laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
არდიჩდერე (არტაანის რაიონი)

არდიჩდერე (თურქ. Ardıçdere) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 21 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 153 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა თოროსხევი. ↑ Ardıçdere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Ardıçdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
აშაღიქურთოღლუ (არტაანის რაიონი)

აშაღიქურთოღლუ (თურქ. Aşağıkurtoğlu) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 37 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 218 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Aşağıkurtoğlu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Aşağıkurtoğlu Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ტოკამაკი

ტოკამაკი (რუს. ТОКАМАК, Тороидальная камера с магнитными катушками) — ჩაკეტილი მაგნიტური საჭერი, რომელსაც ტორის ფორმა აქვს. იყენებენ მაღალტემპერატურული პლაზმის შესაქმნელად და შესაკავებლად. შემოთავაზებულია ი. ტამისა და ა. სახაროვის მიერ 1950 წელს მართვადი თერმობირთვული სინთეზის (მთს) პრობლემასთან დაკავშირებით. ტოკამაკის ტიპის სისტემების შესწავლასა და დამუშავებაში ფუნდამენტური წვლილი შეიტანეს საბჭოთა მეცნიერებმა ლ. არციმოვიჩის ხელმძღვანელობით, რომელმაც 1956 წელს დაიწყო ამ სისტემების ექსპერიმენტული გამოკვლევები ი. კურჩატოვის სახელობის ატომური ენერგიის ინსტიტუტში. ტოკამაკში პლაზმის მაკავებელი და მასტაბილიზებელი მაგნიტური ველი არის ჯამი სამი ველისა: H ω {\displaystyle H_{\omega }} ველისა (რომელსაც ქმნის ტოროიდულ პლაზმურ ხვიაში გამავალი I დენი), გაცილებით ძლიერი ტოროიდული H ϕ {\displaystyle H_{\phi }} ველისა (რომელიც დენის პარალელურია) და შედარებით სუსტი განივი H 1 {\displaystyle H_{1}} ველისა (რომელიც მიმართულია ტორის მთავარი ღერძის პარალელურად). H ϕ {\displaystyle H_{\phi }} -ს ქმნის ტორზე დახვეული ხვიები, H 1 {\displaystyle H_{1}} -ს — ტორის გასწვრივ განლაგებული გამტარები. ჯამური მაგნიტური ველის ძალწირებს, რომლებიც ტორის ირგვლივ მრავალჯერ შემოვლისას ქმნიან ერთმანეთში ჩადგმული ტოროიდული მაგნიტური ზედაპირების სისტემას, სპირალის სახე აქვთ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 9.
ჯაჭვური გადაცემა

ჯაჭვური გადაცემა — მექანიზმი, რომელშიც განსაზღვრული მანძილით დაცილებულ ლილვებს შორის გადაცემა ხორციელდება ჯაჭვურ კბილა თვალზე (ვარსკვლავაზე) შემოხვეული ჯაჭვით. ჯაჭვური გადაცემა შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე ჯაჭვური კონტურის მქონე (კონტურები განლაგებულია ჰორიზონტალურად, ვერტიკალურად ან დახრილად), 2-, 3- და მეტვარსკვლავიანი. არის ღია და დახურული. თუ დატვირთვა დიდია, იყენებენ მილისურ და პრეციზიულიმილისურ ჯაჭვებს, მცირე დატვირთვისას კი — კაუჭებიან ჯაჭვებს. ჯაჭვური გადაცემა კბილანური გადაცემასთან შედარებით ნაკლებად მგრძნობიარეა დარტყმებისადმი, ლილვების არაზუსტი განლაგებისადმი, მაგრამ მისი მქკ უფრო დაბალია. ღვედური გადაცემისაგან განსხვავებით, ჯაჭვური გადაცემაში გამორიცხულია სრიალი, გადაცემის ფარდობა კი შედარებით მუდმივია, დამაკმაყოფილებლად მუშაობს, როგორც მაღალი, ისე დაბალი სიჩქარის და ტემპერატურის დროს. აქვს ნაკლიც: სვლის უთანაბრობა, გაზრდილი ვიბროაქტიურობა, ხმაური და სხვა. ჯაჭვურ გადაცემას იყენებენ ველოსიპედებში, მოტოციკლებში, ლითონსაჭრელ ჩარხებში, სამშენებლო-საგზაო მანქანქებში და სხვაგან. ორ სხვადასხვა ზომის ვარსკვლავაზე შემოხვეული ჯაჭვი ერთრიგა ჯაჭვური გადაცემა ორრიგა ჯაჭვური გადაცემა სამრიგა ჯაჭვური გადაცემა ნუცუბიძე კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 548-549.
ექვთიმე II

