laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აწანგვარა

აწანგვარა (აფხ. აწან-გუარა — წანთა სადგომი) — ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიურ ძეგლთა კატეგორია. ნახევრად მეგალითური ნაგებობა, რომელშიც ზაფხულობით მწყემსთა ბინები და საქონლის სადგომები იყო მოწყობილი. კლასიკური ფორმით ეს საცხოვრისები აფხაზეთშია დაცული. პირველად აქაური აწანგვარები იქნა აღწერილი. აფხაზურ ზეპირსიტყვიერებაში შემონახული გადმოცემების მიხედვით, ერთნი მათ ქონდრის კაცთა (აფხ. "აწან") საცხოვრისებად თვლიან, მეორენი — ერთ-ერთი დასავლურ-ქართული ტომის — წანების (აწან-გუარა) სადგომად. აწანგვარა ქვის ოთხკუთხა ან მრგვალი სათავსებისაგან შემდგარი რთული ნაგებობაა. განირჩევა განცალკევებული აწანგვარები და აწანგვართა კომპლექსები, რომლებსაც აფხაზები „წანთა ქალაქს“ (აფხ. „აწანაა რიქალაქ“) უწოდებენ. აწანგვარები გავრცელებულია კავკასიის ალპურ ზონაში, განსაკუთრებით მდ. ბზიფიდან მდ. ენგურამდე. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მეჯოგეთა სადგომი აწანგვარები აღმოჩენილია აგრეთვე არქეოლოგიური გათხრებისას თეთრი წყაროს მახლობლად. გამდლისწყაროს განძში ნაპოვნია ბრინჯაოს სკულპტურული ჯგუფი — საკულტო აწანგვარა ბრინჯაოს ხანაში მეჯოგეთა მკვიდრად ნაგები საზაფხულო საცხოვრისების არსებობა მოწმობს, რომ ამ დროს განვითარებული ყოფილა სამთაბარო მეცხოველეობა. აწანგვარებს მეჯოგეები შემდეგაც დიდხანს იყენებდნენ. აფხაზეთში უასლეს ხანაშიც დადასტურებულია აწანგვარების გადახურვა და გამოყენება. აფაქიძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 46.}
ნისორია

ნისორია (იტალ. Nissoria) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 3015 ადამიანი. ფართობი 61 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94010. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
პიეტრაპერცია

პიეტრაპერცია (იტალ. Pietraperzia) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 7326 ადამიანი. ფართობი 117 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0934, საფოსტო ინდექსი — 94016. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
რეგალბუტო

რეგალბუტო (იტალ. Regalbuto) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 7709 ადამიანი. ფართობი 169 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94017. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
სპერლინგა

სპერლინგა (იტალ. Sperlinga) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 906 ადამიანი. ფართობი 58 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94010. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ტროინა

ტროინა (იტალ. Troina) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 9875 ადამიანი. ფართობი 167 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94018. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ჩენტურიპე

ჩენტურიპე (იტალ. Centuripe) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 5775 ადამიანი. ფართობი 173.18 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94010. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ჩერამი

ჩერამი (იტალ. Cerami) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 2463 ადამიანი. ფართობი 94 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94010. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ენა (კომუნა)

ენა (იტალ. Enna) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 28016 ადამიანი. ფართობი 357 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94100. სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი (იტალიური) სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
აწუნთის უღელტეხილი

აწუნთის უღელტეხილი, აწუნტის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთისა და კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აწუნთის ქედზე, ზღვის დონიდან 3431 მ. გადასასვლელი თუშეთიდან (პირიქითისა და თუშეთის ალაზნის ხეობები) ხევსურეთში (ანდაქის და ხონისჭალის ხეობებში). გადადის საცალფეხო გზა. აწუნთის უღელტეხილის მიდამო დაფარულია ალპური მდელოთი. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 25. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 271.
ალ-მუტი

