laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
1980-იანები

1980-იანი (ათას ცხრაას ოთხმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1980-იანები ან უბრალოდ ოთხმოციანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1980 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1989 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1 იანვარი : საბერძნეთი შევიდა ევროპის კავშირში. 20 იანვარი : რონალდ რეიგანი აშშ-ს პრეზიდენტი გახდა. 10 მარტი : საფრანგეთის პრეზიდენტად არჩეულ იქნა ფრანსუა მიტერანი. (იგი პრეზიდენტი გახდა 21 მაისს). 29 ივლისი : დაქორწინდნენ დაიანა სპენსერი და უელსის პრინცი ჩარლზი. 6 ოქტომბერი : მოკლეს ეგვიპტის პრეზიდენტი ანვარ სადათი. ქალაქად გამოცხადდა ქარელი, ხობი, ჯვარი, ბაღდათი, ვანი, დმანისი. დაბად გამოცხადდა მარტვილი და თამარისი. ქალაქად გამოცხადდა ნინოწმინდა და თერჯოლა. 31 დეკემბერს მუჰამადუ ბუჰარი სამხედრო გადატრიალების გზით გახდა ნიგერიის პრეზიდენტი. 1 იანვარი : ბრუნეი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა. 8 მაისი : სსრ კავშირმა ლოს-ანჟელესის ოლიმპიური თამაშების ბოიკოტირება გამოაცხადა. 4 აგვისტო : აფრიკული რესპუბლიკა ზემო ვოლტა იცვლის სახელს და ხდება ბურკინა-ფასო. 26 სექტემბერი : დიდი ბრიტანეთი და ჩინეთი ჰონგ-კონგის დაბრუნებაზე შეთანხმდნენ. 31 ოქტომბერი : მოკლეს ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ინდირა განდი. ქალაქად გამოცხადდა წალკა. 1 იანვარი : ევროკავშირში შევიდნენ ესპანეთი და პორტუგალია. 25 თებერვალი : ფილიპინების პრეზიდენტი ფერდინანდ მარკოსი გაიქცა ქვეყნიდან. ახალი პრეზიდენტი გახდა კორაზონ აკინო. 26 აპრილი : ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარია. 7 იანვარი : გარდაიცვალა იაპონიის იმპერატორი ჰიროჰიტო. აკიჰიტო გახდა ახალი იმპერატორი. დაიწყო ჰეისეის ერა. 15 თებერვალი : სსრ კავშირმა გამოიყვანა ჯარები ავღანეთიდან. 9 აპრილი : მრავალდღიანი ანტისამთავრობო დემონსტრაცია თბილისში დარბეულ იქნა საბჭოთა არმიის მიერ. დაიღუპა 16 ადამიანი. 18 მაისი : ლიტვის სსრ უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დეკლარაცია ლიტვის სუვერენიტეტის შესახებ. 25 მაისი : სომხეთის სსრ უმაღლესმა საბჭომ გამოაცხადა სომხეთის სუვერენიტეტი. 25 მაისი : მოსკოვში დაიწყო სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა I ყრილობა. მ. გორბაჩოვი არჩეულ იქნა სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ. 17 ოქტომბერი : მიწისძვრა კალიფორნიაში 2 ივლისი : საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრი ა. პაპანდრეუ თანამდებობიდან გადადგა. 9 ნოემბერი : ბერლინის კედლის დანგრევა. 29 დეკემბერი : ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტად არჩეულ იქნა ვაცლავ ჰაველ.
