laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ხონისა და სამტრედიის ეპარქია

ხონისა და სამტერდიის ეპარქია დასავლეთ საქართველოში ისტორიული იმერეთის სამეფოს ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. იგი მოიცავს ხონს, სამტრედიასა და მათ მიმდებარე ტერიტორიებს, მდინარეების რიონსა და ცხენისწყალს შორის მდებარე სივრცეს მოიცავს. ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ქუთაის-გაენათისა და ვანი-ბაღდათის, დასავლეთიდან ჭყონდიდის, ჩრდილოეთიდან ცაგერისა და ლენტეხის, სამხრეთიდან შემოქმედის ეპარქიები. იმერეთის ცენტრალური საერისთავოსა და სამეფოს ერთ-ერთი სადროშოს შესაფერისი საეკლესიო აღიარებაც სჭირდებოდა. ხონის ეპარქიის ჩამოყალიბება XVI ს-ში იმერეთის რეფორმატორ მეფე ბაგრატ III-ს (1510-1565) უკავშირდება. ხონის ახლადჩამოყალიბებული ეპარქიის პირველი მღვდელმთავარი მანოელ ჩხეტიძე იყო, რომელიც 1529 წელს დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსმა მალაქიამ აკურთხა მღვდელმთავრად. სამეფო დომენში შემავალი ხონის ეპარქია თავიდანვე სამეფო ოჯახის განსაკუთრებული მზრუვნელობის ქვეშ იყო. ხონელი მღვდელმთავარი კი გავლენიან ეპისკოპოსად ითვლებოდა სამეფოში და მისი სამწყსო ტერიტორია თავიდანვე საკმაოდ განვრცობილი იყო. XVIII-XIX საუკუნეთა მიჯნაზე ხონის მონასტერთან საკმაოდ დიდი სამრევლო სკოლა და ფიზიკური ნაკლის მქონე ბავშვებისათვის 100 ადგილიანი საავადმყოფო (სასაპყრე) არსებობდა, სადაც ეპარქიის ხარჯზე იზრდებოდნენ ბავშვები. ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ, დაწყებული ცნობილი იმერეთის აჯანყების დროს ხონელი მთავარეპისკოპოსი ანტონ ჩიჯავაძე მოვლენათა შუა გულში აღმოჩნდა. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ხონის ეპარქიაც გააუქმეს, მღვდელმთავარი კი ეპარქიის მმართველობიდან გადააყენეს. მიუხედავად მძლავრი ზეწოლისა XIX ს. ბოლო მესამედში იმერეთის ეპისკოპოსის წმინდა გაბრიელ ქიქოძის (1860-1896) მოღვაწოების დროს ხონის ეპარქიის ტერიტორიაზე მრავალი ეკლესია აღდგა და განახლდა, ამ მხარეში ბოლომდე შენარჩუნებულიყო ქრისტიანული ცხოვრება. 1917 წელს ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, ხონის ეპარქიის ტერიტორია განახლებულ ქუთაის-გაენათის ეპარქიის შემადგენლობაში ითვლებოდა. წმინდა სინოდის 1995 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით ქუთაის-გაენათის ეპარქიის სამწყსოს ტერიტორიის საფუძველზე კიდევ ორი სამღვდელმთავრო კათედრა ჩამოყალიბდა: ხონისა და ვანისა და ბაღდათის. ხონელი ეპისკოპოსის არჩევამდე ახლადდაარსებულ ეპარქიას შეთავსებით მართავდა ქუთათელ-გაენათელი მიტროპოლიტი კალისტრატე. 1996 წლის ნოემბრიდან ეპარქიის მმართველ მღვდელმთავრად დადგენილი იქნა ეპისკოპოსი საბა გიგიბერია. საქართველოს ეპარქიები
სკირსნემუნე

სკირსნემუნე (ლიეტ. Skirsnemunė) — ქალაქი დასავლეთ ლიეტუვაში, ტაურაგეს მაზრის იურბარკასის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ნემანის ნაპირზე. იურბარკასიდან 9 კილომეტრზე. Borchert, Friedrich. Landsmannschaft Ostpreußen e.V. (26 May 2001). "Kampf im Osten – Diplomatie im Westen". Retrieved 11 April 2006. Urban, William. The Teutonic Knights: A Military History. Greenhill Books. London, 2003, pp. 133, 162, 167, 168. ISBN 1853675350
შირვინტოსი

