გორდანა ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი

გორდანა ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი ( სერბული კირილიცა Гордана Вуњак Новаковић, დ. 1948, ბელგრადი ) — სერბი ამერიკელი ბიოსამედიცინო ინჟინერი და უნივერსიტეტის პროფესორი. ის არის კოლუმბიის უნივერსიტეტის უნივერსიტეტის პროფესორი, ასევე მიკატის ფონდის ბიოსამედიცინო ინჟინერიისა და სამედიცინო მეცნიერებების პროფესორი. ხელმძღვანელობს კოლუმბიის უნივერსიტეტის ღეროვანი უჯრედებისა და ქსოვილების ინჟინერიის ლაბორატორიას. არის ირვინგის კიბოს ყოვლისმომცველი ცენტრისა და ადამიანის განვითარების ცენტრის ფაკულტეტის წევრი, ორივე დაარსებულია კოლუმბიის უნივერსიტეტში. არის ბელგრადის უნივერსიტეტის ტექნოლოგიური და მეტალურგიის ფაკულტეტის საპატიო პროფესორი, ნოვი სადის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი და ტაფტსის უნივერსიტეტის ბიოსამედიცინო ინჟინერიის განყოფილების დამხმარე პროფესორი. მისი ყურადღება გამახვილებულია ადამიანის ქსოვილების ინჟინერიაზე რეგენერაციული მედიცინის, ღეროვანი უჯრედების კვლევისა და დაავადების მოდელირებისთვის. თავის გუნდთან ერთად მან გამოაქვეყნა 380-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, წიგნის 70 თავი და სამი წიგნი ქსოვილის ინჟინერიაზე. ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩმა, როგორც მიწვეულმა პროფესორმა, წაიკითხა 380 ლექცია მთელ მსოფლიოში. გარდა ამისა, არის ფედერალური მთავრობის მრჩეველი ქსოვილების ინჟინერიასა და რეგენერაციულ მედიცინაში. ვუნიაკმა მიიღო ბაკალავრის, მაგისტრის და დოქტორის ხარისხები ქიმიურ ინჟინერიაში ბელგრადის უნივერსიტეტში ბელგრადში, სერბეთი. გერმანიაში ასპირანტურაში სწავლის შემდეგ, იგი დაბრუნდა ბელგრადის უნივერსიტეტის ქიმიური ინჟინერიის ფაკულტეტზე. იგი იყო ფულბრაიტის სტიპენდიატი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ჰარვარდის–MIT-ის ჯანმრთელობის მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების განყოფილებაში 1986 წლიდან 1987 წლამდე. 1998 წელს იგი გახდა სრულ განაკვეთზე მთავარი მკვლევარი მეცნიერი ჰარვარდ-MIT-ის ჯანმრთელობის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების განყოფილებაში MIT-ში, სადაც თანამშრომლობდა ბიოსამედიცინო ინჟინერ რობერტ ს. ლანგერთან. 2005 წელს მან მიიღო სრული პროფესორის თანამდებობა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ბიოსამედიცინო ინჟინერიის განყოფილებაში. ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩის მრავალრიცხოვანმა სამეცნიერო მიღწევებმა არსებითად იმოქმედა კონკრეტულად ქსოვილის ინჟინერიის სფეროზე და ზოგადად ბიოსამედიცინო ინჟინერიაზე. მისი კვლევა ფოკუსირებულია ადამიანის ფუნქციონალური ქსოვილების ინჟინერიაზე, ღეროვანი უჯრედების, ბიომასალის ხარაჩოების და ბიორეაქტორების ინტეგრირებული გამოყენებით, რომლებიც კულტურული სისტემებია და შექმნილია ქსოვილების განვითარების რეგულირებისა და სტიმულირებისთვის. თავის ნამუშევრებში მან ჩაუყარა თეორიული და ექსპერიმენტული საფუძველი ახალი ბიომასალისა და ხარაჩოების არქიტექტურის განვითარებას ქსოვილების რეგენერაციისთვის. ამ ძალისხმევის საფუძველზე, ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩმა განაგრძო კომპლექსური უჯრედული ბიოლოგიური კვლევების ჩატარება, რომელიც ეხება ფუნდამენტურ პრობლემებს, როგორიცაა ღეროვანი უჯრედების ზრდა და დიფერენციაცია ფუნქციური ჩონჩხისა და გულის მექანიკისთვის, ძუძუმწოვრების უჯრედების ზრდა მიკროგრავიტაციულ გარემოში და ქონდროციტების როლი ხრტილოვანი ქსოვილის ბიომექანიკა. სხვა კვლევითი ჯგუფის მიერ მიუღწეველი გზებით, ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩის ჯგუფმა მოახერხა აკონტროლოს უჯრედების ზრდა, მეტაბოლიზმი და ინჟინერიული ქსოვილების ფუნქცია. ამ ყველაფრის შედეგად, მან მოიპოვა აღიარება სამეცნიერო საზოგადოებისგან.  2007 წელს ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი გახდა პირველი ქალი ინჟინერი, რომელსაც წილად ხვდა პატივი ჩაეტარებინა ლექციები ჯანმრთელობის ეროვნულ ინსტიტუტში. 2008 წელს იგი შეიყვანეს ტექნოლოგიების საერთაშორისო დიდების ქალთა დარბაზში. 2009 წელს აირჩიეს ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიაში. ერთი წლის შემდეგ მან მიიღო ბიომასალათა საზოგადოების კლემსონის ჯილდო „ბიომასალების მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ლიტერატურაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისთვის“. ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი ამჟამად მსახურობს NIBIB-ის საბჭოში, და მანამდე მსახურობდა სამედიცინო და ბიოლოგიური ინჟინერიის ამერიკული ინსტიტუტის სტიპენდიატთა თავმჯდომარედ. ის არის ბიოსამედიცინო ინჟინერიის საზოგადოების წევრი, AAAS-ის წევრი და TERMIS-ის დამფუძნებელი წევრი. არის Academia Europaea-ს, სერბეთის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრი და საგარეო პოლიტიკის 100 წამყვანი გლობალური მოაზროვნედან ერთ-ერთი 2014 წლისთვის. 