laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
წმინდა პეტრეს ბაზილიკა

წმინდა პეტრეს ტაძარი (იტ. Basilica di San Pietro in Vaticano) — რომის (ვატიკანის ჩათვლით) ოთხ მთავარ ბაზილიკათა შორის რანგით მეორე ტაძარი. სავარაუდოდ მსოფლიოში უდიდეს ქრისტიანულ ტაძარს 23.000 მ² ფართობი უჭირავს და 60.000 ადამიანს იტევს. ტაძარი ქრისტიანობის ერთ-ერთ უწმინდეს ადგილად ითვლება და აქ არის დაკრძალული პეტრე მოციქული (რომლის სახელსაც თავად ტაძარი ატარებს), იესოს თორმეტ მოციქულთაგანი, ანტიოქიის პირველი ეპისკოპოსი და მოგვიანებით რომის პირველი ეპისკოპოსი. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი აღთქმა პეტრეს რომში ყოფნას ან იქ წამებას არ ასახელებს, ძველი ტრადიციით მიიჩნევა, რომ მისი სამარხი ტაძრის საკურთხევლის ქვეშ იმყოფება. ამ მიზეზით, მრავალი პაპი, პირველის ჩათვლით, ამ ადგილას იმარხება. თანამედროვე ბაზილიკის მშენებლობა დაიწყო 1506 წლის 18 აპრილს, ხოლო დასრულდა 1626 წელს. მის ადგილას უწინ კონსტანტინიანეს ბაზილიკა მდებარეობდა. Boorsch, Suzanne (1982). „The Building of the Vatican: The Papacy and Architecture“. The Metropolitan Museum of Art Bulletin. New York. XL (3): 4–64. OCLC 39642638. Hintzen-Bohlen, Brigitte; Sorges, Jürgen (2001). Rome and the Vatican City. Köln: Könemann. ISBN 3-8290-3109-2.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: წმინდა პეტრეს ბაზილიკა StPetersBasilica.org Fullscreen Virtual Tour by Virtualsweden დაარქივებული 2008-07-03 საიტზე Wayback Machine. Google Maps Satellite image of the Basilica
ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჯორჯის კუნძული შეიძლება აღნიშნავდეს: ჯორჯის კუნძული, ფოლკლენდის კუნძულები ჯორჯის კუნძული (ტბა ვინიპეგი) ჯორჯის კუნძული (ნოვა სკოტია) ჯორჯის კუნძული (ძაღლის კუნძულები), ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულები ჯორჯის კლდე, ტასმანია მეფე ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)
მეფე ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)

მეფე ჯორჯის კუნძული შეიძლება აღნიშნავდეს: მეფე ჯორჯის კუნძული (ანტარქტიკა), სამხრეთ შტლანდის კუნძულები მეფე ჯორჯის კუნძული (ტასმანია), ავსტრალია მეფე ჯორჯის კუნძულები, საფრანგეთის პოლინეზია ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)
ცეცხლოვანი მიწის ეროვნული პარკი

ცეცხლოვანი მიწის ეროვნული პარკი (ესპ. Tierra del Fuego National Park) — ეროვნული პარკი არგენტინაში, კუნძულ ცეცხლოვანი მიწის არგენტინის კუთვნილ ტერიტორიაზე. შეიქმნა 1960 წელს. მდებარეობს ქალაქ უშუაიას შემოგარენში, ჩილეს საზღვრის გასწვრივ. მოიცავს 630 კმ²-ს. პარკში მრავალი ჩანჩქერი, ტყე, მთა და მყინვარია. შექმნილია ადგილობრივი გარემოს დაცვის მიზნით. აქ ბინადრობს მრავალი სახეობის ცხოველი. არგენტინის ეროვნული პარკების სია ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-05-03 საიტზე Wayback Machine. PNTF: Map - Info დაარქივებული 2008-05-25 საიტზე Wayback Machine. PNTF: Pictures - Info
Kidz (სიმღერა)

