laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მაგალიანესი (სორსოგონი)

მაგალიანესი (ოფიციალურად მაგალიანესის მუნიციპალიტეტი; ტაგალ. Bayan ng Magallanes) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი სორსოგონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 411 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 34 ბარანგაის. Magallanes Profile at PhilAtlas.com [[[:თარგი:NSCB detail]] Philippine Standard Geographic Code] Philippine Census Information Local Governance Performance Management System დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Magallanes, Sorsogon : Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 December 2018.
მატნოგი

მატნოგი (ოფიციალურად მატნოგის მუნიციპალიტეტი; ტაგალ. Bayan ng Matnog) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სორსოგონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 41 989 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 40 ბარანგაის. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მატნოგი Matnog Profile at PhilAtlas.com Philippine Census Information Local Governance Performance Management System დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. Matnog, Sorsogon LGU Profile ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Matnog, Sorsogon : Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 December 2018
პილარი (სორსოგონი)

პილარი (ოფიციალურად პილარის მუნიციპალიტეტი; ტაგალ. Bayan ng Pilar) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი სორსოგონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 75 793 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 49 ბარანგაის. Pilar Profile at PhilAtlas.com Philippine Census Information Local Governance Performance Management System დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Pilar, Sorsogon : Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 December 2018.
პრიეტო-დიასი

პრიეტო-დიასი (ოფიციალურად პრიეტო-დიასის მუნიციპალიტეტი; ტაგალ. Bayan ng Prieto Diaz) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი სორსოგონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 644 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 23 ბარანგაის. Prieto Diaz Profile at PhilAtlas.com Philippine Census Information Local Governance Performance Management System დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Prieto Diaz, Sorsogon : Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 December 2018.
რაზაყ ჰამრაევი

რაზაყ ჰამრაევი (დ. 2 მაისი, 15 მაისი, 1910, პეროვსკი, ახლანდელი ყიზილ-ორდა — გ. 5 მაისი, 1981, ტაშკენტი) — უზბეკი მსახიობი და რეჟისორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1969). 1954 წელს დაამთავრა ტაშკენტის თეატრალური-სამხატვრო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1934-იდან უზბეკეთის მ. მუყიმის სახელობის მუსიკალური დრამისა და კომედიის თეატრის (ტაშკენტი) რეჟისორი და მსახიობი (1959-იდან მთავარი რეჟისორი). დადგა სპექტაკლები: იაშენის „ორი კომუნისტი“ (1932), შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (1939), ფათჰულინის და საგდულას „სამშობლოს სიყვარული“ (1957), ჰამიდ ღულამის „შეყვარებული თაშბოლთა“ (1961, ითამაშა მელიბაის როლი) და სხვა. 1945-იდან იღებდნენ კინოში. 1954-იდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სსრკ სახეკმწიფო პრემიის ლაურეატი (1948), უზბეკეთის სსრ ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია (1972). დაჯილდოებულია 4 ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 599. რაზაყ ჰამრაევი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
სანტა-მაგდალენა

სანტა-მაგდალენა (ოფიციალურად სანტა-მაგდალენას მუნიციპალიტეტი; ტაგალ. Bayan ng Santa Magdalena) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი სორსოგონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 096 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 14 ბარანგაის. Santa Magdalena Profile at PhilAtlas.com Philippine Census Information Local Governance Performance Management System დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Santa Magdalena, Sorsogon : Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 December 2018.
ჯუჯა ბეჰემოთი

