laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მამუკა გონგაძე

მამუკა გონგაძე (დ. 21 ოქტომბერი, 1963, თბილისი, საქართველო) — ქართველი არქიტექტორი, მხატვარი, ჰერალდიკოსი. საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე 2021 წლის 21 ივლისიდან. საქართველოს ამჟამინდელი სახელმწიფო გერბის ავტორი. დაიბადა 1963 წლის 21 ოქტომბერს თბილისში. სწავლობდა თბილისის 48-ე საშუალო სკოლაში, 1987 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. 1988 წლიდან საქართველოს დიზაინერთა კავშირის წევრია. 1988 წელს დიზაინერთა კავშირის სტუდია „ოშკის“ დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი. 1989-1992 წლებში მუშაობდა თბილქალაქპროექტში და კურორტპროქტში არქიტექტორად, 1993 წლიდან მუშაობდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში, 1995 წლიდან კი სამხედრო დიზაინის განყოფილების უფროსია. 1995 წლიდან საქართველოს ჰერალდიკის სახელმწიფო კომისიის წევრი, 1999 წლიდან არასამთავრობო ორგანიზაცია ქართული ჰერალდიკის ასოციაციის — ერთ-ერთი დამფუძნებელი და გამგეობის თავმჯდომარეა. 2005-2008 წლებში საქართველოს პრეზიდენტთან არსებული ჰერალდიკის სახელმწიფო კომისიის წევრი. 2000-2013 წლებში არასამთავრობო ორგანიზაცია „სტუდია რე“-ს დამფუძნებელი და გამგეობის წევრი; 2008 წლიდან საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, 2021 წლიდან — თავმჯდომარე. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2022). ↑ ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარედ მამუკა გონგაძე დაინიშნა, „ინტერპრესნიუსი“. 21 ივლისი, 2021. ↑ პრეზიდენტმა ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე მამუკა გონგაძე ღირსების ორდენით დააჯილდოვა. საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაცია. 1 სექტემბერი, 2022. ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს შექმნის ისტორია
დევონი (კუნძული)

დევონი — მსოფლიოში უდიდესი უკაცრიელი კუნძული, რომელიც მდებარეობს ბაფინის ყურის სანაპიროებზე. ეს კუნძული შედის კანადის ტერიტიის ნუნავუტის შემადგენლობაში. კუნძული მეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. დევონის ფართობი შეადგენს 55,247 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეშვიდე ხოლო კანადაში მეექვსე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ეს კუნძული მთიანია, აქ მდებარეობს არქტიკული კორდილიერები, კუნძულზე რამდენიმე დიდი მთა და ვულკანია. კუნძულის უდიდესი მთაა დევონი 1,920 მეტრი სიმაღლით. კუნძული დევონი შეიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან ქედს, მათგან აღსანიშნავია კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ტაუტერის ქედი, ჰედიქტონის ქედი და კუნინგჰემის ქედი. ვინაიდან კუნძული კანადის არქტიკულ ნაწილში მდებარეობს, აქ მთელი წელი ტერიტორიები ყინულებითაა დაფარული. კუნძულ დევონზე ზაფხულობით რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა 10°C, ხოლო ზამთრობით აქ საშუალო ტემპერატურა −50°C. კუნძულის იმ ნაწილში სადაც შედარებით ყინულის საფარი მცირეა, გავრცელებულია პოლარული ტუნდრა. ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნია მეტეორიტი რომელიც 39 მილიონი წლით თარიღდება. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „დევონი (კუნძული)“ ვიკისაწყობში. Проект НАСА Haughton-Mars Арктическая и альпийская исследовательская группа, Университет Альберты
ნახშირმჟავა