Kidz — ჯგუფ Take That-ის მეორე სინგლი 2010 წლის სტუდიური ალბომიდან Progress. იგი ჩაიწერა 2010 წლის ზაფხულში, როდესაც ჯგუფში დაბრუნდა ყოფილი წევრი რობი უილიამსი. ვოკალს ასრულებენ რობი უილიამსი და მარკ ოუენი. ჯგუფის შოუს The X Factor ბრიტანული სერიის ფინალში გამოსვლისას ცნობილი გახდა, რომ Kidz გამოვიდოდა ალბომის შემდეგი სინგლის სახით. თუმცა, სიმღერა ამ შოუზე არ შესრულებულა, ვინაიდან ჯგუფის დამხმარე მოცეკვავე კოლექტივს შეექმნა კოსტუმების პრობლემა. პირველად რადიოეთერში Kidz გაიჟღერებს 2011 წლის 17 იანვარს. სინგლის პრომოკამპანიის ფარგლებში სიმღერა შესრულებული იქნება Brit Awards-ის 2011 წლის დაჯილდოებაზე. ჟურნალმა Q Magazine სიმღერას თავის მიმოხილვებში უწოდებს სტუდიური ალბომის პიკს. მისი აზრით, Kidz არის შესანიშნავი მომავალი დისკო-ტიტანი. Entertainment.ie ეთანხმება ამ მოსაზრებას და თვლის, რომ ეს არის განსაკუთრებული სიმღერა, სადაც ჟღერს რითმული დასარტყმელი საკრავები, უხეში სინთეზატორი და რეზონატორის ელფერის ფორტეპიანო ციფრული ვერსია Kidz - 4:44 Rocket Ship - 4:58 Kidz (Revenge Of The Kidz რემიქსი) - 6:12 ბრიტანული სინგლი, კომპაქტ დისკი Kidz – 4:44 Rocket Ship – 4:58 პრომო დისკი Kidz (რადიოს ვერსია) – 3:48 Kidz (ინსტრუმენტული) – 4:45 iTunes სპეციალური ვერსია Kidz (საკონცერტო ჩანაწერი, O2, ლონდონი) – 4:25 ↑ Robertson, Colin. (2010-12-11) Cheryl Cole bans Simon Cowell and staff from her dressing room | The Sun |Showbiz|TV|X Factor. The Sun. Retrieved on 2011-01-04. ↑ http://www.tv.com/take-thats-police-riot-gear-on-x-factor-deemed-too-controversial[მკვდარი ბმული] ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-20. ციტირების თარიღი: 2011-01-14. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-19. ციტირების თარიღი: 2011-01-15. ↑ http://www.robbiewilliams.com/news-blogs/take-thats-second-single-is%E2%80%A6-kidz?page=0%2C1 დაარქივებული 2011-09-27 საიტზე Wayback Machine. Q Magazine/RWilliams Official 12-01-11 ↑ http://entertainment.ie/album-review/Take-That-Progress/7323.htm Entertainment.ie Jenny Mulligan ↑ http://cgi.ebay.co.uk/Take-Kidz-MINT-2011-2-track-PROMO-CD-/280625229618?pt=UK_CDsDVDs_CDs_CDs_GL&hash=item4156912f32[მკვდარი ბმული] ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-02-19. ციტირების თარიღი: 2011-02-20.
არგენტინის დემოგრაფია

