laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
უცხო მმართველთა სახელით მოჭრილი მონეტები თბილისში

უცხო მმართველთა სახელით მოჭრილი მონეტები — IX–XVIII საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი სპილენძის, ვერცხლისა და ოქროს მონეტები. ასეთებია ჰიჯრით 248-335 (862-947) წლებში გამოშვებული აბასიანთა დირჰემები, რომლებზეც ყოველთვის აღინიშნებოდა ხალიფას, ხოლო ზოგჯერ მისი მემკვიდრის სახელიც. VIII საუკუნის შუა წლებიდან თბილისში იჯდა ხალიფას ნაცვალი ამირა (იხ. თბილისის საამირო). დროთა განმავლობაში მათ დამოუკიდებლობას მიაღწიეს და საკუთარი მონეტების მოჭრაც დაიწყეს. ასეთები იყვნენ ჯაფარიანთა გვარის წარმომადგენლები: მანსურ იბნ ჯაფარი, რომლის მონეტები დათარიღებულია ჰიჯრით 364, 366, 367, 370 (974/5, 976/7, 977/8, 980/1) წლებით და ალი იბნ ჯაფარი — ჰიჯრით 386, 404, 418 (996/7, 1013/14, 1027/28; 1953 წელს მეტეხის ხიდთან ე. წ. შაჰ ისმაილის მეჩეთის დანგრევის დროს აღმოჩნდა ალი იბნ ჯაფარის მონეტების განძი (434 ცალი). 1226 წელს ხვარაზშახმა ჯალალედინმა თბილისი აიღო და XII– XIII საუკუნეების სპილებძის ქართული მონეტები გამოიყენა საკუთარი ფულის გადასაჭედად. ზარაფხანის სახელი მათზე არის მითითებული. თბილისის ზარაფხანაში ჰიჯრით 652-659 (1254-1261) მოიჭრა მანგუ-ყაენის ვერცხლის, ხოლო ჰიჯრით 652-654 (1254-1257) — სპილენძის მონეტები. 1281–1282 წლიდან ირანის ილხანთა სახელებით თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ე. წ. ქართულ-ჰულაგუინურ დირჰემებს. ყაზან-ყაენის (1295–1304) მიერ ილხანთა სახელმწიფოში ჩატარებული ფულადი რეფორმა თბილისის ზარაფხანასაც შეეხო. აქ დაიწყეს საერთო მონღოლური ტიპის ვერცხლისა და, მოგვიანებით, სპილენძის მონეტების მოჭრა ყაზან-ყაენის, ოლჯაითუს (1304-1316), აბუ-საიდის (1317-1335), სატი ბეტის (1335-1339), სულეიმანისა (1339-1344), და ანუშირვანის (1344-1353) სახელებით. 1356-1357 წლებში როგორც ჩანს თბილისი დროებით ოკუპირებული იყო ოქროს ურდოს ჯარის მიერ, რაც მის ზარაფხანაში ჯანიბექისა და ბერდიბექის სახელით მოჭრილი მონეტებით დასტურდება. XIV საუკუნის II ნახევარში თბილისის ზარაფხანაში მოიჭრა მონეტები შეიხ ოვეის ჯალაირისა (1356-1374) და აჰმად ჯალაირის (გიორგი VII-სთან ერთად) სახელით. XVII-XVIII საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ სხვადასხვა ნომინალის ვერცხლის, უფრო იშვიათად სპილენძისა და ოქროს მონეტებს ირანის მბრძანებელთა — აბას I-ის (1587-1629), სეფი I-ის (1629-1642), აბას II-ის (1642-1666), სულეიმან I-ის (იგივე სეფი II) (1666-1694), ჰუსეინ I-ის (1694-1722), აბას III-ის (1732-1749), ნადირის (1736-1747), იბრაჰიმისა (1748) და შახრუხის (1748) სახელით. „ოსმალობის“ დროს თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ოსმალური ტიპის ვერცხლის, ოქროსა და სპილენძის მონეტებს, სულთან აჰმედ III-ის (1703-1730) და მაჰმუდ I-ის (1730-1753) სახელით. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 863, ISBN 99928-20-32-2.
ყადი

