laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სალტეირი

სალტეირი (ინგლ. Saltaire) — ვიქტორიანული სოფელი ინგლისის ქალაქ ბრედფორდის მეტროპოლიურ არეალში, მდინარე ეირზე. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. სალტაირე 1853 წელს დააარსა სერ ტიტუს სალტმა, იორკშირის წამყვანმა შალის მეწარმემ. სოფლის სახელი მისი დამფუძნებლისა და მდინარე ეირის კომბინაციას წარმოადგენს. სალტმა თავის ბიზნესი ბრედფორდიდან ქალაქ შიფლეის მახლობლად გადაიტანა. მან თავის მუშებისთვის ააშენა აკურატული ქვის სახლები, წვიმის წყალზე მომუშავე აბანოები, საავადმყოფო და დასვენებისა და განათელბის ინსტიტუტი თავის ბიბლიოთეკით, სამკითველო ოთახით, საკონცერტო დარბაზით, ბილიარდის ოთახით, სამეცნიერო ლაბორატორიით და სავარჯიშო დარბაზით. სოფელს ჰქონდა მოხუცთა თავშესაფარი, მიწის ნაკვეთები და ნავების ფარდული. 1876 წელს სერ ტიტუსი გარდაიცვალა, იგი კონგრენაციონალისტური ეკლესიის მავზოლეუმში დაკრძალეს. როდესაც მისი ვაჟიც გარდაიცვალა, სალტეირი კომპანიის ხელში გადავიდა, რომლის ერთ-ერთი მფლობელიც სერ ჯეიმზ რობერტსი იყო, რომელიც 12 წლის ასაკიდან მუშაობდა როგორც ფაბრიკის საქმის მეცნიერი. მან რუსეთში მოგზაურობისას ერთ წელიწადში სრულყოფილად შეისწავლა რუსული ენა. რობერტსმა თავისი ინვესტიციების დაბანდება რუსეთში ამჯობინა, მოელოდა რა გარკვეულ გამართლებას რუსეთის რევოლუციისას. იუნესკოს სიაში შესვლის შემდეგ, მთავრობა იძულებული გახდა სალტეირი დაცულ ტერიტორიად გამოეცხადებინა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ოფიციალური საიტი Saltaire Tourist Information site დაარქივებული 2009-09-09 საიტზე Wayback Machine. Saltaire Arts Trail Saltaire festival site Photographs of Saltaire and the Leeds & Liverpool Canal ↑ Holroyd, Abraham [1873] (2000). Saltaire and its Founder. Piroisms Press. ISBN 0-9538601-0-8.  ↑ Holloway, Julia Bolton. Sir James Roberts. ციტირების თარიღი: 2009-10-17.
პტოლემე I

პტოლემე I სოტერი (ბერძ. Πτολεμαῖος Σωτήρ) — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 305-283 წწ. ეგვიპტე სამმართველოდ მიიღო ალექსანდრე მაკედონელის გარდაცვალების შემდეგ. მის დროს საირიგაციო სისტემა აღადგინეს, თებესთან ახალი ქალაქი პტოლემაიდა დაარსდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 224.
პტოლემე II

პტოლემე II ფილადელფოსი (ბერძ. Πτολεμαῖος Φιλάδελφος) — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 285-246 წწ. ძვ. წ. 283 წლამდე იყო თანამმართველი. მისი მმართველობის დროს ალექსანდრია ელინისტური კულტურის ცენტრი გახდა. მფარველობდა ხელოვნებასა და მეცნიერებას. მისი თაონსნობით დაარსდა ალექსანდრიის მუსეიონი და ალექსანდრიის ბიბლიოთეკა. შექმნა ძლიერი ფლოტი, საფუძველი ჩაუყარა რომთან ურთიერთობას. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პტოლემე II ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 224.
ალექსანდრე ნადირაძე