აბუ ლ-კასიმ ალ-ფადი იბნ ალ-მუკთადირი უკეთ ცნობილი როგორც ალ-მუტი (არაბ. المطيع (დ. 914 — გ. სექტემბერი/ოქტომბერი 974)) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 946-974 წლებში. მისი მმართველობისას რეალური ძალაუფლება საბოლოოდ გადავიდა ბუიდების ხელში, ხალიფა კი სიმბოლურ ფიგურად იქცა. Al-Masʿūdī: Kitāb at-Tanbīh wa-l-išrāf. Frz. Übersetzung von B. Carra de Vaux. Imprimerie Nationale, Paris, 1896. S. 506-508. Digitalisat William Muir: The Caliphate, its rise, decline and fall; from original sources. New and rev. ed., repr. Edinburgh: Grant 1924. S. 573f. Digitalisat
აბუ-დაბის საამირო

აბუ-დაბი — (არაბ. إمارة أبو ظبي) — ყველაზე დიდი საამირო არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში. დედაქალაქი — აბუ-დაბი, რომელიც, აგრეთვე, ქვეყნის დედაქალაქად ითვლება. ფართობი — 67 340 კმ², მოსახლეობა — 1 548 655 ადამიანი (2008 წელი). ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება დუბაისა და შარჯას საამიროები, აღმოსავლეთით — ომანი, სამხრეთითა და სამხრეთ დასავლეთით — საუდის არაბეთი. ჩრდილოეთიდან აკრავს სპარსეთის ყურე, სადაც საამირო ბევრ კუნძულს ფლობს. ქალაქი ალ-აინი საამიროებში მეორეა მოსახლეობის რაოდენობით. ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი დაფიქსირებულია 2008 წლის ივნისში — +51,4 °С. XVIII საუკუნეში აბუ-დაბის ტერიტორიაზე გაბატონდა იასის ტომთა კავშირის ერთ-ერთი კლანი — ალ-ბუ ფალა, რომელმაც ახალნდელი ქალაქის ადგილზე სასმელად ვარგისი წყალი აღმოაჩინა და 1795 წლიდან აქ დაკვიდრდა. XIX საუკუნეში აბუ-დაბის ტერიტორიული კონფლიქტები ჰქონდა მასკატთან, ომანთან და საუდებთან. 1892 წელს საამირო გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი. 1968 წელს სახელშეკრულებო ომანის სხვა ტერიტორიებთან ერთად შექმნა ფედერაციული სახელმწიფო — არაბთა გაერთიანებული საამიროები. ნავთობის მოპოვებამ აბუ-დაბი დუბაისთან ერთად ფედერაციის უმდიდრეს წევრად აქცია. აბუ-დაბის საამირო იყოფა სამ მუნიციპალურ რეგიონად: აბუ-დაბი (ცენტრალური, დედაქალაქის რეგიონი) ალ-აინი (აღმოსავლეთი რეგიონი) ალ-ჰარბია (დასავლეთი რეგიონი) აბუ-დაბიში წარმოებს ქვეყნის მშპ-ს 70 %. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აბუ-დაბის საამირო აბუ-დაბის საამირო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) Abu Dhabi Police დაარქივებული 2009-01-06 საიტზე Wayback Machine. Abu Dhabi Chamber of Commerce and Industry დაარქივებული 2007-01-06 საიტზე Wayback Machine. Universities in Abu Dhabi ↑ https://www.scad.ae/en/pages/statistics.aspx?topicid=24 ↑ https://ae.moe.gov.sa/ar/studyaboard/living/Pages/communications.aspx
აწუნთის ქედი

