laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მიქელი (IX ს.)

მიქელი — IX საუკუნის ქართველი მოღვაწე, მეუდაბნოე. წარმოშობით შავთელი, სოფ. ნორგიალიდან. მონაზვნად აღიკვეცა მიძნაძორში. მისი მეგობრის გრიგოლ ხანძთელის რჩევით გახდა ბერთის პარეხთა მკვიდრი. ამის გამო ზოგიერთი მკვლევარი მას მიქელ პარეხელთან აიგივებს. ბოგვაძეერ ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 28.
აჰმედ ხანი

აჰმედ ხანი (ქურთ. Ehmedê Xanî) (დ. 1650, ქ. ბაიაზიდი, ახლანდელი დოღუბაიაზიდი — გ. 1707) — ქურთი პოეტი, მწერალი და ფილოსოფოსი. დაიბადა ჰაკარის პროვინციაში (დღევანდელი თურქეთი). იცოდა სპარსული, არაბული, თურქული ენები. ბაიაზიდში საკუთარი სახსრებით ააგო მეჩეთი და მედრესე. აჰმადე ხანს აქვს შეტანილი დიდი წვლილი როგორც ქურთულ, ასევე არაბულ და სპარსულ ლიტერატურაში. 1683 წელს მან შეადგინა არაბულ-ქურთული ლექსიკონი „Nûbihara Biçûkan“ („ნუბარი“). ქურთისტანში ფართოდ გავრცელებული თქმულების საფუძველზე შექმნა პატრიოტულ-რომანტიკული პოემა „მამე და ზინე“. ეს სასიყვარულო პოემა ქურთულ ლიტერატურ ეპოპეად არის ცნობილი. ავტორია პატრიოტული სულისკვეთებით გამსჭვალული ფილოსოფიური ღაზალებისა. აჰმადე ხანი იყო ერთ-ერთი პირველი ქურთი, რომელმაც ქურთისტანის დამოუკიდებლობაზე დაიწყო ლაპარაკი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „აჰმედ ხანი“ ვიკისაწყობში. (ინგლისური) აჰმადე ხანი ქურთული ენის აკადემია ↑ Swartz A. Open Library — 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q461"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817"></a> ↑ 2.0 2.1 Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368"></a> ↑ 3.0 3.1 MAK <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847"></a>
მიქელ III (კათოლიკოსი)

მიქელ III — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 930 წლიდან 947 წლამდე. მოხსენიებულია გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში: აღნიშნული წყაროს მიხედვით „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ დაწერის მომენტში ცოცხლები იყვნენ: იერუსალიმის პატრიარქი აგათონისი. (დაახლოებით 950-964) მცხეთას კათოლიკოსი მიქელი. (დაახლოებით 930-947) ქართველთა ზედა მთავრობასა აშოტ კუროპალატისასა, ძე ადარნასე მეფისა აფხაზთა მეფე გიორგი ძე კონსტანტინე მეფისა. (დაახლოებით 922-957) ერისთავთერისთავი სუმბატი ძე ადარნასე მეფისა. (დაახლოებით 936-958) მაგისტროსი ადარნასე ძე ბაგრატ მაგისტროსისა. (გ. 966) ერისთავი სუმბატისსა, ძისა დავით მამფალისასა. ანჩელი ეპისკოპოზი მაკარი. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები გიორგი მერჩულე, ცხოვრებაჲ გრიგოლ ხანცთელისაჲ, წგნ.: ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგნ. 1, ილ. აბულაძის რედ., თბ., 1963 მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979 ლომინაძე ბ., ქსე, ტ. 7, გვ. 28, თბ., 1984 მეტრეველი, როინ. (რედ.), საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, თბ.: „ნეკერი“, 2000.
მიქელ პარეხელი

მიქელ პარეხელი — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 მაისი, ახალი სტილით — 9 ივნისი. პარეხის მონასტრის ამშენებელი და მისი პირველი წინამძღვარი. ღირსი მიქელ პარეხელი წარმოშობით შავშელი იყო, სოფელ ნორგიალიდან. გავრცელებული შეხედულებით, მიქელ პარეხელი ცხოვრობდა IX საუკუნეში. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით - VI-VII საუკუნეებში. იგი მიძნაძორს აღიკვეცა მონაზვნად და იქ მოღვაწეობდა. ცნობილია რომ ის იყო ერთ-ერთი უდიდესი ასკეტი და ამასთანავე მისი ქვეყნის აღორძინებისთვის მებრძოლი მამა. ერთხანს ოპიზის მონასტერში მოღვაწეობდა. როცა ხანძთაში მოღვაწე ბერთა შესახებ გაიგო, იქ ჩავიდა, პარეხს დაემკვიდრა და, ღვთის მოწოდებით, კაცთაგან მიუვალ, კლდოვან ადგილას თავის მოწაფესთან ერთად აუშენებია მცირე ეგვტერი და ძმათა საცხოვრისი მოუწყია. თვითონ მარტომყოფობას ეძიებდა და ღვთივსათნოდ ცხოვრობდა. მას მრავალი მოწაფე ჰყავდა, მიქელ პარეხელის მოწაფეთა შორის ცნობილი ყოფილან ბასილი და მარკელაოზი, აგრეთვე ზარზმის მონასტრის დამაარსებელი სერაპიონ ზარზმელი (ხს. 18 ოქტომბერს). ღირსი მიქელი დიდხანს მოღვაწეობდა პარეხში, აღესრულა ღრმა მოხუცებულობაში, დამარხეს მის მიერ დაარსებულ სავანეში. ინგოროყვა პ., გიოპრგი მერჩულე, თბ., 1954 კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960 ბოგვერაძე ა., ქსე, ტ.7 , გვ. 28-29, თბ., 1984 „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ. ღირსი მიქელ პარეხელი
ნაყოფის სიდამპლე