ნახშირმჟავა — სუსტი, 2 ფუძიანი ჟანგბადიანი მჟავაა. ქიმიური ფორმულაა H2CO3 ნახშირმჟავას ნაშთია - CO3 სახელწოდება მჟავა დამკვიდრდა ლათინური სიტყვის acer–ის (ქართულად "მჟავე") თარგმნის შედეგად. ნორმალური პირობებში არსებობს მხოლოდ წყლის ხსნარის სახით. ნახშირმჟავა არის რთული ნივთიერება, რომელიც შედგება ლითონის ატომით ჩანაცვლების უნარის მქონე წყალბადის ორი ატომისა და მჟავას ნაშთისაგან. ნახშირმჟავა წყალბადის შემცვლელი ნივთიერებაა, რომელიც წყალში გახსნისას წყალბადის ანიონს წარმოქმნის. წყალბადის ასეთ ატომს მჟავური წყალბადი ეწოდება. ნახშირმჟავას მარილებს - კარბონატები და ჰიდროკარბონატები ეწოდებათ. მიღება ნახშირმჟავა მიიღება ოქსიდის CO2 ურთიერთქმედება წყალთან. CO2 ნაწილობრივ იხსნება წყალში. CO 2   + H 2 O   ↽ − − ⇀   H 2 CO 3 {\displaystyle {\ce {CO2\ +H2O\ <=>\ H2CO3}}} ასევე კარბონატის მარილებზე მარილმჟავის მოქმედებით -მიმოცვლის რეაქცია. CaCO3 + 2HCl = CaCl2 + CO2↑ + H2O ნახშირმჟავა ურთიერთმოქმედებს ინდიკატორებთან და უცვლის ფერს. ინდიკატორი ნივთიერებაა, რომელიც მჟავაში ან ფუძეში შეტანისას ფერს იცვლის. ხშირად გამოიყენება ინდიკატორის შემცვლელი ქაღალდები. ინდიკატორებია; ლაკმუსი, მეთილნარინჯი, ფენოლფთალეინი. ლაკმუსი იისფერია და მჟავაში წითლდება. მეთილნარინჯი ნარინჯისფერია და მჟავაში ვარდისფერს იღებს. ფენოლფთალეინი უფეროა და მჟავაში ფერს არ იცვლის. მოქმედებს ლითონებთან: H2CO3+2Na=Na2CO3+H2 ფუძე ოქსიდებთან და ამფოტერულ ოქსიდებთან. ჰიდროოქსიდებთან ( ნეიტრალიზაციის რეაქცია) H2CO3+2NaOH=Na2CO3+2H2O ნახშირმჟავას ხსნარების გახურებისას H2CO3 ბოლომდე იშლება. რადგანაც ეს მჟავა ორ ფუძიანია ის განიცდის ორ საფეხურიან დისოციაციას: 1. H2CO3 <=> HCO3− + H+ Ka1 = 2,5×10−4; pKa1 = 3,60 ტემპერატურა 25 °C რადგანაც წყლის ხსნარებში ნახშირმჟავა გაწონასწორებულია ნახშირბადის დიოქსიდთან ერთად, სადაც მჟავის კონცენტრაცია ნაკლებია, ვიდრე СО2, რაც საკმაოდ ამცირებს მჯავიანობას: 1.CO2 + H2O <=> HCO3− + H+ Ka = 4,30×10−7; pKa = 6,36. 2. HCO3− <=> CO32− + H+ Ka2 = 5,61×10−11; pKa2 = 10,25 ტემპერატურაა 25 °C. მუდმივი ელექტრო დისოციაცია = 4,5x10-7. კარბონატების უმრავლესობა წყალში ცუდად ხსნადი ან უხსნადი არიან. წყალში კარგად იხსნებიან კარბონატები Na, К, Rb, Cs, Tl+ და ამონიუმის კარბონატი. გახურებისას კარბონატები იშლებიან და წარმოიქმნება ლითონის ოქსიდსა და ნახშირბადის დიოქსიდს. რაც უფრო ძლიერადაა კათიონის ლითონური თვისებები, მით უფრო მდგრადია კარბონატი. Na2CO3 ლღვება დაშლის გარეშე, СаСО3 იშლება » 900° С, ხოლო Ag2CO3 218° С ტემპერატურის დროს. ნახშირმჟავის ფუძიანობის მიხედვით ის მარილების 2 რიგს იძლევა: საშუალო — კარბონატები, CO32- ანიონით და მჟავე — ჰიდროკარბონატი, HCO3- ანიონით. ცნობილია ტუტე ლითონების ჰიდროკარბონატები MeHCO3. სუსტი გახურების დროს ისინი იოლად იშლებიან: 2MeHCO3 → Me2СО3 + CO2 + H2O ჰიდროკარბონატების სტაბილურობა იზრდება Na-დან Na+ к Cs+. იონები НСО3- ჩვეულებრივ ერთდებიან წჟალბადის კავშირებით ჯაჭვების წარმოქნით. კარაპეტიანცი მ.ხ. დრაკინი ს.ი. საერთო და არაორგანული ქიმია. მ.: ქიმია 1994
პენტიუმი (პროცესორი)