აწუნთის ქედი, აწუნტის ქედი — ქედი საქართველოში, ახმეტისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტებში. მდინარეების ანდაქისა და ანდის ყოისუს (პირიქითი ალაზნისა და თუშეთის ალაზნის) წყალგამყოფი მერიდიანული ქედი. აერთებს ბორბალოს მთას (კავკასიონის მთავარ ქედზე) ტებულოს მასივთან (პირიქითა ქედზე). აგებულია ძირითადად იურული თიხაფიქლებით. ქედზეა აწუნთის უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 3431 მ), მწვერვალი ამუგო (3840 მ), პირჩისტაგორი (3783 მ) და სხვა. არის თანამედროვე მყინვარები (ჩრდილოეთ ნაწილში) და ძველი გამყინვარების ნიშნები. ნივალური, ალპური და სუბალპური სიმაღლებრივი ლანდშაფტური სარტყლები. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 25. ↑ უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 271.
მუჰამად აჰმადი

მუჰამად აჰმადი (არაბ. محمد أحمد المهدي; დ. 12 აგვისტო, 1844 — გ. 22 ივნისი, 1885) — სუდანის რელიგიური ლიდერი, რომელმაც 1881 წლის 29 ივნისს თავი მაჰდიდ გამოაცხადა. ეს მოხდა პერიოდში როდესაც სუდანი მოქცეული იყო ოსმალური–ეგვიპტის მმართველობის ქვეშ და მოსახლეობა შევიწროვებული იყო არსებული რეჟიმით. აჰმადის დაარსებულ მოძრაობას ეწოდებოდა მაჰდია და ის სათავეს იღებდა ისეთი პურიტანული ისლამისტური მოძრაობებისგან როგორიცაა ვაჰაბიზმი. ის 1881 წლიდან 1885 წელს გარდაცვალებამდე ატარებდა წარმატებულ სამხედრო კამპანიას ოსმალურ–ეგვიპტური მმართველობის წინააღმდეგ. ამ პერიოდში შეიქმნა თეოლოგიური და პოლიტიკური დოქტრინები რომლის მიხედვითაც ხელმძღვანელობდნენ მისი მიმდევრები – ანსარები. აჰმადი ხარტუმის აღებიდან 6 თვეში, 1885 წლის 22 ივნისს მოულოდნელად გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ მაჰდისტური სახელმწიფოს ლიდერი გახდა აჰმადის მთავარი მოადგილე აბდალაჰი იბნ მუჰამადი გახდა. აჰმადის სიკვდილის შემდგომ დაბადებული შვილი აბდ ალ-რაჰმან ალ-მაჰდი გახდა ნეო–მაჰდისტური მოძრაობის ლიდერი ანგლო-ეგვიპტურ სუდანში. მიუხედავად ამისა სუდანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ინგლისელებმა მის გამეფებას მხარი არ დაუჭირეს. 1956 წელს ალ–რაჰმანი გახდა პარტია უმას (ერი) სპონსორი. მუჰამად აჰმადი მიიჩნევა თანამედროვე სუდანის ნაციონალიზმის წინამორბედად, ხოლო პარტია უმა მისი იდეების გამტარებლად. მათი ლიდერი იმამი სადიქ ალ-მაჰდი არის აჰმადის შვილთაშვილის შვილი. სადიქ ალ-მაჰდი ორი ვადით (1966–67 და 1986-89) იყო სუდანის პრემიერ-მინისტრი. Mohamed Hassan Fadlalla, Short History of Sudan, iUniverse, (30 April 2004), ISBN 0-595-31425-2 Mohamed Hassan Fadlalla, The Problem of Dar Fur, iUniverse, Inc. (July 21, 2005), ISBN 978-0-595-36502-9 Mohamed Hassan Fadlalla, UN Intervention in Dar Fur, iUniverse, Inc. (February 9, 2007), ISBN 0-595-42979-3 ↑ Stiansen, Endre; Kevane, Michael (1998) Kordofan invaded: peripheral incorporation and social transformation in Islamic Africa. BRILL, გვ. 23–27.  ↑ Warburg, Gabriel (2003). Islam, sectarianism, and politics in Sudan since the Mahdiyya. Univ of Wisconsin Press, გვ. 125.  ↑ Sayyid ʿAbd al-Raḥmān al-Mahdī. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2011-08-23. ↑ Ummah party official website. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2004-03-15. ციტირების თარიღი: 2015-01-22. ↑ Gamal Nkrumah (15–21 July 2004). „Sadig Al-Mahdi: The comeback king“. Al-Ahram. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 იანვარი 2011. ციტირების თარიღი: February 1, 2011.
აწყური

