laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ირაკლი გუჯაბიძე

ირაკლი კირილეს ძე გუჯაბიძე (დ. 14 ივნისი, 1953, ბათუმი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი მიწისქვეშა ნაგებობებისა და შახტების მშენებლობის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1994). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი (1975). მუშაობდა იქვე, სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავებისა და მიწისქვეშა ნაგებობათა მშენებლობის კათედრაზე (2000 წლიდან კათედრის გამგე). საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო კვლევებისა და დაპროექტების ცენტრისა და საქართველოს სამთო-გეოლოგიური ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი. 2007 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო ტექნოლოგიების დეპარტამენტის უფროსი. გუჯაბიძის ხელმძღვანელობით შესრულდა საქართველოში კლდეში ნაკვეთი ძეგლების (დავითგარეჯა, ვარძია, უფლისციხე) რესტავრაციისა და რეაბილიტაციის პროექტები, შემუშავდა სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავების პროექტები, ქალაქის მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაგებობათა გაანგარიშებისა და მათი დაცვის მეთოდები და საშუალებები, შეიქმნა თბილისის მიწისქვეშა სივრცეების ათვისების კონცეფცია. Вопросы механики подземных сооружений неглубокого заложения, Тб., 1991. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 236. ირაკლი გუჯაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნოდარ გუჯაბიძე

ნოდარ აკაკის ძე გუჯაბიძე (დ. 20 იანვარი, 1929, ქუთაისი, — გ. 2015) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1976). დაამთავრა თბილისის ქვეითი ჯარების სასწავლებელი (1950), ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია (1965), ვოროშილოვის სახელობის საბჭოთა შეიარაღებული ძალების გენშტაბის სამხედრო აკადემია (1973). ეკავა სამეთაურო თანამდებობები საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში, იყო ოდესის სამხედრო ოლქის მოტომსროლელი დივიზიის მეთაური (1973–1979), ბალტიისპირეთის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსის მოადგილე (1978–1982). მთავარი სამხედრო მრჩეველი ავღანეთში (1982–1984). 1992–2002 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. იყო ეროვნული გვარდიის (1992, 1995–1996), თავდაცვის სამინისტროს მთავარი შტაბის უფროსი (1993–1994), თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მრჩეველი (1996–2002). დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 237. გოგიტიძე, მ., ბეჟიტაშვილი, გ., „სამხედრო ფიცის ერთგულნი“, თბილისი, 2015. — გვ. 109-110, ISBN 978-9941-0-7386-1.
ჯიმშერ გუჯაბიძე

ჯიმშერ ბათლომეს ძე გუჯაბიძე (დ. 30 ნოემბერი, 1930, ფოთი — გ. 2015) — ქართველი ექიმი, ბავშვთა უროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (2002). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1955). 1955–1958 წლებში მუშაობდა მოსკოვის ოლქში ქირურგად, 1969–1989 წლებში — საქართველოს უროლოგიისა და ნეფროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ბავშვთა განყოფილებაში (1990 წლიდან გამგე), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უროლოგიის კათედრის პროფესორი (1998), თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტის უროლოგიის კურსის ხელმძღვანელი (1996). 2008 წლიდან მ. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს ქირურგიული დეპარტამენტის კონსულტანტი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001). თირკმელების და შარდსაწვეთების ანომალიები, თბ., 1978; უროლოგიის ცნობარი, თბ., 1978; ქვედა საშარდე გზების განვითარების ანომალიები ბავშვთა ასაკში, თბ., 1984; შარდსადენი მილი – ურეთრა და…, თბ., 2002. ჯიმშერ გუჯაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 237.
სალხინოს ოჯალეში