ალექსანდრე დავითის ძე ნადირაძე (დ. 2 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 20 აგვისტო] 1914, გორი — გ. 3 სექტემბერი 1987, მოსკოვი) — ქართველი სპეციალისტი გამოყენებითი მექანიკისა და მანქანათმშენებლობის დარგში. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1981). დაამთავრა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი (1940), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1972). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. ნადირაძის სამეცნიერო კვლევების ძირითადი მიმართულება იყო საფრენი აპარატების მექანიკა. მის მიერ დამუშავებულია საფრენი აპარატების რთული სისტემების აგების თეორიული და ტექნიკური პრინციპები. ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1976, 1982). ლენინური პრემიის ლაურეატი (1966). «Красная Звезда» от 19 августа 2004 года დაარქივებული 2011-06-15 საიტზე Wayback Machine. Энциклопедия «Космонавтика». Текст Мелуа А. И. 2005 დაარქივებული 2013-12-16 საიტზე Wayback Machine. А.Железняков, 1997—2005. Энциклопедия «Космонавтика». Конструкторы. Ударные «Темпы» конструктора Надирадзе ალექსანდრე ნადირაძე რუსების საამაყო “ტოპოლის” ქართველი კონსტრუქტორი დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ალექსანდრე ნადირაძე – სამხედრო ტექნიკის ქართველი გენიოსი[მკვდარი ბმული] კიკვაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 285.
პტოლემე III

პტოლემე III ევერგეტესი (ბერძ. Πτολεμαῖος Εὐεργέτης) — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 246-221 წწ. წარმატებით ეომებოდა სელევკიდებს, რის შედეგადაც გააფართოვა თავისი სამფლობელოები მცირე აზიაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 224.
ავრორა (ტელენოველა)

აურორა (ესპ. Aurora) — კომპანია ტელემუნდოს 2010-2011 წლის სერიალი, რომელიც გადაღებულია აშშ–ის ქალაქ მაიამიში. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ სარა მალდონადო, ეუხენიო სილერი, ხორხე ლუის პილა და აილინ მუხიკა. სიყვარულის ისტორია. ავრორა, ჩვენი დროის მძინარე მზეთუნახავია. მედიცინის საოცრებამ, ავრორას ცხოვრება ზღაპრად აქცია. 20 წლის შემდეგ მშვენიერი ავრორა მეორედ იბადება. აწმყო მსხვერპლად ითხოვს წარსულს. მისთვის სიყვარულის კარი ორჯერ გაიღო. ავრორა ახალ ცხოვრებას, ახლებურად იწყებს... ავრორა 20 წლის, ლამაზი ქალიშვილია, რომელსაც ერთი დანახვისთანავე შეუყვარდება ლორენსო. როცა გოგოს მშობლები გაიგებენ, რომ ავრორა ორსულადაა, ისინი მაშინვე აიძულებენ ლორენსოს, ავრორას დაშორდეს ისე, რომ მან ვერც კი გაიგოს, რომ მალე მამა გახდება. რამდენიმე თვის შემდეგ, როდესაც ავრორა ბავშვს გააჩენს, გაიგებს, რომ მას საშინელი დაავადება სჭირს, რომლის განკურნებაც იმ დროს (მოქმედება 1990 წელს იწყება) ვერ ხერხდება. ავრორას მამა, გუსტავო გადაწყვეტს თავის მიერ გამოგონილი ტექნოლოგიის საშუალებით, ავრორა გაყინოს, მანამ სანამ გოგოს დაავადების განკურნება არ მოხდება. ის ასეც იქცევა. ავრორა რამდენიმე წელი მარტოდმარტო, გაყინული რჩება. გადის 20 წელი. ავრორას რეანიმირებას უკეთებენ, რის შედეგადაც, გოგო დიდი ხნის ძილის შემდეგ იღვიძებს. მიუხედავად იმისა, რომ ის უკვე 40 წლისაა, ის მაინც ისე გამოიყურება, როგორც 20 წლის წინ, გაყინვამდე. მისთვის ეს 20 წელი ერთ ღამეს უდრის და ამიტომაც არ იცის თუ რა მოხდა მის ოჯახში ამდენი ხნის შემდეგ. ყველაფერი შეიცვალა... ერთადერთი რაც არ შეცვლილა ეს თავად ავრორაა... მისი საუკეთესო დაქალი, ახლა მისი ცხოვრების სიყვარულზე, ლორენსოზეა დაქორწინებული. აგრეთვე მისი შვილი, ბლანკა, რომელმაც ავრორას არსებობის შესახებ არც კი იცის, ისე გამოიyურება, როგორც დედამისი. 20 წლის შემდეგ მშვენიერი ავრორა მეორედ იბადება. მისთვის სიყვარულის კარი ორჯერ გაიღო. ავრორას მოუწევს ახალი ცხოვრება ახლებურად დაიწყოს... ოფიციალური საიტი ↑ [1] Aurora official site on Telemundo full episode list
ვერა ქობალია