ყადი (არაბ. قاضٍ [qɑːdˁiː] — „მოსამართლე“) — სასულიერო მოსამართლე მუსლიმანურ ქვეყნებში, ისლამის რელისიური სიმართლის (შარიათის) საფუძველზე მოქმედი სასამართლოს ხელმძღვანელი. ყადის სასამართლოში განიხილებოდა მუსლიმანებთან დავაკშირებული რელიგიური, საოჯახო მემკვიდრეობითი და ნაწილობრივი სისხლის სამართლის საქმეები. ყადის ინსტიტუტი არაბთა სახალიფოში გაჩნდა. მას ნიშნავდნენ ყველა მნიშვნელოვან ქალაქში. სავარაუდოა ყადის არსებობა თბილისშიც, ასევე თბილისის საამიროს სხვა ქალაქებში არაბთა ბატონობის დროიდან. ქართულ საისტორიო წყაროებში („ჟამთააღმწერელი“) „ყადი თბილისისა“ იხსენიება მონღოლთა მიერ მოწყობილ აღწერასთან დაკავშირებით. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 907, ISBN 99928-20-32-2.
ქართული ხალხური სანახაობები თბილისში

თბილისი მდიდარია ქართული სანახაობითი კულტურის მრავალსახოვანი ფორმებით. აქ თავს იყრიდა თითქმის ყველა სანახაობა, განსაკუთრებით ძლიერი იყო ფოლკროლური ნაკადი, რომელიც არსებითად განსაზღვრავდა თეატრალური სანახობითი კულტურის ხასიათს XVIII საუკუნემდე. თუმცა არც შემდეგ შეწყვეტილა მისი განვითარება, ხოლო XIX საუკუნეში იგი უფრო მაღალ საფეხურზე ავიდა. საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლაში, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა დედაქალაქის განთავისუფლებას, გარკვეულ როლს ასრულებდა სანახაობითი კულტურაც. ერთ-ერთი ასეთი სანახაობა გაიმართა როცა თბილისი ბაგრატ IV-ს ეგებებოდა. მოედანზე მოეწყო ხალხის გრანდიოზული შეხვედრა მეფესთან. მთელი რიტუალი მეფის შემოსვლისა, ვიდრე ჩააბარეს „კლიტენი ქალაქისანი“, მდიდარია სანახაობის სხვადასხვა ფორმებით. თავად სისტემა, წყობა მეფის ქალაქში მობრძანებისა თავისი კომპოზიციით, გარკვეულ რეჟისორულ გადაწყვეტას გულისხმობდა. ქალაქის მისასვლელიდან ქალაქამდე, სადაც მეფეს უნდა გაევლო, გზაზე იქით და აქეთ სანახაობანი იყო გამართული — დაკვრა-სიმღერებით, ცეკვა-თამაშით. ხალხური სანახაობითი კულტურის ფორმათა მრავალსახეობიდან, რომელიც თბილისში იმართებოდა, იყო ჩრდილების, გამოცანების, პანტომიმის, კუკების თეატრები. პოპულარობით სარგებლობდა რელიგიურ-საკულტო და საერთო ხასიათის სანახაობანი, რომლებიც ხშირად ერთმანეთში იყო შერწყმული. ძველი ნიღბების საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობანი დიდი წარმატებით იმართებოდა ღია ცის ქვეშ, სადაც მრავალი მოქალაქე მონაწილეობდა. ამ მხრივ გამოირჩეოდა ბერიკაობა და ყეენობა. კარგად ორგანიზებულ ამ სანახაობებს თავიანთი წინამძღვები ყავდათ, რომლებიც ერთგვარ რეჟისორულ ფუნქსიასაც ასრულებდნენ. ხალხური საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობის ეს ფორმები ყველაზე მეტად გამოიკვეტა საუკუნეთა მანძილზე, როგორც მაღალი კლასის ხალხური თეატრი. ხალხურ სანახაობათა მრავალი ფორმა, ოლიმპიადების, თბილისური დღესასწაულების, ფესტივალებისა თუ სხვა ღონისძიებების პირობებში შესანიშნავად ავლენენ თავიანთ პირველქმნილ საწყისებს. წარსულში ხალხური სანახობანი მიმართული იყო დამპყრობთა, ადგილობრივ მოძალადეთა წინააღმდენ. XX საუკუნის 20-იან წლების შემდეგ კი სანახაობანი გარკვეულ იდეოლოგიურ ზეწოლას განიცდიდა, მაგრამ ამგვარ პირობებშიც კი, არ მცირდებოდა სანახაობათა მასშტაბები და ფორმები. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 891, ISBN 99928-20-32-2.
პრო-14

