laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნოგყაუს ეკლესია

ნოგყაუს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ნოგყაუს შუაში, გზის პირას. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე. ეკლესია დარბაზულია (6x5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ფერის დაუმუშავებელი ბაზალტის ქვით. ჭარბობს ღვინისფერი. კარ-სარკმლების წირთხლებში და გარეთა კუთხეებში გამოყენებული ქვები უკეთაა დამუშავებული. შენობის გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ეკლესიის ერთადერთი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო მცირე ნიშია. სამხრეთ ფასადზე, კარის გადამხურავ სამივე ქვაზე, ამოკვეთილია მარტივი სიმბოლოები. შუა ქვაზე, თაღის პარალელურად, ნახევარკალია ამოკვეთილი, დასავლეთით მდებარე ქვაზე — ხელის მტევანი, აღმოსავლეთით — ორი ნიშანი: ერთი ურმის თვალს ჰგავს, მეორე — გაჭრილ ვაშლს. ფასადებზე აქა-იქ შეიმჩნევა ჯვრის გამოსახულებები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 467.
გერგეტის ნინოწმინდის ნიში

გერგეტის ნინოწმინდის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გერგეტიდან დასავლეთით, გერგეტის სამების ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით, მთის დავაკებაზე. სალოცავი ოთხკუთხა სვეტის ფორმის მასიური ნაგებობაა. ნაგებია ფიქლით, შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი ჩრდილო-დასავლეთით აქვს. კედელში დატანებულია მაღალი და ღრმა თაღოვანი თახნა, რომლის შიდა მხარე ორნამენტირებულია და აქვს წარწერა, რომელიც არ იკითხება შებოლვის გამო. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 446.
ტყარშეტის სამაროვანი

ტყარშეტის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ბოლოს, „კვირას“ ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 1972 წელს, შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციისხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე). გათხრილია ფიქლის ორი ქვაყუთი. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა სამი ჩონჩხის ნაშთი, მეორეში — მარცხენა გვერდზე დასვენებული, ხელფეხმოხრილი მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები და ბრინჯაოს ხუთი ბეჭედი. ორივე სამარხში შეიმჩნევა ნახშირის კვალი. ხუციშვილი მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 478.
მუსიკალური ვიდეო

მუსიკალური ვიდეო არის მოკლემეტრაჟიანი ფილმი ან მუსიკალური ვიდეო, რომელიც თან ახლავს დასრულებულ მუსიკალურ კომპოზიციას, ხშირად - სიმღერას. თანამედროვე მუსიკალური ვიდეოები მარკეტინგული იარაღის სახეს ატარებენ და მათი ძირითადი მიზანია მუსიკალური ჩანაწერების გაყიდვების პრომოუშენი. იმის მიუხედავად, რომ მუსიკალური ვიდეოების ისტორია გაცილებით ადრე იწყება, მათი "ვარსკვლავური საათი" 1980-იან წლებს უკვაშირდება, როდესაც MTV-მ საბოლოოდ განსაზღვრა, თუ როგორი უნდა იყოს მუსიკალური ვიდეოს ფორმატი. მუსიკალური ვიდეოები დაარქივებული 2020-08-12 საიტზე Wayback Machine.
გერგეტის ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია

