laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პატე (კუნძული)

პატე (ინგლ. Pate Island) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, ყველაზე დიდი ლამუს არქიპელაგის კუნძულებს შორის. შედის კენიის შემადგენლობაში. ფართობი — 80 კმ². კუნძული პატე მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, კენიის ნაპირებიდან გამოყოფილია ვიწრო სრუტით (სიგანე დაახლოებით 2,8 კმ). ფაქტობრივად შედგება მატერიკული წარმოშობის რამდენიმე კუნძულისაგან, რომლებიც მიქცევის დროს ერთდება მარჯნული დანალექებით. სიგრძე — 25,4 კმ. სიგანე — 10,7 კმ-მდე. ნაპირები დაბლობზეა, ექვემდებარება წყლით დაფარვას. კლიმატი — ეკვატორიალური მშრალი. წლის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს 23 °C-დან 33 °C-მდე. ადგილი აქვს სასმელი მტკნარი წყლის სეზონურ უკმარისობას. კუნძულის ბუნება ადამიანის მიერ მნიშვნელოვნადაა შეცვლილი. დომინირებს ქოქოსის პალმის, მიხაკის ხის, თამბაქოს და სხვა მცენარეების კულტურული ნარგავები. მაგრამ კუნძულელები ფრთხილად ეპყრობიან გარემოს: კუნძულზე შეზღუდულია შინაური პირუტყვის რაოდენობა და ავტოტრანსპორტის გამოყენება, შენარჩუნებულია მანგროს ტყეები, რომელშიც ბინადრობენ თევზების, ზღვის კუების და დიუგონების ბევრი სახეობა. ძველი ხელნაწერების თანახმად, კუნძულის კოლონიზაცია მოხდა VII საუკუნეში სირიელი არაბების ჯგუფის მიერ. მათ დასავლეთ სანაპიროზე დააარსეს ქალაქი პატე. 1204 წელს აქ დამკვიდრდა ნაბჰანის არაბული დინასტია, რომელმაც ხელისუფლება შეინარჩუნა 1866 წლამდე და ჰქონდა ფუმამარის სამეფო ტიტული. XIV საუკუნის შუაში უმარის დინასტიის წარმომადგენელმა შეძლო დაემორჩილებინა აღმოსავლეთი აფრიკის სანაპიროს მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესაძლებელია, რომ XV საუკუნეში კუნძულს ესტუმრა ჩინელი ზღვაოსანი ჯენ ხე. XVI საუკუნეში ქალაქი პატე სუაჰილის ხალხის ყველაზე დიდ დასახლებულ პუნქტებს შორის გახდა ბოლო, რომლებიც დაემორჩილნენ პორტუგალიას. ლეგენდის თანახმად, ფუმამარამ გადაწყვიტა გამოეხატა შეგუება, როდესაც გაიგო, რომ სამხრეთის ყველა ქალაქი უკვე განადგურებული იყო. შედეგად ნაბჰანის დინასტიამ მიიღო შესაძლებლობა შემდგომში ემართა პატე. პორტუგალიელების ცდებმა ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის თავს მოეხვიათ ქრისტიანობა შედეგი ვერ მოიტანა — ძირითადი რელიგია რჩებოდა ისლამი. XVI—XVII საუკუნეებში ასევე გამოირჩეოდნენ შედარებით დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ცენტრებით დასახლებებში სიუ და ფაზა. XVII საუკუნეში პატეს მმართველებმა დაამყარეს კავშირი ომანთან პორტუგალიელების წინააღმდეგ, რისთვისაც მათ დაანგრიეს ქალაქი 1678 წელს. XVII საუკუნის ბოლო — XVIII საუკუნის პირველი ნახევრის პერიოდი გახდა სწრაფი ეკონომიკური განვითარების ხანა, რომელსაც ხელი შეუწყო ომანის სულთნებთან პროტექტორატმა და შავკანიანი მონებით ვაჭრობამ. XVIII საუკუნის მეორე ნახევრის — XIX საუკუნის პირველი ნახევრის პერიოდში პატეს მმართველებმა მხარი დაუჭირეს მომბასას არაბებთან ბრძოლაში (მასკატის და ომანის სასულთნოს წინააღმდეგ, რომლის ცენტრმა XIX საუკუნეში გადაინაცვლა ზანზიბარში), მაგრამ ის დამთავრდა ფაქტობრივი დამარცხებით. ქალაქ სიუსთან ახლოს ზანზიბარის სულთნის ბრძანებით აიგო ციხე-სიმაგრე. 1873 წელს მონებით ვაჭრობა აიკრძალა. ზანზიბარიდან ჩამოსულებმა პატეზე შექმნეს მიხაკის პლანტაციები. მაგრამ 1890 წელს პატე აღმოჩნდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატის ქვეშ, რომელმაც უცხოელებს შეუზღუდა ამ რაიონში მოხვედრა. შედეგად კუნძულის ეკონომიკა დაეცა. 1963 წელს პატე შევიდა დამოუკიდებელი კენიის შემადგენლობაში. Pate Island დაარქივებული 2018-02-23 საიტზე Wayback Machine. Tiny Kenyan island questions tale of the Dragon
ისრაელ გრამატიკოსი