ამალია ესპანელი

ამალია ესპანელი (ესპ. Amalia de España, გერმ. Amalia von Spanien; დ. 12 ოქტომბერი, 1834 — გ. 27 აგვისტო, 1905) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე კარლ IV-ის ნაბოლარა ვაჟის, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე პაულასა და ლუიზა კარლოტა ნეაპოლელის ნაბოლარა ქალიშვილი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ II-ის მული და ესპანეთის მეფე ალფონსო XII-ის მამიდა. 1856 ცოლად გაჰყვა ბავარიის მეფე ლუდვიგ I-ის ვაჟს, პრინც ალბერტს, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა. ამალია დაიბადა 1834 წლის 12 ოქტომბერს მადრიდში. იგი იყო კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე პაულასა და მისი პირველი ცოლის, ლუიზა კარლოტა ნეაპოლელის უმცროსი ქალიშვილი. მამის მხრიდან მისი ბებია-ბაბუა ესპანეთის მეფე კარლ IV და დედოფალი მარია ლუიზა პარმელი, ხოლო დედის მხრიდან ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფრანჩესკო I და მისი მეორე ცოლი, დედოფალი მარია ისაბელ ესპანელი იყვნენ. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ მისი დედ-მამა, ერთმანეთისათვის ღვიძლი ბიძა და დის შვილი იყვნენ. მისი დაბადებისას ესპანეთის ტახტზე მისი დეიდაშვილი ისაბელ II იჯდა, ქვეყანას კი რეგენტის სტატუსით მართავდა ამალიას დეიდა — მარია კრისტინა სიცილიელი. ამალიას უფროსი დები: ხოსეფინა ფერნანდა, ლუისა ტერეზა და ისაბელ ფერნანდა მთელს ესპანეთში იყვნენ თავიანთი არაორდინალური და რომანტიკული ქორწინებებით დაბალი წრის მამაკაცებზე, რის გამოც ისინი ქვეყნიდანაც კი გააძევეს. ამალიას ძმა, ფრანსისკო დე ასისი 1846 წელს თავად ესპანეთის დედოფალ ისაბელ II-ზე დაქორწინდა, ხოლო მისი კიდევ ერთი და, მარია კრისტინა ცოლად პორტუგალიის ინფანტ სებასტიანს გაჰყვა. 1856 წლის 25 აგვისტოს, საფრანგეთის მფარველ წმინდა ლუის ხსენების დღეს, ამალია ცოლად გაჰყვა ბავარიის პრინც ალბერტ ვიტელსბახს. იგი თვით ბავარიის მეფე ლუდვიგ I-ისა და დედოფალ ტერეზია საქსონიელის ვაჟი იყო. ამის შემდეგ ამალია გერმანიაში გადასახლდა და იქ გაატარა თავისი დარჩენილი ცხოვრება. ამალია ესპანელი გარდაიცვალა 1905 წლის 27 აგვისტოს, 70 წლის ასაკში. ლუდვიგ ფერდინანდი (1859-1949), ბავარიის პრინცი, ცოლად შეირთო მარია დე ლა პას ესპანელი; ალფონსი (1862-1933), ცოლად შეირთო ალანსონის ჰერცოგ ფრანსუას ასული ლუიზ ორლეანელი; იზაბელა (1863-1924), ცოლად გაჰყვა გენუას ჰერცოგ ტომასო სავოიელს; ელვირა (1865-1934), ცოლად გაჰყვა ფრეუდენთალის გრაფ რუდოლფ ვონ ვრბნა-რეიტენბერგ-კიშტენბერგს; კლარა (1867-1941), გარდაიცვალა გაუთხოვარი; Enache, Nicolas. La Descendance de Marie-Therese de Habsburg. ICC, Paris, 1996. pp. 54, 58. (French). ISBN 2-908003-04-X Mateos Sainz de Medrano, Ricardo, The Unconventional Sisters of King Francisco de Asis of Spain, European Royal History Journal (Issue XXII, April 2001), pp. 18-19. Montgomery-Massingberd, Hugh, ed. (1977). Burke's Royal Families of the World, Volume 1: Europe & Latin America. London: Burke's Peerage. pp. 155–156, 498. ISBN 0-85011-023-8.
ეგვიპტური ჭიშკარი

ეგვიპტის ჭიშკარი (რუს. Египетские ворота) — არქიტექტორ ადამ მენელასის მიერ ცარსკოე-სელოში 1827-1830 წლებში აშენებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს სასახლის ქუჩის, ოქტომბრის ბულვარისა და პეტერბურგის გზატკეცილის გადაკვეთის ადგილზე. პროექტი 1826 წლის 11 დეკემბერს დაამტკიცა იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა. ჭიშკარი არის ქალაქში სანქტ-პეტერბურგის მხრიდან საზეიმი შესასვლელი. დეკორატიულ მორთულობაში გამოყენებულია ძველი ეგვიპტური ხელოვნების ფორმები და მოტივები, რომელიც დამახასიათებელი იყო ეგვიპტომანიის ეპოქისათვის. ჭიშკარი შედგება ორი კოშკისაგან, რომელიც დაკავშირებულია რგოლური ღობით. კოშკები ქვისგანაა აგებული და სამსართულიანებია. გამოიყენებოდა