სალხინოს ოჯალეში — ადგილწარმოშობის დასახელების წითელი მშრალი ღვინო. მზადდება ოჯალეშის ჯიშის ყურძნისგან. „სალხინოს ოჯალეში“ უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: ფერი – მუქი ბროწეულისფერი მეწამული შეფერილობით; არომატი და გემო - გემოზე სავსე, დახვეწილი, ხალისიანი, ექსტრაქტული და ჰარმო­ნიული, ამ გეოგრაფიული ადგილისთვის დამახასიათებელი ჯიშური არომატით, დავარგებისას უვითარდება მკვეთრად გამოხატული ბუკეტი ხილის ტონებით; ფაქტობრივი მოცულობითი სპირტშემცველობა არ უნდა იყოს 11 %-ზე ნაკლები; დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია არ უნდა იყოს 24 გ/ლ-ზე ნაკლები; შაქრიანობა არ უნდა აღემატებოდეს 4 გ/ლ-ს; ტიტრული მჟავიანობა არ უნდა იყოს 5 გ/ლ-ზე ნაკლები; სხვა მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით დად­გე­ნილ მოთხოვნებს. სალხინოს მიკროზონა მდებარეობს მარტვილის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, მდინარე ტეხურის მარცხენა სანაპიროდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქვიბიის მთების კალთებამდე. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მას ეკვრის სოფლები გაჭედილი და ბალდა, ხოლო ჩრდილო­ე­თით – ნობულევი. სამხრეთ-დასავლეთით დიდი ჭყონისა და ტალერისაგან ჰყოფს მდინარე ტეხური. ზღვის დონიდან სიმაღლე შეადგენს 250 მეტრს. ყურძნის მოსავალი 1 ჰექტარ ვენახზე არ უნდა აღემატებოდეს 8 ტონას. ღვინის გამოსავალი არ უნდა აღემატებოდეს: 500 ლიტრს – ერთი ტონა ყურძნიდან; 4000 ლიტრს – ერთი ჰა ვენახიდან. „სალხინოს ოჯალეშის“ წარმოებისათვის განკუთვნილი ყურძენი მოწეული უნდა იყოს სალხინოს გაშენებული ვენახებიდან. ყურძნის გადამუშავება და ღვინის დამზადება დასა­შვებია მხოლოდ სალხინოს მიკროზონის ფარგლებში ღვინო „სალხინოს ოჯალეში“ მზადდება დურდოს სრული ალკოჰოლური დუღილის გზით. ღვინო „სალხინოს ოჯალეშის“ სამომხმარებლო ბაზარზე გატანა დასაშვებია მხოლოდ სამომხმარებლო ტარაში დაფასოებული სახით. ღვინის წარმოებისას დასაშვებია მხოლოდ იმ ოპერაციების, მასალებისა და ნივთიერებების გამოყენება, რომლებიც ნებადართულია საქართველოს კანონმდებლობით. საქპატენტი
ბორის გუჯეჯიანი

ბორის ივანეს ძე გუჯეჯიანი (დ. 20 აგვისტო, 1909, სოფ. ჭოლაში, ახლანდ. მესტიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 აპრილი, 1993, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-გეოლოგი, ქვანახშირის მრეწველობის ორგანიზატორი საქართველოში. III რანგის სამთო გენერალი (1945), საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1969). დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი (1931). 1935-1937 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიურ–საძიებო ფაკულტეტის დეკანი და საწვავი წიაღისეულის გეოლოგიური კათედრის გამგე; სოფელ ცანის სამთო–მეტალურგიული კომბინატის მშენებლობის სამმართველოს უფროსი; 1941-1945 წლებში სსრკ ქიმიური მრეწველობის სამინისტროს მთავარი სამმართველოს უფროსი; 1945-1952 წლებში კომბინატ „საქნახშირის“ უფროსი; 1953-1956 წლებში საკავშირო ნახშირის ინსტიტუტის დირექტორი; 1957-1958 წლებში საქართველოს სახალხო მეურნეობის საბჭოს ნახშირების, ნავთობისა და სამთამადნო მრეწველობის სამმართველოს უფროსი; 1959-1962 წლებში კავკასიის მინერალური ნედლეულის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; 1962-1976 წლებში საქართველოს საწარმოო გეოლოგიური სამმართველოს უფროსი. დიდი დამსახურება მიუძღვის საქართველოს მინერალური ნედლეულის მრავალი სახეობის სამრეწველო მარაგის დადგენაში. გუჯეჯიანი იყო საქართველოს ქვანახშირის საბადოების (ტყიბულ-შაორი, ტყვარჩელი) პეტროგრაფიისა და ქიმიის აღიარებული მკვლევარი. Липтобиолитовые угли и сланцы 239 ткибульского месторождения, «საქართვ. მეცნ. აკადემიის ლითონისა და სამთო საქმის ინ-ტის შრომები», 1950, ტ. 3; Взаимосвязь петрографического состава ткибульских углей с их обогатимостью и химико-технологическими свойствами, «Труды лаборатории геологии угля АН ссср », Л., 1956, вып. 6; * * * Атлас углей Кавказа, М., 1961 (მთ. რედ. და თანაავტ.). ჩიჩუა ბ., ზუსაშვილი ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 238. ბორის გუჯეჯიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ბორის გუჯეჯიანის ბიოგრაფია (II მოწვევა) ბორის გუჯეჯიანის ბიოგრაფია (III მოწვევა) ბორის გუჯეჯიანის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
კონსტანტინე გძელიშვილი

