laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
8 ივლისი

8 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 189-ე დღე (ნაკიან წლებში — 190-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 176 დღე. 1099 : პირველი ჯვაროსნული ომი — 15 000 მშიერ-მწყურვალი ქრისტიანი ჯარისკაცი მართავს რელიგიურ პროცესიას იერუსალიმის ირგვლივ. 1497 : ვასკო და გამა იწყებს პირველ პირდაპირ ვოიაჟს ევროპიდან ინდოეთში. 1709 : პოლტავის ბრძოლა — რუსეთის იმპერატორმა პეტრე I-მა პოლტავაში შვედეთის მეფე კარლ XII-ს ჯარი დაამარცხა. 1776 : ლიბერტი ბელი (სურათზე) რეკავს ფილადელფიის, პენსილვანია, მოქალაქეთა მოსახმობად კონტინენტურ კონგრესში დამოუკიდებლობის დეკლარაციის წასაკითხად. 1889 : უოლ სტრიტ ჯორნალის პირველი გამოცემა დაიბეჭდა. 1932 : დოუ ჯონსის ინდუსტრიული საშუალო ყველაზე დაბალ მაჩვენებელზე ვარდება დიდი დეპრესიის პერიოდში. 1997 : ნატო იწვევს ჩეხეთს, უნგრეთსა და პოლონეთს ალიანსში გასაწევრიანებლად 1999 წლისთვის. 2007 : უინს უილიამსი და როჯერ ფედერერი უიმბლდონის ტურნირის 2007 წლის ჩემპიონები გახდნენ. 2010 : სოლარ იმპულსის პროექტის თვითმფრინავის პროტოტიპმა მსოფლიოში პირველი პილოტირებული 24-საათიანი ფრენა განახორციელა მზის ენერგიით. 2022 : იაპონიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი შინძო აბე ნარაში სიტყვით გამოსვლისას მოკლეს. 1810 : რობერტ შუმანი — გერმანელი პიანისტი და კომპოზიტორი (გ. 1856) 1836 : ჯოზეფ ჩემბერლენი — დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1914) 1839 : ჯონ როკფელერი — ამერიკელი ბიზნესმენი, მსოფლიოს პირველი მილიარდერი (გ. 1937) 1851 : ართურ ევანზი — ინგლისელი არქეოლოგი (გ. 1941) 1854 : კრიუმელი, ოტო — გერმანელი გეოგრაფი 1890 : ჰაზენკლევერი, ვალტერ — გერმანელი პოეტი, დრამატურგი 1891 : იოსეფ ჰორა — ჩეხი პოეტი 1894 : პეტრე კაპიცა — რუსი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი (გ. 1984) 1919 : შეელი, ვალტერ — გერმანიის ბუნდესპრეზიდენტი 1926 : ყიასაშვილი, ნიკო — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი 1934 : თეიმურაზ კუხიანიძე — ქართველი ალპინისტი (გ. 1961) 1938 : ანდრეი მიაგკოვი — საბჭოთა, რუსი მსახიობი (გ. 2021) 1946 : ისაიას სამაკუვა — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე 1974 : ჟანა ფრისკე — რუსი საესტრადო მომღერალი (გ. 2015) 1982 : შორენა ბეგაშვილი — ქართველი მსახიობი და ტელეწამყვანი 1695 : კრისტიან ჰიუგენსი — ნიდერლანდელი ფიზიკოსი, მათემატიკოსი, ასტრონომი და გამომგონებელი (დ. 1629) 1859 : ოსკარ I — შვედეთისა და ნორვეგიის მეფე (დ. 1799) 1898 : მაჩაბელი, ივანე — ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი 1967 : ვივიენ ლი — ინგლისელი მსახიობი (დ. 1913) 1979 : ტომონაგა სინიტირო — იაპონელი ფიზიკოსი (დ. 1906) 1981 : იოსებ თუმანიშვილი - საბჭოთა მსახიობი, თეატრისა და სახალხო წარმოდგენების რეჟისორი (დ. 1909) 1984 : ივანე ურჯუმელაშვილი — ქართველი მწერალი (დ. 1920) 1994 : კიმ ირ სენი — ჩრდილოეთ კორეის პოლიტიკური ლიდერი (დ. 1912) 2010 : ბიძინა კვერნაძე — ქართველი კომპოზიტორი (დ. 1928) 2014 : ლიანა ასათიანი — ქართველი მსახიობი 2020 : გოვენ ჭეიშვილი — ქართველი მსახიობი (დ. 1940) 2022 : შინძო აბე — იაპონიის პრემიერ-მინისტრი (დ. 1954) მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანის ხსენების დღეს: თებრონია ქალწული სხვა თვეები
მერუოკა