სადარაჯოდ. სახურავზე შიდა გათბობის მილებია ასული. სათავსოებს პატარა ფანჯრები აქვს, რომელიც ბარელიეფების რიგის ზომისაა. ზედა ნაწილში განთავსებულია შეზნექილი თუჯის კანიზები. გაედან კედლები გაფორმებულია თუჯის ფილებით, რომლებზეც გამოსახულია რელიეფური გამოსახულების 30 განსხვავებული სცენა ეგვიპტური მითოლოგიიდან. აქაა გამოსახული ეგვიპტური ღმერთი ოსირისი ადამიანის ფორმით, მამაკაცის ტანსაცმელში და პაპირუსის ფირფიტების გვირგვინით. კოშკის კუთხეებში გამოსახულია ღმერთი მაატი. ზედა იარუსზე გამოსახულია ქალღმერთი ისიდა, რომელსაც ხელში უჭირავს ბავშვი — ღმერთი ჰორი. ქვედა იარუსებზე კი წარმოდგენილია ფარაონებისადმი მიძღვნილი სცენები. ძირითადი ბარელიეფები გაფორმებულია ძველი ეგვიპტელების საქმიანობის ამსახველი სცენებით (მთავარი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა). ამ გამოსახულებების მუყაოს ფორმები დაამზადეს ადამ მენელესის ხელმძღვანელობით მხატვარმა ვ. დოდონოვმა. ხოლო თიხის ნიმუშები შეასრულა ვასილი დემუტ-მალინოვსკიმ. კოშკების დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეს კედლებზე მიდგმულია თუჯის გერმები, რომელიც ასევე შესრულებულია ვ. დემუტ-მალინოვსკის მიერ. ჭიშკრის თუჯის დეტალები შესრულებულია ალექსანდროვსკის თუჯის ქარხანაში 1830 წელს. 1900-1902 წლების გადაკეთების შემდეგ კოშკებს შორის გადიოდა რკინიგზის ხაზი, თუმცა რევოლუციის შემდეგ ეს ხაზი გააუქმეს. დიდი სამამულო ომის წინ ჭიშკარი გაარემონტეს, თუმცა ომის მსვლელობის პერიოდში მნიშვნელოვანი დაზიანება განიცადა. უკანასკნელი რესტავრაცია განიცადა 1980-იან წლებში. ერთ-ერთი კოშკი 1985 წლამდე წარმოადგენდა ახლოს მდებარე ლენინგრადის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დარაჯის საცხოვრებელს. Египетские ворота დაარქივებული 2009-03-17 საიტზე Wayback Machine. Петербургское шоссе. Кузьминские (Египетские) ворота დაარქივებული 2018-07-13 საიტზე Wayback Machine.
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის პეტრეს ჭიშკარი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის პეტრეს ჭიშკარი (რუს. Петровские ворота Петропавловской крепости) — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტრიუმფალური თაღი სანქტ-პეტერბურგში, ხელმწიფისა და მენშიკოვის ბასტიონებს შორის. პირველი პეტრეს ჭიშკარი, რომელიც ქვის საფუძველზე იყო დამყარებული და ხისგან აშენებული, ააგეს 1708 წელს, ხოლო მთლიანად ქვაში გადააკეთეს 1716-1717 წლებში დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვით. თაღს ზემოდან ადგას ფართო ატიკი, რომელიც სრულდება ნახევარწრიული ფრონტონით, რომელზეც კონდრატ ოსნერის პანოა გამოსახული („მოციქულ პეტრეს მიერ სიმონის ჩამოგდება“). აღნიშნული პანო ასოცირდება ჩრდილოეთის ომში რუსეთის გამარჯვებასთან ასოცირდება (სიმონი ესაა შვედეთის მეფე კარლ XII, ხოლო პეტრე - პეტრე I დიდი). ხის ბარელიეფის სიგანეა 4,9 მ, ხოლო სიმაღლე 3,35 მეტრი. 1720 წლის აგვისტოში თაღის თავზე დაამონტაჟეს რუსეთის გერბი (ორთავიანი არწივი), რომელიც შესრულებული იყო ხელოსან ფრანსუა ვასუს მიერ. 1723 წელს მხატვარმა ალექსანდრე ზახაროვმა და ოქრომჭედელმა ივან უვაროვმა ფიგურა შავად შეღებეს და მოაქროვეს გვირგვინი, სკიპტრა, ბირთვი და ფარის დეტალები. მთლიანი გერბის წონა შეადგენდა 1122 კგ. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გერბი არ ჩამოუხსნიათ, ხოლო დახურეს დეკორატიული ფარი. ჭიშკარი დაინგრა უკვე XVIII საუკუნეში, თუმცა გაარემონტეს. 1941 წელს საბრძოლო მოქმედებების დროს ძლიერ დაზიანდა. 1951 წელს არქიტექტორების ა. ა. კედრინსკისა და ა. ლ. როტაჩის მიერ ჩაუტარდა რესტავრაცია. ასევე ციხესიმაგრის სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობდა 2008 წლის აპრილ-მაისშიც. Фотография пано над воротами დაარქივებული 2016-10-12 საიტზე Wayback Machine. Сферическая панорама у Петровских ворот დაარქივებული 2017-07-15 საიტზე Wayback Machine.