ჯუჯა ბეჰემოთი, ლიბერიული ბეჰემოთი (ლათ. Choeropsis liberiensis) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ბეჰემოთისებრთა ოჯახისა. ჩვეულებრივი ბეჰემოთისგან მნიშვნელოვნად მცირე ზომებით გამოირჩევა. სხეულის სიგრძე 1,9 მეტრამდეა, სიმაღლე მინდაოში 80 სმ-მდე, მასა 275 კგ-მდე. კანი შიშველია, თმის საფარველი შემორჩენილია მხოლოდ ტუჩებზე, ყურებსა და კუდზე. ზურგი მომწვანო-შავია, გვერდები მუქი რუხი, მუცელი მორუხო-თეთრი. კანის ჯირკვლების მიერ გამომუშავებული სეკრეტი უფეროა. ცხოვრობს ლიბერიის, გვინეის, სიერა-ლეონესა და ნიგერიის ნოტიო ტროპიკულ ტყეებში, წყალთან ახლოს. ცხოვრების წესით, ჰიპოპოტამთან შედარებით წყალთან უფრო ნაკლებადაა შეგუებული. ცხოვრობს მარტოსულად ან წყვილებად. აქტიურია ღამით. იკვებება სხვადასხვა მცენარით. მაკეობა გრძელდება 200 დღემდე. შობს 1 ნაშიერს, რომელიც დედასთან რჩება 3 წლის ასაკამდე. ტყვეობაში მრავლდება. შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში, როგორც საფრთხეში მყოფი სახეობა, და CITES-ის II დანართში. ↑ 1.0 1.1 1.2 ბეჰემოთისებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 352. ↑ 2.0 2.1 Щипанов Н. А. Бегемоты // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М., 2005. — стр. 154. ↑ Ransom, C.; Robinson, P.T.; Collen, B. (2015). „Choeropsis liberiensis“. IUCN Red List of Threatened Species. 2015: e.T10032A18567171. doi:10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T10032A18567171.en. ციტირების თარიღი: 27 August 2021.
სელენის ტეტრაბრომიდი

სელენის ტეტრაბრომიდი − არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით SeBr4. სელენის ტეტრაბრომიდი მიიღება სელენისა და ბრომის პირდაპირი რეაქციით   S e + 2 B r 2 → S e B r 4 {\displaystyle {\rm {\ Se+2Br_{2}\rightarrow SeBr_{4}}}} ახასიათებს პოლიმორფიზმი, არსებობს შავი α-SeBr4 და ყავისფერ-წითელი β-SeBr4 სახით. იხსნება ნახშირბადის დისულფიდში, ქლოროფორმსა და ეთილის ბრომიდში. წყალთან რეაქციაში შესვლით იშლება სელენოვანი მჟავის წარმოქმნით. ნივთიერება სტაბილურია მხოლოდ ბრომით გაჯერებულ ატმოსფეროში. იშლება სელენის მონობრომიდად და ბრომად:   2 S e B r 4 → S e 2 B r 2 + 3 B r 2 {\displaystyle {\rm {\ 2SeBr_{4}\rightarrow Se_{2}Br_{2}+3Br_{2}}}} ↑ 1.0 1.1 Tideswell, N. W.; McCullough, J. D. (1956). „Selenium Bromides. I. A Spectrophotometric Study of the Dissociation of Selenium Tetrabromide and Selenium Dibromide in Carbon Tetrachloride Solution1,2“. Journal of the American Chemical Society. 78 (13): 3026–3029. doi:10.1021/ja01594a025. ↑ Born, Ref. P.; Kniep, R.; Mootz, D. (1979). „Phasenbeziehungen im System Se-Br und die Kristallstrukturen des dimorphen SeBr4“. Z. Anorg. Allg. Chem. 451 (1): 12–24. doi:10.1002/zaac.19794510103. ↑ Perry, Dale L. (2011). Handbook of Inorganic Compounds. CRC Press, გვ. 360. ISBN 978-1-4398-1461-1.
ლიბანის სანატორიუმი

ლიბანის სანატორიუმი — ისტორიული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის კურორტ ლიბანში. აშენებულია 1926 წელს, საბჭოთა პერიოდში შენობაში მოქმედებდა დასასვენებელი კომპლექსი სანატორიუმი.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17724
ბაბილონ თაუერი

ბაბილონ თაუერი — მშენებარე ცათამბჯენი (ამჟამად შეჩერებულია) ბათუმში, საქართველოში. მისი სიმაღლეა დაახლოებით 190 მეტრი (47 სართული). დასრულების შემდეგ, ის იქნება ყველაზე მაღალი ცათამბჯენი ბათუმში ორბის ტყუპი კოშკების შემდეგ (50 სართული). ბაბილონის კოშკი გახდება ერთ-ერთი იმ მრავალი ახალი შენობიდან, რომლებიც ბათუმში ბოლო წლების განმავლობაში აშენდა, რაც ტურისტული ინდუსტრიის განახლებას გამოიწვევს. მშენებლობას ზედამხედველობს ომერ ილქნური . ბაბილონის კოშკი უნდა მოიცავდეს 4-ვარსკვლავიან სასტუმროს, კაზინოს, რეზიდენციებს, სოციალურ დაწესებულებებს, მაღაზიებს, ოფისებს, კაფეებს, რესტორნებსა და ბარებს. 2019 წლის მაისის მდგომარეობით, საქართველოს მთავრობამ ბაბილონ თაუერი მრავალსართულიანი შენობა ბათუმის ცენტრში მდებარე MC Construction-ს მიჰყიდა. ონლაინ აუქციონი 24,5 მილიონი ლარით დაიწყო, წინა წარუმატებელ აუქციონზე 33 %-ით ნაკლები. ბაბილონ თაუერი 2015 წელს უნდა დასრულებულიყო, თუმცა პროექტის შემქმნელმა შპს TAM GEO ვალდებულება არ შეასრულა. ოფიციალური საიტი Babillon Tower on Tago Architects Babillon Tower on Emporis ↑ News 101882. ციტირების თარიღი: 2014-01-21 ↑ Dinah Spritzer, "Next Stop: Glamour revives port of Batumi", New York Times, September 9, 2010. ↑ Batumi: From black hole to Black Sea paradise. ციტირების თარიღი: 5 June 2013 ↑ Interview with Georgian President Mikhail Saakashvili დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. , elakata somlakiki.com
სოკოს ქუდი