პრო14 (გინესის პრო14) — ყოველწლიური სარაგბო ჩემპიონატი, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ კლუბები იტალიიდან, ირლანდიიდან, უელსიდან, შოტლანდიიდან და სამხრეთ აფრიკიდან. პრო14 წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სარაგბო ჩემპიონატს ევროპაში ინგლისურ პრემიერშიპთან და ფრანგულ ტოპ 14-თან ერთად. პრო 14-ის გათამაშება სათავეს იღებს 1999 წლიდან, როდესაც უელსმა და შოტლიანდიამ გადაწყვიტეს ჰქონოდათ საერთო ჩემპიონატი, რომელსაც კელტთა ლიგა ეწოდა. მოგვიანებთ ამ ლიგას ირლანდიური კლუბებიც შეურთდნენ. 2010 წელს გათამაშებას 2 იტალიური კლუბი დაემატა და კლუბების რაოდენობამ 12-ს მიაღწია. იტალიური კლუბების დამატების შემდეგ სახელიც შეეცვალა და პრო12 ეწოდა. თავსართი „პრო“ აღნიშნავს „პროფესიონალურს“, რაც მიანიშნებს იმაზე, რომ ესაა პროფესიონალური და არა სამოყვარულო სარაგბო ლიგა. 2017 წელს, სამხრეთული ზე-რაგბიდან გამოშვებული 2 აფრიკული გუნდის დამატებით ჩემპიონატი 14 გუნდიანი გახდა. 2014 წლიდან ლიგის სპონსორია ლუდი გინესი, ამიტომ ოფიციალურად „გინესს პრო14“ ეწოდება, მარტივად კი პრო 14-ად ან გინესის ლიგად მოიხსენიებენ. ↑ „Guinness Confirmed as pro12 sponsor“. The Score. 10 July 2014. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ივლისი, 2014. ციტირების თარიღი: 10 ივლისი, 2014. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |accessdate= და |archivedate=-ში (დახმარება) ↑ (Irish: An tSraith Cheilteach; Italian: La Lega Celtica; Scots Gaelic: An Lìog Cheilteach; Welsh: Y Gynghrair Geltaidd) Y Gynghrair Geltaidd Welsh. BBC Chwaraeon (28 სექტემბერი, 2005). ციტირების თარიღი: 7 თებერვალი, 2009.
შაჰსეი-ვაჰსეი

შაჰსეი-ვაჰსეი — მაჰმადიანი შიიტების უძველესი დღესასწაული, იმართებოდა მთავარის კალენდრის პირველი თვის მეათე (ნოჰარამის) დღეს. გადმოცემის თანახმად ისლამის რელიგიის ფუძემდებლის მუჰამედის სიკვდილის შემდეგ (632 წ.), მექასა და მედინას პირველობისთვის დაწყებულ ბრძოლაში ომანიანებმა ვერაგულად მოკლეს მუჰამედის პირველი მიმდევრისა და მემკვიდრის, ალის უფროსი შვილი ჰუსაინი. შიიტებმა ჰუსაინი წმინდანად შერაცხეს და მისი მოკვლის დღე თავიანთ საყოველთაო გლოვის დღედ და დღესასწაულად გამაოცხადეს. დღესასწაულის ციკლი სამი ძირითადი ნაწილისაგან შედგებოდა, პირველი ლოცვების (ყურანის) კითხვა მეჩეთში, მეორე ქუჩაში ნახევრად შიშველი გამოსვლა და თვითგვემის პროცესი, და მესამე თეატრალიზებული წარმოდგენა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 634
ციხის კარი