გერგეტის ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. დგას გერგეტის დასავლეთით, ტყეში. ეკლესია ფორმით მოგრძო ოთხკუთხედის ფორმისაა. ნაგებია მოზრდილი ქვებით, შიგადაშიგ გამოყენებულია ფიქალი. აღმოსავლეთი კედელი შელესიალია კირით. დაზიანებულია, სადაც ჩაქცეულია სახურავი და კედლების დიდი ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ერთი ვიწრო კარი სამხრეთ კედელშიც იყო გაჭრილი (ამჟამად ამოშენებულია). გადახურულია ქვით, რომელზეც წრეში ჩასმული ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის შიგნით, აღმოსავლეთი კედლის მთელ სიგრძეზე მოწყობილია თარო. იგი წყობიდან გამოშვერილი ფიქლის ორი რიგით არის გამოყვანილი. თაროს სასანთლედ იყენებდნენ. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში თითო პატარა ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკიდან ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 446.
ტყარშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტყარშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია („ბერის წმინდა გიორგი“) — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთით აქვს სწორკუთხა მინაშენი (9x8,85 მეტრი). ნაგებია თანაბარი ზომის ნატეხი ქვით. დაზიანებულია, კერძოდ ჩამონგრეულია სახურავი, კამარა, აფსიდის კონქი და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან. კარი გარედან არქიტრავითაა გადახურული. შესასვლელის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კარის ზემოთ მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას ნალისებრი აფსიდი აქვს. აფსიდის განიერი მხრები დასრულებულია ქვემოთკენ წამოკვეთილი მაღალი კაპიტელებით. სამხრეთ კაპიტელზე შემორჩენილია თაღის ქუსლის ერთი ქვა. აფსიდის ღერძზე სარკმლის ნაშთია, რომლის ქვემოთ, კედელთან, მიდგმულია ტრაპეზის ორი ქვის ბლოკი. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ქვის საფეხური გასდევს. მინაშენის კედლები 2 მეტრ სიმაღლეზეა. შემორჩენილ სამხრეთ კედელში, ეკლესიის შესასვლელის მოპირდაპირედ, გაჭრილია კარი, რომელსაც მოზრდილი ქვა ეხურა. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 478.
ბასილის ეკლესია

ბასილის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფლ რესის განაპირას, მთის ფერდობზე. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (3,6x4 მ), უაფსიდო, ნაგებია ფიქლის ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა ნაწილშია გაჭრილი. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე და ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში მცირე ზომის ნიშია, ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთ, ორ ლოდზე ფიქლის ბრტყელი ქვა ძევს. სამხრეთ კედელში, რომელიც ინტერიერისაკენ ოდნავ ფართოვდება. სარკმელში ხის გისოსია ჩამაგრებული. სამხრეთის ფასადზე, კარის დასავლეთით, მცირე ნიშია. ფასადზე შემორჩენილია ნალესის კვალი. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. თავდაპირველად გადახურული იყო ფიქლის დიდი ფილებით. ეკლესიას შემოვლებული აქვს ფიქლის ქვით ნაშენი დაბალი გალავანი. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მოწყობილია ქვის ჩამოსაჯდომი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 467.
გარბანის აკლდამები

გარბანის აკლდამები — არქეოლოგიური ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გარბანის წმინდა გიორგის ეკლესიის ეზოში. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 1972 წელს გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გიორგი ღამბაშიძე). აკლდამები გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედია. ნაგებია მოზრდილი ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. გადახურულია ფიქლით. ოთხკუთხა ჩასასვლელი სახურავიდანაა. მიცვალებულის ძვლები არეულია. აკლდამები უინვენტაროა. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
სუათისის კოშკი

სუათისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის ცენტრში, თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით, სახურავი და სართულშორისი გადახურვები ჩანგრეულია. შესასვლელი ჩრდილოეთითაა, მიწიდან 2 მეტრზე, კარი სწორკუთხაა. მეორე სართულის ყველა კედელში ორ-ორი სათოფურია. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 472-473.
ზაკაგორი

