laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტოლგვერდა სამკუთხედი

ტოლგვერდა სამკუთხედი ან წესიერი სამკუთხედი — წესიერი მრავალკუთხედი სამი გვერდით, პირველი წესიერ მრავალკუთხედთა შორის. წესიერი სამკუთხედის ყველა გვერდი ერთმანეთის ტოლია, ასევე ყველა კუთხე 60°-ია. ამასთან წესიერი სამკუთხედი ტოლგვერდა სამკუთხედადაც ითვლება. ვთქვათ t {\displaystyle t} — წესიერი სამკუთხედის გვერდია, R {\displaystyle R} — შემოხაზული წრეწირის რადიუსი, r {\displaystyle r} — ჩახაზული წრეწირის რადიუსი. წესიერ სამკუთხედში ჩახაზული წრეწირის რადიუსი, გამოსახული მისი გვერდით r = 3 6 t {\displaystyle r={\frac {\sqrt {3}}{6}}t} . წესიერ სამკუთხედზე შემოხაზული წრეწირის რადიუსი, გამოსახული მისი გვერდით R = 3 3 t {\displaystyle R={\frac {\sqrt {3}}{3}}t} . წესიერი სამკუთხედის პერიმეტრი ტოლია P = 3 t = 3 3 R = 6 3 r {\displaystyle P=3t=3{\sqrt {3}}R=6{\sqrt {3}}r} . წესიერი სამკუთხედის სიმაღლე: h = 3 2 t {\displaystyle h={\frac {\sqrt {3}}{2}}t} , წესიერი სამკუთხედის ფართობი გამოითვლება: S = 3 4 t 2 = 3 3 4 R 2 = 3 3 r 2 {\displaystyle S={\frac {\sqrt {3}}{4}}t^{2}={\frac {3{\sqrt {3}}}{4}}R^{2}=3{\sqrt {3}}r^{2}} . ტოლგვერდა სამკუთხედი
შუხუთი

შუხუთი — ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის თემი, რომელიც მოიცავს სოფლებს ზემო შუხუთსა და ქვემო შუხუთს. მთავარი სტატია: შუხუთის ციხე-ქალაქი. შუხუთის ტერიტორია დასახლებული იყო უძველესი დროიდან. ჩვ. წ. V-VI საუკუნეებში შუხუთის ტერიტორიაზე არსებობდა ციხე-ქალაქი. ციხე-ქალაქის არსებობა დასტურდება სოფლის ტერიტორიაზე ნაპოვნი მასალით: V-VI საუკუნეების სასახლის ნაშთებით, V-VI საუკუნეების მთავარანგელოზის ტაძრის ნანგრევებით, ე.წ. „თერმას“ ტიპის აბანოს ნანგრევები და აბანოს იატაკის მოზაიკური ფრაგმენტით, ასევე კერამიკული მილების საკმაოდ რთული სისტემით. სავარაუდოდ, ქალაქის არსებობას ხელს უწყობდა თიხამიწით და კირქვით მდიდარი მიწა. ციხე-ქალაქის არქეოლოგიური გათხრები 1961 წელს განხორციელდა. ტოპონიმი შუხუთი მოხსენიებულია 1708 წელს. თქმულების მიხედვით იგი წარმოიშვა თურქებისაგან, რომლებმაც ამ ადგილს უწოდეს უხუთი (აუღებელი). სოფელში იდგა ღვთისმშობლის ქვით ნაგები ეკლესია, ქვის გალავნით და ქვისავე მთავარანგელოზის ეკლესია. 1855 წელს, ყირიმის ომის დროს მოხდა ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ჯარებს შორის. შუხუთში 18-23 სექტემბერს იმართებოდა ბაზრობა1911 წელს სოფელში გაიხსნა საკრედიტო ამხანაგობა, რომელშიც 2000 ადამიანი იყო გაწევრებული.1914 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა. შუხუთი ცნობილია ლელობურთის შეჯიბით, რომელიც ყოველ აღდგომა დღეს იმართება. ლელოს ტრადიცია სათავეს შუხუთფერდის ბრძოლიდან იღებს. ლელოს გატანის წესები ასეთია: ბურთი იწონის ერთ ფუთს (16 კილოგრამს). ბურთის ტყავი ივსება სილით და ნახერხით. ძველად სანამ ბურთს ბოლომდე მოკერავდნენ, მანამდე აღდგომის წინა ღამეს, ბურთში აგუნას წვენს ასხამდნენ. აგუნა უძველესი წარმართული რიტუალიდან გადმოსული გაქრისტიანებული ღვინის დღესასწაულია. აგუნა შავი ღვინის, თაფლის, ბროწეულის წვენის ნაზავია. გამარჯვებული ის არის, ვინც ლელოს ღელის გადაღმა გადაიტანს თავის მოთამაშეებიანად. შუხუთის ტერიტორიაზე მოიპოვება კირქვა, რომელიც კირის დასამზადებლად გამოიყენება. სოფელში დაიბადა სახალხო მომღერალი ნანიკო ბურძგლა. ზაქარაია პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 61. ↑ Кавказский календарь на 1850 год გვ. 122 ↑ Кавказский календарь на 1914 год ↑ ქ შ წ კ გ საზოგადოების პროსოპოგრაფიული ბაზა ↑ Кавказский календарь на 1894 год გვ. 340 ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016.
ქვემო შუხუთი