ისრაელ გრამატიკოსი — X საუკუნის ცნობილი ევროპელი მეცნიერი. მოღვაწეობდა მეფე ათელსტანის დროს. დიდი ალბათობით წარმოშობით იყო ბრეტონელი. ისრაელი ასევე იყო შემდგარი პოეტი. ხშირად წერდა გრამატიკულ და თეოლოგიურ ტრაქტატებს, სადაც მის კომენტარებს ურთავდა ფილოსოფოსების და თეოლოგების ნაშრომებს. ხშირად წერდა ჰერმენევტიკული სტილით. Lapidge, Michael (2001). "Israel the Grammarian". In Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes and Donald Scragg. The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England. Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-22492-1.
ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესია

ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესია, ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკვდერი, ახტალის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სოფელ ახტალაში, სომხეთის რესპუბლიკა. აშენებულია ავაგ მხარგრძელის ათაბაგობის პერიოდში ანუ 1242-1250 წლებში. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ერთნავიანი. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, შესასვლეში კარების თავზე შემორჩენილია ქართული ასომთავრული წარწერა. აღნიშნული წარწერა პირველად წაიკითხა და გამოაქვეყნა ექვთიმე თაყაიშვილმა 1901 წელს, თუმცა გაშიფრვისას იხელმძღვანელა პერგამენტის ქაღალდზე გადატანილი წარწერით, რომელიც მანამდე ა. დ. ერიცოვმა შექმნა. თავის დღიურში ექვთიმეს აღნიშნული ძეგლი აღწერილი აქვს შემდეგი სიტყვებით: ქვაზე წერია შემდეგი ტექსტი: 1. ჻ქ჻ მე, ოჳღირსი჻ და სლითა჻ სწ~ყლბელი჻ ~წ჻ პ~ე჻ ღირს ვიქმ~ნ აღშენებ~დ჻ ეგჳტ~რისა 2. ამის჻ ს~ხლსა ზ~ა წ~ა მციქ~ლთსა სადიდი~ბლდ მ~თდა და პ~ლ პ~ტრნთა და გმზრდ~ლთა 3. ღ~თია ჩ~თა჻ ს~მლცვლ~დ჻ და ს~ლისა ჩ~ისა სლ~ცვლსახსნბლ~დ და გ~ნვ~ჩინე ათ~რმტთა მ~ცქლთა დღს~სწლი(ს) 4. მეორე დღე: ვინაცა ჩ~ისა გოჳრ~სა კ~ცი იყ~ს჻ მისისა ძ~ლისაებრ ძმ~თა გმს~ნბდეს჻ და წესითა჻ მიწრვ~ბდს და მე თ~ქნთა 5. ლ~ცვთა შ~ა მმიჴ~სნბდეთ჻ და ოჳკ~თოჳ ჩ~თა: ც~დვთა მს~გლი მმ~გს ღ~ნ჻ და ჩ~ისა გ~რისა კ~ცი აღ~რა ვინ: იყოს თ~ქნ ქ~ს: მყ~რნო 6. და მზგვსნო჻ ~მ: ~წ და ყ~ნოვე ძმ~ნო: ვინცა პ~ტრნისა ავგ ათბგისა სამწირვ~ლსა ჩ~მგნით აღშ~ნბლსა ზ~ა ღირს ყ~ს აღირ 7. სოთ: პ~ლ პტ~რნთა და თ~ქნ: ჩ~იცა ს~ლი: მ~ნვე იოჳრვოს დაოჳკლ~ბლდ ჩ~თა ჴ~ლითა და ძმისწ~ლისა ჩ~ისა ილ~რინისითა აგჳშ~ნბია. და არა 8. ვინ გოჳჱმართლ~ბის: ოჳჴსნ~ბლბსა჻ ესე ჩ~მგნით გ~ჩნლი ანოჳ ჩ~მისა გოჳარისა კ~ცმნ ანოჳ ვინ სხ~ჲ შ~მვიდეს და დააკ 9. ლოს და შცვ~ლს შ~მცა იცვლბის შჯ~ლისგ~ნ ქ~ნთჲსა: და ც~დვთა ჩ~მთა პ~სხი მ~ნ 10. აგოს წ~ე ღ~ა. ქარაგმების გახსნით ტექსტი შემდეგნაირად იკითხება: ლუვრში დაცული ქართული წარწერა დიდი ხნის მანძილზე გაუშიფრავი იყო. მისი გაშიფრვა მოხდა ზაზა ალექსიძის ძალისხმევით. მისი ვარაუდით აღნიშნული წარწერა შესაძლოა ამავე ტაძრიდან მომდინარეობდეს. ქვაზე წერია შემდეგი ტექსტი: 1. ჻ქ჻ მეცა უღირს[ი] და ფ~დ ც~დვ[ი]ლი: ბიძჲსა და ღ~სისა ჩ~ისა 2. პ~ე: ~წ გაზრდილმ~ნ არათუ მ~ქმდობისა რ~ჲსმე შემ~ლე ა~დ 3. მცირეთა ოფლთა და მეცა ღირს მყავთ ლ~ცვთა თქ~ნთა, ქ~ს მ~რ 4. ს~ხნო, რ~ნიცა დღ~სსწლბდეთ დღ~სსწლსა ამ~ს.> ქარაგმების გახსნით ტექსტი შემდეგნაირად იკითხება: ახტალის მონასტერი ზაზა ალექსიძის საჯარო ლექცია - ლუვრიდან ეროვნულ არქივამდე პროფესორ ზაზა ალექსიძის საჯარო ლექცია. 23.02.2015 ↑ Е. Такаишвили, «Грузинския надписы Ахталы», Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа, вып 29, 1901 г. ст. 138-145
სამია სულუჰუ