2001 წლის აღწერის მონაცემებით, არგენტინის მოსახლეობა შეადგენდა 36,260,130 ადამიანს. მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებელი 0.917% იყო, შობადობის მაჩვენებელი შეადგენდა 16.32 ადამიანს ყოველ 1.000 ადამიანზე, მოკვდავობის მაჩვენებელი 7.54 ყოველ ათასზე. უკვე 2008 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მოსახლეობა 40,301,927 ადამიანს შეადგენს. მიგრაციის სალდო დადებითია და შეადგენს 0.39 იმიგრანტს ყოველ ათას მოსახლეზე. არგენტინა ერთადერთი სახელმწიფოა მთელს ლათინურ ამერიკაში, რომალსაც მიგრაციის დადებითი სალოდ აქვს. მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა შემდეგნაირია: 15 წელზე ქვემოთ - 24.6%, ამ მაჩვენებლით არგენტინა ოდნავ ჩამორჩება მსოფლიოს საშუალო მაჩვენებელს (28%) 65 წელზე ზემოთ - 10.8%, საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელი. ხანდაზმული ადამიანების პროცენტული მაჩვენებელი მსოფლიოს საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით არგენტინაში მაღალია და ლათინურ ამერიკაში მხოლოდ ურუგვაის ჩამორჩება. მოსახლეობის ზრდა არგენტინაში ყველაზე დაბალია ლათინური ამერიკის მასშტაბით, მაგრამ ასევე დაბალია მოკვდავობის მაჩვენებელი. სიცოცხლის ხანგრძლივობის საშუალო მაჩვენებელი 76 წელია. არგენტინელთა უმრავლესობა თანამედროვე არგენტინის ტერიტორიაზე ევროპიდან კოლონიალიზმის ეპოქასა და XIX-XX საუკუნეებში დასახლდა. მოსახლეობის 86% ევროპული წარმომავლობისაა. 8%-ს შეადგენენ მეტისები, მოსახლეობის 4% არაბული და აღმოსავლეთ აზიური წარმომავლობისაა. ბოლო აღწერისას, 600,000 არგენტინელი თავს ინდიელთა შთამომავლად მიიჩნევდა (1.6 %). (იხილეთ Demographics of Argentina#Genetic Studies სექცია). ყველაზე მსხვილ ეთნიკურ ჯგუფებს იტალიელები და ესპანელები შეადგენენ. მოსახლეობის 60%-ზე მეტი სწორედ იტალიური წარმოშობისაა. არგენტინელები Population cartogram of Argentina დაარქივებული 2009-10-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001-2015 (pdf). Gustavo Pérez. INDEC. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2005-11-09. ციტირების თარიღი: 2008-06-24. ↑ 2.0 2.1 Argentina ↑ CIA - The World Factbook - Argentina. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-13. ციტირების თარიღი: 2011-01-14. ↑ Argentina. ↑ INDEC: Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas (ECPI) 2004 - 2005 (in Spanish), INDEC. Document dated June 26, 2006; URL accessed on March 29, 2006. ↑ Clarín. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-05-27. ციტირების თარიღი: 2011-01-14. ↑ Travel for good: Argentina
მეფე ჯორჯის კუნძულები

მეფე ჯორჯის კუნძულები (ფრანგ. Îles du Roi Georges) — ტუამოტუს კუნძულების ჯგუფის ჩრდილოეთ ნაწილში, საფრანგეთის პოლინეზიაში. მეფე ჯორჯის კუნძულები შედგება ოთხი მარჯნის რიფისაგან და ერთი კუნძულისაგან: ტიკეის კუნძული ჯგუფში ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარეობს, ხოლო აჰე (მარჯნის რიფი) ყველაზე დასავლეთით. მათ შორის მანძილი წარმოადგენს 200 კილომეტრს. პილიზერის კუნძულების მარჯნის რიფებისგან განსხვავებით, რომლებიც განლაგებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მეფე ჯორჯის კუნძულები განლაგებულია სიმეტრიულად სამხრეთ-დასავლეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთს შორის. კუნძულების ჯგუფი 1616 წელს აღმოაჩინა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა, მაგრამ კუნძულებზე გადასვლა მათ ვერ მოახერხეს. კუნძულების ამ ჯგუფს სახელი "მეფე ჯორჯის კუნძულები" ინგლისელმა მკვლევარმა ჯონ ბაირონმა დაარქვა ინგლისის მეფის ჯორჯ III-ის პატივსაცემად, რომელმაც მანიჰის, ტაკაროას და ტაკაპოტოს 1765 წელს მიაღწია. 1880 წელს ტუამოტუზე პრეტენზია გამოაცხადა საფრანგეთმა და 1946 წელს პოლინეზიის მკვიდრმა მოსახლეობამ მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა. ადმინისტრაციულად მეფე ჯორჯის კუნძულები იყოფა ორ კომუნად: მანიჰის კომუნა, რომელშიც შედის მანიჰის და აჰეს მარჯნის რიფები. ტაკაროას კომუნა, რომელშიც შედის ტაკაროას და ტაკაპოტოს მარჯნის რიფები და ტიკეის კუნძული. ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი) მეფე ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი) გეოგრაფიული სახელები (ინგლისურად) სახელების წარმომავლობა (გერმანულად)
სიქსტეს კაპელა

