laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი

დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი (ინდონ. West Northwall Firn) — მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4600–4750 მ სიმაღლეზე. გაწოლილია მწვერვალ ნგა-პულუდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ში და მწვერვალ ჯაიადან 5 კმ-ში. დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი ამჟამად სრულიად გამდნარია. 2002 წლის მდგომარეობით მისი ფართობი შეადგენდა 0.28 კმ²-ს. 1936–1962 წლებს შორის ერთიანი ნორთუოლის ფირნი დაიშალა რამდენიმე ცალკეულ მყინვარად, რომელთა შორის უდიდესი იყო დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი და აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი. 2004 წელს IKONOS-ის სატელიტური ფოტოსურათებით დადგინდა, რომ 2000 წლიდან 2002 წლამდე პერიოდში დასავლეთ ნორთუოლის ფირნმა დაკარგა თავისი ზედაპირის ფართობის 19.4%. 2010 წელს დადგინდა, რომ მწვერვალ ჯაიას მყინვარების ყინულის სისქე 32 მ უდრიდა და წელიწადში 7 მ-ით თხელდებოდა. შედეგად, გამოითქვა აზრი 2015 წლამდე მათი სრულად გაქრობის შესახებ. მართლაც, 2017 წელს ან უფრო ადრე დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი სრულიად გაქრა. დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნარჩენია, რომლის ფართობი 1850 წლისთვის შეადგენდა დაახლოებით 20 კმ²-ს. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ. ↑ 1.0 1.1 Kincaid, Joni L.; Andrew G Klein (2004). "Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002". 61st Eastern Snow Conference: 147–157. ↑ Robin McDowell: Indonesia’s Last Glacier Will Melt ‘Within Years’ ↑ Papua Glacier’s Secrets Dripping Away: Scientists ↑ NASA Earth Observatory. Glaciers in the Tropics, but Not for Long ↑ Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images
იოჰან ლუდვიგ შვერინ ფონ კროზიგკი

გრაფი იოჰან ლუდვიგ ლუც შვერინ ფონ კროზიგკი (გერმ. Johann Ludwig (»Lutz«) Graf Schwerin von Krosigk; დ. 22 აგვისტო, 1887, რათმანსდორფი — გ. 4 მარტი, 1977, ესენი) — გერმანელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რაიხის ფინანსთა მინისტრი 1932–1945 წლებში. იოჰან ლუდვიგ შვერინ ფონ კროზიგკი დაარქივებული 2020-12-04 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Lutz Graf Schwerin von Krosigk
ვაჟა კიკნაძე

ვაჟა კიკნაძე (დ. 27 აგვისტო, 1952, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი. 1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1976-2006 წლებში — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი: ლაბორანტი, უფროსი ლაბორანტი, მეცნიერი თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1990-2006 წლებში — გორის ეკონომიკური ინსტიტუტის პროფესორი. 2006-2012 წლებში — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. 2006-2011 წლებში — სსიპ ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2011-2018 წლებში — სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2018 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილების მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. არის ავტორი მონოგრაფიებისა: „საქართველო XIV საუკუნეში“ (1989). „ალექსანდრე ამილახვარი – ბრძენი აღმოსავლეთისა“ (1997). „ცხოვრება და ღვაწლი ეპისკოპოს პეტრე კონჭოშვილისა“ (2003), ასევე არის ავტორი სტატიისა "ლათინური წყარო XIV ს. საქართველოს ისტორიის შესახებ" (1983). მიღებული აქვს გამომცემლობა „ლომისი“-ს პრემია (1998). ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2006), პროფესორი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა XIV საუკუნის I ნახევარში“, დაიცვა 1986 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — "ეროვნული და საკაცობრიო პრობლემატიკა მე–19 საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწეების შეოქმედებაში", დაიცვა 2006 წელს. 1998 — გამომცემლობა „ლომისი“-ს პრემია ეროვნული და საკაცობრიო პრობლემატიკა XIX ს. ქართველი სასულიერო მოღვაწეების შემოქმედებაში : ეპისკოპოსები: გაბრიელ ქიქოძე, კირიონ საძაგლიშვილი, პეტრე კონჭოშვილი, ღვთისმეტყველების კანდიდატი მიხეილ საბინინი, თბილისი, უნივერსალი, 2009. გვ. 354 ISBN 9789941126758 ცხოვრება და ღვაწლი ეპისკოპოს პეტრე კონჭოშვილისა, თბილისი, მემატიანე, 2003, გვ. 213 საქართველო XIV საუკუნეში, თბილისი, მეცნიერება, 1989, გვ. 180 საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე. -თბ., 2012. გვ. 417 ვაჟა კიკნაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კიტრი