სამია სულუჰუ (დ. 27 იანვარი, 1960, ზანზიბარის სასულთნო) — ტანზანიელი პოლიტიკოსი, ჩამა ჩა მაპინდუზის პარტიის წევრი. ტანზანიის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი ქალი, ტანზანიის პირველი ქალი პრეზიდენტი 2021 წლის 18 მარტიდან. 2010-2015 წლებში იყო პარლამენტის წევრი ქალაქ მაკუნდუჩიდან. სამია სულუჰუ დაიბადა ზანზიბარის სასულთნოში, 1960 წლის 27 იანვარს. სწავლის დასრულების შემდეგ, 1977 წელს მუშაობა დაიწყო დაგეგმარებისა და განვითარების სამინისტროში. 1986 წელს დაასრულა მენეჯმენტის განვითარების ინსტიტუტი (ამჟამად მზუმბეს უნივერსიტეტი) და დაეუფლა საჯარო მმართველობის დიპლომს. 1992-1994 წლებში სწავლობდა მანჩესტერის უნივერსიტეტში და მიიღო ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი. პოლიტიკაშია 2000 წლიდან, როდესაც აირჩიეს ზანზიბარის წარმომადგენელთა პალატის წევრად და პრეზიდენტ ამანი აბეიდ კარუმეს მთავრობაში მიიღო მინისტრის პორტფელი. 2010 წელს აირჩიეს ტანზანიის პარლამენტის წევრად მაკუნდუჩის საარჩევნო ოლქიდან, მიიღო ხმების 80 %. პრეზიდენტმა ჯაკაია კიკვეტემ დანიშნა კავშირის საქმეების მინისტრად. 2015 წელს მმართველი სოციალისტური პარტიის, ჩამა ჩა მაპინდუზის საპრეზიდენტო კანდიდატმა ჯონ მაგუფულიმ დაასახელა ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატად. , მათმა ტანდემმა გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2021 წლის 18 მარტს, ჯონ მაგუფულის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი. იგი ქვეყნის ისტორიაში პირველი ქალი პრეზიდენტია. 1978 წელს ცოლად გაჰყვა ჰაფიდ ამეირის. მათ ჰყავთ 4 შვილი.. მათი მეორე შვილი ვანუ ჰაფიდ ამეირი არის ზანზიბარის წარმომადგენელთა პალატის წევრი. Professional Newsletter Production by Samia Suluhu et al., (PDF) 2005, OUT/NSHU. ↑ Mwakyusa, Alvar (18 September 2014). „Tanzania: Samia Suluhu Hassan – a Tough Journey From Activism to Politics“. AllAfrica. ციტირების თარიღი: 16 November 2016. ↑ „Tanzania: History Made as Samia Picked Running Mate“. AllAfrica. 13 July 2015. ციტირების თარიღი: 16 November 2016. ↑ CCM [ccm_tanzania]. (12 July 2015) Mgombea mwenza Urais 2015 wa Mhe. John Pombe Magufuli ni.. Swahili. ციტირების თარიღი: 12 July 2015 ↑ Kalinaki, K. Daniel (30 October 2015). „CCM's John Magufuli declared Tanzania fifth president“. The East African. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 31 October 2015. ↑ „John Magufuli: Tanzania's president dies aged 61 after health rumours“. BBC News. 17 March 2021. ↑ Mwakyusa, Alvar (18 September 2014). „Samia Suluhu Hassan: A tough journey from activism to politics“. Daily News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 დეკემბერი 2017. ციტირების თარიღი: 12 August 2015. ↑ Member Profile: Wanu Hafidh Ameir. Zanzibar House of Representatives. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 იანვარი 2018. ციტირების თარიღი: 12 August 2015
კორნუსის ბრძოლა