ნაყოფის სიდამპლე, მონილიოზი — ხეხილის დაავადება. იწვევს Monilia-ს გვარის პარაზიტული სოკოები. ფართოდაა გავრცელებული კურკოვანთა და თესლოვანთა ნაყოფის სიდამპლე. კურკოვანი კულტურების — ალუბლის, ბლის, ქლიავის, გარგარის, ნუშისა და სხვა კურკოვანებზე ნაყოფის სიდამპლეს იწვევს Monilia cinerea. ავადდება აგრეთვე ყლორტი, ყვავილი, სანაყოფე ტოტი. თესლოვანთა ნაყოფის სიდამპლეს იწყვევს Monilia fructigena, აავადებს ნაყოფს, დასავლეთ საქართველოში - სანაყოფე ტოტს, ყვავილსა და ყლორტს. Monilia mali აზიანებს ვაშლის, ხოლო Monilia cydoniae კომშის ნაყოფს, ყლორტი სანაყოფე ტოტსა და ყვავილს, დაავადება ვრცელდება სპორებით, რომელიც მცენარეში იჭრება უმეტესად მექანიკური დაზიანების ადგილიდან. სპორა ზამთრობს მცენარის დაავადებულ ორგანოებში. ბრძოლის ღონისძიებანი: გამძლე ჯიშების შერჩევა, ნაყოფის შენახვის პირობების დაცვა, დაავადებული ნაყოფების შეგროვება და მოსპობა, ხის ძირში ნიადაგის გაფხვიერება, გასხვლა და 1%-იანი ბორდოს სითხის ან 0,5%-იანი ცინების შესხურება. წაქაძე თ., რეხვიაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 337.
ნაყოფსაფარი

ნაყოფსაფარი, პერიკარპიუმი — მცენარის ნაყოფის კედელი, რომელიც ფარავს თესლს. წარმოქმნილია ნასკვის კედლებიდან; ზოგჯერ მის წარმოქმნაში მონაწილეობს ყვავილის სხვა ნაწილებიც (ყვავილსაფარი და სხვა). ნაყოფსაფარი შედგება 3 შრისაგან: გარეთა თხელი შრის — ეგზოლარპიუმისაგან, შიგნითა აპკისებრი, გახევებული ან ტყავისებრი ენდოკარპიუმისა და მათ შორის მდებარე მეზოკარპიუმისაგან. ნაყოფსაფარის კონსისტენციას მნიშვნელობა ენიჭება ნაყოფების კლასიფიკაციისა (მშრალი და წვნიანი ნაყოფები) და მათი ცალკეული ტიპის (კაკალი, კენკრა, კურკიანა და სხვა) დახასიათების დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 337.
ნაყოფსხეული

სოკოს ნაყოფსხეული — ჩანთიანი და ბაზიდიუმიანი სოკოების უმეტესობის სპორების მატარებელი ორგანოების სათავსი; წარმოქმნილია მიცელიუმის ჰიფებისაგან, რომლებიც ერთმანეთში მჭიდროდაა გადახლართული. სოკოს ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილია. ჩანთიანი სოკოები ნაყოფსხეული ძირითადად 3 ტიპისაა: კლეისტოკარპიუმი — სფეროსებრი და მთლიანად დახშული, ჩანთები მოთავსებულია ნაყოფსხეულში, ხშირად ყოველგვარი კანონზომიერების გარეშეა განლაგებული; პერითეციუმი — გარეგნულად ბოთლს ან ყელიან გოგრას წააგავს, ნახევრად დახურულია და ყელზე პატარა ნახვრეტი აქვს; აპოთეციუმი — ჯამისებრი ან ლამბაქისებრი, ცილინდრული ფორმის ჩანთები განლაგებულია ე. წ. ჰიმენიალურ შრეზე. უმაღლესი ბაზიდიუმიანი სოკოების ნაყოფსხეული ნაირგვარია: ენისებრი, ბუჩქისებრი, ჩლიქისებრი, ფირფიტისებრი, ქოლგისებრი, ბურთისებრი და სხვა. სპორები მოთავსებულია მილებში, ხორკლებზე, ფირფიტებზე ან ნაყოფსხეულში. თავისი კონსისტენციით ნაყოფსხეული არის მაგარი, კორპისებრი, რქოვანი ან ხორცოვანი. ნაყოფსხეული არ აქვს უმდაბლეს სოკოებს (ქიტრიდიომოცეტები, ზიგომიცეტები, ოომიცეტები), ზიგიერთ ჩანთიან (მაგ., საფუარა სოკოები) და ბაზიდიუმიან სოკოს (გუდაფშუტა და ჟანგა სოკოები), აგრეთვე ყველა უსრულ სოკოს. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 337.
ნაყოფფოთოლი