ზაკაგორი ან ზაქაგორი — ნასოფლარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხევში, თრუსოს ხეობაში, მდინარეების თერგისა და სუათისის შესართავთან, მაღალ, ძნელად მისადგომ მთაზე. შუა საუკუნეებში უმნიშვნელოვანესი ადგილი ეკავა თრუსოს ხეობის სათავდაცვო სისტემაში. სოფელი სამეფო ხელისუფლების საკუთრება იყო მაგრამ არაგვისა და ქსნის ერისთავებმა მისი მისაკუთრება სცადეს XIV-XVII საუკუნეებში. ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში, სოფელი შედიოდა მნის სამოურავოში. XIX საუკუნეში დაიწყო ქართული მოსახლეობის წილის შემცირება და სოფელში იმატეს ოსებმა, საბოლოოდ აქ ფეხი ვერც ოსებმა მოიკიდეს XX საუკუნის 30-იან წლებში აქ მხოლოდ ოსების შვიდი ოჯახიღა ცხოვრობდა. ამავე საუკუნის 50-იან წლებში ისინიც აიყარნენ და ზაკაგორი ნასოფლარად იქცა. სოფლის საცხოვრებელი ბირთვი XIII-XIV საუკუნეებს განეკუთვნება, ხოლო კოშკები XVII საუკუნეში უნდა იყოს აგებული. ნასოფლარი ერთიანი გეგმარებითი სისტემაა. შედგება ხუთი საცხოვრებელი უბნის, ერთი კოშკურა სახლის და ორი სათავდაცვო კოშკისგან. მეორე, მესამე და მეოთხე უბნებს შორის მოქცეულია დიდი მოედანი, მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში კოშკურა სახლი დგას, ხოლო სამხრეთისა და ჩრდილოეთით კოშკები, ეს სათავდაცვო ნაგებობები საცხოვრებელი სახლებისგან განსხვავებით ნაგებია ნატეხი ქვებით. გეგმით კვადრატულია (7,5x7 მ), შემორჩენილია პირველი სართული და მეორე სართულის კედლების მცირე ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა მიწიდან დაახლოებით სამ მეტრზე. კარი თაღოვანია. პირველ სართულზე სამი სათოფური და ორი ნიშია. მასზე დასავლეთიდან მიშენებულია საცხოვრებელი სახლი, რომლის მეორე სართულიდანაც შესაძლებელი იყო კოშკურა სახლსი მოხვედრა. გეგმით კავადრატულია (6,7x6,7 მ), ხუთსართულიანი (სიმაღლე 9,5 მ) და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი თითქმის დანგრეაულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა პირველი სართულის დონეზე, მიწიდან 3 მეტრზე. შემორჩენილ კედლებში პირველ სართულზე სამი სათოფურია, მეორეზე ორი და მესამეზე ერთი. კოშკი გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა, შემორჩენილია 5 სართულის სიმარლე (13 მ), თაღოვანი კარი სამხრეთითაა გაჭრილი მეორე სართულის დონეზე. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ვიწრო სათოფურია, ორ-ორი სათოფურებია ასევე დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, ხოლო მესამე და მეოთხე სართულზე ყველა კედელში. მეხუთე კედელი დაბალია აქ ყოველ კედელში სამ-სამი სათოფურია. ძირითადად ორსართულიანებია, ნაგებია ნატეხი ქვით, სართულშუა გადახურვა თითქმის არსადაა შემორჩენილი, პირველ სართულებს სამეურნეო დანიშნულება ჰქონდა, შედარებით დაბალი და ნაკლებად განათებული. შესასვლელები ვიწრო და დაბალია. მცირე საკმლები გარედან ტანაბრადაა შევიწროებული. მეორე სართული საცხოვრებელია, კარები აქ შედარებით დიდი და ფართოა ვიდრე პირველ სართულზე. თითქმის ყველა სათავსოში ორი ან სამი ოთხკუთხა სარკმელია. სახლებზე გარედან მიდგმულია მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის მასიური კიბე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 456-458.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6600
აჩხოტის საცხოვრებელი კომპლექსი