მერუოკა (პორტ. Meruoca) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 693 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 144.940 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 94.47 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კატუნდა

კატუნდა (პორტ. Catunda) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 508 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 790.483 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13.29 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
იდროლანდია (სეარა)

იდროლანდია (პორტ. Hidrolândia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 342 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 966.572 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20.01 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სანტა-კიტერია

სანტა-კიტერია (პორტ. Santa Quitéria) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42 822 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 4 260.681 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.05 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კარირე

კარირე (პორტ. Cariré) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 348 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 756.893 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24.24 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ფორკილია (სეარა)

ფორკილია (პორტ. Forquilha) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 786 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 516.988 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 42.14 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
გრასა (სეარა)

გრასა (პორტ. Graça) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 052 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 281.890 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 53.4 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
გროაირასი

გროაირასი (პორტ. Groaíras) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 228 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 155.963 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 65.58 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ირაუკუბა

ირაუკუბა (პორტ. Irauçuba) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 347 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 461.223 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.29 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მასაპე

მასაპე (პორტ. Massapê) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 201 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 571.531 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 61.59 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მირაიმა

მირაიმა (პორტ. Miraíma) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 80 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 699.588 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18.3 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მუკამბუ

მუკამბუ (პორტ. Mucambo) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 102 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 190.538 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 74.01 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პაკუჟა

პაკუჟა (პორტ. Pacujá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 986 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 76.100 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 78.66 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სანტანა-დუ-აკარაუ

სანტანა-დუ-აკარაუ (პორტ. Santana do Acaraú) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 29 977 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 969.323 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.93 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სენადორ-სა

სენადორ-სა (პორტ. Senador Sá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 852 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 430.580 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.91 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სობრალი (სეარა)

სობრალი (პორტ. Sobral) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 193 134 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 122.989 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 90.97 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
გაარა

გაარა (იაპონ. 我愛羅) — გმირი ანიმე „ნარუტოდან“. წარმოდგენილია როგორც კაზეკაგე, ქვიშის სოფლის მმართველი (მეორე ნაწილში). ავტორმა (აკირა ისიდამ) გაარა გამოიყვანა ნარუტოს პროტოტიპად, მაგრამ ამავდროულად გაარამ მეტად განსხვავებული ცხოვრება გაატარა ნარუტოსთან შედარებით, მუდმივ ტკივილში, ტანჯვაში, დამცირებაში... ამიტომაც მისი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა მძიმდება და ხდება მძიმე ხასიათის მქონე ადამიანი (ნარუტოსთან ბრძოლამდე). ნარუტოსთან ბრძოლის შემდეგ იგი კეთილი და გულმოწყალე ხდება. ზოგადად გაარას ბიოგრაფიის მიმოხილვა ხდება მისი დაბადებიდანვე, როდესაც მასში „ერთკუდა“ ისახება, თუმცა მისი ბავშვობა ბევრად ტრაგიკულია. მას არ ჰყავდა დედა და ამიტომაც დეიდა ზრდიდა. მის მამას კი ძულდა იგი მხოლოდ იმიტო, რომ მასში „ერთკუდა“ იყო ჩასახული. მას ბავშვებიც კი ერიდებოდნენ და ამიტომაც არ ჰყავდა მეგობრები, სწორედ აქედან იწყება გაარას ფსიქოლოგიური „დამახინჯება“. იგი ხდება აგრესიული და არამეგობრული. მის შუბლზე არსებული ნიშანი „სიყვარულს“ ნიშნავს. ეს ნიშანი მას მაშინ დაედო, როდესაც მისი მამის დაქირავებული მკვლელი 5 წლის ასაკში მოკლა. ნარუტოს გაცნობისა და მასთან ჩხუბის შემდეგ გაარამ დაიწყო ნარუტოს მიბაძვა და კარგი საქმეების კეთება. გაარა ნარუტოს მეორე ნაწილში კაზეკაგე ხდება (კაზეკაგე — ქვიშის სოფლის მმართველი) მას ამ პოსტზე მხოლოდ იმიტომ აყენებენ, რომ მან მასში არსებული მონსტრი არ გააღვიძოს და ქვიშის სოფელს არ ავნოს. მეორე ნაწილში მას იტაცებენ „აკაცუკის“ წევრები (დეიდარა და სასორი) და მისგან მონსტრს გაანთავისუფლებენ და მონსტრის ჩაკრას ბნელ ძალებს გაუერთიანებენ. მას ეს სიკვდილის ფასად დაუჯდა, მაგრამ ქვიშის სოფლის ბებერი მკურნალი, ჩიო, მას გააცოცხლებს თავისი ჩაკრის ჩუქებით, სანაცვლოდ სიცოცხლისა.
აპეტალური ყვავილი

