laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლიის არქეოლოგიური ძეგლები

ლიის არქეოლოგიური ძეგლები — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, დიდა ქირსის ბოცვზე და მის ძირში, ე. წ. ჯოლორიას წყურგილებზე და ოყაჭეზე. გათხარეს 1964-1965 წლებში (რ. აბრამიშვილი) და 1967-1970 წლებში (ა. აფაქიძე, გ. გრიგოლია). დიდა ქირსა გორანამოსახლარია, რომლის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გამოვლენილია გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ადრინდელი ანტიკური, ელინისტური, რომაული და ადრინდელი შუა საუკუნეების კულტურის ფენები. ბორცვის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გათხარეს რომაული ხანის (I-II სს.) 10-მდე ორმოსამარხი. მათში აღმოჩნდა კერამიკული ნაწარმი, რკინის იარაღ-საჭურველი, სამკაული, I-II საუკუნეების რომაული ვერცხლის მონეტები (ერთ-ერთზე იულიუს კეისრის გამოსახულებაა) და სხვა. აქვე აღმოჩნდა ადრინდელი ფეოდალური ხანის თიხის ნავისებრი სარკოფაგი. ადრინდელი და შუა ფეოდალურ ხანაში დიდა ქირსის ბორცვი ციხედ უქცევიათ ქვის კედლით შემოუზღუდავთ და 2 საბრძოლო კოშკით გაუმაგრებიათ. ციხის შუა ნაწილში გათხარეს ადრინდელი შუა საუკუნეების მრგვალაფსიდიანი ტაძრის ნანგრევები, რომელსაც კირხსნარით შელესილი აგურის იატაკი აქვს. როგორც ჩანს, ტაძარი ღვთისმშობლის სახელზე იყო აგებული (აქედან უნდა მომდინარეობდეს სახელწოდებაც „დიდა ქირსა“). ტაძრის გარშემო ქრისტიანული წესით დაკრძალულთა ორმოსამარხები იყო. ჯოღორიას წყურგილეზე ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ბრტყელი ცული. აღმოჩნდა აგრეთვე II საუკუნის ორმოსამარხი, მასში იყო ვერცხლის სამკაული, კესარიული მონეტა, მინის სასმისი და სხვა. ჯოღორიას წყურგილეზე და ოყაჭეზე დადასტურებულია მძლავრი მეტალურგული კერები. ამ ადგილებში აღმოჩენილია ღუმელის ფრაგმენტები, საბურველის კერამიკული მილები, რკინის წიდები და ნახშირი. საბერველი მილების უმრავლესობას ხელოსნის დამღა აზის. გრიგოლია გ., ენგურის არქეოლოგიური ექსპედიციის საველე მუშაობის წინასწარი შედეგები. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1971, № 3; გრიგოლია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 236.
ლიკანის მონასტერი

ლიკანის ღვთისმშობლის ეკლესია — შუა საუკუნეთა სამონასტრო კომპლექსისამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომიდან 7 კმ-ზე, მდინარე ახოებისწყლის ხეობაში. შემორჩენილია ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები.. არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე, VII-IX საუკუნის II საუკუნით ათარიღებენ. ტაძარმა ჩვენამდე ნანგრევების სახით მოაღწია. ეკლესიის მთავარი ნაწილია აფსიდით დასრულებული ნავი. მოგვიანებით, XVI საუკუნეში, ეკლესიას მიადგეს სამრეკლო, რომელიც თითქმის მთლიანად ფარავს დასავლეთ კედელს. სამრეკლოს მასიურკედლებიანი ქვედა სართული, რომელიც დაუმუშავებელი დიდი ლოდებით არის ნაგები და კუბის ფორმა აქვს, ეკლესიაში შესასვლელს წარმოადგენს. ბარიერი შემოძღუდულ მე-2 სართულს გარედან ლილვებიანი პროფილი გასდევს. ასავლელად მიშენებულია ქვაყორის კიბე. სამრეკლოს ზედა ნაწილი კი, კერძოდ, თლილი ქვის სვეტები, რომლებსაც სახურავი ეყრდნობოდა, მონგრეულია. სამრეკლოს შესასვლელის მარცხენა ბოძზე ქართული ასომთავრული წარწერა გვამცნობს, რომ სამრეკლო აუგიათ ბორჯომის ხეობის მფლობელ ავალიშვილთა წარმომადგენელს, ფეოდალ ქიშვარდ ავალიშვილსა და მის მეუღლე თამარს — ქართლის მეფე ლუარსაბ I-ის ასულს. თავად ტაძრის აღსავლის კარზე ყოფილა კიდევ ერთი წარწერა (XVII საუკუნის I ნახევარი. დღეს დაკარგულია) იუწყებოდა რომ გივი ავალიშვილსა და მის მეუღლე სოფიო მეფის ასულს აღუდგენიათ აღსავლის კარი. გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 45 აბულაძე ვ., ბორჯომის ხეობის წარსული და აწმყო, თბ., 1983 ზაქარაია ზ., თბილისი. ბორჯომი. ვარძია, თბ. 1977 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი, თბ., 1957 ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, საკანდიდატო დისერტაცია და ავტორეფერატი, თბ., 1987 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
უფლისწული