სიქსტეს კაპელა (იტალ. Cappella Sistina) — მდებარეობს მოციქულეობრივ სასახლეში, ვატიკანი, რომელიც რომის პაპის ოფიციალური რეზიდენციაა. მართკუთხა ფორმის კაპელა ზომით სოლომონის ტაძრის ტოლია (40.93 X 13.41 მ), როგორც მოცემულია ძველ აღთქმაში. მისი სიმაღლეა 20.70 მ. არქიტექტურული პროექტი ეკუთვნის ბაკიო პონტელის, ხოლო სამშენებლო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ჯოვანი დე დოლჩი 1473-84 წლებში, სიქსტუს IV-ის მითითებებით. პირველი მესა სიქსტეს კაპელაში ჩატარდა 1483 წლის 9 აგვისტოს, რომლის დროსაც ის კურთხეულ იქნა და ქალწული მარიამის ამაღლებას მიეძღვნა. 2022 წლის 26 ივნისს სიქსტის კაპელაში თბილისის სამების საკათედრო ტაძრის მგალობელთა გუნდმა კონცერტი გამართა. კონცერტი საქართველოს პრეზიდენტსა და რომის პაპს შორის 2021 წელს, წმინდა საყდარში ოფიციალური ვიზიტისას მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე გაიმართა. სიქსტის კაპელაში ქართველებმა პირველად იგალობეს. საქართველოს საპატრიარქო გუნდის კონცერტი ვატიკანის ტელევიზიით პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა. Ettlinger, Leopold (1965), The Sistine Chapel before Michelangelo: Religious Imagery and Papal Primacy, Oxford: Clarendon Press, OCLC 230168041 King, Ross (2003), Michelangelo & the Pope's Ceiling, New York: Penguin Books, ISBN 0-14-200369-7 Lewine, Carol (1993), The Sistine Chapel Walls and the Roman Liturgy, University Park: Pennsylvania State University Press, ISBN 0-271-00792-3 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სიქსტეს კაპელა Vatican Museums Online: Sistine Chapel High-resolution interactive virtual tour of the Sistine Chapel Web Gallery of Art: Visit to the Sistine Chapel in Vatican BBC News: Sistine Chapel Restored (1999) The Restoration of the Sistine Chapel: Right or Wrong? დაარქივებული 2005-04-25 საიტზე Wayback Machine. www.christusrex.org Capella Sistina ↑ [1]
ნუკრი რევიშვილი

