laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ემიდიო დორტელი დ'ასკოლი

ემიდიო დორტელი დ'ასკოლი (იტალ. Emiddio Dortelli D'Ascoli) — XVII საუკუნის I ნახევრის იტალიელი მისიონერი, დომინიკელთა ორდენის ბერი. 1624–1634 წლებში დორტელი დ'ასკოლი იყო დომინიკელთა მისიის პრეფექტი კაფისა და ყირიმის თათრებთან. მას ეკუთვნის შავიზღვისპირეთის თათრებისა და ჩერქეზეთის დაწვრილებითი აღწერილობა, აგრეთვე სამეგრელოს მოკლე მიმოხილვა. Д’Асколи, Эмиддио Дортелли. Описание Чёрного моря и Татарии / Сост. доминиканец Эмиддио Дортелли д’Асколи, префект Каффы, Татарии и проч. 1634. Предисл.: А. Бертье-Делагард — Одесса : «Экон.» тип. и лит., 1902. — [4], IV, 86 с.; 27. გიორგაძე ბ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Полиевктов М. А., Европейские путешественники ХIII–ХVIII вв. по Кавказу, Тфл., 1935.
ივანე ტყეშელაშვილი

ივანე ტყეშელაშვილი (დ. 1 აგვისტო, 1864, ქუთაისი, რუსეთის იმპერია — გ. 1942, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფარმაცევტი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. ივანე სოფრომის ძე ტყეშელაშვილი დაიბადა ქუთაისში, მაღლაკელი ხის მოხელის ოჯახში. 1885 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. მუშაობდა თბილისში აივაზოვის თავისუფალ აფთიაქში. მოგვიანებით მან წარმატებით ჩააბარა გამოცდები მოსკოვის უნივერსიტეტში და ფარმაცევტის დამხმარე წოდება მიიღო. ცოდნის გაღრმავების მიზნით ტყეშელაშვილი პეტერბურგში გაემგზავრა და მან სპეციალური სტიპენდია მიიღო უმაღლესი ფარმაცევტული განათლების მისაღებად, შემდეგ კვლავ მოსკოვის უნივერსიტეტში დაბრუნდა და დაამთავრა პროვიზორის დიპლომით. 1899 წელს ივანე ტყეშელაშვილმა დაიცვა სამაგისტრო დისერტაცია. ის ითვლება ფარმაცევტიკაში პირველ ქართველ მაგისტრად. მოგვიანებით ივანე ტყეშელაშვილი საქართველოში დაბრუნდა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მუშაობდა მასწავლებლად. ივანე ტყეშელაშვილმა ცხოვრება ტრაგიკულად დაასრულა, იგი 1942 წელს თბილისში დააპატიმრეს, როგორც ეჭვმიტანილი. ივანე ტყეშელაშვილი ითვლება პრესაში გამოქვეყნებული ამოცანის პირველ ქართველ ავტორად. ივანე ტყეშელაშვილი შახმატნი ჟურნალ, 1893 ამოხსნა: 1. ლg1 გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 59. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 2000. — გვ. 363-364. კოტე ცხადაძე, „წამალთმცოდნეობის გონების სარკე“, N3, ნოემბერი, 1995
ჯემალ მახათაძე