უფლისწული — უფლის (მეფე-უფლის, ან ფეოდალ-უფლის) — ვაჟიშვილის აღმნიშვნელი ტერმინი ანტიკურ და შუა საუკუნეების საქართველოში; მეფის ძე თანამედროვე ქართულში. უფლისწულს ჰქონდა ცალკე სამფლობელო ყმა-მამული — „საუფლისწულო“ (მეფის ვაჟს — სამეფო დომენში, ფეოდალის ვაჟს — საფეოდალოში). XV—XVIII საუკუნეებში ტერმინი „უფლისწული“ იშვიათად გვხვდება წყაროებში. ამ პერიოდში მეფის ვაჟს, ჩვეულებრივ, ბატონიშვილი ეწოდებოდა, თავადის ვაჟს — თავადიშვილი, აზნაურის ვაჟს — აზნაურიშვილი. მიუხედავად ამისა, ბატონიშვილის, თავადიშვილისა და აზნაურიშვილის ყმა-მამულიდან, მაინც ძველი სახელი — „საუფლისწულო“ შერჩა ამ პერიოდშიც. ქართული სამეფო-სამთავროების, აგრეთვე სათავადოების გაუქმების შემდეგ „უფლისწულისა“ და „საუფლისწულოს“ ინსტიტუტებმა არსებობა შეწყვიტა. გვრიტიშვილი დ., ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955; ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929 (თხზ., ტ.7, თბ., 1984) შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 192.
კონსტანტინ ფონ ნოირათი

კონსტანტინ ბარონი ფონ ნოირათი (გერმ. Konstantin Freiherr von Neurath; დ. 2 თებერვალი, 1873, კლაინგლატბახი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის იმპერია — გ. 14 აგვისტო, 1956, ერცვაიინგენი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა) — გერმანელი დიპლომატი და პოლიტიკური მოღვაწე. მესამე რაიხის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1932 - 1938 წ.წ. ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორი 1939 - 1941 წ.წ. 1892–1901 — ნოირათი მუშაობდა ვიურტემბერგის იუსტიციის სამინისტროში. 1903–1908 — მუშაობდა გერმანიის ვიცე-კონსულად დიდ ბრიტანეთში 1908–1914 — გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროშია. 1914–1916 — გერმანიის ელჩის მრჩეველია თურქეთში. 1917–1918 — ვიურტემბერგის მეფის პირადი მდივანია. 1919–1921 — ნოირათი გერმანიის წარგზავნილია დანიის სამეფოში. 1921–1930 — იგი გერმანიის ელჩია იტალიაში. 1930– 1932 — უკვე დიდ ბრიტანეთში მუშაობს ელჩის რანგში. 1932–1938 —ნოირათი გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრია. 1937 — ნოირათი „ნსდაპ“-ში შევიდა და ჰიტლერმა მას შუცშტაფელი-ის გრუპენფიურერის წოდება მიანიჭა. 1938–1939— იგი საიდუმლო კაბინეტის პრეზიდენტია. 1939–1943 — რაიხსპროტექტორის რანგში მართავს გერმანიის მიერ მიერთებულ ბოჰემიასა და მორავიას. 1943 — ნოირათს შუცშტაფელის ობერგრუპენფიურერის წოდება მიენიჭა. 1946 — 1 ოქტომბერი: ნიურნბერგის საერთაშორისო ტრიბუნალმა გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწეს და პროფესიონალ დიპლომატს კონსტანტინ ფონ ნოირათს 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. 1954 — იგი ვადამდე გაათავისუფლეს. კ. ფონ ნოირათი გარდაიცვალა 1956 წელს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კონსტანტინ ფონ ნოირათი კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კოსოვო