ციხის კარი — ქალაქისა და ციხის დამაკავშირებელი კარი, ისტორიულ წყაროებში თბილისის ციხე პირველად გვხვდება IV საუკუნის ამბების აღწერისას. ბუნებრივია, მას ჰქონდა კარი, მაგრამ წერილობით წყაროებში ტერმინი „ციხის კარი“ პირველად XVII საუკუნეში იხსენიება. აღსანიშნავია, რომ თბილისის 3 დამცველი ციხესიმაგრიდან ტერმინი „ციხის კარი“ მხოლოდ თბილისის ციხესთან დაკავშირებით გვხვდება. XVII საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისამდე თბილისში ორი ციხის კარი არსებობდა. XVII საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფის მიერ თბილისი ციხიდან ავლაბრის ხიდის ყურამდე აგბულ ქალაქისა და ციხის გამყოფ კედელში დატანებულ კარს „ციხისას" ეძახდნენ. 1638 წელს როსტომ მეფის მიერ შედგენილ „ყანუნ-ლამაში“ საუბარის თბილისის ციხის უფროსის-მინბაშის სასარგებლოდ დაწესებულ ბაჟზე. მოხმობილ დოკუმენტში მოხსენიებულია ციხის კარი, როგორც ჩანს, ქალაქისა და ციხის გამყოფ კედელში დატანებული კარია, რადგან ქალაქის ციხის უფროსის უფლებები ვრცელდება როგორც, მაღლა, ისე დაბლა ციხეზეც. სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხრიდან ქალაქში შემოსულ ყველა მგზავრს და შემოტანილ საქონელს ქალაქში შესვლამდე უნდა გაელო დაბლა ციხე. „ამავე წელს (1735 წელს)... ნადინ შაჰი ქალაქში რომ შემობრძანდება, დაბლა მეიდნის ბოლოს ციხის კარი იყო, იქიდამ არმის კარამდის ფეიდიზი გაუშალეს"(იესე ბარათაშვილი, ცხოვრება-ანდერძი, კრებული, ქართული პროზა, ტ. 5, თბ., 1983). იმავე ამბავს სეხნია ჩხეიძე ასე გადმოგვცემს: 1747-1748 წლებში მეფე ერეკლემ ყიზილბაშებს ერთმანეთის მიყოლებით წაართვა თბილისი ყველა დამცვეკი ციხესიმაგრე. პაპუნა ორბელიანი დაბლა ციხის აღების ამბავს ასე მოგვითხრობს: ვახუშტის თბილისის 1735 გეგმაზე ციხისა და ქალაქის გამყოფ კედელში დატანებული ციხის კარს მინიშნებული აქვს მხოლოდ „კარის" აღმნიშვნელი პირობითი ნიშნით. 1750 ქალაქისა და ციხის გამყოფი კედლის აღების შემდეგ, ასევე მოიშალა აღნიშნულ კედელში დატანებული ციხის კარიც. რაც შეეხება მაღლა ციხის კედელში დატანებულ ციხის კარს, იგი გვხვდება პიშჩევჩის თბილისი 1785 გეგმაზე N56-ით; „ციხის კარი სამოცი საჟენის სიმღლეზე, სადაც წინათ იყო რეზიდენცია სპარსეთის ხანისა", და კიდევ, კაპიტან ჩუიკოს 1800 თბილისი გეგმაზე N 8-ით:„ციხის კარი მიწისქვეშა შესასვლელით. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 950
შეგირდი

შეგირდი — ოსტატის მოწაფე XVIII-XIX საუკუნეებში თბილისის ამქრებში მისი შესატყვისი იყო „მოწაფე“. ოსტატს უსტაბაშთან შეთანხმებით შეეძლო მოსწავლეთ აეყვანა რამდენიმე ყმაწვილი. საშეგირდო ასაკი დაწესებული იყო სხვადასხვა დარგის მიხედვით, 8-13 წლიდან აჰყავდათ მოსწავლეები. ხოლო სწავლის ვადა 3-იდან 10-წლამდე განისაზღვრებოდა. გამოცდილების შემდეგ ახალბედების ნამუშევრებს ჟიური აფასებდა, წარმატების შემთხვევაში მოსწავლეს ოსტატათ აკურთხებდნენ. ამის შემდეგ ის სრულფასოვანი ოსტატი ხდებოდა და უფლება ეძლეოდა საკუთარი სახელოსნო გაეხსნა. თუ მას ამის მატერიალური სახსარი არ გააჩნდა სამუშაოდ იმავე სახელოსნოში რჩებოდა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 667
ქაშვეთის გორა

ქაშვეთის გორა — მთა საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში და თბილისის აღმოსავლეთში. მდებარეობს ივრის ზეგნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, სიმაღლე ზღვის დონიდან 1100 მ. აგებულია მაიკოპური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით, რომლებიც ზემოდან დაფარულია ალუვიონით. წარმოადგენს მტკვრის ტერასას. აქვს ბრტყელი წვერი და დამრეცი კალთები. შემოსილია სტეპის ბალახეულით. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 893, ISBN 99928-20-32-2.
მკალავი

მკალავი — სპილენძის ჭურჭლის ხელოსანი. მკალავები თბილისში, ისევე როგორც ყველა სხვა ქალაქში, ლეკები იყვნენ. თბილისში მკალავები „მირზოევის“ აბანოს ზემოთ, სურბ გევორქის ეკლესიის უბანში ცხოვრობდნენ. იქ იყო მკალავეების დუქნები. მკალავეები დადიონენ უბნებში და აგროვებდნენ სპილენძის ჭურჭელს, მოკლავის შემდეგ კი უკან უბრუნებდნენ პატრონს. ლეკები სამუშაოდ სეზონურად მოდიოდნენ ზამთარში კი სამშობლოში ბრუნდებოდნენ. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 683, ISBN 99928-20-32-2.
კავკასიის არმიის შტაბი

კავკასიის არმიის შტაბი აშენდა 1824 წელს, რუსეთიდან ჩამოტანილი პროექტით, ე. წ. „გვიანი კლასიციზმის“ სტალინისტური მიმართულების ნიმუში. ეს მიმართულება იმ დროს ბატონობდა მთელი რუსეთის იმპერიის ოფიცრების მშენებლობებში. საინტერესოა, რომ თავისუფლების მოედანზე, ყველაზე ადრინდელმა შენობამ 2001 წლამდე მოაღწია თითქმის უცვლელად, ყოველგვარი გადაკეთების გარეშე. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002, გვ. 928
ქეიფი