Pentium არის კომპანია ინტელის მიერ 1993 წელს გამოშვებული პროცესორი. იგი იყო წარმატებული i486-CPU სერიის ჩიპების მომდევნო თაობა. Pente (πέντε) – ბერძნული სიტყვაა და ხუთს ნიშნავს. იგი ხომ ინტელის სახლის x86 სერიის ჩიპების მეხუთე თაობას წარმოადგენდა. ამასთან ამით ინტელმა შექმნა მარკა, რომლის სახელსაც საავტორო უფლებებით დაიცავდა - i486-ის პროცესორებთან ამის გაკეთება შეუძლებელი იყო. Pentium-ის სახელი x86-ის მხოლოდ მეხუთე თაობის ჩიპებს არ დარჩენია - მომდევნო, მეექვსე, მეშვიდე და მომდევნო თაობებმაც მიიღეს ეს სახელი. პენტიუმს მოყვნენ: 1995: Pentium Pro 1998: Pentium II 1999: Pentium III 2000: Pentium 4 2003: Pentium M, ენერგოეკონომიური ჩიპი ნოუთბუქებისათვის 2005: Pentium D 2007: Pentium Dual-Core.
აქსელ-ჰაიბერგი (კუნძული)

აქსელ-ჰეიბერგი — კანადის კუნძული, რომელიც მიეკუთვნება ნუნავუტის ტერიტორიას. კუნძული მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. კუნძული მეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. აქსელ-ჰაიბერგის ფართობი შეადგენს 43,178 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეთერთმეტე, ხოლო კანადაში მეშვიდე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ამ კუნძულზე აღმოჩენილია, ერთ-ერთი უძველესი ნამარხები. კუნძულის ისეთ ნაწილში სადაც ყინულის საფარი მცირეა, არის ტყის მცირე საფარი. კუნძულის უმაღლესი ადგილისი სიმაღლე შეადგენს 2000 მეტრს. კუნძული აღმოჩენილი იქნა აქსელ ჰეიბერგის მიერ. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „აქსელ-ჰაიბერგი“ ვიკისაწყობში. Axel Heiberg Island's Eocene forests Unearthing a Frozen Forest დაარქივებული 2019-10-17 საიტზე Wayback Machine. Arctic Redwood Fossils Are Clues to Ancient Climates
ამპერი

ამპერი (აღნიშვნა: ა, A) — ელექტრული დენის ძირითადი საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. განისაზღვრება, როგორც ისეთი მუდმივი დენის ძალა, რომელიც ვაკუუმში, ერთიმეორისაგან 1 მ მანძილზე პარალელურად მოთავსებულ ორ უსასრულოდ გრძელ და უსასრულოდ მცირე წრიული კვეთის მქონე გამტარში გავლისას სიგრძის ყოველ 1 მ-ზე ქმნის 2·10-7 ნიუტონის ტოლ ურთიერთქმედების ძალას. ერთეულს სახელი ეწოდა ფრანგი ფიზიკოსისა და მათემატიკოსის ანდრე მარი ამპერის პატივსაცემად. ამპერის წილობითი და ჯერადი ერთეულებია: კილოამპერი (კა, kA), მილიამპერი (მა, mA), მიკროამპერი (მკა, µA) და ასე შემდეგ. 1 კა = 103 ა; 1 მა = 10-3 ა; 1 მკა = 10-6 ა. ამპერის თეორემა ამპერის კანონი ამპერმეტრი ამპერმეტრია ამპერ-საათი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 406. The International System of Units (SI)
Genesis Movie Box 1981–2007