ნაყოფფოთოლი (ლათ. carpellum) — ფარულთესლოვან მცენარეთა ყვავილის ნაწილი, რომელზეც ვითარდება თესლკვირტები. ერთი ან რამდენიმე ნაყოფფოთლისგან წარმოიქმნება ბუტკო; ნაყოფფოთლების კომპლექსს გინეცეუმი ჰქვია. ნაყოფფოთოლი ფოთლისეული წარმოშობის ორგანოდ მიაჩნიათ, თუმცა მეგასპოროფილის ჰომოლოგია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 337.
ივანე II (სამცხის ათაბაგი)

ივანე II ჯაყელი — სამცხის გამგებელი, ათაბაგი 1391-1444 (ვახუშტის მიხედვით), ბექა II-ის ძე. თავდაპირველად საქართველოს მეფე გიორგი VII-თან ერთად იბრძოდა თემურლენგის წინააღმდეგ. დაახლოებით 1400-1401 განუდგა გიორგი VII-ს და დამპყობელს დამორჩილდა. ცდილობდა სამცხისათვის მოეპოვებინა საეკლესიო დამოუკიდებლობა, მაგრამ წინ აღუდგა მცხეთის საპატრიარქო და მესხეთის საეპისკოპოსოთა დიდი ნაწილი. ივანე II-ის მისწრაფებას დამოუკიდებლობისაკენ ბოლო მოეღო ალექსანდრე I დიდის მტკიცე პოლიტიკამ. 1414 მეფესთან ბრძოლაში (ასპინძასთან, კოხტასთავს) დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა. ალექსანდრე I-მა ერთგულების ფიცი დაადებინა და ათაბაგობა დაუბრუნა. ჯავახიშვილი ივ., საქართველოს ისტორია XI-XV სს., თბ., 1949; მისივე, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 4, თბ., 1967; ლომსაძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 89.
ნაყოფჭამიები

ნაყოფჭამიები (ლათ. Laspeyresiini) — პეპლების ფოთოლხვევიების ოჯახისა. მათი ფრთების შლილი 8-24 მმ აღწევს. წინა მუქ ფრთებზე ღია ფერის ლაქები და ბზინვარე ზოლები აქვს, უკანა ფრთები კი ღია ფერისაა. ზიანი მოაქვს მატლს, რომელიც ბინადრობს მცენარის დაზიანებულ ორგანოებში, იქვე ზამთრობს და ჭუპრდება. ყველგანაა გავრცელებული. დიდი რაოდენობითაა ევროპისა და აზიის ტყეებში. ცნობილია 700--მდე სახეობა. მათგან 50-მდე სახეობა აზიანებს ტყის ჯიშებს და სასოფლო სამეურნეო კულტურებს, უმეტესად ხეხილის ნაყოფს, თესლს, ყლორტს, ქერქს, ფესვს. ნაყოფისა და თესლის მავნებელია ვაშლის ნაყოფჭამია, მსხლის ნაყოფჭამია, ქლიავის ნაყოფჭამია და სხვა. აღმოსავლური ნაყოფჭამია საშიში საკარანტინო მავნებელია. საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული და ზიანი მოაქვს დაბლობ და მთისწინა ზონაში. ზღვის დონიდან 800 მ-ზე ზევით მათი მავნებლობა შედარებით მცირეა. ნაყოფჭამიების წინააღმდეგ პროფილაქტიკური და აგროტექნიკური ღონისძიებებთან ერთად იყენებენ ბრძოლის ბიოლოგიურ და ქიმიურ მეთოდებს. დადებით შედეგს იძლევა ფოსფორორგანული პესტიციდებისა (ფოსფამიდი, ფოზალონი, კარბოფოსი, ქლოროფოსი) და ავტოციდური სარტყლის გამოყენება. ბათიაშვილი ი., დეკანოიძე გ., ენტომოლოგია, თბ., 1974 კვაჭანტირაძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 337-338.
ქურთოლოგია

