ქიმიის ისტორია

ქიმიის ისტორია — წარმოადგენს დროს უძველესი ისტორიიდან დღემდე. ძვ. წ. 1000 წლისთვის ცივილიზაციებმა გამოიყენეს ტექნოლოგიები, რომლებიც დღეისთვის ქიმიის სხვადასხვა დარგების საფუძვლებს წარმოადგენენ. მაგალითად ჭურჭლის და ჭიქების დამზადება, მადნიდან ლითონების მოპოვება, სპირტული დუღილით ღვინის და ლუდის დამზადება, მცენარეებისგან ქიმიკატების მოპოვება მედიცინისა და სუნამოებისთვის, ცხიმის საპონად გარდაქმნა, მინის და ბრინჯაოს მსგავსი შენადნობების დამზადება. ქიმიის წინამორბედი, ალქიმია წარუმატებელი გამოდგა მატერიის ბუნებისა და მისი გარდაქმნების ახსნაში. ექსპერიმენტების ჩატარებით და შედეგების ჩაწერით, ალქიმიკოსები მივიდნენ თანამედროვე ქიმიამდე. განსხვავება დაიწყო მაშინ, როდესაც რობერტ ბოილმა თავის 1661-წლის ნაშრომში „The Skeptical Chymist“ ქიმიასა და ალქიმიას შორის, განსხვავებები გამოაჩინა. ქიმიის ისტორია გადახლართულია თერმოდინამიკის ისტორიასთან, განსაკუთრებით უილარდ გიბსის მუშაობის შედეგად. სამხრეთ აფრიკაში ბლომბოსის მღვიმეში 100 000-წლის ოჩხერის გადამამუშავებელი სახელოსნო იქნა აღმოაჩინენილი. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ ადრეულ ადამიანებს ქიმიაზე ჰქონდათ ელემენტარული ცოდნა. მათ ქიმიის ცოდნაზე ასევე მიუთითებს გამოქვაბულის ნახატები,მათ შესაქმნელად ისინი ცხოველების სისხლს აზავებდნენ მღვიმის კედლებზე ნაპოვნ სხვა სითხეებთან. მთავარი სტატია: შავი მეტალურგია. ადამიანის მიერ პირველი ნაპოვნი და ჩაწერილი ლითონი ოქროა. ოქრო მიეკუთნება კეთილშობილ ლითონებს ამიტომაც ის ბუნებაში სუფთა სახითაც მოიპოვება. მცირე რაოდენობით ბუნებრივი ოქრო აღმოაჩინეს ესპანურ გამოქვაბულებში, რომლებიც გამოყენებულია გვიან პალეოლითის ხანაში, ძვ.წ. 40 000 – იან წლებში. ძველ კულტურებში ვერცხლი, სპილენძი, კალა და მეტეორიტული რკინა შეზღუდული რაოდენობით მეტალის დამუშავების საშუალებას იძლეოდა. მეტეორიტული რკინისგან დამზადებული ეგვიპტური იარაღი ძვ.წ. დაახლოებით 3000 – იან წლებში იყო ძალიან ფასეული, ეწოდებოდა როგორც „ხანჯლები ზეციდან“. სავარაუდოდ, პირველი ქიმიური რეაქცია, რომელიც კონტროლირებადი გახდა, იყო ცეცხლი. ამასთან, ათასწლეულების განმავლობაში ცეცხლი მხოლოდ მისტიკური ძალად ითვლებოდა, რომელსაც შეეძლო სითბოსა და შუქის წარმოქმნისას ერთი ნივთიერება სხვად გადაექცია (ხის დაწვა ან მდუღარე წყალი). ცეცხლი დიდ გავლენას ახდენდა ადრეული საზოგადოებების ბევრ ასპექტზე. ეს ყველაფერი ყოველდღიური ცხოვრების უმარტივესი ასპექტებიდან იწყებოდა, მაგალითად, გათბობა და განათება, უფრო მოწინავე გამოყენებამდე, მაგალითად, ლითონების გამოდნობა, ჭურჭლის, აგურის და ხელსაწყოების დამზადება. ცეცხლის საშუალებით მოხდა, შუშის აღმოჩენა და ლითონების უფრო სუფთა სახით მიღება. რასაც თავისმხრივ, მოჰყვა მეტალურგიის განვითარება. მეტალურგიის ადრეულ ეტაპზე, მეტალების განწმენდის მეთოდები იძებნებოდა, ხოლო ოქრო, რომელიც ძველ ეგვიპტეში ძვ.წ. 2900 წლის დასაწყისში იყო ცნობილი, ძვირფასი ლითონი გახდა. მთავარი სტატია: ბრინჯაოს ხანა. გარკვეული ლითონების მოპოვება შესაძლებელია მათი მადანიდან, მარტივად საჭიროა მხოლოდ მათი ცეცხლში გაცხელება: განსაკუთრებით ამ ხერხით მოიპოვება კალა, ტყვია და (უფრო მაღალ ტემპერატურაზე) სპილენძი. ეს პროცესი უწოდებენ გამოდნობის პროცესს. უძველესი მეტალურგიული ნიმუშები თარიღდება ძვ. წ. VI და ძვ. წ. V ათასწლეულებით და ნაპოვნია სამ არქეოლოგიურ ადგილებში, სამივე მათგანი მდებარეობს სერბეთში. დღემდე, უძველესი გადადნობილი სპილენძი გვხვდება ბელოვოდში. ამ მაგალითში იგულისხმება სპილენძის ნაჯახი რომელიც თარიღდება ძვ.