კიტრი (ლათ. Cucumis sativus) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. ფესვთა სისტემა შედგება მთავარი ღერძისა (1 მ-მდე სიგრძის) და გვერდითი ფესვებისაგან, ესენი ძირითადად ნიადაგის სახნავ (10-30 სმ) ფენაში ვრცელდება. ღერო მხოხავი ან ხვიარაა. სიგრძე 1,5—2 მ აღწევს. გვხვდება ნახევარბუჩქისებრი ფორმებიც. ფოთოლი დიდყუნწიანია, ოდნავ ფრთისებრი, ხუთლუთხიანი. ცალსქესიანი, ერთსახლიანი მცენარეა. გვხვდება ორსახლიანიც. ნაყოფი 5-100 სმ-მდე სიდიდისაა. ცილინდრული ფორმა აქვს. კიტრი სითბოს, სინათლისა და ტენის მოყვარული მცენარეა. მისი სამშობლოა ინდოეთი. კიტრი მოჰყავთ ღია და დახურულ გრუნტში. იყენებენ როგორც ნედლად, ისე მწნილის სახით. ქორფა, 3—4 დღიანი ნაყოფისაგან პიკულსა და კორნიშონს ამზადებენ. ნაყოფის ქიმიური შედგენილობა ასეთია (%-ობით): წყალი 95-96, მშრალი ნივთიერება 4-5, მ. შ. შაქრები 2-2,5, ცილოვანი ნივთიერება 1,0, ცხიმი 0,1, უჯრედისი 0,7, ნაცარი 0,4 შეიცავს C, B1, B2 ვიტამინს, A პროვიტამინს, ორგანულ მჟავებს. 1973 წლიდან საქართველოში ღია გრუნტისათვის დარაიონებულია მუხრანული ადგილობრივი, ნეჟინური 12, ნოვოჩერკასკის 385, რუსტემი 96-1, ნეროსიმი 40; დახურული გრუნტისათვის „მნოგოპლოდნი 3263“, ჰიბრიდი „ტეპლიჩნი 40“. კიტრისთვის საუკეთესოა ნოყიერი, მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის, ქარისაგან დაცული ნიადაგი. თესლი ითესება მწკრივად და ბედობრივად. გრძელბარდიანი ჯიშები (მუხრანული) ითესება კვადრატულ-ბუდობრივად 100×100 სმ, ხოლო მოკლებარდიანი — 70×70 სმ-ზე. ბუდნაში ტოვებენ 3-4 მცენარეს. კიტრის უმრავლესობა მავნებელია აბლაბუდიანი ტკიპა, ბუგრი; დაავადებანი — ნაცარი, ბაქტერიოზი, თეთრი სიდამპლე, ანთრაკნოზი. რობაქიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 538.
ერბომჟავას ბაქტერიები

ერბომჟავას ბაქტერიები — ბაქტერიები, რომლებიც იწვევენ ერბომჟავურ დუღილს. მიეკუთვნებიან საქაროლიტიკურ კლოსტრიდიუმებს. არიან ანაერობული, სპორათწარმომქმნელი, გრამდადებითი ჩხირები. ადუღებენ მონო- და პოლისაქარიდებს, რის შედეგადაც საბოლოო პროდუქტის სახით წარმოიქმნება ერბომჟავა, ძმარმჟავა, ნახშირორჟანგი. ბევრი სახეობა აფიქსირებს აზოტს. ფართოდ არიან გავრცელებული ბუნებაში და შლიან დიდი რაოდენობით ორგანულ ნივთიერებებს. შეუძლიათ საკვები პროდუქტების გაფუჭება. ტიპური წარმომადგენლებია Clostridium pasteurianum და Clostridium buryricum. ერბომჟავას ბაქტერიებთან ახლოს დგანან აცეტონ-ბუტილის ბაქტერიები (Clostridium acetobutylicum), რომლებიც ადუღებენ ნახშირწყლებს და წარმოქმნიან აცეტონს, ბუტანოლსა და ზოგიერთ სხვა ნივთიერებას (იხ. აცეტონ-ბუტილური დუღილი). ↑ Маслянокислые бактерии // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров. — М.: «Советская Энциклопедия», 1986. — стр. 343.
მირვარიდ დილბაზი

