laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბუშეტის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბუშეტის ღვთისმშობლის ეკლესი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, 2 კილომეტრზე. იგი თარიღდება XVI საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (5,4x4 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით, კირის სქელ დულაბზე. ერთა დერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. იგი გარედან დადაბლებული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. თაღი თხელი, მოგრძო ნატეხი ქვითაა გამოყვანილი. ეკლესიის იატაკის დონე, მიწის დონესთან შედარებით, დაახლოებით 0,7 მეტრით დაბლაა, რის გამოც შესასვლელის წინ მოწყობილია კედელშემოვლებული, პატარა ბაქანი, რომელსაც წინა მხარე მომრგვალებული აქვს. ეკლესიის დარბაზი გეგმით თითქით კვადრატულია, შემაღლებული პროპორციებით. აღმოსავლეთით მას ერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის რომლის ცენტრშიც სწორკუთხა, პარალელურწირთხლებიანი, დაბალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთთ მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. მსგავსი ერთი ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიცაა. აფსიდის კედელზე, სარკმლის ქვემოთ, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდს გასდევს ჩამოსაჯდომი საფეხური. დარბაზი გადახურულია ტლანქად სხმული, დადაბლებული პროპორციების კამარით. ეკლესიის თავდაპირველი ლავგარდანი არ შემორჩა. 2000-იანი წლების დასაწყისში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების დროს, იგი აგურით განუახლებით, კედლები შიგნიდან და გარედან მოუბათქაშებიათ, იატაკზე დაუგიათ კვადრატული აგური და შენოა ლარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 167-168.
ართანის ნასოფლარი და სამაროვანი

ართანის ნასოფლარი და სამაროვანი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ართანაში მდინარე დიდხევის მარცხენა ნაპირას. შემორჩენილია ნასახლარები და ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები. თარიღი დაუდგენელია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 154.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 3)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში, რომელიც მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში. სახლი ორსართულიანია. ძირითადად ნაგებია „რუსული“ აგურით. შენობა ქუჩისკენ გრძივი ფასადით გამოდის. ფასადზე, ყველა ხუროთმოძღვრული დეტალი აგურითაა გამოყვანილი. კედლის სიბრტყე, სართულშუა გადახურვისა და სარკმელთა რაფის დონეზე გამოყოფილი ჰორიზონტალური ზოლებით, რიტმულადაა დანაწევრებული. ფასადის ქვედა ნაწილში სამი სარკმელი, სადარბაზო შესასვლელი და ჭიშკარია, ზედა ნაწილში — ექვსი სარკმელი. ყველა ღიობი სწორკუთხაა, საპირის გარეშე. თვით ღიობების პროპორცია — აზიდულია. პირველ სართულზე, ღიობებს შორის, რუსტირებული, პილასტრისებრი შვერილებია, ხოლო მეორე სართულზე — სადა პილასტრები. თითოეული სარკმლის ქვემოთ, ჩაღრმავებული, სწორკუთხა არეა, სწორკუთხავე შვერილი ზედაპირით შუაში. სარკმლებს ზემოთ — სიბრტყე გლუვია. ფასადი დაგვირგვინებულია პარაპეტით, რომელიც სადა პილასტრებითა და მათ შორის მოქცეული, სწორკუთხა ჩაღრმავებებითაა დანაწევრებული. პარაპეტი, კედლის დანარჩენი სიბრტყიდან გამიჯნულია ლავგარდნით, რომლის ძირი წვრილი კბილანებითაა მორთული. ალაყაფის კარით ღრმა შესასვლელში შევდიდავრთ, რომელიც ეზოს უკავშირდება ეზოს უკავშირდება. შენობის გვერდითი კედლები აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობითაა ამოყვანილი. ეზოს მხარეს სახლი ძლიერ არის დაზიანებული და გადაკეთებული. შერჩენილია ხის კიბეები (მძიმე მდგომარეობაში), ხის აივნები კი ჩამორღვეულია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 104-105.