ქურთოლოგია არის სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ქურთი ხალხის, მათი ენისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული. სპარსელებისა და პართელების მსგავსად ქურთებიც ირანულენოვან მოსახლეობას მიეკუთვნებიან და ცხოვრობენ თანამედროვე თურქეთის, ირანის, სირიისა და ერაყის ტერიტორიაზე. ქურთოლოგიის ყველაზე სახელგანთქმული მკვლევარი იყო ვლიდიმირ მინორსკი, რომელიც ქურთული ენის შესწავლით იყო დაკავებული და მას მიაჩნდა, რომ ქურთული ერთ-ერთი ძველი ირანული ენის მიდიურის შთამომავალი იყო. ირანისტიკა (ინგლისური) The International Journal of Kurdish Studies: a cumulative index, 1986-2002, Lokman Meho (ინგლისური) Kurdish Library and Museum, New York დაარქივებული 2008-10-14 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) Kurdologie.de (გერმანული) Karin Kren: Kurdologie, Kurdistan und Kurden in der deutschsprachigen Literatur. LIT, Münster 2000. ISBN 3-8258-4642-3
ჩერნობილი

ჩერნობილი (რუს. Чернобыль, ან ჩორნობილი უკრ. Чорнобиль) — მიტოვებული ქალაქი ჩრდილოეთ უკრაინაში, კიევის ოლქში, ბელარუსის საზღვართან. ქალაქი ევაკუირებულ იქნა 1986 წელს ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარიისას, რომელიც ქალაქიდან 14,5 კმ-ში მდებარეობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი ამჟამად თითქმის უკაცრიელია, რამდენიმე მცხოვრები საკუთარ სახლს მაინც დაუბრუნდა. ატომური სადგურის აფეთქებას პერსონალ ანატოლი დიატლოვს აბრალებენ. United Nations Chernobyl Recovery and Development Programme დაარქივებული 2012-02-13 საიტზე Wayback Machine. The Flickr Chernobyl-Pripyat Group Chernobyl and Pripyat 22 years later დაარქივებული 2014-01-02 საიტზე Wayback Machine. EU To Extend Checks On Food From Chernobyl Area დაარქივებული 2017-06-25 საიტზე Wayback Machine. Chernobyl: Unlikely Tourist Spot დაარქივებული 2010-09-27 საიტზე Wayback Machine. - Life magazine 25 years of satellite imagery over Chernobyl დაარქივებული 2011-05-05 საიტზე Wayback Machine.
ივანე დიაკონი

ივანე დიაკონი, XI საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი. ჩვენს დრომდე მოაღწია მისმა ნამუშევარმა - მარტვილის საწინამძღვრო ჯვარმა. მხატვრის ვინაობას გვამცნობს ჯვრის უკანა მხარეს გარე კონტურის შემოყოლებით მოთავსებული წარწერა.ჯვრის ზომაა 56x36 სმ. ფორმით ისეთივეა, როგორც სხვა ქართული საწინამძღვრო ჯვრები - ტარზე წამოცმული, უფრო გრძელი ქვემო მკლავითა და თანაბარი ზემო სამი მკლავით; მკლავების ბოლოები ფართოვდება და ყოველ კიდეში ფოთლოვანი ყუნწები აქვს გამობმული. წინა პირზე, შუაგულში, გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტე, ანგელოზების ფიგურები წელზემოთ, ჯვრის განივ მკლავებზე - იოანე და მარიანი, ზემო მკლავზე - ყოვლისმპყრობელი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა, ბასილი დიდისა და გრიგოლის ფიგურები წელზემოთ, ქვემოთ მკლავზე - წვეროსანი წმინდანის მთლიანი ფიგურა. ჯვრის უკანა მხარე დაფარულია ვირტუოზულად შესრულებული მცენარეული ორნამენტით. ივანე დიაკონი ქართული ოქრომქანდაკებლობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფეხურის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი ნამუშევარი სკულპტურული ჭედურობის თვალსაჩინო ნიმუშია. ბერიძე ვ., ქსე, ტ. 5, გვ. 89, თბ., 1980
დერ ზოლდატი