ვერა ქობალია (დ. 24 აგვისტო 1981, სოხუმი) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი 2010 წლის 2 ივლისიდან – 2012 წლის 25 ოქტომბრამდე. 1999 წელს დაამთავრა მეფე გეორგის სახელობის საშუალო სკოლა, ხოლო 2004 წელს — ბრიტანეთის კოლუმბიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი ბიზნესის მართვისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების მიმართულებით. ვერა ქობალია დაიბადა 1981 წლის 24 აგვისტოს ქალაქ სოხუმში. აფხაზეთში განვითარებული მოვლენების შედეგად 1996 წელს ოჯახთან ერთად ემიგრირებული იყო კანადაში. 2010 წლის თებერვალში ვერა ქობალია დაბრუნდა საქართველოში და სათავეში ჩაუდგა არასამთავრობო ორგანიზაციას – „კოალიცია სამართლიანობისათვის“, რომელიც დევნილთა უფლებების დაცვის საკითხებზე მუშაობდა. „მსოფლიოს ეკონომიკურმა ფორუმმა“ ვერა ქობალია 2012 წლის ახალგაზრდა მსოფლიო ლიდერად დაასახელა. იგი ერთადერთი ქართველი პოლიტიკოსია, რომელმაც მსგავს ნომინაციაში გაიმარჯვა. ორგანიზაცია ახალგაზრდა ლიდერებს მსოფლიოს მასშტაბით ყოველწლიურად მათი პროფესიული მიღწევებისა და საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების მიხედვით არჩევს. საპატიო კომისიის თავმჯდომარე იორდანიის დედოფალი რანია ალ-აბდულაა. ვერა ქობალია ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინსიტროს ოფიციალურ საიტზე ვერა ქობალია ტვიტერზე 2012 წლის ახალგაზრდა მსოფლიო ლიდერთა სია მსოფლიოს ეკონომიკური ფორუმი დაარქივებული 2012-03-11 საიტზე Wayback Machine. YGL 2012 - ვერა ქობალია ↑ ოფიციალური ბიოგრაფია. Government of Georgia website. ციტირების თარიღი: 2010-07-31. ↑ „Cabinet Slightly Reshuffled“. Civil Georgia (English). Tbilisi. 2010-06-25. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-05. ციტირების თარიღი: 2010-07-31. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: |coauthors= (დახმარება) ↑ YGL Honorees 2012 (PDF). Weforum.org. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-06-25. ციტირების თარიღი: 2016-02-02.
პტოლემე V

პტოლემე V ეპიფანე (ბერძ. Πτολεμαῖος Ε' Ἐπιφανής) — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 204-180 წწ. ტახტზე აიყვანეს მამამისის პტოლემე IV-ის მკვლელობის შემდეგ. შინაარეულობით ისარგებლეს სელევკიდებმა და მაკედონიამ და მიიტაცეს მისი სამფლობელოები მცირე აზიასა და ეგეოსის ზღვის აუზში. კელესირიის დაპყრობის შემდეგ ანტონი არ ცდილობდა თვით ეგვიპტეში მიახლოვებას. არ ამბობენ თუ ომი ორ სახელმწიფოს შორის როდის შეწყდა. ცნობილია მხოლოდ რომ მშვიდობიანი მოლაპარაკებით ანტიოქოსის ქალიშვილი კლეოპატრა დაინიშნა პტოლემეზე ტიტუს ლივიუსის ცნობებიდან ცნობილია რომ საუბარი შედგა ძვ. წ. 196. ანტიოქოსმა გამოაცხადა რომ მას უკვე მეგობრობა აქვს პტოლემესთან, ისინი შეთანხმდებიან იმაზე რომ მალე დანათესავდნენ. წინა წლებში ანტიოქოსმა დაიპყრო ზღვისპირა ქალაქები კილიკია და ლიკია. ძვ. წ. 196 წლის გაზაფხულზე მან შემოიერთა თავის სამეფოში თრაკიის რაიონი და გაპლაპაგოსის ნახევარკუნძული. რომელიც ადრე ეკუთვნოდა პტოლემეს. მან შედაგინა გეგმა რომელიც ბოლოს ჩაიშალა. კვიპროსის დაპყრობა ერთი დარტყმით. რაც უკვე აღარ ჰგავდა მეგობრულ კავშირს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 224.
სასიქი