Genesis Movie Box 1981–2007 — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის ვიდეო ბოქს-სეტი. მასში შეტანილია ჯგუფის მიერ წლების მანძილზე სხვადასხვა ვიდეოფორმატში გამოცემული კონცერტების ჩანაწერები. აქედან აღსანიშნავია Three Sides Live და The Mama Tour, რომლებიც DVD ფორმატში პირველად გამოიცა. კრებულს არ ახლავს When In Rome, რომელიც უკვე გამოვიდა 2008 წელს. Behind the Lines Duchess Misunderstanding Dodo/Lurker Abacab No Reply At All Who Dunnit? In the Cage (სიმღერები Cinema Show - Slippermen) Afterglow Me and Sarah Jane Man On The Corner Turn It On Again Behind the Lines Duchess Me & Sarah Jane Man on the Corner One for the Vine The Fountain of Salmacis Follow You Follow Me Abacab That's All Mama Illegal Alien Home by the Sea Second Home by the Sea Keep It Dark It's Gonna Get Better In the Cage/Cinema Show/In That Quiet Earth/Slippermen Afterglow Drum Duet Turn It On Again (სიმღერები: Everybody Needs Somebody To Love/(I Can't Get No) Satisfaction/Twist and Shout/All Day and All of the Night/Baby Let Me Take You Home/ Karma Chameleon/Every Breath You Take/Pinball Wizard/In the Midnight Hour) ფილ კოლინზის დოკუმენტური ფილმი Mama Abacab Domino (Part 1: In the Glow of the Night-Part 2: The Last Domino) That's All The Brazilian Land of Confusion Tonight, Tonight, Tonight Throwing It All Away Home by the Sea Invisible Touch Drum Duet Los Endos Turn It On Again (სიმღერები: Everybody Needs Someone To Love/(I Can't Get No) Satisfaction/Twist and Shout/Reach Out and I'll Be There/You've Lost That Loving Feeling/ Pinball Wizard/In the Midnight Hour) Visible Touch-დოკუმენტური ფილმი ტურნეს შესახებ ტურნეს ფოტო-გალერეა ტურნეს პროგრამა Land Of Confusion No Son of Mine Driving The Last Spike Old Medley: Dance On A Volcano/The Lamb Lies Down On Broadway/The Musical Box/Firth Of Fifth/I Know What I Like Fading Lights Jesus He Knows Me Dreaming While You Sleep Home By The Sea Hold on My Heart Domino (Part 1: In the Glow of the Night/Part 2: The Last Domino) The Drum Thing I Can't Dance Tonight, Tonight, Tonight Invisible Touch Turn It On Again ↑ The Genesis: The Movie Box 1981–2007 – Genesis | AllMusic. allmusic.com (2011 [last update]). ციტირების თარიღი: 25 July 2011. ↑ David Buckley Mojo, January 2010, Issue 194.
ბალტიის ზღვა

ბალტიის ზღვა — მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ გრძედის 53–66 გრადუსებსა და აღმოსავლეთის განედის 20–26 გრადუსებს შორის. მას ესაზღვრება სკანდინავიის ნახევარკუნძული, ჩრდილოეთ ევროპის კონტინენტური ნაწილი, აღმოსავლეთი ევროპა, ცენტრალური ევროპა და დანიის კუნძულები. ბალტიის ზღვა, ერესუნის, დიდი და მცირე ბელტების გავლით უერთდება კატეგატის არეალს. კატეგატი თავის მხრივ გრძელდება სკაგერაკით ჩრდილოეთის ზღვაში და შემდეგ ატლანტის ოკეანეში. ბალტიის ზღვა უკავშირდება თეთრ ზღვას თეთრი ზღვის არხით, ხოლო ჩრდილოეთის ზღვას კიელის არხით. ბალტიის ზღვის რუკები დაარქივებული 2007-10-23 საიტზე Wayback Machine. ბალტიის ზღვის პორტალი დაარქივებული 2007-06-30 საიტზე Wayback Machine. ბალტიის ზღვის არეალის გეოგრაფია
რუსული მუზეუმი (სანქტ-პეტერბურგი)

