laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აპოსტოლოპულოს სახლი

აპოსტოლოპულოს სახლი (რუს. Дом Апостолопуло) — უძველესი სახლი ტაგანროგში. მდებარეობს მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მდებარეობს ფრუნზეს ქუჩისა და იტალიის შესახვევის კუთხეში. მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 26. 1806 წელს იმპერატორ ალექსანდრე I-ის მიერ გამოცემული ბრძანების მიხედვით, ტაგანროგი გარეუბანში მიწების განაწილების დროს ივან აპოსტოლოპულოს გადაეცა 150 დესეტინა მიწის ნაკვეთი. ნიკოლაევის ქუჩის 28 ნოემრში (ამჟამად ფრუნზეს ქუჩა № 26) მიმდინარე მშენებლობას ხელმძღვანელობდა საშუალო ფენის ქალი მარია აპოსტოლოპულო. 1880-იანი წლების ბოლოს სახლი შეიძინა პროვიზორმა იაკობ პარნოხმა. აქედან გამომდინარე დიდი ალბათობით ამ სახლში დაიბადა მისი შვილები ვალენტინ პარნახი (1891-1951 წწ.) და ელიზავეტა ტარახოვსკაია (1891-1968 წწ.). 1890-იანი წლების დასაწყისში სახლი შეიძინა მდიდარმა გლეხმა კლეოპატრა კრასნოკურტსკაიამ, ხოლო XX საუკუნის დასაწყისში სახლს ფლობდა რაიონული სასამართლოს ადვოკატი კონსტანტინ პოპანდოპულო. დაახლოებით 1910-იან წლებში სახლი შეიძინა მემკვიდრეობით საპატიო მოქალაქემ ნიკოლაი ალაფუზოვმა. წყაროებში ამ სახლს ზოგჯერ უწოდებენ ალაფუზოვის სახლს, უკანასკნელი მფლობელის გვარის მიხედვით. 1914 წელს მის ბინაზე მოხდა შეიარაღებული თავდასხმა, მაგრამ მიუხედავად ბინის საფუძვლიანი ჩხრეკისა თავდამსხმელებმა ვერაფერი წაიღეს გარდა 115 მანეთის, ოქრო საათისა და მასიური ძეწკვისა. 1980-იან წლებში სახლის სარდაფში გაიხსნა მხატვრების, ტაგანროგის ბავშვთა სამხატვრო სკოლის მასწავლებლების, ლეონიდ სტუკანოვისა და იური შაბელნიკოვის სახელოსნოები. 1990-იან წლებში შენობაში განათავსეს აფთიაქი. 2000-იან წლებში სახლი შეიძინა კომპეუტერების ტექნიკის ბიზნესით დაკავებულმა ფირმამ და შენობაში გახსნა კომპიუტერებისა და საოფისე ტექნიკის მაღაზია. შენობა აშენდა 1870-1880 შერეული სტილით. ტაგანროგის მესამე კვარტალში XIX საუკუნის შენობები აღნიშნული სტილით შენდებოდა. იაკობ პარნოხი (1847—1912) — პროვიზორი, აფთიაქის მფლობელი, საქალაქო დუმის წევრი, ტაგანროგის საპატიო მოქალაქე]. ლეონი სტუკანოვი (1947—1998) — რუსი მხატვარი, პედაგოგი, რუსეთის მხატვართა კავშირისწევრი. იური შაბელნიკოვი (1959) — რუსი მხატვარი. Дом Апостолопуло на сайте «Исторический Таганрог» დაარქივებული 2016-06-03 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Гаврюшкин О.П. Мари Вальяно и другие (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: МИКМ, 2001. — 544 с. ↑ Григорян М. Е., Решетников В. К. Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 236-237. ↑ Гаврюшкин О.П. Гуляет старый Таганрог: Исторический очерк. — Таганрог: АИ МИКМ, 1997. — 395 с. — ISBN 5-86746-019-3.
შარი-ბაგირმის რეგიონი