სასიქი (უკრ. Сасик, Сасик-Сиваш) — მარილიანი ტბა უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულზე. განფენილია ქალაქებს ევპატორიასა და საკის შორის. ფართობი 75,3 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 1,2 მ. მდებარეობს შავი ზღვის დონიდან 0,6 მ-ით დაბლა. ზღვიდან გამოყოფილია ნაყარით, რომლის სიგანე 0,9–1,7 კმ აღწევს. ტბა ძირითადად იკვებება მიწისქვეშა წყაროებითა და ნაყარს შორის გამავალი ზღვის წყლით. ტბის ფართობი ზაფხულში შესამჩნევად მცირდება, ამასთანავე მატულობს მარილიანობა. ტბა სამკურნალოა და გამოიყენება რეკრეაციისთვის. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სასიქი სასიქი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ეივბერი

ეივბერი (ინგლ. Avebury) — ნეოლითის ხანის საკულტო მონუმენტი, რომელიც მეგალითური ქვებისგან შემდგარ სამ წრეს მოიცავს. მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში, სოფელ ეივბერის შემოგარენში. მონუმენტი ქვებისგან შექმნილ უდიდეს წრეს შეიცავს მთელს ევროპაში, ამავე დროს, ერთ-ერთი საუკეთესოდ ცნობილი პრეისტორიული ძეგლია ბრიტანეთში. ამჟამად წარმოადგენს მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას და რელიგიური მნიშვნელობის ძეგლს ნეოწარმართთათვის. კომპლექსი აგებულია ძვ. წ. 2600 წელს, ნეოლითურ ან ახალ რკინის ხანაში. მონუმენტებს გარს მიწაყრილი აკრავს. არქეოლოგები ფიქრობენ, რომ იგი სარიტუალო ცერემონიალებისთვის გამოიყენებოდა. ეივბერის მონუმენტები პრეისტორიული ფართო ლანდშაფტის შემადგენელი ნაწილი იყო, რომელიც შემოგარენში სხვა უძველეს მონუმენტებსაც მოიცავს. რკინის ხანაში ადამიანებმა ეს ტერიტორია მიატოვეს. გარკვეული საქმიანობები შეიმჩნევა რომაული ოკუპაციის დროს. ადრეულ შუა საუკუნეებში, მონუმენტების გარშემო სოფლის გაშენება დაიწყო, რომელიც თანდათან კომპლექსს შეერია. გვიან შუა საუკუნეებსა და ადრეულ თანამედროვე პერიოდში, გარკვეული რელიგიური და პრაქტიკული მიზეზების გამო ადამიანებმა ბევრი აღმართული ქვა დაანგრიეს. XVII საუკუნეში ძეგლებისადმი ინტერესი გამოიჩინეს ანტიკვარების მოყვარულმა ჯონ ეივბერიმ და უილიამ სტაკელეიმ, რომლებმაც მრავალი მონუმენტი აღწერეს მათ დანგრევამდე. 1986 წელს, იუნესკომ ეივბერი სტოუნჰენჯთან და ამ არეალში მდებარე არქეოლოგიური ძეგლები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - სტოუნჰენჯი, ეივბერი და ასოცირებული ძეგლები. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ეივბერი Avebury Concise History from Wiltshire County Council დაარქივებული 2009-06-20 საიტზე Wayback Machine. Avebury information at the National Trust დაარქივებული 2007-11-13 საიტზე Wayback Machine. Day Out: Avebury and Marlborough National Trust information for Avebury & Alexander Keiller Museum ↑ Burl 1979. p. 30. ↑ Stonehenge, Avebury and Associated Sites. UNESCO.org. ციტირების თარიღი: 2008-02-27.
აკეს სტატერი

აკეს სტატერი — კოლხეთში მოჭრილი ოქროს მონეტა (ძვ. წ. III ს.). მხატვრულად და ტექნიკურად შესრულებით არ ჩამოუვარდება პროტოტიპს — ლისიმაქეს სტატერებს. წონა — 8,45 გ. მონეტის შუბლზე გამოსახულია ალექსანდრე მაკედონელის პროფილი, ზურგზე — ქალღმერთი ათენა და ბერძნული წარწერა Basileos Aku — აკე მეფისა. კოლხეთის მეფის სახელი — აკე სხვა წყაროებით უცნობია. ცნობილია ორი ასეთი სტატერი, ორივე ძველი კოლხეთის ტერიტორიაზექ აღმოჩენილი. ტრაპიზონის მიდამოებში ნაპოვნი აკეს სტატერი დაცულია პარიზის მედლების კაბინეტში, ხონის მუნიციპალიტეტის სოფ. კინჩხაში ნაპოვნი მონეტა — ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. კაპანაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 248. ↑ აკეს სტატერი. უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
მყინვარული ცირკი