ნუკრი რევიშვილი (დ. 2 მარტი, 1987, ქუთაისი) — ქართველი ვეტერანი ფეხბურთელი, თამაშობდა მეკარის პოზიციაზე. ნუკრი რევიშვილმა კარიერა ქუთაისის საფეხბურთო კლუბ „ტორპედოში“ დაიწყო. მისი პირველი მწვრთნელი იყო თემურ ნადირაძე. თავდაპირველად ნუკრი „ტორპედოს“ დუბლებში გამოდიოდა, მაგრამ 2005 წელს, 18 წლის ასაკში, „ტორპედოში“ იური კვერნაძის მოსვლის შემდეგ იგი გუნდის ნომერ პირველი მეკარე გახდა. ჯამში 14 მატჩი ჩაატარა მშობლიურ გუნდში. 2006 წელს ქართველი ფეხბურთელი ყაზანის „რუბინში“ გადავიდა, მაგრამ ძალიან მცირე სათამაშო პრაქტიკა ჰქონდა – სულ 7 მატჩი ჩაატარა 3 წლის მანძილზე. 2010 წელი ნუკრისთვის უთამაშებლობისგან თავის დაღწევის და ეროვნულ გუნდში დამკვიდრების წელი გახდა. „რუბინიდან“ მაჰაჩყალაში გადმოსულმა რევიშვილმა 30 ტურიდან 14-ში დაიცვა „ანჟის“ კარი. 2011 წლის მიწურულს ნუკრიმ „ანჟი“ დატოვა და მეტი სათამაშო პრაქტიკის მიზნით ისევ რუსულ საფეხბურთო კლუბ „კრასნოდარში“ ჩაირიცხა ,სადაც უკვე თამაშობდნენ ქართველები – ოთარ მარცვალაძე და ალექსანდრე ამისულაშვილი. კრასნოდარში 2013 წლამდე დარჩა, შემდეგ გორის დილაში გადავიდა, რომელთან ერთადაც უეფა-ს ევროპის ლიგის პლეი-ოფში გავიდა, სადაც ვენის „რაპიდთან“ დამარცხდა. 2014 წლის იანვრიდან თანაგუნდელ ირაკლი მაისურაძესთან ერთად მალტურ „ვალეტაში“ გადავიდა. მალტის ჩემპიონატისა და თასის მოგების შემდეგ რევიშვილი ახალშექმნილ რუსულ კლუბ „ტოსნოში“ გადავიდა, რომელიც 2013 წელს დაარსდა და 2014-15 წლების სეზონში უკვე რუსეთის მეორე დონის ჩემპიონატში აღზევდა. მასთან ერთად „ტოსნოში“ ქართველი მცველი გიორგი ნავალოვსკიც გადავიდა, კლუბში უკვე ირიცხებოდა ასევე ქართველი, რომელსაც რუსეთის მოქალაქეობაც აქვს - მიხეილ გორელიშვილი. 2015 წლის ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრის გაღების შემდეგ ნუკრი სარანსკის „მორდოვიას“ შეუერთდა. რევიშვილის სანაკრებო კარიერა ახალგაზრდულ ნაკრებებში თამაშით დაიწყო, 17 წლამდელთა ნაკრებში მან 1 ოფიციალური შეხვედრა ჩაატარა, 19 წლამდელთა ნაკრებში 6, ხოლო 21 წლამდელთა ნაკრებში 7 მატჩი. ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი 2005 წლის 8 ოქტომბერს ჰქონდა ყაზახეთის წინააღმდეგ. იმ მატჩში ნუკრიმ მშრალად დაიცვა კარი .შემდეგ იყო დიდი ხნის უთამაშებლობის პერიოდი კლუბში და აქედან გამომდინარე სანაკრებო პაუზა, თუმცა მაჰაჩყალის „ანჟიში“ კარიერის აწყობის და ნაკრებიდან გიორგი ლომაიას წასვლის შემდეგ რევიშვილი ნაკრების ნომერი პირველი მეკარე გახდა. საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში მწვრთნელად თემურ ქეცბაიას მოსვლის შემდეგ, ნუკრი რევიშვილი საქართველოს ნაკრების ნომერ პირველი მეკარე გახდა. ევროპის ლიგაზე „დილას“ სახელით წარმატებით ასპარეზობის შემდეგ ისევ დაიბრუნა ნაკრებში პირველობა, რომელიც დროებით თბილისის „დინამოს“ მეკარის გიორგი ლორიას ხელში იყო. რუსეთის პრემიერ ლიგა ჩემპიონი (2): 2008, 2009 მალტის პრემიერ ლიგა ჩემპიონი (1): 2013/2014 რუსეთის თასის ფინალისტი (1): 2008/2009 მალტის თასის გამარჯვებული (1): 2013/2014 რუსეთის სუპერთასის ფინალისტი (1): 2009 ნუკრი რევიშვილი დაარქივებული 2012-11-02 საიტზე Wayback Machine. – პროფილი ფიფა-ს საიტზე. პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური) პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)
უჯრედის კედელი

უჯრედის კედელი — მცენარეების, აგრეთვე ბაქტერიების, ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეებისა და სოკოების უჯრედების ზედაპირზე მოთავსებული მკვრივი გარსი. უჯრედის კედელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვან როლს ასრულებს: ის წარმოადგენს გარეგან ჩონჩხედს, დამცავ გარსს, უზრუნველყოფს მცენარეული უჯრედების ტურგორს; კედლის გავლით უჯრედში შედის წყალი, მარილები, ბევრი ორგანული ნივთიერების მოლეკულები. ცხოველთა ზედაპირული უჯრედების გარეთა შრე მცენარეთა უჯრედის კედლისაგან განსხვავებით, ძალზე თხელი და ელასტიურია. ის არ ჩანს სინათლის მიკროსკოპში და სხვადასხვა პოლისაქარიდისა და ცილისგან შედგება. ცხოველთა უჯრედების ზედაპირულ შრეს გლიკოლიქსს უწოდებენ. გლიკოლიქსი, უპირველეს ყოვლისა, გარემოსთან და ყველა მის გარემომცველ ნივთიერებასთან ცხოველთა უშუალო კავშირის ფუნქციას ასრულებს. ცხოველთა უჯრედის კედელი, რომელსაც უმნიშვნელო სისქე (1 მკმ-ზე ნაკლები) აქვს, არ ასრულებს საყრდენ როლს, როგორც ეს მცენარის უჯრედის კედლისათვის არის დამახასიათებელი. გლიკოლიქსის, ისევე როგორც მცენარეთა უჯრედის კედლის, წარმოქმნა თვით უჯრედების ცხოველქმედების შედეგად ხდება. Cell wall ultrastructure The Cell Wall დაარქივებული 2007-03-25 საიტზე Wayback Machine.
გუდალეთის ტაძარი

