მარია არაგონელი (პორტუგალიის დედოფალი)

მარია არაგონელი (ესპ. María de Aragón, პორტ. Maria de Aragão; დ. 29 ივნისი, 1482, კორდოვა, კასტილიის სამეფო, ესპანეთი ― გ. 7 მარტი, 1517, ლისაბონი, პორტუგალიის სამეფო) ― ტრასტამარის დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ისა და კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-ის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1500-1517 წლებში როგორც მეფე მანუელ I-ის მეორე მეუღლე. პორტუგალიის ორი მეფის: ჟუან III-ისა და ენრიკე I-ის დედა. მარია დაიბადა 1482 წლის 29 ივნისს ქალაქ კორდოვაში. იგი იყო არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ისა და მისი პირველი ცოლის, კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-ის მესამე ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ მარიასთან ერთად დედოფალმა მეორე, მისი ტყუპისცალი ბავშვიც გააჩინა, თუმცა იგი მკვდარი დაიბადა. ისტორიკოსთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ისიც გოგონა იყო, თუმცა თავად მარიას მშობლები ამტკიცებდნენ, რომ მეორე ბავშვი ბიჭი იყო. მარიას ამის გარდა კიდევ ჰყავდა დედმამიშვილები: ასტურიის პრინცი ხუანი, პორტუგალიის დედოფალი ისაბელა, ესპანეთის დედოფალი ხუანა I და ინგლისის დედოფალი კატალინა. მარიას მშობლები დებთან ერთად მკაცრი კათოლიკური წესებით ზრდიდნენ. იგი შეისწავლიდა არითმეტიკას, ისტორიას, ფილოსოფიას, კლასიკურ ლიტერატურასა და არაერთ უცხო ენას, მათ შორის ლათინურს. როგორც ესპანეთის ინფანტას, მარიას არაერთი ხელისმთხოვნელი ჰყავდა ევროპის სხვადასხვა სამეფო ოჯახიდან. მას შემდეგ, რაც მისი უმცროსი და, ინფანტა კატალინა ცოლად ინგლისის მეფე ჰენრი VII-ის უფროს ძეს, უელსის პრინც არტურს გაჰყვა, მარიას მშობლებმა დააპირეს მისი მითხოვება შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ IV-ისათვის. დედოფალი ისაბელი ფიქტობდა, რომ თუ მარია შოტლანდიის დედოფალი გახდებოდა, ესპანელი დები შეძლებდნენ შოტლანდიისა და ინგლისის სამეფოებს შორის მშვიდობის და, შესაბამისად, ტახტების შენარჩუნებას. საბოლოოდ, მათი ეს გეგმა არ გამართლდა და ჯეიმზმა პირდაპირ ინგლისის პრინცესა მარგარეტ ტიუდორზე იქორწინა. უკვე მას შემდეგ, რაც 1498 წელს მარიას უფროსი და, დედოფალი ისაბელა არაგონელი გარდაიცვალა, მისმა ქმარმა, პორტუგალიის მეფე მანუელ I-მა ესპანეთთან ალიანსის შესანარჩუნებლად გამოთქვა ხელახალი ქორწინების იდეა ისაბელას დაზე. ამრიგად, 1500 წლის 30 ოქტომბერს ალკასერ-დო-სალში მარია დააქორწინეს მისი დის ქვრივზე, პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ზე, რითაც იგი პორტუგალიის ახალი დედოფალი გახდა. პორტუგალიელები დედოფალ მარიას გარეგნულად აღწერდნენ, როგორც ფერმკრთალსა და გამხდარს, ძალიან სერიოზული ხასიათითა და ძლიერი პიროვნებით. მიუხედავად იმისა, რომ მისი დედოფლობის პერიოდში პორტუგალია ევროპისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი და უმდიდრესი სახელმწიფო იყო, თავად მარიას დიდი როლი არ ჰქონია მის მართვაში. იგი ერთობ სერიოზული და ღვთისმოსავი ქალი იყო, რის გამოც დიდ დროს უთმობდა კერვას, ღვთისმსახურებასა და თავისი შვილების მომავალ მონარქებად აღზრდას. მას ასევე ხშირი მიმოწერა ჰქონდა მშობლებთან და ახლოს იყო თავის მულთან, ბრაგანსის ჰერცოგინია იზაბელა ვიზეუელთან და დედამთილთან, ვიზეუს ჰერცოგინია ბეატრიზთან. მეფე მანუელი აფასებდა მის ამ თვისებებს, რის გამოც იგი დედოფალ მარიას ყოველთვის დიდი პატივისცემით ეპყრობოდა, ორსულობების დროს კი მას