მყინვარული ცირკი, სინ. მყინვარული კარი — სავარძლისებრი ჩაღრმავება ტროგის ზემო ნაწილში ან მყინვარებით დაფარულ მთის კალთებზე. აქვს სამი მხრიდან ციცაბო, კლდოვანი ფერდობები და ჩაზნექილი ფსკერი. წარმოიქმნება ნივალური ჰავის პირობებში მყინვარის ან თოვლის ლაქების ზემოქმედებით, აგრეთვე ნივაციით; ზოგჯერ მყინვარული ცირკი ამოვსებულია მყინვარით ან ფირნით; ზოგში სეზონური თოვლია დაგროვილი. მყინვარული ცირკის ევოლუციის შუა და ბოლო სტადიაზე ფსკერზე შეიძლება გაჩნდეს მყინვარული ტბა, ჭაობი ან მდელო. ზომები ძლიერ ცვალებადია. საშუალოდ მისი სიგანეა 1–2 კმ, უკანა კედლის სიმაღლეა დაახლოებით 300 მ. თუმცა არსებობს გიგანტური ფორმებიც. მაგ., მაუნტ-ლისტერზე მდებარე უოლკოტის ცირკის სიგანეა 16 კმ, ხოლო უკანა კედლის სიმაღლე 3 კმ. სტატისტიკის თანახმად, მყინვარული ცირკის სიგრძის შეფარდება მის სიღრმესან თითქმის ყოველთვის მოქცეულია 2,8-იდან 3,2-მდე ინტერვალში, თუმცა ბაფინის მიწაზე ეს მაჩვენებელი უდრის 4,1-ს, ხოლო ანტარქტიკაში 5,9-ს. მიჩნეულია, რომ ასეთი მიმართება ასახავს მყინვარული ცირკის სიმწიფის ხარისხს, ვინაიდან მისი სიგრძე სიღრმესთან შედარებით უფრო მალე იზრდება. ნამდვილი მყინვარული ცირკი წარმოიქნება მხოლოდ ამოფრქვეული და მეტამორფული ტიპის ქანებში. განაპირა მხარეს გააჩნია საშუალო სიმაღლის საფეხურები — რიგელი. ცირკის გაფართოების შემდეგ, ახლო მდებარე კედლები განიცდიან ერთმანეთის გადაკვეთას და შედეგად იქმნება ციცაბო თხემები და რელიეფის სპეციფიკური ფორმა — კარლინგი. საქართველოში ცირკი ფართოდაა გავრცელებული. კოდორის ქედისა და ეგრისის ქედებზე რელიეფში კარგადაა შემონახული მყინვარული ცირკები. რამდენიმე ძველი მყინვარული ცირკია თავმოყრილი შდავლერის ქედზე და სხვა. ქართლის ქედზე, ჭიჩოს მთის ჩრდილოეთ კალთაზე შემორჩენილია რამდენიმე პატარა მყინვარული ცირკი. ხშირად მყინვარული ცირკი მყინვარული ტბებითაა დაკავებული (მაგ., ადუედააძიჟი, ტანიეს ტბა და სხვა). ↑ Encyclopedia of Geomorphology. Edited by A.S. Goudie. Volume 1, A–I. 2004. ↑ Cirque | geology | Britannica - Encyclopedia Britannica ↑ 3.0 3.1 Гляциологический словарь / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с. ↑ 4.0 4.1 გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996. ↑ Ахромеев Л.М. Геоморфологический словарь-справочник. БГУ, Брянск, 2002 г., 320 стр.,
ტანიეს ტბა

ტანიეს ტბა — მყინვარული ცირკის ტიპის ტბა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2232 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,033 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7,6 მ, წყლის მოცულობა 123 ათ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გამდინარეა. წყლის დონე დაბალია ზამთარში, მაღალია — გაზაფხულ-ზაფხულში. წყალი მტკნარია. თევზი არ იცის. აფხაზავა ი.,, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 654-655. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 161. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 97.
ელტონი

ელტონი (რუს. Эльтон) — მლაშე თვითმლექი ტბა კასპიისპირა დაბლობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვოლგოგრადის ოლქში. ფართობი 152-200 კმ² (დამოკიდებულია დონის მერყეობაზე). წყლის ზედაპირი ოკეანის დონეზე 14,7 მ-ით დაბლა მდებარეობს. ფსკერზე სუფრის მარილისა და გოგირდწყალბადის შემცველი მინერალური ტალახის სქელი ნალექი დაფარულია რაპით, რომლის სისქე გაზაფხულის წყალდიდობის დროს 1 მ აღწევს, შემოდგომისთვის კი 10-20 სმ და უფრო ნაკლებია. ელტონს ერთვის მწარე-მლაშე პატარა მდინარეები (სულ 7 მდინარე); ფსკერზე ამოდის წყაროები. იღებენ მარილს (სავარაუდო მარაგი 3 მლრდ. ტ-ზე მეტი). ელტონის რაიონში მინერალური წყაროებია. ტბის მახლობლად ამავე სახელწოდების კურორტია. ელტონი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
აკვანი