კორნუსის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში. კართაგენის არმია გადავიდა სარდინიაზე, რათა მხარი დაეჭირა რომაელების წინააღმდეგ აჯანყებული სარდინიელებისათვის. ძვ. წ. 215 წელს კართაგენელების არმია ჰასდრუბალ მელოტის მეთაურობით კორნუსსა და კარალისს შორის შეებრძოლა რომაელთა არმიას, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რომის კონსული ტიტუს მანლიუს ტორკვატუსი. რომის არმიამ დაამარცხა კართაგენის არმია როგორც ხმელეთზე, ასევე ზღვაზე. Bagnall, Nigel (1990). The Punic Wars. ISBN 0-312-34214-4.  Cottrell, Leonard (1992). Hannibal: Enemy of Rome. Da Capo Press. ISBN 0-306-80498-0.  Lazenby, John Francis (1978). Hannibal's War. Aris & Phillips. ISBN 0-85668-080-X.  Goldsworthy, Adrian (2003). The Fall of Carthage. Cassel Military Paperbacks. ISBN 0-304-36642-0.  Peddie, John (2005). Hannibal's War. Sutton Publishing Limited. ISBN 0-7509-3797-1.  Lancel, Serge (1999). Hannibal. Blackwell Publishers. ISBN 0-631-21848-3.
ხოსე მიგელ გონსალეს მარტინი

ხოსე მიგელ გონსალეს მარტინ დელ კამპო (ესპ. José Miguel González Martín del Campo; დ. 23 მარტი, 1963), ცნობილი როგორც მიჩელი (ესპ. Míchel) — ესპანელი ყოფილი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. ამჟამად წვრთნის ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის კლუბ „მალაგას“. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი „რეალ მადრიდში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული. რეალ მადრიდი ესპანეთის ჩემპიონი (6): 1985/86, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1994/95 ესპანეთის თასის მფლობელი (2): 1988/89, 1992/93 ესპანეთის სუპერთასის მფლობელი (4): 1988, 1989, 1990, 1993 უეფას თასის გამარჯვებული (2): 1984/85, 1985/86 ოლიმპიაკოსი საბერძნეთის ჩემპიონი (1): 1999 საბერძნეთის თასის მფლობელი (1): 1999 პროფილი Transfermarkt-ზე: მოთამაშის მწვრთნელის (ინგლისური) პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური) ხოსე მიგელ გონსალეს მარტინი — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული]
ივან სამორანო

ივან სამორანო (ესპ. Iván Luis Zamorano Zamora დ. 18 იანვარი, 1967) — ჩილელი ფეხბურთელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის ყველაზე დიდი და წარმარტებული ნაწილი მადრიდის „რეალსა“ და მილანის „ინტერნაციონალეში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული. რეალ მადრიდი პრიმერა დივიზიონი (1): 1994–95 კოპა დელ რეი (1): 1993 ესპანეთის სუპერთასი (1): 1993 ინტერი უეფას თასი (1): 1997–98 ჩილე ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები ბრინჯაოს მედალი: 2000 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ივან სამორანო ფეხბურთელის პროფილი soccerway.com-ზე ↑ ván Luis Zamorano – Goals in International Matches
პაზარი

პაზარი (ქართ. / ლაზ. ათინა) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შავი ზღვის სანაპიროზე, რიზეს პროვინციაში, ბათუმიდან 92 კმ. მოსახლეობა 2012 წლის აღწერით 15,892. ძირითადად სახლობენ ლაზები. ქალაქის ისტორიული სახელია ათინა . 1928 წელს მას დაერქვა პაზარი, რაც თურქულ ენაზე ბაზარს ნიშნავს. ძვ.წ. VIII საუკუნეში დაარსდა როგორც ბერძნული კოლონია. შედიოდა კოლხეთის სამეფოში. მოგვიანდებით ათინა დაიპყრო რომის იმპერიამ შემდეგ კი ბიზაანტის და ტრაბიზონის იმპერიის ნაწილს წარმოადგენდა. სხვა და სხვა დროს შედიოდა საქართველოს სამეფოს შემადგენლობაში. ქალაქი ათინა უხსოვარი დროიდან დასახლებულია ლაზებით. ოფიციალური საიტი ქალაქის საიტი დაარქივებული 2012-06-26 საიტზე Wayback Machine.
კივაუ