კოსოვო, ოფიციალური სახელწოდება სერბეთის კონსტიტუციის მიხედვით — კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე (სერბ. Аутономна покрајина Косово и Метохија, შემოკლ. Космет), ოფიციალური თვითდასახელება კოსოვოს რესპუბლიკა (ალბ. Republika e Kosovës, სერბ. Република Косово) — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. ერთი თეორიის მიხედვით „კოსოვო“ ნაწარმოებია სერბული სიტყვიდან კოს, რაც შავ შაშვს ნიშნავს. კოსოვო პოლიე-ს (Kosovo Polje) ელისსი იქნება შავი შაშვის ველი. კოსოვოს ველი მოხსენებულია 1389 წლის კოსოვოს ბრძოლაში. მდელოს სახელი მიიღო 1864 წელს შექმნილმა კოსოვოს ვილაეთმა. კოსოვოს ომი კოსოვოს საერთაშორისო-სამართლებრივი სტატუსი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 695. ↑ Water percentage in Kosovo (Facts about Kosovo; 2011 Agriculture Statistics). Kosovo Agency of Statistics, KAS. ↑ 2.0 2.1 World Economic Outlook Database, April 2022. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი. ციტირების თარიღი: 24 September 2022 ↑ Kosovo Human Development Report 2016. გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP) (19 October 2016). ციტირების თარიღი: 24 September 2020 ↑ IBP, Inc. (June 2015). Kosovo Country Study Guide Volume 1 Strategic Information and Developments. International Business Publications Inc..  ↑ Oxford English Dictionary, s.v. 'Kosovar'.
ლიკოდონი

ლიკოდონი (ლათ. Lycodon) — უშხამი გველების გვარი გველგესლასებრთა ოჯახისა. გვარში 16-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მისი სიგრძე 60 სმ-ს აღწევს. სხეული ზედა მხარე შავია და ღოა მოყვითალო განივი ზოლები დასდევს, ქვედა მხარე ყვითელია. აქტიურია ღამით იკვებება უმთავრესად ხვლიკებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 237.
ლიკოპოდიუმები

ლიკოპოდიუმები, ლიკოპოდიუმისმაგვარნი (ლათ. Lycopodiophyta) — უმაღლესი სპოროვან მცენარეთა ტიპი (განყოფილება). აქვთ კარგად განვითარებული ღერო და მასზე მჭიდროდ განლაგებული ფოთლები (ფილოიდები). გამტარი კონები ლაკუნებს (ფოთლის კვლებს) არ წარმოქმნიან. სპორანგიუმები თითო-თითოდ სხედან ფოთლის უბეში ან, იშვიათად, — ფოთლის ზედა მხარეს. გამეტოფიტი ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, მიწისქვეშა ან მიწისზედა. ლიკოპოდიუმებს ახასიათებს თაობათა მორიგეობა. დომინანტური თაობა სპოროფიტია (უსქესო თაობა). ლიკოპოდიუმები უძველესი ჯგუფია. წარმოიშვა სილურულ პერიოდში, მძლავრად განვითარდა კარბონულ პერიოდში (ლიკოპოდიუმები მაშინ ლეპიდოდენდრონებითა და სიგილარიებით იყო წარმოდგენილი) და ტრიასულიდან დაიწყო გადაშენება. ლიკოპოდიუმების თანამედროვე წარმომადგენლები გაერთიანებული არიან ლიკოპოდიუმისნაირთა (Lycopodiales), სელაგინელასნაირთა (Selaginelales) და მახათასნაირთა (Isoetales) რიგებში. საქართველოში გვხვდება ლიკოპოდიუმების 2 რიგი: ლიპოდიუმისნაირნი (2 ოჯახის 4 გვარი და 6 სახეობა) და სელაგინელასნაირნი (1 გვარის 2 სახეობა). მიქელაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 238.
ლიკოპოდიუმი