მირვარიდ ფაშა ყიზი დილბაზი (აზერ. Mirvarid Paşa qızı Dilbazi; დ. 1912, ყაზახი - გ. 2001, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოეტი. მირვარიდ დილბაზი დაიბადა 1912 წლის 19 აგვისტოს სოფელ მუსაქოიში (ყაზახის რაიონი). 1921 წელს პოეტი ქალის ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც მირვარიდი ქალთა სემინარიაში მოეწყო. სემინარიის დამთავრების შემდეგ დილბაზი ბაქოსა და ყუბაში დაწყებითი კლასების მასწავლებლად მუშაობდა. რამდენიმე წლის შემდეგ მირვარიდი მოეწყო აზერბაიჯანის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. დილბაზი 1934-1938 წლებში აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ფონდში და 1938-1940 წლებში გამომცემლობა „აზერნეშრში“ მუშაობდა. მირვარიდ დილბაზიმ ლიტერატურული მოღვაწეობა 1920-იანი წლების მეორე ნახევრიდან დაიწყო. 1927 წელს ჟურნალ „ოქტომბრის ცეცხლში“ გამოქვეყნებულ მირვარიდის პირველ ლექსს ეწოდა „ქალთა თავისუფლება“, რომელიც გამოქვეყნდა ქალთა დღესასწაულთან დაკავშირებით, 8 მარტს. პოეტი ქალის პირველი წიგნი 1934 წელს გამოიცა. 1937 წელს გამოიცა მეორე წიგნი, სახელწოდებით „ადრეული შემოდგომა“. მეორე მსოფლიო ომის დროს გამოიცა მირვარიდ დილბაზის 7 წიგნი. ყველა სამხედრო-პატრიოტულ თემატიკას მიეძღვნა. დილბაზის ლექსების თემა მრავალმხრივია: საზოგადოებაში შემოქმედებითი მოღვაწეობის პათოსი, ადამიანთა ცხოვრება და ყოფა, მშობლიური მიწის ბუნებით გატაცება. აკრიტიკებდა მათ ვინც არღვევდა ცხოვრების ჰარმონიას. მირვარიდი ბუნებაზე შეყვარებული პოეტია. მის ლექსებში აზერბაიჯანის ბუნება მთელი თავისი მრავალფეროვნებით ვლინდება. მირვარიდ დილბაზი გარდაიცვალა 2001 წლის 12 ივლისს ბაქოში. Mirvarid Dilbazi - აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა Mirvarid Dilbazi Жемчужина азербайджанской поэзии
ნასყიდაშვილი

საკუთარი სახელი ნასყიდაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: აკაკი ნასყიდაშვილი — გეოგრაფი დიმიტრი ნასყიდაშვილი — სპორტსმენი (ძიუდო) პეტრე ნასყიდაშვილი — აგრონომი
ნონეშვილი

საკუთარი სახელი ნონეშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ალექსანდრე ნონეშვილი — ისტორიკოსი, არქეოლოგი იოსებ ნონეშვილი — პოეტი
დაღ-მაშანლი

დაღ მაშანლი (აზერ. Dağ Maşanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, ჯაბრაილის რაიონში. 1993 წლიდან ოკუპირებული იყო სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ. 2020 წლის 25 ოქტომბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა სოფელი დაიბრუნეს. დასახლება მთიან ადგილზე მაშანლის ტომის ჩამოსახლების შედეგად შეიქმნა. ოიკონიმი ნიშნავს „მთიან მხარეში მდებარე სოფელ მაშანლის“. ↑ Dağ Maşanlı // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti, ტ. II cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2007, ISBN 978-9952-34-156-0.
ფერუჩო ბუზონი