კივაუ (ინგლ. Kiwayu) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, ლამუს არქიპელაგის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის კენიის შემადგენლობაში. მდებარეობს კიუნგას ეროვნულ საზღვაო ნაკრძალში. კუნძულის ცენტრში მდებარეობს კონუსური ფორმის ბორცვი, რომლის სიმაღლეა 47 მეტრი. ეკონომიკური მოღვაწეობის ძირითადი სახეა თევზაობა. კუნძულზე ტურისტებისათვის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა დაივინგისთვის არსებული მშვენიერი აუზი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ მხარეს (ინდოეთის ოკეანის მხრიდან). უახლოესი საავადმყოფო მდებარეობს კუნძულ ლამუზე, ქალაქ ლამუს ფარგლებს გარეთ. კუნძულ ლამუდან კივაუზე მისასვლელად საჭიროა დაუს (7 საათი) ან ძრავიანი ნავის (2 საათი) გამოყენება. Jeffrey Gettleman: Bare Feet, Sand Stairs and Isolation to Suit a Prince, July 22, 2007, The New York Times Kiwayu on Google map (zoom in) ↑ Sailing Directions (enroute), Pub. 171 დაარქივებული 2012-05-08 საიტზე Wayback Machine. (PDF; 3,8 MB): Kiwaihu Island
კროტონის ბრძოლა

კროტონის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ორი ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში. ძვ. წ. 204 წლის ზაფხულში რომის კონსული პუბლიუს სემპრონიუს ტუდიტანუსი ბრძოლას აწარმოებდა ბრუტიუმში ჰანიბალის წინააღმდეგ. მასთან გამართა ორი ბრძოლა. პირველში გაიმარჯვეს კართაგენელებმა, რომაელებმა დაკარგეს 1 600 ადამიანი და დაიხიეს ბანაკისაკენ. მეორე ბრძოლაში კი ჰანიბალი დამარცხდა და დაკარგა 3 000 ადამიანი. ამავე წელს ბრუტიუმში კონსულმა აიღო სხვა მნიშვნელოვანი პუნქტებიც. Mommsen, Theodor, The History of Rome, Book III, Project Gutenberg (Retrieved on 2007-09-24) Delbrück, Hans, Geschichte der Kriegskunst im Rahmen der politischen Geschichte, I Teil: Das Altertum, Walter de Gruyter & Co., Berlin 1964 Caven, Brian, The Punic Wars, Weidenfeld and Nicolson, London 1980, ISBN 0-297-77633-9 Smith, William, A Smaller History of Rome, Project Gutenberg (Retrieved on 2007-09-24)
რუბენ ოლივერა

რუბენ ოლივერა (ესპ. Rubén Ariel Olivera da Rosa დ. 4 მაისი, 1983) — ურუგვაელი ფეხბურთელი. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე. დანუბიო ურუგვაის ჩემპიონატი (1): 2001 იუვენტუსი სერია A (1): 2002–03 იტალიის სუპერთასი (1): 2003 ფეხბურთელის პროფილი soccerway.com-ზე
კრისტიან პასკუატო

კრისტიან პასკუატო (იტალ. Cristian Pasquato; დ. 20 ივლისი, 1989) — იტალიელი ფეხბურთელი. ფეხბურთელის პროფილი soccerway.com-ზე
მომბასა (კუნძული)