აპეტალური ყვავილი (ბერძ. α — უარყოფითი ნაწილაკი და πέταλον — ფოთოლი, გვირგვინის ფურცელი) — გვირგვინის ფურცლებს მოკლებული ყვავილი, რომლის ყვავილსაფარი შედგება ერთ წრედ განლაგებული ჯამის ფოთოლაკებისა და ან მცირე ზომის ქერქლისა და გამონაზარდებისაგან. ადრე აპეტალური ყვავილს გვირგვინის ფურცლებიან ყვავილზე უფრო პრიმიტიულად თვლიდნენ. შემდეგ კი დადგინდა, რომ ის წარმოშობილი იყო ორსქესიანი ყვავილებისაგან, რომელთაც ევოლუციურ პროცესში, მწერებით დამტვერვიდან ქარით გადასვლის გამო, დაუკარგავთ გვირგვინის ფურცლები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 510.
რომან რურუა

რომან რურუა (დ. 25 ნოემბერი, 1942, სოფ. მუხურჩა, მარტვილის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). მეხიკოს 1968 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი და ტოკიოს 1964 წლის თამაშების ვერცხლის პრიზიორი. მსოფლიოს 4-გზის ჩემპიონი (1966, 1967, 1969, 1970). საბჭოთა კავშირის ხალხთა III, IV და V სპარტაკიადების ჩემპიონი (1963, 1967, 1971), საბჭოთა კავშირის 3-გზის ჩემპიონი (1964, 1965, 1970), საქართველოს ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავეთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი (1984-1985) და სსრკ ნაკრების მწვრთნელი (1984-1987). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1966). ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის, სოკის, ფილას და ღირსების, ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი, სპორტის რაინდი (2012). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1966–1970 წლებში რომან რურუამ ზედიზედ მოიგო ოლიმპიადა და მსოფლიოს 4 ჩემპიონატი, ანუ 5 უმაღლესი ტიტული (ოლიმპიადის წლებში მსოფლიო პირველობა არ ტარდება). ეს ერთ-ერთი საუკეთესო შედეგია ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ისტორიაში. 1967–1973 წლებში საბჭოთა კავშირის სპორტკომიტეტის ინსტრუქტორი. 1984–1985 წლებში ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა საქართველოს ნაკრების მთავარი მწვრთნელი იყო. 1983–1986 წლებში ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა საბჭოთა კავშირის ნაკრებს წვრთნიდა. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“. 2010 წლიდან ჭიდაობის საერთაშორისო ფედერაციის (FILA) დიდების დარბაზის წევრია. 2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა ელგუჯა ბერიშვილის წიგნი „რომან რურუა“. 1970 წელს საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ფედერაციამ მოაწყო ტრადიციული საახალწლო ანკეტა რესპუბლიკის ათი საუკეთესო სპორტსმენის გამოსავლენად. გამოკითხვის შედეგად რომან რურუა საქართველოს მეორე საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა. დიმოვი, იან, საქართველოს ფალავნები, თბ.: საბჭ. საქართველო, 1987. — გვ. 81–98. 268 გვ. რომან რურუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი რომან რურუა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი რომან რურუა — ქართული სპორტი რომან რურუა — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი რომან რურუა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) რომან რურუა — sports-reference.com ↑ თინათინ ლეკვეიშვილი — № 1 // „ლელო“, 31 დეკემბერი, 1970, № 256 (4250), გვ. 1.
აპოთეციუმი