საკუთარი სახელი აწყური შეიძლება აღნიშნავდეს: აწყური — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში აწყური — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში აწყური — ციხესიმაგრე ახალციხის მუნიციპალიტეტში აწყური — ტაძარი ახალციხის მუნიციპალიტეტში
კენი

კენი (გერმ. Kenn) — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში. კენი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. ექვემდებარება შვაიხის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 2 561 კაცს (2010 წლისა 31 დეკემბრის მონაცემებით). უჭირავს ფართობი 3,88 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35. ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე. Kenner Held (კენნერ ჰელდი) Maximiner Hofgarten (მაქსიმინერ ჰოფგარტენი) მანფრედ ნინკი (* 1950), პოლიტიკოსი (SPD), გერმანიის ბუნდესტაგის წევრი. კენის ოფიციალური გვერდი
მბის პროვინცია

მბის პროვინცია (ინგლ. Ba Province) — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან და ერთ-ერთი ვიტი-ლევუზე განლაგებული 8 პროვინციიდან. მდებარეობს ქვეყნის ყველაზე დიდი კუნძულის — ვიტი-ლევუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი მბა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 231 760 ადამიანს. ფართობი — 2634 კმ²-ია, რის გამოც იგი სიდიდით ფიჯის მეორე პროვინციაა. ადმინისტრაციულად პროვინცია შედგება შემდეგი რაიონებისგან იმავე დასახელების ადმინისტრაციული ცენტრებით: ტავუის რაიონი მბის რაიონი მაგოდროს რაიონი ვუდის რაიონი ნანდის რაიონი ნავაკის რაიონი მბა — ფიჯის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინციაა. 2007 წლის აღწერის თანახმად, პროვინციაში ცხოვრობდა 231 760 ადამიანი (მათ შორის 118 087 მამაკაცი და 113 673 ქალი), რაც შეადგენს ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის თითქმის მეოთხედს. ეთნიკური შემადგენლობით ჭარბობენ ფიჯი-ინდოელები(126 142 ადამიანი) და ფიჯელები (96 852 ადამიანი). პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს რამდენიმე ქალაქი, რომელთაგან ყველაზე დიდებია მბა, ლაუტოკა, ნანდი და ტავუა. 2007 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 120 998 ადამიანს. მორწმუნეებიდან ყველაზე ბევრია — ქრისტიანები (112 491 ადამიანი; უპირველეს ყოვლისა მეთოდისტები) და ინდუსები (92 425 ადამიანი). ↑ მოსახლეობის აღწერა (2007 წელი). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-01. ციტირების თარიღი: 2015-01-22. ↑ Naitasiri Province A statistical Map of Viti Levu shows ↑ POPULATION BY AGE, SEX AND PROVINCE OF ENUMERATION, FIJI : 2007 CENSUS. Fiji Islands Bureau of Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-06-10. ↑ POPULATION BY AGE, RACE AND PROVINCE OF ENUMERATION, FIJI : 2007 CENSUS [p]. Fiji Islands Bureau of Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-06-10. ↑ URBAN POPULATION BY AGE, SEX AND MARITAL STATUS AND PROVINCE OF ENUMERATION, FIJI: 2007 CENSUS [p]. Fiji Islands Bureau of Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-06-10. ↑ POPULATION BY RELIGION AND PROVINCE OF ENUMERATION, FIJI: 2007 CENSUS [p]. Fiji Islands Bureau of Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-06-10.
ხვთისო იმერლიშვილი