ჯემალ მახათაძე (დ. 12 აგვისტო, 1935, ზესტაფონი, საქართველოს სსრ — გ. 23 დეკემბერი, 2009, ზესტაფონი, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ეროვნული ოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციების ამოხსნასა და შედგენაში, ზესტაფონის საჭადრაკო კლუბის დირექტორი. ჯემალ მახათაძე დაიბადა ზესტაფონში, ამავე ქალაქში ვაჟთა მეხუთე სკოლაში სწავლობდა. მასზე ბავშვობაში დიდი გავლენა მოახდინა ქართულად თარგმნილმა ემანუელ ლასკერის საჭადრაკო სახელმძღვანელომ. მოგვიანებით ის ორჯერ გახდა ზეტაფონის რაიონის ჩემპიონი, ამავე დროს დაიწყო ჟურნალ-გაზეთებში გამოქვეყნებული საჭადრაკო ამოცანებისა და ეტიუდების ამოხსნა. 1954 წელს მან ზესტაფონში ვერცხლის მედლით დაამთავრა საშუალო სკოლა და სწავლა ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სოფლის მეურნეობის პროდუქტთა გადამუშავების ტექნოლოგიურ ფაკულტეტზე გააგრძელა, რომელიც 1961 წელს დაამთავრა. 1955 წელს ჯემალ მახათაძის ორსვლიანი ამოცანა „ახალგაზრდა კომუნისტში“ დაიბეჭდა. ჯემალ მახათაძე ინგლისის საერთაშორისო კონკურსი, 1971 II პრიზი ამოხსნა: „ეტიუდი ორი ფაზისგან შედგება. პირველ მათგანში განხორციელებულია ე.წ. „მხედრულის“ თემა. მისი არსი ორი მხედრის და შავი მეფის ლამაზ მოძრაობას შეიცავს... მხედრის მოძრაობის დამთავრების შემდეგ მოახერხა ისეთი პოზიციის მიგნება, სადაც „მეორე“ ეტიუდური თამაშია საჭირო ყაიმის გასაკეთებლად. ერთი ფაზიდან მეორე ფაზაში გადასვლა ძალიან ბუნებრივად განხორციელდა. მეორე ფაზაში მხედარი ებრძვის შავების მხედარსა და გამსვლელ პაიკს. შავებიც მახვილგონივრულად თამაშობენ. ისინი მხედრის შეწირვით ახერხებენ ლაზიერის გაცოცხლებას, მაგრამ ამ ნაწარმოების სცენარის მთავარი გმირი მაინც თეთრი მხედარია“ (დავით გურგენიძის კომენტარი). 1. f8მ+! მფh6 2. f7+ მფh5 3. ეh6 მფ:h6 4. fg8მ+ მფh5 5. მf6+ მფ:h4 6. მg6+ მფ:h3 7. მf4+ მფh2 8. მg4+ მფh1 9. მf2+ მფg1 10. მe2+ მფ:f2 11. მ:c3 მფe1 12. მფb4 მფd2 13. მფb3 მფc1 14. მa2+ მფb1 15. მb4 მe6 16. მd3 მc5+ 17. მ:c5 მფa1 18. მფa3 b1ლ 19. მb3+ და შავები იძულებულები არიან ლაზიერი დათმონ. ჟიურის თქმით, „ჯემალ მახათაძემ შესრულების უბადლო ხელოვნებით შეძლო საინტერესო ნაწარმოების შექმნა, რომელიც მთავრდება მძაფრი შერკინების ფინალით. 21 სვლიან ეტიუდში მეცამეტე სვლიდან შექმნილი პოზიცია თავისუფლად შეგვიძლია ჩავთვალოთ ახალ სიტყვად ჭადრაკის თეორიაში“. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 53. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 325. გურგენიძე დ., მახათაძის საჭადრაკო მელოდიები, თბ., 2015. ↑ 1.0 1.1 დავით გურგენიძე, მახათაძის საჭადრაკო მელოდიები, თბ., 2015, გვ. 11
ანტონ ინოველი

ანტონ ინაშვილი (ანტონ ინოველი) (დ. 17 იანვარი, 1898, თბილისი — გ. 1987, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ბარიტონი). საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956). ცნობილი მომღერლების - სსრკ სახალხო არტისტის სანდრო ინაშვილისა და საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის გრიგოლ ინაშვილის ძმა. დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (ვოკალური). 1918 წლიდან იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი (ბარიტონი), საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. 1927 წლიდან დაიწყო საესტრადო-საკონცერტო მოღვაწეობა. 1931 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ესტრადის მსახიობია (სოლისტი-მომღერალი). 1939 წლიდან — აფხაზეთის სახელმწიფო ესტრადის სამხატვრო ხელმძღვანელი, 1941-1947 წლებში იყო აფხაზეთის ფილარმონიის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1947 წლიდან საქართველოს ფილარმონიის სოლისტია. 1954-1956 წლებში — საორკესტრო მუსიკოსების ბიუროს დირექტორი. 1956 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბილისი. 2015. გვ. 222. ანტონ ინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1956. №4. გვ. 9.
ჯვრის პოვნის საკითხავი MS 1600