შარი-ბაგირმის რეგიონი (ფრანგ. Chari-Baguirmi, არაბ. منطقة شاري باقرمي) — ჩადის რეგიონი. თავისი სახელწოდება რეგიონმა მიიღო აქ ჩამდინარე მდინარე შარის სახელწოდების და ისტორიული ბაგირმის სასულთნოს მიხედვით. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი მასენია. რეგიონის სხვა დიდი ქალაქებია — დურბალი, ბუსო. მისი ფართობია — 46 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 621 785 ადამიანს. შარი-ბაგირმის რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში და ტერიტორიულად შეესაბამება იმავე დასახელების ყოფილი პრეფექტურის დიდ ნაწილს. ჩრდილო-დასავლეთიდან მას ესაზღვრება ნჯამენა, ჩრდილოეთიდან ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან გერის და შუა შარის რეგიონები, სამხრეთით ტანჯილეს და აღმოსავლეთ მაიო-კების რეგიონებს. დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა კამერუნს შორის. რეგიონის ძირითადი ეთნიკური ჯგუფები: ჩადის არაბები (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 1/3-ზე მეტი), ფულბე, კანური, ბარმა. გაბატონებული რელიგია — ისლამი. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით შარი-ბაგირმის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად: ბაგირმი (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), შარი (5 ქვეპრეფექტურისაგან) და ლუგ-შარი (5 ქვეპრეფექტურისაგან). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი

ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი (ფრანგ. Hadjer-Lamis, არაბ. منطقة حجر لميس) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მასაკორი. ფართობი — 29 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 562 957 ადამიანს. ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი მდებარეობს ჩადის დასავლეთ ნაწილში და უკავია შარი-ბაგირმის ყოფილი პრეფექტურის ჩრდილოეთი რაიონები. ჩრთილოეთით მას ესაზღვრება ლაკის, კანემის და ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონები, აღმოსავლეთით ბათის და გერის რეგიონები, სამხრეთით შარი-ბაგირმის და ნჯამენის რეგიონები. ჰაჯერ-ლამისის რეგიონის დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და კამერუნს შორის. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — დადაბა (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისგან), დაგანა (3 ქვეპრეფექტურისგან), ჰარაზ-ელ-ბიარი (3 ქვეპრეფექტურისგან). ჰაჯერ-ლამისის რეგიონის დიდი ქალაქებია — რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი მასაკორი, ასევე ბოკორო და ნგამა. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
უადი-ფირის რეგიონი

უადი-ფირის რეგიონი (ფრანგ. Wadi Fira, არაბ. منطقة وادي فيرا) — ჩადის რეგიონი. სახელწოდება წარმოსდგება რეგიონის ძირითადი დამშრალი მდინარე (უადი) — ფირასაგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბილტინი. ფართობი — 51 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 494 933 ადამიანს. მეზობელი სუდანის დარფურის რეგიონში შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად უადი-ფირის რეგიონში დღეისათვის იმყოფება ათობით ათასი დევნილი სუდანიდან. უადი-ფირის რეგიონი მდებარეობს ჩადის აღმოსავლეთ ნაწილში და ტერიტორიულად შეესაბამება ბილტინის ყოფილ პრეფექტურას. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება აღმოსავლეთ ენედის, დასავლეთ ენედის და ბორკუს რეგიონები, დასავლეთით ბათის რეგიონი, სამხრეთით უადაის რეგიონი. უადი-ფირის რეგიონის აღმოსავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და სუდანს შორის (დასავლეთი დარფურის შტატი). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით უადი-ფირის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად: ბილტინი (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), დარ-ტამა (3 ქვეპრეფექტურისაგან) და კობე (3 ქვეპრეფექტურისაგან). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი

ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი (ფრანგ. Barh El Gazel, არაბ. منطقة بحر الغزال) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მუსორო. ფართობი — 53 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 260 865 ადამიანს.. ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ბორკუს რეგიონი, აღმოსავლეთით ბათის რეგიონი, სამხრეთით ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი, დასავლეთით კანემის რეგიონი. შეიქმნა 2008 წლის 19 თებერვალს ადრე არსებული კანემის რეგიონის საფუძველზე. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, ჩრდილოეთი ბაჰრ-ელ-გაზელი (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან: სალალი, მაჯურა და დურგულანგა.) და სამხრეთი ბაჰრ-ელ-გაზელი (4 ქვეპრეფექტურისაგან: მუსორო, მიშემირე, შადრა და ამსილეპი). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
ბორკუს რეგიონი