მომბასა (ინგლ. Mombasa Island) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის კენიის სანაპირო პროვინციას. კუნძულზე მდებარეობს ქალაქ მომბასის ძველი ნაწილი. კუნძული მატერიკთან შეერთებულია დამბით. კუნძულის სიგრძეა 5,5 კმ, ხოლო სიგანე 3,8 კმ. მომბასის კუნძული ადმინისტრაციულად მომბასის ოლქის 4 რაიონიდან ერთ-ერთია. კუნძულის მოსახლეობა 1999 წლის აღწერის თანახმად შეადგენს 146 334 ადამიანს. ის დაყოფილია 6 ქვედანაყოფად: განჯონი რკინიგზის ტონონოკა ტუდორი მაჯენგო ძველი ქალაქი ქალაქ მომბასის ძველი ნაწილი მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე. კილინდინის ნავსაყუდელი და თანამედროვე, ღრმა რეიცის პორტი, რომელიც კუნძულს აკავშირებს კენიის მატერიკულ სამხრეთ ნაწილთან. ძველი ნავსყუდელი — ტიუდორის პორტი, რომელსაც იცავს ფორტ-ჟესუსი და ტიუდორ-კრიკის წყალსატევი კუნძულს გამოყოფს მატერიკის ჩრდილოეთი ნაწილისგან. თანამედროვე საცხოვრებელ განაშენიანებას და საწარმოო ზონებს დღეისათვის უკავია კუნძულის დანარჩენი ნაწილი. კუნძული მომბასა მატერიკთან დაკავშირებულია მაკურას დამბით ჩრდილო-დასავლეთში, ნიალის ხიდით აღმოსავლეთში და ლიკონის ბორანით სამხრეთში. ავტოგზის და სარკინიგზო ხიდი ასევე უკავშირდება მატერიკს და მდებარეობს რეიცის პორტთან შორიახლოს. ტიუდორის პორტს და ტიუდორ-კრიკის წყალსატევს სახელი დაერქვა დიდი ბრიტანეთის სამეფო ფლოტის კაპიტნის ოუენ ტიუდორის პატივსაცემად, რომელმაც პირველად ჩაატარა ამ ადგილების მოკვლევა. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-06-16. ციტირების თარიღი: 2015-11-29. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-18. ციტირების თარიღი: 2015-11-29.
დიეგო რიბას და კუნია

დიეგო რიბას და კუნია (პორტ. Diego Ribas da Cunha დ. 28 თებერვალი, 1985) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც დიეგო. სანტოსი ბრაზილიის ჩემპიონატი: 2002, 2004 პორტუ საკონტინენტთაშორისო თასი: 2004 პრიმეირა ლიგა: 2005–06 პორტუგალიის თასი: 2005–06 პორტუგალიის სუპერთასი: 2004 ვერდერი გერმანიის ლიგის თასი: 2006 გერმანიის თასი: 2008–09 გერმანიის სუპერთასი: 2009 ატლეტიკო მადრიდი პრიმერა დივიზიონი: 2013–14 უეფა-ს ევროპის ლიგა: 2011–12 უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2013–14 ფენერბახჩე თურქეთის სუპერთასი: 2014 ფლამენგო კარიოკის ლიგა: 2017 ბრაზილია კონკაკაფის ოქროს თასის ვერცხლის პრიზიორი: 2003 ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი: 2008 კოპა ამერიკა: 2004, 2007 ოფიციალური საიტი National Football Teams Soccerway • Fussballdaten.de ↑ დიეგო — პერსონალური გვერდი მადრიდის „ატლეტიკოს“ ოფიციალურ საიტზე. Magia brasileña. Un jugador con una técnica exquisita y un excelente golpeo a balón parado. Hace crecer a sus compañeros. atleticodemadrid.com. წაკითხვის თარიღი: 23 დეკემბერი, 2018.
ჟოფრე კონდოგბია

ჟოფრე კონდოგბია (ფრანგ. Geoffrey Kondogbia; დ. 15 თებერვალი, 1993; ნემურსი, ჩილე) — ფრანგი ფეხბურთელი, მილანის „ინტერისა“ და საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი. კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „ლანსში“. 19 წლის ასაკში გადავიდა ესპანურ „სევილიაში“. 2013 წელს იგი შეიძნა „მონაკომ“, ტრანსფერის საფასური €20 მილიონი ევრო იყო. 2 წლის შემდეგ €31 მილიონი ევროს სანაცვლოდ მილანის „ინტერის“ ფეხბურთელი გახდა. საფრანგეთის ასაკობრივ გუნდებში ჯამში ჩაატარა 57 მატჩი, 2013 წლიდან კი ძირითადი ნაკრების წევრი გახდა. პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური) პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური) ჟოფრე კონდოგბია — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული] ↑ 1.0 1.1 Kondogbia: "Mon objectif, c’est Bollaert" French. Lensois (12 მარტი, 2010). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 September 2010. ციტირების თარიღი: 21 ნოემბერი, 2010.
ბოლნისის წარწერები