სოკოს ქუდი (ლათ. pileus) — ქუდიანი სოკოს ნაყოფსხეულის ნაწილი. სოკოს განსაზღვრისთვის მნიშვნელოვანი მახასიათებლებია ქუდის ფორმა, ზომა, ფერი და ზედაპირი. ქუდის შიდა ნაწილს რბილობი ეწოდება: მისი ზედაპირი დაცულია თხელი კანით, ხოლო ქვედა ზედაპირზე აქვს ჰიმენოფორი სპორებიანი შრით (ჰიმენიუმი). ჰიმენოფორის ტიპი (გლუვი, მილისებრი, ფირფიტებიანი და ა.შ.) აგრეთვე მნიშვნელოვანია როგორც სოკოების უმეტესი ჯგუფის, ასევე ცალკეული სახეობების დადგენისთვის. განასხვავებენ შემდეგ ძირითად ფორმებს: ზარისებრი კონუსისებრი ამოზნექილი ბრტყელი ჩაღრმავებით ბრტყელი ძაბრისებრი არასიმეტრიული (ექსცენტრული ფეხით) ნახევარსფეროსებრი ჩაჭყლეტილი ბორცვაკით გარდა ამისა, სამეცნიერო ლიტერატურაში შესაძლოა წარმოდგენილი იყოს ქუდის ფორმების უფრო ზუსტი განსაზღვრება, თუმცა სხვადასხვა ავტორებთან ტერმინები შესაძლოა რამდენადმე განსხვავდებოდეს ერთმანეთისაგან. ქუდის ზედაპირის ტიპებია: მშრალი, ლორწოვანი, ჟელატინისებრი, ბოჭკოვანი, ქეჩისებრი, ჯაგრიანი, ქერცლიანი, ფსევდოქერცლიანი, დახეთქილი და სხვა. სოკოს ცენტრალური ნაწილის გაგრძელებაა ქუდის კიდეები, რომლის ფორმაც, ხშირ შემთხვევაში სოკოს იმდენტიფიცირებისთვის ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია. აგრეთვე კიდეები ატარებენ ინფორმაციას ნაყოფსხეულის აგებულებისა და განვითარების შესახებ. კიდეების ფორმა ასაკთან ერთად იცვლება. შეკეცილი მოღრეცილი სწორი ბლაგვი აწეული ზევით შეკეცილი Clitocybe gibba Hygrocybe conica Coprinus plicatilis Macrolepiota procera Вавриш П.О., Горовой Л.Ф., Грибы в лесу и на столе, "Урожай", 1993. — გვ. 208, ISBN 5-337-00728-9. Кутафьева Н. П., Морфология грибов, Красноярск: Изд. центр Красноярского гос. ун-та, 1999. — გვ. 106—110, 122—123, ISBN 5-7638-0161-X. Дудка И. А., Вассер С. П., Справочник миколога и грибника, Киев: „Наукова думка“, 1987. — გვ. 136—137. სოკოს ქუდი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ Moore-Landecker, E: "Fundamentals of the Fungi", page 560. Prentice Hall, 1972.
ალმერია (ბილირანი)

ალმერია (ოფიციალურად ალმერიის მუნიციპალიტეტი; სებ. Lungsod sa Almeria; ტაგალ. Bayan ng Almeria) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 954 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის. BiliranIsland.com ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Almeria: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020.
ბილირანი (ბილირანი)