კონდოლის ნათლისმცემლის მეორე ეკლესია

კონდოლის ნათლისმცემლის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კონდოლის ჩრდილოეთ განაპირას, სწორ ადგილზე, პატარა კორომში. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან, ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილზე, მიდგმული აქვს, ძირითად კორპუსთან შერწყმული, გეგმით სწორკუთხა, ეკლესიაზე ორჯერ უფრო მოკლე და დაბალი სადგომი, რომელიც ეკლესიას კარით უკავშირდება. ეკლესია ძლიერაა დაზიანებული. ამჟამად მისგან შემორჩენილია სამხრეთ ნახევარი, სამხრეთ კედელი, დასავლეთ კედელი და მინაშენი. დანარჩენი კედლები დანგრეულია იმდენად, რომ ეკლესიის გეგმის დადგენა, გათხრა-გასუფთავების გარეშე შეუძლებელია. შენობის შემორჩენილ კედლებში შესამჩნევად გამოიყოფა სხვადასხვა პერიოდის, ორი, სამშენებლო ფენა. ორივე რიყის ქვითაა ნაშენი. თომცა, ისინი ერთმანეთისაგან, საშენი მასალის გარდა, წყობის ხასიათითა და დუღაბის ფერითაც განსხვავდება. ქრონოლოგიური თანმიმდევრობის მიხედვით შეიძლება ითქვას, რომ ადრე აქ მდგარი ეკლესიის შემორჩენილი ნაშთები, გოდვიანებით განახლებული ეკლესიის კორპუსში ჩაურთავთ. თავდაპირველი ნაგებობის კედლები რიყის, მოზრდილი ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. განახლებული ნაწილები შედარებით უფრო წვრილი, რიყის ქვისაა, რომელშიც, ალაგ-ალაგ, ნატეხი ქვა და აგურის ნამტვრევებიცაა ჩართული. გარდა ამისა, გამოყენებულია აგურიც, რომლითაც შესასვლელი და ერთ-ერთი შემორჩენილი სარკმელია გამოყვანილი. აფსიდა ღრმაა, ოდნავ ნალისებრი ფორმის. აფსიდის ცენტრში მაღალი, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი, თარაზული გადახურვით და დაქანებული რაფით. ერთი, ოღონთ ოდნავ უფრო დაბალი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. იგი ორივე მხრიდან შეისრულთაღოვანია. ეკლესიის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის მხართან ახლოს, ვიწრო, შეისრულთაღოვანი კარია, რომელიც სამხრეთიდან მიდგმულ სადგომში გადადის. კარის წირთლები რიყის ქვისაა, თაღი კი აგურის. თაღის ირგვლივ, ძველი, ნალისებრი თაღის კვალი შეიმჩნევა, რომლის მიხედვითაც პირვანდელი შესასვლელი ამჟამინდელ შესასვლელზე განიერი ყოფილა. თაღის წყობის ნაწილი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარშიც შეიმჩნევა. სავარაუდოდ, იგი ადრე ამ ადგილას მოწყობილ კარს ეკუთვნოდა. სამხრეთ კედლის შუა ნაწილში, მიწიდან ორიოდე მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ სამკაულს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 282-283.
ვანთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ვანთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვანთის თავში, ძველ სასაფლაოზე, სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული. ნაგებია მოზრდილი ზომის, დაუმუშავებელი ქვიშაქვით. გამოყენებულია რიყის ქვაც. წყობა ირეგაულარულია. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის იატაკი კარისა ძირიდან დაახლოებით 60 სანტიმეტრით დაბლაა, რის გამოც, ეკლესიაში ჩასასვლელად, კარის წინ, მოწყობილია საფეხური. შიდა სივრცე აზიდული პროპორციებისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიდით, რომელსაც გეგმით გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმა აქვს. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თაღოვანი სარკმელი. გვერდებში კი, ერთიმეორის ზემოთ, ორ-ორი მცირე, კვადრატული ნიშაა. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. ინტერიერის გასანათებლად, აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, პატარა, კვადრატული ხვრელია მოწყობილი დასავლეთ კედელში შესასვლელის ზემოთ. 2006 წელს სოფლის მკვიდრმა ივ. მკირვალიძემ ეკლესიის დანგრეული ნაწილები აღადგინა. კედლები გარედან დუღაბით შელესეს და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 188.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 53)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 53), აგებული XIX საუკუნეში. სახლი ორსართულიანია და ქუჩის მხარეს განივი ფასადით გამოდის. ნაგებიაა აგურით. პირველი სართული სავაჭრო რიგია, რომლის ორთაღოვან ნიშაში სარკმლის ორ- ორი ღიობია დატანებული. მეორე სართულზე სახლს მხოლოდ ცალ მხარეს ჰქონდა შემორჩენილი ძველი ჭეირული აივანი რომელსაც მდიდრული, ოსტატურად დამუშავებული დეკორი აქვს. აივანზე მაღალი, შეისრული სარკმელების რიგი გამოდის. მოპირდაპირე მხარეს აივანს პირვანდელი სახე დაკარგული ჰქონდა. ამ ნაწილში შეცვლილი იყო სახლის კრამიტის გადახურვა. ეზოს მხარეს სახლს მეორე სართულზე ასასვლელი, ორი დამხმარე კიბე აქვს. გვერდით ფასადზე მეორდება შეისრული სარკმელების მოტივი. I სართულზე თაღოვანი ნიშაცაა. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები, გამოიცვალა აივნები, განახლდა კედლის ნალესობა, გამოიკვეთა სავაჭრო რიგის ღიობების სისტემა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 114-115.
ტოღნიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტოღნიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ჩრდილოეთით, ხუთიოდე კილომეტრზე, ძველ სასაფლაოზე. სავარაუდოდ, თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნით. ეკლესია დარბაზულია (10,3 x 7,2 მ), ნახევარწრიული აფსიდით აღმოსავლეთით. ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. აქვს ორი, ნახევარწრიულთაღოვანი შესასვლელი: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. განათებულია ოთხი, თაღოვანი სარკმლით, რომელთაგან ერთი აფსიდშია, თითო-თითო კი დანარჩენი კედლებში. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ შემაღლებულია ორი საფეხურით და ორსაფეხურიანივე ამბიონი აქვს მოწყობილი. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა პილასტრების სამ წყვილზე გადაყვანილ, საბჯენ თაღებს. იატაკზე დაგებულია კვადრატული აგური. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. აღმოსავლეთ ფასადის მთელ სიგანეზე საფეხურით შეღრმავებული არეა, რომელსაც აგვირგვინებს თანაბარი სიგანის, ბოლოებით ერთმანეთზე გადაბმული, სამი თაღი. მათ შორის შუა, რომელიც ფასადის ღერძზეა, გვერდითებზე ბევრად უფრო მაღალია და თითქმის ფრონტონის წვერომდეა ასული. თაღის არეში, საკურთხევლის სარკმლის ასწვრივ. აგურის წყობის შეღრმავებით, გამოსახულია მაღალ, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი, წითლად შეღებილი ჯვარი, რომლის თავზე, პატარა, კვადრატული ხვრელია (როგორც ჩანს, კონქისზედა სივრცის ვენტილაციისთვის). თითო, ოღონდ სამკუთხა ხვრელი, შუა თაღის გვერდებზეცაა - ფრონტონის ფუძის დონეე ოდნავ ზემოთ. გრძივი ფასადები დანაწევრებულია მარტივ პილასტრებზე დაყრდნობილი, სამ-სამი, დეკორატიული თაღით. ჩრდილოეთ ფასადზე თაღბი თანაბარი სიგრძისაა. სამხრეთ ფასადზე კი ორი - (აღმოსავლეთიდან პირველი და მეორე) ერთმანეთის ტოლია, მესამე კი მათზე ოდნავ უფრო განიერია. ამ უკანასკნელში შესასვლელია მოთავსებული. ყველა თაღი ნახევარწრიულია, ნაწყობია აგურით. აგურისაა ლავგარდანიც. ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმულია ვიწრო ხუთწახნაგოვანი სამრეკლო - ხუთ, მრგვალ სვეტზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ფანჩატური, რომლის სწორკუთხა საფუძვლის აღმოსავლეთ ნახევარი დასავლეთ კედელზეა დაყრდნობილი. დასავლეთ ნახევარი კი ეკლესიის დასავლეთ ფასადის შუაში გამოყვანილ შვერილზე, რომელიც ორი, მძლავრი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი თაღითაა შექმნილი. თვით შვერილი სიმაღლეში ორ, თაღოვან ნაწილად იყოფა, მათ შორის ქვედაში ეკლესიის შესასვლელია მოთავსებული, ზედაში კი - სარკმელი. სარმრეკლო შიგნიდან გუმბათოვანი კამარით, ხოლო გარედან აგურის, პირამიდული სახურავითაა გადახურული. 2010 წელს, საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ძეგლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (რეაბილიტაციის პროექტის ავტორი ნ. ყანჩელი): კედლები, შიგნიდან და გარედან, გაიწმინდა გვიანდელი ნალესობის შემორჩენილი ნაშთებისგან, აღდგა კედლების მონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 383-384.
ორმოცნის საყდარი

ორმოცნის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ართანაში, „მამუკაანთ“ უბანში, ყოფილ სასაფლაოზე (ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია საფლავის რამდენიმე ქვა.) თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის, ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. გარეთა კედლების წყობაში, გაცილებით მოზრრდილი ქვებია გამოყენებული. ქვები შემთხვევითი ფორმისაა, ისინი ქაოსურადაა განლაგებული, რის გამოც მათ შორის მოზრდილი არეებია შექმნილი, რომლებიც შევსებულია წვრილი, ნატეხი ქვებით და შებათქაშებულია. შიგნიდან სარკმლების თაღოვანი გადახურვა და კამარა კვადრატული (22 x 22 x3.5) აგურისაა. კელდებზე შემორჩენილია გვიანდელი რემონტის კვალი. ამ დროს უნდა განახლებულიყო ლავგარდანიც. გვიანდელი ლავგარდანი მოქცეულია თავდაპირველის ზემოთ. შეცვლილია სახურავის ფერდების დახრილობაც. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთითაა.კ არი გადახურულია ქვიშაქვის ზღუდრით და ორივე მხრიდან თაღოვანი თავი აქვს. ეკლესიის დარბაზი (ფართობი დაახლოებით 13 კვადრატული მეტრი) შემაღლებული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი, რომლის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული სარკმელი. თითო მსგავსი სარკმელია გაჭრილი სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუუბური ფორმის ტრაპეზი. მოგვიანებით, ტრაპეზის მსგავსი სტრუქტურა ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც მიუდგამთ. სავარაუდოდ მას სამკვეთლოდ იყენებდნენ. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, დარბაზი - ნახევარწრიული კამარით. ფასადები სადაა. დასსავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეა (სიგრძე - 90 სანტიმეტრი, სიმაღლე - 70 სანტიმეტრი), რომელშიც, როგორც ჩანს, წარწერიანი ქვა იყო ჩასმული. ფასადები დასრულებულია ექვსსაფეხურიანი ლავგარდნით (შედგება კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობით), შენობა გადახურული იყო კრამიტით. 2006-2007 წლებში სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესია გაარემონტეს; შიგნიდან შელესეს, აღადგინეს ლავგარდნის ნაწილები და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 154-155.