ქვემო შუხუთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, შუხუთის თემის ცენტრი: (სოფლები: ქვემო შუხუთი, ზემო შუხუთი). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 15 მ., ლანჩხუთიდან 3 კილომეტრი. სოფლის ტერიტორიაზე გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზის - საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12-ის მონაკვეთი. სოფელში არის საჯარო სკოლა, სოფელში ჩამოედინება მდინარე უკანღელე. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა. ქვემო შუხუთი მდიდარია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებით. სოფლის სამხრეთით დადასტურებულია წმ. გიორგის ეკლესიის ნანგრევები. ძველი ეკლესიის ადგილას აშენებულია ახალი ნაეკლესიარი არის ასევე გორისგვერდის სასაფლაოზე. ნაეკლესიარი მთლიანად დანგრეულია და მიწით არის დაფარული. სასაფლაოს ტერიტორიაზე მიმოფანტულია ეკლესიის საპირე ქვები. უკეთ შემორჩენილია წრიული ფორმის ქვის სამრეკლოს მცირე ნაშთი რომელზეც რკინის ჯვარია აღმართული. კიდევ ერთი ნაეკლესიარი სოფლის ცენტრში, სასაფლაოზე მდებარეობს. აღმოსავლეთ მხარეს არის შემორჩენილი 2 მეტრამდე სიმაღლის კედლები. სოფლის განაპირას, ბორცვზე შემორჩენილია ციხის ნანგრევი. ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან ღელე ჩამოუდის. კედლები მორგებულია რელიეფს. შემორჩენილია აღმოსავლეთის კედელი 1 მეტრის სიმაღლეზე, აგრეთვე ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლების მცირე ფრაგმენტები. ციხე ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე, წყობა ქაოსურია. ციხის შემორჩენილი ნაწილი დაფარულია მიწითა და მცენარეული საფარით. ციხის ძირში ჩრდილო-დასავლეთიდან აცანისკენ მიმავალი ბილიკი გადის. სოფლის სამხრეთით, საირაოს ქედის ჩრდილოეთით აღმოჩენილ იქნა შუხუთის ციხე-ქალაქის არქეოლოგიური ნაშთები. ამჟამად ძეგლი შემორჩენილი არ არის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 517. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ნაეკლესიარი წმ. გიორგის სახელობის № 20956 ↑  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ნაეკლესიარი № 9057 ↑  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ნაეკლესიარი № 9090 ↑  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ციხის ნანგრევი № 9104
ზემო შუხუთი

ზემო შუხუთი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, შუხუთის თემში (სოფლები: ზემო შუხუთი, ქვემო შუხუთი). მდებარეობს გურიის დaბლობზე, ზღვის დონიდან 30 მ-ზე., ლანჩხუთიდან 5 კმ., ქვემო შუხუთიდან 2 კმ. ზემო შუხუთში ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე შემორჩენილია წმ. მარინეს სახელობის ტაძრის ნანგრევები, რომელიც 1920-იან წლებში ააფეთქეს. ეკლესიის სამხრეთ კედელი შემორჩენილის 2-3 მ-ის სიმაღლეზე და მასში მოთავსებული კარით. დანარჩენი სამი მხარე 1 მ-ის სიმაღლემდე იკითხება. ტაძარი თავისი ფორმებით ერთნავიანი ბაზილიკაა. ტაძრის ნანგრევები მდებარეობს დოფლის აღმოსავლეთით, შემაღლებულ გორაზე, გურიის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 511. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
მიკოზი