ხვთისო იმერლიშვილი (დ. 1867 — გ. 1946) — ქართველი პოეტი. დაიბადა 1867 წელს თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაჩალში. ბავშვობა სიღარიბესა და მოჯამაგირეობაში გაატარა. მეოცე საუკუნის 10-იან წლებში ჩამოსახლდა თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურში, საიდანაც შემდეგ მეზობელ სოფელ გრძელი ჭალაში გადასახლდა. გარდაიცვალა 1946 წელს. „ლაფანყურელი მოლექსეები“, 1991, რედაქტორები:იოსებ მთიბელაშვილი და ზინა მჭედლური. გამომცემლობა „მერანი“ გვ. 19
ერისთავების ციხე

ერისთავების ციხე — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქისტაურის ცენტრში. საჯარო სკოლასთან. განეკუთვნება XVIII საუკუნის II ნახევარს. ციხე გეგმით სამკუთხაა, რომლის ყოველ კუთხეში დგას გალავნის გარეთ გასული თითო ცილინდრული კოშკი. კოშკები ნაგებია რიყის ქვით. აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. ციხე დაზიანებულია და ძლიერაა სახეშეცვლილი: მონგრეულია კოშკების ზედა ნაწილები, გალავნის კვალი მხოლოდ კოშკებზეღაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთის კოშკისგან (გარე დიამეტრი ფუძესთან 7,7 მ, სიმაღლე 7 მ) შემორჩენილია ორსართულნახევარი. პირველ და მეორე სართულებს შესასვლელები ეზოს მხარეს ჰქონია - ერთი-მეორის თავზე. პირველი სართულის კარის გვერდებზე თითო თაღოვანი, სათოფურით აღჭურვილი ნიშია, მათ პირდაპირ - ასეთივე თაღოვანი, უსათოფურო თითო ნიში, რომელთა შორის გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. სართულზე, ერთმანეთის პირდაპირ, ორი სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლების ხვრელობი შიგნიდან გარეთკენ მაღლდება. პირველ სართულს ბრტყელი გადახურვა ჰქონია. კოშკის მეორე სართულზე, სათოფურებით აღჭურვილი ექვსი სწორკუთხა ნიში, ორი ცალმაგი სათოფური და გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო გარეთკენ შემაღლებული სწორკუთხა სარკმელია, რომელთა გადახურვა სართულის ჭერის დონეზეა. მესამე სართულის კედლები მხოლოდ 1,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შეიმჩნევა რამდენიმე ნიშისა და სათოფურის კვალი. სამხრეთის კოშკი გეგმით წრიულია, ზემოთკენ ოდნავ დავიწროვებული (გარე დიამეტრი ფუძესთან 7,5 მეტრი, სიმაღლე 8 მეტრი). შემორჩენილია ორი სართული. პირველ სართულზე თაღოვანი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, ეზოს მხრიდან. სართული გადახურულია კონუსისებური გუმბათოვანი კამარით. კამარის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლების ხვრელობები გარეთკენ მკვეთრად მაღლდება. კედელში ოთხი საშუალო ზომის შეისრულთაღოვანი ნიშია, კარის გვერდით მდებარე ნიშებში თითო ცალმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთის კოშკისაგან ერთი სართულია შემორჩენილი (გარე დიამეტრი ფუძესთან 5 მ). თაღოვანი შესასვლელი ეზოდანაა. კარის პირდაპირ გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. კონუსისებურ კამარაში ორი სწორკუთხა სარკმელია, კედლებში - ოთხი ნიში. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 150-151.
სერუის პროვინცია

სერუის პროვინცია (ინგლ. Serua Province) — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი სერუა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 18 249 ადამიანს. ფართობი — 830 კმ². პროვინციაში განვითარებულია ტურიზმი, ხოლო ადმინისტრაციულ ცენტრში არსებობს დიდი სავაჭრო ცენტრი. სერუის პროვინცია შედგება ორი რაიონისაგან: სერუის რაიონი და ნუკუს რაიონი. პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი. ↑ მოსახლეობის აღწერა (2007 წელი). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-01. ციტირების თარიღი: 2015-01-22. ↑ Naitasiri Province A statistical Map of Viti Levu shows
მატნის ციხე

