laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სელიმ I გირეი

სელიმ I გირეი (ყირიმ. I Selim Giray, سليم كراى‎; დ. 1631 — გ. 22 დეკემბერი, 1704, ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო) — ყირიმის სახანოს ხანი 4-ჯერ: 1671–1678, 1684–1691, 1692–1699 და 1702–1704 წლებში, ბაჰადირ I გირეის ვაჟი. სელიმი დაიბადა 1631 წელს, ოსმალეთში, ბაჰადირ I გირეის ოჯახში. აღიზარდა ბახჩისარაიში, სადაც იმდროისთვის უმაღლესი განათლება მიიღო, განსაკუთრებით გაიწაფა საბრძოლო ხელოვნებაში. საკუთარი ბიძების (მეჰმედ IV გირეი და ისლამ III გირეი) მმართველობისას ხელმძღვანელობდა ყირიმელთა ჯარებს სხვადასხვა ბრძოლებში. იცავდა ყირიმის სავაჭრო გზებს და ხშირად თავად აწარმოებდა მოლაპარაკებებს უცხოელ ვაჭრებთან. სელიმ გირეიმ თავი გამოიჩინა 1662 წელს, ბუჟინის ბრძოლაში, სადაც მისი სარდლობით ყირიმელმა თათრებმა გაანადგურეს რუსეთის სამეფოსა და ზაპოროჟიელი კაზაკების არმია. 1671 წელს, ოსმალებმა ყირიმის ხანი, ადილ გირეი გადააყენეს თანამდებობიდან და მის ნაცვლად სწორედ სელიმ გირეი დანიშნეს. სელიმი ენერგიული მმართველი, დიდებული სარდალი და ჭკვიანი პოლიტიკოსი იყო. მისი წინამორბედებისგან განსხვავებით ყირიმელ დიდებულებთან არ ჰქონდა დაძაბული ურთიერთობა, მიუხედავად იმისა, რომ 2-ჯერ ჩამოართვეს ხანის ტიტული, ის მაინც სარგებლობდა დიდი ავტორიტეტით ყირიმისა და მთლიანი ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიაზე. მონაწილეობდა დიდ თურქულ ომში, პოლონეთ-ოსმალეთის ომსა და რუსეთთან გაჩაღებულ ომებში (1676-1681 და 1686-1700), რომლებიც ოსმალების მარცხით დასრულდა. სელიმ გირეიმ სახელი გაითქვა რუსეთის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში. ისტორიკოსთა მტკიცებით, სელიმ I-ის თავდადებული ბრძოლის დამსახურება იყო ის, რომ ყირიმის სახანო რუსეთის შემადგენლობაში დროზე ადრე არ შევიდა. სელიმს ჰყავდა 10 ქალიშვილი და 13 ვაჟი, რომელთაგან 6-მა (დევლეთ II გირეი, საადეთ IV გირეი, გაზი III გირეი, ყაფლან I გირეი, მენლი II გირეი, სელამეთ II გირეი) შეძლო ყირიმის ხანის წოდების მიღება. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია Олекса Гайворонский «Созвездие Гераев». Симферополь, 2003. Büyük Osmanlı Tarihi, Hammer, Üçdal Neşriyat, III. Cilt s. 598 В. Головченко. Селім Герей I// Українська дипломатична енциклопедія: У 2-х т./Редкол.:Л. В. Губерський (голова) та ін. — К.:Знання України, 2004 — Т.2 — 812с. ISBN 966-316-045-4 ↑ Howorth, p559. "Vizier Kologi" is hard to find in other sources. ↑ გვ.560
ტეტრალოგია

ტეტრალოგია ― ოთხი ლიტერატურული, მუსიკალური ან კინო ნაწარმოები, რომლებსაც საერთო დედააზრი აერთიანებს. ტეტრალოგიურ ქმნილებათა ნიმუშები პირველად ძველ საბერძნეთში ფიქსირდება. ტეტრალოგია მოიცავდა 3 ტრაგედიას და ერთ სატირიკულ დრამას. შემდეგ ტეტრალოგია სხვა ჟანრის ნაწარმოებებშიც გავრცელდა. მუსიკალური ტეტრალოგიაა რიხარდ ვაგნერის „ნიბელუნგის ბეჭედი“. ქართულ ლიტერატურაში ტეტრალოგიის ნიმუშია კონსტანტინე გამსახურდიას „დავით აღმაშენებელი“. ვიქსიკონში განმარტებულია სიტყვა: ტეტრალოგია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 702.
ტეუანტეპეკის ყურე