სახელმწიფო რუსული მუზეუმი (რუს. Государственный Русский музей), ყოფილი იმპერატორ ალექსანდრე III-ის რუსული მუზეუმი (რუს. Ру́сский Музе́й Импера́тора Алекса́ндра III; 1898 — 1917) — რუსული სახვითი ხელოვნების ნიმუშების უდიდესი საცავი სანქტ-პეტერბურგში. მუზეუმი დაარსდა 1895 წლის 13 აპრილს ნიკოლოზ II-ის ბრძანებით მამის, ალექსანდრე III-ის ხსოვნის უკვდავსაყოფად. მისი თავდაპირველი კოლექცია შედგებოდა ერმიტაჟის მუზეუმიდან, ალექსანდრეს სასახლიდან და ხელოვნების იმპერიული აკადემიიდან წამოღებული ნიმუშებისგან. რუსეთის რევოლუციის შემდეგ მრავალი კერძო კოლექცია ნაციონალიზებულ იქნა და რუსულ მუზეუმში გადმოინაცვლა. ამ კოლექციის ნაწილი იყო კაზიმირ მალევიჩის ”შავი კვადრატის” პირველი და ყველაზე ფასდაუდებელი ვერსია. მუზეუმის მთავარი შენობა მახაილოვსკის სასახლეა—დიდი თავადი მიხაილ პავლოვიჩის ბრწყინვალი ნეოკლასიკური რეზიდენცია, აგებული 1819-25 წლებში კარლო როსის პროექტით სანქტ-პეტერბურგის ხელოვნების მოედანზე. სასახლის ზოგიერთ დერეფანში შემორჩენილია ყოფილი იმპერიული რეზიდენციის თავდაპირველი პომპეზური ინტერიერი. მუზეუმის სხვა შენობათა შორისაა პეტრე I-ის ზაფხულის სახლი (1710-14), გრაფი ორლოვის მარმარილოს სასახლე (1768-85), იმპერატორი პავლეს წმ. მიხეილის ციხე-კოშკი (1797-1801), და რასტრელის პროექტის სტროგანოვის სასახლე ნევსკი პროსპექტზე (1752-54). რუსული მუზეუმის კოლექციაში რუსული ხელოვნების შესაძლოა ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუშებია მსოფლიოში. აქ მოთავსებულია სკულპტურების, ხელოვნების ობიექტების, გრაფიკული და ფერწერული ტილოების კოლექციები, მათ შორის სახელგანთქმული პორტრეტთა გალერეა. ”პომპეის ბოლო დღე”, კარლ ბრულოვი ”მურთაზ ყული ხანის პორტრეტი”, ვლადიმირ ბოროვიკოვსკი ”გააფრთებული ქვეწარმავალი”, ფიდელიო ბრუნი ”მეცხრე ტალღა”, ივან აივაზოვსკი ”პოსეიდონის ფესტივალი ელეუსინიასთან”, ჰენრიკ სიემირადზკი ”ქრისტეს გამოცხადება წმინდა მარიამ მაგდალინელთან”, ალექსანდრე ივანოვი ”მარია რუმიანცევას პორტრეტი”, ალექსეი ანტროპოვი ”ბოგატირი”, მიხაილ ვრუბელი ”შავი წრე”, კაზიმირ მალევიჩი ’’ფაშისტებმა გადაიფრინეს”, არკადი პლასტოვი მუზეუმის საიტი დაარქივებული 2005-02-07 საიტზე Wayback Machine. ვირტუალური ტური სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები სასახლეები • ხიდები • ტაძრები • ძეგლები • არხები • კუნძულები • სანაპიროები • ბაღები და პარკები • თეატრები • სასწავლებლები მუზეუმები: ერმიტაჟი • რუსული მუზეუმი • პუშკინის ბინა • სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი • სამხედრო-საზღვაო მუზეუმი ტაძრები: პეტრეპავლეს ტაძარი • ალექსანდრე ნეველის ლავრა • ყაზანის ტაძარი • ისააკის ტაძარი • სპას-ნა-კროვი • ჩესმენსკის ეკლესია • სმოლნის ტაძარი • ქუჩები და მოედნები: ლიტეინი • ლიგოვკა • მარსოვო პოლე • ნევსკი • სადოვაია ულიცა სხვა ობიექტები: პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე • ადმირალტეისტვო • კუნსტკამერა • ავრორა • პეტრე I-ის სახლი • მიხაილოვსკი სასახლე • ზაფხულის ბაღი • ბოტანიკური ბაღი • ზამთრის სასახლე • სენატის მოედანი • ბრინჯაოს მხედარი • სასახლის მოედანი • კლოდტის ცხენები • პეტროგრადის მხარე • ახალი ჰოლანდია • უნივერსიტეტი • მთავარი შტაბის არკა • სმოლნი • ნარვის კარიბჭე • ნეკროპოლი • გოსტინი დვორი • ცირკი • ზოოპარკი  • მეტრო
ტრეტიაკოვის გალერეა

ტრეტიაკოვის სახელმწიფო გალერეა (რუს. Государственная Третьяковская галерея) — მსოფლიოში რუსული ხელოვნების მოწინავე მუზეუმი რუსეთში, მოსკოვში. გალერეის ისტორია იწყება 1856 წლიდან, როდესაც მოსკოველმა ვაჭარმა პაველ ტრეტიაკოვმა (1832-98) შეისყიდა მისი თანამედროვე რუსი მხატვრების ნამუშევრები საკუთარი კოლექციის შექმნის მიზნით, რომელიც შესაძლოა მომავალში ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმად გადაქცეულიყო. 1892 წელს ტრეტიაკოვმა მისი უკვე განთქმული კოლექცია რუს ხალხს წარუდგინა. გალერეის მთავარი შენობის პროექტი ეკუთვნის მხატვარ ვიქტორ ვასნეცოვს და ის განსაკუთრებულ რუსულ ზღაპრულ სტილშია გადაწყვეტილი. შენობა აიგო 1902-04 წლებში მოსკოვის კრემლის სამხრეთით. XX საუკუნის განმავლობაში გალერეა გაფართოვდა და მოიცვა რამდენიმე მეზობელი შენობაც, მათ შორის XVII საუკუნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ტოლმაჩიში. ახალი შენობა კრიმსკი ვალზე მიეძღვნა თანამედროვე რუსული ხელოვნების ნიმუშებს. ამჟამად კოლექცია 130,000-ზე მეტ ნიმუშს შეიცავს, ანდრეი რუბლიოვის „სამებიდან“ ვასილი კანდინსკის მონუმენტური „კომპოზიცია VII“-ითა და კაზიმირ მალევიჩის „შავი კვადრატით“ დამთავრებული. ოფიციალური საიტი
ძუძუმწოვრები