კონსტანტინე (კოტე) კონსტანტინეს ძე გძელიშვილი (დ. 13 სექტემბერი, 1902, თბილისი, — გ. 15 ივლისი, 1970, იქვე) — ქართველები ფერმწერი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962). დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1927). აქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1938 წლიდან). სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1927 წლიდან. მის შემოქმედების ძირითადი თემაა საქართველოს ბუნება და არქიტექტურული ძეგლები: „ძველი თბილისი“ (1945), „ქართლის პეიზაჟი“ (1950), „გორის ხედი“ (1938), „დუშეთი“ (1957), „ქართლი“ (1962), აქვს ისტორიულ თემებზე შექმნილი სურათები: „კრაკოვის კონფერენცია“ (1938), „საკუთარი კერის დაცვა“ (1943), პორტრეტები და სხვა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ვლადიმერ გძელიძე

ვლადიმერ დავითის ძე გძელიძე (გრძელიძე; დ. 10 მაისი, 1894, სოფ. ბარი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 5 ივნისი, 1960, თბილისი) — ქართველი მეწარმე, ხილეულის წყლებისა და უალკოჰოლო სასმელების დამზადების სპეციალისტი. 1917 წლიდან მუშაობდა თბილისის „კომპანია ზემელის“ ლიმონათის ქარხანაში. 1920-იანი წლებიდან დამოუკიდებლად ქმნიდა ხილეულის წყლების სიროფის რეცეპტებს. მუშაობდა ბაქოს ხილეულის წყლების წარმოებაში, ამიერკავკასიის რკინიგზის კვების ობიექტებში, ხოლო 1932 წელს თბილისში დააფუძნა ლიმონათის ქარხანა (ნ. გოგოლის ქუჩა №52, ახლანდ. №16). საწარმო წლების განმავლობაში ლიმონათით ამარაგებდა ამიერკავკასიის რკინიგზის, ასევე უკრაინის ქალაქების — დნეპროპეტროვსკისა და კიევის კვების ქსელს. თბილისში იყო „გძელიძის წყლების“ საფირმო მაღაზიები. 1959 წელს თბილისის რკინიგზის ვაგზლის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით ლიმონათის ქარხნის ამორტიზებული შენობა აიღეს. 1947–1951 გძელიძის ხილეულის წყლების სექცია მოქმედებდა მოსკოვში. 1950 წელს მიიწვიეს სომხეთში ხილეულის წყლების უალკოჰოლო სასმელების დამზადების გამოცდილების გასაზიარებლად. 1989-1997 წლებში თბილისში, მერაბ კოსტავას ქუჩის №12-ში ფუნქციონირებდა გძელიძის შვილიშვილის, ვ. გრძელიძის მიერ დაფუძნებული ხილეულის წყლების მაღაზია. აბრამიშვილი ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 239.
დაბის ღვთისმშობლის ეკლესია

დაბის ღვთისმშობლის ეკლესია „მარიამწმინდა“ — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაბასთან. მდებარეობს სამანქანო გზის პირას, მცირე გორაკზე, შემორჩენილია გალავანშემორტყმული ერთნავიანი ეკლესიის ნანგრევი. გალავანი დიდი დაუმუშავებელი ლოდებითაა ნაგები. კირი გამოქარულია და კედელი ყორის შთაბეჭდილებას ტოვებს. შესასვლელი, რომელიც ორ მძლავრ კედელს შორის მოქცეულ ფართო კამაროვან გასასვლელს წარმოადგენს, დასავლეთიდანაა. გალავანი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან ციცაბო კლდეზეა მიბჯენილი. აქ კლდის ქიმზე ასასვლელად საფეხურებია გამოკვეთილი. ძნელბედობის ჟამს ამ გალავანს მოსახლეობა თავს აფარებდა. ეკლესიის ნანგრევი გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია. მას ჩრდილოეთიდან სამნაწილიანი მინაშენი აქვს, რომელიც შედარებით უკეთ გადარჩენილა. ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთი კედელი (სიმაღლე 1,5 მ), რომელიც გარედან კარგად გათლილი მორუხო ფერის კვადრების შესანიშნავი წყობითაა ნაგები. ეკლესია XI–XIII საუკუნეებს უნდა იყოს. გალავანი კარიბჭითურთ შესაძლებელია XIV საუკუნეს ეკუთვნოდეს. დოლიძე ვ., ქუჩუკაშვილი მ., ბერძენიშვილი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 243.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12142
დაბაძველი (ნასოფლარი)

