laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პიტნის ზეთი

პიტნის ზეთი, ნატურალური ეთერზეთი. პიტნისათვის დამახასიათებელი სუნის მქონე უფერული სითხე, სიმკვრივე 900-910 კგ/მ³ (20°C). სპირტში კარგად იხსნება. შეიცავს დაახლოებით 100 კომპონენტს, რომელთაგან მნიშვნელოვანია (—)-მენთოლი (50%-მდე), მენთონი (≈25%), მენთილაცეტატი, ცინეოლი. იყენებენ კანფეტების, ნამცხვრების, თამბაქოს ნაწარმის, კბილის ფხვნილების, ელექსირებისა და სხვათა დამზადებისას. ქსე, ტ. 8, გვ. 89, თბ., 1984
პიქშა

პიქშა (ლათ. Melanogrammus aeglefinus) — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა, მისი სიგრძე 70 სმ, მასა 3 კგ აღწევს. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის ბორეალურ ოლქში, ჩრდილოეთის ზღვაში (ისლანდიის ახლოს), ბარენცის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, ნიუფაუნდლენდის მარჩხობში. ლიფსიტები ცხოვრობენ წყლის სიზრქეში, ხშირად მედუზის ქოლგის ქვეშ. პიქშა იკვებება ბენთოსით, ქაშაყისა და მოივას ქვირითით. დიდი სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 90.
კურშის ყურე

კურშის ყურე, კურსკის ყურე — ლაგუნა ბალტიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. ლიტვასა და რუსეთის კალინინგრადის ოლქში, აკვატორიის უდიდესი ნაწილი მოქცეულია რუსეთის შემადგენლობაში. ზღვისგან გამოყოფილია კურშის ცელათი. ზღვას უკავშირდება ვიწრო (390 მ) კლაიპედის სრუტით. ფართობი 1610 კმ2. სიგრძე 93 კილომეტრი, საშუალო სიგანე 17,3 კმ. სიღრმე 3,7 მეტრი, მაქსიმალური 7 მეტრი. ჩაედინება მდინარე ნემანი. ზამთარში იყინება, ზაფხულში წყლის ზედა ფენის ტემპერატურაა 25°. არის თევზის რეწვის მნიშვნელოვანი რაიონი. კურშის ყურის სანაპიროზეა ქალაქები: კლაიპედა და ნერინგა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 87. ენციკლოპედია ბრიტანიკა
ლივონიის ქრონიკები

ლივონიის ქრონიკები — აღმოსავლეთ ბალტიისპირეთის ქვეყნების ისტორიის მნიშვნელოვანი წყარო. უძველესია ჰაინრიხ ლატვიელის "ლივონიის ქრონიკა" (XIII საუკუნის I ნახევარი). XIII საუკუნის დამლევს შეადგინეს "გარითმული ქრონიკა", შემდეგ - ბ. ჰენკეს "ახალი გარითმული ქრონიკა" (XIV საუკუნის II ნახევარი), ბ. რუსოვის "ლივონიის პროვინციის ქრონიკა" (XVI საუკუნის II ნახევარი) და ი. რენერის "ლიფლანდიური ისტორიები" (XVI საუკუნის II ნახევარი). ამ ნაშრომებში ასახულია ლივონიის ორდენის არსებობის თითქმის მთელი პერიოდი. ეს არის გერმანელ რაინდთა და ლივონიის ორდენის აპოლოგია, მაგრამ მდიდარი და მრავალფეროვანი ფაქტობრივი მასალა უაღრესად ზრდის ლივონიის ქრონიკების, როგორც ისტორიული წყაროს მნიშვნელობას. ლივონიის ქრონიკები დაარქივებული 2007-08-20 საიტზე Wayback Machine. ლივონიის ქრონიკები
სერეტსე კჰამა

სერეტსე კჰამა (ინგლ. Sir Seretse Khama; დ. 1 ივლისი, 1921, სეროვე — გ. 13 ივლისი, 1980, გაბორონე, ბოტსვანა) — ბოტსვანის სახელმწიფო მოღვაწე და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1966-1980 წლებში ბამანგვატოს ტომის ბელადი. საუნივერსიტეტო იურიდიული განათლება მიიღო სამხრეთ აფრიკის კავშირში, შემდეგ სწავლა განაგრძო ოქსფორდში (დიდი ბრიტანეთი). 1961-1965 წლებში საკანონმდებლო საბჭოს წევრი და ბეჩუანალენდის აღმასრულებელი საბჭოს ორი აფრიკელი წევრიდან ერთ-ერთი იყო. 1962 წლიდან ბოტსვანის დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე გახდა, 1965-1966 წლებში კი ბეჩუანალენდის პრემიერ-მინისტრი იყო. დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან, 1966 წლის 30 სექტემბრიდან - გარდაცვალებამდე, 1980 წლის 13 ივლისამდე ბოტსვანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა. მისი შვილი იან კჰამა 2008 წლის 1 აპრილს გახდა ბოტსვანის მეოთხე პრეზიდენტი. http://www.penguin.co.uk/nf/Author/AuthorPage/0,,1000054429,00.html?sym=QUE დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. . University of Botswana History Dept: Seretse Khama 1921-1980. Royalty in Botswana.
ლატგალები