ჯვრის პოვნის საკითხავი MS 1600 — X საუკუნის ქართული ხელნაწერი. ხელნაწერი შედგება 2 ფურცლისგან; შესრულებულია ეტრატზე (ზომები 23×20 სმ.), გადაწერილია ფსევდო ათანასეს ჯვრის საკითხავი. ქართულ ხელნაწერ ტრადიციაში ეს ჰომილია ფრაგმენტის სახით გვხვდება მხოლოდ კლარჯულ მრავალთავში (ხეც A 144, 208r). კოლექციის ვებგვერდზე გამოტანილი ინფორმაციის თანახმად, შოიენის ეს ხელნაწერი უკავშირდება ლაიფციგის უნივერსიტეტის God. Ms. V 1096. UB ერთეულს, რომელიც 3 სხვადასხვა ქართული ფრაგმენტისგან შედგება (შდრ. God. Ms. V 1096. UB). მთავრულით. ლაიფციგის ხელნაწერი ფურცლების დღეისათვის მღებული რაობისა და ზომების მიხედვით, კავშირი შოიენისა და ლაიფციგის ფურცლებს შორის ნაკლებ სავარაუდოა. ვფიქრობთ, მხოლოდ ორივე ფრაგმენტში სრულყოფილი ტექსტოლოგიურ-კოდიკოლოგიური შესწავლა გასცემს პასუხს წამოჭრილ კითხვას. დასაწყისი recto: „მყოფელი ორსახედ ვითარცა თქუათ ანუთუ მიუღებიეს აქავე სასყიდელი მათი ნაცვალად საქმისა მათისა მსგავსად თქუმულისა მის რომელი ითქუა...“ შედიოდა შოენის ქართულ ხელნაწერთა კოლექციაში. 2019 წლის 10 ივლისს კრისტის აუქციონზე ხელნაწერი გაიყიდა 25 ათას გირვანქა სტერლინგად. შოენის ქართული ხელნაწერის კოლექცია ↑ christies.com // ATHANASIUS OF ALEXANDRIA (PSEUDO-).
იური აკობია

იური აკობია (დ. 20 მაისი, 1937, ანაკლია, საქართველოს სსრ — გ. 4 ნოემბერი, 2014, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ეტიუდისტი. საერთაშორისო ოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციაში, საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში, იყო საერთაშორისო კონკურსების პრიზიორი: I პრიზი - „ვეჩერნაია ოდესა“ (1983, ვაჟა ნეიძესთან და ა.გრინთან ერთად), II პრიზი - „ოქროს საწმისი“ (1987), III პრიზი - „შახმატნა მისლ“ (1987, დავით გურგენიძესთან ერთად) და სხვ. გამოსცა წიგნები - „შამათი ეტიუდში“ (1990, გია ნადარეიშვილთან ერთად, რუსულ ენაზე). გამოქვეყნებული აქვს 500-მდე საჭადრაკო კომპოზიცია. ჩეხოსლოვენსკი შახი, 1992 ამოხსნა: 1. მb6+  მფxc7 2. მd5+  მფd6 3. მფf6!  d1=ლ 4. c5+!  კxc5 5. მc3!  ლxd3 6. ეd5+  ლxd5 7. მb5# . გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 32. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 328.
საქართველო ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე

საქართველოს ეროვნულმა საფეხბურთო ნაკრებმა ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე გასვლა ერთხელ, 2024 წელს მოახერხა. მთავარი სტატია: ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024. 22 ივნისს, საქართველო-ჩეხეთის მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ გიორგი მამარდაშვილი დასახელდა. 26 ივნისს, საქართველო-პორტუგალიის მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ ხვიჩა კვარაცხელია დასახელდა. ჯგუფური ეტაპის სამ შეხვედრაში გიორგი მამარდაშვილმა 20 სეივი გააკეთა. საქართველოს ნაკრებმა ჯგუფური ეტაპის 1 შეხვედრაში კარი მშრალად შეინახა. ჯგუფური ეტაპის დასრულების შემდგომ გიორგი მიქაუტაძეს 3 გოლი ჰქონდა გატანილი, რითაც ევრო 2024-ის ბომბარდირთა დავას ლიდერობდა. ↑ „Georgia create history by reaching Euro 2024“. BBC Sport (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2024-03-26. ↑ Georgia reach Euro 2024 with Greece shootout win to make history (March 26, 2024). ციტირების თარიღი: March 26, 2024 ↑ Every EURO 2024 Player of the Match ↑ Every EURO 2024 Player of the Match
სოციალისტური პარტიების საერთაშორისო მუშათა გაერთიანება