წინანდლის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

წინანდლის წმინდა დემეტრეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის სამხრეთ განაპირას, ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (7,6 x 5,5 მ). ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლების ღიობები, კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები - აგურით. შესასვლელი ორია: სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთის კედლის ცენტრში. ორივე კარი გარედან თაღით იყო დასრულებული (შემორჩენილია მხოლოდ გვერდების ნაწილები, რის გამოც თაღის ფორმა არ დგინდება), შიგნიდან კი ხის, ბრტყელი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, თაღოვანი სარკმლით ცენტრში და თითო, სწორკუთხა ნიშით გვერდებში. ერთი, თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა, საკურთხევლის შუაში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის, შეისრულთაღიანი კონქით. ეკლესიის დარბაზი გეგმით კვადრატულია, გადახურულია შეისრული კამარით. იგი ეყრდნობა ერთ, შეკიდულ, შეისრულსავე, საბჯენ თაღს, რომელიც მას ორ თანაბარ ნაწილად ყოფს. შენობის ფასადები მოკლებულია ყოველგვარ სამკაულს. კედლები დასრულებული იყო ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურებით შედგენილი რიგების მონაცვლეობით. სახურავი ორფერდაა, დაბურული იყო ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 384.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 24)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 24)ю თარიღდება XIX საუკუნით. სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. შესასვლელი მთავარი ფასადის მარჯვენა კუთხეშია განთავსებული. კარის ორივე მხარეს რუსტირებული პილასტრებია, ხოლო ცხაურში ჩაწნულია რუსული ასოები - „И“ და „К“ . კარის გარდა, მთავარ ფასადზე გამოდის, ერთმანეთისგან რუსტირებული პილასტრებით გამიჯნული, შვიდი სარკმელი. სარკმელთა ქვეშ და თავზე სწორკუთხა ჩაღრმავებებია. სარკმლები გაფორმებულია პროფილირებული თავსართებით. შენობას მაღალი სარდაფი აქვს. რელიეფის თავისებურების გამო სარდაფის მხოლოდ რამდენიმე სარკმელია მიწის დონიდან ამოწეული. ფასადს ლავგარდანი და საკმაოდ მაღალი პარაპეტი ასრულებს. სახლს ეზოს მხრიდან, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ხის აივანი გასდევს წახნაგოვანი სვეტებით, რიგთა შორის ჭვირული თაღებია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 89.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 59)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 59). აგებულია XIX საუკუნის ბოლო ხანებში. სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. პირველი სართული, რომელიც თავის დროზე სავაჭრო რიგს წარმოადგენდა, სწორკუთხა პილასტურებით სამ ნაწილადაა დაყოფილი.პილასტურებზე გადის თაღები. მათ შორის ერთში, ხის ძველი გამორჩეული სილამაზის ორი სადარბაზო კარია. დანარჩენი ორი თაღი ამოშენებულია და ორ-ორი, სწორკუთხა მოხაზულობის სარკმელია ჩასმული. მეორე სართულს მთელ სიგრძეზე გასდევს ხის გადახურული აივანი, ჭვირული მოაჯირით და ჭვირულივე ფრიზით. აივანზე გამოდის ოთხების კარ-სარკმელები, რომლებსაც პროფილირებული მოჩარჩოება აქვს. აივნის მარცხენა ნაწილი შეფიცრული და შემინული იყო. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. განახლდა ფასადის მარცხენა ნაწილი, რომელიც 1970-იან წლებში იყო დანგრეული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 115.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 12)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 12). აგებულია XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. სახლი ორსართულიანია, ირეგულარული ფორმის. აქვს „რუსული“ აგურით ამოყვანილი ნახევარსარდაფი. ამჟამად სახეშეცვლილია მრავლობითი მიშენებებით. ეზოს მხარეს შემორჩენილია დიდი ზომის, აგურის, არქაული ფორმის, მრგვალი ბურჯები. ზოგან, სარკმლების თავზე,  შემორჩენილია ფსევდოლისებური ქვა. ჩიხში გამავალი გვერდითი კედელი ე. წ. „კახური“ წყობითაა ნაშენი. მეორე სართულის დონეზე სამი სარკმელია ტიმპანით და ნახევარწრიული სათაურით. სათაური დაყრდნობილია ჰორიზონტალურ თაროზე, რომელიც კედელს მთელს სიგრძეზე გასდევს. ამ სარკმლების გარდა, ფასადზე კიდევ ოთხი სწორკუთხა სარკმელია, რომლებიც საკმაოდ დაუდევრად, მოგვიანებით გაჭრეს. ქუჩის მხრიდან სახლი შემოზღუდულია აგურის სვეტებიანი გალავნით 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. რის შედეგადაც, მას დაუბრუნდა თავდაპირველი იერსახე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 105.
ბუშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბუშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ბუშეტიდან 3 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. იგი სავარაუდოდ, თარიღდება XV საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (3,5x2,4 მ). ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. მათ წყობა ირეგულარულია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიური აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანივე სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმლები სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. ყველა თაღი შირიმის ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთ სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშაა მოწყობილი. აფსიდის შუაში დგას ტრაპეზის ქვა. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომელსაც კონქის სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. დაზიანებულია შენობის გადახურვა. ეკლესიის მახლობლად ძევს ძველი საფლავის ქვები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 168.
იახსრის ხატი (ლაფანყური)

იახსრის ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი, დგას თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე ჭურისხევის ზემო წელში, ტყეში. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,3 x 4,3 მ.), უაფსიდო. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. გარედან კუთხეებშ და, აქა-იქ, კედლის საპირე წყობაში გამოყენებულია ტლანქად დამუშავებული შირიმი. შენობას ორი, სწორკუთხა შესასვლელი აქვს: დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ეს უკანასკნელი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. დარბაზი აღმოსავლეთით სწორი კედელითაა დასრულებული, რომელის შუაში გაჭრილია ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი. სარკმელს საფეხურებათ დამუშავებული, თარაზული გადახურვა აქვს და შიგნიდან გარეთკენ, თანდათანობით მაღლდება. მსგავსი, მცირე ზომის სარკმელი სამხრეთითაცაა. მმისი ზემოთა ნახევარი კამარის მრუდშია მოქცეული. ეკლესიის საკურთხევლის გვერდითი კედლები დარბაზის გრძივი კედლების უშუალო გაგრძელებას წარმოადგენს. საკურთხეველი გადახურულია კამარით, რომელიც მოგვიანეით უნდა იყოს შეკეთებული. მს საკმაოდ დაცრეცილი ზედაპირი აქვს. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კუთხესთან ახლოს, თითო, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. მსგასვი ნიშა ჩრდილოეთის კედლის დასავლეთ ბოლოშიცაა. დარბაზი გადახურულია ნატეხი ქვებით ნაწყობი კამარით. საკურთხევლის გადახურვასთან ერთად, იგი გვიანდელია და ჭრილში კვერცხისებრი ფორმა აქვს. კამარა დარბაზის გრძივ კედლებს უშუალოდ არ ერწყმის და ოდნავ კედლის სისქეშია შეწეული, რის გამოც მათ საზღვარძე საფეხური იქმნება, რომელიც მოგვიანებით ნალესობით შეუვსიათ, ინტერიერი შელესილია. გარედან კედლების ზედდაპირი ბათქაშათაა გასწორებული, რომელიც საპირე ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. ოთხივე ფასადის წყობის ზედა ნაწილი ჩამოშლილია, ჩრდილეთ ფასადი კი თითქმის მთლიანად ხავსითაა დაფარული. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით (ამჟამად სახურავზე მცენარეულობაა ამოსული), რომლის ნაშთებია შემორჩენილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 308.
იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები

იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, დაახლოებით 3 კილომეტრზე. ტყეში, ორივე ეკლესია დარბაზულია, დგას სხვადასხვა სიმაღლეზე, ერთმანეთისგან ორასიოდე მეტრზე. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით. ქვედა ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდა და დასავლეთ კედელი. აფსიდა გეგმით ნახევარწრიულია. მის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. რასაც ზედა ნაწილი მორღვეული აქვს. ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონდა მინაშენი. ძეგლის სამხრეთით, შედარებით მაღალ ადგილზე, დგას მეორე ეგრეთ წოდებული ზედა ეკლესია. ეს შენობაც ნანგრევებადაა ქცეული შემორჩენილია: აფსიდი და გრძივი კედლები. დასავლეთ კედელი მიწის პირამდეა დანგრეული. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები ნაგებია მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. წყობაში გამოვყენებულია მცირე ზომის, ნატეხი ქვაც. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ცენტრში თარაზულად გადახურული სარკმელია, რის სამხრეთ წირთხლზე მოხატულობის კვალია. აფსიდის ჩრდილოეთ კიდეში ვიწრო პილასტრია, რითიც აფსიდს ჩრდილოეთ კედლისგან გამოყოფს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 249-250.
ვარდისუბნის აღდგომის ეკლესია

ვარდისუბნის აღდგომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით, დაახლოებით 1 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. გარედან კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით, რომელიც ქცებს შორის არსებულ არეებს ავსებს და მათი ზედაპირის მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. შიგნით ეკლესია შელესილია. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია. ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ზედ მცენარეულობაა ამოსული. საპირე წყობის ქვების ნაწილი, ალაგ-ალაგ ჩამოცვენილია და ეკლესიის ირგვლივაა მიმოფანტული. მთლიანადაა ჩამოშლილი ლავგარდანიც. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარის ღიობი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი, გადახურულია შეისრული თაღით და გარედან კედლის სიბრტყეში საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. ეკლესიის დარბაზე მოკლეა, აღმოსავლეთით მას შეერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში დაბალი, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი, თარაზულად გადახურული სარკმელი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსაველეთ ნაწილშია. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, მცირე ზომის, ოთკუთხა ნიშაა. მოწყობილია გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეშიც იატაკიდან 1,4 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა, ერთსაფეხურიანი პილასტების წყვილითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ, თანაბარ ნაწილად იყოფა. ეკლესიის ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 189.
ქაჯურაჰო

ქაჯურაჰო (ჰინდი: खजुराहो khajurāho) — ქალაქი მადჰია-პრადეშში, ინდოეთი. ახ. წ. X საუკუნეში ქაჯურაჰოში აშენდა ინდუისტური ღვთაებათა ეროტიკული გამოსახულებებით შემკული 80-მდე ტაძარი. დღესდღეობით შენარჩუნებულია დაახ. 20 მათგანი. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ქაჯურაჰო ქაჯურაჰო: ფილოსოფია, მითოლოგია, სიმბოლიკა ფოტორეპორტაჟი "ქაჯურაჰო: კამასუტრა ქვაში" 100 ქაჯურაჰოს ფოტოები 1280х960 Temples of Love Khajuraho with Gallery The Facts of Khajuraho დაარქივებული 2006-10-03 საიტზე Wayback Machine. Photos of Khajuraho temples დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine. Photos of Khajuraho
საბერეების ეკლესია

საბერეების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კონდოლის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა, მიწის პირამდეა დანგრეული სამხრეთ კედელი და აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილი. ეკლესია ჩამონაშალი ქვებითა და მცენარეულობითაა დაფარული, ისე რომ ხუროთმოძღვრება არ ირჩევა. შედარებით უკეთესადაა შემორჩენილი დასავლეთ კედელი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 283.
თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (აბიკას გორა)

თეთრიწყლების ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების განაპირას, ბორცვზე რომელსაც მოსახლეობა აბიკას გორას უწოდებს. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,7 X 3,9 მ). ნაგები იყო ქვიშაქვით. ძლიერ დაზიანებულია შენობის დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი მიწის პირამდეა დანგრეული. დანარჩენი კედლები კი მიწიდან რამდენიმე სმ სიმაღლეზე დგას. შესასვლელის კვალი არ ჩანს. აფსიდს ნახევარწრიული მოხაზულობა ჰქონია. მის სამხრეთ გვერდში ნახევარწრიული ნიშაა მოწყობილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 227-228.