დაბაძველი — ნასოფლარი საქართველოში, ისტორიულ თორში (ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი). 41°45′59″ ჩ. გ. 43°20′44″ ა. გ.﻿ / ﻿41.766444° ჩ. გ. 43.345611° ა. გ.﻿ / 41.766444; 43.345611 მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა შენაკადის ჭობისხევის სათავეებში, კახისისა და წეროს ტბების ახლოს გაშლილ ველზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე (დაბაძველის პლატო), ზღვის დონიდან 1752 მ სიმაღლეზე. ნასოფლარი ორია — პატარა და დიდი დაბაძველი. დიდ დაბაძველში შემორჩენილია მოზრდილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევია. შენობა ნაგები ყოფილა დიდი ლოდების ჰორიზონტალური წყობით. საკურთხეველი უფრო მცირე, თანაბარი ზომის კვადრებით უშენებიათ. წყობა აქაც რეგულარულია. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. შიგნით შემორჩენილია ერთსაფეხურიანი პილასტრი პროფილირებული კაპიტელით. ეკლესია განვითარებული შუა საუკუნეების ხანისა უნდა იყოს. ირგვლივ გალავნის ნაშთია, მის გადაღმა — მოზრდილი ნასახლარები. გვიანდელი შუა საუკუნეების მატერიალური ნაშთები ნასოფლარში არ ჩანს. ეს ნასოფლარი არ იხსენიება არც XVI საუკუნის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“, არც სხვა წყაროებსა და საბუთებში. უცნობია იგი ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) სოფლების სიებისა და რუკების მიხედვითაც. საფიქრებელია, რომ მონღოლთა ბატონობის დროიდან სოფელი გადაშენებულა. კახისის ტბის სახელწოდება შესაძლოა კახა თორელს უკავშირდებოდეს. ბერძენიშვილი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
დაბაძველი (მრავალმნიშვნელოვანი)

დაბაძველი შეიძლება აღნიშნავდეს: დაბაძველი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში დაბაძველი — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში დაბაძველი — ნასოფლარი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე
დაბახანა (სახელოსნო)

დაბახანა, დაბაღხანა — ტყავის დასამუშავებელი სახელოსნო, სადაც ამუშავებდნენ საქონლის ტყავს (წმენდდნენ, თრიმლავდნენ, ბალანს აცლიდნენ, აშრობდნენ, არბილებდნენ, პოხავდნენ, ღებავდნენ და სხვ.). ტყავის გამომყვან მოხელეს დაბაღი ერქვა. ტყავის გამოსაყვანად დაბახანებში იხმარებოდა სხვადასხვა მასალა: ნაცარი, კირი, შაბი, მარილი, ფქვილი, ქატო, წაქა, მუხის ქერქი (ბოლო წლებში — ნატრიუმი და სხვ.), ხელსაწყო-იარაღთაგან — დემური (რკინის მოხრილი დანა), ვარაჩო (ტყავის გასაჭიმი ხის ნაჭერი), მაჯაგანი (ტყავის მოსაქნელი რკინა), კირის აბაზანა, თაღარი, საზელი იასარორმო და სხვ. დაბახანებს აწყობდნენ ქალაქის გარეუბნებში, მდინარის ნაპირას, ორსართულიან შენობაში. პირველ სართულზე სახელოსნო იყო, მეორეზე — საწყობი. დაბახანაში გამოყვანილი ტყავეული ბარდებოდა ტყავის სახელოსნოებსა და გამსაღებელ პუნქტებს (დუქნებს). დაბახანები იყო თბილისსა (ლეღვთახევი) და საქართველოს სხვა ქალაქებში. რეხვიაშვილი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ავგუსტა ვილჰელმინა ჰესენ-დარმშტადტელი