ლატგალები (ლატვ. latgaļi, letgaļi, leti) — ძველი ლატვიელი ხალხი (აქედან წარმოიშვა ახლანდელ ლატვიელთა სახელწოდება). ლატგალები მოსახლეობდნენ ახლანდელი ლატვიის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე დაუგავის მარჯვენა ნაპირზე. ადრინდელი ფეოდალური პერიოდიდან ლატგალები განსახლდნენ ლივების ტერიტორიაზეც. ლატგალელები ლატგალია Латгалы (инфлянты) დაარქივებული 2005-12-21 საიტზე Wayback Machine. Фестиваль балтийских культур, июль 2006 დაარქივებული 2007-07-13 საიტზე Wayback Machine. Латгалы — этнографическая группа, коренной народ или национальное меньшинство? დაარქივებული 2007-11-24 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 134.
ლატგალია

ლატგალია (ლატვ. Latgale) — ისტორიული ოლქი აღმოსავლეთ ლატვიაში, სადაც ადრინდელ ფეოდალურ პერიოდში ცხოვრობდნენ ლატგალები, ტერმინი „ლატგალია“ პირველად იხსენიება 1209 წელს. XIII საუკუნეში ლატგალია დაიპყრეს გერმანელმა ჯვაროსნებმა. ამჟამად ამ ტერმინით აღინიშნება ლატვიის აღმოსავლეთი ნაწილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 134. LATGALE - LATGOLA დაარქივებული 2013-02-02 საიტზე Wayback Machine. ლატგალიის დროშა
ეგნატე IV (ანტიოქიის პატრიარქი)

პატრიარქი ეგნატე IV (არაბ. البطريرك أغناطيوس الرابع, , ერისკაცობაში — ჰაზიმ ჰაბიბ ჰასაადი; დ. 5 დეკემბერი, 1921, მუხრადა, სირია — გ. 5 დეკემბერი, 2012, ბეირუთი, ლიბანი) — ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი; 1979-2012 წლებში პატრიარქი. სრული წოდება: „უნეტარესი პატრიარქი ღვთისა ქალაქისა ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, არაბეთისა, შუამდინარეთისა და სრულიად აღმოსავლეთისა.“ ეგნატე IV დაიბადა სირიის ჰამას მუნიციპალიტეტის სოფ. მუხრადაში, მართლმადიდებელი არაბების ოჯახში. იგი ბავშვობიდან დაუკავშირდა ეკლესიას; ბეირუთში, ლიბანში სწავლის პერიოდში მსახურობდა ჯერ მნათედ, შემდეგ კი დიაკვნად; 1945 წელს გაემგზავრა პარიზის წმინდა სერგის მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში; პარიზიდან დაბრუნების შემდეგ დააარსა ბალამანდის მართლმადიდებლური საღვთისმეტყველო სემინარია ლიბანში, სადაც წლების მანძილზე მუშაობდა დეკანის თანამდებობაზე; მეორე მსოფლიო ომის დროს მომავალი პატრიარქი სათავეში ჩაუდგა სირიელი და ლიბანელი მართლმადიდებელი ახალგაზრდების მოძრაობას, რომლის შედეგად უამრავი არაბი მივიდა ეკლესიაში და ირწმუნა მართლმადიდებლობა; 1961 წელს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად; 1970 წელს გადაყვანილ იქნა ლათაქიის მიტროპოლიტად (სირია); მღვდელმთავრობის დროს მან დანერგა ხშირი ზიარების პრაქტიკა, რადგანაც იმ პერიოდში გავრცელებული ტრადიციით, არაბი მართლმადიდებლები, განსაკუთრებით საერო პირები პრაქტიკულად არ ეზიარებოდნენ. მას ეკუთვნის არაერთი რეფორმა საეკლესიო ცხოვრებაში; 1979 წელს მიტროპოლიტი ეგნატე არჩეულ იქნა ანტიოქიისა და სრულიად აღმოსავლეთის პატრიარქად. აღსაყდრება აღესრულა ამავე წლის 2 ივლისს. აღსაყდრების დღეს მან ბრძანა: გარდაიცვალა 2012 წლის 5 დეკემბერს ბეირუთის წმინდა გიორგის სახელობის ჰოსპიტალში ინსულტით. უნეტარესი ეგნატე IV მშობლიური არაბულის გარდა ფლობდა ინგლისურ და ფრანგულ ენებს. ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი ↑ Умер патриарх Антиохийский и всего Востока Игнатий IV // Интерфакс 5 декабря 2012 года
ქრიზოსტომოს II (კვიპროსის მთავარეპისკოპოსი)