დერ ზოლდატი (გერმანულად „Der Soldat“, ქართულად „ჯარისკაცი“) — ავსტრიაში გამომავალი ერთადერთი სამხედრო-პოლიტიკური სპეციალური მედია საშუალება. „დერ ზოლდატს“ აქვს გაზეთის ფორმატი და გამოდის 24-ჯერ წლის განმავლობაში. „დერ ზოლდატი“ აქვეყნებს ინფორმაციებს ავსტრიისა და საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პოლიტიკის თემებზე. გაზეთი სამხედრო საქმით დაკავებულ, ან დაინტერესებულ მკითხველს სთავაზობს აქტუალურ რეპორტაჟებსა და კორესპონდენციებს, ფუნდირებულ ანალიზსა და სამხედრო სფეროს სპეციალისტთა განსხვავებული თვალთახედვით გაშუქებულ მიმდინარე მოვლენებს. ეს სპეციალური სამხედრო პუბლიკაციები განკუთვნილია სხვადასხვა განხრით მომუშავე ექსპერტებისათვის, აგრეთვე მათთვის, ვინც პოლიტიკაში, ეკონომიკაში, ჯარსა და მასმედიაში საზოგადოებრივი აზრის ჩამოყალიბებით, ან გადაწყეტილებების მიღებითაა დაკავებული. უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სფეროში ავსტრიული „დერ ზოლდატი“ წარმოადგენს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო პლატფორმას. გაზეთი 1956 წლიდან მჭიდროდ თანამშრომლობს ავსტრიის ქვეყნის თავდაცვის ფედერალურ სამინისტროსთან. (გერმანული) Zeitung DER SOLDAT
ივანე მონისძე

ივანე მონისძე — XI საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი. შემორჩენილია მის მიერ ხელმოწერილი და ზუსტად დათარიღებული (1040) ორი მცირე ზომის ფირფიტა წმ. ბასილისა და წმ. ნიკოლოზის გამოსახულებებით. ეს ფირფიტები, სხვებთან ერთად, დაკრული იყო შემოქმედის მონასტრის ღვთისშობლის ხატის არშიაზე (ამჟამად საქართველოს ხელოვნების მუზეუმშია). ფირფიტები ერთნაირი მოყვანილობისაა - ვიწრო, მაღალი, ზემოთ ნახევარწრიული მოხაზულობისა; თითოეულზე თითო გამოსახულებაა. წმ. ნიკოლოზისა და წმ. ბასილის გამოსახულებები შესრულებულია გლუს ფონზე, ფრონტალურად, მთელი ტანით. მეტყველი სახეები ინდივიდუალიზებულია, სხეულთა პროპორციები - სწორი. მოქანდაკე შეგნებულად ქმნის მოცულობას. აქ საქმე გვასქვს ქართული ოქრომქანდაკებლობის იმ საფეხურთან, როდესაც ოსტატები სკულპტურულ-პლასტიკურ ამოცანებს ისახავენ. ბერიძე ვ., ქსე, ტ. 5, გვ. 90, თბ., 1980
ივანე მორჩაისძე

ივანე მორჩაისძე — XI საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი. 1031 საფუძვლიანად გადაუკეთებია იშხნის ძველი ტაძარი, რასაც გვამცნობს სამხრეთ სარკმლის ირგვლივ მინაწერი. იშხნის ტაძარი, რომელიც VII საუკუნეში აშენდა, შემდეგში არაერთგზის შეუკეთებიათ და განუახლებიათ. მაგრამ, როგორც ჩანს, ტაძარმა საბოლოო, მხატვრულად დასრულებული და ჩამოყალიბებული სახე ივანე მორჩაისძის ხელში მიიღო. ფასადების დამუშავების საერთო სისტემით იშხნის ტაძარი XI საუკუნის დამახასიათებელი ძეგლია. ჩუქურთმათა სიუხვე, მრავალფეროვნება, მათი შესრულების მაღალი დონე და დახვეწილობა ივანე მორჩაისძეს შუა საუკუნეთა ბრწყინვალე ქართველ ოსტატების გვერდით აყენებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 90.
კუკულკანი

კუკულკანი — ფრთოსანი გველი, ქარის ღმერთი. მეცნიერთა ნაწილი თვლის, რომ კუკულკანი იყო განსახიერება წვიმის ღვთაება ჩააქისა. ფრთოსანი გველის პირამიდა - ”ელ კასტილიო” ქალაქ - ჩიჩენ-იცაში მდებარეობს . მაიას ტომის ქურუმები, ღვთაების კეთილმოსურნეობის მოსაპოვებლად, ადამიანთა მფეთქავ გულებს სწირავდნენ მას. მესოამერიკის ცივილიზაციათა რელიგიაში ფრთოსანი გველის კულტს მუდამ გამორჩეული ადგილი ეკავა, მას ეთაყვანებოდნენ - ტოლტეკები, აცტეკები, მიშტეკები, ტეოტიუაკანის მკვიდრნი, მაიას ხალხი და ოლმეკებიც კი. ფრთოსან გველს აცტეკისა და ტეოტიჰუაკანის ცივილიზაცია - კეცალკოატლს უწოდებდა, მაია - კუკულკანს. (2001) Skywatchers, Rev. and updated edn. of: Skywatchers of ancient Mexico, 1980, Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70504-2. OCLC 45195586.  (1982) Quetzalcoatl and the Irony of Empire: Myths and Prophecies in the Aztec Tradition. Chicago, IL: University of Chicago Press. ISBN 0-226-09487-1. OCLC 0226094871.
სამხრეთი კუნძული