ბილირანი (ოფიციალურად ბილირანის მუნიციპალიტეტი; სებ. Lungsod sa Biliran; ტაგალ. Bayan ng Biliran) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 662 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 11 ბარანგაის. ოფიციალური საიტი Municipality of Biliran on Provincial Government of Biliran Website დაარქივებული 2019-09-16 საიტზე Wayback Machine. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Biliran: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
კაბუკგაიანი

კაბუკგაიანი (ოფიციალურად კაბუკგაიანის მუნიციპალიტეტი; სებ. Lungsod sa Cabucgayan; ტაგალ. Bayan ng Cabucgayan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 21 542 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის. ↑ https://web.archive.org/web/20161013165610/http://www.gov.ph/1949/09/29/executive-order-no-271-s-1949/ ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Cabucgayan: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
კაიბირანი

კაიბირანი (ოფიციალურად კაიბირანის მუნიციპალიტეტი; სებ. Lungsod sa Caibiran; ტაგალ. Bayan ng Caibiran) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 167 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 17 ბარანგაის. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Caibiran: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
კულაბა

კულაბა (ოფიციალურად კულაბის მუნიციპალიტეტი;სებ. Lungsod sa Culaba; ტაგალ. Bayan ng Culaba) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 972 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 17 ბარანგაის. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Culaba: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
კავაიანი (ბილირანი)

კავაიანი (ოფიციალურად კავაიანის მუნიციპალიტეტი;სებ. Lungsod sa Cawayan; ტაგალ. Bayan ng Cawayan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 20 455 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 20 ბარანგაის. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Kawayan: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
მარიპიპი

მარიპიპი (ოფიციალურად მარიპიპის მუნიციპალიტეტი;სებ. Lungsod sa Maripipi; ტაგალ. Bayan ng Maripipi) ― მეხუთე მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 373 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 15 ბარანგაის. მუნიციპალიტეტი კუნძულ მარიპიპისა და მის მახლობლად მდებარე პატარა კუნძულებს მოიცავს, რომლებიც კუნძულ ბილირანის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობენ. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Maripipi: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
ნავალი (ბილირანი)

ნავალი (ოფიციალურად ნავალის მუნიციპალიტეტი;სებ. Lungsod sa Naval; ტაგალ. Bayan ng Naval) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 58 187 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 26 ბარანგაის. ↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a> ↑ Naval: Average Temperatures and Rainfall. Meteoblue. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
სამოდიელი ხალხები

სამოდიელი ხალხები — სამოდიურ ენებზე მოლაპარაკე ხალხების – ნენების, ენების, ნგანასანებისა და სელკუპების საერთო სახელწოდება. რაოდ. 39 ათასზე მეტი კაცი. ცხოვრობენ ჩრდ. არხანგელსკის, ტიუმენის, ტომსკის ოლქებსა და კრასნოიარსკის მხარეში. უმთავრესად ნენთა, იამალ-ნენთა და ტაიმირის ნაციონალურ ოკრუგებში. XIII საუკუნეში ცხოვრობდნენ სამხრეთ ციმბირში. ეს ჯგუფი შემდგომში მთლიანად გაითქვიფა თურქულენოვან ტუველებში, ხაკასებსა და სხვა ხალხებში, ნაწილი რუს მოსახლეობას შეერწყა. მკვლევართა აზრით სამოდიელი ხალხების ძველი სამშობლოა სამხრეთ ციმბირი. აქედან ისინი I-II ათასწლეულების მიჯნაზე რამდენიმე ეთნიკური ტალღის სახით განსახლებულან ჩრდილოეთში, სადაც მათ შეერია აბორიგენი მოსახლეობა, რომელიც ენობრივად ახლოს უნდა ყოფილიყო საამებთან, ნაწილობრივ კი იუკაგირებთან. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციამდე უმთავრესად მომთაბარეობას მისდევდნენ. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მათი განსახლების რაიონებში შეიქმნა კოლ-ბები და საბჭოთა მეურნეობები, რომლებშიც ვითარდებოდა მეირმეობა, ბეწვეულის რეწვა, თევზჭერა და სხვ. სამოდიელ ხალხებს ჰყავთ ეროვნული ინტელიგენცია. ● ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 19.
ნიკოლაი ნოვიკოვი

