laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი

ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი (რუს. Еланский Казачий Музейно-мемориальный комплекс) — მემორიალური კომპლექსი როსტოვის ოლქის სტანიცა ელანსკაიაში. ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი გაიხსნა 2006 წელს, შოლოხოვის რაიონის სტანიცა ელანსკაიაში. ელანსკაია დააარსეს კაზაკებმა XVII საუკუნეში დონის მარცხენა ნაპირზე, სტანიცა ვეშენსკოეს მახლობლად. რევოლუციამდე სტანიცაში ცხოვრობდა 10 000 ადამიანი. ამჟამად სტანიცაში ცხოვრობს მხოლოდ 100 კაცი, მათი ნაწილი გადასახლდა ვეშენსკოეში. სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი მდებარეობს კაზაკ ვლადიმერ მელიხოვის ეზოში. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: მუზეუმი, კაზაკი დედის ძეგლი, გენერალ პეტრე კრასნოვის ქანდაკება, ჯვარი, თეთრების სამხედრო მეთურების ე. ვოლოშინოვის, ა. ჩერნეცოვისა და ი. პოლიაკოვის ბარელიეფები. მემორიალის ავტორია მოქანდაკე კ. ჩერნიავსკი. მუზეუმი უკავშირდება თეთრგვარდიელი კაზაკების ხსოვნას. ისტორიული მუზეუმის ექსპოზიცია შეადგენს კაზაკების ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპის მასალებს, რომლებიც ასახავს მათ კულტურას, სამხედრო სამსახურს, ისტორიის ფურცლებს. მათ შორისაა: ფოტოები, პირადი ნივთები, წიგნები, პირადი დღიურები, დონელი კაზაკის გენერალ-ლეიტენანტ ევგენი ბალაბინის დოკუმენტები, ძველი სკივრები, პლაკატები და სხვა. მუზეუმის მახლობლად დგას სამხედრო ფორმაში გამოწყობილი კაზაკის ბრინჯაოს ქანდაკება. მუზეუმის შესასვლელთან დგას დონელი ატამანის, რუსეთის საიმპერატორო არმიის გენერლის პეტრე კრასნოვის ბრინჯაოს ძეგლი. გენერალი გამოსახულია მაღალ ბეტონის კვარცხლბეკზე ფეხზე მდგომი, სამხედრო ფორმაში. კაზაკი-დედის ძეგლი არის ახალგაზრდა კაზაკი ქალის ძეგლი, რომელიც ასევე მაღალ კვარცხლბეკზე დგას. მასთან ახლოს დგას ორი სხვადასხვა ასაკის ბავშვის ძეგლი. Цветков В. Ж. Белое дело в России. 1917−1918 гг.: формирование и эволюция политических структур Белого движения в России / Науч.рецензенты А. В. Лубков, А. Д. Степанский, Д. О. Чураков. — М.: Посев. — 2008.. Ципкин Ю. Н. Белое движение в России и его крах (1917−1922 гг.) : Учебное пособие. — Хабаровск: Хабар. гос. пед. ун-т, 2000. — 120 с. — ISBN 5-87155-096-7. Открытие Мемориала в станице Еланской[მკვდარი ბმული] Новости Мемориала "Донские казаки в борьбе с большевиками" დაარქივებული 2021-12-01 საიტზე Wayback Machine. Губернатор Ростовской области против мемориала "Донские казаки в борьбе с большевиками" Власти намерены снести Мемориал დაარქივებული 2017-07-08 საიტზე Wayback Machine. Мемориал-музей "Донские казаки в борьбе с большевиками" Еланский музей «Донские казаки в борьбе с большевиками» ↑ История станицы Еланской Шолоховского района. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-03. ციტირების თარიღი: 2017-10-24.
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985

საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 48-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა კიევის „დინამო“, მეორე ადგილზე გავიდა მოსკოვის „სპარტაკი“, მესამეზე – დნეპროპეტროვსკის „დნეპრი“. დაიწყო 10 მარტს და დასრულდა 24 ნოემბერს. The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
ენდემები