ქეიფი — ძველ თბილისში მრავლად იყო საქეიფო ადგილები: ორთაჭალისა და კრწანისის ბაღები, ორთაჭალის ჩარდახები, თბილისური სარდაფები და დუქნები - „დიონისეს ქოხები“. იმართებოდა „რიგის პური“, რომლის მონაწილენიც რიგრიგობით ცდილობდნენ თავი გამოეჩინათ კერძების მრავალფეროვნებით და კარგით ღვინით. ზაფხულის ცხელ დღეებში, როცა ქალაქის ქუჩებში თაკარა სიცხე ჩამოწვებოდა, თბილისელი კაცი, თავის ამფსონებთან ერთად, ვინ ფაეტონით, ვინ ეტლით (ზედ შეგდებულ-შეგორებული ცხვირითა და კახური ღვინით სავსე ტიკით), ვინ კიდევ ფეხით ორთაჭალის ბაღების მიაშურებდა. ეს იყო „მწვანე სამეფო“, სადაც დარბაისლური ქალქური პურმარილი იმართებოდა; ისმოდა მოსწრებული სიტყვა-პასუხი, სადღეგრძელოები. მეზობელ სუფრაზე მსხდომთ მორიდებით და პატივისცემით ეპყრობოდნენ და თავიანთ პურღვინოზე თავაზიანად იწვევდნენ: ორთაჭალის ბაღებში მისვლა მტკვრის მარჯვენა ტოტზე გადებული, კოფოებზე შემდგარი ხის ხიდით შეიძლებოდა, ნავითაც გადადიოდნენ. ორთაჭალაში იყო ყარაჩოხელისა და მოკრივის ნიკალა ცაცაშვილის რესტორანი „ელდორადო“. ორთაჭალის ხშირი სტუმარი ყოფილა პოეტი გრიგოლ ორბელიანი, რომელმაც თავის ცნობილ „მუხამბაზში“ მოკრივე-მოქეიფეს – მეთევზე ლაპიანას ასე ათქმევინა: ორთაჭალის ბაღებში დუდუკის ტკბილ ჰანგზე ისმოდა ქალაქელ აშუღთა – საიათნოვას, ბეჩარას, ჰაზირას, შამჩი მელქოს, იეთიმ გურჯის ლექსები. ქალაქელმა კაცს შრომაც და ლხინიც დარბაისლური ჰქონდა, მოქეფეთაგან შორს იყო ჩხუბი და აყალმაყალი. მათ სადღეგრძელოებში ჩაქსოვილი იყო კაცთმოყვარეობა, ცხოვრებისეული ფიქრი, სიხარული და ტკივილი: ყოველ სადღეგრძელოს მიჰყვებოდა დუდუკის ტკბილი ჰანგი, რომელიც ღვინისაგან შეზარხოშებულთ ცხოვრების სითბოსა და სილამაზეს აგრძნობინენდა, მოქეიფეებს ახლობლებს ახსენებდა, აეყვარებულს სიყვარულის ცეცხლს უღვივებდა, ცხოვრებაში წაბორძიკებულს იმედს უნერგავდა. თბილისს ბაღებისა და დუქნების გარდა, ქალაქელები მტკვარზე – ნავსა და ტივზე ქეიფობდნენ. ტივზე აჰქონდათ მაყალი, იქვე კლავდნენ ბატკანს, გაისმოდა დუდუკით შებერილი „შუსტარი“ და იწყებოდა ქეიფი. ღამით ტივზე ქეიფი თეატრალიზებულ, რაღაც „მისტერიულ“ სახეს ატარებდა - მთვარის შუქზე, მტკვრის ტალღებზე ირეკლებოდა მოქეიფეთა გრძელი, მოლაცლაცე ჩრდილები, ქალაქში ჩამოწოლილ ღამის წყვდიადს არღვევდა მტკვრის ყრუ ხმაურს შერწყმული, ნემსის ყუნწში გამძვრალი დუდუკის ჯადოსნურ ჰანგს აყოლილ მოქეიფეთა სადღეგრძელოები და სიმღერა. დუდუკის ჰანგი, მოქეიფეთა სიმღერასთან ერთად, ჩაძინებულ თბილისს ნანასავით ჩაესმოდა. ქეიფში, პურმარილში ღამენათევი მეინახენი გათენებისას, დუდუკზე აკვნესებულ დილის საარზე, ქეიფს თბილისის საქვეყნოდ განთქმულ გოგირდის აბანოებში აგრძელებდნენ. ცხელი აბაზანისა და ლაზათიანი ქისის შემდეგ, „სუფრა“ თათარიახნად, ზედ აუზის თავზე „იშლებოდა“ და კვლავ ისმოდა მოქეიფეთა ფრთიანი სადღეგრძელოები. თბილისში განთქმული იყო „ქოსების დუქანი“, „ბაბაჭუას დუქანი“ და სხვა. დუქნის პატრონი მუშტრის მისაზიდად, ცნობისმოყვარე მუშტრის თვალის მისატაცებლად თავის დუქანს ეგზოტიკურ სახელს არქმევდა და მხატვრულად გაფორმებულ აბრას უკეთებდა. მაგალითად: ქალაქის პირველი კლასის რესტორნები თავიანთ კლიენტებს - თბილისის მაღალი წრის წარმომადგენლებს - პრესაში გამოქვეყნებული რეკლამის საშუალებით სთხოვდნენ მობრძანებას: ამ რესტორნებში სტუმართა გასართობად პროფესიონალ მომღერლებს, მოცეკვავეებს, ორკესტრებს იწვევდნენ, სუფრაც ევროპეიზებული იყო, მაგრამ ძველი ქალაქური ლხინის შნო და პეწი აქაც ტრიალებდა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 894-895
ჩარხი-ხაზი