მთავარეპისკოპოსი ქრიზოსტომოს II (ბერძ. Χρυσόστομος Β΄, ერისკაცობაში — იროდოტ დიმიტრიუსი, ბერძ. Ηρόδοτος Δημητρίου; დ. 10 აპრილი, 1941, სოფ. ტალა, პაფოსი — გ. 7 ნოემბერი, 2022) — ეპისკოპოსი; კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარეპისკოპოსი 2006 წლის 5 ნოებრიდან 2022 წლის 7 ნოემბრამდე (გარდაცვალებამდე). დაიბადა 1941 წლის 10 აპრილს, სოფ. ტალაში, ქ. პაფოსის მახლობლად. სკოლის დამთავრების შემდეგ გახდა მორჩილი წმიდა ნეოფიტეს მონასტერში. 1963 წელს დაამთავრა ქ. პაფოსის გიმნაზია. 1963 წლის 3 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად. 1968–1972 სწავლობდა ათენის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1972 წელს არჩეულ იქნა წმიდა ნეოფიტეს მონასტრის იღუმენად. 1972 წლის 12 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა პრესვიტერად და მაკარიო III-ემ აკურთხა იღუმენად. 1978 წლის 26 თებერვალს ებოძა მიტროპოლიტობა. 2006 წლის 5 ნოემბერს არჩეულ იქნა მთავრეპისკოპოსად ახლისა იუსტინიანასი და სრულიად კვიპროსისა. 2006 წლის 12 ნოემბერს შედგა ქრიზოსტომოს II-ის ინთრონიზაცია. გარდაიცვალა 2022 წლის 7 ნოემბერს, 81 წლის ასაკში. სიცოცხლის ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში სიმსივნის უკიდურეს ფორმას ებრძოდა. ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი ↑ „კვიპროსის მთავარეპისკოპოსი ქრიზოსტომოსი გარდაიცვალა“. მსოფლიო საეკლესიო სიახლენი. 7 ნოემბერი, 2022. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-11-07. ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
პეტრე უმიკაშვილი