ბორკუს რეგიონი (ფრანგ. Borkou, არაბ. منطقة بوركو) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფაია-ლარჟო. ფართობი — 241 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 251 ადამიანს.. ბაჰრ-ელ-გაზელის ძველი მდინარის კალაპოტის ტერიტორიაზე, კონკრეტულად კორო-ტოროს ადგილზე, 1995 წელს ფრანგი პალეონტოლოგის მიშელ ბრუნეს მიერ ნაპოვნი იქნა უცნობი გომინიდის ამოთხრილი ნარჩენები, რომელმაც მიიღო დასახელება Australopithecus bahrelghazali. ბორკუს რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილოეთით. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი, სამხრეთიდან უადი-ფირის, ბათის, ბაჰრ-ელ-გაზელის, კანემის რეგიონები, დასავლეთით — ტიბესტის რეგიონი და ნიგერი, ჩრდილოეთით ლიბია. შეიქმნა ყოფილი ბორკუ-ენედი-ტიბესტის რეგიონის ტერიტორიაზე 2008 წლის 19 თებერვალს. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ბორკუს რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, ბორკუ (შედგება 2 ქვეპრეფექტურისაგან: ფაია-ლარჟო და კუბა-ოლანგა) და ბორკუ-იალა (2 ქვეპრეფექტურისაგან: კირდიმი და იარადი). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009) ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)
ვოლკოვ-რემის სახლი

ვოლკოვ-რემის სახლი (რუს. Дом Волкова-Реми) — უძველესი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლებს. მისამართი: ტაგანროგი, შმიდტის ქუჩა № 16. ორსართულიანი ვოლკოვ-რემის სახლი აგებულია 1802 წელს ამპირის სტილში. შენობის პროექტის ავტორი უცნობია. სახლს ტავის დროზე გარს ეკრა ბაღი. ვოლკოვები სახლის მფლობელები იყვნენ XX საუკუნის დასაწყისამდე, მათგან შემდეგ სახლი იყიდა სახელმწიფო მრჩეველმა, მსხვილმა მიწისმფლობელმა ნიკოლაი რემმა. შენობის გამოსახულია მხატვარ ლ. მანცოს ფოტოზე (ტაგანროგი, 19.11.1825). სხვადასხვა დროს სახლის მფლობელები იყვნენ: პ. ს. შახმატოვი (1810-1820 წწ.); ვოლკოვის ცოლი (1873-1898 წწ.); თავადი ნ. ა. რემი (1906-1915 წწ). საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგმოხდა სახლის ნაციონალიზაცია და შენობაში განათავსეს კომუნალური საცხოვრებლები. 1970-იან წლებში სახლი გადაეცა საქალაქო ქორწინების სახლს. 1980-იან წლებში სახლიდან გამოასახლეს ყველა მაცხოვრებელი. 1997 წელს შენობას ჩაუტარდა რესტავრაცია. შენობის ფასადტან ააშენეს ტრანსფორმატორული ქვესადგური, რამაც ტაგანროგის ამ ქუჩის დამახინჯება გამოიწვია. შენობა დგას ზღვის სანაპიროს შემაღლებულ ადგილზე და გადაჰყურებს ზღვის ყურეს. შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. ამჟამად შენობაში განთავსებულია ფირმების „ბეტა-ირისა“ და „რემის“ ოფისები. ვოლკოვ-რემის სახლი ფასადი გადის ზღვის ყურის მხარეს, ხოლო შმიდტის ქუჩაზე გადის მისი გვერდითი ფასადი. გვერდით ფასადზე შენობას აქვს ოთხი მაღალი სვეტი, რომლებიც სრულდება სამკუთხა ფრონტონით. მეორე სართულის ფასადის კუთხეში განთავსებულია შიდა აივანი. აივნის ქვეშ პირველი სართული რუსტირებულია. შენობას გააჩნია სართულთშორისი თამასა. Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0 Вторая жизнь «Дома с привидениями»: [Об особняке Волкова- Реми] // Город.- 1998.- 29янв.- с.1 Цымбал А. Особняк Волкова-Реми… // Таганрогская правда.- 1991.- 27 нояб.-с.2 Шмидта улица‎, д. 16 დაარქივებული 2013-10-15 საიტზე Wayback Machine. . Объекты культурного наследия федерального значения. Дом Волкова-Реми Особняк Волкова-Реми[მკვდარი ბმული] ↑ Реми Николай Александрович. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-04. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ Григорян М. Е., Решетников В. К. Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 63-64. ↑  რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 6110068000 ↑ ЗАО Бета-Ир"
გუთნური