ფერუჩო ბუზონი (იტალ. Ferruccio Busoni; დ. 1 აპრილი, 1866 — გ. 27 ივლისი, 1924) — იტალიელი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი, რედაქტორი, მწერალი და მასწავლებელი. მისმა საერთაშორისო კარიერამ და რეპუტაციამ განაპირობა ის, რომ მჭიდროდ თანამშრომლობდა თავისი დროის ბევრ გამორჩეულ მუსიკოსთან, მხატვართან და ლიტერატურულ მოღვაწესთან, იყო კომპოზიციის და ფორტეპიანოს მასწავლებელი. სწავლობდა ვენის კონსერვატორიაში, შემდეგ ვილჰელმ მაიერთან და კარლ რეინეკესთან. ხანმოკლე პერიოდის შემდეგ სწავლობდა ჰელსინკიში, ბოსტონსა და მოსკოვში, მაგრამ ძირითადად თავი მიუძღვნა კომპოზიტორობას და პიანიზმს. როგორც ვირტუოზი პიანისტი ევროპასა და შეერთებულ შტატებში ასწავლიდა და მართავდა კონცერტებს. ბუზონი გარდაიცვალა ბერლინში, 1924 წლის 27 ივლისს, გულის უკმარისობისგან და თირკმელების ანთებით. ↑ უცხოური პირთა სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1989. — გვ. 71.
მადნიანი მთები

მადნიანი მთები, კრუშნე-ჰორი (ჩეხ. Krušné hory; გერმ. Erzgebirge) — ქედი ჩეხეთსა და გერმანიაში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ჩეხეთის კარლოვი-ვარისა და უსტეცის მხარეებსა და გერმანიის საქსონიის მხარეში. სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 150 კმ-ზე, საშუალო სიგანე 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 1244 მ (მთა კლინოვეცი). გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით შვარცვაზერის, ცვიკაუერ-მულდესა და ფლეას ხეობებით დაყოფილია დასავლეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილად. ტიპური ჰორსტია, რომლის სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ხოლო ჩრდილოეთი დამრეცი. აგებულია გნაისებით, გრანიტებით, ფილიტებითა და ქარსიანი ფიქლებით. მდელოებითა და ტორფნარით დაფარულ დამრეცტალღოვან თხემიან ზედაპირზე აღმართულია ცალკეული ბაზალტური შთენილები, რომლებშიც ღრმად არის ჩაჭრილი ტყიანი ხეობები. რამდენადაც მკვეთრად ეშვება მადნიანი მთები თავის სამხრეთ მთისძირში მდებარე გასწვრივი დაბლობი დეპრესიისაკენ, იმდენადვე თანდათანობით დამრეცი კალთებით ეშვება ის ჩრდილო-დასავლეთისაკენ. აღმოსავლეთით ვრცელდება ელბის ქვიშაქვიანი მთები, დასავლეთით ელსტერის მთები. მადნიანი მთების ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩრდილოეთ ბოჰემიის ქვაბულია. მადნიანი მთების სამხრეთ მთისძირში მდებარე დეპრესია მესამეული (ოლიგოცენური) მურა ქვანახშირის ბუდობებიანი ტბის ნალექებითაა დაფარული. სამხრეთ ნაწილში მათზე განლაგებულია ნეოგენური ვულკანური დუპოვის მთების ბაზალტის ლავების გროვა. მესმეულში განვითარებულმა ნასხლეტებმა და ვულკანიზმმა წარმოქმნა ბაზალტები და ფონოლიტური დაიკები. მადნიანი ძარღვები შეიცავს რკინას, სპილენძს, კალას, ვოლფრამს, ტყვიას, ვერცხლს, კობალტს, ბისმუთს, ურანსა და რკინისა და მარგანეცის ოქსიდებს. არის მინერალური წყაროები. საგზაო კომუნიკაციები მადნიანი მთების გავლით კეთილმოწყობილია. განვითარებულია ტურიზმი. 2019 წლიდან მადნიანი მთები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია. ↑ 1.0 1.1 Encyclopedia Britannica | Ore Mountains, mountain range, Europe ↑ Peter Rölke (Hrsg.): Wander- & Naturführer Osterzgebirge, Berg- & Naturverlag Rölke, Dresden 2007, ISBN 978-3-934514-20-1 ↑ Harald Häckel, Joachim Kunze: Unser schönes Erzgebirge. 4th edition, Häckel 2001, ISBN 3-9803680-0-9 ↑ Müller, Ralph u.a.: Wander- & Naturführer Westerzgebirge, Berg- & Naturverlag Rölke, Dresden 2002, ISBN 3-934514-11-1 ↑ Heinrich, E. Wm. (1958) Mineralogy and Geology of Radioactive Raw Materials. New York: McGraw-Hill Book Company, Inc., გვ. 283–284.  ↑ Erzgebirge/Krušnohoří Mining Region en. UNESCO World Heritage Centre. ციტირების თარიღი: 2019-07-08
კიჩო (მრავალმნიშვნელოვანი)