პეტრე იოსების ძე უმიკაშვილი (დ. 17 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 5 ოქტომბერი], 1838, თბილისი — გ. 25 მაისი (სხვა ვერსიით 23 იანვარი [ ძვ. სტ. 10 იანვარი]) 1904, თბილისი) — ქართული ფოლკლორისტიკის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი, ლიტერატორი და პუბლიცისტი. დაიბადა თბილისელი კათოლიკეების ოჯახში. მამით ადრე დაობლებული ბავშვი დედამ აღზარდა. პირველდაწყებითი განათლება კათოლიკურ ეკლესიასთან არსებულ სამრევლო სკოლაში მიიღო, შემდეგ კი სწავლობდა კომერციულ გიმნაზიაში, რომელიც 1854 წელს პირველ გიმნაზიას შეუერთდა. ეს გიმნაზია ყმაწვილმა 1854 წელს დაამთავრა. უსახსრობის გამო პეტერბურგის უნივერსიტეტი მოგვიანებით, 1867 წელს დაამთავრა. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა თბილისის პირველ გიმნაზიაში დაიწყო. აქ მან 20 წელი იღვაწა ქართულის მასწავლებლად. პეტრე უმიკაშვილის პირველი ლიტერატურული ნაშრომი დაბეჭდა ჟურნალ „ცისკარში“. აქედან დაიწყო მისი ლიტერატურული და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა. მან შექმნა ორიგინალური პიესები, პუბლიცისტური წერილები, მეცნიერული ხასიათის გამოკვლევები, მასვე ეკუთვნის თარგმანებიც. ფასდაუდებელია მის მიერ ფოლკლორული მასალის შეგროვება-გამომზეურება და ჩვენი კლასიკოსების თხზულებათა გამოცემები. 1874 წელს დაბეჭდა ქართული ხალხური სიტყვიერების მარგალიტები — „ლექსები სახალხო სიმღერებისაგან შედგენილი“, გამოაქვეყნა „არსენას ლექსი“, „ეთერიანი“, „ქართული ანდაზები“ და სხვა. პეტრე უმიკაშვილი იყო ქართული ენისა და წიგნის დაუცხრომელი ქომაგი. მან ჯერ კიდევ 1864 წელს შეადგინა და გამოსცა „ქართული ანბანი“ (მოგვიანებით ამ წიგნის კიდევ ორი გამოცემა გამოვიდა), „დედანი ქართული წერისა“ (პირველი ანალოგიურ გამოცემათა შორის), მისი „ხალხური სიტყვიერება“, სადაც პეტრე უმიკაშვილის მიერ შეგროვებული მასალის უმრავლესი ნაწილია მოთავსებული, გამოიცა 1964 წელს 4 ტომად სახელმწიფო (მაშინ საბჭოთა) მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის მიერ და სხვა მრავალი. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს ის დიდი მზრუნველობა, რომელსაც პეტრე უმიკაშვილი იჩენდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისადმი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 332, თბ., 1994 ავტობიოგრაფია პეტრე იოსების ძის უმიკაშვილისა // „ივერია“ : გაზეთი, 28 მაისი, 1904, № 123, გვ. 2–3. პეტრე უმიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი პეტრე უმიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ პეტრე უმიკაშვილი (1838-1904). საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 20 თებერვალი, 2021 ↑ „ივერია“, 28 მაისი, 1904, გვ. 1 ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 148. ↑ პეტრე უმიკაშვილი ka-GE. ბურუსი (5 ნოემბერი, 2010). ციტირების თარიღი: 20 თებერვალი, 2021
კაჭკაჭი

კაჭკაჭი (ლათ. Pica pica) — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა ყორნისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 45–48 სმ აღწევს, მასა 250 გრამს. ფერად შავ-თეთრია; აქვს გრძელი, საფეხურისებრი ბოლო. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება კაჭკაჭის ქვესახეობა აღმოსავლეთევროპული კაჭკაჭი (Pica pica fennorum). აღმოსავლეთ საქართველოში იგი მობინადრეა, დასავლეთ საქართველოს ზოგ ადგილას — მოზამთრე. ბინადრობს ბუჩქნარებსა და ტყისპირებში, ჭალებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე. იკვებება მცენარეული და ცხოველური საკვებით. ანადგურებს მავნე მწერებს, რითაც ერთგვარი სარგებლობა მოაქვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 446.
ტრირ-ნორდი

ტრირ-ნორდი არის ქალაქ ტრირის (რაინლანდ-პფალცის მხარე, დასავლეთი გერმანია) 19-დან ერთ-ერთი უბანი. ქალაქ ტრირის ამ უბნის მოსახლეობა 2009 წლის მდგომარეობით 13 539 კაცს შეადგენს. ტრირ-ნორდი ეწოდება უბანს, რომელიც ტრირის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ძველი ურბანული ნაწილის ჩრდილოეთით მდებარეობს და რუვერ/აიტელსბახის უბნამდე მონაკვეთს წვდება. უბნის ფართობი მოიცავს 376,9 ჰექტარს. ტრირ-ნორდი უშუალოდ პორტა ნიგრასთან იწყება და მოიცავს (ისტორიულად არსებული) რომაული სასაფლაო ტერიტორიას. ქალაქის ეს ნაწილი მოიცავს ასევე პაულინისა და მაარის უბნებს და ცურლაუბენის სანაპირო ზოლსაც. ნელსის მამულს პარკითურთ („ნელსის პარკი“) და წრიული გამანაწილებელი გზით. აქვეა ყოფილი სამხედრო ქალაქი „კასტელფორტე“, რომელსაც აქ დაბანაკებული საფრანგეთის არმია გამოიყენებდა 1999 წლამდე. ტრირის სიმბოლოა ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე სანქტ. პაულინის ეკლესია, რომელიც ბაროკოს ეპოქის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლია. ეკლესია საუკეთესო მდგომარეობაშია შემონახული. გარედან შენობა ყვითლადაა შეღებილი და შორიდანაც კარგად ჩანს. იქვე ახლოს მდებარეობს დასავლეთ ევროპაში ერთ-ერთი უძველესი წმ. მაქსიმინეს სააბატო, რომელიც ტრირის ბენედიქტინელთა ორდენს ეკუთვნის. სულ მთლიანად კი ბენედიქტინელების საკუთრებაში არსებული ოთხი ასეთი ეკლესიაა ქალაქ ტრირში. (გერმანული) ტრირ-ნორდის მოქალაქეთა სახლი: სოციალური სამუშაო, კულტურა, შეხვედრა
ვარსკვლავიერი სიდიდე