ლუისა ფერნანდა ესპანელი

ლუისა ფერნანდა ესპანელი (ესპ. Luisa Fernanda de España; დ. 30 იანვარი, 1832 — გ. 2 თებერვალი, 1897) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე ფერდინანდ VII-ისა და დედოფალ მარია კრისტინა სიცილიელის ასული. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ II-ის უმცროსი და. საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ I-ის რძალი. ესპანეთის დედოფალ მერსედეს ორლეანელის დედა. ლუისა ფერნანდა დაიბადა 1832 წლის 30 იანვარს ესპანეთში. იგი იყო ესპანეთის მეფე ფერდინანდ VII-ისა და მისი მეოთხე ცოლის, დედოფალ მარია კრისტინა სიცილიელის ნაბოლარა ქალიშვილი. მას მხოლოდ ერთი უფროსი და ჰყავდა, სახელად ისაბელი, რომელიც ესპანეთის ტახტის მემკვიდრედ მოიაზრებოდა. 1833 წელს, მეფე ფერდინანდის გარდაცვალების შემდეგ კი ესპანეთის დედოფალი სწორედ ისაბელ II ხდება, რომლის რეგენტადაც დედა-დედოფალი მარია კრისტინა სიცილიელი დაინიშნა. 1846 წელს ისაბელა ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასისს, რომელიც ჰომოსექსუალი და იმპოტენტი კაცი იყო. ამის გამო, საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ I-მა ლუისა ფერნანდას თავის უფროს ვაჟზე დაქორწინება მოისურვა, იმ იმედით, რომ ფრანსისკოს სექსუალური მდგომარეობის გამო ისაბელი უშვილო დარჩებოდა და ტახტზე თავისი შვილიშვილი ავიდოდა. 1846 წლის 10 ოქტომბერს 14 წლის ლუისა ფერნანდა და ლუი ფილიპ I-ის 22 წლის ვაჟი, მონტესპიერის ჰერცოგი ანტუანი დაქორწინდნენ. ამის შემდეგ ანტუანს მიენიჭა ესპანეთის ინფანტის წოდება. წყვილმა თაფლობის თვე პარიზსა და სევილიაში გაატარა. მათ საკმაოდ ბედნიერი და იღბლიანი ქორწინება შექმნეს. 1848 წელს რევოლუციონერებმა ლუი ფილიპის მმართველობა დაამხეს. სწორედ ამ დროს, 16 წლის ლუისა ფერნანდამ თავისი პირველი შვილი — მარია იზაბელი გააჩინა. მას შემდეგ, რაც 1868 წელს ესპანეთში ისაბელ II-ის მმართველობაც დაამხეს, სამეფო ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში. ფრანგული ემიგრაციისას, 1875 წელს გარდაიცვალა ლუისა ფერნანდას ქმარიც, დედოფალი ისაბელაც და მისი მეუღლეც. მხოლოდ ლუისა ფერნანდამ მოახერხა საბოლოოდ ესპანეთში დაბრუნება და ქალაქ სევილიაში დასახლება, რომელიც მას თავისი თაფლობის თვეს აგონებდა. იგი სწორედ აქ, 1897 წლის 2 თებერვალს გარდაიცვალა 65 წლის ასაკში. მარია იზაბელი (1848-1919), ცოლად გაჰყვა პარიზის გრაფ ფილიპ ორლეანელს, რომელთანაც შეეძინა სიცილიის პრინცესა ლუიზ ორლეანელი, რომელიც ესპანეთის მეფე ხუან-კარლოს I-ის დიდი ბებია გახდა; მარია ამალია (1851-1870), გარდაიცვალა გაუთხოვარი; მარია კრისტინა (1852-1879), დანიშნული იყო ესპანეთის მეფე ალფონსო XII-ზე, თუმცა ქორწილამდე ცოტა ხნით ადრე გარდაიცვალა; მარია რეგლა (1856-1861), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; მკვდარშობილი ბავშვი (1857); ფერნანდო (1859-1873), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; მარია მერსედესი (1860-1878), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ალფონსო XII-ს, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ; ფელიპე რაიმუნდო (1862-1864), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; ანტონიო (1866-1930), გალიერას ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ესპანეთის დედოფალ ისაბელ II-ის ასული ეულალია ესპანელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები; ლუის მარია (1867-1874), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი. Vélez Ochoa, Ricardo (2006). The shipwrecked species. Bogotá: Javerian Pontifical University. p. 146. Van Aken, Mark. King of the Night: Juan José Flores and Ecuador 1824-1864. United States: University of California Press. p. 216. Retrieved April 18, 2015. Orrego Penagos, Juan Luis. "The general Juan José Flores and Perú". Rumbo al Bicentenario. December 2003. Retrieved April 17, 2015.