ლიკოპოდიუმი (Lycopodium) — ლიკოპოდიუმისებრთა ოჯახის მარადმწვანე ბალახოვანი მცენარეების გვარი. სასპორე თავთავები (სტრობილები) კენწრული და მკვრივია. შედგება ღერძისა და სპირალურად განლაგებული სპოროფილებისაგან, რომელთა ზედა მხარეზე მოთავსებულია სპორანგიუმები. 10-მდე სახეობა ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტყის ზონაშია გავრცელებული. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: Lycopodium clavatum და Lycopodium annotinum. ლიკოპოდიუმის და ზოგიერთი მისი მონათესავე გვარის სახეობათსა სპორები გამოიყენება სამკურნალოდ და სამსხმელო წარმოებაში. მიქელაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 238.
ილირია

ილირიას (ლათ. Illyria, Illyricum) — უძველეს დროში ილირიელებისაგან წარმომდგარ სახელდებას მთიანი ლანდშაფტი, რომელსაც მრავალრიცხოვანი კუნძული ჰქონდა და მდებარეობდა ადრიის ზღვის აღმოსავლეთსა და ეპირუსის ჩრდილოეთ ნაწილში. რომაელი ისტორიკოსი აპიანე ასე აღწერს ილირიას: ბერძნების თვალსაზრისით ილირია მდებარეობს მაკედონიის და თრაკიის ჩრდილოეთით, ქაონების (Χαόνων) და ტესპროტებიდან (ωεσπρωτθν) მდინარე ისტრამდე. ხოლო სიგანეში ილირია მთიანი მაკედონიიდან და ფრაკიიდან იონიის ზღვამდე და ალპების ძირამდე იყო. სიგანეში ქვეყანა 5 დღის სავალი იყო, ხოლო სიგრძეში კი 30 დღის. რომაელების გაზომვით სიგანეში 1200 სტადიუმი ხოლო სიგრძეში 6000 სტადიუმი იყო. ილირიელები ილირიული ენა ილირიზმი აპიანე
ილირიული ენა

ილირიული ენა — ილირიელთა ენა. მიაკუთვნებენ ინდოევროპული ენების ჯგუფს. გაქრა ჯერ კიდევ უძველეს დროში. ანტიკური ხანიდან შემორჩა პირთა და გეოგრაფიული სახელები. ვარაუდობენ, რომ ამ ენის გავრცელების არეალი უნდა ყოფილიყო დღევანდელი ალბანეთის ჩრდილოეთ ნაწილი და მისი მოსაზღვრე ხორვატია. ილირიელები ილირია ილირიზმი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 108.
ილირიელები

ილირები (ძვ. ბერძნ. Ἰλλυριοί; ლათ. Illyrii) — ინდოევროპელი ხალხი, რომელიც სხვადასხვა ტომისაგან შედგებოდა. ანტიკური წყაროებისა და არქეოლოგიური მონუმენტების მიხედვით ილირია არაუგვიანეს ძვ. წ. აღ. VIII-VII საუკუნებიდან უნდა ყოფილიყო დასახლებული. ტევტა ავრელიანე კონსტანტინე I დიდი პეტრე პატრიკიოსი ველისარიუსი ილირია ილირიული ენა ილირიზმი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ილირიელები Phallic Cult of the Illyrians ↑ http://books.google.mk/books?id=VVWlpta3kAAC&pg=PA176&dq=aurelian+illyrian&hl=en&sa=X&ei=0mDVU-PrLYeJ7Abp5IDwCQ&redir_esc=y ↑ http://books.google.com/books?id=B6dlAwAAQBAJ&pg=PA153&dq=constantine+the+great+illyrian&hl=en&sa=X&ei=PMjUU6uJGaf8ywPrv4LYAQ&redir_esc=y#v=onepage&q=constantine%20the%20great%20illyrian&f=false ↑ The Cambridge Companion to the Age of Justinian Edited by Michael Maas. Google Books.
ილირიზმი