ტეუანტეპეკის ყურე ― ყურე წყნარ ოკეანეში, მექსიკის სამხრეთ ნაპირთან, ტეუნატეპეკის ყელის რაიონში. სიგრძე დაახლოებით 110 კმ, სიგანე შესასვლელთან დაახ. 450 კმ. მაქსიმალური სიღრმე 200 მ. მთავარი ნავსადგურია სალინა–კრუსი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 702.
იოსებ გურკო

იოსებ გურკო (დ. 16 ივლისი, 1828, მოგილიოვის გუბერნია ― გ. 15 იანვარი, 1901, სახაროვო) — რუსი გენერალ–ფელდმარშალი (1894), რუსეთ–ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის მონაწილე, ვისლისპირეთის გენერალ–გუბერნატორი (1883-1894). 1877 წელს რუსეთ–ოსმალეთის ომის დროს იმიერბალკანეთში წარმატებული ლაშქრობისთვის მიიღო გენერალ–ადიუტანტის ჩინი. ოქტომბერში დაიკავა ოსმალეთის საყრდენი პუნქტები გორნიდუბიაკი და ტელიში და ამით დაასრულა პლევნის გარემოცვა. ნოემბერში ეტროპოლ–ორანიეზე განავითარა შეტევა და ბალკანეთის მთისწინეთში მოხერხებული საწყისის პოზიციები დაიჭირა. დეკემბერში 70-ათასიანი ჯარით გადალახა ბალკანეთის მთები და აიღო სოფია. დაამარცხა ოსმალეთის ჯარი ტაშკინესთან. 1878 წლის 3–5 იანვარს ოსმალეთის ფილიპოპოლთან დამარცხენის შემდეგ დაიკავა ადრიანოპოლი. 1878 წელს გახდა კავალერიის გენერალი. 1879-1880 წლებში იყო გვარდის ჯარების და სანქტ–პეტერბურგის სამხედრო ოლქის ჯარების მთავარსარდლის თანაშემწე, სანქტ–პეტერბურგის დროებითი გენერალ-გუბერნატორი. 1883-1894 წლებში იყო ვისლისპირეთის მხარის გენერალ–გუბერნატორი და ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი. პოლონეთში ატარებდა რუსიფიკატორულ პოლიტიკას. 1886 წლიდან იყო სახელმწიფო საბჭოს წევრი. გადადგა 1894 წელს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 316. იოსებ გურკო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ 1.0 1.1 1.2 Большая российская энциклопедия — Москва: Большая российская энциклопедия, 2004. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
გურმა

გურმა თვითდასახელება ბინუმბა ― აფრიკაში მცხოვრები ხალხი. გურმას ენა გურმანშე განეკუთვნება გურის ენათა ჯგუფს. ცხოვრობენ ჩრდილოეთ განაში, ჩრდილოეთ ტოგოში, ბურკინა-ფასოში (შეადგენენ მოსახლეობის დაახ. 7%–ს), კერძოდ კი მის აღმოსავლეთი რეგიონში და ნიგერში (შეადგენენ მოსახლეობის 1%–ზე ნაკლებს). გავრცელებული რელიგიაა ისლამი, ასევე ადგილობრივი ტრადიციული წარმოდგენები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 316. გურმა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
რემი დე გურმონი