ავგუსტა ვილჰელმინა ჰესენ-დარმშტადტელი (გერმ. Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt; დ. 14 აპრილი, 1765, დარმშტადტი, ჰესენი, გერმანია — გ. 30 მარტი, 1796, ვაინშტრასე, კურპფალცი, გერმანია) — გერმანელი არისტოკრატი და ჰესენ-დარმშტადტის პრინცესა. ბავარიის მეფე მაქსიმილიან I-ის პირველი ცოლი და მეფე ლუდვიგ I-ის დედა. ავგუსტა ვილჰელმინა დაიბადა 1765 წლის 14 აპრილს დარმშტადტში. იგი იყო მთავარ გეორგ ვილჰელმისა და მისი მეუღლის, გრაფინია მარია ლუიზა ალბერტინა ლაინინგენ-ფალკენბურგ-დაგსბურგელის მეოთხე ქალიშვილი და მეცხრე შვილი. 1785 წლის 30 სექტემბერს დარმშტადტში ავგუსტა ვილჰელმინა დააქორწინეს ცვაიბრიუხენის ჰერცოგ მაქსიმილიანზე (შემდეგში ბავარიის მეფე მაქსიმილიან I, თუმცა იგი მის გამეფებას ვერ მოესწრო). ამ პერიოდში მაქსიმილიანი ფრანგულ არმიაში მსახურობდა, რის გამოც წყვილი სტრასბურგში დასახლდა, თუმცა ხშირად სტუმრობდნენ ხოლმე პარიზსაც. ცნობილია, რომ ერთ-ერთი ასეთი ვიზიტისას იგი საფრანგეთის დედოფალ მარი ანტუანეტსაც შეხვდა და მასთან კერძო ვიზიტიც ჰქონდა. 1789 წელს საფრანგეთში დიდი რევოლუცია დაიწყო. სიტუაციის არევის გამო მაქსიმილიანმა ავგუსტა ვიქტორია სასწრაფოდ გააგზავნა მშობლებთან, დარმშტადტში. სულ მალე დაბრუნდა მაქსიმილიანიც, რის შემდეგაც ოთხი წელი ისინი ქალაქ მაინინგენში ცხოვრობდნენ. 1794 წლის დეკემბერში მაინინგენს ალყა ფრანგულმა ჯარებმა შემოარტყეს. ამ დროს ავგუსტა ვილჰელმინა და მისი ქმარ-შვილი ფრანგულმა არტილერიამ მშვიდობიანად გაიყვანა ქალაქიდან. 1795 წლის აპრილში ფრანგებმა დაიკავეს მაქსიმილიანის კუთვნილი ცვაიბრიუხენიც, რის გამოც წყვილს ერთი ქალაქიდან მეორეში უწევდა გადასვლა. 1796 წლის მარტში ავგუსტას, რომელიც ყოველთვის უჩიოდა სუსტ ფილტვებს, ტუბერკულოზი დაუდგინდა. იგი იმავე წლის 30 მარტს, 31-ე დაბადების დღემდე სულ ორი კვირით ადრე გარდაიცვალა. მოგვიანებით იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს დარმშტადტში, მისი ქმარი კი მეორედ დაქორწინდა კაროლინა ბადენელზე. ლუდვიგ I (1786-1868), ბავარიის მეფე 1825-1848 წლებში. ცოლად შეირთო ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელი, რომელთანაც შეეძინა ბავარიის მეფე მაქსიმილიან II და საბერძნეთის მეფე ოტონ I; ავგუსტა ამალია (1788-1851), ცოლად გაჰყვა ნაპოლეონის გერს, ლოიხტენბერგის ჰერცოგ ევგენი ბოარნეს, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის შვედეთ-ნორვეგიის დედოფალი ჟოზეფინა, ბრაზილიის იმპერატრიცა ამალია და პორტუგალიის მეფე ავგუსტი; ამალია მარია (1790-1794), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; კაროლინა ავგუსტა (1792-1873), ცოლად გაჰყვა ავსტრიის იმპერატორ ფრანც II-ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია; კარლ თეოდორი (1795-1875), ბავარიის პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი; Winkler, Wilhelm. "Die Mutter König Ludwig I. von Bayern nach ungedruckten Briefen", Die Wächter (1924). Hans Rall, Wittelsbacher Lebensbilder von Kaiser Ludwig bis zur Gegenwart (Munich: Wittelsbacher Ausgleichsfonds), 142. Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 70. Egon Caesar Corti, Ludwig I of Bavaria (London: Thornton Butterworth, 1938), 15.
თემურ ჭკუასელიძე