შირვინტოსი (ლიეტ. Širvintos, პოლ. Szyrwinty, რუს. Ширвинты) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ლიეტუვაში, ვილნიუსის მაზრაში, შირვინტოსის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. შირვინტოსის რაიონის საიტი დაარქივებული 2011-08-25 საიტზე Wayback Machine.
სავათი

სავათი (ლათ. Otis tarda) — დიდი ზომის ფრინველი სავათისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია დასავლეთ ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას, ნაწილობრივ მოზამთრეობისას. მათი გადაფრენა იწყება დეკემბრიდან და გრძელდება თებერვლამდე. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება შირაქის ველზე და ივრისა და ალაზნის ირგვლივ მყოფ ველების ნახევრად უდაბურ ადგილებში, მცირე რაოდენობითაა მარნეულისა და ბოლნისის რაიონებში, აგრეთვე მდინარე რიონის დაბლობის ზოგიერთ ადგილებში. ბინადრობს ველ-მინდვრებზე, ზეგნებზე, ყამირ მიწებზე. ბუდობს წყვილებად ან მცირერიცხოვან გუნდებად. მაისში დებს 1-6 (ჩვეულებრივ 2) კვერცხს. ინკუბაცია 1 თვემდე გრძელდება. იკვებება მცენარეთა თესლით, ტუბერებით და სხვა, უფრო იშვიათად — მწერებით, მღრღნელებით. ყამირი მიწების ათვისებისა და ბრაკონიერული ნადირობის გამო მეტად იშვიათი გახდა. შეტანილია „წითელ წიგნში“. მის მოსაპოვებლად საჭიროა მსხვილი საფანტის (0 ან 00) ან ფინდიხის გამოყენება. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 635. გ.აბულაძე, ნ.ღამბარაშვილი, ვ.ბურჯანაძე, შ.ჩახანაშვილი, პ.ჟორდანია, ნ.ლომსაძე, ლ.გუნიავა, დ.ახრახაძე, გ.ზახაროვი; „მონადირის ცნობარი“, თბ. 1969. ↑ „მონადირის ცნობარი“, გვ. 29-30.
ლიეტუვის სამხედრო-საჰაერო ძალები

ლიეტუვის სამხედრო-საჰაერო ძალები (ლიეტ. Lietuvós karínės óro pájėgos) — ლიეტუვის შეიარაღებული ძალების ერთ-ერთი სახეობა. ლიეტუვის სსძ შტაბი, კაუნასი (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės karinių oro pajėgų Štabas) ლიეტუვის სსძ-ს საავიაციო ბაზა, შიაულიაი (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės karinių oro pajėgų Aviacijos bazė) ლიეტუვის სსძ ტექნიკის სარემონტო დეპო და შეიარაღება (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės karinių oro pajėgų Ginkluotės ir technikos remonto depas) ლიეტუვის სსძ-ს ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის ბატალიონი, მუმაიჩაი, რადვილიშკის რაიონი (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės karinių oro pajėgų Oro gynybos batalionas) ლიეტუვის სსძ-ს დაზვერვის მართვისა და საჰაერო სივრცის კონტროლი, კარმელავა (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės karinių oro pajėgų Oro erdvės stebėjimo ir kontrolės valdyba) ზოკნიანის ავიაბაზა, შიაულიაი ლიეტუვის სსძ-ს ამოსაცნობი ნიშნები Ан-26 литовских ВВС ბრიგადის გენერალი არტურას ლეიტა ↑ Struktūra. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-23. ციტირების თარიღი: 2009-06-28. ↑ თვითმფრინავთა ფიუზილაჟზე არ ყოფილა დატანილი. ↑ Karinių oro pajėgų laipsniai. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-02-27. ციტირების თარიღი: 2009-06-28. ლიეტუვის სსძ-ს მფრინავი აპარატების სურათები ლიეტუვის სსძ-ს ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-04-14 საიტზე Wayback Machine.
კაროლტონის ვიადუკი