აპოთეციუმი ( ბერძ. apothēkion „საწყობი, საცავი“) — ზოგიერთი ჩანთიანი სოკოსა (დისკომიცეტები) და ლიქენების (დისკომიცეტური მღიერები) ღია ნაყოფსხეული. სპორებიანი შრე (ჰიმენიუმი) შედგება ჩანთებისა და პარაფიზებისაგან, რომლებიც სპორების მომწიფებისას ნაყოფსხეულის ზედაპირზეა განლაგებული. აპოთეციუმი მეტწილად ლამბაქის ფორმისაა, იშვიათად — ფიალის ან ქინძისთავისებრი, შეიძლება ჰქონდეს ქუდი და ფეხი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 511.
ქვაბლიანი

ქვაბლიანი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, ხეობა შუა საუკუნეების სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიულ სამცხეში (ახლანდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). IX საუკუნეში ქვაბლიანის მფლობელი იყო გიორგი ჩორჩანელი. XIII საუკუნეში მეფე დავით VII ულუმ ქვაბლიანი დიდ ფეოდალ სარგის ჯაყელს უბოძა. ოსმალთა მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ აქ 3 ადმინისტრაციული ერთეული იყო: საკუთრივ ქვაბლიანის, ოქროსციხისა და უდესი. ქვაბლიანში შემორჩენილია ქართული კულტურის ძეგლები: ოქროსციხე, ზარზმისა და ჭულეს ეკლესიები; აგრეთვე ეკლესიები სოფელ იჯარეთში, ბოლაჯურში და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 505.
შირვანშაჰების მონეტა

შირვანშაჰების მონეტა — XII-XIII საუკუნეების შირვანის მფლობელი ქესრანიდების სპილენძის მონეტები, რომლებიც გავრცელებული იყო საქართველოში. ნაპოვნია XII-XIII საუკუნეების სპილენძის ქართული ფულის განძებში (ნიჩბისი, ჟინვალი) მეფე გიორგი III-ის, თამარის, გიორგი IV ლაშას მონეტებთან ერთად. ჯალაღანია ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 8.
ადალბერტ კუნი

ადალბერტ კუნი (1812—1881) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერების სპეციალისტი. საფუძველი ჩაუყარა ლინგვისტურ პალეონტოლოგიასა და შედარებით მითოლოგიას. 1852 წელს დააარსა ჟურნალი „Zeitschift für vergleichende Sprachforschung“ (შედარებითი ენათმეცნიერების ჟურნალი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 74.
კულუხი

კულუხი — გლეხის ვენახზე დაწესებული ფეოდალური გადასახადი, იხდიდნენ ღვინით. კულუხის გადაკვეთა ხდებოდა ვენახის ფართობის, მოსავლის ან გლეხის შეძლების მიხედვით და მერყეობდა მოსავლის 1/2-იდან 1/10-მდე. XIX საუკუნის დასაწყისიდან გახშირდა კულუხის კომუტაციის შემთხვევები, განსაკუთრებით სახელმწიფო გლეხებში. მიწის ფეოდალური საკუთრების მოშლასთან ერთად კულუხმა არსებობა შეწყვიტა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 70.
აპოლოგეტები