თემურ ჭკუასელიძე (დ. 22 ივნისი, 1998, ბორჯომი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2018, 87კგ), ახალგაზრდებსა (2017, 84 კგ) და ჭაბუკებს (2015, 76 კგ) შორის ევროპის ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი. ახალგაზრდებსა და ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2018, რომი, იტალია; 2015, სუბოტიცა, სერბეთი). თემურ ჭკუასელიძე[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
დაბლაგომის არქეოლოგიური ძეგლები

დაბლაგომის არქეოლოგიური ძეგლები — არქეოლოგიური ძეგლები სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბლაგომში. აღმოჩენილი მასალა მოწმობს, რომ დაბლაგომი ანტიკური ხანის კოლხეთის სამეფოს ქალაქური ტიპის მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრი იყო. განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო კერამიკული წარმოება. 1929 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა ძვ. წ. IV საუკუნის ე. წ. დაბლაგომის განძი — ვერცხლის ფიალა, რომელშიც კოლხური მონეტები და ელექტრუმის წყვილი საყურე ეწყო. გათხრები ჩატარდა 1936 წელს (ნიკო ბერძენიშვილი, ბორის კუფტინი, ნინო ხოშტარია). არქეოლოგიური ძიებანი განახლდა 1970 წლიდან (ვერა თოლორდავა). დაბლაგომში ნაციხვარისა და ნასაკირევის ბორცვებზე, გათხრილია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასახლარი, ანტიკური ხანის სამაროვანი და ნასახლართა ნაშთები. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკა ხელით ნაძერწი, არათანაბრად გამომწვარი და ზედაპირგაპრიალებულია. ჭურჭელი უმეტესად დიდი ზომისაა (ყურებიანი ან შვერილებიანი პითოსები და ქოთნები), ზოგს ძირზე ჭილოფის ანაბეჭდი ეტყობა, გვხვდება დისკოსებრი ხუფები, აღმოჩენილია აგრეთვე ქვის ხელსაფქვავები, კაჟის ფოთლისებრი შუბისპირი, კაჟისა და ობსიდიანის ანატკეცები. მსგავსი მასალა აღმოჩენილია როგორც დასავლეთ (ოჩამჩირე, დიხა გუძუბა), ისე აღმოსავლეთ საქართველოში (კიკეთი, დიდუბე, ოზნი). ანტიკური ხანის სამოსახლო წარმოდგენილია ხის წნულის ანაბეჭდიანი ბათქაშების ფენებით. დადასტურებულია ცხოვრების 2 პერიოდი: ადრინდელი ანტიკური (ძვ. წ. VI–IV სს.) და ადრინდელი ელინისტური (ძვ. წ. IV–III სს.). ადრინდელი ანტიკური ხანის ფენაში აღმოჩნდა კვეთილი და ნაკაწრი დეკორით შემკული კოლხური კერამიკის ფრაგმენტები (სასმისები, დოქები, ჯამები, ქვევრები და სხვ.). ადრინდ. ელინისტური პერიოდისაა დაბლაგომში აღმოჩენილი ქვევრსამარხები. სამარხად იყენებდნენ ჩვეულებრივ სამეურნეო დანიშნულების კოლხურ ქვევრებს, რომლებიც მიწაში მეტწილად პირქვე იყო ჩადგმული. თუმცა გვხვდება ჰორიზონტალურად ჩადებული ქვევრსამარხებიც. ქვევრს გადახერხავდნენ ან გადატეხდნენ და ჩაასვენებდნენ ხელფეხმოკეცილ მიცვალებულს მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე. სამარხეული მასალა საკმაოდ ღარიბულია (თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის სამკაული, ვერცხლის მონეტები — კოლხური თეთრი), რაც გვიჩვენებს, რომ ქვევრსამარხებში კრძალავდნენ საზოგადოების რიგით წევრებს. 1972 წელს ნაციხვარის ბორცვზე აღმოჩნდა ძვ. წ. III ს. I ნახევრის წარჩინებული პირის მდიდრული სამარხი — სინოპური კრამიტით გადახურული სწორკუთხა ხის ნაგებობა, რომელიც კლდეში ამოკვეთილ ორმოში იდგა. მასში აღმოჩნდა ოქროს სამკაული, ოქროსა და ვერცხლის ჭურჭელი, რკინის იარაღი, სხვადასხვა მასალისგან დამზადებული მძივები და საკიდები, უამრავი ადგილობრივი და შემოტანილი თიხის ჭურჭელი (3 კოლხური, 2 სინოპური ამფორა). თოლორდავა ვ., ფხაკაძე ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. „საქართველოს არქეოლოგია“ / რედ: აფაქიძე ა., თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 225-228.
დაბლარი