აჩხოტის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. კომპლექსი შედგება ერთმანეთისგან თხუთეტიოდე მეტრით დაშორებული ორი კოშკისგან და მათ შორის მიჯრით განლაგებული სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობებისაგან. აღმოსავლეთით მგდარი კოშკი ნაწილობრივ დანგრეულია. დასავლეთისა - კარგადაა შემორჩენილი. იგი ოთხსართულიანია ( სიმაღლე 12,7 მეტრი) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. კოშკი ნაგებია ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეები და კარიი- სარკმლების წირთხლები მოზრდილი და შედარებით უკეთ დამუშავებული ქვითაა ნაწყობი. შესასვლელი მეორე სართულზეა, აღმოსავლეთ კედელში. კარი თაღოვანია. ამ სართულის სამხრეთ- დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლის სათოფურები შეწყვილებულია. თითო სათოფური პირველი სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. მესამე სართულის კედელში - ორ-ორი სათოფურია. ჩრდილოეთ კედლის გარდა, ორ-ორი სათოფური მეოთხე სართულზეცაა, ამ სართულიდან შეიძლება მოხვედრა მეხუთე სართულზე, რომელიც კედელშემოვლებული სათავდაცვო დანიშნულების ღია ბინია. სართულშუა გადახურვები ხისაა, კოჭოვანი. კოჭებზე ( ერთმანეთისგან დაშორებულია 0,5-0,6 მეტრით ) წვრილი ტოტებია დაწყობილი, რომლებზეც ბრტყელი ქვები ალაგია. ქვებზე მიწაა (0,15 მეტრი) დატკეპნილი. ფასადებიდან გამოირჩევა აღმოსავლეთისა: აქ კარის ნახევარწრიული თაღი გამოკვეთილია ორ ლოდში. სამხრეთის ლოდზე მცირე ტოლმკლავა ჯვარია ამოკვეთილი. კარის თავზე. ორიოდ მეტრის სიმაღლეზე, ხის მცირე ორფერდა სახურავია მოწყობილი, რის შიგნით ჩამოკიდებულია პატარა ზარი. კოშკის წინ ქვის კედლით შემოფარგლული ეზოა. ეზოს სამხრედიდან ესაზღვრება ფერდობის დაყოლებაზე მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი (შემორჩენილია I სართული და IIსართულის კედლების მცირე ნაწილი). სახლს გეგმით სწორკუთხედი ფორმა აქვს და მთავარი ფასადით სამხრითაა მიმართული. ამ კედელში ორი სწორკუთხა კარი და სამი სწორკურთხა სარკმელია. ერთი სწორკურთხა სარკმელი ოთახის სიღრმეში, დასავლეთის მხრიდანანაცაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. შენობის მეორე სართულს, მთავარი ფასადის მხრიდან, აივანი ჰქონია. აივანზე ასასვლელად წინიდან ქვის კიბეა. სახლს აღმოსავლეთიდან ბოსელი ეკვრის, სათავსი გეგმით ოთხკუთხაა და სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებითაა საგრძნობლად წაგრძელებული. ბოსელს სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა შესასვლელი და ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი აქვს, მეორე კარი (ამოშენებულია) ჩრდილოეთ კედელშია. ბოსელს აღმოსავლეთიდან ებჯინება გეგმით კვადრატი (7,5x7,3 მეტრი) სამსართულიანი კოშკი, რომლის დასავლეთ კედლის ბოსლის კედლადაა გამოყენებული. სახლის შესასვლელი პირველი სართულის დონეზეა, სამხრეთიდან. კარი ორ ლოდშია გამოკვეთილი თაღითაა გადახურული. სართულის დასავლეთ კედელში კვადრატული ხვრელია რომელიც ბოსელში გადის. ხვრელის მარჯვნივ ერთი სათოფურია. სახლის მეორე და მესამე სართულების კედლები ყრუა. სართულშუა გადახურვა ხის ძელებზე ყიფილა მოწყობილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 439-440.
სუათისის სამების ზემო ეკლესია

სუათისის სამების ზემო ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის დასავლეთით, მაღალი მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. გეგმით პარალელოგრამი, ოდნავ წაგრძელებულია. ნაგებია ფითქლის ქვით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 474.
სათარგმნო

სათარგმნო — ნასოფლარი, ისტორიული ძეგლი, მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის ჩრდილოეთით, მდინარე ყუროს ნაპირზე. შუა საუკუნეებში ხევის სათემო ცენტრი იყო. გადმოცემით, XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე ადიდებულ მდინარეს სოფელი წაულეკავს. საქართველოს სამხედრო გზის გაფართოებამდე გზა ყაზბეგიდან ჩრდილოეთისკენ მდინარე ყუროზე და სათარგმანოზე გადიოდა. სოფელთან მდინარე ყურო გზას ხშირად აზიანებდა და მდინარის გადალახვა შეუძლებელი ხდებოდა. რუსმა მოგზაურებმა ამ ადგილს „ცოფიანი ხევი“ უწოდეს. მას მოიხსენიებს ა. პუშკინიც. კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 481.
გარბანის კვირეღვთიშვილის ხატი

გარბანის კვირეღვთიშვილის ხატი — ქვის ჯვარი, საკულტო ძეგლი. მდებარეობს სოფლის განაპირას, მინდორზე, თერგის მახლობლად. ჯვარი დგას ლოდზე, რომელზეც ჯვარი და წრეა ამოკვეთილი. აქ, აღდგომის მესამე კვირას, ადგილობრივი მოსახლეობა ზეიმობს „კვირაძლობას“. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
სუათისის სამების ქვემო ეკლესია