რემი დე გურმონი (დ. 4 აპრილი, 1858, ბაზოშ–ან–ულმი ― გ. 17 სექტემბერი, 1915, პარიზი) — ფრანგი მწერალი, სიმობლისტი. 1882 წელს გამოაქვეყნა ლექსების კრებული „ვულკანის ამოფრქვევა“. თანამედროვე პოეტებზე შექმნილ ეტიუდებს თავი მოუყარა „ნიღბების წიგნში“ (1896-18980. ესთეტიკური სტილის და ენის საკითხები განიხილა შრომებში „იდეის კულტურა“ (1900), „სტილის პრობლემა“ (1902) და სხვა. ემხრობოდა თეორიას „ხელოვნება ხელოვნებისთვის“. წერდა ასევე რომანებს და ნოველებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 316. რემი დე გურმონი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 2.0 2.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 3.0 3.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 4.0 4.1 IMSLP — 2006. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q523660"></a> ↑ 5.0 5.1 Internet Speculative Fiction Database — 1995. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164"></a> ↑ 6.0 6.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Vegetti Catalog of Fantastic Literature <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23023088"></a> ↑ 8.0 8.1 Gourmont, Remy de // Grove Art Online / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T033856 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q103928154"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776"></a> ↑ 9.0 9.1 GeneaStar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478"></a> ↑ Babelio — 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812"></a> ↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a> ↑ Union List of Artist Names — 2017. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649"></a> ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #118718320 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ LIBRIS — 2013. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125"></a>
გურუნგები

გურუნგები ― კატმანდუსა და ცენტრალურ და დასავლეთ ნეპალში მცხოვრები ხალხი. გურუნგების რაოდენობა აღემატება ნახევარ მილიონ ადამიანს. ენა განეკუთვნება ტიბეტურ–ჩინური ოჯახის ჰიმალაის ჯგუფს. გავრცელებული რელიგიაა ბუდიზმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 316. გურუნგები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
დანი სებალიოსი

დანი სებალიოს ფერნანდესი (დ. უტრერა, ესპანეთი, 7 აგვისტო, 1996) — ესპანელი ფეხბურთელი, პოზიციით ნახევარმცველი. ასპარეზობს მადრიდის „რეალში“. რეალ მადრიდი:(5) უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2017–18 ესპანეთის სუპერთასი (1): 2017 უეფა-ს სუპერთასი (1): 2017 ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი (2): 2017, 2018 არსენალი:(1) ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2019–20 პროფილი რეალის ოფიციალურ საიტზე დანი სებალიოსი — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული] დანი სებალიოსი – უეფას ჩანაწერი (ინგლისური) ↑ Dani Ceballos: Overview. Premier League. ციტირების თარიღი: 20 June 2020
კავკასიის მხარეთა უწყებანი

„კავკასიის მხარეთა უწყებანი“ — ქართული ყოველკვირეული გაზეთი, მთავრობის ოფიციალური გამოცემა. გამოდიოდა თბილისში 1845 წლის იანვრიდან 1846 წლის ივლისამდე. წარმოადგენდა „ზაკავკაზსკი ვესტნიკის“ დუბლირებას. გაზეთი იბეჭდებოდა მცირე ზომის ქაღალდზე, 2 სვეტად, 8 გვერდზე. აქვეყნებდა ოფიციალურ ცნობებს და სხვა მასალებს. „კავკასიის მხარეთა უწყებანი“ ერთ-ერთი ქართული გაზეთია, რომელმაც შემოგვინახა საყურადღებო მასალა XIX საუკუნის 40-იანი წლების საქართველოს ეკონომიკური და სოციალური ურთიერთობის შესახებ. რედაქტორი — პლატონ იოსელიანი. მთარგმნელები — ზ. ფალავანდიშვილი, ვ. გურამიშვილი. ტირაჟი 50 ცალი. ჩვენამდე მოაღწია გაზეთის მხოლოდ ორმა ნომერმა (№ 1, № 11) ლორთქიფანიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 307.
საკირის გიორგიწმინდა

საკირის გიორგიწმინდა, მიწის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეში. გუჯრისხევის ეკლესიიდან ორიოდე კილომეტრის მოშორებით. ეკლესია მთლიანად დანგრეულია და მიწით არის დაფარული. შედარებით დაუზიანებლად მოაღწია მხოლოდ სამეკლესიანი ბაზილიკის ჩრდილოეთის მხარემ. მისი არქოტეტურული თავისებურებებით მას ძალიან ამსგავსებენ გუჯრისხევის ეკლესიას და აქედან გამომდინარე, ამ ტაძრის აგების ქრონოლოგიასაც X საუკუნის შუა ხანებით განსაზღვრავენ. ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 ხოშტარია დ., X საუკუნის სამონასტრო ეკლესიები ტაძრის – საკირის მიდამოებში, თბ., 1986 ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომი ხეობაში, თბ., 1987
ბადმინტონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ბადმინტონი შეიძლება აღნიშნავდეს: ბადმინტონი — სპორტის სახეობა. ბადმინტონი — დაბა ინგლისში.
ჭილაძეები