ილირიზმი — ეროვნული მოძრაობა ხორვატიაში 1830-50 წწ. ამ მოძრაობის მიზანი იყო პოლიტიკური, კულტურული და ენობრივი რეფორმების განხორციელება. გარდა ამისა, ილირიელები შეეცადნენ შეექმნათ სამხრეთსლავური ერთობის მოძრაობა. ილირია ილირიული ენა ილირიელები Tanner, Marcus (1997). "Illyrianism and the Croatian Quest for Statehood". Daedalus (MIT Press) 126 (3): 47–62. ISSN 0011-5266 Zrinka Blazevic, 'Indetermi-nation: Narrative identity and symbolic politics in early modern Illyrism', chapter 6 of: Whose Love of Which Country?: Composite States, National Histories and Patriotic Discourses in Early Modern East Central Europe, Balázs Trencsényi and Márton Zászkaliczky (eds.), BRILL, 2010, ISBN 978-90-04-18262-2. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ილირიზმი Scrinia Slavonica Vol.6 No.1/2006 Role of Slavonian Franciscans in the national movement of the Danubian Croats during the 19th and at the beginning of the 20th century
პრიშტინა

პრიშტინა (ალბ. Prishtinë [pɾiʃtinə]; სერბ. Приштина / Priština; თურქ. Priştine) — ნაწილობრივ აღიარებული კოსოვოს რესპუბლიკის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. გაეროს ქვეყანათა უმრავლესობა მიიჩნევს სერბეთის ნაწილად. ამჟამად ქალაქის მოსახლეობა 200 000-მდეა. ქალაქში უმრავლესობას ალბანელები შეადგენენ; მათ გარდა მოსახლე უმცირესობებს შორის არიან თურქები, სერბები, ბოსნიელები, ბოშები და სხვა ხალხი. ქალაქში მდებარეობს ტერიტორიის დროებით მთავრობა და კოსოვოში გაეროს დროებითი ადმინისტრაციული მისიის (UNMIK) სათავო ოფისები. ის კოსოვოს ადმინისტრაციული, საგანმანათლებლო, კულტურული ცენტრია. პრიშტინაშია პრიშტინის უნივერსიტეტი და საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქში მოსახლე ხალხი ალბანურად Prishtinali ან Prishtinas და სერბულად Prištinci (Приштинци) ან Prištevci (Приштевци) იწოდებიან. ↑ MOJE Vijesti | Vijesti | Region | Popis stanovnistva na Kosovu produzen do 19. aprila დაარქივებული 2012-04-05 საიტზე Wayback Machine. . Mojevijesti.ba. 2011-04-15.
ლილო

ლილო — ისტორიული სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მოგვიანებით — თანამედროვე თბილისის მუნიციპალურ საზღვრებში შემავალი დასახლებების, დიდი ლილოსა და პატარა ლილოს საერთო სახელწოდება. ლილო პირველად XVII-XVIII საუკუნეების წყაროებში იხსენიება, თუმცა ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა თანამედროვე თბილისის ტერიტორიაზე. 1962-1963 წლებში რკინიგზის სადგურ ლილოს მიდამოებში (ახლანდ. ლილოს დასახლება სამგორის რაიონში) სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღ. ე. გოგაძე) გათხარა შუა ბრინჯაოს (დაახლ. ძვ. წ. XVII-XVI საუკუნეები) და შუადან გვიან ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალი პერიოდის (დაახლ. ძვ. წ. XVI-XIV საუკუნეები) გორასამარხები. 1971 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღ. კ. ფიცხელაური) სოფ. პატარა ლილოს ტერიტორიაზე შეისწავლა გვიანბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. XIII–XII საუკუნეები) სამარხი. დაბა დიდი ლილოს მიდამოებიდან ცნობილია შემთხვევით აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალებიც, მაგ., დაახლ. ძვ. წ. V საუკუნის ბრინჯაოს და რკინის ნივთები, ახ. წ. II საუკუნის სარდიონის ინტალიო და სხვ. XVIII საუკუნის ქართველი სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში იხსენიებს ორ ლილოს, შარობისა და ქვიტკირის. მისსავე შედგენილ რუკაზე, გარდა ამ პუნქტებისა, აღნიშნულია ბაგრატის, თბილელისა და კოდის ლილო. XVII-XVIII საუკუნეების ქართული სამართლის დოკუმენტებიდან ცნობილია ასევე სააკას ლილო და მაღალი ლილო. იოანე ბატონიშვილი ლილოს აშკარეთად მოიხსენიებდა. წყაროებში დაფიქსირებული ლილოებიდან დღეისათვის მხოლოდ ორია შემორჩენილი; ვახუშტისეული ლილოსა და ბაგრატის ლილოს უნდა შეესაბამებოდეს დღევანდელი დიდი ლილო და პატარა ლილო. გვიან შუა საუკუნეებში ლილოზე გადიოდა ქართლისა და კახეთის სამეფოების საზღვარი. ის შედიოდა რუსთველი ეპისკოპოსის სამწყსოში, ადმინისტრაციულად ექვემდებარებოდა მარტყოფის მოურავს. ქართლის მეფე სიმონ I-ს (1556-1600) ლილოს ტბასთან დაუმარცხებია ოსმალები. 1612 წელს მოურავი გიორგი სააკაძე ლილოზე გავლით გაიხიზნა ირანში. ლილოში გადაუხდია ქორწილი ვახტანგ V-ის (1658-1675) შვილს ლუარსაბს. 1744 წელს აქ დაბანაკებული იყო თეიმურაზ II თბილისში შესვლის წინ, როცა ქართლის ტახტი დაიკავა. იოჰან გიულდენშტედტს საქართველოში მოგზაურობისას უნახავს ლილოს დანგრეული ციხე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 238. გოგაძე ე., ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 625, ISBN 99928-20-32-2. ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 310-312, თბ., 2013 წელი.
ლილოს არქეოლოგიური ძეგლები