ფრანკფურტის ფინანსური კვლევების ცენტრი

ფრანკფურტის ფინანსური კვლევების ცენტრი (გერმ. Center for Financial Studies (CFS)) — კვლევების ცენტრი ფრანკფურტში, წარმოადგენს დამოუკიდებელ კვლევით ინსტიტუტს და ასოცირდება ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტთან. CFS ატარებს კველევებს ფინანსურ ბაზრებზე, ფინანსურ შუამავლებზე, ფულად-საკრედიტო პოლიტიკასა და მაკროენომიკაზე. ინსტიტუტის პრეზიდენტი ოტმარ ისსინგი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ყოფილი მთავარი ეკონომისტია. მმართველი დირეკტორები კი არიან: მაიკლ ჰალიასი, იან პიტერ კრამენი და უვე უოლზი. ინსტიტუტის სპონსორი ასოციაციის თავჯდომარეა როლფ ე. ბრეუერი. CFS-ის კვლევის პროგრამა შედგება ხუთი კვლევითი სფეროსაგან, რომელთაგან თითოეული იმართება პროგრამის დირექტორის მიერ. სტუმარი მკლევარები და სტიპენდიანტები რეგულარულად თანამშროლობენ კვლევით პროექტებზე CFS-ს აკადემიურ პერსონალთან. CFS მიზნად ისახავს ხელი შეუწყოს დიალოგის არსებობას აკადემიასა და ფინანსურ საზოგადოებას შორის; რეგულარულად ორგანიზებული კონფერენციებით, კოლოქვიუმის, აკადემიური ფორუმის დისკუსიების და ფინანსებთან დაკავშირებული პრობლემებთან დაკავშირებული სპეციალისტების მიერ წარდგენილი პრეზენტაციებით. ცენტრი ასევე მონაწილეობს საერთაშორისო კვლევით ქსელებში. 1964 წელს გოეთეს უნივერსიტეტის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, ზოგიერთი ბანკი, კერძოდ კი კერძო ბანკირები და ფრანკფურტის საფონდო ბირჟამ, შექმნა ფონდი კლევითი ინსტიტუტის ჩამოსაყალიბებლად. 1967 წელს ინსტიტუტი დაარსდა და ეწოდა „Institut für Kapitalmarktforschung“ (IFK). ინსტიტუტს დღესაც აფინანსებს „Gesellschaft für Kapitalmarktforschung e.V.“ (GfK), რომელიც იმავე წელს დაარსდა. ეს იყო პირველი კვლევითი ინსტიტუტი გერმანიაში, რომელიც მხოლოდ კაპიტალის ბაზრის საკითხებს მიეძღვნა. 1996 წელს ინსტიტუტმა დამატებით სახელი მიიღო „Center for Financial Studies“, რაც ასახავდა მის სამეცნიერო საქმიანობის მზარდ ინტერნაციონალურ ორიენტაციას. 2005 წელს CFS-მ გოეთეს უნივერსიტეთან თანამშრომლობით პირველად მიიღო Deutsche Bank (დოიჩ ბანკის) პრიზი ფინანსურ ეკონომიკაში. 2006 წელს ევროპის ცენტრალური ბანკის ყოფილი მთავარი ეკონომისტი, ოტმარ ისსინგი გახდა CFS-ის პრეზიდენტი. official website website CFS Index website House of Finance
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი (რუს. Государев бастион Петропавловской крепости) — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი აღმოსავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევის მხარეს. აღმოსავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის იოანეს რაველინს. ბასტიონის მშენებლობა დაიწყეს 1703 წლის 16 მაისს, რითაც კურდღლის კუნძულზე სათავე დაუდეს თავდაპირველ მიწითა და ხით აგებულ ციხესიმაგრეს და სანქტ-პეტერბურგს. მშენებლობის ზედამხედველი იყო თავად პეტრე I, რომლის პატივისცემის ნიშნად მიიღო სახელწოდება — ხელმწიფის ბასტიონი. ხელმწიფის ბასტიონი შენდებოდა ინჟინერ ვ. ა. კირშტენშტეინის ხელმძღვანელობით, სავარაუდოდ, ინჟინერ ჟოზეფ გასპარ ლამბერ დე გერენის პროექტის მიხედვით, რომლის მიღებაშიც აქტიურად მონაწილეობდა პეტრე I. 1717-1732 წლებში არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვითა და სამხედრო ინჟინერ ბურჰარდ კრისტოფ ფონ მინიხის მონაწილეობით ხელმწიფის ბასტიონი გადააკეთეს ქვაში. შენობის შიგნით განათავსეს ორსართულიანი კაზემატები, ხოლო ბასტიონების ქვეშ დააყოლეს მიწისქვეშა გასასვლელები. 