კაროლტონის ვიადუკი (ინგლ. Carrollton Viaduct) მდებარეობს გუინ ფოლსზე კეროლ პარკთან ბალტიმორში, მერილენდი, და პირველი ქვის ხიდია აგებული სპეციალურად რკინიგზისთვის აშშ-ში. ხიდი ამჟამად მსოფლიოში უძველესი დღემდე ექსპლოატაციაში მყოფი სარკინიგზო ხიდია და გაცილებით მეტ ტვირთს ატარებს, ვიდრე თავიდან იყო გათვლილი. მას სახელი დაერქვა ჩარლზ კეროლ კაროლტონელის პატივსაცემად, რომელიც დამოუკიდებლობის დეკარაციის ბოლო ცოცხალი ხელმომწერი იყო და რომელმაც 1828 წლის 4 ივლისს ხიდს საძირკველი ჩაუყარა. პირველი ქვის ჩაგდებისას მას უთქვამს: „მე ამას ვთვლი ჩემი ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საქმედ, რომელიც მხოლოდ მეორეა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ხელმოწერის შემდეგ“. მშენებელმა კასპარ ვივერმა და დამპროექტებელმა ჯეიმზ ლოიდმა კონსტრუქცია ბალტიმორისა და ოჰაიოს რკინიგზისთვის 1829 წლის ნოემბერში დაასრულეს და ის $58.106.73 დაჯდა. ხიდი, რომლის სიგრძე 95 მეტრია, საძირკვლიდან 20 მ სიმაღლისაა, ხოლო გუინს ფოლზის ზედაპირიდან — 15.8 მ. ენდრიუ ჯექსონმა, აშშ-ის პირველმა პრეზიდენტმა, რომელმაც სარკინიგზო ვაგონით იმგზავრა, ხიდი გადაკვეთა 1833 წლის 6 ივნისს. კაროლტონის ვიადუკი უწყვეტად ემსახურება ბალტიმორისა და ოჰაიოს რკინიგზას და მის თანამედროვე კორპორაციულ მემკვიდრეს CSX Transportation. ვიადუკს 1971 წლის 11 ნოემბერს ეროვნული ისტორიული ძეგლის ტიტული მიანიჭეს. 1982 წელს კი იგი ამერიკის სამოქალაქო ინჟინერთა საზოგადოებამ ისტორიული სამოქალაქო ინჟინერიის ძეგლთა სიაში შეიტანა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კაროლტონის ვიადუკი American Society of Civil Engineers - Carrollton Viaduct დაარქივებული 2007-03-17 საიტზე Wayback Machine.
რუსეთ-ლიტვის ომი (1487-1494)

რუსეთ-ლიტვის (სასაზღვრო) ომი 1487-1494 - ომი მოსკოვის დიდ სამთავროსა და გაერთიანებულ ლიტვის დიდ სამთავროსა და პოლონეთის სამეფოს შორის. Jurginis, Juozas (1985). „Glinskio maištas“. In Jonas Zinkus; et al. (eds.). Tarybų Lietuvos enciklopedija. I. Vilnius, Lithuania: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 468. et al.-ის დაწვრილებითი გამოყენება |editor=-ში (დახმარება) Kiaupa, Zigmantas; Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius [1995] (2000). The History of Lithuania Before 1795, English, Vilnius: Lithuanian Institute of History. ISBN 9986-810-13-2.  Obolensky, Dmitry (2000). The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500–1453. Sterling Publishing Company. ISBN 1-84212-019-0.  Perrie, Maureen (2002). The Cult of Ivan the Terrible in Stalin's Russia. Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-65684-9.  Petrauskas, Rimvydas; Jūratė Kiaupienė (2009). Lietuvos istorija. Nauji horizontai: dinastija, visoumenė, valstybė. Baltos lankos. ISBN 978-9955-23-239-1.  Smith Williams, Henry (1907). The Historians' History of the World: A Comprehensive Narrative of the Rise and Development of Nations as Recorded by Over Two Thousand of the Great Writers of All Ages. Hooper & Jackson, Ltd. OCLC 22998871.  Stevens, Carol B. (2007). Russia's Wars of Emergence 1460–1730. Pearson Education. ISBN 978-0-582-21891-8.
დიზაინი