გუთნური — ქართული ხალხური შრომის პოეზიის ერთ-ერთი სახეობა; ერთხმიანი სოლო სიმღერა. სრულდებოდა გუთნით ხვნის დროს. დაკავშირებულია უძველეს აგრონომიის წეს-ჩვეულებებსა და დღესასწაულებთან. გუთნური აღმოცენებულია კოლქტიური შრომის საფუძველზე და ასახავს ხვნა-თესვის მთელ პროცესს, ახასიათებს გუთნისდედას, მეხრუსა და, საერთოდ, მშრომელ გლეხკაცს; გადმოსცემს მათს ფიქრებსა და განწყობილებებს. გუთნური არის ორხმიანი, გაბმული ბანის თანხლებით. პირველად ჩაწერა დიმიტრი არაყიშვილმა (1901-1909). მამალაძე თ., შრომის სიმღერები კახეთში, თბ., 1962; ოქროშიძე თ., ქართული ხალხური შრომის პოეზია, თბ., 1963; ბარდაველიძე ჯ., ჩხიკვაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 297. ოროველა
მეშაბაშის ეკლესია

მეშაბაშის მთავარანგელოზის ეკლესია — ქართული ეკლესია საინგილოში. დგას სოფელ მეშაბაშის ცენტრში და XIX საუკუნის მიწურულსაა აგებული. ტაძარი წარმოადგენს მართკუთხასაკურთხევლიან დარბაზს, რომელსაც დასავლეთის კეხზე მცირე სამრეკლო აქვს დადგმული. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სარკმელია გაჭრილი. ერთადერთი კარი დასავლეთიდან, საფეხურებიანი ბაქნიდანაა განთავსებული. მეშებაში | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები
ჰაირაბეტოვის სახლი

ჰაირაბეტოვის სახლი (რუს. Дом Гайрабетова) — უძველესი სამსართულიანი სახლი ცენტრალურ ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლებს. ამჟამად მასში განთავსებულია ანტონ ჩეხოვის სახელობის ტაგანროგის პედაგოგიური ინსტიტუტის უცხო ენათა ფაკულტეტი. მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 66. 1861 წელს დონის ნახიჩევანელმა ვაჭარმა მარკ ჰაირაბეტოვმა მიიღო გააწყვეტილება აღედგინა თავისი ორსართულიანი სახლი პეტროვის ქუჩაზე. სახლის განახლება მიმდინარეობდა ქალაქ ტაგანროგის პირველი არქიტექტორის მიხეილ პეტროვის (1867-1873 წწ.) მიერ. სახლს ზემოდან დააშენეს ერთი სართული, ფასადი გააფორმეს რვა სვეტით, რომელიც სრულდებოდა სამკუთხა ფრონტონით. პირველი სართული გააფორმეს რელიეფური ქვებით. ჰაირაბეტოვის სახლის გაყიდვამდე პირველ სართულზე მოქმედებდა ტაგანროელებში საკმაოდ პოპულარული კაფე „ტრატორია“. 1860 წლიდან სახლი გამოიყენებოდა კომერციული შეხვედრებისათვის, ხოლო შემდეგ საზოგადოებრივი შეხვედრებისათვის. სახლის ნაწილი ეკავა ფეხსაცმელების მაღაზიას (უფროსი ტ. ი. ილენკო), მამაკაცის ქუდებისა და შლიაპების მაღაზიას (უფროსი ი. ლევი), ველოსიპედების, საკერავი მანქანებისა და სხვა სახის მაღაზიებს (უფროსი ი. როზენშტეინი). ასევე შენობაში მოქმედებდა ა. კარელინის თამბაქოს მაღაზია და ჩაის მაღაზია. პირველი მსოფლიო ომი დროს სახლში მოქმედებდა ლაზარეთი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობაში მოქმედებდა: პროფკავშირის მუშაკთა სახლი, ატამანთა პოლკის კლუბი და მუზეუმი, საგუბერნიო კურსები და სხვ. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობაში მოქმედებდა კვების ტექნიკუმი, ხოლო 1955 წლიდან შენობას იკავებს პედაგოგიური ინსტიტუტი. ჰაირაბეტოვების სახლი განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლების კატეგორიას. ამჟამად ჰაირაბეტოვების სახლში განთავსებულია ანტონ ჩეხოვის სახელობის ტაგანროგის პედაგოგიური ინსტიტუტის უცხო ენათა ფაკულტეტი. შენობამ თანამედროვე სახე მიიღო 1861 წლის გადაკეთების შედეგად. სახლის ფასადზე დაამატეს რვა სვეტისგან შემდგარი კოლონა, რომელიც სრულდება სამკუთხედი ფრონტონით. პირველი სართული რუსტიკებითაა გაფორმებული. შენობის ცენტრალურ ნაწილს დაშენებული აქვს მესამე სართული. ფანჯრის ღიობები სწორკუთხაა. მეორე სართულზე ფანჯრებს ამშვენებს სანდრიკები. ქუჩის მხრიდან შენობას აქვს რამდენიმე შესასვლელი. Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0 Петровская улица‎, д. 68 დაარქივებული 2017-03-02 საიტზე Wayback Machine. . Объекты культурного наследия федерального значения. Дом Гайрабетова დაარქივებული 2017-11-07 საიტზე Wayback Machine.
ვეზირ ორუჯოვი