ვარსკვლავიერი სიდიდე (ხილული) — ციური სხეულის (ვარსკვლავის, პლანეტის და ა. შ.) მიერ დედამიწაზე, მხედველობის სხივის მართობულ სიბრტყეში შექმნილი განათებულობის ზომა. ახასიათებს მნათობის ბრწყინვალება. ვარსკვლავიერი სიდიდის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია მნათობის სხივთა შესუსტება დედამიწის ატმოსფეროს განჭოლვისას. პირველად შემოიღო ჰიპარქემ (ძვ. წ. II ს.), რომელმაც შეუიარაღებელი თვალით ხილვადი ყველა ვარსკვლავი 6 კლასად დაყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 310—311. ხარაძე ე., ზოგადი ასტროფიზიკის კურსი, თბ., 1960
შოვი

შოვი — კურორტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ჭანჭახის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ონიდან 30 კილომეტრი. შოვი რესპუბლიკური მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. არის ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა -6 °C) და გრილი ზაფხული (აგვისტოს თვის საშუალო ტემპერატურა 16 °C). სამკურნალო ფაქტორი: მთის ჰავა და ნახშირმჟავა-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმ-კალციუმიანი მინერალური წყაროების წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა, კუჭ-ნაწლავის, სანაღველე და საშარდე გზების დაავადებანი, ლიმფადენიტი, მეორეული სისხნაკლებობა და სხვა. შოვში არის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, პანსიონატები, ტურბაზა და სხვა. საკურორტო სეზონი გრძელდება — ივნის-ოქტომბერში. მთავარი სტატია: შოვის ტრაგედია. 2023 წლის 3 აგვისტოს, 16:00 საათზე, კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა გლაციალური ღვარცოფი, რასაც მსხვერპლი მოჰყვა. 14 აგვისტოს მონაცემებით, ტრაგედიას 24 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დაღუპულთა შორის არიან, სამირა ისაევა, დავით ბერიაშვილი, გიორგი გოგინაშვილი, უკრაინის მოქალაქე ალინა პოლიკოვსკასია და რუსეთის მოქალაქე ქსენია ტრიჩევა. საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განცხადებით, ბოლო მონაცემებით, იდენტიფიცირებულია 22 ადამიანის ცხედარი; მაშველები ეძებენ კიდევ 9 ადამიანს, რომელთა შორის არიან ბავშვები. ბუბის მონასტერი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 16. ↑ უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ netgazeti.ge რა ვიცით სტიქიაზე შოვში ↑ რადიო თავისუფლება
შოდა-კედელას ქედი

შოდა-კედელას ქედი (ორბოძალის ქედი, რუბოძალის ქედი) — ქედი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ შტოქედს. გამოეყოფა ლეჩხუმის ქედს მწვერვალ ლუხუნისწვერთან. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის გასწვრივ დაახლოებით 56 კილომეტრზე და უერთდება მას მწვერვალ კოზი-ხოხთან. საშუალო აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 3050-3080 მ, უმაღლესი მწვერვალია შოდა (3609 მ). აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კარბონატული ქანებით. სამხრეთი მხრიდან გამოეყოფა ქვაციხის, საკაოსმთის, ხეორისწვერის, გორმაღალის, საუხოხისა და სხვა შტოქედები. მდინარე რიონის ხეობით იყოფა ორ ნაწილად — შოდად და კედელად. შოდა-კედელას ქედის თხემური ნაწილისათვის დამახასიათებელია ტიპური ალპური რელიეფი (მოკლე ტროგული ხეობები, ცირკები და სხვა). 1900-2000 მეტრზე ზემოთ კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. იყენებენ საძოვრად და სათიბად. საქართველოს ქედების სია ჯანელიძე ჭ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 15.
გიორგი ლომაია