მიკოზი (ბერძ. mykes — სოკო + ბერძ. osis — მდგომარეობა) — საერთო სახელწოდება ადამიანისა და ცხოველის სხვადასხვა დაავადებისა, რომელსაც იწვევს პარაზიტი სოკოები. მიკოზი ვითარდება ნელა, ხშირი რეციდივებით. ზოგჯერ სოკოვან ანთებას თან ახლავს მცირე ანთება, მაგრამ ხშირად ვითარდება ქრონიკული აბსცესები, წყლულები, სიმსივნის მაგვარი გრანულომები, რომლებიც შედგება შემაერთებელი ქსოვილისაგან. მიკოზებს ახასიათებს პროგრესირებადი მიმდინარეობა, რაც ზოგჯერ სიკვდილის მიზეზი ხდება. ↑ სოკოვანო დაავადება // მიკოზი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-03. ციტირების თარიღი: 2017-04-05.
შუხუთის ციხე-ქალაქი

შუხუთის ციხე-ქალაქი — V-VI საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუხუთში. 1961 წელს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩნდა ადრებიზანტიური ხანის მდიდრული კლასის წარმომადგენლის სასოფლო რეზიდენცია. კომპლექსი შედგება საცხოვრებელი სახლის, აბანოსა და სხვა ნაგებობისაგან. კომპლექსი IV-V ს-ით თარიღდება. რამდენადაც თვით შავი ზღვისპირა ქალაქებშიაც ამ დროს მნიშვნელოვანი რომაული მოსახლეობა სავარაუდო არაა, მიჩნეულია, რომ ეს აგარაკი ეკუთვნოდა ვინმე მდიდარ ეგრისელს. სასახლე სამი სართულისგან შედგებოდა აქედან პირველი სართული მთლიანად დათმობილი ჰქონდა აბანოს. აბანო საკმაოდ კარგად იყო ნაშენი. მას ჰქონდა ორნამენტიანი, ქვა-კენჭური მოზაიკური იატაკი, შემკული იყო სამი ფერის კენჭებით. ძეგლი V ს-ით თარიღდება. აქ აღმოჩენილი მცირე რაოდენობის კერამიკა დათარიღებულია IV ს-ით. გათბობის სისტემა შემდეგნაირად იყო მოწყობილი: იატაკქვეშ აღმართულ სვეტებს შორის დაგროვილი სიმხურვალე აბანოს იატაკსაც ათბობდა და ზედა სართულის კედლებსაც. ციხის გალავნის ნაშთები დღემდეა შემორჩენილი, ხოლო არქეოლოგიური გათხრების შემდეგად ნაპოვნია ადრე ბრინჯაოს ხანის სამუშაო იარაღები, ჩვენი წელთაღრიცხვის II საუკუნის პერიოდის ნივთები, V-VI საუკუნეების მთავარანგელოზის ტაძრის ნანგრევები, რომაული აბანოს, ე.წ. „თერმას“ ტიპის ნანგრევები და აბანოს იატაკის მოზაიკური ფრაგმენტი, ასევე კერამიკული მილების საკმაოდ რთული სისტემა, სხვადასხვა ძვირფასი ნივთები და ოქროს ჯვარი. არქეოლოგიური მასალა დაცულია თბილისის სიმონ ჯანაშიას სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. მთავარი სტატია: შუხუთის მოზაიკა. შუხუთის აბანოში აღმოჩენილი მოზაიკური იატაკის ზომა ტოლია (2,00X3,50 მ.). მოზაიკა შესრულებულია Opus Tesselatum-ის ტექნიკით, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ერთნაირი ზომის და ფორმის კუბების გამოყენება. ჩამოთვლილი კუბებით გასახდელის მთელ იატაკზე იყო დაგებული ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გეომეტრიული მოზაიკური მოხატვა, რომელსაც სპეციალურ ლიტერატურაში ეწოდება „კვადრატები და რვაქიმიანი ვარსკვლავები“. მოზაიკაში ყველაზე მეტად იკვეთება გეომეტრიული მოხაზულობის ძირითადი ფიგურა: დიდი კვადრატები, რომლებიც იკავებენ მთავარ ადგილს ვარსკვლავებთან შედარებით. შუხუთის აბანოს მოზაიკის შედარებით რთული მოხატულობა არის ე. წ. წნული, შემდგარი სამი ჯგუფისაგან. მოზაიკის ბევრი კვადრატი შევსებულია ორნაირი სახის ჯვრების გამოსახულებით. ზაქარაია პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 61. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები. ტ II ლომოური ნ., ეგრისის სამეფოს ისტორია : წარმოქმნიდან ახ. წ. V საუკუნის ბოლომდე, თბილისი: თსუ, 1968. — გვ. 104.
პეტრიწონის სემინარია