დაბლარი — სარზე ან მავთულზე აკრული დაბალტანიანი ვაზი (საპირისპირო — მაღლარი). დაბლარი შეიძლება იყოს: ცალმხრივი ქართული, ორმხრივი ქართული, იმერული – ჯამისებრი, კორდონი და სხვ. დ-ში ვაზის შტამბის სიმაღლეა 0,5–0,8 მ. დაბლარი მოსავლელად ადვილია და მაღალხარისხოვან მოსავალს იძლევა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
დეხვა

დეხვა — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს დაგვის ქედის დასავლეთ ფერდობიდან (მთა ქვაკვერცხა), ზღვის დონიდან 1120 მ. შავ ზღვას ერთვის მდინარე კინტრიშთან ახლოს სამხრეთით. სიგრძე დაახლოებით 14 კმ, ხოლო მდინარის აუზის ფართობი 41 კმ²-ია, ვარდნა 16,3 მ.კმ. ახასიათებს ხანმოკლე წყალდიდობა შემოდგომაზე თავსხმა წვიმების გამო და გაზაფხულზე თოვლის დნობის შედეგად, გააჩნია საკმაოდ ღრმა ხეობა ზემო წელში, აგრეთვე ხასიათდება ჩანჩქერებით. ↑ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სივრცითი მოწყობის გეგმა[მკვდარი ბმული], ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, 2016.
დადეშის ხევი

დადეშის ხევი, დადეშისწყლისხევი — მდინარე საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მურჯახეთისწყლის მარცხენა შენაკადი ისტორიულ ქვემო ჯავახეთში. სახელწოდება მოდის სოფელ დადეშიდან, იხსენიება ვახუშტი ბატონიშვილის „აღწერაში“. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
გურამ ხეცურიანი

გურამ ხეცურიანი (დ. 28 იანვარი, 1997, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა). 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი( 2019, ნოვი-სადი, სერბეთი), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (ფრეიდენფელდსის მემორიალი, 2016, რიგა, ლატვია). გურამ ხეცურიანი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ჰემფშირული ცხვარი

ჰემფშირული ცხვარი — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სახორცე-სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია XIX საუკუნის დასაწყისში დიდ ბრიტანეთში (ჰემფშირის, უილტშირისა და სხვა საგრაფოებში) ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ნერბის შეჯვარებით საუტდაუნის ჯიშის ერკემალთან. დიდი ზომისაა, ფართო და ღრმა ტანით, ურქოა, ფერად თეთრი. სახეზე, ყურებსა და კიდურებზე მუქი ფერის თმის საფარი აქვს. ნერბის ცოცხალი მასაა 65–70 კგ, ერკემლისა 100–110 კგ. ნაყოფიერება — 130–150 ბატკანი 100 ნერბზე. ადრეულაა, 4 თვის ბატკანს 25 კგ-მდე ხორცი აქვს. მატყლის სიგრძე 6–8 სმ-ია, სიწმინდე 2,6–2,8 მკმ. ნერბის ნაპარსი 3–4 კგ-მდეა, ერკემლისა 5–6 კგ-მდე; სუფთა მატყლის გამოსავალი 50–60%; უმეტესად იყენებენ ტრიკოტაჟის ნაკეთობების დასამზადებლად. მაღალი მეხორცული პოტენციალი რეალიზდება უხვად კვების დროს. კარგად ეგუება სხვადასხვა ბუნებრივ პირობებს. ჰემფშირული ცხვრის მოშენებას მისდევენ დიდ ბრიტანეთში, გერმანიაში, აშშ-ში და სხვა ქვეყნებში. სსრკ-ში გამოიყენეს გორკული და ლიტვური შავთავა ცხვრის გამოსაყვანად. Вениаминов А. А. Породы овец мира. М., 1984. Жиряков А. М. ГЕМПШИРСКАЯ ПОРОДА // Большая российская энциклопедия. т. 6. — М., 2006. — стр. 529. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Буйлов С. В., Гемпширские овцы // Большая советская энциклопедия, т. 6 — М. : Советская энциклопедия, 1971.
ტ (მრავალმნიშვნელოვანი)