1752 წელს ბასტიონში ჩაამონტაჟეს ქვის ხიდი გალავანზე იარაღის ასატანად. 1782-1784 წლებში ინჟინერ რ. რ. ტომილოვის პროექტის მიხედვით ნევის მხარეს ბასტიონის ფასადი მოაპირკეთეს გრანიტის ფილებით. 1703 წელს ციხესიმაგრის დასრულებისთანავე ხელმწიფის ბასტიონზე აღმართეს ციხის დროშა, ხოლო 1704 წელს აანთეს პირველი შუქურა. 1726-1766 წლებში ბასტიონის ერთ-ერთ განყოფილებაში ინახებოდა პეტრე I-ის ნავი, რომელსაც უწოდებდნენ „რუსული ფლოტის ბაბუას“. დიდი სამამულო ომის პერიოდში ბასტიონზე დაამონტაჟეს პელენგატორი, რომლის ფუნქციაც იყო ქალაქის თავზე მოძრავი მტრის თვითმფრინავების აღმოჩენა. 1954 წელს ბასტიონი გადასცეს ლენინგრადის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმს. ბასტიონი გადაღებულია რამდენიმე ფილმში. ГОСУДАРЕВ БАСТИОН Петропавловская крепость. Государев бастион
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის მენშიკოვის ბასტიონი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის მენშიკოვის ბასტიონი (რუს. Меншиков бастион Петропавловской крепости) — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი აღმოსავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევის მხარეს. აღმოსავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის იოანეს რაველინს. მენშიკოვის ბასტიონი არის ერთ-ერთი ყველაზე პირველი ბასტიონი პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში. მისი მშენებლობა დაიწყეს ხელმწიფის ბასტიონის მშენებლობის დაწყებისთანავე. სახელი ეწოდა ალექსანდრე მენშიკოვის გვარის მიხედვით, რომელიც იყო მეორე პიროვნება სახელმწიფოში მეფის შემდეგ. ზოგიერთი ისტორიული წყარო მოგვითხრობს, რომ ბასტიონს საფუძველი თავად პეტრე I-მა ჩაუყარა. XVIII საუკუნის 20-იან წლებში, როდესაც თავადი მენშიკოვი შერისხეს და ციმბირში გადაასახლეს, ბასტიონმა დაკარგა თავისი ისტორიული სახელწოდება და გადაარქვეს სახელი პეტრე II-ის პატივისცემის ნიშნად. ისტორიული სახელი მხოლოდ საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში დაუბრუნდა და ესეც იმიტომ რომ ბოლშევიკები პეტრეს და მის თანამოაზრეებს მიიჩნევდნენ არა მარტო რეფრმატორებად, არამედ პატრიარქალური წყობილების დამამხობლებად. სხვადასხვა წლებში ბასტიონი გადააკეთეს და გაარემონტეს განსხვავებული საჭიროებებისათვის. მისი ორი სართული გააერთიანეს და მასში საიდუმლო კანცელარია განათავსეს. მენშიკოვის ბასტიონის უკანასკნელი სარესტავრაციო სამუშაოები გაიმართა 2012 წელს. სამშენებლო სამუშაოების დროს გაამაგრეს გრუნტი და ბასტიონის კედლებს დაუბრუნეს ისტორიული იერ-სახე. ქალაქის ხელისუფლების განმარტებით აღნიშნული რემონტი გამოიწვია ბასტიონის ავარიულმა მდგომარეობამ, რომელიც გამოწვეულია ტენიანობის მაღალი დონით. Петропавловская крепость. Меншиков бастион
თარხნიშვილები

თარხნიშვილები, თარხან-მოურავები — სათავადო სახლი ქართლის სამეფოში. დამაარსებელია გ. სააკაძის შვილიშვილი იორამი, რომელსაც როსტომ მეფემ XVII საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს სააკაძეთა საგვარეულო სამფლობელო აღუდგინა, სხვა მამულებიც უბოძა და თარხნობა დაუმკვიდრა. ამის შემდეგ იორამის შთამომავლებს თარხნიშვილები ეწოდათ. ისინი ისტორიულ საბუთებში მოურავიშვილებადაც იხსენიებიან. აზნაურ სააკაძეთა გვარის ასეთი შეცვლა მათ გათავადებას ნიშნავდა. თარხნიშვილებს სათავადო მოიცავდა თეძმის ახალქალაქსა და მის