ლილოს არქეოლოგიური ძეგლები — ბრინჯაოს ხანის გორასამარხები თბილისის აღმოსავლეთით, სადგურ ლილოსთან. გათხარეს 1962-1963 წლებში (საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ექსპედიცია). შესწავლილია შუა ბრინჯაოს ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVII—XVI სს.) დიდი ქვა-მიწაყრილიანი გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოთი, სადაც აღმოჩნდა ე. წ. ორიალეთური ტიპის კერამიკა, ბრინჯაოს იარაღი (მათ შორის ეგეოსური ტიპის ბრინჯაოს საძგერებელი გრძელი მახვილი). ოქროსა და სხვა მასალის სამკაული, მსხვილი რქოსანი საქონლის ძვლები. ადამიანის ძვლები არ აღმოჩენილა, რაც შესაძლოა დაკრძალვის კრემაციულ წესზე მიუთითებდეს. გათხარეს აგრეთვე შუა ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელზე გარდამავალი ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVI საუკუნის დასასრული — XIV საუკუნე) მომცრო ზომის ქვაყრილიანი (დიამეტრი 10—12 მ). 8 გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოებით, სადაც აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხი ან ძვლები. სამარხთა ნაწილი უინვენტარო იყო, ნაწილში ნაპოვნია თიხის (შავპრიალა, ჰორიზონტალურხაზებიანი მოყავისფრო), ჭურჭელი, ბრინჯაოს სატევრები (2 ც.), სამკაული (ოქროს, ქვისა და პასტის მძივები, 1 ოქროს ხვია). წვრილფეხა საქონლის ძვლები. აღმოჩენილი მასალა შესაძლოა გარკვეულ ეთნიკური ცვლილებას გამოხატავდეს. ფიცხელაური კ., აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV—VII სს.), თბ., 1973; Гогадзе Э. М., Курганные погребениз Лило. «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე» , 1976, ტ. 32 В; გოგაძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 238-239.
ლიმნეასებრნი

ლიმნეასებრნი (Lymnaeidae), რბილტანიანი ცხოველების ოჯახი მუცელფეხიანთა კლასისა. აქვთ სპირალურად დახვეული ნიჟარა. თვალები საცეცების ფუძესთანაა განლაგებული. სუნთქავენ ფილტვებით, მაგრამ ზოგ ლიმნეასებრნს იგი წყლით ევსება და ლაყუჩის დანიშნულებას ასრულებს. ჰერმაფროდიტებია. ბინადრობენ მტკნარ წყალსატევებში. იშვიათად — დამლაშებულ ტბებსა და მომლაშო ზღვების სანაპირო ზოლში. ოჯახში 120-მდე სახეობაა. ყველა ლიმნეასებრნი ადამიანის, შინაური და გარეული ცხოველების პარაზიტების შორისული მასპინძელია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 239.
ლიმონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლიმონი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლიმონი — მცენარე; ლიმონი — ქალაქი კოსტა-რიკაში.
ლიმონი