სამხრეთი კუნძული (ინგლ. South Island, მაორი. Te Wai-pounamu) — ახალი ზელანდიის ყველაზე დიდი კუნძული. კუნძულის ფართობია — 150 437 კმ², ეს სიდიდით მე-12 კუნძულია მსოფლიოში. სამხრეთი კუნძული გამოყოფილია კუკის სრუტით ჩრდილოეთი კუნძულისაგან. კუნძულის მთელ სიგრძეზე გადაჭიმულია სამხრეთი ალპები, რომლეზეც მდებარეობს ახალი ზელანდიის უმაღლესი თოვლიანი მწვერვალი კუკის მთა (3754 მ). ამ კუნძულის 18 პიკი მაღალია 3000 მეტრზე. მთებში დაახლოებით 360 მყინვარია. მათ შორის ყველაზე დიდია ტასმანის მყინვარი, ფრანც-იოსების მყინვარი და ფოქსის მყინვარი. პლეისტოცენური გამყინვარების ეპოქაში მყინვარებს ჰქონდათ დიდი სიმძლავრე და არაერთხელ ეშვებოდნენ აღმოსავლეთით მდებარე კენტერბერის ვაკეზე და ეკავათ მნიშვნელოვანი ნაწილი სამხრეთით თანამედროვე ოტაგოს რეგიონში. ამ რაიონებისათვის დამახასიათებელია ღრმა U-ს მსგავსი ველები, ძლიერ განცალკევებული რელიეფი და წაგრძელებული ფორმის ცივი ტბები — ტე-ანაუ, მანაპოური, უაკატიპუ და ჰაუეა. ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ჩანჩქერია — სატერლენდი (580 მ). სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს სუთლენდის დაბლობი და ოტაგოს პლატო. ჰავა სუბტროპიკულია, ზღვისა, უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში — ზომიერი. კუნძულზე მდებარეობენ ისეთი ენდემური სახეობების არეალები, როგორიცაა თუთიყუში კეა (ლათ. Nestor notabilis). 2013 წლის შეფასებით, კუნძულზე ცხოვრობს 1 048 300 ადამიანი, რაც დაახლოებით შეადგენს ახალი ზელანდიის მთელი მოსახლეობის 24 %-ს. კუნძულზე მდებარე დიდი ქალაქებია — დანიდინი და კრაისტჩერჩი. მთავარი ქალაქია კრაისტჩერჩი. ადმინისტრაციულად სამხრეთი კუნძული იყოფა შვიდ რეგიონად: ახალი ზელანდიის კუნძულების სია ↑ Quick Facts - Land and Environment : Geography - Physical Features. Statistics New Zealand (2000). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-14. ციტირების თარიღი: 13 August 2012. ↑ ახალი ზელანდიის მოსახლეობის შეფასება (2013 წელი)[მკვდარი ბმული] ↑ Living Density: Table 1 დაარქივებული 2007-11-28 საიტზე Wayback Machine. , Housing Statistics, Statistics New Zealand. Accessed 25 January 2009. Areas are based on 2001 boundaries. Water bodies greater than 15 hectares are excluded. ↑ მოსახლეობის აღწერა (2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-23. ციტირების თარიღი: 2014-09-06.
იშხანი (თევზი)

იშხანი (ლათ. Salmo ischchan) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია მხოლოდ სევანის ტბაში; სადაც წარმოქმნის 5 რასას. სხეულის სიგრძე აღწევს 35-90 სმ, მასა 16 კგ-მდე. იკვებება უმთავრესად კიბოსნაირებით. ძვირფასი სარეწაო ობიექტია. იყენებენ ნედლს, გაყინულსა და შებოლილს. კარგი სააკლიმატიზაციო ობიექტია. კარგად შეეგუა ისიქ-ქოლის პირობებს. იშხნის ერთ-ერთი რასაა გეგარკუნი, რომელმაც იშხნის განსაკუთრებული ფორმა წარმოქმნა. დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 288.
აჰ პუჩი

აჰ პუჩი — სიკვდილის ღმერთი. მაიას ჯოჯოხეთის - მიტნალის უზენაესი მმართველი . Alfredo Barrera Vázquez, El libro de los cantares de Dzitbalche. INAH, Mexico 1965. Didier Boremanse, Contes et mythologie des Indiens Lacandons. L'Harmattan, Paris 1986. (Cuentos y mitología de los lacandones. Tradición oral maya. Editorial: Academia de Geografia e Historia de Guatemala.) Michael D. Coe, 'Death and the Ancient Maya', in E.P. Benson ed., Death and the Afterlife in Pre-Columbian America. Dumbarton Oaks, Washington 1975. Nikolai Grube and Werner Nahm, A Census of Xibalba. The Maya Vase Book Vol. 4, New York 1994: Justin Kerr.
ჩააქი