წ. 5500 წლიდან. ადრეული ლითონების სხვა ნიშნები გვხვდება ძველი წელთაღრიცხვის მესამე ათასწლეულიდან ისეთ ადგილებში, როგორებიცაა პალმელა(პორტუგალია), ლოს მილარესი(ესპანეთი) და სტოუნჰენჯი(გაერთიანებული სამეფო). დალაგებულია ქრონოლოგიურად: რობერტ ბოილი, 1627–1691 ჯოზეფ ბლეკი, 1728–1799 ჟოზეფ პრისტლი, 1733–1804 კარლ ვილჰელმ შეელე, 1742–1786 ანტუან ლავუაზიე, 1743–1794 ალესანდრო ვოლტა, 1745–1827 ჟაკ შარლი, 1746–1823 კლოდ ლუი ბერთოლე, 1748–1822 ამედეო ავოგადრო, 1776-1856 ლუი გეი-ლუსაკი, 1778–1850 ჰამფრი დეივი, 1778–1829 იენს იაკობ ბერცელიუსი, 1779–1848 იუსტუს ლიბიხი, 1803–1873 ლუი პასტერი, 1822–1895 სტანისლაო კანიცარო, 1826–1910 ფრიდრიხ ავგუსტ კეკულე, 1829–1896 დიმიტრი მენდელეევი, 1834–1907 უილარდ გიბსი, 1839–1903 იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი, 1852–1911 უილიამ რამზაი, 1852–1916 სვანტე არენიუსი, 1859–1927 ვალთერ ნერნსტი, 1864–1941 მარი სკლოდოვსკა-კიური, 1867–1934 გილბერტ ნიუტონი, 1875–1946 ოტო ჰანი, 1879–1968 ირვინგ ლენგმიური, 1881–1957 ლინუს პაულინგი, 1901–1994 თეოდორ სეაბორგი, 1912–1999 რობერტ ვუდვორდი, 1917-1979 ფრედერიკ სენგერი, 1918-2013 ჯოფრი ვილკინსონი, 1921-1996 რუდოლფ მარკუზი, 1923- ჯორჯ ენდრიუ ოლაჰი, 1926-2017 ელიას ჯეიმზ კორი, 1928- აკირა სუზუკი, 1930- რიჩარდ ჰეკი, 1931-2015 ჰაროლდ კროტო, 1939-2016 ჟან-მარი ლენი, 1939- პიტერ ატკინსი, 1940- კარლ ბარი შარპლესი, 1941- რიჩარდ სმოლი, 1943–2005 ჟან-პიერ სოვაჟი, 1944- Selected classic papers from the history of chemistry Biographies of Chemists დაარქივებული 2017-07-08 საიტზე Wayback Machine. Eric R. Scerri, The Periodic Table: Its Story and Its Significance, Oxford University Press, 2006. Jensen, William B. "Textbooks and the future of the history of chemistry as an academic discipline." Bulletin for the History of Chemistry 3 (2006): 1-8. Rampling, Jennifer M. "The Future of the History of Chemistry." Ambix (2017) 64#4: 295-300. online Servos, John W., Physical chemistry from Ostwald to Pauling : the making of a science in America, Princeton, N.J. : Princeton University Press, 1990. ISBN 0-691-08566-8 ChemisLab დაარქივებული 2019-04-05 საიტზე Wayback Machine. - Chemists of the Past SHAC: Society for the History of Alchemy and Chemistry ↑ Selected Classic Papers from the History of Chemistry ↑ Henshilwood, C. S.; d'Errico, F.; Van Niekerk, K. L.; Coquinot, Y.; Jacobs, Z.; Lauritzen, S. E.; Menu, M.; García-Moreno, R. (2011-10-15). „A 100,000-year-old ochre-processing workshop at Blombos Cave, South Africa“. Science. 334 (6053): 219–22. Bibcode:2011Sci...334..219H. doi:10.1126/science.1211535. PMID 21998386. ↑ Corbyn, Zoë (2011-10-13). „African cave's ancient ochre lab“. Nature News. ციტირების თარიღი: 2018-10-04. ↑ History of Gold. Gold Digest. ციტირების თარიღი: 2007-02-04. ↑ Photos, E., 'The Question of Meteorictic versus Smelted Nickel-Rich Iron: Archaeological Evidence and Experimental Results' World Archaeology Vol. 20, No. 3, Archaeometallurgy (February 1989), pp. 403–421. Online version accessed on 2010-02-08. ↑ W. Keller (1963) The Bible as History, p. 156 ISBN 0-340-00312-X ↑ THE ORIGINS OF GLASSMAKING (December 2011). ↑ Radivojević, Miljana; Rehren, Thilo; Pernicka, Ernst; Šljivar, Dušan; Brauns, Michael; Borić, Dušan (2010). „On the origins of extractive metallurgy: New evidence from Europe“. Journal of Archaeological Science. 37 (11): 2775. doi:10.1016/j.jas.2010.06.012. ↑ Neolithic Vinca was a metallurgical culture Stonepages from news sources November 2007