სოციალისტური პარტიების საერთაშორისო მუშათა გაერთიანება, ორნახევარი ინტერნაციონალი, 2½ ინტერნაციონალი, ვენის ინტერნაციონალი (1921 — 1923) — სოციალისტური პარტიების პოლიტიკური ინტერნაციონალი. მეორე ინტერნაციონალის ერთ-ერთი განაყოფი, რომელიც პოლიტიკურ სპექტრში მდებარეობს ბერნის ინტერნაციონალის რეფორმისტებსა და კომუნისტური ინტერნაციონალის რევოლუციონერებს შორის. 1923 წელს შეუერთდა სოციალისტურ მუშათა ინტერნაციონალს. აერთიანებდა ავსტრიის, ბელგიის, დიდი ბრიტანეთის, გერმანიის, საბერძნეთის, ესპანეთის, პოლონეთის, რუმინეთის, აშშ-ის, საფრანგეთის, შვეიცარიის და სხვა ქვეყნების ცენტრისტულ სოციალისტურ პარტიებსა და ჯგუფებს, აგრეთვე რუს მენშევიკებსა და ესერებს. შექმნეს 1921 წლის 22-23 თებერვალის კონფერენციაზე ვენაში ცენტისკენულმა პარტიებმა და ჯგუფებმა, რომლებმაც ფორმალურად გადაწყვიტეს კავშირი მეორე (ბერნის) ინტერნაციონალთან. 1923 წლის 21 მაისში შეუერთდა მეორე (ბერნის) ინტერნაციონალს და შექმნა მუშათა სოციალისტური ინტერნაციონალი. კიღურაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 178.
ვიქტორ მატარაძე