პეტრიწონის სემინარია — პეტრიწონის მონასტერთან არსებული სასწავლებელი, რომელიც მღვდლებს ამზადებდა. ამის შესახებ ცნობას შეიცავს გრიგოლ ბაკურიანის ძის (პეტრიწონის მონასტრის დამაარსებელი) მიერ 1084 დაწერილი ტიპიკონი. 31-ე პარაგრაფი ითვალისწინებს უწვერულვაშო მოზარდების მიღებას წმ. ნიკოლოზის მონასტერში, სადაც მათთვის მოხუცებულ მღვდელთაგანს საღვთო წერილი უნდა ესწავლებინა. მოსწავლეთა კონტინგენტი 6 ბავშვით განისაზღვრებოდა, ბავშვებს სარჩოსა და ტანსაცმელს მონასტერი აძლევდა და ისინი აქ მანამდე დაყოფდნენ, სანამ გარკვეულ ცოდნას არ მიიღებდნენ და სამღვდლო ხარისხისათვის არ მოემზადებოდნენ; ხოლო ვინც ვერ მოემზადებოდა, მას გააძევებდნენ. პეტრიწონის სემინარიაში სწავლება ქართულ ენაზე იყო, რადგან ტიპიკონი აღნიშნულ მონასტერში მხოლოდ ქართული წერა-კითხვის მცოდნე ბერების ყოფნას ითვალისწინებდა. პეტრიწონის სემინარიაში მომზადებული ახალგაზრდები შემდგომში სამეცნიერო-შემოქმედებით მუშაობას ეწეოდნენ, ამას ადასტურებს ლიტერატურის სკოლის შექმნა, რომელიც ცნობილია „პეტრიწონულის“ სახელწოდებით და რომელმაც გარკვეული წვლილი შეიტანა ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის შექმნაში. გამსახურდია, ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 47.
ხანტები

ხანტები (საკუთარი სახელწოდება Ханти, ხანტი — „ადამიანი“) — უნგრული ჯგუფის ხალხი. ცხოვრობენ რუსეთში მდინარეების ობის, ირტიშისა და მათი შენაკადების ნაპირებზე. ხანტები ცხოვრობენ ტიუმენის ოლქის იამალ-ნენთა (ხანტების 30,5 %) და ხანტი-მანსის (59,7 %) ავტონომიურ ოკრუგებში, აგრეთვე ტომსკის ოლქში (3 %) და კომის რესპუბლიკაში (0,3 %). რაოდენობა 28 678 (2002, აღწერა). ლაპარაკობენ ხანტი ენაზე. გამოიყოფა ხანტების სამი ჯგუფი: ჩრდილოეთის, სამხრეთისა და აღმოსავლეთისა. ხანტების ეთნოგენეზი დაიწყო ძვ.წ. I ათასწლეულის დასასრულს აბორიგნი მოსახლეობისა და მოსული უნგრული ტომების აღრევის საფუძველზე. ტრადიციულად მისდევენ მეთევზეობას, ნადირობას და მეირმეობას. რელიგია — შამანიზმი და მართლმადიდებლობა. ცხოვრობენ ე.წ. ჩუმებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 432. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხანტები Ханты დაარქივებული 2006-04-11 საიტზე Wayback Machine. Словарь народа Ханты დაარქივებული 2008-01-12 საიტზე Wayback Machine. Хантыйские музыкальные инструменты დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. Виртуальное стойбище хантов и манси დაარქივებული 2020-10-28 საიტზე Wayback Machine. Мифология хантов დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
ხანტაის ტბა

ხანტაის ტბა (რუს. Хантайское озеро) — ტბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარის ტაიმირის რაიონში. მდებარეობს პუტორანის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ კიდეზე, ვიწრო ტექტონიკურ ქვაბულში, ზღვის დონიდან 65,8 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 822 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 420 მ-მდე. ხანტაის ტბა სიღრმით მესამეა რუსეთში ბაიკალის ტბისა და კასპიის ზღვის შემდეგ. განიერი და მოკლე ნაკადით უერთდება პატარა ხანტაის ტბას (ფართობი 58 კმ²), საიდანაც გამოდის მდინარე ხანტაიკა (ენისეის შენაკადი), რომელზედაც აგებულია უსტ-ხანტაის ჰესი. რუსეთის ტბები ხანტაის ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
პუტორანის პლატო

