შეფიკა გასპრინსკაია

შეფიკა გასპრინსკაია ( ყირიმ. Şefiqa Gasprinskaya, Şefiqa Gaspıralı, დ. 14 ოქტომბერი 1886, ბახჩისარაი, ტაურიდას გუბერნია — გ. 31 აგვისტო, 1975, სტამბული) — ყირიმში მეოცე საუკუნის დასაწყისში ყირიმელი თათრების მოძრაობის "ყირიმის მუსლიმი ქალების აღმასრულებელი კომიტეტის" ("Kadynlar Gunn") ლიდერი. მის სახელს უკავშირდება იმდროინდელი ისლამური საზოგადოებისთვის უჩვეულო ფენომენი — მუსლიმ ქალთა მოძრაობა. ცნობილი ყირიმელი თათრი განმანათლებლის, ჯადიდიზმის ლიდერის ისმაილ გასპრინსკის და თათარი ჟურნალისტის ზუჰრა აკჩურინას ქალიშვილი. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ერთ-ერთი დამაარსებლის, ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვის მეუღლე. 1905 წელს შეფიკა გასპრინსკაია გახდა მამის ისმაილ გასპრინსკის მიერ ყირიმში დაარსებული პირველი მუსლიმ ქალთა ჟურნალის რედაქტორი , Alem-i Nisvan "(ქალთა სამყარო"), რომელიც გაზეთ Terdzhiman- ის დანართის სახით გამოდიოდა ყირიმელი თათრების ენაზე. 1917 წლის 1-11 მაისს შეფიკა გასპრინსკაიამ მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში პირველი სრულიად რუსეთის მუსლიმთა კონგრესის მუშაობაში ყირიმის დელეგაციის შემადგენლობაში. მოგვიანებით იგი აირჩიეს ყირიმელი თათრების I ყურულტაის დელეგატად, რომელიც გაიმართა ბახჩისარაიში 1917 წლის 9 დეკემბერს და დაინიშნა ყირიმელი თათრების ეროვნული მთავრობის მიერ სიმფეროპოლის ქალთა პედაგოგიური სკოლის დირექტორად. ყირიმელი თათრების მისწრაფება ქალთა საკითხის პოლიტიკურ და სამართლებრივ ჭრილში გადაჭრისკენ გამოიხატა 1917 წლის დეკემბერში გამოცხადებული ყირიმის სახალხო რესპუბლიკის კონსტიტუციაში მამაკაცისა და ქალის თანასწორობის შესახებ მუხლის ჩართვით. მაგრამ ეს წამოწყება არ განხორციელდა. ყირიმელი თათრების ეროვნული თვითმმართველობის დამარცხების შემდეგ, მან ყირიმი დატოვა და ბაქოში გადავიდა სადაც პედაგოგიურ სკოლას გაუწია ორგანიზება. აზერბაიჯანის ეროვნული მთავრობის დამხობის შემდეგ, მისი მეუღლე ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვი დახვრიტეს და შეფიკა იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო თურქეთში, სადაც შემდგომში მუშაობდა ბავშვთა სახლის ხელმძღვანელად. 1930 წელს შეფიკა გასპრინსკაიამ დააარსა და ხელმძღვანელობდა "ყირიმელი თათარი ქალების კავშირს" სტამბოლში . გარდა ამისა, იგი დაკავებული იყო ყირიმელი თათარი ემიგრანტების პრობლემების მოგვარებით და ქველმოქმედებით. შეფიკა გასპრინსკაია (გასპირალი) გარდაიცვალა 1975 წლის 31 აგვისტოს სტამბოლში. იგი დაკრძალეს ზინცირლიკიუუს სასაფლაოზე. შეფიკა გასპრინსკაია 1906 წელს ცოლად გაჰყვა ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვს (იუსიფბეილი). ამ ქორწინებიდან წყვილს შეეძინა ვაჟი ნიაზი და ქალიშვილი ზეჰრა, მაგრამ ქმართან, შეფიკთან წარმოქმნილი პრობლემების გამო, გასპრინსკაიამ დატოვა განჯა (ელიზავეტპოლი) და დაბრუნდა ბახჩისარაიში. იგი დარჩა ბახჩისარაიში, სანამ ის ბოლშევიკებმა არ აიღეს. შეფიკა გასპრინსკაია ბაქოში დაბრუნდა, როგორც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მეთაურის მეუღლე. Ганкевич В. Ю. Роль И. Гаспринского и его семьи в развитии народного образования среди крымскотатарских женщин на рубеже XIX—XX веков/ Крым и Россия: неразрывные исторические судьбы и культура. Материалы республиканской научно-общественной конференции. — Симферополь, 1994, стр. 19—21. Абдульваапов. Н. Гапринская Шефика / Деятели крымскотатарской культуры (1921—1944): Библиографический словарь. — Симферополь: Доля, 1999, стр. 69. ↑ Губернский, Богдан. (2016-03-03) «Грешно оставлять их темными, как животных». ციტირების თარიღი: 2022-10-17 ↑ Хаблемитоглу, Шенгюл, Хаблемитоглу, Наджип. Шефика Гаспирали и тюркское женское движение в России (1893—1920) = Şefika Gaspiralı ve Rusya'da Türk Kadın Hareketi (1893-1920) (тур.). — Стамбул: Toplumsal Dönüşüm, 2004. — С. 672. — ISBN 975-6-44880-6.