ჩააქი — წვიმისა და ჭექა-ქუხილის ღმერთი. ამ ღვთაებას განსაკუთრებულად ეთაყვანებოდა მაია, მას სწირავდა მსხვერპლად ქალწულებს, რათა ბარაქიანი მოსავალი მიეღო. ქალები თავიანთი ფეხით მიდიოდნენ სამსხვერპლოსკენ — ღრმა, ბნელი ჭისკენ — „სენოტისკენ“ და, უძვირფასესი სამკაულით შემკულნი, ხტებოდნენ მასში. Cruz Torres, Mario, Rubelpec. García Barrios, Ana, El aspecto bélico de Chaahk, el dios de la lluvia, en el Periodo Clásico maya. Revista Española de Antropología Americana 39-1 (2009): 7-29. Redfield, Robert, and Alfonso Barrera Vasquez, Chan Kom.
სამხრეთი ალპები

სამხრეთი ალპები, ახალი ზელანდიის ალპები (ინგლ. Southern Alps) — ქედი ახალ ზელანდიაში. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ თითქმის მთელ სამხრეთ კუნძულზე. მაქსიმალური სიმაღლე 3764 მ (კუკის მთა). უმთავრესად აგებულია კრისტალური ფილებით. არის მყინვარები. დასავლეთ კალთაზე მარადმწვანე ტყეებია, აღმოსავლეთ კალთაზე — გვალვაგამძლე ბუჩქნარი და ბალახეულობა. სამხრეთი ალპები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) სამხრეთი ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
იშჩელი

იშჩელი - ”ხნიერი იაგუარი ქალღმერთი” ქალი ცისარტყელა - დედამიწისა და მთვარის ქალღმერთი, ქალთა ხელობის, მეანი ქალების, ფეიქრებისა და ფეხმძიმე ქალების მფარველი. Coe, Michael (1977). "Supernatural Patrons of Maya Scribes and Artists." In N. Hammond. Social Process in Maya Prehistory. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. pp. 327–347. Groark, Kevin P., To Warm the Blood, To Warm the Flesh: The Role of the Steambath in Highland Maya Ethnomedicine. Journal of Latin American Lore 20-1 (1997): 3-96. Miles, S.W., The Sixteenth-Century Pokom-Maya. Philadelphia: The American Philosophical Society 1957.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1956

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1956 — ევროვიზიის ისტორიაში პირველი კონკურსი. ის ჩატარდა 24 მაისს 1956 წელს ქალაქ ლუგანოში, შვეიცარია. დაშვებული იყო მომღერლების მხოლოდ სოლო შესრულება. ავსტრიამ, გაერთიანებულმა სამეფომ და დანიამ მონაწილეობა ვერ მიიღეს რადგანაც ამ ქვეყნების ტელეკომპანიებმა გვიან ჩაატარეს შესარჩევი კონკურსები. http://www.esctoday.com http://www.eurovision.tv
ჰუნ ჰუნაჰპუ