პუტორანის პლატო — უმაღლესი მასივი შუა ციმბირის ზეგანზე, რუსეთის ფედერაციის კრასნოიარსკის მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების პიასინის, ხეტის სათავეებში და ქვემო ტუნგუსკის მარჯვენა შენაკადების აუზებში. სიმაღლე 1701 მეტრი. განვითარებულია მოსწორებული პლატოები, შთენილი მაგიდა მთები და ღრმა (500-800 მეტრამდე) ხეობები, რომელთა ძირი ტბებს უკავია. პუტორანის პლატო შემოსილია წიწვოვანი ტყით, ბუჩქოვანი და მღიერიანი ტუნდრით. პლატოს ტერიტორიაზე მდებარეობს პუტორანის სახელმწიფო ნაკრძალი. 2010 წელს პლატო შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში Природа и реки Плато Путорана დაარქივებული 2010-03-23 საიტზე Wayback Machine. Фотографии Плато Путорана Путоранский природный заповедник (неофициальное описание) დაარქივებული 2008-05-31 საიტზე Wayback Machine. Экспедиция в Западные Путораны დაარქივებული 2009-04-24 საიტზე Wayback Machine.
ტურაკოსებრნი

ტურაკოსებრნი, ბანანიჭამიასებრნი (ლათ. Musophagidae) — ფრინველების ოჯახი ტურაკოსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე - 35-70 სმ. დაფარულია მეწამული, იისფერი, მწვანე, ლურჯი ფერის ლამაზი ბუმბულით. მეწამულ ფერს პიგმენტი ტურაცინი აძლევს. ოჯახში 18 სახეობაა. ბინადრობენ აფრიკის ტყეებსა და სავანებში. იკვებებიან მცენარეების ნაყოფით, თესლითა და კენკრით. მიუხედავად სახელწოდებისა, ბანანს თითქმის არ ჭამენ. დებენ ორ მოთეთრო კვერცხს. ბარტყებზე დედალ-მამალი ზრუნავს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 185. ↑ ტურაკოსებრნი (TSN 177818). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
კლიაზმა

კლიაზმა — მდინარე რუსეთის ფედერაციის ევროპულ ნაწილში. მიედინება მოსკოვის, ვლადიმირის, ივანოვოსა და ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქებში. ერთვის მდინარე ოკას და არის მისი სიგრძით მეორე უდიდესი შენაკადი (მოსკოვის შემდეგ). შენაკადები: მარცხენა: უჩა, შერნა, პეკშა... მარჯვენა: სუდოგდა, სუვოროშჩი... მდინარე კლიაზმა[მკვდარი ბმული] Клязьма в «Словаре современных географических названий»[მკვდარი ბმული]
ბანკივური ქათამი

ბანკივური ქათამი (ლათ. Gallus gallus) — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. ჩარლზ დარვინმა დაადგინა, რომ ბანკივური ქათამი შინაური ქათმის წინაპარია. მამლის წონა აღწევს 1250 გრამს, დედლისა - 750 გრამს. მამლის ზურგი მოწითალო-ოქროსფერია, მუცელი - მოშავო-მურა. დედალი მურაა. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში, ინდოჩინეთში, მალაის არქიპელაგის კუნძულებზე. ახალ გვინეაში, ფილიპინის, მარკიზის, ფიზისა და სხვა კუნძულებზე. ბანკივური ქათამი, როგორც ჩანს ადამიანს გადაუყვანია და შემდეგ გაველურებულა. ცხოვრობს ტყიანსა და ბუჩქნარიან ჯუნგლებში. ბუდობს მიწაზე, ხოლო ღამეს ატარებს ხეზე. იკვებება მარცვლოვნებით, მცენარეთა ნაყოფითა და პატარა უხერხემლო ცხოველებით. ბანკივური ქათამი მოშინაურებულია ინდოეთში დაახლოებით 3000 წლის წინათ ჩვენს ერამდე. აქედან შინაური ქათამი ევროპაში შეუყვანიათ ირანის გავლით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 193.
Nada como el sol

Nada como el sol — ინგლისელი მუსიკოს სტინგის EP, რომელშიც შეტანილია მუსიკოსის სიმღერები ალბომიდან Nothing Like the Sun. ყველა სიმღერა სრულდება ესპანურ და პორტუგალიურ ენებზე. ალბომი გამოიცა 1988 წელს. ინფორმაცია სტინგის ოფიციალურ საიტზე ↑ https://www.allmusic.com/album/r19163
უდმურტები