ვიქტორ ნიკოლოზის ძე მატარაძე (დ. 20 მაისი, 1888, თელავი — გ. 25 ივლისი, 1953, თბილისი.) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1934). ვიქტორ მატარაძე დაიბადა 1888 წლის 20 მაისს, თელავში, მოსამსახურის ოჯახში. 5 წლის ასაკში მას მამა გარდაეცვალა, ამის გამო იგი უკიდურეს გაჭირვებაში იზრდებოდა. ვიქტორმა დაწყებითი განათლება თბილისის სამოქალაქო სასწავლებელში მიიღო, შემდეგ სწავლა განაგრძო სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, რომელიც არ დაუსრულებია. 1901 წელს მუშაობა დაიწყო ექვთიმე ხელაძის სტამბაში გაზეთი „კვალის“ ასოთამწყობად. ვიქტორი ბავშვობიდანვე მწერალთა წრეში იზრდებოდა და მსახიობობის ინსპირაციაც ბეგლარ ახოსპირელისგან აიღო. იგი 1902 წელს, თბილისის ქართული დრამატული საზოგადოების დასში ჩაირიცხა და პირველად სცენაზე ვალერიან გუნიას ხელმძღვანელობით, 1903 წელს გამოვიდა და ამის შემდეგ განუწყვეტლივ მონაწილეობდა ქართულ თეატრში. იგი სხვადასხვა დროს მუშაობდა ქუთაისის, თბილისის მსახიობთა ამხანაგობის დასში, ბათუმის, სოხუმის და ჭიათურის თეატრებში. ვიქტორ მატარაძე ძირითადად სახალხო სცენებზე გამოდიოდა, მონაწილეობდა ლადო მესხიშვილისა და ვასო აბაშიძის საგასტროლო წარმოდგენებში ქუთაისში, ბათუმში, სოხუმში, სიღნაღში, ბაქოში, ვლადიკავკაზსა და საქართველოს თითქმის ყველა დაბასა თუ ქალაქში. მძიმე გაჭირვების მიუხედავად, ვიქტორი ძირითადად ანაზღაურების გარეშე მართავდა საქველმოქმედო წარმოდგენებს პოლიტპატიმართა, გადასახლებულთა და მათი ოჯახების სასარგებლოდ. 1916-1917 წლებში საბურთალოზე სრულიად უსასყიდლოდ მუშაობდა რეჟისორ-მსახიობად. 1921-1927 წლებში რაჭა-ლეჩხუმში მართავდა სახალხო წარმოდგენებს, უმეტეს მათგანს უსასყიდლოდ. 1928 წელს ვიქტორ მატარაძემ სიღნაღში დააარსა თეატრი და შექმნა მუდმივი დასი, რომელიც სიღნაღის რაიონის სოფლებში ხშირ წარმოდგენებს მართავდა. 1934 წელს ვიქტორს მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში სასცენო მოღვაწეობის 30 წლის იუბილე გადაუხადეს და საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის დადგენილებით, რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტის წოდება მიანიჭეს, დაუნიშნეს პერსონალური პენსიაც. 1937 წელს ჩამოაყალიბა 4 მონაწილისაგან შემდგარი კოლექტივი, მსუბუქი სააგიტაციო-იუმორისტული ჟანრის პატარა პიესების რეპერტუარით, რომელმაც 1938 წლამდე უამრავი სოფელი მოიარა. წარმოდგენებს ისეთ სოფლებშიც კი მართავდა, სადაც მანამდე მსგავსი ღონისძიებები არასდროს ყოფილა. ამის გამო, ვიქტორმა გლეხთა საერთო სიყვარული დაიმსახურა. გარდა კახეთის სოფლებისა, ამ კოლექტივით მან მოიარა აგრეთვე წულუკიძის, მახარაძის, ლანჩხუთის, ქობულეთის, ბათუმის, ფოთის, სოხუმის, ოჩამჩირეს, გალის, ზუგდიდის, წალენჯიხის, ცხაკაიას, ჩხოროწყუსა და ონის რაიონები. 1935-1946 წლებში ვიქტორი ხელმძღვანელობდა თბილისის ფილარმონიის მსახიობთა მხატვრულ კოლექტივებს. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ანტონიოსი (უ. შექსპირის „იულიუს კეისარი“), დე სანტოსი (კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), გიგო (ი. გედევანიშვილის „მსხვერპლი“), ხანდრნირი (ა. აფინოგენოვის „მგლის ბილიკი“), გივი (ა. წერეთლის „პატარა კახი“), საბა ბერი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ოტია ჯოლია (ვ. გუნიას „და-ძმა“), პრეზიდენტი (ფ. მილერის „ვერაგობა და სიყვარული“) და სხვა. ვიქტორ მატარაძე თბილისში, 65 წლის ასაკში, 1953 წელს გარდაიცვალა. ვიქტორ მატარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ვიქტორ მატარაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია ვიქტორ მატარაძე — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები ვიქტორ მატარაძე — საქართველოს მეცნიერების ეროვნული აკადემია
დოტაცია

დოტაცია (ლათ. dotatio – საჩუქარი, შეწირულობა) — დამატებითი ანაზღაურება, მატერიალური ან ფინანსური დახმარება ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოებისთვის, საწარმოებისთვის და ფიზიკური პირებისთვის, რომელიც მათ ეძლევათ ზარალის დასაფარავად ან სხვა მიზნებისთვის. დოტაცია განკუთვნილია ა) იმ საწარმოებისა და დარგებისათვის, რომელთა შემოსავალი საქონლის რეალიზაციიდან ნაკლებია მის საწარმოებლად გაღებულ ხარჯებზე, მ. შ. დანაკარგების დასაფარავად; ბ) ზოგადად მთელი ქვეყნის ან მისი ცალკეული რეგიონების სხვადასხვა საჭიროებების დასაფარავად; გ) მუშაკისათვის კვებაზე, ტრანსპორტზე (სამსახურებრივი გადაადგილებისათვის), სოციალური დახმარების სახით დაბალშემოსავლიან ოჯახებზე. საწარმოებისაკენ მიმართული დოტაცია ეხმარება მათ, რათა თავი აარიდონ გაკოტრებას, მეორეს მხრივ კი, არ დაუშვან ფასების მნიშვნელოვანი ზრდა შესაბამის საქონელსა და მომსახურებაზე. დოტაციის გარეშე წარმოების ხარჯების დაფარვა მოუწევდათ უშუალო მყიდველებს, რაც გამოიწვევდა ფასების სწრაფ ზრდას. ამასთან, გრძელვადიან პერსპექტივაში დოტაცია, რომელიც იფარება ბიუჯეტიდან, მძიმე ტვირთად აწვება ამ უკანასკნელს, წარმოქმნის მის დეფიციტს, რის გამოც საჭირო ხდება ფულის დამატებითი ემისია. დოტაციით, ფაქტობრივად, ხდება მიმდინარე ინფლაციის ნეგატიური შედეგების დროში გადავადება. დოტაცია ფართოდ გამოიყენება, უმეტესად, ეკონომიკის სახელმწიფო-მბრძანებლურ, ადმინისტრაციულ მართვაზე დაფუძნებულ ქვეყნებში; საბაზრო ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში თვითანაზღაურებისა და თვითდაფინანსების მოთხოვნები საკმაოდ მკაცრია, რის გამოც დოტაციის მასშტაბები ამგვარ სახელმწიფოებში ეკონომიკურზე მეტად ინსტიტუციურია. დოტაციის სახეობებია სუბსიდია, გრანტი, ტრანსფერი. დოტაცია საქართველოშიც გამოიყენებოდა საბაზრო ურთიერთობებზე გადასვლამდე. არჩვაძე ს., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
ნათელა დოღონაძე