მატნის ციხე — მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატნის განაპირას, ჩრდილოეთით, მაღალი მთის ძირას, თითქმის დავაკებულ ფერდობზე. ციხე ერთდროული ნაგებობაა, აუგიათ კახეთის თავადებს, ჩოლოყაშვილებს XVIII საუკუნის შუა წლებში. იგი მოხსენიებული აქვს 1772 წელს კახეთში მყოფ გერმანელ მეცნიერსა და მოგზაურს იოჰან გიულდენშტედტს. ციხე კომპლექსური ნაგებობაა და მოიცავს თავად ციხესიმაგრეს, სხვადასხვა დანიშნულების ორ ნაგებობას, სასახლეს, ეკლესიას და კოშკებს. ციხე გეგმით არასწორი ოთხკუთხედია (50 X 55 მ), რომლის ოთხივე კუთხეში ცილინდრული კოშკებია აღმართული. ციხის გალავანი მაღალია - ძირითადად ორიარუსიანი, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. შიგნით, გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზე და სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მიდგმული ყოფილა საცხოვრებელი ნაგებობები, ხოლო ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე სასახლე. ციხეს შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ (მთავარ) შესასვლელს ძირს დახრილი ორი სათოფური იცავდა, ხოლო დასავლეთ (სათადარიგო) კარს მაღლა დატანებული ერთი სათოფური. სამხრეთ შესასვლელს სწორკუთხედში ჩასმული ნახევარწრიული თაღი აქვს. თაღის თავზე აგურის წყობის შეღრმავებით, ჯვარია გამოსახული, გვერდებზე - რომბებია. ციხის შუა ნაწილში დგას ღვთისმშობლის ეკლესია. იგი გეგმით სწორკუთხაა (10,9 X 7,7 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კამარა, საბჯენი თაღები და კარ-სარკმელთა ღიობები აგურითაა გამოყვანილი. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. ციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში წყაროა. დვალი თ., ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 114-116.
აწყურის ციხე

აწყურის ციხე — ფეოდალური ციხესიმაგრე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ აწყურთან, ბორჯომიდან 30 კილომეტრში. მატიანეში პირველად იხსენიება XI საუკუნის შუა წლებში. აწყურის ციხე სამხრეთიდან იცავდა ბორჯომის ხეობას. XVI საუკუნის II ნახევარში ციხე ოსმალებმა დაიკავეს. 1770 წელს აწყურის ციხეს რუს-ქართველთა გაერთიანებული ლაშქარი შემოეწყო, მაგრამ მისი აღება ვერ მოხერხდა. 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულების თანახმად, განთავისუფლებულ იქნა ოსმალთა ბატონობისაგან. აწყურის ციხის მშენებლებმა მოხერხებულად გამოიყენეს მაღალი და ძნელად მისადგომი კლდის რელიეფი და შექმნეს სამშენებლო თვალსაზრისით რთული და საინტერესო ნაგებობა. ციხეში შესვლა კლდეში გამოკვეთილი ვიწრო გვირაბით შეიძლება. შიდა ნაგებობა იმდენად ძნელად მისადგომი იყო, რომ მტერი გვირაბში შეჭრის შემდეგაც ვერ დაიმორჩილებდა ადვილად. ამჟამად ციხე მთლიანი ნაგებობა აღარ არის. შეინიშნება სხვადასხვა დროის მრავალი სამშენებლო ფენა. აწყურის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. 2009 წლის 19 აგვისტოს ციხე ჩამოინგრა და 2013 წელს მასზე გამაგრებითი სამუშაოები მიმდინარეობდა. აწყურის ციხე კვლავ დანგრევის პირასაა. აწყურის ციხე, ხედი ჩრდილოეთიდან აწყურის ციხე, ხედი სამხრეთიდან ჯაბა ლაბაძის ფოტო ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აწყურის ციხე ბერძენიშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 77.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9399 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2020-01-29. ↑ „სამხრეთის კარიბჭე“ 20.11.2013 ↑ აწყურის ციხე ინგრევა. „რადიო თავისუფლება“, მაია იველაშვილი, 14.10.2014.
ნაიტასირის პროვინცია