ვეზირ სურხაის ძე ორუჯოვი (აზერ. Vəzir Surxay oğlu Orucov; დ. 26 დეკემბერი 1956, ტერტერი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ – გ. 22 მარტი 1993, აღდერე, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე. ვეზირ ორუჯოვი 1956 წლის 26 დეკემბერს, ტერტერის რაიონის სოფელ ხორუზლოში დაიბადა. მანამდე, 1949 წელს, ორუჯოვის მამა სურხაი, სომხეთის ისტორიულ დარალიაზის ოლქიდან დეპორტირებული იყო. საშუალო განათლება ხორუსლოს სოფლის სკოლაში მიიღო, რის შემდეგ, 1974 წელს ბაქოს მსუბუქი მრეწველობის ტექნიკუმში ჩააბარა. 1975 წელს, სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, საიდანაც 1977 წელს გათავისუფლების შემდეგ, გააგრძელა პროფესიული განათლების მიღება. 1984 წელს, ორუჯოვი საცხოვრებლად რუსეთის არხანგელსკის ოლქის ქალაქ ბელკოვოში გადავიდა. 1992 წელს, ხოჯალის გენოციდის გაგების შემდეგ, აზერბაიჯანში დაბრუნდა და ტერტერის თვითდაცვის ბატალიონში გაწევრიანდა. ბატალიონში რიგითი ჯარისკაცად გაწევრიანების მიუხედავად, მისი საბრძოლო წვლილისა და ტექნიკის გამო, მალევე ბატალიონის მეთაურის თანამშემწედ დანიშნეს. ბრძოლის პირველივე დღეს, მძევლად აყავს სომეხი ჯარისკაცი. 1992 წელს, ორუჯოვი „სერსენგის წყალსაცავის“ გათავისუფლებაში მონაწილეობდა, სადაც თავის დაზვერვის ჯგუფთან ერთად მოქმედებდა. წყალსაცავის გათავისუფლებისას, სომხების „არაბოს“ ქვედანაყოფი გაანადგურეს, რის შედეგად, სომხეთში 3 დღიანი გლოვა გამოცხადდა. 1992 წელს, საავადმყოფოში მკურნალობის შემდეგ, 2 ნოემბერს ბრუნდება საბრძოლო ველზე, თუმცა, 11 დეკემბერს, თავისი დაბადების დღის აღსანიშვავად, უკან არხანგელსკში ოჯახთან მიდის. 1993 წლის 22 მარტს, საბრძოლო თვალსაზრისით სტრატეგიული სიმაღლის, კერძოდ „გლობუსის“ აღებისას, გმირულად დაიღუპა. ვეზირ ორუჯოვი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული. 2015 წელს, ქალაქ ტერტერის ვეტერანთა ბაღში მისი ბიუსტი დადგეს, ხოლო იმავე წლის 3 ივლისს, ტერტერის ერთ-ერთ ქუჩას, მისი სახელი დაარქვეს. 1993 წლის 27 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით, მას აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა. ↑ Невзоров: «Самый смелый человек, которого я когда-либо знал, был азербайджанцем». დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-07. ციტირების თარიღი: 2017-03-02. ↑ 2.0 2.1 Zahidoğlu, Teymur. Gecikmiş vertolyot, qan içində qoşa çarpayı, Novruz Bayramına şəhid payı. news.lent.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 თებერვალი 2018. ციტირების თარიღი: 29 December 2015. ↑ “Sərdar Həmidovun sayəsində Ermənistan 3 gün matəm elan etdi” – Milli Qəhrəmandan AÇIQLAMA. yknews.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-09-25. ციტირების თარიღი: 17 iyun 2016. ↑ Kazımova, Solmaz. Qəhrəmana bərabər qəhrəman... – MÜSAHİBƏ - FOTO. news.lent.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 თებერვალი 2017. ციტირების თარიღი: 29 December 2015. ↑ Milli qəhrəman Eldar Həsənov və Vəzir Orucovun doğum günüdür. salamnews.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 ნოემბერი 2018. ციტირების თარიღი: 29 December 2015.
გლადკოვის სახლი