გიორგი ლომაია (დ. 8 აგვისტო, 1979, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა მეკარის პოზიციაზე. გიორგის ძმა, დავით ლომაია ასევე ფეხბურთელია. ახალგაზრდული წლები გიორგიმ საფეხბურთო კლუბ მთვარის გლობუსში გაატარა. გიორგი ლომაიამ თავისი საკლუბო კარიერა 18 წლის ასაკში, თბილისის „დინამოში“ დაიწყო. საქართველოს ყველაზე ტიტულოვან გუნდში ლომაიამ ერთი სეზონი გაატარა. 1998-99 წლის სეზონში ლომაია საფეხბურთო კლუბ „მერანში“ გადავიდა. შემდეგ იყო ისევ თბილისის „დინამო“ და ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდი თბილისის „ლოკომოტივში“. გიორგიმ ამ კლუბში 104 თამაში ჩაატარა და ერთი გოლიც გაიტანა. 2003 წლიდან გიორგი ლომაიამ კარიერა რუსეთის პრემიერ ლიგაში გააგრძელა. ჯერ იყო მოსკოვის „სპარტაკი“, შემდეგ საფეხბურთო კლუბი „ხიმკი“ და ბოლოს ვლადივოსტოკის ლუჩ-ენერგია. 2007 წელს გერმანიის მეორე ბუნდესლიგის კლუბ იენის „კარლ ცაისში“ გადავიდა. ამ გუნდში მის გარდა კიდევ 4 ქართველი: ილია კანდელაკი, გიორგი სეთურიძე, გიორგი ონიანი და რევაზ ბარაბაძე ირიცხებოდა. აქ მან კარგად მოიკიდა ფეხი და ერთ–ერთი საუკეთესო სეზონი ჩაატარა, თუმცა იმ სეზონში „კარლ ცაისი“ მეორე ბუნდესლიგას დაემშვიდობა და ლომაიამაც კარიერა უკრაინაში, ლვოვის „კარპატში“ განაგრძო. 2008 წელს გიორგი ლომაია საქართველოში დაბრუნდა, ჯერ იყო რუსთავის „ოლიმპი“, შემდეგ თბილისის „ლოკომოტივი“, 2009 წლის ზაფხულიდან კი აზერბაიჯანულ ბაქოს „ინტერის“ ღირსებას იცავს. გიორგო ლომაიას სანაკრებო დებიუტი 1998 წელს, ესტონეთის ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ შეხვედრაში შედგა. მაშინ ნაკრებს ვლადიმერ გუცაევი წვრთნიდა, სწორედ მან შეამჩნია ახალგაზრდა, პერსპექტიული მეკარე და ამხანაგურ თამაშში გამოსცადა. გიორგიმ ნაკრებში რეგულარული თამაში 2002 წელს დაიწყო. მის კარიერაში ერთ–ერთი საუკეთესო სანკრებო მატჩი იყო რუსეთთან, რომელიც ქართველმა ფეხბურთელებმა მალხაზ ასათიანის ერთადერთი გოლის წყალობით მოიგეს. ამ მატჩის მოგებაში დიდი წვლილი შეიტანა სწორედ გიორგი ლომაიამ. ნაკრებში ალენ ჟირესის მწვრთნელობის დროს ლომაიას თითქმის არ ეძლეოდა ნაკრებში თამაშის შანსი, რადგანც მის ადგილს ვეტერანი აკაკი დევაძე იკავებდა. 2006 წლის შემოდგომაზე ლომაია კვლავ დაბრუნდა ეროვნულ ნაკრებში. სწორედ ამ ერთ-ერთ თამაშში, მსოფლიოს ჩემპიონ იტალიელებთან დაუშვა შეცდომა, რომელიც ქართველებს გოლის ფასად დაუჯდათ. ზუსტად ერთი წლის შემდეგ, ისევ იტალიასთან დაშვებული შეცდომის გამო საქართველოს ნაკრების მაშინდელმა მწვრთნელმა კლაუს ტოპმიოლერმა ნაკრებიდან მოკვეთა. 2008 წელს ლომაია ისევ დაბრუნდა ნაკრებში. ამ დროის გამორჩეული შეხვედრა იყო კვიპროსელ ფეხბურთელებთან, რომელშიც ქართველები მარცხს სწორედ ლომაიამ გადაარჩინა. საქართველოს ჩემპიონი (2): 1997/1998, 1998/1999. აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა ჩემპიონი (1): 2009/2010 აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014 საქართველოს თასი გამარჯვებული (2): 1999/2000, 2001/2002. აზერბაიჯანის თასი ფინალისტი (1): 2010/2011 საქართველოს სუპერთასი გამარჯვებული (1): 1998/1999 პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური) Soccerway-ზე (ინგლისური) პროფილი „ინტერის“ ოფიციალურ საიტზე
ლატგალელები