ნიკოლაი ვასილევიჩ ნოვიკოვი (რუს. Никола́й Васи́льевич Но́виков; დ. 7 თებერვალი, 1903 — გ. 1989) — საბჭოთა დიპლომატი, სსრკ-ის ელჩი აშშ-ში, დაიბადა სანქტ-პეტერბურგში . 1930 წელს დაამთავრა პეტერბურგის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი. მომდევნო წლებში ეკავა სხვადასხვა სამეცნიერო და აკადემიური თანამდებობა, ასევე მსახურობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში, მოსკოვში, და იყო საბჭოთა კავშირის წარმომადგენელი კაიროში მეორე მსოფლიო ომის დროს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ იგი მსახურობდა საბჭოთა კავშირის ელჩად შეერთებულ შტატებში, დასახელებული იყო ამ თანამდებობაზე 1946 წლის 10 აპრილიდან 1947 წლის 24 ოქტომბრამდე. ნოვიკოვს და მის მეუღლეს ჰყავდათ ორი ვაჟი, იური (დ. 1939) და ნიკოლაი (დ. 1943). 1990 წელს, გლასნოსტის დროს, გავრცელთა ნოვიკოვის ზოგიერთი ნაშრომი; ამან გამოავლინა გავლენიანი „ნოვიკოვის ტელეგრამა“ ან „ნოვიკოვის მოხსენება“, რომელიც ნაწილობრივ იყო რეაქცია ჯორჯ კენანის უაღრესად კრიტიკულ ტელეგრამაზე (იოსებ სტალინი და ვიაჩესლავ მოლოტოვი იყვნენ ამ „საიდუმლო“ ტელეგრამის აუდიტორიაში.) ჯორჯ კენანი ცივი ომის წარმოშობის წიგნის მიმოხილვა: ნოვიკოვის, კენანის და რობერტსის "გრძელი ტელეგრამები" 1946 წელს, საგარეო ურთიერთობებიდან „ნოვიკოვის ტელეგრამა“ https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/novikov.htm დაარქივებული 2022-06-20 საიტზე Wayback Machine.
ტაიმერი

ტაიმერი (ინგლ. Timer) — საკონტროლო-მარეგულირებელი ხელსაწყო, რომელიც დროის გარკვეულ მონაკვეთში ავტომატურად ჩართავს (ან გამორთავს) საწარმოო ან საყოფაცხოვრებო დანიშნულების სისტემას, მანქანას ან აპარატს, ანდა იძლევა სიგნალს მათი ჩართვის (ან გამორთვის) მომენტის დადგომის შესახებ. მოქმედების პრინციპის მიხედვით განასხვავებენ მექანიკურ, ჰიდრავლიკურ, პნევმატურ და ელექტრულ ტაიმერებს. ტაიმერში სამუშაო დროის ინტერვალი ისეა მოცემული, როგორც დროის რელეში. ტაიმერი ერთჯერადი, მრავალჯერადი და ციკლური მოქმედებისაა. დიდი სიზუსტე და საიმედოობა ახასიათებს საათის ბაზაზე აგებულ ტაიმერს. წამმზომი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 641.
ტამილური ლიტერატურა