ჩარხი-ხაზი — თბილისის სპეციალური ჩარხებისა და ავტომატური ხაზების ქარხანა, შეიქმნა 1991 წელს. ქარხანა ამზადებდა და ამზადებს მილგადამჭრელ ჩარხებს, ქუროს ჩამხრნახ დაზგებს. დანადგარებს წარმატებით იყენებენ ნავთობისა და გაზის მომპოვებელ წარმოებაში, მანქანათმშენებლობაში. 1993 წლის შემდგომ პეროდში ქარხნის საქმიანობის არეალი გაფართოვდა, აქ არემონტებენ რკინიგზისა და მეტროს სათადარიგო ნაწილებს, ამზადებენ ავტომობილების მუხრუჭშემოწმებელ სტენდებს. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 930
ბორის სპასკი

ბორის ვასილის ძე სპასკი (რუს. Бори́с Васи́льевич Спа́сский; დ. 30 იანვარი, 1937, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (1955), 10-ე მსოფლიო ჩემპიონი ჩადრაკში (1969-1972), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965). სსრკ-ის ორ გზის ჩემპიონი (1961, 1973). საჭადრაკო ოლიმპიადის ათგზის მონაწილე. სპასკიმ საკუთარი თავი გამოამჟღავნა 1955 წელს, როდესაც გაიმარჯვა მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში. სპასკის წარმატებაში დიდი წვლილი მიუძღვის მის მწვრთნელ იგორ ბონდარევსკის. სპასკიმ უმძიმესი შესარჩევი მატჩების შემდეგ მაშინდელ მსოფლიო ჩემპიონ ტიგრან პეტროსიანთან თამაშის უფლება მოიპოვა. 1966 წლის მატჩი პეტროსიანმა მინიმალური სხვაობით 12-5-11-5 მოიგო. ბენტ ლარსენის, ეფიემ გელერისა და ვიქტორ კორჩნოის დამარცხების შემდეგ, 1969 წელს კვლავ შეხვდა პეტროსიანს. მიუხედავად იმისა, რომ პეტროსიანმა უმძიმეს ბრძოლაში მოიგო, პირველი პარტია სპასკიმ 12-5-10-5 დაამარცხა მეტოქე. ამას კი მალე რეიკიავიკში ამერიკელ რობერტ ფიშერთან მარცხი და ტიტულის დაკარგვა მოჰყვა. მიუხედავად იმისა რომ სპასკიმ მატჩი კარგად დაიწყო და ორი პარტიის შემდეგ იგებდა 2-0-ს, საბოლოოდ დამარცხდა 8-5-12-5. აღსანიშნავია ის რომ, მეორე პარტიაზე ფიშერი არ გამოცხადდა და სპასკის გამარჯვება უთამაშებლად ჩაეთვალა. ამ მატჩის შემდეგ სპასკიმ რამდენიმეჯერ სცადა უწინდებურად ასპარეზობა, მაგრამ უშედეგოდ. მან ანატოლი კარპოვთან წააგო ნახევარფინალი, მიუხედავად პირველი პარტიის მოგებისა 4-1. ასევე სპასკი დამარცხდა ფინალში ვიქტორ კორჩნოისთან. სპასკის უამრავი ტურნირი აქვს მოგებული. აღსანიშნავია მათ შორის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 1973 წელს. ბორის სპასკი ჩემპიონებს შორის უხუცესია. დაქორწინებულია სამჯერ. მისი მესამე მეუღლეა მარინა შერბაჩოვა გენერალ დიმიტრი შერბაჩოვის შვილიშვილი. მათ ჰყავთ ვაჟიშვილი ბორის სპასკი უმცროსი. Дамский Я. В. Король Борис Десятый. — М.: РИПОЛ Классик, 2004. — 404 с. — (Великие шахматисты мира). — ISBN 5-7905-3106-7. Каспаров, Г. К. Мои великие предшественники. — М.: РИПОЛ Классик, 2004. — Т. 3. — 381 с. — ISBN 5-7905-2979-8. Крогиус Н. В., Голубев А. Н., Гутцайт Л. Э. Борис Спасский. — М.: Центральный коллектор научных библиотек, 2000. — Т. 1. — 405 с. — ISBN 5-93260-006-3. ბორის სპასკი — ენციკლოპედია „კრუგოსვეტი“ ბორის სპასკი — 365Chess.com ბორის სპასკი — თამაშების არქივი Chessgames.com-ზე (ინგლისური) ↑ Transfers in 2013 ↑ Шахматы. Энциклопедический словарь, СПАССКИЙ Борис Васильевич გ.ვ. 376—377 ↑ Дамский 2004. sfn error: no target: CITEREFДамский2004 (help) ↑ Крогиус и др. Т. 1 2000. sfn error: no target: CITEREFКрогиус_и_др._Т._12000 (help) ↑ Свешников, Е. Э.. (2007) Парад чемпионов. ChessPro. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-15. ციტირების თარიღი: 2012-08-25. ↑ Boris Spassky: The Chess King With Very Independent Views by RIA Novosti, 30 იანვარი, 2012 (in Russian) ↑ Who Would Marry a Chess Master? on Chess.com, January 20, 2013
შალიკაშვილის ხიდი

შალიკაშვილის ხიდი (ყოფილი დიდუბის ხიდი) — ხიდი თბილისში, მტკვარზე, გრიგოლ რობაქიძისა და აკაკი წერეთლის გამზირებს შორის (1953, არქიტექტორები არჩილ ქურდიანი, კარლო გალდავა–ოთარაშვილი; ინჟინერი ვ. დიდიძე). აგებულია ძველი ბორნის მოძრაობის ხაზზე. ორმალიანი რკინაბეტონის ხიდის დიდი თაღოვანი მალი (72 მ) გადადის მტკვრის კალაპოტზე. პატარა მალის (19,1 მ) ქვეშ გადის სანაპირო. ხიდის სიგრძეა 152 მ, სავალი ნაწილის სიგანე-20,5 მ, ტროტუარები - 3 მ. მოპირკეთებულია ბოლნისის ოქროსფერი ტუფით და რუხი გრანიტით. არქიტექტორი დეკორში გამოყენებულია ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ორნამენტიკა და საბჭოთა სიმბოლიკა (რომელიც ამჟამად მოხსნილია). 1990-იანი წლებიდან ხიდს ჰქვია მისი მშენებლობის ხელმძღვანელის, ინჟინერი შოთა შალიკაშვილის სახელი. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 917-918, ISBN 99928-20-32-2. სარალიძე, ა., „თბილისის ხიდები“, გვ. 21, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012
თეიმურაზ ჩირგაძე

თეიმურაზ ჩირგაძე (დ. 5 სექტემბერი, 1928, ბორჯომი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1999) — ქართველი ექიმი-პარაზიტოლოგი, პროფილაქტიკური მედიცინის მეცნიერების აკადემიის წევრი (1994), მედიცინის მეცნიერების კანდიდატი (1965). თბილისის საპატიო მოქალაქე (1995). 1951 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. შემდეგ 6 წლის განმავლობაში იყო სამხედრო სამედიცინო სამსახურში. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ს. ვირსალაძის სახელმწიფო სამედიცინო პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე; 1993 წლიდან იყო ინსტიტუტის დირექტორი. თეიმურაზ ჩირგაძის მეცნიერული შრომები ეხება პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის, როგორც პრაქტიკული, ისე სამეცნიერო დარგის თითქმის ყველა სფეროს. არის მრავალი სამეცნიერო შრომის ავტორი. თეიმურაზ ჩირგაძე პარალელურად მოღვაწეობდა კინოშიც. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია ვაჟა (ე. შენგელაიას „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“, 1983 წ.). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1997). თბილისში არის თეიმურაზ ჩირგაძის ქუჩა. 1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა“ (თამადა) რეჟ. ელდარ შენგელაია 1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ (დირექტორი) რეჟ. ელდარ შენგელაია 1991: „მე, პელეს ნათლია!“ რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი) 1993: „ექსპრეს-ინფორმაცია“ (დაბერო) რეჟ. ელდარ შენგელაია 1995: თბილისის საპატიო მოქალაქე 1997: ღირსების ორდენი ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 934, ISBN 99928-20-32-2. თეიმურაზ ჩირგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თეიმურაზ ჩირგაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
ვახტანგ შამილაძე