ჭილაძეები ― ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში. ჭილაძეები იყვნენ ქობულიძეების (ქვაბულიძეების) შთამომავლები და ქობულისძეთა დაკნინების შემდეგ, დაახლოებით XIII სუაკუნიდან დაეპატრონენ ქობულისძეთა საერისთავოს ცენტრალურ ნაწილს.. ჭილაძეთა სათავადო მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე რიონის ორივე ნაპირზე და მოიცავდა შემდეგდროინდელ საჯავახოს, სამტრედიას, აბაშას, ორპირს და აღწევდა ბანძამდე. ჭილაძეთა სათავადოს ცენტრი იყო სოფელი საჭილაო. ჭილაძეების საგვარეულო ეკლესია იყო ტყვირის ეკლესია. 1568 წელს იმერეთის მეფე გიორგი II-მ დაამარცხა მის წინააღმდეგ აჯანყებული ლევან I დადიანი და მისი ვასალი ვარაზ ჭილაძე. მალევე, 1570-იანი წლების დასაწყისში გიორგი II-მ მასზე თავდასხმის ბრალდებით მოაკვლევინა ჯავახ II ჭილაძე და ჭილაძეთა სათავადოს თავად დაესაკუთრა. მეფის გაძლიერების შიშმა დადიანი და გურიელი შეაკავშირა. მათ შეერთებული ძალით წაართვეს გიორგი II-ს ჭილაძის სათავადო და შუაზე გაიყვეს. რიონის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ნაწილი დაიკავა გურიელმა, მარჯვენა ნაპირზე მდებარე კი დადიანმა. აღნიშნული პერიოდიდან მოყოლებული (XVI საუკუნის 70-იანი წლები) საჯავახოს გურიელისეულ ნაწილს შემორჩა ძველი სახელი საჯავახო, ხოლო დადიანისეული კი საჭილაოდ იწოდა. ამ პერიოდიდანვე დადიანები და ჭილაძეები ფლობდნენ მხოლოდ საჭილაოს, ხოლო საჯავახოს მფლობელობაზე დავა უკვე იმერეთის მეფესა და გურიელს შორის მიმდინარეობდა. XVII საუკუნეში ჭილაძეების გვარი კვლავ წარჩინებულად ითვლებოდა და ენათესავებოდა დადიანებს. დროთა განმავლობაში საჭილაოს სახელი მხოლოდ ერთ სოფელს შემორჩა. ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან შემდეგი ჭილაძეები ქველი ჭილაძე, მოლარეთუხუცესი, მისი ძმები კახაბერი და ჩუბინი. ისინი არიან ტყვირის ეკლესიის მაშენებლები ჯავახ ჭილაძე, ცხოვრობდა XVI საუკუნეში, იხსენიება ბიჭვინთის მონასტრის სიგელში, მან შესწირა სოფელი ქორეისუბანი ბიჭვინთის მონასტერს შედან ჭილაძე ჯავახ ჭილაძესთან ერთად ნახსენებია გამოჩინებულის ეკლესიის ხატის წარწერაში პაპუნა ჭილაძე და მისი მეუღლე თამარ გურიელი (ასული ვახტანგ I გურიელისა) არიან ტყვირის ეკლესიის დასავლეთ ეგვტერის მაშენებლები ნესტან–დარეჯან ჭილაძე, იყო გიორგი ლიპარტიანის და ლევან II დადიანის ასული, ის სამეგრელოში მრავალ ეკლესიაშია გამოსახული იერემია ჭილაძე, ჭყონდიდის ეპისკოპოსი, ცხოვრობდა XVII საუკუნის II ნახევარში, ნახსენებია „შაჰნავაზიანში“, მისი აშენებულია ტყვირის ეკლესიის ჩრდილოეთ ეგვტერი და იქვეა დაკრძალული აბრაამ ჭილაძე, სეფიეთის ეკლესიის მომხატავი პეტრე ჭილაძე, ჭყონდიდის ეპისკოპოსი, ნახსენებია 1680-1710 წლების სიგელში ანა ჭილაძე, მეუღლე ვახუშტი ჩიჯავაძისა ჭილაძე ე. გვენეტაძე, გ. გაგუა „საჯავახოს მხარე“ „პარალელი“ N5, გვ. 216-223 — თბილისი, 2013 წ. ISSN 0235-8417 თაყაიშვილი ე., „არხეოლოგიური მოგზაურობიდან სამეგრელოში“ // ძველი საქართველო, ტ. III, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1914. — გვ. 2-19.
კვირიკეწმინდა (ტაძარი)