ნათელა რევაზის ასული დოღონაძე (დ. 13 მაისი, 1954, მოსკოვი) — ქართველი პედაგოგი, ინგლისური და ფრანგული ენების მასწავლებელი. პედ. მეცნიერებათა დოქტორი (1998), პროფესორი (2000). დაამთავრა თბილისის ი. ჭავჭავაძის სახელობის უცხოურ ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი (1978). 1978-1983 წლებში მუშაობდა იქვე, 1983-2009 წლებში — საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, 1998 წლიდან — შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტში (2006 წლიდან პრორექტორია), არის ამავე უნივერსიტეტის ჰუმანიტარული ფაკულტეტის სრული პროფესორი. 1995-1997 წლებში დოღონაძე იყო საქართველოს ინგლისური ენის მასწავლებელთა ასოციაციის (ETAG) პრეზიდენტი. მისი სამეცნიერო კვლევის თემაა უცხოური ენების სასწავლო-მეთოდიკური კომპლექსის შედგენისა და გამოყენების პრობლემა მოზრდილთა სწავლებაში (ინგლისური ენის მაგალითზე). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 489.
რომან დოღონაძე

რომან ისიდორეს ძე დოღონაძე (დ. 22 დეკემბერი, 1905, სოფ. ნახშირღელე, ახლანდ. თერჯოლის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 დეკემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. 1946 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს და საბჭოთა კავშირის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში. 1952-1956 წლებში მივლინებული იყო ალბანეთში სოფლის მეურნეობის სამინისტროს უფროს მრჩევლად. დოღონაძემ საქართველოს პირობებში დაამუშავა ჩაისა და ზოგიერთი სხვა სუბტროპიკული კულტურის (ევკალიპტი, დაფნა, ტუნგი) აგროტექნიკის საკითხები, აქტიური მონაწილეობა მიიღო კოლხეთის დაბლობის ათვისების საქმეში. კეთილშობილი დაფნა, თბ., 1963; Культура эвкалипта в СССР, М., 1952. თოდუა გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 489.
ბესარიონ დოჭვირი

ბესარიონ მიხეილის ძე დოჭვირი (დ. 28 სექტემბერი, 1938, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1997). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1964). 1968 წლიდან მუშაობს თსუ-ის იმავე ფაკულტეტზე, 2006 წლიდან — თსუ-ის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. შეთავსებით 1972-1973 წლებში მუშაობდა ბერლინის უმაღლეს ეკონომიკურ სკოლაში, 1992-1995 წლებში — იენის ფრიდრიხ შილერის უნივერსიტეტში. კვლევის სფეროა: შემთხვევით პროცესთა ოპტიმალური გაჩერება, ფინანსური მათემატიკა. დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (1999). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 490.
ვაჟა ნეიძე

