ბრაილმა ლათინური ანბანის რიგი მიიღო. პირველი ასოების აღსანიშნავად იხმარა ექვსწერტილის ზედა და შუა წერტილები, შემდეგი ასოების აღსანიშნავად დაუმატა ქვედა წერტილი, ჯერ მარცხნიდან და შემდეგ მარცხნიდან და მარჯვნიდან, შემდეგ მარჯვნიდან. ამავე ექვსი წერტილის კომბინაციით და სპეციალური ნიშნების დამატებით აღინიშნება ქართული ანბანის ასოები. ექვსი წერტილის სხვადასხვა კომბინაციით აღინიშნება ციფრები, სასვენი ნიშნები, მათემატიკური, ქიმიური და სანოტო ნიშნები. ბრაილის შრიფტით დაბეჭდილი პირველი წიგნი იყო „საფრანგეთის ისტორია“ (1837). რუსეთში ბრაილის შრიფტით ბეჭდვა დაიწყეს 1885 წლიდან. საქართველოში ბრაილის შრიფტი ცნობილი იყო XIX საუკუნის 90-იანი წლებიდან. 1936 წელს ბრაილის შრიფტით ხელით გადაიწერა „ვეფხისტყაოსანი“. 1960 წელს თბილისში გაიხსნა სტამბა, სადაც ქართულ ენაზე ბრაილის შრიფტით იბეჭდებოდა უსინათლოთა ჟურნალი „სინათლე“ დასახელმძღვანელოები: დედაენა, არითმეტიკა I-IV კლასებისათვის, ისტორია, გეოგრაფია და ქართული ლიტერატურა ყველა კლასისათვის, ბოტანიკა, ზოოლოგია და ანატომია. ა ბ გ დ ე ვ ზ თ ი კ ლ მ ნ ო პ ჟ რ ს ტ უ ფ ქ ღ ყ შ ჩ ც ძ წ ჭ ხ ჯ ჰ წერტილი მძიმე ძახილისნიშანი კითხვისნიშანი ტირე ( ) „ბრჭყალები ბრჭყალები“ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 504. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბრაილის შრიფტი Association Valentin Haüy Alternate Text Production Center BrailleNet დაარქივებული 2016-06-25 საიტზე Wayback Machine.