მიდამოებს. სათარხნო ქართლის უდიდესი სათავადოების რიცხვში შედიოდა. თავადი თარხან-მოურავების მფლობელობაში იყო დაახლოებით 100 დასახლებული პუნქტი, დღემდე შემორჩა 11 საგვარეულო ტაძარი. ცნობები შემორჩა ათამდე საგვარეულოს შესახებ რომლებიც იყვნენ თარხნიშვილების ვასალები. XVIII საუკუნეში, ქართლში სარდლები იყვნენ გივი ამილახვარი,თარხანი ლუარსაბი და ზაზა თარხნიშვილი. ერეკლე II-ის დროს ქართული არტილერიის შემქმნელი და თოფჩიბაშია გიორგი თარხანი. ამავე დროს სამეფო სადროშოს მეთაურია ლუარსაბ თარხანი. მორიგე ჯარების 8 მინბაშიდან 3 თარხან-მოურავი იყო. თარხან-მოურავთა საგვარეულო მონასტერი იყო ქვათახევის სამონასტრო კომპლექსი. რუსეთის კავკასიური ომის დროს გენერლები რამაზ და კონსტანტინე თარხან-მოურავები იყვნენ სამხედრო ოლქების მმართველები. იოსებ თარხან-მოურავი იყო დაღესტნის მმართველი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: თარხნიშვილები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 589-590.
აფურჯის ჩანჩქერი

აფურჯის ჩანჩქერი (აზერ. Afurca şəlaləsi) — ჩანჩქერი აზერბაიჯანში. წარმოადგენს აზერბაიჯანის უმაღლეს ჩანჩქერს. განლაგებულია მდინარე ველველიჩაის აუზში, ტენგის ხეობაში, ყუბის რაიონის სოფელ აფურჯას მახლობლად. ეცემა ტენგის მთიდან. ჩანჩქერის სიმაღლე 70 მეტრს აღწევს. აფურჯის ჩანჩქერი წარმოადგენს აზერბაიჯანის ბუნებრივ ძეგლს და მას სახელმწიფო იცავს. ↑ Afurca şəlaləsi dondu. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-17. ციტირების თარიღი: 2019-02-16. ↑ Təbiətin əsrarəngiz möcüzəsi — şəlalələr… ↑ T.N.Kəngərli, Ş.Ə.Babayev. Azərbaycan Respublikasının geoloji irsi. — Bakı: Nafta-Press, 2013. — С. 61. — 148 с. ↑ Azərbaycan təbiətinin möcüsəsi
ბიანდოვანის ნაკრძალი

ბიანდოვანის ნაკრძალი დაარსდა 1961 წელს სალიანისა და ყარადაღის რაიონების ადმინისტრაციულ საზღვრებზე. მიეკუთვნება ფაუნის ტერიტორიულ ტიპს. ესაზღვრება შირვანის ეროვნულ პარკს. ნაკრძალის შექმნის მიზანს წარმოადგენს გარკვეული იშვიათი ჯიშების პოპულაციის გადარჩენა: ქურციკი (Gazella sulgutturosa), წყალში მოცურავე ფრინველები და სარსარაკი (Otis tetrax).
გურამა

გურამა (აზერ. qurama — დაკავშირებული, შეერთებული) — ორიგინალური ნაჭრებით კერვის ტექნიკა, გამოიყენება აზერბაიჯანში ერთიანი ნაქსოვის შესაქმნელად. აზერბაიჯანში არსებობდა უძველესი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ოჯახურ ზეიმებზე ერთმანეთს ჩუქნიდნენ სხვადასხვა სახის საკერავ ნაჭრებს. რაიმეს მოქსოვის შემდეგ ნაჭრები არ იყრებოდა და ინახებოდა იმ დრომდე, სანამ მათი რაოდენობა არ იქნებოდა საკმარისი ხალიჩის შესაკერად. „აზერბაიჯანელი მანდილოსნები ძალიან შრომისმოყვარეები და მშვენიერი მკერავები არიან“ — წერდა XIX საუკუნეში რუსი მეცნიერი აზერბაიჯანელ მანდილოსნებზე. თაობიდან თაობაზე გადადიოდა გურამას ტექნიკა. იცვლებოდნენ ორნამენტები და ფერები. დასაწყისში უბრალო და პრიმიტიული ორნამენტები იცვლებოდა რთული კომპოზიციებით. როგორც ტრადიციულ მოზაიკაში, ასევე გურამაში რაც უფრო მეტი ნაჭერი და ფერი იყო გამოყენებული, მით უფრო ფასობდა იგი. გურამას ტექნიკით შესრულებული ნამუშევრები გამოიყენებოდა სხვადასხვა დანიშნულებით. აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეთნოგრაფიული მუზეუმის კოლეცია მოიცავს XIX–XX საუკუნეების გურამას ტექნიკით შესრულებულ 100-ზე მეტ ნამუშევარს. Afat Rustambayova. Gurama as a variety of decorative art of Azerbaijan. Journal «İrs Heritage».