ვაჟა ნეიძე (დ. 8 მარტი, 1937, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 2020, თბილისი, საქართველო) — ქართველი გეოგრაფი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ეტიუდისტი. წლების მანძილზე ის იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის წამყვანი სპეციალისტი, მეცნიერებათა დოქტორი, მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა და სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორი. ოსტატი (1987) და საერთაშორისო ოსტატი (1989) საჭადრაკო კომპოზიციაში, საერთაშორისო არბიტრი (1980). ვაჟა ნეიძე რეგულარულდ მონაწილეობდა საჭადრაკო კომპოზიციაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებში. განსაკუთრებულ წარმატებას 1983-1984 წლების მე-17 ჩემპიონატში მიაღწია და ქვეყნის ჩემპიონი გახდა. მისი ეტიუდები ასევე ხშირად ქვეყნდებოდა ფიდეს ალბომში. 1989 წელს, მორიგი ალბომის გამოსვლის შემდეგ, მას საჭადრაკო კომპოზიციაში საერთაშორისო ოსტატის წოდება მიენიჭა. თემატურად ვაჟა ნეიძის შემოქმედება მრავალფეროვანია, თუმცა, მას განსაკუთრებით იტაცებდა ეტიუდები საშამათო ფინალით. ვაჟა ნეიძე აგრეთვე იყო საჭადრაკო არბიტრი. მას 40-ზე მეტი კონკურსის მასალები განიხილა და 10000-ზე მეტი ეტიუდი შეაფასა. ვაჟა ნეიძე აგრეთვე მიწვეული იყო „ფიდეს ალბომის“ მსაჯად (1977-1979). 1983-1985 წლებში ამავე ალბომის ეტიუდების განყოფილების დირექტორად დაინიშნა. 1991 წელს მან საჭადრაკო კომპოზიტორთა მსოფლიოს IV გუნდური ჩემპიონატის საუკეთესო ეტიუდები გამოავლინა. 2001-2003 და 2004-2006 წლებში მან მსაჯთა კოლეგიაში, სხვა ორ კოლეგასთან ერთად მსოფლიოს ინდივიდუალური ჩემპიონატის მსაჯთა კოლეგიაში იმუშავა. წლების მანძილზე ის ხელმძღვანელობდა საჭადრაკო კომპოზიციის განყოფილებას ლატვიის ჟურნალში „შახმატი“, გაზეთში „ლელო“, ჟურნალ „მეცნიერება და ტექნიკასა“ და ალმანახში „ჭადრაკი“. ვაჟა ნეიძე გია ნადარეიშვილის საიუბილეო კონკურსი, 1983 I პრიზი ამოხსნა: 1. c7! მb6 2. a:b6+ მფ:b6 3. b:a8მ+! მფa7 4. c8მ+! მფa6! 5.კc4+ მფb7 6. კ:e2 მფ:a8 7. კf3# ასეთივე სასჯელია მეორე მხედრის მოკვლისთვის. 6. ...მფ:c8 7. კa6# გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 55. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 320. გურგენიძე დ., ვაჟა ნეიძის შამათების თაიგული, თბ., 2021.
დრაკონციუსი

ბლოსიუს ემილიუს დრაკონციუსი (ლათ. Blossius Aemilius Dracontius) — V საუკუნის მიწურულის ქრისტიანი ლათინურენოვანი მწერალი. დრაკონციუსი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა კართაგენში (ჩრდილოეთი აფრიკა), სადაც მან ტრადიციული რიტორიკული განათლება მიიღო და იურისტად მუშაობდა. თავდაპირველად ჩრდილოეთ აფრიკის ვანდალი მეფეების კეთილგანწყობით სარგებლობდა, შემდეგ კი რომის იმპერატორისადმი მიძღვნილი ლექსის გამო ვანდალთა მეფე გუნთამუნდმა (მეფობდა 484-496 წლებში) შერისხა. დრაკონციუსის უმთავრესი ნაშრომია ქრისტიანული პოემა De laudibus dei („უფლის დიდება“), რომელიც 2 327 ჰეგზამეტრისგან შედგება. მასში ბიბლიური შინაარსის თხრობასთან შერწყმულია ეგზეგეზის, დოქტრინისა და ავტობიოგრაფიული ელემენტები. დრაკონციუსს ასევე ეკუთვნის Satisfactio („ვედრება“, მიმართული მეფე გუნთამუნდისადმი), მითოლოგიური შინაარსის ოთხი ეპილიონი („ჰილასი“, „ელენე“, „მედეა“, „ორესტე“), ეპითალამები, ეპიგრამები და სხვ. დრაკონციუსის „მედეა“ არგონავტების თქმულების თავისებური ვერსიაა — დაახლოებით 600 -სტრიქონიანი ეპილიონი (მცირეტანიანი ეპიკური პოემა). მოქმედების დიდი ნაწილი (იასონისა და მედეას ქორწინება, ბავშვების დაბადება და სხვ.) ხდება კოლხეთში, რომელიც უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარე ყინულოვან სკვითიასთან არის გაიგივებული. ნაწარმოებში მედეა ყოვლისშემძლე ჯადოქარი და, იფიგენიას მსგავსად, დიანას ტაძრის ქურუმია, იასონის სახე კი ზერელე და სქემატურია. ოქროს საწმისის გამტაცებლები საბერძნეთში გაიქცევიან, მაგრამ კორინთის მაგივრად თებეს გამგებელ კრეონტთან ჩადიან. თხზულების ბოლოს გლავკეს, კრეონტისა და შვილების გარდა, მედეას შურისძიების მსხვერპლი ხდება იასონიც. მიქაბერიძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 490. Lejay, Paul (1909). "Blossius Æmilius Dracontius" . In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. Vol. 5. New York: Robert Appleton Company. დრაკონციუსი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ფერად კაკაბაძე