ვახტანგ შამილაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1935, სოფელი ახალშენი, ხელვაჩაურის რაიონი — გ. 5 დეკემბერი, 2010, დაკრძალულია ფერიის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი, ბათუმი) — ქართველი ეთნოლოგი და კულტურის ისტორიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1986), ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1979), პროფესორი (1986). 1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1959-1983 წლებში მუშაობდა ბათუმის სამეცნიერო კვლევის ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე, ბოლოს — დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო დარგში და დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად. 1984 წლიდან თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეთნოლოგიის კათედრის გამგეა, შეთავსებით მუშაობდა ბათუმის სამეცნიერო კვლევის ინსტიტუტში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას თბილისისა და ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტებში. ავტორია 7 მონოგრაფიისა და მრავალი ნაშრომისა, რომლებშიც განიხილავს ქართველი ხალხის მეურნეობის, მატერიალური და სულიერი ზოგადთეორიულ ასპექტებს, ეთნოგრაფიულ მეთოდიკასა და მეთოდოლოგიურ საკითხებს. 1993 წლიდან აშშ-ში კავკასიურ კულტურათა შემსწავლელი საზოგადოების წევრია, 1977 წლიდან — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული კავკასიის ქვეყნებთან სამეცნიერო თანამშრომლობის კომისიის თავმჯდომარე. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირი“. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი . ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 918, ISBN 99928-20-32-2. ვახტანგ შამილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ვახტანგ შამილაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი)
ქართული ხმები

ქართული ხმები — ვაჟთა ვოკალური ანსამბლი, საქართველოს სახელმწიფოს პრემიის ლაურეატი (1996 წ.). დაარსდა „ჟურნალისტის“ სახელწოდებით საქართველოს ტელევიზიისა და რადიო მაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტთან 1985 წელს გოგი დოლიძისა და თემურ ჭკუასელის ინიციატივით. „ქართული ხმები“ 1991 წელს ეწოდა. 1992 წლიდან ანსამბლის ხელმძღვანელია ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე რობერტ გოგოლაშვილი. ამავე წლიდან ანსამბლი ჩამოყალიბდა ასეთი შემადგენლობით: გია ჭირაქიძე, დავით აბესაძე (საქართველოს სახალხო არტისტი), გოგი დოლიძე, გურამ თამაზაშვილი, თემურ ჭკუასელი, დავით გოგიაშვილი, ზურაბ ლოლაძე, ზაურ ბოლქვაძე, მალხაზ თალაკვაძე, გივი ჭიჭინაძე, რობერტ გოგოლაშვილი. 1996 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაზაზე შეიქმნა ანსამბლი „უნივერსიტეტი“, შემდეგი შემადგენლობით: კახა გრიგალაშილი, დათო კიკაბიძე, გიგა აბესაძე, გივი ბაკურაძე, ზურა ბაკურაძე, დათო უგრელიძე, იასონ მეუნარგია, ლევან ვეშაპიძე. 2000 წელს გამოუშვეს პირველი ალბომი – „გაზაფხულდა აყვავილდა ნუში“, 2002 წელს მეორე ალბომი – „მიწა და ზეცა” 2004 წელს ანსამბლ ქართული ხმებში მოიწვიეს ანსამბლ უნივერსიტეტის სრული შემადგენლობა, პირველმა ხმამ ზაურ ბოლქავაძემ ახლგაზრდებს სიმბოლური გასაღები გადასცა და ასპარეზი შემდეგ თაობას გადააბარა. „ქართული ხმების“ სიმღერა გამოირჩევა ეროვნული თვითმყოფობით, მაღალი პროფესიული კულტურით, თავისებური მანერით. საქართველოს ყველა კუთხის უძველესი ხალხური სიმღერების გარდა რეპერტუარშია ქართველ კომპოზიტორთა სიმღერები. ანსამბლს გასვლებით შემოვლილი აქვს მრავალი ქვეყანა. გამოშვებული აქვთ მრავალი ფირფიტა 3 კომპაქტდისკი, აუდიოკასეტები და 7 თითო საათიანი ვიდეოკასეტა სახელწოდებით: „ქართული ხმები“ სცენაზე და სცენის მიღმა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ,. 2002, გვ.892 ასნამბლი „ქართული ხმები” (უმცროსი თაობა)