აკვანი (მეგრ. არკვანი, სვან. აკავანი) — ჩვილის საწოლი. ძველთაგან გავრცელებული ევროპა-აზიის ზოგიერთ ხალხებში. აკვანი არის სარწევი ან საქანებელი. სარწევს საგოგავები აქვს, საქანებელი კი თოკებზეა ჩამოკიდებული. აკვნის პრიმიტიული სახეობაა ე.წ. ხოჭიჭი — საგებლიანი ფიცარი. ნამდვილ აკვანში ჩაწვენამდე ჩვილს ხოჭიჭში აკრავდნენ, ზოგჯერ კი ზანდურის (პურეულის) ღეროებში ახვევდნენ და არტახებით ძნასავით კრავდნენ. ამგვარ საწოლს ფირცხი ერქვა. საქართველოში გავრცელებული ჩვეულებრივი სარწევი აკვნის მოწყობილობაში შედის ნალი, საბანი, მუხლთბალიში, საფერხები, სამხრეულები, საბეწურები, არტახები და სხვა. ლეიბში სათანადო ადგილზე ამოჭრილ ჰიგიენურ ნახვრეტში უყრიან შიბაქს ან აფენენ ბუერის, ანწლის, ღოლოს სუფთა ფოთლებს. ავი თვალისაგან ბავშვის დასაცავად, ხალხური ჩვეულების მიხედვით, აკვანზე კიდებდნენ ავგაროზებს. უშვილობის ან ბავშვის ავადმყოფობის დროს ხატს პატარა აკვანს სწირავდნენ. ჩიტაია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 249. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აკვანი
ნატრონი

ნატრონი (ინგლ. Natron, სუაჰ. Natron) — მარილიანი ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში. მდებარეობს ჩრდილოეთ ტანზანიაში, კენიის საზღვართან. ტბის სიღრმე უმეტესად სამ მეტრამდე აღწევს. წყალი ტბის სანაპირო ზოლს ცვლის წელიწადის დროებისა და წყლის დონის მიხედვით. ზედაპირის ფართობი შეადგენს 600 კმ²-ს. დაჭაობებულ ადგილებში წყლის ტემპერატურა საკმაოდ დიდ ნიშნულს უახლოვდება — 50 °C. ნატრონი იფარება მარილით, რომელიც პერიოდულად წითელ და ვარდისფერ შეფერილობას იღებს (რაც განპირობებულია მიკროორგანიზმებით, რომლებიც ტბაში ბინადრობს). ტბასთან დიდი რაოდენობით გვხვდება ფლამინგო. LakeNet Profile Think pink - save Africa's flamingos დაარქივებული 2013-09-03 საიტზე Wayback Machine. East African halophytics ecoregion
კუკუნორი

კუკუნორი, ცინხაი (ჩინ.: 青海湖, მონღ. Хөх нуур — ლურჯი ტბა) — უდიდესი გაუდინარი ტბა ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთში. ფართობი 4,2 ათ. კმ². სიგრძე დაახლოებით 105 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 38 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3205 მ სიმაღლეზე. ნაპირები სუსტადაა დანაწევრებული. განვითარებულია ძველი ტბიური ტერასები (50 მ სიმაღლემდე). ფსკერი ძირითადად დაკავებულია შლამით. ერთვის 23 მდინარე. ზაფხულობით წყალი თბება 18-20 °C. ნოემბრიდან მარტამდე გაყინულია. მშრალ პერიოდში ტბის მინერალიზაცია აღწევს 11,3 გრ/ლ. მოიპოვება თევზი. კუკუნორის ტბა ევროპელებიდან პირველად გამოიკვლია ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ 1872 წელს. (ჩინური) კუკუნორის ტბა — ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2018-12-26 საიტზე Wayback Machine. (ჩინური) კუკუნორის ტბა — ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-07-25 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) კუკუნორის ტბა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 63.
არხი (ჰიდროგრაფია)