ფერად კაკაბაძე (დ. 3 ოქტომბერი, 1958, ურეკი, მახარაძის რაიონი, საქართველოს სსრ) — თურქი ინჟინერი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. ფიდეს ოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციაში (2014), საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში (2021), არის საქართველოს მოქალაქე. 1986 წლიდან გამოაქვეყნა 150-ზე მეტი საჭადრაკო ნაწარმოები. ყველაზე დიდ წარმატებებს მიაღწია მრავალსვლიანი ამოცანების ჟანრში. 1998-2000 წლებში მსოფლიო ჩემპიონატზე მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილებაში დაიკავა მეექვსე ადგილი, ხოლო ორჯერ (2010-2012 და 2013-2015 წლებში ) მერვე ადგილი. ფიდეს მე-10 მსოფლიო თასზე მრავალსვლიანი ამოცანების შედგენაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. მეუღლე: ნატალია კაკაბაძე (სურმანიძე). ქალიშვილი: გულნარა კაკაბაძე ქალიშვილი: თამარ კაკაბაძე ვაჟი: ანრი კაკაბაძე 11-ე მსოფლიო თასი, 2023 I პრიზი 1. კg6+! მფg7! 2. ეf5 h5! 3. ეf7+ მფh6 4. ეh7+ მფg5 5. ეxh5+ მფf6 6. ეf5+ მფg7 7. ეf7+ მფh6 8. მფe4!! მფg5! 9.ეf5+! მფh6 10. ეh5+ მფg7 11. მფf5! მf3! 12. ეh7+ მფf8 13. ეf7+ მფe8 14.ეg7+! მფd8! 15. მd5 მh4+ 16. მფxg4! მxg6 17. ეg8+ მf8 18. ეxf8# გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 326. ამოცანების შედგენის კონკურს ChessStar-2014-ის შედეგები (მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება). რჩეული საჭადრაკო კომპოზიციები (ნაწილი).[მკვდარი ბმული] 2018 წლის მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-09-30 საიტზე Wayback Machine. Bulletin 56th World Congress of chess composition 56-ე საჭადრაკო კომპოზიციის საერთაშორისო კონგრესი(F.Karmil — № 148; გვ.30;) ChessStar-2010-ის შედეგები, მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება კონკურსის მსაჯი: ფერად კაკაბაძე «Problemist Uktainy»-2013-ის შედეგები, სამსვლიანი ამოცანების განყოფილება კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი. უკრაინის პრობლემისტი-2014-ის შედეგები, მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი «Olimpiya dunyasi», მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება, 2015 კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი (стр.15) JT Bosko Miloseski-70-ის შედეგები, მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება, 2015 კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი ჟურნალ StrateGems-2018-ის კონკურსის შედეგები საჭადრაკო ამოცანების შედგენაში, მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი მრავალსვლიანი ამოცანების შედგენის კონკურსი, ChessStar-10JT, 2020 კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი JT Bosko Miloseski-75, მრავალსვლიანი ამოცანების განყოფილება, 2020 კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი Anonym tournaments Fazilet-100MT, 2020 კონკურსის მსაჯი: ფერჰათ კარმილი