ძუძუმწოვრები (ლათ. Mammalia) — ცხოველების კლასი ხერხემლიანების ქვეტიპისა. მათი სხეულის სიგრძე 1,5 სმ-იდან (ფუღუ) — 33 მ-ზე მეტია (ლურჯი ვეშაპი), შესაბამისად მასა — 1,5 გ-იდან, 190 ტ აღწევს. ჩვეულებრივ წაგრძელებული სხეული აქვთ, 5-5-თითიან 4 კიდურზე დაყრდნობილი. ზოგს (ცხენებსა და სხვა) ნაკლები თითი აქვს. ხელფრთიანების კიდურები ფრთებადაა გადაქცეული, ხოლო ფარფლფეხიანებისა — ფარფლებად. ცხოვრების ნირის შესაბამისად, ძუძუმწოვრებს თევზისებური სხეული აქვს, უკანა კიდურები არ გააჩნია. კანი ბალნით აქვთ დაფარული. ვეშაპებს, ბეჰემოთს და ზოგ სხვა ძუძუმწოვრებს ბალნიანი საფარველი მეორეულად რედუცირებული აქვს. კანის წარმონაქმნებია ბრჭყალი, ჩლიქი, ფრჩხილი, რქა, ქერცლი და სხვა. ძუძუმწოვრებს აქვთ მუშკის, თებოს, ოფლისა და სხვა ჯირკვლები. მნიშვნელოვანია სარძევე ჯირკვლები, რომელთა სეკრეტით დედა კვებავს თავის ნაშიერებს. ძუძუმწოვრების კლასი მოიცავს შემდეგ რიგებს: Monotremata — ერთგასავლიანები Didelphimorphia — ოპოსუმისნაირნი Paucituberculata — ცენოლესტისნაირნი Microbiotheria — მიკრობიოთერიუმისნაირნი Notoryctemorphia — ჩანთოსანი თხუნელასნაირნი Dasyuromorphia — მტაცებელი ჩანთოსნები Peramelemorphia — ჩანთოსანი მაჩვისნაირნი Diprotodontia — ორმჭრელიანი ჩანთოსნები Tubulidentata — მილკბილები Sirenia — სირენები Afrosoricida — აფროსორიციდები Macroscelidea — ხტუნიასნაირნი, ან ხტუნიები Hyracoidea — დამანები Proboscidea — ხორთუმიანები Cingulata — ჯავშნოსნები Pilosa — არასრულკბილიანები Scandentia — ტუპაიასნაირნი Dermoptera — ფრთამატყლიანები Primates — პრიმატები Rodentia — მღრღნელები Lagomorpha — კურდღლისნაირნი Erinaceomorpha — ზღარბისნაირნი Soricomorpha — ბიგასნაირნი Chiroptera — ხელფრთიანები Pholidota — პანგოლინები Carnivora — მტაცებლები Perissodactyla — კენტჩლიქოსნები Artiodactyla — წყვილჩლიქოსნები Cetacea — ვეშაპისნაირნი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძუძუმწოვრები ჯანაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 282. ↑ Mammal species of the world, 3rd edition. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-12. ციტირების თარიღი: 2018-05-25.
სენა (მდინარე)

სენა (ფრანგ. Seine; ლათ. Sequana) — უდიდესი მდინარე ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, ერთ-ერთი კომერციული საწყლოსნო გზა. მდინარე გადაკვეთს პარიზს და ამ მიდამოებში ის ასევე ტურისტული ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. მდინარის სიგრძე 776 კმ-ია. სათავეს იღებს საფრანგეთის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სენ-სენის კომუნაში, ლანგრესის პლატოზე. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ პარიზში, სენაზე 37 ხიდია. სენის სათავე სენა პარიზში მეტროხიდი მდინარე სენაზე (პარიზი) სენა და პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი River Seine guide[მკვდარი ბმული] Website on the Great Flood of 1910 დაარქივებული 2020-12-16 საიტზე Wayback Machine.
უხერხემლოები