დიზაინი (ინგლ. design) — სახვითი ხელოვნების ნაირსახეობა. მოიაზრება როგორც პროცესი ან თავად საბოლოო პროდუქტი, და ნიშნავს რაიმე ობიექტის (მანქანის, შენობის, პროდუქტის და ა.შ.) მონახაზის, მოდელის ან თვით ობიექტის შექმნის, დამუშავების გეგმას (ან ამ გეგმაზე მუშაობის პროცესს). დიზაინი, როგორც წესი, მოითხოვს ობიექტის ესთეტიურ, ფუნქციონალურ და სხვა ასპექტთა გათვალისწინებას, რაც საკმაოდ შრომატევად კვლევას, ფიქრს, მოდელირებას, იტერაციულ დამუშავებასა და რედიზაინს საჭიროებს. დიზაინი აღმოცენდა XX საუკუნის დასაწყისში, როგორც რეაქცია ადამიანის საგნობრივი გარემოს ვიზუალური და ფუნქციური თვისებების სტიქიურ ფორმირებაზე. ავტოდიზაინი არქიტექტურა ახალი პროდუქტის დამუშავება გარემოს დიზაინი და მწვანე დიზაინი გრაფიკული დიზაინი დაგეგმარების არქიტექტურა დიზაინის კვლევა ექსპერიმენტთა დიზაინი ვებ-დიზაინი თამაშის დიზაინი თეატრალური დიზაინი ინდუსტრიული დიზაინი ინფორმაციის დიზაინი ინსტრუქციული დიზაინი ინტერაქტიული დიზაინი ინტერიერის დიზაინი კომბინატორიული დიზაინი კომუნიკაციათა დიზაინი კომპიუტერული დიზაინი კრეაციული დიზაინი თეოლოგიაში. კრიტიკული დიზაინი მოდის დიზაინი პროგრამის დამუშავება საბაღე დიზაინი სერვისის დიზაინი სისტემის დიზაინი უნივერსალური დიზაინი შეფუთვის დიზაინი
დასავლეთ ევროპის ეპარქია

საქართველოს საპატრიარქოს დასავლეთ ევროპის ეპარქია მოიცავს დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებს – საფრანგეთს, იტალიას, ლუქსემბურგს, პორტუგალიას, ესპანეთს, შვეიცარიას, მალტას. ეპარქია თავის იურისდიქციაში აერთიანებს აღნიშნულ სახელმწიფოებში დროებით ან მუდმივ საცხოვრებლად ემიგრირებულ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრევლს და ამ ქვეყნებში მცხოვრებ იმ უცხოელებს, ვინც თავს მიიჩნევს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წევრად. 2009 წელს ეპარქიას გამოეყო დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის ეპარქია, 2014 წელს კი -გერმანიისა და ავსტრიის, ბელგიისა და ჰოლანდიის ეპარქიები. საქართველოს საპატრიარქოს დასავლეთ ევროპის ეპარქია შეიქმნა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის 2002 წლის 17 ოქტომბრის განჩინების საფუძველზე. ახლადშექმნილი ეპარქიის მღვდელმთავრის ტიტულია საქართველოს საპატრიარქოს დასავლეთ ევროპის ეპისკოპოსი. ეპარქიის ცენტრია ქ. პარიზი. საქართველოს საპატრიარქოს დასავლეთ ევროპის ეპარქიის მმართველ მღვდელმთავრად საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდის განჩინებით დადგენილია მანამდე ჭიათურის მიტროპოლიტი აბრაამ გარმელია. საქართველოს ეპარქიები ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 329. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2013-10-23 საიტზე Wayback Machine. დასავლეთ ევროპის ეპარქია დაარქივებული 2012-02-25 საიტზე Wayback Machine. ↑ ამონაწერი საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის 2002 წლის 17 ოქტომბრის სხდომის ოქმიდან. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-12-11. ციტირების თარიღი: 2011-11-26.
თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია

თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში მდებარეობს. ეპარქია მოიცავს არაგვისა და ივრის ხეობების ისტორიულ კუთხეებს: ერწო-თიანეთსა და ფხოვის (დღევანდელი ფშავ-ხევსურეთი) ტერიტორიას, ამჟამინდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტს და დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნაწილს. 2003 წლის 18 აგვისტოს ურბნისის საკათედრო ტაძარში ჩატარებულ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის კრებაზე წილკნისა და ალავერდის ეპარქიათა ტერიტორიების ნაწილის საფუძველზე დაარსდა თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია. ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება თუშეთი, რომელიც ალავერდის ეპარქიის შემადგენლობაშია, დასავლეთიდან - ხევისა და სტეფანწმინდის ეპარქია, სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან – გუდამაყარ-მთიულეთი, რომელიც წილკნის ეპარქიას მიეკუთვნება, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან - მცხეთა-თბილისის ეპარქიას ესაზღვრება, ჩრდილოეთის საზღვარი საქართველო–რუსეთის სახელმწიფო საზღვარს ემთხვევა, ძველი ქისტეთის, იგივე ინგუშეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასთან. წმიდა სინოდის განჩინებით და უწმიდესისა და უნეტარესის, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-ის კურთხევით ახლად დაარსებული ეპარქიის მღვდელმთვარად კრებამ გამოირჩია ხევისა და სტეფანწმიდის ეპარქიის აჩხოტის წმიდა ნიკოლოზის სახელობის მონასტრის წინამძღვარი, არქიმანდრიტი იეგუდიელი (ტაბატაძე). 2005 წლის გაზაფხულზე მეუფე იეგუდიელს ბოლნისის სამწყსო ერწმუნა, ხოლო მაღალყოვლადუსამღვდელოეს ბოლნელ მთავარეპისკოპოს თადეოზს - თიანეთისა და ფშავ–ხევსურეთის ეპარქიისა. 2013 წლიდან ეპარქიის მმართველია ეპისკოპოსი მიქაელი (გაბრიჭიძე). იეგუდიელი (ტაბატაძე) — 2003-2005 წწ. თადეოზი (იორამაშვილი) — 2005-2013 წწ. მიქაელი (გაბრიჭიძე) — 2013-დან საქართველოს ეპარქიები თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია ↑ სინოდის სხდომის ოქმი გამოქვეყნდა
ინდიკატორი (ქიმია)