ნაიტასირის პროვინცია (ინგლ. Naitasiri Province) — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან, რომელიც მდებარეობს ფიჯის დედაქალაქ სუვიდან ჩრდილოეთით ქვეყნის ყველაზე დიდ კუნძულ ვიტი-ლევუზე. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ნასინუ. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 160 760 ადამიანს და შესაბამისად მას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორე ადგილი უკავია მბის პროვინციის შემდეგ. ფართობი — 1666 კმ². პროვინციაში არსებობს მთის ქედები, ვრცელი ტყეები, ხუთი მდინარის სისტემა და ნაყოფიერი სასოფლო სამეურნეო მიწები. ნაიტასირის პროვინცია შედგება 5 რაიონისაგან: ნაიტასირის რაიონი ვაიმაროს რაიონი ლომაივუნის რაიონი ვაინიმალის რაიონი მატაილობაუს რაიონი პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი. ↑ მოსახლეობის აღწერა (2007 წელი). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-01. ციტირების თარიღი: 2015-01-22. ↑ Naitasiri Province A statistical Map of Viti Levu shows
რევის პროვინცია

რევის პროვინცია (ინგლ. Rewa Province) — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან, რომელიც მდებარეობს ფიჯის ყველაზე დიდ კუნძულ ვიტი-ლევუზე. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი სუვა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 100 787 ადამიანს და შესაბამისად მას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მესამე ადგილი უკავია მბის პროვინციის და ნაიტასირის პროვინციის შემდეგ. ფართობი — 272 კმ²-ია და ის სიდიდით ყველაზე პატარა პროვინციაა ქვეყანაში. რევის პროვინცია შედგება 2 რაიონისაგან: რევის რაიონი სუვის რაიონი ამ ორ რაიონს საერთო საზღვარი არ გააჩნია. მათ შორის მდებარეობს ნაიტასირის პროვინციის ნაიტასირის რაიონი. პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი. ↑ მოსახლეობის აღწერა (2007 წელი). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-01. ციტირების თარიღი: 2015-01-22. ↑ Naitasiri Province A statistical Map of Viti Levu shows
აჭარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აჭარა შეიძლება აღნიშნავდეს: აჭარა — ისტორიული კუთხე; აჭარა — საქართველოს სსრ-ის ავტონომიური რესპუბლიკა; აჭარა — საქართველოს ავტონომიური რესპუბლიკა; აჭარა — სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში; აჭარა — სოფელი ცაგერის მუნიციპალიტეტში.
აჩომის რაიონი

აჩომის რაიონი (ესპ. Distrito de Achoma) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 450 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 342 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 3,4 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 393,54 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კაბანაკონდეს რაიონი

კაბანაკონდეს რაიონი (ესპ. Distrito de Cabanaconde) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.287 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2.920 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 6.3 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 460.55 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კალიალის რაიონი

კალიალის რაიონი (ესპ. Distrito de Callalli) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.867 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2.554 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 1.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1.485 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კაილიომის რაიონი

კაილიომის რაიონი (ესპ. Distrito de Caylloma) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 4.310 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4.101 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 2.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1.499 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
ჩივაის რაიონი

ჩივაის რაიონი (ესპ. Distrito de Chivay) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.635 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6.570 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 27 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 240.64 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კოპორაკეს რაიონი

კოპორაკეს რაიონი (ესპ. Distrito de Coporaque) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.575 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 973 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 8.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 111.98 კმ²-ია. პერუს რაიონები 2007 წლის აღწერის მონაცემები დაარქივებული 2013-01-27 საიტზე Wayback Machine. პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი დაარქივებული 1997-04-12 საიტზე Wayback Machine.