ბოლნისის წარწერები — ბოლნისის სიონის სამი წარწერა - ქართული დამწერლობისა და ენის უძველესი ნიმუშთაგანი პალესტინის ქართული წარწერების შემდეგ. ერთი წარწერა მოთავსებულია აღმოსავლეთის ფასადზე, საკურთხევლის სარკმლის თავზე, მედალიონში ჩასმული ბოლნური ჯვრის გარშემო და ასე იკითხება: უკანასკნელი ასოების (ი ი) მნიშვნელობა „იყავნ იყავნ“ გაარკვია აკად. კ. კეკელიძემ. დავით ეპისკოპოსის მოღვაწეობის შესახებ არსებული ისტორიული ცნობების მიხედვით, აკად. ივ. ჯავახიშვილმა წარწერა V საუკუნის დამლევითა და VI საუკუნის დასაწყისით დაათარიღა. ეს ვარაუდი დააზუსტა 1937 წელს გათხრების დროს აღმოჩენილმა ოთხსტრიქონიანმა მეორე წარწერამაც. მეორე წარწერა მოთავსებული ყოფილა ჩრდილოეთით მარცხენა კარის თავზე გადებულ ქვაზე. ქვა ჩამომტყდარა და ტაძრის კედელს მისი თავი და ბოლოღა ჰქონდა შერჩენილი. წარწერის ოთხივე სტრიქონის დასაწყისი და დასასრული, რომლებიც კედელზეა შერჩენილი (განსაკუთრებით დასაწყისი), ამჟამად თითქმის აღარ იკითხება. უკეთაა შენახული წარწერა ჩამომტყდარი ნაწილი. იგი საშუალებას იძლევა მიახლოებით აღვადგინოთ ნაკლული ტექსტი: წარწერა დაცულია აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, მის ადგილას კი იმიტაციაა ჩასმული. ტექსტში ნახსენები პეროზის მეფობა ირანში 459-484 წლებზე მოდის, მაშასადამე ბოლნისის ეკლესიის მშენებლობა 479-ს დაწყებულა და დამთავრდებოდა 493-494 წელს, ირანში კავადის მეფობის ხანაში (488-531). მესამე წარწერა მოთავსებულია ჩრდილოეთით მარჯვენა კარის თავზე და ეხება კარის შებმის ამბავს: აკად. გ. ჩუბინაშვილის აზრით, პირველი სახელი უნდა იყოს „ფარნევან“. წარწერები შესრულებულია მსხვილი რელიეფური მთავრული (მრგლოვანი) ასოებით. პალეოგრაფიულად დამახასიათებელია ზოგი ასოს თავშეკრულობა, ხოლო ენობრივად - ხანმეტობა. შანიძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 454-455. ბოლნისის წარწერები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
დერტოსის ბრძოლა

დერტოსის ბრძოლა ( ასევე ცნობილია, როგორც იბერის ბრძოლა, ძვ. წ. 215) — ბრძოლა რომაულ და კართაგენულ ჯარებს შორის, მეორე პუნიკური ომის დროს. რომაელების მიერ მიღწეულმა გამარჯვებამ, ხელი შეუშალა ჰანიბალისა და ჰასდრუბალის ჯარების გაერთიანებას იტალიაში და რომის შესაძლო დამარცხებას. ომი ესპანეთში დაიწყო ძვ.წ 218 წელს. ამავე წელს გნეუს კორნელიუს სციპიონი, არმიითა და ფლოტით, გაგზავნილი იქნა ესპანეთში. მან მდინარე ებროს ჩრდილოეთით მცხოვრებ რამდენიმე ტომთან დაამყარა კავშირი. სციპიონის წინააღმდეგ გაილაშქრა კართაგენელმა მხედართმთავარმა განონმა, რომელიც მასთან ბრძოლაში დამარცხდა. ესპანეთში მდებარე კართაგენის ჯარების მთავარსარდალმა, ჰანიბალის ძმამ, ჰასდრუბალმა, რომელმაც გადალახა მდინარე ებრო, შეიტყო რა განონის დამარცხების შესახებ, გაბრუნდა უკან. მთლიანობაში, ესპანეთში მიმდინარე ომი (ძვ.წ 218-216) იყო გაცილებით წარმატებული ვიდრე იტალიაში. ძვ.წ 217 წელს სენატმა ესპანეთში გაგზავნა კიდევ ერთი ჯარი პუბლიუს კორნელიუს სციპიონის მეთაურობით. ძვ.წ 215 წელს ჰასდრუბალმა კართაგენიდან მიიღო ბრძანება, გამგზავრებულიყო იტალიაში ჰანიბალის დასახმარებლად. ჰასდრუბალს ეს ბრძანება მოეჩვენა გაუმართლებლად, მაგრამ ის მაინც დაემორჩილა მას და დაიწყო მომზადება გასამგზავრებლად. სციპიონმა შეიტყო ჰასდრუბალის სამზადისის შესახებ და გაემართა მის წინააღმდეგ. კართაგენის ჯარის ცენტრში იდგნენ ესპანელები, გვერდებზე - კართაგენელი ქვეითები და აფრიკელები. ფლანგებს კეტავდა ნუმიდიელების მხედრობა. პირველივე შეტაკების შემდეგ ესპანელები გაიქცნენ. როდესაც რომაელებმა გაარღვიეს მოწინააღმდეგის ჯარების ცენტრი, მათ ფლანგებიდან შეუტიეს აფრიკელებმა და კართაგენელებმა, მაგრამ რომაელებმა მოიგერიეს ფლანგებიდან შემოტევები და გაანადგურეს ისინი. ნუმიდიელმა მხედრებმა დაინახეს კართაგენის ჯარის ცენტრის მარცხი და უკან დაიხიეს. რომზე არსებული საშიშროება მოხსნილი იქნა: ჰანიბალისა და ჰასდრუბალის გაერთიანება ვერ შედგა. რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან (წიგნი) ტიტუს ლივიუსი Bagnall, Nigel (1990). The Punic Wars. ISBN 0-312-34214-4.  Leonard Cottrell (1992). Hannibal: Enemy of Rome. Da Capo Press. ISBN 0-306-80498-0.  John Francis Lazenby (1978). Hannibal's War. Aris & Phillips. ISBN 0-85668-080-X.  Adrian Goldsworthy (2003). The Fall of Carthage. Cassel Military Paperbacks. ISBN 0-304-36642-0.  John Peddie (2005). Hannibal's War. Sutton Publishing Limited. ISBN 0-7509-3797-1.  Serge Lancel (1999). Hannibal. Blackwell Publishers. ISBN 0-631-21848-3.  G. P. Baker (1999). Hannibal. Cooper Square Press. ISBN 0-8154-1005-0.
ფიჭვნარი