ინდიკატორი (ლათ. მაჩვენებელი,ამომცნობი) – ნივთიერება, რომელიც შეჰყავთ ხსნარში მასში მიმდინარე ქიმიური პროცესის გამოსამჟღავნებლად მაგ., ლაკმუსი, რომელიც ფერს იცვლის მჟავასთან ან ტუტესთან შეერთებით. ინდიკატორი მრავალი სახისაა. ყველაზე ხშირად გამოყენებული ინდიკატორებია: ლაკმუსი, მეთილნარინჯი და ფენოლფთალეინი. ტუტე ურთიერთქმედებს ინდიკატორებთან და უცვლის ფერს. ინდიკატორი ლაკმუსი იისფერია და ტუტეში ლურჯდება, ფენოლფთალეინი უფეროა და ტუტეში ჟოლოს ფერს იღებს,ხოლო მეთილნარინჯი ნარინჯისფერია და ტუტეში ყვითლდება. ლაკმუსი — საღებავი ნივთიერება, რომელიც მიიღება ზოგიერთი სახის ხავსურიდან. ლაკმუსის შედგენილობა რთულია და საბოლოოდ არ არის დადგენილი. ლაკმუსს იყენებენ ქიმიურ ინდიკატორად. მჟავა გარემოში ლაკმუსი იფერება წითლად, ტუტეში კი ლურჯად. ხშირად სარგებლობენ ლაკმუსით გაჟღენთილი ქაღალდით. ლაბორატორიაში უმეტესად ინდიკატორების სპირტ-ხსნარებს იყენებენ.მაგალითად არსებობს მეთილნარინჯისა და ფენოლფთალეინის სპირტ-ხსნარები. ფენოპტალეინის სპირტ-ხსნარი უფეროა და ტუტეში იღებს ჟოლოსფერ შეფერილობას ხოლო მჟავაში ფერს არ იცვლის.მეთილნარინჯის სპირტ-ხსნარი მოყვითალო-ნარინჯისფერია. ის ტუტეში ყვითელ ფერს იღებს,ნარინჯისფერს ნეიტრალურში, ხოლო მჟავაში ვარდისფერ-წითელს. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
პროტეუსებრნი

პროტეუსებრნი (ლათ. Proteidae) — კუდიან ამფიბიათა ოჯახი. აქვთ წაგრძელებული სხეული, სუსტი კიდურები, გარეთა ლაყუჩები, კანქვეშ ჩამალული თვალები, უპიგმენტო კანი. ოჯახში 2 გვარია: ევროპული პროტეუსი (Proteus) და ამერიკული პროტეუსი (Necturus). ევროპული პროტეუსი მოიცავს მხოლოდ ერთ სახეობას (Proteus anguinus), რომლის სხეულის სიგრძეა 28 სმ, წინა კიდურებზე 3 თითი აქვს, უკანაზე — 2. გავრცელებულია იუგოსლავიის კარსტულ მღვიმეებში, სინათლეს შეიგრძნობს მთელი კანით. იკვებება უხერხემლოებით ცოცხლადმშობია. ამერიკული პროტეუსის გვარი მოიცავს 5 სახეობას, აქვს ძალზე პატარა თვალები, პიგმენტიანი კანი, 4-4 თითი ორსავე კიდურზე; ყველაზე მეტად ცნობილია Necturus maculosus, რომლის სიგრძეა 36 სმ, გავრცელებულია აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილსა და სამხრეთ კანადაში. ცხოვრობს მტკნარ წყალსატევებში. მუსხელიშვილი თ., ქსე, ტ., 8, გვ. 210-211, თბ., 1984
პროტო...