ლიმონი (Citrus limon), მრავალწლოვანი მარადმწვანე სუბტროპიკული მცენარე ციტრუსოვანთა გვარის ტეგანისებრთა ოჯახისა. ლიმონის ხის სიმაღლე 3—7 მ აღწევს. აქვს ეკლებიანი ტოტები, ღია მწვანე მოგრძო ლანცეტისებრი ან მოგრძო კვერცხისებრი, კიდედაკბილული, ტყავისებრი ფოთლები. ყვავილი ორსქესიანია, თეთრი, არომატული. ნაყოფი მრავალბუდიანი კენჯრაა, სიგრძე 6—7 სმ, დიამეტრი 5—6 სმ (120გ-მდე), ნაყოფის ქერქი 2—5 მმ სისქისაა, ყვითელი, გლუვი ან ამობურცულია. ზეთოვანი ჯირკვლებითაა მოფენილი, მწარე, დამახასიათებელი არომატი აქვს. რბილობი მომწვანო-მოყვითალოი, წვრილმარცვლოვანი, წვნიანი, ძალიან მჯავეა. თესლი ღია ფერისაა, გლუვი, ნაყოფში დაახლოებით 20 ცალი ან მეტია. ლიმონი სითბოს და სინათლის მოყვარე მცენარეა, ციტრუსოვან მცენარეთა შორის ყველაზე უფრო უყვარს ტენი. მისი სამშობლოა სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია. ველურად არ არის შენიშნული. მოშენებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, აშშ-ის, მექსიკის, არგენტინისა და სხვა სუბტროპიკულ რაიონებში. ყოფილ სსრკ-ში 200 წელზე მეტია რაც მოჰყავთ. ღია გრუნტში ლიმონის მოშენების უმთავრესი რაიონებია კავკასიის შავი ზღვის სანაპირო, აზერბაიჯანი, შუა აზია. ლიმონი მოჰყავთ ტრანშეებში, აგრეთვე ოთახის პირობებში. ლიმონის ნაყოფი შეიცავს (%-ობით): მჟავებს (უმთავრესად ლიმონის) — 3,5—8,1, შაქრებს — 1,9—3, C ვიტამინს — 45—140 მგ 100 გ-ში, აგრეთვე P და B ვიტამინებს, პექტინოვან ნივთიერებებს, კრინის მარილებს, ფოსფორს, კალიუმს, კალციუმსა და მაგნიუმს. იყენებენ ნედლად, წვენების წარმოებაში, ლიმონის მჟავად და სხვა. ლიმონს ამრავლებენ მყნობითა და კალმით. ნამყენი ლიმონი მსხმოიარობს მე-3 მე-4 წელს. მოსავალი ერთი ხიდან 150-300 ნაყოფია. საქართველოში ლიმონის ნარგაობას დაახლოებით 1000 ჰა უკავია. ყინვით დაზიანების შემთხვევაში მისი მოსავლიანობა კლებულობს. საქართველოში ლიმონის მაქსიმალური წარმოება 4 ათას ტონამდე აღწევს. ლიმნის ყვავილი ციტრუსოვანი კულტურები ლეკვეიშვილი ი., ციტრუსოვანთა წარმოების მეცნიერული საფუძვლები, ნაწ. 1-2, თბ., 1978-1979; ლეკვეიშვილი ი., ბერაია ი., სუბტროპიკული კულტურები, თბ., 1965; მჭედლიძე მ., ლიმონი, თბ., 1948; ლეკვეიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 240.
ლიმონურა

ლიმონურა (ლათ. Schizandra) — მცენარეთა გვარი სქიზანდრასებრთა ოჯახისა. შეიცავს 14 სახეობას. გამერქნებულღეროიანი ლიანაა, რომლის სიგრძე 15 მ აღწევს. აქვს ელიფსური ან ოვალური ფოთლები, თეთრი ან ვარდისფერი სურნელოვანი ყვავილები, წითელი კენკრა ნაყოფი. ნაყოფს (ისევე როგორც სხვა ნაწილებს) გასრესისას ლიმონის სუნი და გემო აქვს. შეიცავს კრისტალურ ნივთიერებას — სქიზანდრინს, ეთეროვან ზეთებს, ორგანულ მჟავებს, ნახშირწყლებს, C ვიტამინსა და სხვა. იყენებენ მედიცინაში მასტიმულირებელ საშუალებად. გვხვდება აღმოსავლეთ აზიის მთის ტყეებში. ყოფილ სსრ-ში — ამურის ოლქში, ხაბაროვსკის და პრიმორიეს მხარეებში, სახალინისა და კურილის კუნძულებზე. ზოგჯერ აშენებენ დეკორატიულ მცენარედ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 240.
ლინკოლნური ცხვარი

