ალექსანდრე ზასიადკო

ალექსანდრე ზასიადკო ( დ. 1779, გადიაჩსკის მაზრა — გ. 27 მაისი (8 ივნისი) 1837, ხარკოვი) — რუსი ოფიცერი, არტილერისტი, ინჟინერ-კონსტრუქტორი და რაკეტების დარგის სპეციალისტი, გენერალ-ლეიტენანტი . დაიბადა 1779 წელს პოლტავას გუბერნიის გადიაჩის ოლქის სოფელ ლიუტენკაში, ზაპოროჟიეს სეჩის ტომის კაზაკის მთავარი გარმაშის (მეზარბაზნე, არტილერისტი) დიმიტრი ზასიადკოს ოჯახში. სამსახურებრივი ჩანაწერის თანახმად წარმოშობით მიეკუთვნებოდა „მცირე რუსეთის დიდებულთა“ საგვარეულოს. 10 წლის ასაკიდან იზრდებოდა ინჟინერ -არტილერისტების კადეტთა კორპუსში, რომელიც დაამთავრა 1797 წელს. კორპუსიდან გაანაწილეს ხერსონის პროვინციაში დისლოცირებულ მე-10 საარტილერიო ბატალიონში. ბატალიონის შემადგენლობაში ყოფნისას მონაწილეობა მიიღო 1799 წლის რუსული არმიის იტალიურ კამპანიაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლექსანდრე სუვოროვი. ახალგაზრდა ოფიცერი ამ კამპანიისთვის ორი ორდენით დააჯილდოვეს. მსახურობდა საბრძოლო ხომალდ „ წმინდა პეტრეზე “ 1-ლი რანგის კაპიტნის დიმიტრი სენიავინის მეთაურობით, რომელიც 1799 წელს ადმირალ .თეოდორე უშაკოვის ხმელთაშუა ზღვის ესკადრის შემადგენლობაში შედიოდა. ალექსანდრე ზასიადკო მონაწილეობდა 1806-1812 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში, 1812 წლის სამამულო ომში და 1813-1814 წლების რუსული არმიის საგარეო ლაშქრობებში . 1812 წლის სამამულო ომის დასაწყისისთვის იგი მეთაურობდა მე-15 საარტილერიო ბრიგადას. 1815 წელს ზასიადკომ საკუთარი ინიციატივით დაიწყო მუშაობა საბრძოლო დენთის რაკეტების შექმნაზე. სახსრების მოსაპოვებლად გაყიდა საკუთარი მამული ოდესასთან ახლოს. ამ საქციელმა დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა იმპერატორ ალექსანდრე I-ზე, რომელიც იმ დროიდან მოყოლებული დიდი პატივისცემით ეპყრობოდა ზასიადკოს. მან ბრძანა გამოეყოთ ფინანსები ზასიადკოს კვლევებისა და სარაკეტო იარაღის საველე გამოცდებისთვის. 1818 წლისთვის ზასიადკომ გამოიგონა ორიგინალური კონსტრუქციის საბრძოლო რაკეტა, დააპროექტა გამშვები მოწყობილობა, რომელიც ზალპური ცეცხლის გამოშვების საშუალებას იძლეოდა, ასევე დაწერა ინსტრუქციები სარაკეტო იარაღის საბრძოლო გამოყენებისთვის. მის მიერ შემუშავებულ რაკეტებს ჰქონდათ ფრენის დიაპაზონი 6000 მეტრამდე (ინგლისური კონგრივის რაკეტები — 2700 მეტრამდე და მათი პროტოტიპი, მაისურის რაკეტები — 2000-მდე). მან გამოთვალა რამდენი დენთი იქნებოდა საჭირო ასეთი რაკეტის მთვარეზე გასაფრენად. ასევე ააგო რაკეტის გამშვები მოწყობილობა, საიდანაც შესაძლებელი იყო ერთდროულად ექვსი სარაკეტო ზალპის გასროლა (თანამედროვე მრავალჯერადი სარაკეტო სისტემების პროტოტიპი). 1820 წლიდან ხელმძღვანელობდა სასწავლო საარტილერიო ბრიგადას,მიხაილოვსკის საარტილერიო სკოლას (ამ სკოლის პირველი ხელმძღვანელი), საარტილერიო ლაბორატორიას, პეტერბურგის არსენალს და ოხტინსკის სახელმწიფო დენთის ქარხანას . თავად ა. ზასიადკომ შეიმუშავა მეცნიერების და ყოველდღიური გაკვეთილების პროგრამა , დაწერა არტილერიის ისტორია, მოიწვია საუკეთესო მასწავლებლები და ისე ოსტატურად მოაწესრიგა საგანმანათლებლო პროცესი, რომ მალე გახდა სასწავლო მოდელი და გადაკეთდა აკადემიად. სწორედ ზასიადკოს მუშაობის დროს ოხტინსკის ქარხანაში პირველი რაკეტები გამოსცადეს 1817 წელს. ზასიადკოს ეკუთვნის მრავალი სხვა მნიშვნელოვანი გამოგონება არტილერიაში. მან შეიმუშავა საბრძოლო რაკეტების რამდენიმე სახეობა: 2-, 2,5- და 4-დიუმიანი მაღალი ფეთქებადი და ცეცხლგამჩენი რაკეტები (წონა 5,8-16,2 კგ, სროლის დიაპაზონი 1,6-2,7 კმ) და ამ რაკეტებისთვის 1-მუხტიანი, შემდეგ კი 6-მუხტიანი გამშვები დანადგარები სარაკეტო სისტემების ეს პროტოტიპები გახდა პირველი სარაკეტო იარაღი, რომელიც მიიღო რუსეთის არმიამ 1826-1827 წლებში. გენერალ ზასიადკოს რაკეტები წარმატებით გამოიყენებოდა რუსეთის ყველა ომში ყირიმის ომამდე. 1826 წელს ახალი იმპერატორის ნიკოლოზ I-ისგან ჯანმრთელობის პრობლემის გამო აიღო წლიური შვებულება ძალების აღსადგენად. 1827 წელს ზასიადკო დაინიშნა დიდი მთავრის მიხაილ პავლოვიჩის გენერალ-ფელდცეიხსმაისტერის შტაბის უფროსად; 1828 წლის თურქეთის ლაშქრობაში მეთაურობდა არტილერიას ბრეილასს და ვარნას ალყების დროს. რაკეტებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ამ ციხეების აღებაში. 1829 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. 1834 წლიდან პენსიაზე გავიდა ცუდი ჯანმრთელობის გამო და დასახლდა ხარკოვში, ცოლის მამულიდან 80 ვერსის დაშორებით. გარდაიცვალა 27 მაისს  ხარკოვში . ანდერძის თანახმად, იგი დაკრძალეს ხარკოვის მახლობლად კურიაჟსკის მონასტერში. წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი წმინდა გიორგის III ხარისხის ორდენი წმინდა ვლადიმირის II ხარისხის ორდენი წმინდა ანას 1-ლი ხარისხის ორდენი და მასთან ალმასის ნიშნები წმინდა ანას II ხარისხის ორდენი და მასთან ალმასის ნიშნები წმინდა ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენი ბაბთით წმინდა ვლადიმირის III ხარისხის ორდენი ოქროს იარაღი "მამაცობისთვის" უდიდესი მადლიერების ჯილდო უცხოური: პრუსიის ორდენი " Pour le Mérite " კრატერს მთვარეზე ეწოდა ალექსანდრე ზასიადკოს სახელი 2003 წელს გამოიცა ზასიადკოსადმი მიძღვნილი უკრაინული საფოსტო მარკა . ალექსანდრე ზასიადკოს ცხოვრების გზა აღწერილია იური ნიკიტინის რომანში "ოქროს ხმალი". ის იყო დაქორწინებული რუსეთის საიმპერატორო არმიის გენერლის ალექსანდრე გრესერის დისშვილ ელიზავეტა გრესერზე. წყვილს რვა შვილი შეეძინა: ალექსანდრე (1821-?) ფედორი (1829-?) ნიკოლოზი (1830-?) ივანე (1834-1878) ელიზავეტა (10.05.1837—?), ქორწინებაში პასეკი. ევგენი პასეკის (იურიევის უნივერსიტეტის რექტორის) დედა (1860—1912). ანა (1838-?) დიმიტრი. ↑ укр. головний гармаш — главный пушкарь, то есть начальник артиллерии. ↑ Каневский Н. Биография генерал-лейтенанта А. Д. Засядко 2-го. // Артиллерийский журнал. — 1857. — № 3. — С. 50. ↑ Майсурские ракеты – оружие мусульманских правителей, ставшее предтечей боевых ракет современности. ციტირების თარიღი: 2022-08-17 ↑ Исторический очерк образования и развития артиллерийского училища (1820—1870). — СПб., 1870. — С. 52. ↑ Лосик А. В., Щерба А. Н. Развитие российской ракетной техники в XIX веке. // Военно-исторический журнал. — 2007. — № 9. — С. 41-46. ↑ Почтовая марка с портретом Александра Засядко. ციტირების თარიღი: 2006-06-28