პროტო... (ბერძნ. protos — პირველი) — რთული სიტყვის ნაწილი. აღნიშნავს: პირველს, პირველადს, პირველდაწყებითს. მაგ., პროტოტიპი უფროსს, მთავარს, უმაღლეს. მაგ., პროტოდიაკონი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 211.
სავათისებრნი

სავათისებრნი (ლათ. Otididae) — ფრინველთა ოჯახი სავათისნაირთა რიგისა. დიდი ან საშუალო ზომის არიან, ღია ლანდშაფტში ბინადრობენ. მასა — 1-დან 16 კგ-მდე აღწევს. გრძელი კისერი და ფეხები აქვთ, ოჯახში 11 გვარის 26 სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში სავათი (ლათ. Otis tarda) და სარსარაკი (ლათ. Otis tetrax) მიმოფრენისას ან მოზამთრედ გვხვდება. შეტანილი არიან საქართველოს „წითელ წიგნში“. სავათისებრნი მძიმედ დაფრინავენ, კარგად დარბიან, დინჯად ეძებენ საკვებს. ზანდაროზის (კუდუსუნის) ჯირკვალი არა აქვთ, რის გამოც ფრთები უსველდებათ და ყინვაში სრულიად უმწეონი ხდებიან. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში. უტყეო მთებში ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 2 ათას მ აღწევენ, გამრავლების პერიოდში მამლები ტიხტიხებენ. დედალი 1-3-5 კვერცხს დებს. წყვილობის შემდეგ მამლები ნომადობენ, დედლები კრუხობენ 1 თვემდე, ბუდობენ მიწაში ამოთხრილ პატარა ორმოში. იკვებებიან მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, თესლით, ხოჭოებით, ჭიაყელებით, იშვიათად წვრილ-წვრილი მღრღნელებით. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 635. ↑ Otididae (TSN 176417). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
პროტოკოკოვანი წყალმცენარეები

პროტოკოკოვანი წყალმცენარეები (ლათ. Protococcophyceae ანუ Chlorococcophyceae) — მწვანე წყალმცენარეების კლასი. აერთიანებს ერთუჯრედიან და კოლონიურ ფორმებს. ვეგეტატიურ მდგომარეობაში უძრავია. უჯრედი ერთ- ან მრავალბირთვიანია. უსქესო გამრავლება ხდება ზოოსპორებით ან ავტოსპორებით. სქესობრივი პროცესი იზოგამიაა. პროტოკოკოვანი წყალმცენარეები გავრცელებულია ყველგან მტკნარ წყალში, ნიადაგში და ნიადაგის ზედაპირზე, იშვიათად ზღვაში. ცხოვრებენ მრავალუჯრედიანი წყალმცენარეების თალუსში, ლიქენებში. მასობრივი გამრავლების დროს იწვევენ წყლის „აყვავებას“. პროტოკოკოვანი წყალმცენარეებს (ქლორელა, სცენედესმუსი) აშენებენ საკვებად გამოყენების და სხვა მიზნით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 211-212.
პროტოპტერუსი

პროტოპტერუსი (ლათ. Protopterus) — თევზების გვარი ორგვარადმსუნთქავთა ქვეკლასისა. გვარში 4 (ზოგი მონაცემებით 3) სახეობაა, მათ შორის ტანად ყველაზე დიდია (2-მდე) დიდი პროტოპტერუსი, ანუ მამბა (Protopterus aethiopicus) და მურა პროტოპტერუსი (Protopterusannectens). ბინადრობენ ტროფიკულ აფრიკის მტკნარ წყალში. მათი სხეული დაფარულია წვრილი ქერცლით, აქვთ ზონარისებრი ფარფლები. იკვებებიან თევზითა და დიდტანიანი უხერხემლოებით. წყალსატევის ამოშრობისას ეფლობიან გრუნტში და ირინდებიან. ამ დროს სუნთქავენ ატმოსფერული ჰაერით და 5-9 თვეს უწყლოდ ძლებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 212.
ულებ-ის ევროთასი