ენდემები (ბერძ. ἔνδημος — ადგილობრივი) — მცენარეები ან ცხოველები, რომელთაც უჭირავთ რომელიმე გეოგრაფიული რეგიონის, პროვინციის, ოლქის, რაიონის ცალკეული ადმინისტრაციული ან ოროგრაფიული ერთულის განსაზღვრული არეალი და დედამიწის ზედაპირის სხვა ნაწილში არ გვხვდებიან. შეიძლება იყოს კავკასიის, ყირიმის, ევროპის, ხმელთაშუაზღვისპირეთის, საქართველოს, კავკასიონის, თბილისის მიდამოების ენდემები და ა. შ. ენდემური შეიძლება იყოს მცენარეთა და ცხოველთა სახეობები, გვარები, ოჯახები და სხვა სისტემატიკური ერთულები. მაგ. ახალი ზელანდიის ენდემების პირველხვლიკების (Prosauria) ქვეკლასი, სამხრეთ ამერიკის — ნანდუსნაირთა (Rheiformen) რიგი, სამხრეთ აფრიკის — ჟირაფისებრთა (Giraffidae) ოჯახი, შორეული აღმოსავლეთის ენოტისმსაგვსი ძაღლის (Nyctereures) გვარი, კავკასიონისა — აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis) და დასავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra severtzovi). ზოგჯერ ენდემების არეალი ძალიან მცირეა. მაგ., კავკასიური შურთხი (Tetraogallus caucasicus) მხოლოდ კავკასიონის მთამაღალზე გვხვდება; პრომეთეს მემინდვრის (Prometheomys schaposchikovi) — ცენტრალურ და დასავლეთ კავკასიონზე და გურია-აჭარის ქედზე; ჩიმბორასოს კოლიბრი (Oreotrochilus chimboraso) — მხოლოდ ჩიმბორასოს პიკზე (სამხრეთ ამერიკა); მეგრული არყი (Betula megrelica) მხოლოდ სამეგრელოში იზრდება; ბიჭვინთის ფიჭვი (Pinus pithyusa) — შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთიდან ანაპამდე; ელდარის ფიჭვი (Pinus eldarica) — ეილარ-ოუღის მთაზე; ქართული ნუში (Amygdalus georgica) — ქართლსა და გარეკახეთში; გიგანტური სეკვოიადენდრონი (Sequoiadendron giganteum) — სიერანევადის დასავლეთ კალთებზე (კალიფორნია). ენდემებით განსაკუთრებით მდიდარია ღრმა ტბები, მთიანი ქვეყნები, ოკეანის კუნძულები. საქართველო, როგორც მთიანი ქვეყანა, მდიდარია ენდემური სახეობებით. აქ აღრიცხული გვიმრანაირი და თესლოვანი მცენარეების 4100-მდე სახეობიდან 400-ზე მეტი ენდემურია. კავკასიაში გავრცელებული მცენარეთა 16-მდე ენდემური გვარიდან საქართველოსათვის აღნიშნულია Alboviodoxa, Charesia, Pseudovesicaria, Symphyoloma და სხვა გვარები. ენდემებით მდიდარია აგრეთვე გეოგრაფიულად და ეკოლოგიურად იზოლირებული ქვეყნები. ასეთია მაგ., ავსტრალია, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ერთგასავლიანების ჩანთოსანი ძუძუმწოვრების და ევკალიპტების მრავალი ენდემური სახეობა. ცნობილია ენდემების 2 ჯგუფი: პალეოენდემები და ნეოენდემები. პირველს ეკუთვნის გიგანტური სეკვოიადენდრონის, პატერის და სხვა, ხოლო მეორე ჯიხვი და სხვა. ჯანაშვილი ა., გაგნიძე რ., ქსე, ტ. 4, გვ. 151, თბ., 1979 Juan J. Morrone (1994). „On the Identification of Areas of Endemism“ (PDF). Systematic Biology. 43 (3): 438–441. doi:10.1093/sysbio/43.3.438. CDL Orme, RG Davies, M Burgess, F Eigenbrod; et al. (18 August 2005). „Global hotspots of species richness are not congruent with endemism or threat“. Nature. 436 (7053): 1016–9. doi:10.1038/nature03850. PMID 16107848. et al.-ის დაწვრილებითი გამოყენება |author=-ში (დახმარება)CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link) JT Kerr (October, 1997). „Species Richness, Endemism, and the Choice of Areas for Conservation“ (PDF). Conservation Biology. 11 (55): 1094–1100. doi:10.1046/j.1523-1739.1997.96089.x. JSTOR 2387391. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2017-08-09. ციტირების თარიღი: 2012-09-17. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება)
თამარის ეპიტაფია