კიჩო შეიძლება აღნიშნავდეს: კიჩო — გემის ბოლო კიჩო — თანავარსკვლავედი
ლუისა გონსალესი

ლუისა გონსალესი (ესპ. Luisa González; დ. 22 ნოემბერი, 1977, კიტო, ეკვადორი) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი და სამართალმცოდნე. 2021 წელს აირჩიეს ეკვადორის ეროვნული ასამბლეის წევრად მანაბის პროვინციიდან. 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი, რომელმაც პირველ ტურში დააგროვა ხმების 33,61 % და დაიკავა პირველი ადგილი. 2007-2017 წლებში, რაფაელ კორეს მთავრობაში ეკავა სხვადასხვა თანამდებობები. პოლიტიკაში მოსვლამდე მუშაობდა ეკვადორის გენერალურ მრჩევლად ესპანეთში, რაფაელ კორეას მთავრობის საჯარო მმართველობის მდივანია 2017 წლის იანვრიდან მაისამდე. მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე ტურიზმის სამინისტროში ამავე მთავრობაში. 2023 წლის ივნისში წამოაყენა თავისი კანდიდატურა საპრეზიდენტო არჩევნებზე, გილერმო ლასოს წინააღმდეგ დაწყებული იმპიჩმენტიდან ერთი თვის შემდეგ. საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც გაიმართა 20 აგვისტოს, დაიკავა პირველი ადგილი და ოქტომბერში მეორე ტურში მას კონკურენციას გაუწევს დანიელ ნობოა. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ლუისა გონსალესი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი Official profile from the National Assembly website ↑ Redacción. (2023-05-23) Elecciones Ecuador 2023: entre Andrés Arauz, Carlos Rabascal y Luisa González está el candidato del correísmo a la Presidencia es-EC. ციტირების თარიღი: 2023-06-11 ↑ Luisa Gonzalez will face Daniel Noboa in Ecuador's presidential runoff election. CNN (21 August 2023). ციტირების თარიღი: 21 August 2023. ↑ Revolución Ciudadana define a Luisa González y Andrés Arauz como su binomio tras la declinación de Jorge Glas. El Universo (2023-06-10). ციტირების თარიღი: 2023-06-11. ↑ „A presidential runoff is likely in Ecuador between an ally of ex-president and a banana tycoon's son“. The Washington Post. ციტირების თარიღი: 21 August 2023.
ბუმბერაზი მთები

ბუმბერაზი მთები, კრკონოშე, კარკონოშე (ჩეხ. Krkonoše; პოლ. Karkonosze) — ქედი ჩეხეთსა და პოლონეთში. წარმოადგენს სუდეტების ნაწილს. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 40 კმ-ზე, სიგანე 8–20 კმ. ფართობი 631 კმ², საიდანაც ჩეხეთზე მოდის 454 კმ², ხოლო პოლონეთზე 177 კმ². მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1603 მ (მთა სნეჟკა). დამახასიათებელია რთული გეოლოგიური აგებულება. თხემური ზედაპირი დამრეცტალღოვანია, ზოგან ალპური რელიეფის ცალკეული ფორმებით, მათ შორის მყინვარული ცირკებით, მორენული ტბებითა და სხვა. აგებულია გრანიტებით, ქარსიანი ფიქლებით, ფიქლებითა და კირქვებით. მეოთხეულში მის ფარგლებში მყინვარები არსებობდნენ, რომლებმაც ადგილობრივი ლანდშაფტის მოდელირება მოახდინეს. აქ გავრცელებული იყო ხეობისა და სკანდინავიის ტიპის მყინვარები. ბუმბერაზი მთების სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილიდან სათავე აქვს მდინარე ელბას. მდინარეებზე ბევრია ჩანჩქერი. ტბებიდან მნიშვნელოვანია ველკი-სტავი, მალი-სტავი და მეხოვე. განვითარებულია მკაცრი კლიმატი. იცის ცივი ზამთარი. თოვლის საბურველის სიღრმე 3 მ აღწევს. მთები 5–6 თვის განმავლობაში თოვლითაა დაფარული. მაღალ სიმაღლეეზე ხშირია ნისლი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 700–1230 მმ. ბუმბერაზი მთების ფარგლებშია კრკონოშეს ეროვნული პარკი და კარკონოშეს ეროვნული პარკი. შემოსილია წიფლის, სოჭის, ნაძვისა და ფიჭვის ტყეებით. არის ქვანახშირის, რკინისა და სპილენძის მადნის საბადოები. ბუმბერაზი მთები ცენტრალური ევროპის ყველაზე ტრადიციული ტურისტული ცენტრია. პოპულარულია თხილამურებით სრიალი. განვითარებულია მეცხოველეობა. ↑ Sněžka, Czech Republic/Poland. Peakbagger.com ↑ Migoń, Piort (2008). "High-mountain elements in the geomorphology of the Sudetes, Bohemian Massif, and their significance". Geographia Polonica. 81 (1): 101–116. ↑ Břetislav Balatka, Jan Kalvoda: Geomorfologické členění reliéfu Čech (Kartografie Praha, 2006 ↑ Geologie Krkonoš | Geologie a geomorfologie. www.krkonose.eu ↑ Encyclopedia Britannica | Giant Mountains, mountains, Europe ↑ Marek Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów. T. 3: Karkonosze. Warszawa - Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1993. ↑ Migoń P.: Kotelní jámy, Sudety, 1/172, 2020, s. 18-21 ↑ Michał Paweł Mierzejewski: Karkonosze: przyroda nieożywiona i człowiek. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2005 ↑ Alfred Jahn: Karkonosze polskie. Wrocław: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1985.
ანძავის ციხე