გუდალეთის ტაძარი – XIII-XVIII საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთში. მდებარეობს მდინარე გუდალურას მაღალი ხევის პირას. კომპლექსში შედის: ღვთისმშობლის ტაძარი და კოშკებიანი ციხე-გალავანი. ღვთისმშობლის ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. აგებულია XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე, ნაშენია თლილი ქვით, გამოყენებულია რიყის ქვა და აგურიც. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: გუმბათი და კამარები ჩაქცეულია, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1-2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი; დანგრეულია მეორე სართული (სადიაკვნისა და სამკვეთლოს თავზე), არ შემორჩენილა გუმბათქვეშა ბოძები და თაღები; ეკლესიის დასავლეთ კარიბჭის სამხრეთ კედელი მთლიანად დანგრეულია. შედარებით უკეთესად არის შემონახული აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადები. ტაძარს სამი შესასვლელი აქვს - დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სამივე შესასვლელი თაღოვანია. აღმოსავლეთით ღრმა ბემიანი აფსიდი ნახევარწრიულია. მის ორივე მხარეს თითო აფსიდიანი სათავსი, სამკვეთლო და სადიაკვნეა. მათ თავზე არსებული სათავსები ინტერიერს სწორკუთხა გასასვლელით უკავშირდებოდა. აქედან საკურთხევლის კონქის თავზე გამართულ სამალავშიც შეიძლებოდა მოხვედრა. აფსიდის სარკმლის ქვეშ სწორკუთხა, ხოლო მის ორივე მხარეს თითო ნახევარწრიული ნიშია. თითო სარკმელი ყოფილა აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში. მცირე ზომის თითო მრგვალი სარკმელი აქვს სამკვეთლოს, სადიაკვანესა და მათ თავზე მოთავსებულ სათავსებს. გუმბათი ეყრდნობოდა აფსიდის კედლებსა და დასავლეთით ორ თავისუფლად მდგომ ბოძს. აღმოსავლეთ ფასადის კუთხეებთან პატარა, მრგვალი, საგანგებოდ მოჩარჩოებული სარკმლების ორი რიგია, ამ ფასადს მარტივპროფილიანი, სადა ლავგარდანი აქვს. დასავლეთ ფასადზე, განიერი თაღოვანი შესასვლელის ზემოთ სარკმელი ჩუქურთმიან საპირეშია ჩასმული. ეკლესიის სამივე შესასვლელი თაღოვანი ლილვებით, ბურთულებითა და ფესტონებით ყოფილა მორთული. ღვთისმშობლის ტაძარს შემოვლებული აქვს ხუთკუთხა გალავანი (28 X 30 მ), რომელიც აგებულია XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში, ნაშენია რიყის ქვით. მოსწორებულ ადგილზე ნაგები ციხე-გალავნის ყოველ კუთხეში თითო ცილინდრული (ზემოთკენ შევიწროებული) კოშკი დგას. გალავანი ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია კედლების ზედა მონაკვეთები (განსაკუთრებით აღმოსავლეთ მხარეს), ჩამონგრეულია კოშკების ზედა ნაწილები, სართულშუა გადახურვები, თახჩები, სათოფურები და სარკმლები ბევრგან გაგანიერებული ან ჩამოშლილია. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
კაციაანთ ეკლესია

კაციაანთ ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: გადახურვა, კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთ ფასადს მთელ სიგრძეზე ბზარი გასდევს. ეკლესია დარბაზულია (9,2 X 5,5 მ). ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ზომის ლოდებით. შესასვლელი ორი აქვს - ჩრდილო-დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ერთი სარკმელი ნახევარწრიულ, არასწორი მოყვანილობის აფსიდშია, ორი (საკმაოდ მაღალი) - სამხრეთ კედელში, ერთი - ჩრდილოეთისაში. კამარა ეყრდნობა მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დადგმულ სატრიუმფო საბჯენ და დასავლეთის კედელთან მდებარე თაღებს. სამხრეთით და ჩრდილოეთით ეკლესიაზე, მთელ სიგრძეზე, მიშენებულია ეგვტერები. ჩრდილოეთ მინაშენს ორი შესასვლელი ჰქონდა - ერთი ჩრდილოეთიდან, ეკლესიის შესასვლელის პირდაპირ, მეორე - დასავლეთიდან (ამოშენებულია). აღმოსავლეთ ფასადზე, მაღლა, მწვანე ტუფის ფილაზე გამოსახულია წრე, ხოლო დასავლეთ ფასადზე, ასევე მაღლა, მწვანე ტუფის ქვაზე - ჯვარი. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
ვარჯაანის მთავარანგელოზის ეკლესია