კვირიკეწმინდა— არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში სოფელ დვირთან, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე დაბურულ ტყეში ადგილობრივი მოსახლების მიერ საკვირიკეს სახელით წოდებული სამონასტრო კომპლექსი მდებარეობს. აღნიშნული მონასტერს გრიგოლ ხანცთელის მოწაფის ქრისტეფორეს მიერ აგებულ კვირიკეწმიდასთან ვაიგივებთ და აქედან გამომდინარე, მის აგებას IX საუკუნის 40-იანი წლებით განვსაზღვრავთ. აღნიშნულმა მონასტერმა ჩვენამდე ნანგრევების სახით მოაღწია. კერძოდ, მთავარი დარბაზის კამარა ჩამონგრეულია. სამხრეთის ნავი საკუთარი ნანგრევებითაა ამოვსებული, დანგრეულია მთავარი ნავის დასავლეთის კედელი. აბსიდის ჩრდილო ნახევარზე შემორჩენილია შელესილობისა და ფრესკის ფრაგმენტები, რომლებზეც გამოსახულია წმინდა მამები., ქერუბიმი, კვერთხიანი ხარი და სხვა ნაკლებად გასარჩევი დეტალები. თუმცა აღსაღნიშნავია აღნიშნული სამონასტრო კომლექსის საკურთხევლის მხატვრობა, რომელიც ასევე ძლიერ დაზიანებულია. როგორც ჩანს მხატვრობა სამიარუსიანი ყოფილა. ზემო იარუსზე გამოსახულია ფრთებშეკრული ანგელოზი, რომლის უკან ხარისთავი ანგელოზს უჭირავს ლაბირიუმი, რომელზეც ბერძნულად აწერია აგიოს ფილოს აგიოს. ანგელოზის ქვეშ მოჩანს რამდენიმე ასომთავული გრაფემა. ლაბირიუმთან არის მჯდომარე ფიგურის მოკეცილი თავი. ქვეშ გამოსახულია წმინდანები ხელში გრაგნილებით, სახარებითა და ჯვრებით, თავთან ასომთავრული წარწერით: წმინდა ნიკოლოზი, წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველი და სხვ. მესამე იარუსზე არიან მღვდელმთავრები ხელში სახარებითა და ჯვრებით, თავთან ასომთავრული წარწერით: წმინდა ფოკა, წმინდა გრიგოლ ნოსელი და სხვ. კვირიკეწმინდის მხატვრობას X-XI, XII-XIII, XV საუკუნის I ნახევრით ათარიღებენ. ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, ტ.1, თბ. 1964 ბიბილური თ., შველას ითხოვს, გაზ კომუნისტი 1979 წელი 13 ოქტომბერი გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ. 2013 ზედგინიძე გ., სამხრეთ საქართველოს ზოგიერთი პუნქტის ადგილმდებარეობის დაზუსტებისათვის, მაცნე, ისტორიის სერია, ტ. III, 1972 წელი ინგოროყვა პ., გიორგი მერჩულე, თბ. 1954 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა, თბ 1957 მელითაური კ., ნ. შოშიაშვილი, შ. ხანთაძე და გ. ჯამბურია ვარძია. გზამკვლევი, თბ. 1955 წელი მეფისაშვილი რ., გრიგოლ ხანძთელის მოწაფეთა სააღმშენებლო მოღვაწეობა ქართლში, საქ. სსრ მეცნ. აკად. სახზ. განყ. მოამბე, 1963 წელი, #5. ალ. მიქავა, ბორჯომის ხეობის მატერიალური ძეგლები, გაზ. კომუნიზმის დროშით 1960 წელი 7 სექტემბერი ტივაძე მ., კვირიკეწმიდა, ჟურნალი თორი, ბორჯომი 2006 წელი, #2. ხოშტარია დ., კვირიკეწმინდის ადგილმდებარეობის საკითხისათვის, მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე. ისტორიის..., 1985 წელი, # 1. ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, საკანდიდატო დისერტაცია და ავტორეფერატი, თბ., 1987 Вирсаладзе Т., Основные этапи развития грузинской средневековой монументальной живописи, Доклад на - международном симпозиуме по грузинскому искусства, Тб. 1977 г Меписашвили Р., Основные особенности трех церковных базилик Грузии, Тфл 1977 г Шмерлинг Р., Построика Моларет-Ухуцеса царя Георгия блистателного в. сел Даба, Боржомского района, Ars Georgia, Тб. 1948 г გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 58,59
დვირის მთავარანგელოზის ეკლესია