ექვთიმე II — საქართველოს კათოლიკოსი დაახლოებით 1220–1222 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979 მეტრეველი რ., „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000 ენციკლოპედია „საქართველო“, თბ.. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია
პეტრე II (კათოლიკოსი)

პეტრე II — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 689-720 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979 მეტრეველი რ., „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000 საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები mematiane.ge - შექმენი საკუთარი ისტორია
თეოდორე I (კათოლიკოსი)

თეოდორე I — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 685–689 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979 მეტრეველი რ., „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000 ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 40. თეოდორე I (კათოლიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია
კირილე I (კათოლიკოსი)

კირილე I — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 781–802 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979 კირილე I (კათოლიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია mematiane.ge - შექმენი საკუთარი ისტორია
კონსტანტინე წერეთელი (ჰიდრომშენებელი)

კონსტანტინე (კაკო) წერეთელი (დ. 25 დეკემბერი, 1909, პერევისა — გ. 3 იანვარი, 1973, თურქმენეთი) — ქართველი ინჟინერ-ჰიდრომშენებელი, ყარაყუმის არხის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი. კონსტანტინე წერეთელი დაიბადა ჭიათურასთან ახლოს, სოფელ პერევისაში ექიმ-ეპიდემიოლოგ ევგენი (სავლე) წერეთლისა და უკრაინელ ანტონინა პოდრუჟნაიას ოჯახში. კონსტანტინეს ჰყავდა სამი დედმამიშვილი: ნინა, თინა და მამის მოსახელე სავლე. კონსტანტინე სწავლობდა ქუთაისის N 3 შრომის სკოლაში. საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტში მიიღო სამთო ინჟინრის სპეციალობა. 1929 წელს, ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა თურქმენეთში და გახდა აშხაბადის სამელიორაციო ინსტიტუტის სტუდენტი. 1929 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა თურქმენეთის სსრ-ში. 1929-1936 წლებში იყო ძიების კომპლექსური რაზმის უფროსი ყარაყუმის უდაბნოში. ამ ექსპედიციის შესახებ კონსტანტინემ 1940 წელს მოსკოვში წიგნი გამოსცა, სახელწოდებით "ყარაყუმი და მისი სასოფლო-სამეურნეო ათვისება". 1936-1945 წლებში მუშაობდა ამავე უდაბნოს გაწყლოვანებისა და ათვისების კომპლექსური პარტიის ხელმძღვანელად; 1945-1953 წლებში იყო "ყარაყუმსოფლწყალმშენის" სამმართველოს მთავარი ინჟინერი, ხოლო 1953-1973 წლებში - ყარაყუმის ვ. ლენინის სახელობის არხის მშენებლობისა და ტრესტ "კარაკუმჰიდრომშენის" მთავარი ინჟინერი. ქართველ ინჟინერს დიდი ღვაწლი მიუძღვის არხის მშენებლობასა და ყარაყუმის ყამირი მიწების ათვისებაში. სწორედ ამიტომ თურქმენეთში ძალიან აფასებდნენ. 1965 წელს მას მიენიჭა თურქმენეთის სსრ დამსახურებული მშენებლის წოდება; 1962 წელს გახდა ლენინური პრემიის ლაურეატი ყარაყუმის არხის მშენებლობისთვის; ორგზის იყო დაჯილდოებული შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით. გარდაიცვალა 1973 წლის 3 იანვარს. დაკრძალულია თბილისში. თიკანაძე მ., დები წერეთლები თბილისს ამშვენებდნენ // საქართველოს ქალი. - თბილისი, 2002. N1-2. - გვ. 3-4. კ. ე. წერეთელიი [ნეკროლოგი] // კომუნისტი. - თბილისი, 1973. 11 იანვარი, N9. - გვ. 4. მანია გ., ყარაყუმის ბრძანებელი // ცისკარი. - თბილისი, 1976. N10. - გვ. 103-107. კონსტანტინე წერეთელი (ჰიდრომშენებელი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი კონსტანტინე წერეთელი | ქართველები უცხოეთშო
ბასილ II (კათოლიკოსი)