ლინკოლნური ცხვარი — ნახევრად წმინდამატყლიანი ჯიშის ცხვარი სახორცე-სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია XVIII-XIX საუკუნეებში ინგლისში (ლინკოლნშირის საგრაფოში) ადგილობრივი ცხვრის ლეისტერულ ერკემლთან შეჯვარების გზით. ერკემლის მასაა 130-160 კგ, ნერბის — 100-120 კგ. ლინკოლნური ცხვარს აქვს ერთგვაროვანი, კარგად მბზინვარე მატყლი. მატყლის ნაპარსი — ერკემლისა 10-12 კგ, ნერბისა — 5-6 კგ. ბეწვის სისხო 36-ე-44-ე ხარისხისა, სიგრძე 20-25, იშვიათად 45 სმ. წმინდა მატყლის გამოსავალი 55-65%. ყოფილ სსრკ-ში ლინკოლნებს ხალასად აშენებენ, ახალი ჯიშების შესაქმნელად წმინდამატყლიან ცხვრებს აჯვარებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 245.
ლიპარიტისუბანი

ლიპარიტისუბანი, „ლამაზი საყდარი“ — XII საუკუნის მიწურულსა და XIII საუკუნის დასაწყისის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი გომარეთის ჩრდილოეთით, მდინარე ხრამის ხეობის მარცხენა შენაკად ჭოჭიანას მარცხენა ფერდზე. სამონასტრო კომპლექსში შედიოდა ერთნავიანი ეკლესია (XII-XIII საუკუნეები), კოშკი (შუა საუკუნეები), სასახლე (XII-XIII საუკუნეები), ბჭე (XIII საუკუნე), გალავანი (შუა საუკუნეები) და სხვა ნაგებობანი (შუა საუკუნეები). შემორჩენილია ნანგრევები. სამონასტრო კომპლექსთან ახლოს გასული საუკუნის 50-იან წლებში ხრამჰესის მეორე კასკადის მშენებლობის დროს წარმოებული აფეთქებების შედეგად 1956 წელს ტაძარი ერთიანად ჩამოინგრა . ეკლესია აუშენებიათ თამარ მეფის დროს. სამხრეთ კარიბჭის თავზე არსებული ვრცელი წარწერის ნაწილები აღმოჩენილია (ფრაგმენტები ინახება სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში) და ახალი წაკითხვის შედეგად ასე იკითხება: წარწერა სამშენებლო ხასიათისაა და იხსენიებს თამარ მეფესა და დავით სოსლანს, რის საფუძველზეც მეცნიერები მას თამარისა და დავითის თანაცხოვრების პერიოდით, 1089-1207 წლებით ათარიღებენ. კარ-სარკმლებს ამკობდა დიდი ოსტატობით გამოკვეთილი სხვადასხვა სახის ჩუქურთმა. მოჩუქურთმებული იყო კარნიზიც, ხოლო ეკლესიის კედლები — შიგნიდან მოხატული. „ლამაზი საყდრის მონასტერი“ 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად გახდა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 248. ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი, ტ. I, დმანისის რაიონი, თბ., 2017 შუბითიძე ვ., ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები, თბ., 2012  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5638 ↑ ლიპარიტისუბანი (ლამაზი საყდარი) ↑ 2.0 2.1 2.2 გოგალაძე თ., 1189-1207 წლების ლიპარიტისუბნის სააღმშენებლო წარწერა ერთიანი საქართველოს მეფეების, თამარისა და მისი მეუღლის, დავითის მოხსენიებით, ჟურნ. „ისტორია, არქეოლოგია, ეთნოლოგია“, № 4, თბ., 2020, გვ., 271-283 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ლირა

ლირა შეიძლება აღნიშნავდეს: ლირა (საკრავი) — მუსიკალური საკრავი, იხილეთ აგრეთვე ქნარი იტალიური ლირა — ფულის ერთეული იტალიაში თურქული ლირა — ფულის ერთეული თურქეთში