დვირის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვირის ცენტრში, სკოლის შენობის უკან, ძველ (ამჟამად გაუქმებულ) სასაფლაოზე. ეკლესიას გარს არტყია დაბალი განივი გალავანი, რომელშიც გამოყენებულია ეკლესიის ქვები. ეკლესია ნაგებია საშუალო და დიდი ზომის ნატეხი ქვით. თავდაპირველი სახით დვირის ეკლესია წარმოადგენდა ორნავიან ეკლესიას გართულებულს სამხრეთის ეკვდერით. 1900 წელს ტაძარი ბერძენ ოსტატებს შეუკეთებიათ და დაუკარგავთ ძეგლისათვის პირვანდელი სახე. დღესდღეობით ჩვენამდე ეკლესიის მხოლოდ ცენტრალურმა ნაწილმა და ჩრდილოეთმა ნავმა მოაღწია. ეკლესიას აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს შესასვლელი. სამხრეთის შესავლელის თავზე ჩადგმულია წრეში ჩასმული ტოლმკლავიანი ჯვარი. ეკლესიის ტერიტორიაზე XIX საუკუნის რამდენიმე საფლავია. ტაძარი შიგნიდან მოუხატავთ და დღეისათვის მოქმედია. დვირის მთავარანგელოზის ეკლესიას, მისი ხუროთმოძღვრული მონაცემებიდან გამომდინარე, X საუკუნის I ნახევრით ათარიღებენ. ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, საკანდიდატო დისერტაცია და ავტორეფერატი, თბ., 1987
მურად გირეი