ლატგალელები (ლატვ. latgalieši) — ლატვიის ისტორიულ-კულტურული ოლქის ლატგალიის მოსახლეობა. საერთო რაოდენობა 150-დან 400 ათასამდე. ლაპარაკობენ ლატვიური ენის ზემო ლატვიურ დიალექტზე. ლატგალელები ლატგალების შთამომავლები არიან. ტერმინი „ლატგალელები“ ლიტერატურაში იხმარება XX საუკუნის დასაწყისიდან. ლატგალელები ძველთაგანვე განსაკუთრებით მჭიდრო ურთიერთობაში იყვნენ სლავებთან, რამაც ასახვა პოვა მათ ყოფასა და კულტურაში. განსაკუთრებული ისტორიული პირობების გამო ლატგალელებმა მატერიალურ და სულიერ კულტურაში შეინარჩუნეს თავისებური ელემენტები. მორწმუნეთა უმრავლესობა კათოლიციზმის მიმდევარია. ლატგალები ლატგალია Латгалы (инфлянты) დაარქივებული 2005-12-21 საიტზე Wayback Machine. Фестиваль балтийских культур, июль 2006 დაარქივებული 2007-07-13 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 134.
ქსნისხევი

ქსნისხევი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი მოიცავს ქსნის ხეობას და მისი შენაკადების: ცხრაძმის, ჭურთის, ცხავატურის და ალეურის ხეობებს. ამ კუთხეს სამხრეთით ემიჯნება სოფელი მუხრანი, ხოლო ჩრდილოეთის საზღვარს წარმოადგენს ყელის ტბა. ქსნისხევს ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება მთიულეთი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით დუშეთის რაიონი (არაგვის ხეობა), ხოლო დასავლეთით ისტორიული შიდა ქართლი. ქსნისხევი ისტორიულად შედიოდა ქართლის სამეფოს შემადგენლობაში ქსნის საერისთავოს სტატუსით და მას ქსნის ერისთავები მართავდნენ. ქსნის საერისთავოს და შესაბამისად, ქსნისხევის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ცენტრს სხვადასხვა დროს წარმოადგენდა ქვენიფნევი, ლარგვისი და ახალგორი. ქსნის ერისთავებს რეზიდენცია და სასახლე ასევე ჰქონდათ სოფელ იკორთაშიც (ამჟამინდელი იკოთი). ამჟამად ქსნისხევი მოიცავს ახალგორის რაიონს, ასევე დუშეთისა და მცხეთის რაიონების რამდენიმე სოფელს.
ლატგალიის მაღლობი

ლატგალიის მაღლობი — მაღლობი ლატვიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების დაუგავის, დუბნის, მალტისა და რეზეკნეს აუზებში. სიმაღლე 289 მეტრამდე. უმთავრესად აგებულია დევონური მერგელებითა და დოლომიტებით. ზედაპირზე განვითარებულია მორენულ-თიხოვანი, ძველტბიური და ფლუვიოგლაციალური ნალექები, რელიეფი ბორცვიანია. არის 600-ზე მეტი ტბა. ლატგალიის მაღლობი დაფარულია წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი) და შერეული ტყით. განვითარებულია ტურიზმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 134.
უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010

უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-10 იქნება ამ სახელწოდებით ცნობილი პირველი გათამაშება ფეხბურთში. მას შემდეგ, რაც გაუქმებულად გამოცხადდა უეფა-ს თასი, შემოღებულ იქნა მისი ანალოგიური ტურნირი, განსხვავებული ფორმატითა და გუნდთა რაოდენობით. გადამწყვეტი ფინალი 2010 წლის 12 მაისს გერმანიის ქალაქ ჰამბურგში გაიმართება. უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა 2009-10 უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010, უეფა-ს საიტი. უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010, RSSSF.
კირკიტა

კირკიტა (ლათ. Falco tinnunculus) — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 31-38 სმ აღწევს, მასა 250 გრამამდე. შეფერილობაში ჭარბობს წითური ფერი. გვხვდება ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საკმაოდ ბევრია საქართველოში. ბინადრობს ტყეში, ველზე, ნახევრად უდაბნოშიც. ბუდეს იკეთებს ხეზე, კლდის ან ფლატის ნაპრალებში. დებს 4 კვერცხს. იკვებება პატარ-პატარა მღრღნელებითა და მწერებით, რითაც დიდი სარგებლობა მოაქვთ სოფლის მეურნეობისათვის. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 531.
სანგულე ლამიზანა