2017 წელს მიიღო რობერტ ა. პრიცკერის გამორჩეული ჯილდო, ბიოსამედიცინო ინჟინერიის საზოგადოების მთავარი ჯილდო. 2012 წელს ის აირჩიეს საინჟინრო ეროვნულ აკადემიაში „ბიორეაქტორული სისტემებისა და ქსოვილების ინჟინერიისა და რეგენერაციული მედიცინის მოდელირების მიდგომების შემუშავებაში“. გორდანა გახდა პირველი ქალი კოლუმბიაში, რომელმაც მიიღო ეს პრესტიჟული აღიარება. ორი წლის შემდეგ ამას მოჰყვა მედიცინის ეროვნული აკადემიის და გამომგონებელთა ეროვნული აკადემიის არჩევნები. 2019 წელს იგი აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიაში. 2017 წელს ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი დაინიშნა უნივერსიტეტის პროფესორის რანგში კოლუმბიის უნივერსიტეტში. 2021 წლის თებერვალში მას მიენიჭა სერბეთის რესპუბლიკის Sretenje ორდენი. 2021 წლის ივლისში მას მიენიჭა პოპულარული პრიზი ევროპის გამომგონებლების ჯილდოს მიერ . მისი ნამუშევრები გამოქვეყნებულია ნიუ-იორკ ტაიმზში , Scientific American, Forbes Magazine-ში, ეროვნულ საზოგადოებრივ რადიოში ( NPR ), და BBC-ში . ის 2018 წელს გამოჩნდა დოკუმენტურ ფილმში Tesla Nation, სადაც საკუთარი თავის შესახებ მოუთხრობდა მაყურებელს. გორდანა ვუნიაკ-ნოვაკოვიჩი Google Scholar-ის მიერ ინდექსირებული პუბლიკაციები WITI Museum Epernicus Columbia engineering faculty დაარქივებული 2018-01-04 საიტზე Wayback Machine. Forum-Network Stem SAVE scientific advisor council დაარქივებული 2020-03-20 საიტზე Wayback Machine. Archived 2020-03-20 at the Wayback Machine PBS.org დაარქივებული 2015-10-04 საიტზე Wayback Machine. Archived 2015-10-04 at the Wayback Machine Columbia BME Department დაარქივებული 2010-06-09 საიტზე Wayback Machine. Archived 2010-06-09 at the Wayback Machine ↑ https://orcid.org/0000-0002-9382-1574 ↑ https://www.bme.columbia.edu/gordana-vunjak-novakovic ↑ ORCID Public Data File 2021 — 2021. — doi:10.23640/07243.16750535.V1 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q110411020"></a> ↑ https://www.witi.com/halloffame/ ↑ https://www.bmes.org/list-of-fellows ↑ https://www.aaas.org/news/new-aaas-fellows-recognized-their-contributions-advancing-science ↑ https://aimbe.org/college-of-fellows/cof-1038/ ↑ https://www.carnegie.org/awards/great-immigrants/2011-great-immigrants/ ↑ 9.0 9.1 9.2 Anne Eisenberg (March 28, 2010). „Replacement Bones, Grown to Order in the Lab“. BU. The New York Times. p. 5. ↑ „Columbia Engineers Patch A Heart“. Columbia Daily Spectator. May 6, 2011. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ 11.0 11.1 11.2 Women in Technology Hall of Fame. ციტირების თარიღი: September 5, 2019 ↑ „Gordana Vunjak-Novakovic Appointed University Professor“. Columbia Spectator. April 17, 2017. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ „Two NIBIB-Supported Biomedical Engineers Named to Prestigious Institute of Medicine“. National Institute of Biomedical Imaging and Bioengineering. October 31, 2014. დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 9, 2020. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ Holly Evarts (October 22, 2014). „Professor Gordana Vunjak-Novakovic Elected to the Institute of Medicine“. Columbia Daily Spectator. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ Holly Evarts (December 17, 2014). „Professors Nayar and Vunjak-Novakovic Elected to the National Academy of Inventors“. Columbia Spectator. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ „Gordana Vunjak-Novakovic Elected to American Academy of Arts & Sciences“. Columbia Spectator. April 18, 2019. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ Lee C. Bollinger (April 13, 2017). „President Bollinger Appoints Gordana Vunjak-Novakovic a University Professor“. Columbia Spectator. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ Svečana ceremonija dodele ordenja povodom Sretenja VIDEO sr-Latn-RS. ციტირების თარიღი: 2020-02-15 ↑ Glas srpske nauke daleko se čuje - Gordana Vunjak Novaković dobitnica prestižne nagrade Serbian. ↑ „Growing Hearts and Bones“. NPR. June 10, 2011. ციტირების თარიღი: September 5, 2019. ↑ „Jaw bone created from stem cells“. BBC News. October 10, 2009. ↑ „Beating heart tissue grown in lab“. BBC News. December 15, 2004. ციტირების თარიღი: September 5, 2019.