უდმურტები (უდმ. удмурт, удморт, მრ. რ. удмуртъёс; მოძველებული რუსული სახელი — вотяки) — ფინურ უგორული ერი, რომელიც ძირითადად სახლობს უდმურტის რესპუბლიკაში და რუსეთის მეზობელ რეგიონებში. XIV-XVI სს. რუსეთის წერილობით წყაროებში იხსენიებიან „არების“, „ოტიაკების“ სახელწოდებით. ცხოვრობენ უდმურტეთში, ასევე მცირე ჯგუფები ცხოვრობენ ბაშკირეთში, თათრეთში, მარეთში, პერმის, სვერდლოვსკისა და კიროვის ოლქებში, ყაზახეთში, ბელარუსში, უზბეკეთსა და უკრაინაში. 2002 წლის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობს 637 ათასი უდმურტი. მორწმუნეები მართლმადიდებლები არიან. უდმურტების ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშეს ძველმა ტომებმა. I ათასწლეულის დასასრულსა და II ათასწლეულის დასაწყისისათვის მათზე დიდი გავლენა მოახდინეს ვოლგა-კამის ბულგარებმა. XI-XIII სს-ში შეინიშნება უდმურტების კავშირი რუსებთან. 1236 წლიდან მოექცნენ მონღოლ-თათართა უღელქვეშ. ჩრდილოეთის უდმურტები შედიოდნენ ვიატკის ქვეყნის (1489 წლიდან ნაწილი მოსკოვის სამთავროს) შემადგენლობაშია, სამხრეთისა — ყაზანის სახანოში, რომლის დაშლის შემდეგ (1552) შევიდნენ რუსეთის სახელმწიფოში (1558). ამ დროიდან დაიწყო მათი ხალხად ჩამოყალიბება. ძველთაგანვე მისდევენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას და ნადირობას. Udmurtology ↑ Максимов С. А. Самоназвания удмуртов и бесермян, их варианты, названия соседних народов в языке удмуртов и бесермян დაარქივებული 2018-01-03 საიტზე Wayback Machine. // Linguistica Uralica. XLIV. 2008. № 2.
ანა პეტროვა

ანა იაკობის ასული პეტროვა (ქალიშვილობაში ვორობიოვა) (დ. 14 თებერვალი [ძვ. სტ. 2 თებერვალი] , 1817, პეტერბურგი — გ. 26 აპრილი[ძვ. სტ. 13 აპრილი] , 1901, იქვე) — რუსი მომღერალი (კონტრალტო). სწავლობდა პეტერბურგის თეატრის სასწავლებელში, ჯერ ბალეტის, შემდეგ კი სიმღერის კლასში. მეცადინეობდა მიხეილ გლინკასთანაც. 1832 მღეროდა გუნდში. 1835-1847 წლებში პეტერბურგის ოპერის თეატრის სოლისტიმ ვანიასა და რატმირის (გლინკას „ივან სუსანინი“, 1836 და „რუსლან და ლიუდმილა“, 1842) პარტიების პირველი შემსრულებელი (გლინკამ 1837 მისთვის დაწერა ვანიას სცენა „მონასტერთან“). მეუღლესთან, ო. პეტროვთან, ერთად ხელი შეუწყო რეალიზმის დამკვიდრებას რუსული საოპერო სცენაზე. დაწერა მოგონებები გლინკაზე („რუსსკაია სტარინა“, 1880, ტ. 27) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 48.
კუზმა პეტროვ-ვოდკინი