უხერხემლოები (ლათ. Invertebrata) — ხერხემალს მოკლებულ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ცხოველთა სამყაროს დაყოფა უხერხემლოებად და ხერხემლიანებად შემოიღო ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟან ბატისტ ლამარკმა (1801). სხვადასხვა ავტორის მიხედვით უხერხემლოები იყოფიან 14—22 ტიპად. ცნობილია უხერხემლოების 1,3 მლნ-მდე სახეობა, რომელთაგან მლნ-მდე მეტი მწერების კლასზე მოდის. ტიპების მიხედვით უხერხემლოები არათანაბრად არიან განაწილებული. მაგ., უმარტივესები აერთიანებენ 25 ათ-მდე სახეობას, ღრუბლები — 5 ათასი, ნაწლავღრუიანები — 9 ათასი, უმდაბლესი ჭიები — 20 ათასი, მოლუსკები — 107 ათასი, ფეხსახსრიანები (მწერების გამოკლებით) — 79 ათ-მდე და ა. შ. ყოველწლიურად უხერხემლოების რამდენიმე ათას ახალ სახეობას აღწერენ. უხერხემლოები ფართოდ არიან გავრცელებული. ბინადრობენ ხმელეთზე, მტკნარ წყლებში, ზღვებში, ნიადაგის სიღრმეში, მრავალი უხერხემლოები ცხოველთა და მცენარეთა პარაზიტია. უხერხემლოების ზოგ სახეობას ან მათ მიერ გამომუშავებელ პროდუქტს ადამიანი ხმარობს საკვებად (კიბოსნაირები, მოლუსკები, ფუტკრის თაფლი და სხვა), ბევრს ხერხემლიანი ცხოველები ეტანებიან. ზოგიერთი უხერხემლოების ცხოველმოქმედების პროდუქტს სამეურნეო-ტექნიკური მნიშვნელობა აქვს (ფუტკრის ცვილი, აბრეშუმხევევიას აბრეშუმის ძაფი, მოლუსკების ნიჟარები და მარგალიტი, მარჯნის პოლიპების ჩონჩხი და სხვა). პარაზიტ და მტაცებელ უხერხემლოებს მრავალრიცხოვან მავნებელთა წინააღმდეგ იყენებენ, რაც ბრძოლის ბიოლოგიური მეთოდების დამუშავებას დაედო საფუძვლად. ნამარხი უხერხემლოების ნაშთები ხელს უწყობენ დანალექი ქანების ასაკის დადგენას. სასარგებლო უხერხემლოების გარდა, არსებობს მავნებელი უხერხემლოებიც. ზოგი პარაზიტულ დაავადებათა გადამტანია, სხვები — პარაზიტული ჭიების შუამავალი მასპინძელი ან ტრანსმისიულ დაავადებათა გადამტანი. არიან შხამიანი უხერხემლოები, მარცვლეულისა და სხვა პროდუქტების, სასოფლო-სამეურნეო მცენარეების, ტყეების მავნებლები და ა. შ. ქაჯაია ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 201.
სტატკულონი

სტატკულონი (ქართული შემოკლება სტატკ, საერთაშორისო statC) ანუ ფრანკლინი (ქართული შემოკლება ფრ, საერთაშორისო Fr) — ელექტრული მუხტის ერთეული სანტიმეტრი-გრამი-წამი ერთეულთა სისტემის სხვადასხვა ვარიანტებში, მაგალითად გაუსის ერთეულთა სისტემაში. სტატკულონი წარმოებული სიდიდეა. გაუსის ერთეულთა სისტემის საბაზისო ერთეულებით ის გამოისახება როგორც 1 სტატკ = 1 გ1/2 სმ3/2 წმ−1 = 1 ერგი1/2 სმ1/2. SI სისტემის შესაბამისი ერთეულია კულონი. კავშირი ამ ერთეულებს შორის ასეთია 1 კულ = 2 997 924 580 სტატკ. მიახლოებით ფორმულებს კი შემდეგი სახე აქვს: 1 კულ ≈ 2.997 109სტატკ, 1 სტატკ ≈ 3.336 10-10 კულ. სტაკულონის განმარტება შემდეგნაირია: ორი უძრავი სხეული, რომლებიც ატარებენ 1 სტატკ მუხტს და დაშორებული არიან ერთმანეთს 1 სანტიმეტრით, განიზიდავს ერთმანეთს 1 დინი ძალით. ეს ძალა განისაზღვრება კულონის კანონით, რომელსაც გაუსის ერთეულთა სისტემაში აქვს სახე: F = q 1 q 2 r 2 {\displaystyle F={\frac {q_{1}q_{2}}{r^{2}}}} სადაც F არის ძალა, q1 და q2 არიან მუხტები, ხოლო r არის მანძილი მუხტებს შორის. 1 კულონი ძალიან დიდი მუხტია, რომელიც თითქმის არასოდეს გავხვდება რეალურ პირობებში. ხოლო სტატკულონი არის მუხტის ერთეული, რომელიც უფრო ახლოა ყოველდღიურ პირობებში დამზერად მუხტებთან. SI სისტემის ერთეულებში კულონის კანონს ასეთი სახე აქვს: F = q 1 q 2 4 π ϵ 0 r 2 {\displaystyle F={\frac {q_{1}q_{2}}{4\pi \epsilon _{0}r^{2}}}} ვინაიდ ვაკუუმის შეღწევადობა ε0 არ არის უგანზომილებო, კულონის განზომილება სტატკულონისგან განსხვავებით არ არის [მასა]1/2 [სიგრძე]3/2 [დრო]−1. SI სისტემის სპეციფიურობის გამო საერთოდ შეუძლებელია კულონის მხოლოდ მასით, სიგრძითა და დროით გამოსახვა. შესაბამისად, თანაფარდობა 1 კულ ≈ 2.997 109სტატკ სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ, რადგან მარჯვენა და მარცხენა მხარეების განზომილება არ არის ეკვივალენტური.
სერგი ჯიქია