„თამარის ეპიტაფია“ — ქართული ხალხური ლექსი, ზეპირსიტყვიერი ეპიტაფიის ნიმუში, სრულდებოდა ფერხულის წესით. ლექსი პირველი პირით არის ნათქვამი („თამარ დედოფალი ვიყავ, თავი ძირს აღარ დავიდე, ზღვაში ჩავყარე სამნები, ხმელეთი ჩემკენ მოვიგდე”...), მასში ოსტატურადაა გამოთქმული ხალხ. სიბრძნე; ამასთანავე, ხალხმა თამარის მოღვაწეობას ფანტასტიკური ელფერიც შემატა (`ქაჯებსა დავდე იჯარა, ისპაანს ხარჯი ავიღე”...). „თამარის ეპიტაფია“ გავრცელებულია საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში; ვარიანტებს შორის არ არის არსებითი განსხვავება. ხალხური პოეზია მოყვანილი აქვს ვახუშტი კოტეტიშვილს. თამარ დედოფალი ვიყავ თამარ დედოფალი ვიყავ, თავი ძირს აღარ დავიღე, ზღვაში ჩავყარე სამნები, ხმელეთი ჩემსკენ მოვიგდე, ქაჯებსა დავდე იჯარა, ისპაანს ხარჯი ავიღე, სტამბულს ხმალი ვკარ, დარუბანდს, შამს საბალახე ავიღე, უსიერი მთა გავკაფე, დიდი შარაგზა გავიღე, ღადაღუდა ტყე ვიარე, ქვაზე საყდარი ავიგე, აქედან საქმის მომქმედმა, ცხრა ადლი ტილო წავიღე. თამარის ეპიტაფია I უბისს ავაგე საყდარი, უწყლოსა წყალი ვადინე, ზღვაში ჩავყარე სამნები, ხმელეთი ჩემსკენ მოვიგდე, ისპაჰანს დავდე ბეგარა, სტამბულს ხარაჯა ავიღე, ამდენი საქმის პატრონმა, ცხრა ადლი ტილო წავიღე. II როს გავიზარდე, გავივსე, თავი ცათამდის გავიღე, მისრეთს ხმალი ვკარ, დარუბანდს, მუნ საბალახე ავიღე. დასავლეთს პალო მივწვადე, რახსის წყალს გაღმა გავიღე. ამდენი საქმის მოქმედმა სული ვარძიას დავიღე. ანალოგიური ხალხური თქმულება მოცემულია „ქართულ ხალხურ პოეზიაშიც“. თამარ დედოფალი ვიყავ თამარ დედოფალ ვიყავ, თავი ზეცამდე ავიღე; სტამბულს ხმალი ვკარ, დარუბანდს, შამს საბალახე ავიღე. უსიერი მთა გავკაფე, დიდი შარაგზა გავიღე; ღადაღუდა ტყე ვიარე, ქედზედ საყდარი ავიგე. აქედან საქმის მომქმედმა, ცხრა ადლი ტილო წავიღე. კოტეტიშვილი ვ., ხალხური პოეზია, ქუთ., 1934; ქართული ხალხური საისტორიო სიტყვიერება. ტექსტი მოამზადა, შესავალი და შენიშვნები დაურთო ქ. სიხარულიძემ, I, თბ., 1961; ცაიშვილი ს., თამარ მეფე ხალხურ სიტყვიერებაში, თბ., 1943. ჯ. ბარდაველიძე. ↑ ვ. კოტეტიშვილი, ხალხური პოეზია, საბჭოთა მწერალი, თბ., 1961 ↑ ა. ცანავა, „ქართულ ხალხურ პოეზია“, ტ. 1, თბ., 1991
თანამედროვე ფარმაცია

„თანამედროვე ფარმაცია“ — ქართული სამეცნიერო და პრაქტიკული ჟურნალი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტის ორგანო. გამოდიოდა XX საუკუნის 30-იან წლებში. პირველი და მეორე ნომერი გამოიცა 1930, მესამე – 1931. ჟურნალის რედაქტორი იყო ი. ქუთათელაძე, პასუხისმგებელი მდივნები – ნ. მასხულია და პ. ჭუმბურიძე. ჟურნალში იბეჭდებოდა სამეცნიერო შრომები, რეფერატები, ისტორიული ხასიათის მასალები, სამეცნიერო ექსპედიციების ანგარიშები, ბიბლიოგრაფია ფარმაციის თეორიულ და პრაქტიკულ საკითხებზე. ბ. ჭუმბურიძე., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997.
თბილისის სატრანსპორტო კომპანია