ულებ-ის ევროთასი დაარსდა 1967 წელს პოლონური სპორტული გაზეთის „პშეგლონდ სპორტივის“ წინადადებით, როგორც ევროპის ქვეყნების თასის მფლობელთა თასი. ასეთი სახელით ტურნირი ტარდებოდა 1991 წლამდე. 1991-1997 წლებში ტურნირს ეწოდა ევროპის თასი, 1998-2001 წლებში - საპორტას თასი, 2002-2007 წლებში - ულების თასი და 2008 წლიდან ულების ევროთასი. ამ ტურნირში ორჯერ მონაწილეობდა თბილისის „დინამო“. 1968/1969 წლების სეზონში დინამოელებმა მეოთხედფინალში მოუგეს სოფიის „ლევსკის“ (88-83 და 58-54), ნახევარფინალში - ათენის „პანათინაიკოსს“ (67-81 და 103-71) და ფინალში დამრაცხდნენ პრაღის „სალვიასთან“ (74-80). 1969/1970 წლების სეზონში თბილისელებმა მეოთხედფინალში დაამარცხეს ვარშავის „პოლონია“ (82-77 და 92-82), ხოლო ნახევარფინალში თვად დამარცხდნენ ნეაპოლის „ფიდესთან“ (69-86 და 83-88). შენიშვნა გუნდებზე, რომლებსაც უწერიათ ორი ქვეყანა (მაგ. ჩეხოსლოვაკია, ჩეხეთი) პირველი ნიშნავს იმ ქვეყანას, რომელსაც წარმოადგენდა გუნდი მოცემულ წელს, ხოლო მეორე - ქვეყანას, რომელსაც გუნდი წარმოადგენს დღევანდელ დღეს. სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006 Баскетбол. Справочник. Москва. изд. „ФиС“ 1982 ოფიციალური საიტი ყველა დროის სტატისტიკა
რუსეთ-ლიტვის ომი (1512-1522)

რუსეთ-ლიტვის ომი 1512-1522 — ომი მოსკოვის დიდ სამთავროსა და პირადი უნიით გაერთიანებულ ლიტვის დიდი სამთავროსა და პოლონეთის სამეფოს ძალებს შორის. Jurginis, Juozas (1985). „Glinskio maištas“. In Jonas Zinkus; et al. (eds.). Tarybų Lietuvos enciklopedija. I. Vilnius, Lithuania: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 468. et al.-ის დაწვრილებითი გამოყენება |editor=-ში (დახმარება) Kiaupa, Zigmantas; Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius [1995] (2000). The History of Lithuania Before 1795, English, Vilnius: Lithuanian Institute of History. ISBN 9986-810-13-2.  Obolensky, Dmitry (2000). The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500–1453. Sterling Publishing Company. ISBN 1-84212-019-0.  Perrie, Maureen (2002). The Cult of Ivan the Terrible in Stalin's Russia. Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-65684-9.  Petrauskas, Rimvydas; Jūratė Kiaupienė (2009). Lietuvos istorija. Nauji horizontai: dinastija, visoumenė, valstybė. Baltos lankos. ISBN 978-9955-23-239-1.  Smith Williams, Henry (1907). The Historians' History of the World: A Comprehensive Narrative of the Rise and Development of Nations as Recorded by Over Two Thousand of the Great Writers of All Ages. Hooper & Jackson, Ltd. OCLC 22998871.  Stevens, Carol B. (2007). Russia's Wars of Emergence 1460–1730. Pearson Education. ISBN 978-0-582-21891-8.
რუსეთ-ლიტვის ომი (1507-1508)

რუსეთ-ლიტვის ომი 1507-1508 — ომი მოსკოვის დიდ სამთავროსა და პირადი უნიით გაერთიანებულ ლიტვის დიდი სამთავროსა და პოლონეთის სამეფოს ძალებს შორის. Jurginis, Juozas (1985). „Glinskio maištas“. In Jonas Zinkus; et al. (eds.). Tarybų Lietuvos enciklopedija. I. Vilnius, Lithuania: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 468. et al.-ის დაწვრილებითი გამოყენება |editor=-ში (დახმარება) Kiaupa, Zigmantas; Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius [1995] (2000). The History of Lithuania Before 1795, English, Vilnius: Lithuanian Institute of History. ISBN 9986-810-13-2.  Obolensky, Dmitry (2000). The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500–1453. Sterling Publishing Company. ISBN 1-84212-019-0.  Perrie, Maureen (2002). The Cult of Ivan the Terrible in Stalin's Russia. Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-65684-9.  Petrauskas, Rimvydas; Jūratė Kiaupienė (2009). Lietuvos istorija. Nauji horizontai: dinastija, visoumenė, valstybė. Baltos lankos. ISBN 978-9955-23-239-1.  Smith Williams, Henry (1907). The Historians' History of the World: A Comprehensive Narrative of the Rise and Development of Nations as Recorded by Over Two Thousand of the Great Writers of All Ages. Hooper & Jackson, Ltd. OCLC 22998871.  Stevens, Carol B. (2007). Russia's Wars of Emergence 1460–1730. Pearson Education. ISBN 978-0-582-21891-8.
რუსეთ-ლიტვის ომი (1500-1503)