მურად გირეი (ყირიმ. Murat Geray, عادل كراى‎; დ. 1627 — გ. იამბოლი, ოსმალეთის იმპერია, 1696) — ყირიმის ხანი 1678–1683 წლებში, ნურედინ მუბარექ გირეის ვაჟი, სელამეთ I გირეის შვილიშვილი. მურადის მამა, მუბარექ გირეი დიდი პრივილეგიებით სარგებლობდა სახანოში. მურად გირეი მეჰმედ IV გირეის მმართველობისას 4 წლით (1659–1663 წ.წ) დანიშნული იყო ნურედინად. ამის შემდგომ ის ოსმალეთის ევროპულ ნაწილში ცხოვრობდა. 1678 წელს, ოსმალებმა მურადის ბიძაშვილი, სელიმ I გირეი რუსეთთან ჩიგირინის ალყის დროს განცდილი მარცხის გამო გადააყენეს, ხანის ტიტული კი სწორედ მურად გირეის უბოძეს. მურად გირეი აქტიურად ჩაერთო რუსეთ-ოსმალეთის ომში, რომელიც 1681 წელს დასრულდა ბახჩისარაის ხელშეკრულების გაფორმებით, ამ დროიდან იწყება რუსეთის ექსპანსია უკრაინასა და ყირიმის ტერიტორიაზე. 1682 წელს მურად გირეის სულთანმა მეჰმედ IV-მ საღვთო რომის იმპერიის წინააღმდეგ წამოწყებულ დიდ ომში მოთხოვა არმიის გამოყვანა, რაზეც თანხმობა მიიღო. მურადმა დასახმარებლად 40 ათას კაციანი არმია დაძრა სტამბოლისკენ. 1683 წელს, ოსმალებმა ვენაში მძიმე მარცხი (იხილეთ ვენის ალყა) განიცადეს. სულთანმა ეს გამანადგურებელი დამარცხება საკუთარ დიდ ვეზირ, ქარა მუსტაფა-ფაშასთან ერთად ვასალებსაც დააბრალა. მათ შორის დიდი რისხვა დაატყდა თავს მურადსაც, რომელიც აიძულეს ყირიმის ტახტი დაეტოვებინა ჰაჯი გირეის სასარგებლოდ. თავად მურადი საცხოვრებლად ოსმალთა ბულგარეთში, იამბოლში გადავიდა, სადაც გარდაიცვალა 69 წლის ასაკში 1696 წელს, დაკრძალეს იქვე. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, pp. 562–563 Олекса Гайворонский «Созвездие Гераев». Симферополь, 2003. ↑ Мурад Герай დაარქივებული 2015-07-22 საიტზე Wayback Machine. «Полуостров» 10 აპრილი 2009
კავკასიის ნაკრძალი

კავკასიის ნაკრძალი (რუს. Кавказский заповедник) — ნაკრძალი ქალაქებს სოჭსა და მაიკოპს შორის (კრასნოდარის მხარე), ძირითადად კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ (მდინარეების დიდი ლაბის და ბელაიის ზემო დინება) და სამხრეთ კალთებზე (მდინარეების მზიმთის, სოჭის და შახეს ზემო დინება). ფართობი 263,5 ათასი ჰა (1977). დაარსდა 1924 წელს ჩრდილოეთ-დასავლეთ კავკასიის ბუნებრივი კომპლექსების დაცვის მიზნით. კავკასიის ნაკრძალში 300-მდე ენდემური სახეობაა. ზღვის დონიდან 900-1200 მ-ზე ფართოდ არის გავრცელებული წიფლნარი, სამხრეთი კალთები 900 მ-მდე დაფარულია მუხნარით, რომელშიც შერეულია რცხილა, პანტა, მაჟალო, ტყემალი, ლეკა, ცაცხვი და სხვა. 1000-1900 მ-ზე ჭარბობს სოჭნარი. ტყის სარტყლის ზედა საზღვარზე სუბალპური ტანბრეცილი ტყეებია, შერეულია არყის, ცირცელის, მაღალმთის ბოკვის, მუხისა და წიფლის ხეები. 1900-2500 მ-ზე სუბალპური და ალპური მდელოებია. სუბნივალურ სარტყელში (2800-2900 მ-ზე ზემოთ) შიშველ კლდეებზე თითო-ოროლა ბალახოვანი მცენარეა, უფრო მაღლა კი ნივალური სარტყელია. ნაკრძალის დასავლეთ ნაწილში კოლხური ტიპის ქვეტყეა, სადაც ხარობს წყავი, შქერი, ბზა, ბაძგი, ივლი და თავგისარა. ნააკრძალში ძუძუმწოვრებიდან გავრცელებულია დასავლეთკავკასიური ჯიხვი, კავკასიური არჩვი, გარეული ღორი, მურა დათვი, კავკასიური ირემი, ტყისა და თეთრყელა კვერნა, წავი, წაულა, პრომეთესეული მემინდვრია და სხვა. ცდილობენ ადრე განადგურებული კავკასიური დომბის მოსენებას. წინათ აქ ჯიქიც ყოფილა. ნაკრძალში შედის აგრეთვე დიდი ახუნის მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთებზე განლაგებული ხოსტის რელიქტური ბზიანუთხოვრიანი კორომი (ფართობი 300 ჰა). კავკასიის ნაკრძალი – ოფიციალური საიტი (რუსული) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 307.
ანდრანიკ აკობიანი