ფიჭვნარი — ნათელი წიწვოვანი ტყე, სადაც გაბატონებულია ფიჭვი. გავრცელებულია უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროსზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების ტყისა და ტყე-ველის ზონაში, აგრეთვე მთა-ტყის სარტყელში. იზრდება ქვიშაზე, კირქვაზე, ეწერ და ტყის ყომრალ ნიადაგსა და ტორფიან ჭაობზე. ფიჭვნარები ხშირია ჩრდილოეთ ამერიკაში, მექსიკასა და ვესტინდოეთში. მთებში, ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნების ზღვის სანაპიროზე და მთაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ჩინეთი, მიანმარი, კამბოჯა, იაპონია, ფილიპინები). სუბტროპიკული ფიჭვნარები მთის ტყეების სარტყელს ქმნიან. ბორეალური ფიჭვნარი გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის ვაკეებზე. კანადაში ისინი გავრცელებულია ქვიშიან ნიადაგსა და ტორფიანებზე, სადაც ვეიმუთისა და ბანქსის ფიჭვებია გაბატონებული. ევრაზიაში ფიჭვნარები შექმნილია ძირითადად ჩვეულებრივი ფიჭვით, ციმბირში — ჩვეულებრივი ფიჭვის გარდა — ციმბირული ფიჭვით, საქართველოს ფიჭვნარებს ძირითადად სოსნოვსკის ფიჭვი ქმნის. მისი დიდი მასივებია სამცხე-ჯავახეთში, მთათუშეთსა და მდინარე ტანის ხეობაში (გორის რაიონი). ეს ფიჭვნარები გვხვდება როგორც წმინდა, ისე შერეული სახითაც წიფელთან, ნაძვთან, სოჭთან და არყთან ერთად. მცირე ქანობის ფერდობებზე მაღალი წარმადობის, ძირითადად ერთხნოვანი, შედარებით რთული სტრუქტურის ფიჭვნარებია, ციცაბო, მწირ, კლდოვან ფერდობებზე კი — წმინდა და ნაირხნოვანი. ბიჭვინთის კონცხზე იზრდება ბიჭვინთის ფიჭვის უნიკალური კორომი. საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვარზე, ეილარ-ოუღის ქედის ფერდობებზე გვხვდება ელდარის ფიჭვის მეჩხერი კორომი. საქართველოში ფიჭვნარებს 91,6 ათ. ჰა უკავია, მათი მერქმნის მარაგი 11,8 მლნ. კბ/მ აღწევს. დიდია ფიჭვნარის ნიადაგდაცვითი, წყალმარეგულირებელი, საკურორტო, სანიტარული-ჰიგიენური, ესთეტიკური და სხვა მნიშვნელობა. ფიჭვნარის ჰაერი მდიდარია ოზონით. ფიჭვნარები დიდი ოდენობით გამოყოფენ ფიტონციდებსა და ეთერზეთოვან აირებს. ვაჩნაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 340.