გლადკოვის სახლი (რუს. Дом Гладкова) — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლებს. მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 76 / ლერმონტოვის შესახვევი № 4. იმ ადგილზე სადაც ახლა ვაჭარ გლადკოვის სახლი დგეს, მდებარეობდა ერთსართულიანი შენობა, რომელშიც განთავსებული იყო ნოტაკის ფეხსაცმლის მკერავის სახელოსნო. სახლი ეკუთვნოდა ხორბლის ვაჭარ ივან სკარამანგას. შენობიდან ბერძნების ქუჩამდე დაუსახლებელი იყო. ვაჭრის გარდაცვალების შემდეგ სახლი გადავიდა მისი მეუღლის არგირია პეტრეს ასულის მფლობელობაში. შემდეგ იგი ეკუთვნოდა ლეონიდ მაგულეს, რომელმაც იგი მიჰყიდა მეორე გილდიის ვაჭარ ივან გლადკოვს. ივანე გლადკოვი ტაგანროგში ჩავიდა 1888 წელს. 1889 წელს 45 წლის ასაკში დაქორწინდა 27 წლის ქვრივ მარია ალაფუზოვაზე. ოჯახში მათ ჰყავდათ 6 შვილი. ივან გლადკოვი გარდაიცვალა 1909 წლის 10 მაისს ასთმისა და გულის ტკივილისაგან. დაკრძალეს ქრისტიანულ სასაფლაოზე ქალიშვილის, მარიას გვერდით. მის საფლავზე დგას გრანიტის ძეგლი, რომელზეც წარწერაა: ივან გლადკოვის ინიციატივით ძველი სახლი დაანგრიეს და 1895 წელს მის ადგილზე ააშენეს ორსართულიანი სახლი. მოგვიანებით გადააკეთეს სახლის ფანჯრები. სახლის ეზოში იყო ფლიგელი და ბეღელი. XIX საუკუნის ბოლოსთვის გლადკოვის სახლი სილამაზის მიხედვით მეშვიდე იყო ტაგანროგში. სახლი აგებულია მოდერნის სტილში ფართო ფანჯრებით. ფასად გაფორმებულია ლიმონისფერით. ფანჯრის ღიობებს შორის აპოლონის გამოსახულებებია. სახლის ფასადი მდიდარი დეკორით გამოირჩევა. 1910-იან წლებში შენობაში განთავსებული იყო ვარშავის საგალანტერიო ნაწარმის მაღაზია, ვ. ფილევსკის წიგნის მაღაზია. 1914 წელს შენობაში მდებარეობდა „ივანოვის საბანკო სახლი“. 1917 წელს დაემატა ვასილევის მაღაზია, საპარიკმახერო და ატელიე. 1920 წელს მუშაობდა მუსიკისა და სიმღერის კურსები და სასადილო. გლადკოვის გარდაცვალებიდან 1925 წლამდე სახლი იმყოფებოდა მისი მემკვიდრეების მფლობელობაში, რომლებმაც შენბა გააქირავეს მაღაზიებისათვის და საცხოვრებლად. სხვადასხვა დროს შენობაში მუშაობდა კბილის ექიმი, ფოტოგრაფი, პარიკმახერი. განთავსებული იყო სასადილო, წიგნების მაღაზია და პროფესიული სასწავლებელი. ტაგანროგის ოკუპაციის პერიოდში (1941-1943 წწ.) შენობაში განთავსებული იყო გერმანული პროპაგანდის განყოფილება (Abteilung Propagande). ამჟამად შენობაში განთვსებულია სბერბანკის განყოფილება, რუსეთის საპენსიო ფონდის ფილიალი და ტანსაცმლის მაღაზია. Энциклопедия Таганрог. И. В. Назаренко, В. В. Газаренко. Ст. Гладкова дом. О тебе, любимый город: Дом купца Гладкова Первая открытка Таганрога
ალექსანდრე I-ის სასახლე