აპოლოგეტები (ბერძნ. apologeomail - ვიცავ), რომის იმპერიაში უმთავრესად II-III საუკუნეებში მცხოვრები ადრინდელი ქრისტიანული მწერლები, რომლებიც თავიანთ "აპოლოგიებში" (apologia) იცავდნენ ქრისტიანობას წარმართობისა და იუდაიზმისაგან. აპოლოგეტები ამტკიცებდნენ, რომ ქრისტიანები იმპერიის ერთგული მოქალაქენი იყვნენ და მათი სარწმუნოება წარმართობაზე და იუდაიზმზე მაღლა იდგა, ხოლო იესო ქრისტე იყო მესია, რომელსაც მოელოდნენ და ა. შ. აპოლოგეტების თხზულებებმა საფუძველი ჩაუყარეს აპოლოგეტიკას - ქრისტიანული ღვთისმეტყველების დარგს, რომლის მიზანია ქრისტიანობის დაცვა. უმნიშვნელოვანესი ადრინდელი აპოლოგეტები იყვნენ არისტიდე, იუსტინე, ტატიანე, ათენაგორა, თეოფილე, ტერტულიანე და სხვა. მათი თხზულებები ინარჩუნებენ ისტორიულ წყაროს მნიშვნელობას ადრინდელი ქრისტიანობის შესასწავლად. ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ (IV საუკუნე) აპოლოგეტიკური ლიტერატურა თანდათანობით გაქრა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 513.
კულტურული ლანდშაფტი

კულტურული ლანდშაფტი — ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად შეცვლილი გეოგრაფიული ლანდშაფტი. კულტურული ლანდშაფტის მაგალითებია უდაბნოში სარწყავ მიწებზე შექმნილი ოაზისები, გადახნული სტეპი ტყის ზოლებით და სხვა. კულტურულ ლანდშაფტსა და ბუნებრივ ლანდშაფტს შორის არ არსებობს დიდი ზღვარი: კულტურულ ლანდშაფტში შენარჩუნებულია გეოლოგიური აგებულება, რელიეფის მორფოსტრუქტურული ნიშნები და ჰავის ძირითადი თავისებურებანი; კულტურული ლანდშაფტი ემორჩილება გეოგრაფიულ ზონალურობასა და აზონალურობის კანონზომიერებას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 69.
ნოელ კუნიჰანი

ნოელ კუნიჰანი ან კუნიჰენი (დ. 1913, 4 ოქტომბერი, მელბურნი — გ. 1986, 5 ივლისი) — ავსტრალიელი ფერმწერი და გრაფიკოსი. ქმნიდა ნახატებს, გრავიურებს, დრამატულ სურათებს, რომლებშიც გამოსახულია ავსტრალიელ მშრომელთა ცხოვრება და ბრძოლა (1932 წლის მარტის დასაწყისში, 1940-იანი წლები, ახალი სამხრეთ უელსის სამხატვრო გალერეა, სიდნეი). 1960-იანი წლების უფრო განზოგადებული და ექსპრესიული ნამუშევრები ეძღვნება ავსტრალიელ აბორიგენებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 75.
კურუცები

კურუცები — ანტიფეოდალური აჯანყების მონაწილე გლეხები XVI საუკუნეში, უნგრეთის სამეფოში (სახელწოდება მომდინარეობს 1514 წელს დოჟა დიერდის აჯანყების დროიდან); XVII-XVIII საუკუნეების დამდეგს ანტიბაჰბსბურგულ განმათავისუფლებელ მოძრაობათა მონაწილე გლეხები და თავადაზნაურობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 86.
შიჰაბელები

შიჰაბელები — ლიბანის ამირების გვარი და დინასტია. მომდინარეობს ჰიჯაზის კურაიშთა გვარიდან. XII საუკუნიდან - ანტილიბანის ოლქის ფეოდალური გამგებლები; 1697 წლიდან 1840 წლამდე - მმართველი დინასტია მთიან ლიბანში. დინასტიის ცნობილი წარმომადგენლები არიან: ბაშირ I შიჰაბი (1697-1707 წწ.), ჰაიდარ შიჰაბი (1707-1732 წწ.), ბაშირ II შიჰაბი (1788-1840 წწ.). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 10.
შმალკალდენის კავშირი