შპს თბილისის სატრანსპორტო კომპანია — კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომლის დანიშნულებაა მოსახლეობის უზრუნველყოფა მაღალი ხარისხის უსაფრთხო სატრანსპორტო მომსახურებით. ფუნქციონირება დაიწყო „თბილისის მეტროპოლიტენის“ სახელწოდებით 1966-იდან, როდესაც გაიხსნა მეტროპოლიტენის პირველი მონაკვეთი დიდუბე-რუსთაველის მიმართულებით. 1997 წლიდან ჩამოყალიბდა როგორც შპს „თბილისის მეტროპოლიტენი“, 2006 წლიდან დაერქვა შპს „თბილისის მეტრო“, ხოლო 2009 წლიდან გახდა შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანია“, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელია თვითმმართველი ქ. თბილისი. ამჟამად კომპანიის მფლობელობაშია თბილისის მეტროპოლიტენი, რის საექსპლოატაციო არეალი წარმოადგენს დაახლოებით 62,5 კმ სიგრძის მიწისქვეშა საგვირაბო კონსტრუქციას, ორი დამოუკიდებელი ხაზით და 23 სადგურით, რასაც ყოველი 3,5-4 წთის ინტერვალით ემსახურება მოძრავი შემადგენლობები ორი სამატარებლო დეპოთი. 2009 კომპანიას საკუთრებაში გადაეცა მუნიციპალური ავტობუსები და მასთან დაკავშირებული უძრავი ქონება სამი ავტოპარკისა და ერთი სერვისცენტრის სახით. 2012 კომპანიის საქმიანობის არეალი კიდევ უფრო გაფართოვდა და მის აქტივებს დაემატა ახლად აშენებული რიყე-ნარიყალას საბაგირო გზა. ოპერატიულობისა და უსაფრთხოების თვალსაზრისით „თბილისის სატრანსპორტო კომპანიას“ გააჩნია დამოუკიდებელი ციფრული და ენერგომომარაგების სადისპეტჩერო ქსელი, სადაც გაერთიანებულია მისი ყველა სტრუქტურული ერთეული. კომპანიის ძირითადი საქმიანობის სფეროა სატრანსპორტო მომსახურება, მგზავრთა გადაყვანა და საგანგებო ან სამხ. მოქმედების პერიოდში მოსახლეობის სამოქალაქოთავდაცვითი ღონისძიებების გატარება. ამის უზრუნველსაყოფად საწარმოს ევალება შემდეგი ფუნქციების შესრულება: თავისი საქმიანობის სფეროში შემავალი სტრუქტურული ერთეულების მუშაობის კოორდინაცია; მგზავრთა უსაფრთხო მომსახურების მაღალი დონის უზრუნველყოფა; მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით საექსპლუატაციო მუშაობის გრაფიკის შედგენა და მისი შესრულება; მგზავრთა გადაყვანა საქალაქო სამგზავრო ტრანსპორტის ერთიან ქსელში მოძრაობის ოპერატიული მართვის, აღრიცხვისა და კონტროლის საშუალებით; ტექ. დონისა და ტექ. საშუალებების ექსპლუატაციის საიმედოობის დაცვა და ამაღლება, ტექნოლ. პროცესების სრულყოფა, ახ. ტექნიკისა და გამოცდილების დანერგვა და სხვ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. თბილისის სატრანსპორტო კომპანიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
ენდო...

ენდო... (ბერძნ.. endon — შიგნით) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი; აღნიშნავს შინაგანს. მაგ. ენდოგამია, ენდოდერმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 151.
მარია ანჟუელი