რუსეთ-ლიტვის ომი 1500-1503 - ომი მოსკოვის დიდ სამთავროსა და ლივონიის კონფედერაციას შორის, რომელიც შედიოდა ლიტვის დიდ სამთავროს კავშირში. Jurginis, Juozas (1985). „Glinskio maištas“. In Jonas Zinkus; et al. (eds.). Tarybų Lietuvos enciklopedija. I. Vilnius, Lithuania: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 468. et al.-ის დაწვრილებითი გამოყენება |editor=-ში (დახმარება) Kiaupa, Zigmantas; Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius [1995] (2000). The History of Lithuania Before 1795, English, Vilnius: Lithuanian Institute of History. ISBN 9986-810-13-2.  Obolensky, Dmitry (2000). The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500–1453. Sterling Publishing Company. ISBN 1-84212-019-0.  Perrie, Maureen (2002). The Cult of Ivan the Terrible in Stalin's Russia. Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-65684-9.  Petrauskas, Rimvydas; Jūratė Kiaupienė (2009). Lietuvos istorija. Nauji horizontai: dinastija, visoumenė, valstybė. Baltos lankos. ISBN 978-9955-23-239-1.  Smith Williams, Henry (1907). The Historians' History of the World: A Comprehensive Narrative of the Rise and Development of Nations as Recorded by Over Two Thousand of the Great Writers of All Ages. Hooper & Jackson, Ltd. OCLC 22998871.  Stevens, Carol B. (2007). Russia's Wars of Emergence 1460–1730. Pearson Education. ISBN 978-0-582-21891-8.
მანუელ სელაია

' ხოსე მანუელ სელაია როსალესი' (ესპ. José Manuel Zelaya Rosales; დ. 20 სექტემბერი 1952, კატაკამასი, ოლანჩო, ჰონდურასი) - ჰონდურასის პრეზიდენტი 2006 წლის 27 იანვრიდან 2009 წლის 28 ივნისამდე, ლიბერალური პარტიის წევრი. სწავლობდა ჰონდურასის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, მაგრამ იგი არ დაუმთავრებია. ეწეოდა ფერმერულ მოღვაწეობას მშობლიურ ოლანჩოს დეპარტამენტში, სამჯერ ზედიზედ (1985-1998 წწ.) არჩეულ იქნა ეროვნული კონგრესის დეპუტატად. იყო ინვესტიციების მინისტრი. 1970 წლიდან ლიბერალური პარტიის წევრია. 1985 წელს აირჩიეს დეპუტატად ოლანჩოს დეპარტამენტიდან. 2005 წლის 27 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 50,7 % და 2006 წლის 27 იანვარს დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. 2009 წლის 14 მარტს სელაიამ გამოთქვა სურვილი კვლავ ეყარა კენჭი პრეზიდენტის თანამდებობაზე, რასაც კრძალავდა 1982 წელს მიღებული კონსტიტუცია. მისი უფლებამოსილება წყდებოდა 2010 წლის 27 იანვარს, საპრეზიდენტო არჩევნები კი უნდა ჩატარებულიყო 2009 წლის 29 ნოემბერს. უფლებამოსილების გაგრძელება მხოლოდ რეფერენდუმის გზით კონსტიტუციაში ცვლილებები შეტანის შედეგად მოხდებოდა. რეფერენდუმი 2009 წლის 28 ივნისს დანიშნა. სწორედ ამ დღეს 28 ივნისს გამთენიისას ჯარისკაცებმა საკონსტიტუციო რეფერენდუმის ჩატარების გარშემო შექმნილი უთანხმოების ფონზე ბლოკირება გაუკეთეს პრეზიდენტის სასახლეს, პრეზიდენტი დააპატიმრეს და გადაიყვანეს ტეგუსიგალპას სამხედრო-საჰაერო ბაზაზე, საიდანაც იძულებით გადაიყვანეს კოსტა-რიკაში. დაოჯახებულია, ჰყავს 4 შვილი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მანუელ სელაია Biography by CIDOB Foundation დაარქივებული 2012-11-26 საიტზე Wayback Machine.