ბასილ II — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 914-930 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები მეტრეველი რ., „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000 ბასილ II (კათოლიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია mematiane.ge - შექმენი საკუთარი ისტორია
ოვაფინარი (არტაანის რაიონი)

ოვაფინარი (თურქ. Ovapınar) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 9 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 270 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ბაღდადი. ↑ Ovapınar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ოლჩექი (არტაანის რაიონი)

ოლჩექი (თურქ. Ölçek) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 15 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 597 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ოხჯოკი/ორჯოხი. ↑ Ölçek Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 5 Haziran 2015. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ომერაღა (არტაანის რაიონი)

ომერაღა (თურქ. Ömerağa) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 35 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 270 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ომერუღლუ. ↑ Ömerağa Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 5 Haziran 2015. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 Ekim 2017. ციტირების თარიღი: 10 Nisan 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
სამანბეილი (არტაანის რაიონი)

სამანბეილი (თურქ. Samanbeyli) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 30 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 390 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული სახელწოდებაა სიხირპეტი/სიღირპეტი. ↑ Samanbeyli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 10 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
სარიამაჩი (არტაანის რაიონი)

სარიამაჩი (თურქ. Sarıyamaç) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 17 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 90 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა სირასგომი. ↑ Sarıyamaç Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
სუგოზე (არტაანის რაიონი)

სუგოზე (თურქ. Sugöze) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 3 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 210 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჯინჭრობი/ჭინჭრობი. ↑ Ovapınar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
სულაქიურთი (არტაანის რაიონი)

სულაქიურთი (თურქ. Sulakyurt) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 8 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 912 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა სარწები. ↑ Sulakyurt Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
თაშლიდერე (არტაანის რაიონი)

თაშლიდერე (თურქ. Taşlıdere) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 21 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 457 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პანკისი/ბანგიზი. ↑ Taşlıdere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020. ციტირების თარიღი: 20 Ekim 2017. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
დაღჯი (არტაანის რაიონი)

დაღჯი (თურქ. Dağcı) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 44 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 476 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ტიკაში/დიქოში. ↑ Dağcı Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 10 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
დაღევი (არტაანის რაიონი)

დაღევი (თურქ. Dağevi) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 25 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ტებათი/ტბეთი. ↑ Dağevi Köyü (თურქული). დაარქივებულია [url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=266668 ორიგინალიდან] — 23 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 10 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
დედეგული (არტაანის რაიონი)

დედეგული (თურქ. Dedegül) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 12 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 173 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა დადაგული. ↑ Dedegül Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 10 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
დეღირმენლი (არტაანის რაიონი)

დეღირმენლი (თურქ. Değirmenli) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 12 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 199 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა წისქვილისხევი. ↑ Değirmenli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
იმერლები

იმერლები — ქართველთა ტერიტორიული, ლოკალური, ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ცხოვრობენ დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარეში — იმერეთში. უწინ აღმოსავლეთ საქართველოს მოსახლეობა ლიხის ქედის მეორე, ანუ იმიერ მხარეს მცხოვრებ ქართველებს „იმერლებს“ უწოდებდა. თვითონ „იმერეთი“ და „იმერელი“ შედარებით გვიანდელი სახელებია. ადრე შუა საუკუნეებში საქართველოს ამ მხარეს არგვეთი ეწოდებოდა, მის მოსახლეობას კი — არგვეთელები. იმერეთი დიდი მხარეა და იყოფა ორ ნაწილად — ზემო და ქვემო იმერეთად, ასევე იყოფა მისი მოსახლეობაც — ზემო და ქვემო იმერლებად. ცალკეა გამოყოფილი ოკრიბა და მისი მკვიდრნი — ოკრიბელები. იმერლები მეტყველებენ ქართული ენის იმერულ დიალექტზე. კოლხეთის დაბლობზე მცხოვრები ქვემო იმერლების ეთნოგრაფიულ ყოფას მრავალი საერთო ჰქონდა მეგრელების ყოფასთან, ზემო იმერლები კი თავისი ტრადიციებით ქართლელებთან იყვნენ ახლო. ტრადიციებისა და წეს-ჩვეულებების მრავალფეროვნებას განაპირობებს განსახლების რელიეფი (ქვემო იმერლები ვაკეზე ცხოვრობენ, ზემო იმერლები კი გორაკ-ბორცვებზე). განსხვავებულია დასახლების ფორმაც. იმერეთს თავისი გეოგრაფიული მდებარეობა საგარეო მტრებისგან იცავდა. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ქართლ-კახეთის შემცირებული მოსახლეობის შევსების საქმეში. უცხოელი მოგზაურები იმერელთა გარეგნობას აღტაცებით აღწერდნენ. აქტიურად მისდევენ მეურნეობას, განსაკუთრებული ადგილი უკავია მევენახეობა-მეღვინეობას. გამოყვანილია ადგილობრივ ბუნებრივ პირობებთან შეგუებული ვაზისა და ხეხილის ჯიშები. იმერლები გამოირჩევიან სტუმართმოყვარეობით. საქართველოს სხვა მხარეებს აწვდიან თიხის ნაწარმს. განთქმულია იმერული ყველი. მაღალ დონეზე დგას კარ-მიდამოს მოვლის კულტურა. იმერული სამოსი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იმერლები თოფჩიშვილი რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 249–250.
დერინდერე (არტაანის რაიონი)