ანძავის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, ტაო-კლარჯეთში. ანძავის ციხეს-სიმაგრე აგებულია მაღალ და საკმაოდ მიუდგომელ კლდეზე. ციხე-სიმაგრის ადგილზე შეინიშნება კოშკიც, ანძავის ციხის კომპლექსის გალავნის დიდი ნაწილი დანგრეულია. ციხე-სიმაგრე გადაჰყურებს მდინარე ანძავისწყალსა და მის შენაკადს, კინეპოსისწყალს, ანძავის ციხემდე მისასვლელი გზა დღეს ძლიერ არის დაზიანებული, რის გამოც ციხე-სიმაგრესთან მისვლა მნიშვნელოვნად არის გაძნელებული და გამოცდილი ალპინისტის გარეშე იქ ასვლა საკმაოდ რთულია. ანძავის ციხის შესახებ მასალები მწირია. აღნიშნული ციხე-სიმაგრე თავისი ექსპედიციის ფარგლებში მოინახულა ცნობილმა ქართველმა მეცნიერმა ექვთიმე თაყაიშვილმა. ექვთიმე თაყაიშვილის მოგზაურობა ერთ-ერთი პირველია, რომელიც საგანგებოდ ეხება ანძავის ციხეს და აღგვიღწერს იმ გარემოს, რაც XX საუკუნის დასაწყისში იყო ციხის ირგვლის. მკვლევარის სხვა დაკვირვებებიც უთუოდ ყურადსაღებია. 1907 წლის მოგზაურობის შესახებ გაკეთებულ ჩანაწერში ექვთიმე წერს: ანძავის ოდნავ სახეშეცვლილი, მაგრამ გვიანდელი ფორმაა „ანზავი“. თავად ტერმინი „ანძავი“ უფრო არქაულია და დაფიქსირებულია 1516 წლის ქართლის კათალიკოსის საყდრის მამულების ნუსხაში, რომელსაც ის სხვადასხვა ფორმით ფლობდა მესხეთის ტერიტორიაზე. ბუნებრივია, ტოპონიმი დაკავშირებულია ადგილობრივ, ტაოში გავრცელებულ, სხვა ტოპონიმიასთან, რომელთა დიდი ნაწილი ქართული, სომხური, ბერძნული და თურქული წარმოშობისაა. ეს უკანასკნელი უფრო XVI საუკუნის შუა წლებიდან ვრცელდება ამ მხარეში, ანუ როდესაც ქართველთა მფლობელობა ოსმალურმა ჩაანაცვლა. აქედან გამომდინარე ძველი ტოპონიმები, მათ შორის ტერმინი „ანძავი“, თურქული წარმოშობის არ არის. ანძავის კოპლექსის შესახებ საისტორიო წყაროებში ძალიან მწირი ინფორმაციაა დაცული. არსებული ქართული საისტორიო წყაროები ანძაველებს XVI საუკუნის დასაწყისში მოისხსენიებენ. ამ ცნობიდან ჩანს, რომ XV-XVI საუკუნეებისთვის ანძვის ციხე-სიმაგრე ოდესღაც ამავე სახელწოდებიდან მომდინარე ფეოდალური გვარის ანძაველების, ხელში ყოფილა. ანძავიდან წარმოდგება საგვერეულო - ანძაველი. ანძაველები ტაოს მსხვილი ფეოდალები არიან, ხოლო თავად ანძავის ციხე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია ამავე მხარეში, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ წარმოადგენდა საქართველოს მასშტაბით ერთ-ერთ მძლავრს საფორტიფიკაციო ნაგებობას, ტაოს მხარესთვის, მისი სტრატეგიული მნიშვნელობა უდავოა, ხოლო ანძაველთა გავლენა ამავე მიწაზე ძლიერი უნდა ყოფილიყო. ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 3, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9675-9-7 ექვ. თაყაიშვილი. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლაოლთისში და ჩანგლი 1907 წელს. პარიზი. 1938, გვ.7. სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV-XVI სს.) ტექსტების პუბლიკაცია, გამოკვლევები და საძიებლები ქრ. შარაშიძისა. თბ 1961, გვ 35: ქართული სამართლის ძეგლები. III. ტექსტები გამოსცა, შენიშვნები და საძიებლები დაურთო პროფ. ი. დოლიძემ. თბ. 1970. გვ244. სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV-XVI სს.), გვ31-35: ქართული სამართლის ძეგლები. III. გვ242-244
ვლადიმერ თხაფსაევი