კუზმა სერგეის ძე პეტროვ-ვოდკინი (დ. 5 ნოემბერი [ძვ. სტ. 24 ოქტომბერი], 1878, ხვალინსკი, ახლანდელი სარატოვის ოლქი — გ. 15 თებერვალი, 1939, ლენინგრადი) — რუსი საბჭოთა ფერმწერი. რსფსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1930). 1897–1905 წლებში სწავლობდა ვალენტინ სეროვთან მოსკოვის ფერწერის, ძერწვისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში, ანტონ აჟბეს სტუდიაში მიუნხენში (1901) და პარიზის კერძო აკადემიებში (1905–1908). იმოგზაურა იტალიასა (1905) და ჩრდილოეთ აფრიკაში (1907). გაერთიანება „მირ ისკუსსტვას“ (1911-იდან) და „ჩეტირე ისკუსსტვას“ (1924-იდან) წევრი. 1900-იან წლებში განიცადა სიმბოლიზმისა და „მოდერნის“ გერმანელ და ფრანგ ოსტატთა ძლიერი გავლენა (ფრანც ფონ შტუკი, პ. პიუვი დე შავანი, მორის დენი და სხვები), აგრეთვე — ვ. ბორისოვ-მუსატოვისა. კუზმა პეტროვ-ვოდკინი იყო სიმბოლიზმის ტენდენციების ერთ-ერთი გამომსახველი რუსულ ხელოვნებაში. 10-იან წლებში პეტროვ-ვოდკინის მჭვრეტელობითი, დუნე რიტმი და დაბინდული კოლორიტი („ნაპირი“, 1908, „ძილი“, 1910), შეცვალა ემოციურმა, პლასტიკურმა და რიტმულმა ნათელ-ფერებიანმა კომპოზიციებმა („მოთამაშე ბიჭები“, 1911 — სამივე რუსული მუზეუმი, სანქტ-პეტერბურგი). სურათი „წითელი ცხენის ბანაობა“ (1912, ტრეტიაკოვის გალერეა) ახალი ისტორიული ეპოქის მაუწყებელი იყო. საბჭოთა პერიოდში პეტროვ-ვოდკინი ცდილობდა ჩასწვდომოდა მკაცრ, დრამატული პათოსით აღსავსე ტრაგიკულ და ჰეროიკულ სურათებს. („1918 წელი პეტროგრადში“, 1920, ტრეტიაკოვის გალერეა, „ბრძოლის შემდეგ“, 1923, საბჭოთა არმიის ცენტრალური მუზეუმი, მოსკოვი, „კომისრის სიკვდილი“, 1928, რუსული მუზეუმი, სანქტ-პეტერბურგი), ხატავდა პორტრეტებს (ანა ახმატოვას პორტრეტი, 1922), პოეტურ პორტრეტულ-ჟანრულ კომპოზიციებს („სარაფნიანი გოგონა“, 1928), ნატურმორტებს („შოთხვი ჭიქაში“, 1932 — ყველა რუსული მუზეუმი). 20-30-იან წლებში ბევრს მუშაობდა როგორც გრაფიკოსი და თეატრის მხატვარი, ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში იყო მხატვრული განათლების სისტემის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1918-1933 წლებში ასწავლიდა სახელმწიფო თავისუფალ სამხატვრო სახელოსნოებში და პეტროგრადის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 48.
პეტრუშკა (პერსონაჟი)

პეტრუშკა (რუს. Петрушка) — რუსული ხალხური თოჯინების თეატრის პოპულარული გმირი. მოწყობილობის მიხედვით თითებზე ჩამოსაცმელი, შირმის ზემოთ სატარებელი თოჯინის სახეობა. აქვს გრძელი, მოკაუჭებული ცხვირი, მოცინარი სახე, ზოგჯერ ორი კუზი. აცვია წითელი პერანგი, ახურავს ფოჩიანი ჩაჩი. პირველად აღწერა ადამ ოლეარიუსმა (1636). კომედიები პეტრუშკას მონაწილეობით იმართებოდა ბაზრობაზე, ქალაქის მოედნებსა და ეზოებში. პეტრუშკა მონაწილეობდა სკომოროხების რეპერტუარში. დასი შედგებოდა 2 მსახიობისაგან — ერთი უკრავდა არღანზე და მონაწილეობდა დიალოგში, მეორე კი თოჯინებს ათამაშებდა. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „პეტრუშკა (პერსონაჟი)“ ვიკისაწყობში. ცუცქირიძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 51.
ჩუვაშები

ჩუვაშები (საკ. სახ. ჩავაშ) — თურქულენოვანი ერი რუსეთის ფედერაციაში, ჩუვაშეთის ძირითადი მოსახლეობა (67,69 %), საერთო რაოდენობა 1,8 მლნ კაცი (2002). 2002 წლის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობს 1 637 200 ჩუვაში, მათგან 889 268 ცხოვრობს თვით ჩუვაშეთში, 126 500 ადამიანი თათრეთში (7,7 %), 117 300 კაცი ბაშკირეთში (7,1 %), 101 400 ჩუვაში ცხოვრობს სამარის, ხოლო 111 300 ულიანოვსკის ოლქებში. შედარებით მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ მოსკოვში, ტიუმენის, როსტოვის, ვოლგოგრადის, კემეროვოს, ორენბურგისა და მოსკოვის ოლქებში, კრასნოიარსკის მხარეში, ყაზახეთში და უკრაინაში. ანთროპოლოგიურად ევროპეიდული და მონღოლოიდური რასის ნარევია. შედგებიან 2 ძირითადი ეთნოგრაფიული ჯგუფისაგან: ზემო ჩუვაშები — ჩრდილოეთ-დასავლეთი ჩუვაშეთში. დაბლობის ჩუვაშები — ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი და სამხრეთ ჩუვაშეთში. ლაპარაკობენ ჩუვაშურ ენაზე. მორწმუნეთა იმეტესობა — მართლმადიდებლები არიან. ქრისტიანობის გავრცელებამდე (XVII საუკუნის შუა წლები) სწამდათ წინაპართა კულტი. მკვლევართა უმრავლესობის აზრით, ჩუვაშების ეთნოგენეზში გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ვოლგა-კამის თურქულენოვანმა ბულგარებმა, რომლებიც ათასწლეულის ბოლო მეოთხედში დასახლდნენ ვოლგის მარჯვენა სანაპიროზე, სადაც შეერწყნენ ადგილობრივ ფინურ-უნგრულ ტომებს. XV საუკუნის II მეოთხედშიჩუვაშების მიწები ყაზანის სახანოს შემადგენლობაში შევიდნენ. ჩუვაში ხალხი ძირითადად XV საუკუნეში ჩამოყალიბდა. 1551 წელს შეუერთდნენ რისეთის სახელმწიფოს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 166. Повествование о чувашах Народы России: чуваши დაარქივებული 2011-11-05 საიტზე Wayback Machine. Этническая история и традиционная культура დაარქივებული 2008-05-16 საიტზე Wayback Machine.
ჩუვაშური ენა