ასო ტ შეიძლება აღნიშნავდეს: ტ — მეცხრამეტე ასო (ტარი) ქართულ ანბანში; ტ — მასის ერთეულის, „ტონის“ შემოკლებული აღნიშვნა.
დადეშქელიანი

საკუთარი სახელი დადეშქელიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსანდრე დადეშქელიანი — ცირკის მსახიობი ანეტა დადეშქელიანი — პოეტი ლევან დადეშქელიანი — პუბლიცისტი, პოლიტიკური მოღვაწე მურზაყან დადეშქელიანი — ქართველი მომღერალი, ლოტბარი ოთარ დადეშქელიანი — ქართველი ბალეტმაისტერი დადიშქელიანი დადიშქელიანები — საგვარეულო სვანეთში
ალექსანდრე დადეშქელიანი

ალექსანდრე (სანდრო) ალექსანდრეს ძე დადეშქელიანი (დ. 20 ნოემბერი, 1917, თბილისი, — გ. 23 სექტემბერი, 1972, ხაბაროვსკი) — ქართველი ცირკის მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1961). სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. დაბადებიდანვე უხელო იყო (ატარებდა პროთეზს), საცირკო ნომრებს ხელების მაგივრად ფეხებით ასრულებდა. თავისი ორიგინალური შესრულების მანერით 35 წელზე მეტ ხანს გამოდიოდა არენაზე. II მსოფლიო ომის პერიოდში იგი საცირკო ბრიგადასთან ერთად ხშირად მართავდა წარმოდგენებს ჰოსპიტლებსა და ფრონტის ხაზზე. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში: „ნორჩი მფრინავი“ (1928), „გოგი რატიანი“ (1927). გვენცაძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 248. ალექსანდრე დადეშქელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1961. №14. გვ. 414.
მურზაყან დადეშქელიანი

მურზაყან ციოყის ძე დადეშქელიანი (დ. 5 ივნისი, 1891, მესტია, — გ. 1937) — ქართველი მომღერალი და ლოტბარი, ქართული (ძირითადად სვანური) მუსიკალური ფოლკლორის მცოდნე და პოპულარიზატორი. მესტიის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩამოაყალიბა მომღერალთა გუნდი. კრებდა და სწავლობდა ადგილობრივ სიმღერებს ს. გულედანთან, ილია ფალიანთან და სხვებთან ერთად. აღადგინა, ჩაწერა და დაამუშავა არაერთი სვანური ხალხური სიმღერა. 1933 წელს ჩამოაყალიბა ფოლკლორული ანსამბლი „ლილე“. 1937 წელს რეპრესირებულ იქნა და უკვალოდ დაიკარგა. მისი შემოქმედებითი ტრადიციები „ლილეში“ განაგრძო ჯოკია მეშველიანმა. გელოვანი ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 248.
ოთარ დადეშქელიანი

ოთარ მიხეილის ძე დადეშქელიანი (დ. 21 აგვისტო, 1923, ნოვოჩერკასკი) — რუსეთში მოღვაწე ბალეტმაისტერი, რეჟისორი, წარმოშობით ქართველი. რუსეთისა (1961) და ბელორუსიის (1977) სახალხო არტისტი. II მსოფლიო ომის მონაწილე. დაამთავრა მოსკოვის თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტი 1956 წელს. 1956-1957 წლებში იყო გორკის, 1958-1964 წლებში — ჩელიაბინსკის, 1965 წლიდან — მინსკის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერი; 1971 წლიდან — ამავე თეატრის მთავარი რეჟისორი; 1975 წლიდან — გორკის თეატრის მთავარი რეჟისორი; დადგა ი. ლაპუტინის „მასკარადი“ (1956), ე. გლებოვის „გულის სწორი“ (1970), ფ. იარულინის „შურალე“ (1959), გ. მუშელის „ბედნიერების ყვავილი“ (1959), ა. ხაჩატურიანის „სპარტაკი“ (1964) და სხვ. ჩხეიძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 248.