ვლადიმერ თხაფსაევი (ოს. Тæбæхсæуты Бало; დ. 1910 გ. 1981) — საბჭოთა და ოსი თეატრისა და კინოს მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960), რსფსრ სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1968). დაიბადა არდონში. ადრიანად დაობლდა. 12 წლის ასაკში დაინტერესდა თეატრით. ახალგაზრდობაში მუშაობდა გიზელდონის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობაზე. შემდეგ სადონის შახტასა და ტყვია-სპილენძის გამამდიდრებელი კომბინატში. 1930-იან წლებში მუშაობდა ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის მშენებლობაზე, სადაც პირველად გამოვლინდა მისი მსახიობური ნიჭი. გადაღებულია ფილმებში: „ფატიმა“ (თავადი ალიმბეკი, რეჟ. ს. დოლიძე), „ჩერმენი“ (ბესტოლი, რეჟ. ნ. სანიშვილი) და სხვა. ვლადიმერ თხაფსაევის სახელს ატარებს ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი, რომელსაც მსახიობმა მთელი თავისი ცხოვრება მიუძღვნა მსახიობის სახელს ატარებს ჩრდილოეთ ოსეთში რესპუბლიკის თეატრალური მუზეუმი დაწესებულია ვ. თხაფსაევის სახელობის პრემია ვლადიკავკაზში არის ვ. თხაფსაევის სახელობის ქუჩა სახლზე (ვლადიკავკაზი, გორკის ქ. №30), სადაც ვ. თხაფსაევი ცხოვრობდა, დამონტაჟებულია მემორიალური დაფა 1940 — ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ს სახალხო არტისტი 1949 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი 1956 — რსფსრ სახალხო არტისტი 1960 — სსრკ სახალხო არტისტი 1968 — სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემია 1968 — კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის პრემიის ლაურეატი 1970 — შრომის წითელი დროშის ორდენი 1980 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი ლენინის ორდენი საპატიო ნიშნის ორდენი სხვადასხვა მედლები ვლადიმერ თხაფსაევი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ТХАПСАЕВ ВЛАДИМИР ВАСИЛЬЕВИЧ
ობოლაშვილი

საკუთარი სახელი ობოლაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ანტონ ობოლაშვილი — ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი ელენე ობოლაშვილი — მათემატიკოსი ვენერა ობოლაშვილი — კრიმინალური დამნაშავე
ერბზელცერი