სუათისის სამების ქვემო ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის განაპირას. მთის ფერთობზე. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა. აქა-იქა შეინიშნება შელესილობის კვალი. მოგვიანებით ეკლესიის გადახურვა შეუცვლიათ და გადახურვაში სამრეკლო ჩაუშენებიათ. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 474-475.
ყანობის პირველიკოშკური სახლი

ყანობის პირველი კოშკური სახლი -არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ყანობში. თარიღდება XVIII ს-ით. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: დანგრეულია მეორე სართულის სამხრეთ-დასავლეთი მხარე. ბანი და სართულშუა ხის გადახურვა არ შემორჩენილა. პირველი სართული მოგრძოა, გეგმით სწორკუთხა (13 x 9 მ). იგი დამხმარე სათავსი უნდა იყოს. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში-ერთი მცირე ნიში. სათავსი დიდია. აღმ.-დას. ღერძზე შემორჩენილია ხის ორი სვეტი და მოგრძო კედელი. ასეთივე სვეტი და პილონის მსგავსი კედელი მეორე სართულზედაცაა. თაღოვანი კარი აქ აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში სამი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფურია. ორი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფური შემორჩენილ სამხრეთ კედელშიცაა. სარკმელები დაბალია. იქვე სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთი კედელი მთისკენაა მიქცეული და ყრუა. ფასადის ქვები რიგებადაა დაწყობილი. რიგები ყოველთვის თანაბარი და ჰორიზონტალური არ არის, მაგრამ გარკვეული სისტემა მაინც შეიმჩნევა. ფასადზე კარის წირთხლები ამოყვანილია დიდი ქვებით, თაღი შედგენილია ორი ქვით. თაღის ქვაზე ამოჭრილია მარტივი ჯვარი. ქვებზე, რომლებიც სარკმელთა თაღოვან გადახურვას ქმნის, რკალები და წრეებია ამოკვეთილი. სახლი ეკუთვნის ჯუღა კობიაშვილს. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 485.
გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი

გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესიის დასავლეთით. ხატი ფიქლის დიდი ნათალი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი და კირით შეთეთრებული კედელია, რომელზეც დევს დიდი ზომის ფიქლის ოთხკუთხა ქვა. ქვაზე დადგმულია ქვის ჯვარი, რომელზეც გველეშაპთან მებრძოლი წმინდა გიორგია გამოსახული. კომპოზიციის ზემოთ, მოჩუქურთმებული თაღოვანი არშიაა, არშიის ზემოთ კი — ჯვარი. კედელს ებჯინება მშრალად ნაგები და შეთეთრებული მეორე კედელი, რომელსაც ზემოდან ადევს ფიქლის ქვა. კედლის დასავლეთით პირუტყვის „სასაკლაოა“ — მოზრდილი სწორკუთხა ქვა, რომელსაც შუაში მრგვალი ღრმული აქვს. აღმოსავლეთით, ხატის კედლის გასწვრივ, მოწყობილია საუფროსო. ხატის გვერდით ოთხკუთხა საჯარეა. იგი ნაგებია დიდი ნაწილობრივ დამუშავებული ქვით. წყობა მშრალია. შენობას დასავლეთის მხარე ღია აქვს. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ქვემოთ ორი პატარა ნიშია. სარკმლის წინ მოწყობილია კერა. საჯარის შიგნით თქვის მაგიდა და სკამებია. საჯარე გადახურულია თუნუქით. ხატის ტერიტორიაზე კიდევ რამდენიმე ტოლმკლავებიანი, კირით შეთეთრებული ქვის ჯვარი დგას. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
სუათისის სამების შუა ეკლესია

სუათისის სამების შუა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისიდან 0,5 კმ-ზე. მთის ფერთობზე. აგებულია XIX საუკუნეში. შენობა გეგმით სწორკუთხაა. სამხრეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სახურავი ხისაა, ორფერდა. ეკლესიაში დაცულია ხატები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 475.
ათენგენობის ნიში