დერინდერე (თურქ. Derindere) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 19 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 69 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ხევა/ხევი . ↑ Derindere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ედეგული (არტაანის რაიონი)

ედეგული (თურქ. Edegül) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 10 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 92 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ადაგული. ↑ Edegül Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
გოლგელი (არტაანის რაიონი)

გოლგელი (თურქ. Gölgeli) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 26 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 244 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ყელღელე. ↑ Gölgeli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Haziran 2015. ციტირების თარიღი: 12 Nisan 2020. ↑ Ardahan Merkez Açıkyazı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბაღდაშენი (არტაანის რაიონი)

ბაღდაშენი (თურქ. Bağdaşen) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 31 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 882 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ქინძოტამალი. ↑ Bağdaşen Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Bağdaşen Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბალიქჩილარი (არტაანის რაიონი)

ბალიქჩილარი (თურქ. Balıkçılar) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 18 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 139 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა დუდუნი. ↑ Balıkçılar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Balıkçılar Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბაირამოღლუ (არტაანის რაიონი)

ბაირამოღლუ (თურქ. Bayramoğlu) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 42 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 445 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა კორაშენი. ↑ Bayramoğlu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Bayramoğlu Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბეშიქთაში (არტაანის რაიონი)

ბეშიქთაში (თურქ. Beşiktaş) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 46 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 331 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მუჭუჭი. ↑ Beşiktaş Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Beşiktaş Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბინბაშარი (არტაანის რაიონი)

ბინბაშარი (თურქ. Binbaşar) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 44 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 331 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული სახელწოდებაა მურხანი. ↑ Binbaşar Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Binbaşar Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ბუიუქსუთლუჯე (არტაანის რაიონი)

ბუიუქსუთლუჯე (თურქ. Büyüksütlüce) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 17 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 201 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მხარმზიანი. ↑ Büyüksütlüce Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Büyüksütlüce Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ჩალაბაში (არტაანის რაიონი)

ჩალაბაში (თურქ. Çalabaş) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 35 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 328 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჭალა. ↑ Çalabaş Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Çalabaş Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ჩამლიჩათაქი (არტაანის რაიონი)

ჩამლიჩათაქი (თურქ. Çamlıçatak) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 14 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 939 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ვარდისციხე. ↑ Çamlıçatak Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Çamlıçatak Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ჩაღლაიქი (არტაანის რაიონი)

ჩაღლაიქი (თურქ. Çağlayık) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 40 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 268 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ერდამელი. ↑ Çağlayık Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Ardahan Merkez Çağlayık Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ჩათალდერე (არტაანის რაიონი)

ჩათალდერე (თურქ. Çataldere) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 18 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 279 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა კუნძულუტი. ↑ Çataldere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Çataldere Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.
ჩათალქოფრუ (არტაანის რაიონი)

ჩათალქოფრუ (თურქ. Çatalköprü) — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 23 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 218 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა შადევანი. ↑ Çatalköprü Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Çatalköprü Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020. ↑ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, ISBN 9786052100271.