ერბზელცერი (გერმ.: Erbsälzer, ქართ.: მემკვიდრეობით მემარილე) იყო გერმანული არისტოკრატული წოდება. ერბზელცერები ეწოდებოდათ გერმანული ქალაქის ვერლის პატრიციებს, რომელთაც მარილის რეწვის მემკვიდრეობითი უფლება ჰქონდათ. XIV საუკუნეში ამ უფლებას 48 ოჯახი ფლობდა, XVI საუკუნეში მათი რიცხვი 8-მდე შემცირდა, ხოლო დღეისათვის შემორჩენილია მხოლოდ 2 საგვარეულო: ფონ ლილიენები და ფონ პაპენები. მარილის რეწვის უფლება მემკვიდრეობით გადაიცემოდა მხოლოდ ქალაქ ვერლში მცხოვრებკათოლიკე მამრობითი სქესის წარმომადგენლებზე. ერბზელცერები პირველად ისტორიაში მოიხსენებიან 1246 წელს. იოზეფ I-ის 1708 წლის იმპერიის არისტოკრატიის დამტკიცების სიგელში მათ ეს პრივილეგიები დაუმტკიცდათ მეფე ზიგისმუნდის 1432 წლის გუჯარის საფუძველზე. "ვერლისა და ნოივერკის ერბზელცერების კოლეგია" დღესაც არსებობს.
ონოფრიშვილი

საკუთარი სახელი ონოფრიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ბიძინა ონოფრიშვილი — სპორტსმენი (უშუ) დავით ონოფრიშვილი — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი ირაკლი ონოფრიშვილი — კინოოპერატორი
ოქროცვარიძე

საკუთარი სახელი ოქროცვარიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: გიორგი ოქროცვარიძე — სპორტსმენი (მკლავჭიდი) ზაზა ოქროცვარიძე — სპორტსმენი (მკლავჭიდი) თენგიზ ოქროცვარიძე — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი
აბატონი

აბატონი — წმინდა ადგილი კუნძულ ბიგეზე, ეგვიპტის სამხრეთ ნაწილში. აბატონზე მდებარეობდა ოსირისის წმინდა ნაწილის (ფეხის) სამარხი. დიოდორე სიცილიელი აბატონს „წმინდა მინდვრებად“ თარგმნის. სახელწოდება ბერძნული წარმოშობისაა და „შეუღწეველს“ ნიშნავს, რადგან აბატონი ოსირისის ერთ-ერთი წმინდა ნაწილის ნავსაყუდელი იყო და ყველა არ დაიშვებოდა. აკრძალული იყო მუსიკის დაკვრა, ნადირობა და თევზაობა. პლუტარქეს ცნობით, „იქ არ შეიძლება სიარული, ჩიტს არა აქვს დაფრენის, თევზს კი მის სიახლოვეს ცურვის უფლება“. იგი პირველად მოხსენიებულია ნექტანებოს I-ის მიერ მეზობელ კუნძულზე, ფილეზე, ისიდასთვის აგებულ ტაძარში. აბატონი შედარებით „ახალი“ სალოცავი ადგილი იყო, მაგრამ გვიანდელ პერიოდში, როგორც ოსირისის თაყვანისცემის ცენტრმა, აბიდოსი დაჩრდილა. დიდი როლი ითამაშა ისიდას მზარდმა პოპულარობამ და მისი ტაძრის სიახლოვემ კუნძულ ფილეზე. ისიდას ქანდაკებას ყოველ ათ დღეში ოსირისის სამარხთან მიაბრძანებდნენ, რის გამოც მას „აბატონის“ ან „სამარხის ქალბატონს“ ეძახდნენ. ხვედელიძე მ., ძველი ეგვიპტის ენციკლოპედია, თბ.: ქარჩხაძის გამომცემლობა, 2013. — გვ. 10, ISBN 978-9941-452-00-0.
ხაიუია (პუერტო-რიკო)

ხაიუია (ინგლ. Jayuya) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ცენტრალურ მთიან რეგიონში, პონსეს ჩრდილოეთით, უტუადოს აღმოსავლეთით და სიალესის დასავლეთით. მოიცავს 10 ბარიოსა და ხაიუია-ბარიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). (1955) Mapa de municipios y barrios - Jayuya - Memoria Núm. 68. University of Puerto Rico: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, Oficina del Gobernador, Junta de Planificacion, Santurce, Puerto Rico.  დაარქივებული 2023-01-01 საიტზე Wayback Machine. Historia, imagen, y sentir de un pueblo: Jayuya – Aura Pierluissi de Rodríguez En busca de mis ángeles – Iris de Jesus Worker in the Cane – Sidney Mintz Tiempos revueltos – Vionette G. Negretti Puerto Rico Government Directory – Jayuya დაარქივებული 2023-02-06 საიტზე Wayback Machine. 191 historical images of Jayuya on the Arts & Culture project site by Google ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a>