ალექსანდრე I-ის სასახლე (რუს. Дворец Александра I) — ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლებს. აგებულია რუსული კლასიციზმის სტილში. სასახლე ცნობილია იმ ფაქტით, რომ 1825 წელს სწორედ აქ გარდაიცვალა რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე I. 2016 წლის მდგომარეობით სახლში განთავსებულია საბავშვო სანატორიუმი „Берёзка“. მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 40. სასახლე აგებულია 1806 წელს. 1816 წელს სახლი გადააკეთეს არქიტექტორ ფ. მოლას პროექტის მიხედვით და ბინა გადაეცა ქალაქისთავს. სასახლე სხვადასხვ ადროს სხვადასხვა მფლობელის კუთვნილება იყო. მათგან ყველაზე ცნობილი იყო ტაგანროგის ქალაქისთავი პეტრე პაპკოვი, რომელმაც იგი იყიდა აშენებიდან 4 წლის შემდეგ. იმპერატორი ალექსანდრე ამ შენობაში ორჯერ იმყოფებოდა: 1818 და 1825 წლებში. უკანასკნელი ვიზიტი მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა. 1825 წლის 19 ნოემბერს იგი აქ გარდაიცვალა ციებ-ცხელებისაგან. მისი გარდაცვალების შემდეგ სახლი შეიძინა იმპერატორის მეუღლემ ელისაბედ ალექსის ასულმა. აქვე ჩამოყალიბდა პირველი მემორიალური მუზეუმი იმპერატოის სახელზე. ალექსანდრე I-ის სასახლეს სტუმრობდნენ იმპერატორები ალექსანდრე II და ალექსანდრე III, პოეტები ვასილ ჟუკოვსკი და ალექსანდრე პუშკინი, გენერალი ნიკოლოზ რაევსკი და მისი ქალიშვილი მარია ვოლკონსკაია, მხატვარი ივანე აივაზოვსკი, განათების კომისარი ანატოლი ლუნაჩარსკი და სხვა ცნობილი ადამიანები. 1864 წლიდან მოყოლებული 12 წლის განმავლობაში შენობაში მოღვაწეობდა სამოყვარულო გუნდი პავლე ჩეხოვის (ანტონ ჩეხოვის მამა) ხელმძღვანელობით. 1860-იანი წლების ბოლოს და 1870-იანი წლების დასაწყისში ამავე გუნდში მღეროდნენ ალექსანდრე, ანტონი და ნიკოლოზ ჩეხოვები. 1928 წელს მუზეუმი დაიხურა და მისი ზოგიერთი ექსპონანტი გადაიტანეს ალფერაკის სასახლეში. შენობა აგებულია რუსული კლასიციზმის სტილში. ერთსართულიანი სახლის ფასადზე 13 ფანჯარაა განთავსებული. შენობას არ გააჩნია კოლონადები. შენობის კუთხეები რუსტირებულია. ფანჯრების ნაწლის თავზე სამკუთხა სანდრიკებია, დანარჩენებისა კი - მართკუთხა, მაგრამ დეკორის გარეშე. კომპოზიციური ღერძი გამოხატულია ნათლად. შენობა ასახავს ტაგანროგის არქიტექტურის განვითარებას XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд., перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил., [4] л. ил., портр., карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0. ↑ Дворец Александра 1 в Таганроге. Памятники Дона. ციტირების თარიღი: 2017-01-18. ↑ 2.0 2.1 Русский классицизм. Rostov Region. ციტირების თარიღი: 2017-01-24.