ათენგენობის ნიში — ქვის ჯვარი. საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფლ სიონიდან სამხრეთით. ჯვარი ქვის კვარცხლბეკზე დგას, შეთეთრებულია კირით. სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს ამოჭრილი აქვს თახნა. ქვის ჯვრის ქვემოთ მოწყობილია კერა. ნიში ღუდუშაურების სალოცავია. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 469.
ტეფის კოშკი

ტეფის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით, კარი ამოყვანილია თლილი ქვით. ფასადების ქვები შედარებით დაუმუშავებელია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 3 მეტრის სიმაღლეზე. კარის საპირე ქვებზე ამოკვეთილი რელიეფები განადგურებულია. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 475.
ზემო ოქროყანის ეკლესია

ზემო ოქროყანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ხელოვნურად ქვით გამაგრებულ ბაქანზე, სოფელ ზემო ოქროყანასთან (სიმაღლე 1,8 მ). აგებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია, კარი სწორკუთხაა. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსალეთით სრულდება სწორი კედლით, რომელსიც ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. ფასადზე მას წაგრძელებული ფორმა აქვს და ნახევარწრიული თაღით სრულდება. სარკმლის ჩრდილოეთით მომცრო, ხოლო სამხრეთით მოზრდილი ნიშია. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 458.
ზემო ოქროყანის კოშკების კომპლექსი

ზემო ოქროყანის კოშკების კოპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მდინარე მნაისისწყლის ორივე ნაპირზე, მდინარის მარცხნივ მდებარე ოთხი კოშკიდან სამი თითქმის დანგრეულია. მათგან შემორჩენილი მხოლოდ სამხრეთით მდგარი კოშკი, რომელიც XVII საუკუნით თარიღდება. შენობა გეგმით კვადრატულია (6,1x6,1 მ), ზემოთკენ შევიწროებული, ნაგებია მოწითალო ფერის ნატეხი ქვით. ფასადზე ქვები მოსწორებულია. შემორჩენილია ოთხი სართული და მეხუთე სართულის მცირე ნაწილი, ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები. კოშკს თაღოვანი შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს მეორე სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა. იგი დამხმარე სათავსი იყო. მეორე სართულის სამ კედელში თითო-თითო სათოფურია. მესამე სართულზე ერთი სათოფური დასავლეთ კედელშია, ხოლო ჩრდილოეთში სამი. მეოთხე სართულზე ოთხივე მხარეს ორ-ორი სათოფურია. კოშკი ცოკოლზე დგას. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 458-459.
გარბანის მთავარანგელოზის ხატი

გარბანის მთავარანგელოზის (თარანგელოზის) ხატი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფლის განაპირას. ხატი ტოლმკლავებიანი ქვის ჯვარია, რომლის მკლავებზე რგოლებია ამოკვეთილი. ჯვრის წინა და უკანა მხარეს დროშების ჩასამაგრებელი თითო პატარა ღრმულია. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია

გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შენობა გეგმით სწორკუთხაა (7x5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, გადახურულია ფიქლით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთაა. ეკლესიის შიდა სივრცე ქვის კანკელით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად. კანკელს ორი გასასვლელი აქვს. საკურთხევლის მხარეს კი ერთი ნიში. საკურთხეველი სწორკუთხაა. მის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია, აღმოსავლეთ კედელში — სწორკუთა სარკმელი. საკურთხევლის ცენტრში დგას ქვის ოთხკუთხა ტრაპეზი. ერთი სწორკუთხა სარკმელი მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილის დასავლეთ კედელშია. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებს დაბალი საფეხური (სიმაღლე 0,3 მეტრი) გასდევს. ეკლესია შიგნით და გარედან შეთეთრებულია. ფასადები დასრულებულია ორსაფეხურიანი თაროსებრი ლავარდნით. სახურავი ორფერდაა. ეყრდნობა ხის ნივთებს. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 441.
გარბანის სამაროვანი

გარბანის სამაროვანი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს მდინარე ტერხენის ნაპირზე, ეკლესიის ეზოში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებობა, 1965 წელს შეისწავლა ხევის არქოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გერმანე გობეჯიშვილი). აკლდამები საოჯახო საძვალეები გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით, დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, ხოლო მიცვალებულთა ძვლები უმეტესად არეულია. სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა. ყაზახიშვილი ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
გარბანის ციხემცავი ანგელოზი