დამჯილის გამოქვაბული

დამჯილის გამოქვაბული (აზერ. Damcılı mağarası) — ნახევრად მომრგვალებული ფორმის გამოქვაბული აზერბაიჯანში, სადაც ცხოვრობდა ქვის ხანის (პალეოლითისა და მეზოლითის) ადამიანი. განლაგებულია ავეის მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რომელიც იშლება სოფელ ყაზახის რაიონის დაშ-სალახლიდან მდინარე ხრამამდე. თანამედროვე სახელწოდება დამჯილი წარმოიშვა გამოქვაბულის ბუნებრივ ნაპრალებში წყლის წვეთების ჩამოჟონვის გამო (სიტყვა დამჯი (აზერ. damcı) აზერბაიჯანულად ნიშნავს წვეთს. დამჯილის გამოქვაბული წარმოადგენს ყველაზე ღრმა გამოქვაბულს ავეის მთებში. მისი ფართობი 360 კმ²-ია. გამოქვაბულის წინა ნაწილი დანგრეულია. მეორე მხრიდან მისი სიმაღლე 4 მეტრს აღწევს. გათხრების შედეგად აღმოჩენილია უამრავი შრომის იარაღი, ისრები, დანები, ცხოველების ძვლები და ა.შ. გამოქვაბულის სიღრმეში ასევე არმოჩენილია ჟანგმიწის ნაწილაკები, რაც იმას მიუთითებს, რომ იმ დროინდელი ადამიანი ფლობდა ფერების ფართო პალიტრას. ИСТОРИЯ АЗЕРБАЙДЖАНА (ред. Играр Алиев, изд."ЕЛМ", 1995 г.) დაარქივებული 2013-11-11 საიტზე Wayback Machine. Məmmədəli Hüseynov. Azərbaycan arxeologiyası. Daş dövrü. Bakı, 1975.(აზერბაიჯანული)
ალარის გამოქვაბული

ალარის გამოქვაბული (აზერ. Allar mağarası) — გამოქვაბული აზერბაიჯანში, სადაც ცხოვრობდა ქვის (შუა პალეოლითის ხანის) ადამიანი. გამოქვაბული განლაგებულია მდინარე ვილეშის მარცხენა სანაპიროზე, სოფელ ალარის (აზერბაიჯანის იარდიმლის რაიონი) მახლობლად, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე. გამოქვაბული აღმოჩენილი იქნა 1993 წლის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ა. გ. ჯაფაროვის ხელმძვანელობით, რომელიც მოწყობილი იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ინიციატივით. გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იქნა 9 ცალი ქვის ნაკეთობა, რომელიც თავიანთი ტიპით მიეკუთვნებიან შუა პალეოლითის ხანას. Национальная Академия Наук Азербайджана. Институт Археологии и Этнографии. Археология Азербайджана. Каменный век (в 6 томах). — Баку: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 с. — ISBN 979-9952-448-38-2.
ბუზეირის გამოქვაბული

ბუზეირის გამოქვაბული (აზერ. Buzeyir mağarası) — გამოქვაბული აზერბაიჯანში, ლერიკის რაიონში. წარმოადგენს პალეოლითის ხანის პირველ სადგომს თალიშის მთებში. გამოქვაბული განლაგებულია მდინარე ზუვანდჩაის მარცხენა ნაპირზე, დელიქლი-დაშის მთის მწვერვალზე, 3 კილომეტრის მოშორებით ბუზეირის დასახლებისგან, ზღვის დონიდან 1640 მეტრის სიმაღლეზე. გამოქვაბულის სიგრძე შეადგენს 17 მ, სიგანე კი — 10-13 მ. გამოქვაბული აღმოაჩინა 1985 წლის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ა. გ. ჯაფაროვის ხელმძვანელობით, ლენქორანის, ლერიკისა და მასალის რაიონებში. გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იქნა ქვის ნაკეთობები, რომელიც თავიანთი ტიპით მიეკუთვნებიან პალეოლითის ხანას. ↑ 1.0 1.1 Джафаров А. К. Разведочные работы в Талышских горах // Археологические работы 1985 года. — М.: Наука, 1987. — С. 549.