ჩუვაშური ენა — განეკუთვნება ალთაურ ენათა ოჯახის თურქულ ენებს, ჩუვაშურ ენაზე ლაპარაკობს 1,3 მილიონი ადამიანი. აქვს ორი დიალექტი: ზემო - ვირიალი და ქვემო - ანატრი, რომლებიც, თავის მხრივ, იყოფიან კილოკავებად. თანამედროვე ჩუვაშური ორთოგრაფიის საფუძველია ფონემური პრინციპი. დამწერლობა ეფუძნება რუსულ გრაფიკას (კირილიცა). ანბანში 37 ასოა (33 რუსული ანბანისა, 4 დიაკრიტიკული ნიშანი), პირველი ბეჭდური წიგნები შეიქმნა XVIII საუკუნეში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 168. Изучаем чувашский язык Чувашско-русский словарь Чувашский форум, на котором можно задать любые вопросы по чувашскому языку დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine. Языки народов России в Интернете — Чувашский язык Чувашский язык на Кругосвете Чувашская энциклопедия დაარქივებული 2021-02-01 საიტზე Wayback Machine. Чувашский язык в Викисловаре
ჩუიის სტეპი

ჩუიის სტეპი — მთათაშორისი ქვაბული ალთაის მთების სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ჩუიის ზემო დინებაში, კურაის ქედსა და სამხრეთ ჩუიის ქედს შორის. მდებარეობს 1750-2200 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 70 კილომეტრამდე, სიგანე 30-40 კილომეტრი. აგებულია მყინვარული და ტბიურ-მდინარული ნალექებით. უმთავრესად ნახევარუდაბნოებია, გამოყენებულია საძოვრად. ჩუიის სტეპზე გადის ფედერალური ტრასა 52 „ჩუიის ტრაქტი“ მონღოლეთში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 168.
ბარი

ტერმინით ბარი შეიძლება აღნიშნული იყოს: ბარი — მტაცებელი ფრინველი ბარი — დაბლობი, ვაკე ადგილი ბარი — მცირე რესტორანი ბარი — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ხალხი ბარი — წნევის სისტემგარეშე ერთეული ბარი — სამიწათმოქმედო იარაღი ბარი — ონის მუნიციპალიტეტის სოფლის დასახელება ბარი — ქალაქი და დიდი ნავსადგური იტალიაში ბარი — ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში პიროვნებები: ბარი, ანტუან ლუი — ფრანგი მოქანდაკე და ფერმწერი ბარი, ლინ — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი ბარი, ლენ — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი და პროდიუსერი ბარი, ჯეიმზ მეთიუ — შოტლანდიელი მწერალი ბარი, ჰერმან — ავსტრიელი მწერალი
ჩუკოტკის ნახევარკუნძული

ჩუკოტკის ნახევარკუნძული — ნახევარკუნძული აზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთის ფედერაციის ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგში. აკრავს ბერინგის ზღვის ანადირის ყურე და ჩუკოტკის ზღვა. ჩუკოტკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის დაბოლოებაა დეჟნევის კონცხი. ზედაპირის დიდი ნაწილი ჩუკოტკის მთიანეთს უკავია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 170. ჩუკოტკის გეოგრაფია ↑ "Chukchi Peninsula". Encyclopedia.com. Accessed September 2010.