სანგულე ლამიზანა (დ. 31 იანვარი, 1916, ტუგანის ოლქი, ბურკინა-ფასო — გ. 25 მაისი, 2005) — ბურკინა-ფასოს რესპუბლიკის სახელმწიფო მოღვაწე. კადრის ოფიცერი. 1936–1961წლებში მსახურობდა საფრანგეთის არმიაში, 1961 წლის ოქტომბერში მაიორის ჩინით გადაიყვანეს ზემო ვოლტის არმიაში. 1962 წლიდან ზემო ვოლტის არმიის გენერალური შტაბის უფროსია, 1973 წლიდან კორპუსის გენერალი. 1966 წლიდან კი ზემო ვოლტის (შემდეგ ბურკინა ფასოს) პრეზიდენტია. 1980 წელს ნოემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელსაც გენერალი საიე ზერბო მეთაურობდა, გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან. გარდაიცვალა 2005 წელს. Kenneth Janda, "Political Parties: A Cross-National Survey": Upper Volta Burkina Faso brief history დაარქივებული 2014-02-22 საიტზე Wayback Machine.
ავალონი (Marvel Comics)

ავალონი — გამოგონილი განზომილება Marvel Comics-ის სამყაროშიკურსივის ტექსტი. სახელი ეწოდა კელტური და ვალიური მითოლოგიის ავალონის მიხედვით. პირველად გამოჩნდა ფანტასტიკური ოთხეულის 54-ე ნომერში (1966 წლის სექტემბერი). შექმნილია სტენ ლისა და ჯეკ კირბის მიერ. ავალონის განზომილება, როგორც ’სხვა სამყარო’, პირველად მოხსენიებულია კომიქსში კაპიტანი ბრიტანეთი #1 (1976 წლის ოქტომბერი) კრის კლერმონის, ჰერბ ტრიმფესა და ფრედ კიდას მიერ. ავალონის შესახებ
პლაზმოდიუმი

პლაზმოდიუმი (ლათ. Plasmodium) — პარაზიტული უმარტივესების გვარი ჰემოსპორიდიების რიგისა. შეიცავს 60-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც ხერხემლიანებისა და ადამიანის პარაზიტებია და იწვევენ მალარიას. პლაზმოდიუმის გადამტანია მალარიის კოღო ლათ. Culicidae-თა ოჯახისა. კოღოს კბენისას ნერწყვთან ერთად მასპინძლის ორგანიზმში ხვდებიან პლაზმოდიუმები სპორპზოიტების სახით. ისინი იჭრებიან სისხლძარღვთა ენდოთელიუმში ან ღვიძლში, სადაც შიზოგონიის გზით იძლევიან უამრავ პატარა ერთუჯრედიან მეროზოიტს, რომლებიც იჭრებიან ერითროციტებში. აქ ისინი მრავალჯერ განიცდიან შიზოგონიას და შემდეგ გამოდიან სისხლში. მეროზოიტების ნაწილი იჭრება ახალ ერითროციტებში და გარდაიქმნება მდედრ (მაკრო-) და მამრ (მიკრო-) გამეტოციტებად. მაკროგამეტოციდები მასპინძლის ორგანიზმშივე გარდაიქმნება მაკროგამეტებად, მიკროგამეტოციტების განვითარება კი მხოლოდ კოღოს ორგანიზმში მიმდინარეობს. მაკროგამეტები მიკროგამეტოციტებთან ერთად სისხლის წოვის დროს ხვდება კოღოს კუჭში; აქ მიკრო გამეტოციტი იძლევა რამდენიმე მიკროგამეტას, რომლებიც ერწყმიან მაკროგამეტებს და იქცევიან მოძრავ ზიგოტებად — ოოკინეტებად. ესენი იფარებიან გარსებით და გარდაიქმნებიან ოოცისტებად (ზიგოცისტებად). მათი მრავალჯერადი გაყოფით მიიღება მრავალი (10 ათასამდე) აქტიურად მოძრავი სპოროზოიტი, რომლებიც ხვდებიან სანერწყვე ჯირკვლებში და სისხლის წოვის დროს კვლავ მასპინძელში ხვდებიან. ადამიანის პარაზიტია პლაზმოდიუმის 4 სახეობა: ლათ. Plasmodium vivax, ლათ. Plasmodium malariae, ლათ. Plasmodium falciparum და ლათ. Plasmodium ovalis, რომელთა გადამტანია ლათ. Anofeles-ის გვარის კოღოები. პრიმატების პარაზიტებია ლათ. Plasmodium reichenowi, ლათ. Plasmodium knowlesi და სხვა. დანარჩენი ხერხემლიანებისა — ლათ. Plasmodium berghei, ლათ. Plasmodium relictum, ლათ. Plasmodium agamae, ლათ. Plasmodium bufonis და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 92.