ტამილური ლიტერატურა — ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში (ტამილნადუს შტატი) მცხოვრები ხალხის — ტამილების ლიტერატურა. გავრცელებულია აგრეთვე ჩრდილოეთ ცეილონზე და ნაწილობრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, განსაკუთრებით სინგაპურსა და მალაიზიაში, სამხრეთ აფრიკაში, წყნარი ოკეანის კუნძულებზე (ტრინიდადი, მარტინიკა, ფიჯი, მავრიკი) და ტამილებით დასახლებულ სხვა ადგილებში. სათავეს იღებს I ათასწლეულის დასაწყისში. ვითარდებოდა სრულიად დამოუკიდებლად, გადმოცემით. ჯერ კიდევ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე არსებობდა სამი ლიტერატურული აკადემია (სანგი), რომლებშიც გაერთიანებული იყო ათასობით პოეტი. ახ. წ. პირველ საუკუნეში, ადურაში მესამე სანგის არსებობაზე მიუთითებს ისტორიული წყაროები. ამავე პერიოდს ეკუთვნის ე.წ. „სანგის პოეზია“, რომელიც წარმოდგენილია კრებულებით „რვა ანთოლოგია“ და „ათი სიმღერა“. ტამილური ლექსთწყობის სისტემა მეტად ორიგინალური და თვითმყოფია. პრაქტიკაში გამომუშავებული ლიტერატურული წესები შეტანილია ჩვენამდე მოღწეულ ტამილური გრამატიკის ტრაქტატში — „ტოლკაპიამი“. ჯაინიზმისა და ბუდიზმის გავრცელებამ ხელი შეუწყო დიდაქტიკური პოეზიის შექმნას. აფორისტული პოეზიის კრებულებში „ტირუკულარი“ და „ნალადიარი“ განმარტებულია ინდური ფილოსოფიის სამი ტრადიციული „სიცოცხლის მიზანი“: 1. დჰარმა (ზნეობის კანონების შესაბამისი სწორი ყოფაქცევის წესები), 2. ართა (მატერ. სარფა), 3. კამა (ხორციელი ტკბობა). ამ თხზულებებში არ აისახა მეოთხე მიზანი — მოკშა (სულის დახსნა). აღსანიშნავია პოემები: „მოთხრობა სამაჯურზე“ (დაახლ. VII–IX სს.), „მარგალიტის ქამარი“, „ვალაიაბადი“, „კუნდალაკეში“ (მოაღწია არასრული სახით), „ჯივაკის ჯადოსნური თვალი“ (X ს.). კამბაის პოემაში „რამაინა“ (X–XI სს.) ჩანს ტამილური ეროვნული ყოფისათვის დამახასიათებელი შტრიხები, რითაც იგი სცილდება თარგმნილი ნაწარმოების ჩარჩოებს. საერო-საკარო პოეზიის წარმომადგენლები არიან პოეტები ოტაკუტანი (XII ს.) და პუჰაჟენდი (XIII–XIV სს.). ფართოდ გავრცელდა პოეზიასა და პროზაში ტამილური და სანსკრიტული ელემენტების ნაზავი ხელოვნური, ღვარჭნილი სტილი „მანიპრავალამი“ („მარგალიტი და მარჯანი“). VII–VIII სს-ში წარმოიშვა ბჰაკტის პოეზიის მდიდარი ტრადიცია. XII საუკუნეში დაიწყო ტამილური კულტურის აღმავლობა. გავრცელდა განმანათლებლური იდეები, განვითარდა პროზა. თანამედროვე პროზის მამამთავრად თვლიან ცეილონელ ტამილს — არუმუგა ნავალარს (1823–1879). პირველი ტამილური რომანის ავტორია ვედანაიაგამ პილაი (1826–1889). მოთხრობის ჟანრის განვითარება დაკავშირებულია დასავლეთ ევროპის ნოველისტების თხზულებათა თარგმნასა და ადაპტაციასთან. XX საუკუნის დასაწყისში პოეზიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია სუპირამანი ბარადის (1882–1921). აღსანიშნავია მწერლების, კალკის (1899–1954) და მაჰადევანის (1913–1957) სოციალური რომანები; თანამედროვე მწერლების მ. ვარადარაჯანის (1912–1973), ს. ტირიპურასუნდარის, აჰილანის ფსიქოლოგიური რომანები. ტამილურმა ლიტერატურამ გავლენა მოახდინა სამხრეთ ინდოეთის ხალხების ლიტერატურის განვითარებაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 650–651.
ტომოგრაფია

ტომოგრაფია (ძვ. ბერძნ. τόμος tomos – ფენა, γράφω graphō – აღწერა) — რენტგენოლოგიური მეთოდი, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია გამოსაკვლევი ობიექტის ნებისმიერი ფენის სურათის (ტომოგრამა) მიღება. ჩვეულებრივი რენტგენოგრაფიის დროს რენტგენოგრამაზე წარმოდგენილია გამოსაკვლევი ორგანოს შემადგენელი ქსოვილების პროექციული ჯამური მრავალჩრდილიანი სურათი, რომლის შესწავლისას ყოველთვის არ ხდება გამოსაკვლევი უბნის ჭეშმარიტი ფორმის, სიდიდისა და მდებარეობის სიღრმის დადგენა. ტომოგრაფიის დროს კი ტომოგრამაზე შესაძლებელია ნებისმიერ სიღრმეზე მდებარე სიბრტყის გამოსახულების მიღება, აგრეთვე ისეთი წარმონაქმნის (მაგ., რაიმე ღრუ, სიმსივნე) გამოვლენა, რომელიც რენტგენოგრამაზე არ ჩანს. ტომოგრაფიის საშუალებით იკვლევენ ტრაქეას, ბრონქებს, სისხლძარღვებს, ფილტვებს, თირკმლებს, ნაღვლის ბუშტსა და მის სადინარებს, თირკმელზედა ჯირკვალს და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 16.