არხი — გრუნტში გაყვანილი (თხრილში ან ყრილში) გაყვანილი კალაპოტი (წყალსატარი), რომელშიც წყალი დაწნევის გარეშე მიედინება. დანიშნულების მიხედვით არხი შეიძლება იყოს ენერგეტიკული (სადერივაციო), სარწყავი (საირიგაციო), სანაოსნო (სანავიგაციო), სადრენაჟო (ჭაობების ამოსაშრობი), წყალმომარაგების, ხე-ტყის დასაცურებელი, თევზსატარი, კომპლექსური და სხვ. არხის განივი კვეთის ფორმას განაპირობებს მისი დანიშნულება, გრუნტის სამშენებლო თვისებები, მიწის სამუშაოთა შესრულების პირობები და სხვ. რბილ გრუნტში გაყვანილი არხის კვეთი უმთავრესად ტრაპეციული და პოლიგონალური ფორმისაა. ვეებერთელა სახომალდო არხებმა, რომლებიც ზღვებსა და ოკეანეებს აერთებენ, საოცრად შეამცირა დრო, რომლებიც გემებს მსოფლიოს გარშემო შემოსასვლელად სჭირდებოდა. სუეცის არხი ხმელეთშუა და წითელ ზღვებს აერთებს, რითაც ევროპიდან მიმავალ გემებს საშუალებას აძლევს, ისე ჩავიდნენ ინდოეთსა და ჩინეთში, რომ აფრიკას არ შემოუარონ. სხვა არხები მდინარეებსა და ტბებს აკავშირებს. წმინდა ლავრენტის არხი, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკაში ერისა და ონტარიოს ტბებს შორის გაჭრეს, ზემო ტბის უკიდურეს დასავლეთს ატლანტის ოკეანესთან აკავშირებს საზღვაო გზით, რომლის სიგრძე 3830 კბი-ია. ევროპაში ფართო ქსელი აერთიანებს რაინს, რონასა და სხვა მთავარ მდინარეებს. ეს ნიშნავს, რომ შესაძლებელი გახდა დიდი ტვირთის გადაზიდვა შორს მანძილზე, ქვეყნიდან ქვეყანაში, კონტინენტის მთელ ტერიტორიაზე. წყალს არ შეუძლია აღმართზე ასვლა, ამიტომ თუ არხი მთაგორიან ადგილზე გაჰყავთ, გზადაგზა რაბებს აყენებენ. რაბი არხის ნაწილია, რომელსაც თავსა და ბოლოში წყალგაუმტარი ტიხარი აქვს. ტიხრების წყლის დონე აქეთ-იქით განსხვავებულია. რაბში წყლის დონის ცვალებადობით გემს და ნავს შეუძლია წყლის ერთი დონიდან მეორეზე გადავიდეს. რაბში, რომელსაც ბიეფი ჰქვია, ნავი შეიძლება 9 მეტრამდე აწიოს ან დაწიოს. სარწყავი არხების გათხრა სულ ცოტა ძვ.წ. 3000 წლიდან დაიწყეს. რომაელებს ჩრდილოეთ ევროპაში არხთა მთელი სისტემები გადაჰყავდათ სამხედრო გადაზიდვისათვის. XIII და XIV საუკუნეებში ნიდერლანდებში საშრობ (სადრენაჟო) არხებს იყენებდნენ ნავებით ტვირთის გადასატანად. XVII საუკუნეში რამდენიმე მნიშვნელოვანი არხი გაიყვანეს საფრანგეთში. დიდ ბრიტანეთში არხების გაყვანა დაახლოებით 1750 წელს, ლანკაშირში ბრინდლის მიერ გაყვანილი ბრიჯოუტერის არხით დაიწყო. ასევე სარწყავი არხები გაჰყავდათ უძველეს დროში ეგვიპტეში, ჩინეთში და ინდოეთის გვალვიან რაიონებში. შენგელია პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 617-618.
სტადლის სამეფო პარკი