მარია ანჟუელი (ფრანგ. Marie d'Anjou; დ. 14 ოქტომბერი, 1404 — გ. 29 ნოემბერი, 1463) — საფრანგეთის დედოფალი 1422-1461 წლებში როგორც შარლ VII-ის მეუღლე. ანჟუელთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი XI ვალუას დედა. მარია იყო ნეაპოლის მეფე ლუი II ანჟუელისა და მისი მეუღლის, დედოფალ იოლანდა არაგონელის ქალიშვილი. იგი დაიბადა 1404 წლის 14 ოქტომბერს, ანგერის სამეფო სასახლეში. 1413 წელს მარია დანიშნეს საფრანგეთის დოფინ შარლ დე ვალუაზე, რომელიც საფრანგეთის მეფე შარლ VI ვალუას და მისი მეუღლის, დედოფალ იზაბელა ბავარიელის ვაჟი იყო. მარია და შარლი დაქორწინდნენ 1422 წელს, საფრანგეთის ქალაქ ბურჟეში. თუმცა 1422 წლიდან ინგლისის მეფე ჰენრი VI აკონტროლებდა ჩრდილოეთ საფრანგეთის დიდ ნაწილს. ჩრდილოეთ საფრანგეთს განაგებდა ინგლისური ლანკასტერის სახლი. ამ ტერიტორიების დასაბრუნებლად საფრანგეთმა წამოიწყო ომი რომელიც ასწლიანი ომის სახელითაა ცნობილი. დედოფალი მარია ხშირად ასრულებდა შარლის მოვალეობას როცა იგი ომში იყო წასული, მას არაერთხელ უხელმძღვანილია საფრანგეთის სამეფო საბჭოს შეკრებისათვის. მარიამ რამდენიმეჯერ რეგენტის ტიტულიც მიიღო, რის დროსაც მან რამდენიმე ფრანგ ლეიტენანტს თავადობა უბოძა. გარდა ამისა მისი ბრძანებით ააგეს წმინდა მიქაელის სახელობის ტაძარიც. მიუხედავად იმისა, რომ მარიამ შარლს 14 შვილი გაუჩინა მას მაინც გაურბოდა თვალი სხვა ქალებისაკენ. 1442 წელს კი მეფე შარლს წარუდგინეს 20 წლის აგნეს სორელი, რომელმაც მეფე თავისი სილამაზით დაატყვევა და დიდი გავლენა მოიპოვა მასზე. სორელმა მეფეს სამი გოგონა გაუჩინა. სწორედ ის გახდა საფრანგეთის ისტორიაში პირველი ქალი რომელმაც "სამეფო საყვარლის" წოდება მიიღო. აგნესმა ასევე მიიღო ბრილიანტების ტარების უფლება, რისი უფლებაც ფრანგული ტრადიციის მიხედვით მხოლოდ სამეფო ოჯახის წარმომადგენლებს ჰქონდათ. მეფე მთლიანად მისი გავლენის ქვეშ აღმოჩნდა, ამიტომაც 1450 წელს მეოთხე ბავშვზე ორსული აგნესი მოწამლეს, თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ იგი დიზერტერიით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ მარია უკონკურენტოდ დარჩა. 1455 წელს რობერტ ბლონდელმა დედოფალ მარიაზე დაწერა ტრაქტატი "Douze  trouble de l'enfer", ანუ "თორმეტი უბედურება ჯოჯოხეთიდან". 1461 წელს შარლ VII გარდაიცვალა. ტახტზე ადის მარიას უფროსი ვაჟი ლუი XI ვალუა, აქედან გამომდინარე მარიას დედა დედოფლის ტიტული ენიჭება. ლუიმ დედას გასახარებლად ამბუაზის სასახლე აჩუქა და ყოველთვიური, უდიდესი პენსიაც დაუნიშნა. 1462 წლის ზამთარში მარიამ მოილოცა ფრანგული ტაძრები. შემდგომ წლებში იგი აპირებდა ესპანეთში წასვლას და იქაური ტაძრების მოლოცვას, თუმცა იმდენად საშინელი გზები იყო, რომ უკვე ხანში შესულმა მარიამ მგზავრობას ვერ გაუძლო და 1463 წლის 29 ნოემბერს, 59 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალულია სენ დენის ბაზილიკაში, თავისი მეუღლის გვერდით. მარია 1422 წლის 18 დეკემბერს წელს ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ს . მარიამ მას 14 შვილი გაუჩინა: მარია ანჟუელის წინაპრები Murielle Gaude-Ferragu: Queenship in Medieval France, 1300-1500 David Green, The Hundred Years War: A People's History, (Yale University Press, 2014), 190.
აზერბაიჯანის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი

აზერბაიჯანის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი (აზერ.Milli Azərbaycan tarixi Muzeyi) დაარსდა 1920 წელს. განლაგებულია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. 1920 წლის ივნისში აზერბაიჯანის სსრ-ს განათლების კომისარიატის სკოლისგარეშე განყოფილებაში დაარსდა „მუზექსკურსის“ ქვეგანყოფილება - „მშობლიური მხარის სასწავლო მუზეუმი - ისტიგლალი“, რომელმაც შემდგომ მიენიჭა მუზეუმის სატუსი. მუზეუმმა მოგვიანებით რამდენიმეჯერ შეიცვალა სახელწოდება ( ასე, ვ.ა. შნირელმანის მიხედვით, 1920 წლებში მას ეწოდებოდა „აზერბაიჯანის ხალხების ისტორიის მუზეუმი). 1920 წლის ივლისიდან, მუზეუმი ფუნქციონირებდა ცნობილი ნავთობ - მაგნატისა და მეცენატის გ.ზ.ტაგიევის სასახლეში . 1920 წლის 25 ოქტომბერს მუზეუმს გადაერქვა სახელი „აზერბაიჯანის სსრ-ს სახელმწიფო მუზეუმად“, ხოლო 1921 წლის მაისში მუზეუმმა უკვე მიიღო პირველი დამთვალიერებლები. მუზეუმის სასარგებლო ფართობი შეადგენს 3000 კვ.მ. მათ შორის 2000 კვ.მ. განკუთვნილია სამეცნიერო ექსპოზიციებზე, სადაც, მატერიალური და სულიერი კულტურის საფუძველზე, გადმოცემულია ქვეყნის ნამდვილი პოლიტიკური და სოციალურ - ეკონომიკური ცხოვრება და აზერბაიჯანის ისტორია მაგალითებზე დაყრდნობით დაწყებული უძველესი დროიდან დღევანდელ დღემდე. პირველ ხანებში მუზეუმში მოქმედებდნენ ისტორიის, ეთნოგრაფიის, არქეოლოგიის, ბოტანიკის, ზოოლოგიის, სამხატვრო ხელოვნების, სახალხო განათლების , ასევე აზერბაიჯანის საზოგადოების მშობლიური მხარის საზოგადოება, და უძველესი ძეგლების დაცვის კომისია. შემდგომ წლებში, მუზეუმში ჩატარდა რიგი რიგი სტრუქტურული ცვლილება. 1936 წლის 31 მარტს სახალხო კომისართა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმის რეორგანიზაციის შესახებ, ისტორიული პროფილის მქონე მუზეუმის შექმნის შესახებ და მისი აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმად გადარქმევის შესახებ. მუზეუმი გადაცხემულ იქნა სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის განკარგვაში. დღესდრეობით მუზეუმში მოქმედებს 6 განყოფილება (აზერბაიჯანის უძველესი და შუა საუკუნეების ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, აზერბაიჯანის ახალი ხანის ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, აზერბაიჯანის უახლესი ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, ნუმიზმატიკისა და ეპიგრაფიკის ფონდების განყოფილება, ეთნოგრაფიის ფონდების განყოფილება, სამეცნიერო ექსკურსიებისა და მასიური სამუშაოს განყოფილება), ასევე სამუზეუმო ექსპონატების რესტავრაციის განყოფილება, სამხატვრო გაფორმების ჯგუფი, ექსპონატების უსაფრთხოების ჯგუფი,საწარმოო ჯგუფი, ექსპონატების შეფასებისა და შეძენის კომისია, ბიბლიოთეკა. მუზეუმის ფასეულობათა საერთო რაოდენობა აჭარბებს შენახვის 300 000 ერთეულს (ფონდს). მათგან 20 000 გამოფენილია ექსპოზიციაში, დანარჩენი შენახულია სამეცნიერო ფონდების საცავში - ნუმიზმატურში (1500 ერთეულზე მეტია), არქეოლოგიურში (93000), ეთნოგრაფიულში (9000), შეიარაღებისაში (2300), სამეცნიერო არქივში (12000), ძვირფასი მეტალების ფონდებში (15 000), ნეგატივები (10254), იშვიათი წიგნების ფონდში (4570). მუზეუმი გამოსცემს სტატიების კრებულს „აზერბაიჯანის ისტორიის მასალები“. ნუმიზმატიკური კოლექცია ოფიციალური საიტი აზერბაიჯანის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი დაარქივებული 2011-08-30 საიტზე Wayback Machine. ისტორიის მუზეუმი დაარქივებული 2011-04-25 საიტზე Wayback Machine. ↑ В. А. Шнирельман, «Войны памяти. Мифы, идентичность и политика в Закавказье», М., ИКЦ, «Академкнига», 2003
პურის მუზეუმი (აღდამი)

პურის მუზეუმი (აზერ. Çörək muzeyi) — მუზეუმი, რომელიც ოდესღაც არსებობდა აზერბაიჯანის სსრ-ს ქალაქ აღდამში. მუზეუმი დაარსდა 1983 წლის ნოემბერში. მუზეუმში ინახებოდა ანტიკური და შუასაუკუნეების ექსპონატები, არქეოლოგიური აღმოჩენები, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან პურთან და ხორბალთან, გაქვავებული ხორბალი, ხელის წისქვილები, ჭურჭელი, უძველესი წიგნები, ხელნაწერები და სხვადასხვა სახის მასალები, რომლებიც მოწმობენ სხვადასხვა სახის შრომის იარაღებისა (ცელი, ნამგალი, სამკავი და სხვა) და მიწარმოქმედების განვითარებას. მუზეუმი ძლიერად დაზარალდა 1990 წლების ყარაბაღის ომის მსვლელობის დროს. ამჟამად მუზეუმი იმყოფება დანგრეულ მდგომარეობაში. შენობის ფასადზე იყო გამოსახული სხვადასხვა სახის ორნამენტები, ასევე ორი მოზაიკის პანო, რომლებზეც გამოსახულია ხორბლის თავთავები და მზე. შიგნით შენობა მორთული იყო ფერადი ვიტრაჟებით, ჭერი მოპირკეთებული იყო მუქი ფერის ხის კვადრატებით. მუზეუმის ერთ-ერთი დარბაზის შესასვლელში იყო წარწერა „თაყვანი ეცით პურს!“. მუზეუმში, სხვა ექსპონატებთან ერთად ასევე ინახებოდა გაქვავებული ხორბალი, რომელიც ყოფილი დირექტორის, აკადემიკოს იმამ მუსტაფაევის, მოწმობით ნაპოვნი იყო არქეოლოგიური გათხრების მსვლელობის დროს აღდამის რაიონის სოფელ ჩალან-ტეპეში. ეს ექსპონატები, მუზეუმს საჩუქრად გადასცა მეცნიერ სელექციონერმა, აკადემიკოსმა იმამ მუსტაფაევმა, რომელმაც სელექციის საშუალებით შექმნა ხორბლის რამდენიმე ჯიში. იგივე ყულიევის მოთხრობით, ერთხელ მუზეუმში მოვიდა სოფელ აღდამლის მკვიდრი ოთხმოცი წლის მოხუცი ისმაილ კაფარ ოღლი მამედოვი. მან მუზეუმს გადასცა ორი ძველი XVII საუკუნის კირ-კირე (ხელის წისქვილი). მისი თქმით, იმისთვის, რომ ხალხს სცოდნოდა თუ რა რთულად მოიპოვებოდა ადრე პური. მუზეუმში ასევე ინახებოდა ბლოკადური ლენინგრადის დროინდელი პური, რომელიც მოიტანა ქალმა — მცხობელმა გალინა კანაევამ. Vüqar Tofiqli. Agdam Çörək Muzeyi:Dünəni, bugünü və sabahı. — Баку: Adiloglu, 2011. — ISBN 9789952251302. Р. Абдуллаев. Музей хлеба: [Агдам] // Гудок. — 28 января 1986. ↑ 1.0 1.1 Агдамский хлебный музей azerbaijans.com 2013-01-13 ↑ 2.0 2.1 Информация о городе Агдам на сайте министерства культуры и туризма Азербайджана[მკვდარი ბმული]
უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმი

უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმი — სახლ-მუზეუმი, რომელშიც ცხოვრობდა ცნობილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი უზეირ ჰაჯიბეკოვი. სახლი განლაგებულია შამილ აზიზბეკოვის ქუჩაზე, ნიზამის მეტროს სადგურის მახლობლად. მუზეუმი შეიქმნა ჰეიდარ ალიევის ინიციატივით 1975 წელს უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელის უკვდავსაყოფად. მემორიალური მუზეუმი იმყოფება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის მონიტორინგის ქვეშ. ↑ Шароева И. Г., Музыка, которую мы видим, М.: Советский композитор, 1989. — გვ. 256. 227 გვ.
ლერმონტოვის სახლ-მუზეუმი ქალაქ გუსარში (აზერბაიჯანი)

ლერმონტოვის სახლ-მუზეუმი ქალაქ გუსარში (აზერბაიჯანი) 1837 წელს აზერბაიჯანის ქალაქ გუსარში იმყოფებოდა მიხეილ იურის ძე ლერმონტოვი (ეს ფაქტი არ დასტურდება მეცნიერული წყაროებით), სადაც პოეტი შეხვდა მეცნიერ-ფილოსოფოს ჰაჯი ალი ეფენდის. აქვე მან მოისმინა დასტანი „აშიკ გარიბი“, ცნობილი ლეკი აშუღის აჰმედის შესრულებით. ამის შემდეგ ამ დასტანის მოტივებზე მან დაწერა ცნობილი „აშიკ - ქერიბი“. ქალაქში შენარჩუნდა პოეტის სახლ-მუზეუმი მემორიალური წარწერით, რომელზეც ამოტვიფრულია ლერმონტოვის ცნობილი სტროფები: "Приветствую тебя, Кавказ седой! Твоим горам я путник не чужой. Как я любил, Кавказ мой величавый, Твоих сынов воинственные нравы" ↑ Cм.: Книга:Лермонтовская энциклопедия ↑ Издательство "Коммунист". 1990
ენდრო

ენდრო (ლათ. Rubia) — მცენარის გვარი ენდროსებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახები, ბუჩქბალახები ან ბუჩქებია. აქვს მთლიანი ჯვარედინად მოპირისპირე ფოთლები და უბის ნახევარქოლგებად შეკრებილი ყვითელი, მომწვანო ან მოთეთრო პატარა ყვავილები. მისი 55-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიის ზომიერ რაიონებში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, მცირე ნაწილი — შუა ევროპასა და აფრიკაში, 15 სახეობა კი — სამხრეთ ამერიკასა და მექსიკაში. საქართველოში 2 სახეობაა. რამდენიმე სახეობის მიწისქვეშა ნაწილები საღებავ ნივთიერებებს შეიცავს. ძველთაგანვე აშენებდნენ საღებავ ენდროს (ლათ. Rubia tinctorum), რომელსაც იყენებენ აბრეშუმის, ბამბეულისა და შალის (ნოხების) ქსოვილების შესაღებად. სინთეზური ალიზარინის აღმოჩენამ ენდროს კულტურა მკვეთრად შეამცირა და იგი მხოლოდ აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში შემორჩა. ენდროს იყენებენ აგრეთვე ხალხურ მედიცინაში რაქიტის სამკურნალოდ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ენდრო ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 153-154.
ეპოქა (ასტრონომია)