ჰუნ ჰუნაჰპუ — მაიას მითოლოგიაში ჰუნ ჰუნაჰპუ იყო სახელგანთქმული მოთამაშე. (ნაგულისხმებია უძველესი მესოამერიკული თამაში, რომელიც თანამედროვე კალათბურთს წააგავდა). მისი ისტორია აღწერილია პოპოლ ვუს გრძელ ნაწილში. მითის თანახმად ჰუნ ჰუნაჰპუ და მისი ძმა -ვუკუბ ჰუნაჰპუ ხშირად თამაშობდნენ ბურთს მაიას ქვესკნელის - შიბალბას მახლობლად. როდესაც ხმაურმა მეტად შეაწუხა ქვესკნელის მმართველები, მათ ძმების მოკვლა გადაწყვიტეს. შიბალბას მბრძანებლებმა (ერთი სიკვდილი და შვიდი სიკვდილი) გააგზავნეს ბუები (მაიას მითოლოგიაში - სიკვდილის მომასწავლებელი დემონები. იხილეთ მუან), რათა ძმები ქვესკნელში შეეტყუებინათ. ასეც მოხვდა. შიბალბაში შესვლის შემდგომ ჰუნ ჰუნაჰპუ-სა და მის ძმას უნებლიეთ ჩაეძინათ, დემონებმა ძმები შეიპყრეს და მსხვერპლად შესწირეს. მოთამაშეთა თავები ხეზე (რომელსაც გოგრები ესხა) ჩამოკიდეს, სხეულები კი შიბალბას სათამაშო მოედანზე დამარხეს (მითის თანახმად მოედანი ქვესკნელის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა). მითის თანახმად, როდესაც ქვესკნელის ერთ-ერთი მმართველის ქალიშვილი მიუახლოვდა ხეს, ჰუნ ჰუნაჰპუ-ს მოკვეთილმა თავმა მას ხელზე დააფურთხა, რის შედეგადაც ახალგაზრდა ქალი დაორსულდა და ტყუპი ძმა შობა (იგულისხმება იქსბალანქი და ჰუნაჰპუ). ტყუპებმა სრულიად შემთხვევით იპოვეს მამისა და ბიძის სათამაშო აღჭურვილობა და თავად დაიწყეს ბურთის თამაში. შიბალბას მბრძანებლები კვლავ შეაწუხა ხმაურმა და ძმებს მოკვლა გადაწყვიტეს. დემონებმა ტყუპები ბურთის სათამაშოდ შიბალბას მოედანზე მიიწვიეს. პოპოლ ვუს თანახმად შეჯიბრის დროს ქვესკნელის დემონებმა ჰუნაჰპუ-ს თავი მოკვეთეს, თამაში კი, ბურთის ნაცვლად, მისი თავით განაგრძეს. ჰუნაჰპუ-მ დროებით ძმას თავის ადგილას გოგრა დაადგა, შემდგომ კი სხეულის ნაწილი დემონებისაგან იხსნა და ძმა სიკვდილს გადაარჩინა. საბოლოოდ, ტყუპებმა შიბალბას მმართველები დაამარცხეს, თუმცა მამისა და ბიძის გაცოცხლება ვერ შეძლეს და მათი ნეშტები ქვესკნელში დატოვეს. მიუხედავად იმისა, რომ პოპოლ ვუს მიხედვით ძმებმა ვერ შეძლეს ჰუნ ჰუნაჰპუს მკვდრეთით აღდგენა, როგორც ჩანს პრეკლასიკური პერიოდის მაიას გაცილებით ოპტიმისტური ხედვა გააჩნდა ამ საკითხთან მიმართებაში. სან ბარტოლოში უძველესი ფრესკების აღმოჩენის შემდგომ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუ პრეკლასიკურ პერიოდის მაიას სიმინდის ღმერთს წარმოადგენდა, რომელიც სიკვდილის შემდგომ აღდგა და სამყაროს ახლანდელი სახე, იერი მისცა. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუს სიმინდის ღვთაებასთან გაიგივება უბრალოდ თეორიაა, ვინაიდან პოპოლ ვუში არავითარი ცნობები არ მოგვეპოვება ამის შესახებ. ბურთით თამაშს მაიას ტომისათვის უდიდესი რელიგიური და კულტურული დატვირთვა გააჩნდა - იმართებოდა წარმოდგენები, სხვადასხვაგვარი რელიგიური (მათ შორის ადამიანთა მსხვერპლშეწირვის) რიტუალები, რადგან მაიას ტომს სწამდა, რომ ყოველი სათამაშო მოედნის ახლოს მდებარეობდა შიბალბას კარიბჭე, შესასვლელი. თამაში კი სიმბოლურად იყო ბრძოლა სიკეთესა და ბოროტებას, სიცოცხლესა და სიკვდილს, დღესა და ღამეს შორის Dennis Tedlock, Popol Vuh. New York: Simon and Schuster 1986. Karl Taube, Aztec and Maya Myths. The British Museum / University of Texas Press 1997.
იუბერალი

გაზეთი იუბერალი (გერმანულად Ueberall ან აგრეთვე Überall, ქართულად „ყველგან“ ან „ყოველგან“) პირველად შემდეგი ქვესათაურით გამოვიდა „გერმანიის საფლოტო გაერთიანების გაზეთი“, მოგვიანებით კი „ჯარისა და საზღვაო ფლოტის ილუსტრირებული გაზეთი“. გარდა სათაურებში გამოტანილი თემებისა გაზეთი თავის სტატიებს უძღვნიდა გერმანიის კოლონიებს და ლაშქართმცოდნეობას. გაზეთის პასუხისმგებელი რედაქტორი იყო კაპიტანი ჰერმან გერკე (ბერლინში). „იუბერალი“ დაარსდა 1899 წელს. 1919 წელს შეჩერდა მისი გამოცემა. გაზეთს შემდეგი დანართები ჰქონდა: „შპორტ-იუბერალი“, „ფრაუენ-იუბერალი“, „ერცლიხეს იუბერალი“. გერმანიის ლაშქართმცოდნეობის საზოგადოება ამ გაზეთს იყენებდა ლაშქართმცოდნეობითი პუბლიკაციების გამოსაქვეყნებლად. 1929 წლიდან კი „ლაშქარმცოდნეობითი გაზეთი“ გამოდიოდა როგორც დამოუკიდებელი მედია-საშუალება.