გარბანის ციხემცავი ანგელოზი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფელ გარბანში, მდინარე ტერხენის ხევის მარცხენა ნაპირზე. სალოცავი გეგმით სწორკუთხა და ზემოთკენ შევიწროებული მასიური ნაგებობაა. ნაშენია მოწითალო და თეთრი ქვებით. გარედან შეთეთრებულია კირით. დაზიანებულია. ნაწილობრივაა შემორჩენილი ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები. დასავლეთ კედელში პატარა, ზემოთ შევიწროებული შეღრმავებაა. ხატში ზეიმობენ გიორგობას. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442.
გაიბოტენის კოშკი

გაიბოტენის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. კოშკის ქვედა ნაწილი, რომელიც მთლიანად მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული, ზურგიანი (7,5x5 მეტრი; სიმაღლე 4,5 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვებით. წყობა მშრალია. ზურგიანი კოშკის თავზე დაშენებულია შედარებით მცირე ზომის ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა კოშკი (5,6x5 მეტრი), რომლისგანაც მხოლოდ ორი სართულია შემორჩენილი. სართულ შუა გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფურია, სამხრეთისაში — ერთი. მეორე სართულის დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში — ერთი. კოშკის ქვედა ნაწილს სამხრეთით, აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით სამეურნეო დანიშნულების თითო ნაგებობა ჰქონდა მიდგმული, რომელთაგან მხოლოდ სამხრეთი ნაგებობაა შემორჩენილი. შენობა ორსართულიანია (სიმაღლე 3,8 მეტრი), გეგმით ოთხკუთხა (5x4,2 მეტრი). ორივე სართულს სამხრეთიდან ცალ-ცალკე შესასვლელი აქვს. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშანია. ეს სართული საქონლის სადგომი იყო. მეორე სართულს ჭირნახულისა და სამეურნეო ინვეტარის შესანახავად იყენებდნენ. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 441.
გარბანის წვერის წმინდა გიორგის ხატი

გარბანის წვერის (სემღისას) წმინდა გიორგის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფელ გარბანის განაპირას. დანგრეულია. შემორჩენილია ფიქლის ქვით ნაგები კედლის ფრაგმენტები. სოფელი ხატში „სამხვეწროდ“ ათენგენობას გამოდიოდა. ალოცვინებდნენ პატარძალსა და ახალშობილებს. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 442-443.
სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი

სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე. შენობა გეგმით ოთხკუთხა ფორმისაა, აგებულია ფიქლით, შიგადაშიგ გამოყენებულია მთის ბროლიც. წყობა მშრალია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. კარის თავზე, კედლიდან გამოშვერილი ფიქლებით მოწყობილია თარო, რომელზეც მთის ბროლის ქვები (ბურბუხჭელები) აწყვია და პატარა თეთრი დროშებია ჩამაგრებული. თაროს ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია. ერთი ასეთი ვიწრო და მაღალი სარკმელი აღმოსავლეთ კედელშიცაა, რომლის წინ კუბური ფორმის საკურთხეველია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლების გასწვრივ, ფიქლის ქვით მოწყობილია ჩამოსაჯდომი საფეხური. ნაგებობის შუაში კერაა, რომელსაც ბრტყელი ფიქლი აფარია. შენობა გადახურულია დიდი, ბრტყელი ფიქლის ქვებით, რომლებიც თავხეს ეყრდნობა. იატაკიც ფიქლისაა. დასავლეთის ფასადი შეთეთრებულია კირით. სახურავი ორფერდაა. მასზე აწყვია მთის ბროლის დიდი ქვები. შენობა შემოზღუდულია ფიქლის გალავნით. ხატის სამხრეთით, ხელოვნურად გავაკებულ ადგილზე, მოწყობილია საოფრუსო — ოვალურად დაწყობილი ფიქლის სკამების წინ დგას ფიქლისავე მაგიდა, ხოლო ჩრდილოეთით კერაა. იქ იკვლებოდა საკლავიც. ხატი ქუშეშვილების, შადურებისა და ქავთარაშვილების სალოცავი იყო. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 430-431.