შმალკალდენის კავშირი — გერმანელი პროტესტანტების პოლიტიკური გაერთიანება, შეიქმნა მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა კარლ V-მ არ სცნო აუგსბურგის აღსარება. ხელი მოაწერეს 1531 წლის 27 თებერვალს თიურინგიის ქალაქ შმალკალდენში. შმალკალდენის კავშირში შევიდნენ ლუთერანი მთავრები: კურფიურსტი იოჰან ფრიდრიხ საქსონელი, ლანდგრაფი ფილიპ ჰესენელი, მოგვიანებით ულრიხ ვიუტემბერგელი, ჰერცოგი მორიც საქსონელი, და სხვა, აგრეთვე ქალაქები მაგდებურგი, ბრემენი, სტრასბურგი, ულმი და სხვა. კარლ V-მ შმალკალდენის ომში (1546-1548 წწ.) დაამარცხა შმალკალდენის კავშირის წევრები და იგი დაიშალა. შმალკალდენის ომი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 13.
შმალკალდენის ომი

შმალკალდენის ომი — ომი საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ კარლ V-სა (რომელიც გერმანიაში კათოლიციზმის აღდგენას ცდილობდა) და პროტესტანტულ შმალკალდენის კავშირს შორის. მიმდინარეობდა 1546-1548 წლებში. კარლ V-მ ომის დაწყების წინ, 1544 წელს დადო ზავი საფრანგეთთან, ხოლო 1545 წელს - ოსმალეთის იმპერიასთან. მის მხარეზე გადავიდა ჰერცოგი მორიც საქსონელიც. ამ ხელსაყრელი პირობების გამო 1546 წლის ივლისში კარლ V-მ ომი გამოუცხადა შმალკალდენის კავშირს. 1547 წლის 24 აპრილს მიულბერგთან პროტესტანტთა ჯარები დამარცხდნენ. იოჰან ფრიდრიხ საქსონელი ტყვედ ჩავარდა და უარი თქვა თავის კურფიურსტობაზე მორიც საქსონელის სასარგებლოდ. 1547 წლის 19 ივნისს დანებდა პროტესტანტთა მეორე ბელადიც - ფილიპ ჰესენელი. მაგრამ 1552 წელს შმალკალდენის ომი განახლდა და დამთავრდა პროტესტანტთა გამარჯვებითა და პასაუს (1552 წელი) და აუგსბურგის რელიგიური ზავებით (1555 წელი). შმალკალდენის კავშირი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 13.
შრივიჯაია

შრივიჯაია, სრივიჯაია — სახელმწიფო ინდონეზიაში. შეიქმნა დაახლოებით VII საუკუნის შუა წლებში. ცენტრი ახლანდელი პალემბანგის რაიონში (კ. სუმატრა) მდებარეობდა. შრივიჯაიის განვითარებას ხელი შეუწყო ხელსაყრელმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ და ფუნანის დაცემამ. VII-IX საუკუნეებში შრივიჯაიამ დაიპყრო სუმატრის მეზობელი სახელმწიფოები - დასავლეთი იავა, დასავლეთი კალიმანტანი, მალაკის ნახევარკუნძული და ძლიერ საზღვაო იმპერიად გადაიქცა. აყვავების ხანას მიაღწია IX საუკუნის II ნახევარსა და X საუკუნეში - შაილენდრების დინასტიის მმართველობის პერიოდში. დაახლოებით 992 წელს დაიწყო შრივიჯაიის ბრძოლა მატარამთან არქიპელაგზე ბატონობისათვის. დაახლოებით 1016 წელს ომი შრივაჯაიის გამარჯვებით დამთავრდა, მაგრამ 1025 წელს შრივიჯაიაში შეიჭრნენ ჩოლის - ინდოეთის სახელმწიფოს ჯარები. ამ ომებმა შეარყია შრივიჯაიის ძლიერება, თუმცა კიდევ დაახლოებით ორი საუკუნის განმავლობაში ინარჩუნებდა პირველობას არქიპელაგის დასავლეთ რაიონებში. XIII საუკუნის ბოლოდან შრივიჯაიას შეუტიეს იაველებმა და სიამელებმა. XIV საუკუნის შუა წლებში შრივიჯაია მაჯაპაჰიტის მოხარკე გახდა. შრივიჯაია უკანასკნელად იხსენიება 1376 წელს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 27.
აპორტი