ვარჯაანის მთავარანგელოზის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ნასოფლარ ვარჯაანში, სოფელ გუდალეთის სამხრეთით 4 კილომეტრზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (8 X 4 მ), ნაგებია საშუალო და დიდი ზომის ნატეხი ქვით, გამოყენებულია ქვიშაქვაც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნალისებრი აფსიდის ღერძზე მოზრდილი სარკმელია, რომლის ქვეშ კედელზე სატრაპეზო ქვაა მიდგმული. ეკლესიაში ყოფილა მოჩუქურთმებული ხის კანკელი (ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში). სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე წყვილი სამსაფეხურიანი პილასტრია, რომელზეც გადადის კამარის საბჯენი თაღი. სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია. ეკლესია შელესილი და მოხატული ყოფილა. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ზემოთ ჩასმულია ცისფერი ტუფის ფილა. ლავგარდანი შირიმისაა. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა. ეკლესიას სამხრეთით ჰქონია მინაშენი, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთით აქვს. ეკლესიას შემოვლებული ჰქონია ქვის ოთხკუთხა გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტები). საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 154. ვარჯაანის მთავარანგელოზის ეკლესია დაარქივებული 2013-11-01 საიტზე Wayback Machine.
ვარჯაანი

ვარჯაანი – ნასოფლარი კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გუდალეთიდან სამხრეთით 4 კილომეტრზე. ნასოფლარზე დადასტურებულია 4 ქრონოლოგიური ფენა: თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები ანტიკურ და ადრეფეოდალურ ხანას განეკუთვნება. განვითარებული ფეოდალური ხანისაა მთავარანგელოზის ეკლესია და სამაროვანი. გვიანდელი ფეოდალური ხანისაა უინვენტარო ქვაყუთი, რომელშიც ადამიანის ჩონჩხი ესვენა. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ. მაკალათია ს., კავთურას ხეობა, თბ., 1960
გუდალეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

გუდალეთის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის დასავლეთით, თაგვიანთ უბანში. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (8,2 X 4,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: გადახურვა და კედლის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. შვერილი აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის გვერდებზე თითო ოთხკუთხა ნიშია. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ და დასავლეთ მხარესაა. ყველა სარკმელი გარეთკენ ვიწროვდება. აფსიდის სარკმელში შემორჩენილია შელესილობა, რომელზეც მოხატულობის კვალი ჩანს. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
გუდალეთის წმინდა ესტატეს ეკლესია

გუდალეთის წმინდა ესტატეს ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის აღმოსავლეთით, ტყის პირას. თარიღდება X საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (9 X 5,5 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვის კვადრებით. დაზიანებულია: ჭერი ჩაქცეულია, აღმოსავლეთ ფასადი შუა ადგილზე გარღვეულია. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი სქელი მუხის მერქნისაა. ეკლესიას ადრე შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთის სარკმელი ამოშენებულია. ეკლესია გადახურული ყოფილა ღარიანი კრამიტით. ეკლესიას სამხრეთით და ჩრდილოეთით ორი მინაშენი ჰქონია. სამხრეთ მინაშენი მხოლოდ ერთი კედელია შემორჩენილი, ჩრდილოეთისა ნახევრად დანგრეულია. ეკლესიის ირგვლივ, გალავნის მხოლოდ საძირკველია გადარჩენილი. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
გუდალეთის წმინდა მარიამის ეკლესია

გუდალეთის წმინდა მარიამის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის ხოკერაანთ უბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია, მცირე ზომისა. ნაგებია რიყის ქვით, შემორჩენილია ნანგრევები. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს ნიშებია. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
გუდალეთის წმინდა მარინეს ეკლესია