ანდრანიკ აკობიანი (სომხ. Անդրանիկ Հակոբյան; დ. 6 ოქტომბერი, 1981, ვაღარშაპატი, სომხეთის სსრ) — სომხური წარმოშობის შვეიცარიელი მოკრივე. მსოფლიო თასის გამარჯვებული, მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი და ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ორგზის მონაწილე. ანდრანიკ აკობიანი დაიბადა 1981 წლის 6 ოქტომბერს, სომხეთის სსრ-ის (ამჟამად სომხეთი) ქალაქ ვაღარშაპატში. აკობიანმა მონაწილეობა მიიღო პეკინში, ჩინეთში გამართულ 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. ოლიმპიური ტურნირის პირველ წრეში დაამარცხა განელი მოკრივე აჰმედ სარაკუ, ანგარიშით 14:8. მეორეში კი უზბეკ ელშოდ რასულოვთან. 2008 წლის ბოლოს ანდრანიკმა მიიღო უფლება ეასპარეზა მოსკოვში 2008 წლის კრივის მსოფლიო თასზე. ტურნირზე ყველა წონით კატეგორიაში საუკეთესო მოყვარული მოკრივეები შეიკრიბნენ. აკობიანმა შეძლო გამოეჩინა მთელი თავისი შესაძლებლობები და მოიგო თასი საშუალო წონაში (75 კგ). მეოთხეფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა სამხრეთ კორეის წარმომადგენელი ჩო-დეოკ ჯინი, ანგარიშით 19:4. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო უზბეკი ელშად რასულოვი, რომელიც დამაჯერებლად, ანგარიშით 12:2 დაამარცხა. ფინალში მისი მეტოქე იყო ვენესუელელი ალფონსო ბლანკო, რომელიც დაძაბულ ბრძოლაში მინიმალური სხვაობით, ანგარიშით 10:9 დაამარცხა. აკობიანი 2009 წლის მოყვარულთა კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც იტალიაში, მილანში გაიმართა, ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ერაყელი ვაჰიდ აბდერეჰდა, ანგარიშით 13:6. 1/16 ფინალში დაამარცხა შვედი ნაიმ ტერბუნია, ანგარიშით 15:11. 1/8 ფინალში დაამარცხა ირლანდიელი დარენ ო'ნეილი. მეოთხედფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა მოლდოველი ვიკტორ კოტიუჟანში. ანგარიშით 8:1. ნახევარფინალში დაძაბულ ბრძოლაში დაამარცხა ვენესუელელი ალფონსო ბლანკო, ანგარიშით 4:3. ფინალში დამარცხდა უზბეკ აბოს ატოევთან, ანგარიშით 0:9. 2010 წელს აკობიანი გახდა სომხეთის ჩემპიონი. ფინალში დაამარცხა არტურ ულიხანიანი. მიუხედავად იმისა, რომ 2011 წლის კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალში მსაჯის საკამათო გადაწყვეტილებით დამარცხდა, მისი გამოსვლა მაინც არ გამოდგა საკმარისად კარგი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე კვალიფიკაციისთვის, სადაც მან ვერ შეძლო მედლის მოპოვება 1/32 ფინალში დამარცხდა ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენელ ტერელ გაუშასთან. sports-reference.com ↑ 29.Olympic Games - Beijing, China - August 9-24 2008. amateur-boxing.strefa.pl. ციტირების თარიღი: 14 February 2013 ↑ Andranik Hakobyan. results.beijing2008.cn. ციტირების თარიღი: 14 February 2013 ↑ World Cup - Moscow, Russia - December 10-14 2008. amateur-boxing.strefa.pl. ციტირების თარიღი: 14 February 2013 ↑ 15.World Championships - Milan, Italy - September 1-12 2009. www.amateur-boxing.strefa.pl. ციტირების თარიღი: 14 February 2013 ↑ Armenian Nationals Championships - Erevan - January 25-31 2010. amateur-boxing.strefa.pl. ციტირების თარიღი: 15 February 2013 ↑ panarmenian.net