აპორტი (რუს. Апорт) — ძველი რუსული ადრეული ზამთრის ვაშლის ჯიში. მსხვილი (200-400 გ, ზოგი 1 კგ-მდე), სასიამოვნო გემოს მომჟავო ნაყოფი აქვს, იყენებენ ნედლად და საკონსერვო წარმოებაში, ჯიში ზამთარგამძლეა, უხვმოსავლიანი (ერთი ძირიდან 200-400 კგ). აპორტი გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, რუსეთში (ვორონეჟის ოლქი, ჩრდილოეთი კავკასია), ყირგიზეთში, ყაზახეთსა და უკრაინაში. საქართველოში აპორტი საშემოდგო ჯიშია. ახასიათებს შედარებით დაბალი საგემოვნო თვისებები, მერყევი მოსავლიანობა, უხვი ნაქარი (ძირნაყარი), გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში, ნაკლებად - იმერეთსა და მესხეთში. ცნობილია წითელი აპორტი, ყუბანური აპორტი, ალექსანდრეს აპორტი (ალმა-ათური) და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 515.
ჰოენშტაუფენები

ჰოენშტაუფენები, შტაუფენები — გერმანიის მეფეთა და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორთა დინასტია 1138-1254 წლებში. შვაბიის მთავართა (1079-1268 წლებში შვაბიის ჰერცოგები) საგვარეულო. სახელწოდება წარმოდგება შვაბიაში მდებარე მათი საგვარეულო ციხე-დარბაზის სახელისაგან „ჰოენშტაუფენი“. კონრად III — 1138-1152 წწ. ფრიდრიხ I ბარბაროსა — 1152-1190 წწ. ჰაინრიხ VI — 1190-1197 წწ. ფილიპ შვაბიელი — 1197-1208 წწ. ფრიდრიხ II შტაუფენი — 1212-1250 წწ. კონრად IV — 1250-1254 წწ. ჰოენშტაუფენების უკანასკნელი წარმომადგენლები იყვნენ მანფრედი (სიცილიის მეფე 1258-1266 წწ. და კონრადინი (გ. 1268 წელს) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 45.
შტეფან III დიდი

შტეფან III დიდი (გ. 1504) — მოლდავეთის მთავარი 1457-1504 წლებში. ატარებდა ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცების პოლიტიკას, ახშობდა ბოიართა ოპოზიციის გამოსვლებს. 1467 წელს დაამარცხა მატიაშ ჰუნიადის მეთაურობით მოლდავეთში შეჭრილი უნგრეთის ჯარი. 1475 წელს დაამარცხა ოსმალთა არმია ვასლუის ბრძოლაში. 1476 წელს დამარცხდა ოსმალებთან თეთრ ველზე ბრძოლაში და იძულებული გახდა კვლავ ხარკი ეხადა ოსმალეთისათვის. 1497 წელს კოზმინის ტყეში დაამარცხა პოლონელები. დადო სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი რუსეთთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 45.
ურანია (მუზა)

ურანია (ძვ. ბერძნ. Οὐρανία; მნიშვნელობა 'ზეციური' ან 'ზეცა') — ბერძნულ მითოლოგიაში ასტრონომიის მუზა. ზევსისა და მნემოსინეს შეთანხმების ქმნილება, ასევე ურანოსის შვილიშვილი. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ლინუსის და ჰიმენის დედა. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად თავიდან 8 მუზის შექმნას ფიქრობდნენ, მაგრამ ზევსმა თქვა ყველა დავაჯილდოვეთ ნიჭით მაგრამ ასტრონომია გამოგვრჩა, ამ ნიჭებს ვერცერთს ვერ წავართმევთ ამიტომ ერთი ქალღმერთიც უნდა შევქმნათ. მას ერთ–ერთი პლანეტის ურანის სახელით შეარქვეს ურანი-ა. ის მათ სხვებთან შედარებით გამორჩეულად უყვარდათ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ურანია (მუზა) Urania: Goddess Muse of Astronomy, Theoi Project Britannica Online Encyclopedia Facebook Page for Urania Warburg Institute Iconographic Database (ca 50 images of Urania) დაარქივებული 2013-11-10 საიტზე Wayback Machine. ↑ ჰესიოდი, თეოგონი 78 ↑ ოვიდიუსი, ფასტი თ. 55. ↑ სვიდა s.v. Linos ↑ პავსანი, საბერძნეთის აღწერა; 9. 29. 5 ↑ კატილუსი lxi. 2.