გუდალეთის წმინდა მარინეს ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის განაპირას, ხოკერაანთ უბანში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია ( 11,5 X 6,4 მ), ნაგებია უხეშად გათლილი საშუალო და მოზრდილი ქვებით. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა და კონქი, ჩამონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი, აღმოსავლეთ ფასადი გაბზარულია: ეკლესია ქვა-ღორღითაა ამოვსებული. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. იგი ორივე მხრიდან სწორკუთხაა და გადახურულია არქიტრავით. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, მის ორივე მხარეს ღრმა სწორკუთხა ნიშები. აფსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მცირე მხრებით; მისი იატაკი ერთი საფეხურით ამაღლებულია. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
ჭოტისუბნის წმინდა მარინეს ეკლესია

ჭოტისუბნის წმინდა მარინეს ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთის სამხრეთით 6 კილომეტრში, ბორცვზე. თარიღდება X საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია დიდი ზომის ქვის ბრტყელი ფილებით. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩანგრეულია სახურავი და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი; მხოლოდ აღმოსავლეთ კედელს აქვს შემორჩენილი პერანგის ნაწილი და ერთი პატარა სარკმელი. ეკლესია ამოვსებულია მიწითა და ნანგრევებით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარის არქიტრავზე ხუთსტრიქონიანი წარწერაა, რომელიც ძნელად იკითხება. მასში მოხსენიებულია ეკლესიის მშენებელი ვინმე გაბრიელ გალატოზი. წარწერის ორივე მხარეს გამოსახულია ჯვრები, რომელთა მხრები და თავი წყვილბოლოიანია და სტილიზებული ფრთების გამოსახულებითაა დასრულებული. მეორე, შედარებით მცირე ზომის დაზიანებულწარწერიანი ქვა დარბაზის ჩრდილოეთ კედელშია ჩატანებული. საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
დოესის მინდორი

დოესის მინდორი — ისტორიული ადგილი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოესთან, მცხეთა-ძეგვ-ხიდისთავ-გორის საავტომობილო გზაზე, კასპიდან 25 კმ-ზე. ვრცელდება ყარაღაჯიდან ხიდისთავ–ქვახვრელ–ხოვლემდე. წარმოადგენს სოფელ დოესის მოსახლეობის მთავარი სამეურნეო ბაზას. უწინ მინდვრის მხოლოდ ქვედა ნაწილი ირწყვებოდა თეძმისა და მტკვრის (გორის) არხებით. თეძმის არხი „მამაპაპური“ იყო, სოფ. ახალქალაქიდან მოდიოდა და დურსუ ერქვა. მას სათავე ედო სოფ. თეძმისხევზე (ქონდარიანი). გორის არხი გაიყვანეს 1917–1918 წლებში. 1638 წელს დოესის მინდორზე მოხდა ბრძოლა როსტომსა და თეიმურაზ I-ს მომხრეებს შორის. ეს იყო ერთ-ერთი ეპიზოდი იმ პერიოდში ქართლის სამეფო ტახტისათვის მიმდინარე მწვავე კონფლიქტისა. თეიმურაზის მომხრე ფეოდალებმა არაერთხელ მოუწყეს შეთქმულება გამაჰმადიანებულ ტახტის მფლობელს. მათი გამოხდომები მარცხით მთავრდებოდა. 1638 წელს თეიმურაზ I-სი მომხრეებმა — ნოდარ ციციშვილმა, იოთამ ამილახვარმა, ზაალ არაგვის ერისთავმა და ქართლის კათალიკოსმა ევდემოზ დიასამიძემ მორიგი შეთქმულება მოაწყვეს. თეიმურაზ I-ს სთხოვეს ქართლში გადმოსვლა და ტახტის დაჭერა. შეიკრიბა ლაშქარიც, რომელიც ნოდარ ციციშვილის სარდლობით დოესის მინდორზე დაბანაკდა. თავის მხრივ, როსტომიც დოესისაკენ გამოემართა. ციციშვილმა გადამწყვეტ ბრძოლას თავი აარიდა. როსტომს მხოლოდ იმერელი თავადები — ძმები ჩხეიძეები შეებრძოლნენ, რომლებიც დამარცხდნენ და ტყვედ ჩაუვარდნენ როსტომს. ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართლის ცხოვრება, ტ. IV, თბ. 1973 წ. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. IV, თბ. 1973 წ. კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 155. გვასალია ჯ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.