ძვირადღირებული სამოსითა და ახალ-ახალი სამკაულებით ანებივრებდა. დედოფალი მარია პოლიტიკურად აქტიური არასოდეს ყოფილა, მაგრამ, როგორც ცნობილია, იგი ქმარს ხშირად მოუწოდებდა შემწყნარებლობისაკენ. გარკვეულწილად ის ჩართული იყო მანუელის რელიგიურ პოლიტიკაში. იგი მხარს უჭერდა მის რელიგიურ-იმპერიულ პროექტს, რომელიც მოიაზრებდა მამლუქთა სახელმწიფოს დაპყრობას, შემდეგ კი მუსლიმთა წმინდა ქალაქების: მექისა და მედინას განადგურებას, ამის ხარჯზე კი იერუსალიმისა და ქრისტიანთათვის წმინდა მიწების გამოხდა. ამასთან, დედოფალი მარია გახდა ლისაბონში მდებარე ჟერონიმოშის მონასტრის თანადამფუძნებელი. პორტუგალიაში ცხოვრების განმავლობაში, მარია თითქმის ყოველთვის ორსულად იყო. ჩვეულებრივ, მას რამდენიმე თვე ჰქონდა ხოლმე პაუზა მშობიარობიდან ახალ ორსულობამდე. ამან, ცხადია, მისი ჯანმრთელობა სერიოზულად შეარყია. 1516 წელს მშობიარობის შემდეგ იგი იმდენად დასუსტდა, რომ, როგორც ამბობდნენ, რამდენიმე საათი გონება ჰქონდა დაკარგული. საბოლოოდ იგი 1517 წლის 7 მარტს გარდაიცვალა ლისაბონში, 34 წლის ასაკში. დედოფალი მარია თავის მეთერთმეტე მშობიარობას გადაჰყვა, რა დროსაც ბავშვით მუცელში დაიღუპა. 1518 წელს მანუელმა ცოლად მარიას დის, ხუანას უფროსი ქალიშვილი, ელეონორ ავსტრიელი შეირთო, რომელთანაც მოგვიანებით კიდევ ერთი შვილი შეირთო. Bergenroth, G A, ed. (1862). "Spain: July 1498, 21-31". Calendar of State Papers, Spain, Volume 1, 1485-1509. Harris, Carolyn (2017). Raising Royalty: 1000 Years of Royal Parenting. Dundurn Press. Howe, Elizabeth Teresa (2008). Education and Women in the Early Modern Hispanic World. Ashgate Publishing Limited. Serrano, Joana Bouza. Maria de Castela (1482-1517): uma rainha do Renascimento. In: As avis: as grandes rainhas que partilharam o trono de Portugal na segunda dinastia. 2ª ed. Lisboa: A Esfera dos Livros, 2009 Miron, E. L. (1913). "Doña Leonor of Alburquerque". The Queens of Aragon: Their Lives and Times. Brentano's. p. 265. Retrieved 21 August 2018. "Mariana de Ayala Córdoba y Toledo". Ducal House of Medinaceli Foundation. Retrieved 21 August 2018. Leese, Thelma Anna, Blood royal: issue of the kings and queens of medieval England, 1066–1399, (Heritage Books Inc., 1996), 222. Armitage-Smith, Sydney (1905). John of Gaunt: King of Castile and Leon, Duke of Aquitaine and Lancaster, Earl of Derby, Lincoln, and Leicester, Seneschal of England. Charles Scribner's Sons. p. 77. Retrieved 17 May 2018. Gerli, E. Michael; Armistead, Samuel G. (2003). Medieval Iberia. Taylor & Francis. p. 182. ISBN 9780415939188. Retrieved 17 May 2018. Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Ferdinand V. of Castile and Leon and II. of Aragon" . Encyclopædia Britannica. 10 (11th ed.). Cambridge University Press. Chisholm, Hugh, ed. (1911). "John II of Aragon" . Encyclopædia Britannica. 15 (11th ed.). Cambridge University Press. Ortega Gato, Esteban (1999). "Los Enríquez, Almirantes de Castilla" [The Enríquezes, Admirals of Castille] (PDF). Publicaciones de la Institución "Tello Téllez de Meneses" (in Spanish). 70: 42. ISSN 0210-7317. Lee, Sidney, ed. (1896). "Philippa of Lancaster" . Dictionary of National Biography. 45. London: Smith, Elder & Co. p. 167. მანუელ I-ის ქორწინებები: ესპანეთისა და პორტუგალიის დინასტიური ქორწინებები