სერგი ჯიქია (დ. 20 ოქტომბერი, 1898 — გ. 6 დეკემბერი, 1993) — ქართველი აღმოსავლეთმცოდნე, საქართველოში თურქოლოგიის ფუძემდებელი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი ენათმეცნიერების სპეციალობით. 1936 წლიდან იყო თბილისის უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ენათა კათედრის გამგე და ყველა თურქოლოგიური დასციპლინის საუნივერსიტეტო კურსის პირველი ლექტორი, 1945–1953 წლებში აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის პირველი დეკანი, 1960 წლიდან გარდაცვალებამდე გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის თურქოლოგიის განყოფილების გამგე. სერგი ჯიქიას სამეცნიერო მოღვაწეობა მრავალმხრივი იყო: თურქული ფილოლოგია, თურქული ენების დიალექტოლოგია, თურქული ენის ისტორია, თურქულ-ქართული ენობრივი კონტაქტები, თურქული დოკუმენტებისა და ისტორიული წყაროების პუბლიკაცია. სერგი ჯიქიას ფუნდამენტური ნაშრომებია: „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, „იბრაჰიმ ფეჩევის შრომები საქართველოსა და კავკასიის შესახებ“, „თურქულ-ლაზური ენობრივი ურთიერთობანი“. სერგი ჯიქიამ დიდი ამაგი დასდო ქართულ-თურქული და თურქულ-ქართული ლექსიკონების შედგენა-რედაქტირებას, აზერბაიჯანული სკოლებისათვის ქართული ენის სახელმძღვანელოების შედგენას. ის არის ლენინგრადსა და საქართველოში გამოცემული თურქული ქრესტომათიების ავტორი. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა. ჯანგიძე ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 568. სერგი ჯიქია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ Library of Congress Authorities — Library of Congress. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454"></a>
ელექტრული მუდმივა

ელექტრული მუდმივა ε0 (მას ზოგჯერ ვაკუუმის შეღწევადობას, ან ვაკუუმის დიელექტრიკულ შეღწევადობასაც უწოდებენ),, არის ფიზიკური მუდმივა, რომელიც აკავშირებს ელექტრული მუხტის ერთეულს მექანიკურ ერთეულებთან (როგორიცაა ძალა, სიგრძე, მასა და ასე შემდეგ) SI სისტემაში. მაგალითად, ორ წერტილოვან მუხტს შორის მოქმედი ძალა (SI სისტემაში) განისაზღვრება კულონის კანონით:   F = 1 4 π ε 0 q 1 q 2 r 2 {\displaystyle \ F={\frac {1}{4\pi \varepsilon _{0}}}{\frac {q_{1}q_{2}}{r^{2}}}} სადაც q1 და q2 არის მუხტები, ხოლო r არის მანძილი მუხტებს შორის. ელექტრული მუდმივა ε0 ჩნდება ასევე მაქსველის განტოლებებში. ε0 მნიშვნელობა მოიცემა ε 0 = 1 μ 0 c 2 {\displaystyle \varepsilon _{0}={\frac {1}{\mu _{0}c^{2}}}} = 8.85×10−12 ა·წმ/(ვ·მ); სადაც c არის სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში, ხოლო μ0 არის მაგნიტური მუდმივა. კულონის კანონი ელექტროდინამიკა ↑ CODATA. Electric constant. 2006 CODATA recommended values. National Institute of Standards and Technology. ციტირების თარიღი: 2007-08-08.