სტადლის სამეფო პარკი (ინგლ. Studley Royal Park) — პარკი ინგლისში, ჩრდილოეთ იორკშირის საგრაფოში. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ცისტერიანული ფაუნტინის სააბატოს ნანგრევები. ასევე მოიცავს XVIII საუკუნის სხვადასხვა ნიმუშებს, მათ შორისაა სტადლის სამეფო წყლის ბაღი. 1986 წლიდან პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ფაუნტინის სააბატო 1132 წელს დაარსდა 30 ბენედიქტელი ბერის მიერ, რომლებიც შემდეგ ცისტერიანელები გახდნენ. 1539 წელს მონასტერი მეფე ჰენრი VIII-მ გააუქმა და სააბატოს შენობები და მის გარშემო მდებარე 500 აკრი მიწა ვაჭარს, სერ რიჩარდ გრეშამს მიჰყიდა. გრეშამის შთამომავლებმა ქონების მოვლა ვერ შეძლეს და ის ვინმე სტეფან პროქტორს მიჰყიდეს, რომელმაც აქ 1598 - 1604 წლებში ფაუნტინის დარბაზი ააშენა. მისი მშენებლობისთვის ნაწილობრივ გამოიყენეს დანგრეული სააბატოს ქვები. შენობა მართლაც გამორჩეულია და დღეს მისი სამი ოთახი მნახველთათვის ღიაა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სტადლის სამეფო პარკი Fountains Abbey UNESCO entry for Studley Royal Park National Trust online handbook entry დაარქივებული 2011-09-03 საიტზე Wayback Machine. Studley Royal and Fountains Abbey — Gardens Guide დაარქივებული 2007-10-18 საიტზე Wayback Machine.
ფაუნტინის სააბატო

ფაუნტინის სააბატო (ინგლ. Fountains Abbey) — ერთ-ერთი უდიდესი ცისტერიანული სააბატოს ნანგრევები ინგლისში, ახალი იორკშირის საგრაფოში. 1986 წლიდან სტადლის სამეფო პარკთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მონასტერი 1132 წელს დაარსდა იორკის წმინდა მარამის სააბატოში მომხდარი აჯანყების შემდეგ. აჯანყებისას სააბატოდან 30 ბერი განდევნეს, რომლებიც იორკის არქიეპისკოპოსმა შეიფარა და მდინარე სკელის ხეობაში გაუშვა. დახურული ხეობა ყველანაირ პირობას იძლეოდა იქ ახალი მონასტრის დასაარსებლად. მრავლად იყო შესაფარი ცუდი ამინდის დროს, ხე-მასალა ახალი ნაგებობების ასაშენებლად და მომდინარე წყალი. სულ მალე ბერები ცისტერიანულ ორდენს შეუერთდნენ. სააბატო 400 წლის განმავლობაში, 1539 წლამდე ფუნქციონირებდა, როდესაც ის ინგლისის მეფე ჰენრი VIII-ის ბრძანებით დაიხურა. 1540 წელს, სააბატოს შენობები და მის გარშემო მდებარე 500 აკრი მიწა ვაჭარმა, სერ რიჩარდ გრეშამმა იყიდა. 1846 წელს, არქეოლოგებმა ყოფილი სააბატოს მიმდებარე ტერიტორიების გათხრა დაიწყეს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფაუნტინის სააბატო ოფიციალური საიტი Books about Fountains Abbey Catholic Encyclopedia Fountains Abbey & Studley Royal Water Garden information at the National Trust დაარქივებული 2011-09-03 საიტზე Wayback Machine. UNESCO World Heritage List: Studley Royal Park including the Ruins of Fountains Abbey ↑ 1.0 1.1 History of the Abbey at the National Trust website, URL accessed 25 August 2008
აკვარიუმის თევზები

აკვარიუმის თევზები — თევზების სახეობები, რომლებსაც ზოოპარკის, სამეცნიერო დაწესებულების, სკოლისა და მოყვარულთა აკვარიუმებში აშენებდნენ. აკვარიუმის თევზები ბუნებაში უმეტესად სუბტროპიკულ და ტროპიკულ წყლებში ბინადრობენ. ამიტომ აკვარიუმის წყალი ოთახის ტემპერატურისა უნდა იყოს. ზღვის თევზების აკვარიუმში შენახვა საკმაოდ ძნელია. უმრავლესობა პატარა ზომისაა. აქვს მკვეთრი შეფერილობა, სხეულის ნაირგვარი, ზოგჯერ უცნაური აღნაგობა. აკვარიუმის თევზებია ჩვეულებრივი ოქროს თევზი, ტელესკოპი, გურამი, დანიო, კალიქთისი, გუპია, ქარაცინუსი, ქორჭილა, გოჭალა, ზემოთური, მარდულა, გამბუზია და სხვა. აკვარიუმის თევზებზე დაკვირვებას გარკვეული შემეცნებითი მნიშვნელობა აქვს, განსაკუთრებით მოსწავლეებისათვის. ზოგიერთ აკვარიუმის თევზებზე ატარებეგ გენეტიკურ ცდებს. შორეული ჰიბრიდიზაციის შედეგად მიღებულია აკვარიუმის თევზების მრავალი ახალი ჯიში. აკვარიუმი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 249.