ეპოქა — ასტრონომიაში დროის მომენტი, რომლისთვისაც განსაზღვრულია ასტრონომიული კოორდინატები ან ორბიტის ელემენტები. პრეცესიის გათვალისწინებით და ასევე საკუთარი მოძრაობით ასტრონომიული კოორდინატები შეიძლება ავითვალოთ ერთი ეპოქიდან მეორემდე. ორბიტალური ელემენტების შემთხვევაში აუცილებელია ყურადღება მივაქციოთ სხვა სხეულების ზემოქმედებას, რათა გამოვთვალოთ ორბიტალური ელემენტები დროის სხვა მომენტებისათვის. Standish, E. M., Jr. (November 1982). „Conversion of positions and proper motions from B1950.0 to the IAU system at J2000.0“. Astronomy and Astrophysics. 115 (1): 20–22. Bibcode:1982A&A...115...20S. What is Terrestrial Time? დაარქივებული 2006-08-06 საიტზე Wayback Machine. - U. S. Naval Observatory International Celestial Reference System, or ICRS დაარქივებული 2006-08-05 საიტზე Wayback Machine. - U. S. Naval Observatory IERS Conventions 2003 (defines ICRS and other related standards)დაარქივებული 2014-04-19 საიტზე Wayback Machine.
ენდრონიკა

ენდრონიკა (ლათ. Galium) — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახების, ზოგჯერ ბუჩქბალახების გვარი ენდროსებრთა ოჯახისა. თეთრი, ყვითელი ან ვარდისფერი პატარა ყვავილები შეკრებილია საგველა ყვავილედებად. ნაყოფი ორთესლიანი კაკლუჭაა. ენდრონიკა ევრაზიური გვარია. აერთიანებს 400-მდე სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 28 სახეობა. იზრდება მდელოებზე, ველობებზე, ტყეებში, წყალსატევების ნაპირებზე, ზოგიერთი (ლათ. Galium grusinum) მთის ქსეროფიტების კომპონენტია. ბევრი სახეობა თაფლოვანია და სამკურნალო თვისებები აქვს, ზოგი საღებავ ნივთიერებებს შეიცავს. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 154.
ენთელი

ენთელი — ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში მდებარე სოფლების ზემო ენთელისა და ქვემო ენთელის ძველი სახელწოდება. ამავე სახელწოდების ნასოფლარი მდებარეობს ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ურავლის ხეობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 157.
ენკაუსტიკა

ენკაუსტიკა (ძვ. ბერძნ. ἐγκαυστική, enkaustikē < enkaiō — ამოვწვავ) — ფერწერა ცვილოვანი საღებავით, ვიწრო მნიშვნელობით — ცხელი წესით შესრულებული ცვილოვანი ფერწერა. გამოირჩევა რთული, მაგრამ მეტად გამძლე და ეფექტური ტექნიკით. ანტიკურ ხანაში გავრცელებული იყო ეგვიპტეში, საბერძნეთსა და რომში, ხოლო შემდეგ — ადრინდელ ქრისტიანულსა და ბიზანტიურ სამყაროში. XII საუკუნის შემდეგ მივიწყებას მიეცა. ენკაუსტიკური ტექნიკის ცნობილი უძველესი ნიმუშებია ე. წ. ფაიუმის პორტრეტები ეგვიპტიდან (ახ. წ. I-IV სს.). ქრისტიანული ეპოქის ძეგლებიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სინის მთის წმ. ეკატერინეს მონასტერში დაცული ხატები. ადრეული შუა საუკუნეების საქართველოში ენკაუსტიკური ხატწერის ნიმუშებია: სუფთა ენკაუსტიკის ტექნიკით შესრულებული ანჩისხატის მაცხოვრის გამოსახულება (VI–VII საუკუნეები, ძლიერ დაზიანებულია) და წილკნის ღვთისმშობლის ხატი (IX საუკუნე), რომლის ცალკეული ნაწილები შესრულებულია ცვილოვანი ტემპერით. XX საუკუნეში ენკაუსტიკური ტექნიკით შესრულებული ნამუშევრები აქვს ვალენტინ შერპილოვს („ბალერინა“, 1971, დ. შევარდნაძის სახელობის ეროვნული გალერეა). „ფაიუმის პორტრეტი“, ახ. წ. I ს., უოლტერსის ხელოვნების მუზეუმი. ქრისტე პანტოკრატორის ხატი, VI ს., სინის წმ. ეკატერინეს მონასტერი. წილკნის ღვთისმშობლის ხატი, IX ს., საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი. ხუსკივაძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.