laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გობოზაანი

გობოზაანი (ისტორიული სახელი „ტყისუბანი“) — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტის (ძვილეთის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ღაღურის (შუა ფრონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 805 მ, თიღვიდან 15 კმ, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგ.) 19 კმ. ყორნისიდან 14 კილომეტრი. 2002 აღწერით მუდმივი მოსახლეობა არ არის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 195. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 55.
ველეები

ველეები, ველები — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 890 მ-ზე, თიღვიდან 9 კმ-ში. 1990 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქში (ზნაურის რაიონი). 1989 წლის აღწერით იყო 185 მცხოვრები (ოსები). 1990-იანი წლების დასაწყისის კონფლიქტის შემდეგ სოფელი საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმა დარჩა. საქართველოს დე-იურე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით ვახტანა შედიოდა ქარელის, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლის კანონით სოფელი მოქცეული ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 348. ველეები // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. ↑ თიღვის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილება №7, 2022 წლის 4 ივლისი, „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“.
ზემო ქვათეთრი

ზემო ქვათეთრი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ძვილეთის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ყორნისის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე გაგურას ნაპირზე. ზღვის დონიდან 810 მეტრი, ყორნისიდან 9 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 511.
ლაშე (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

ლაშე — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში, ძვილეთის თემში. 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ღაღურის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 9 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 148.
მალდა

მალდა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ყორნისის თემი). მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ხეობაში. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ყორნისიდან 12 კილომეტრი. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. 1955 წელს შიდა ქართლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ მალდაში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 385. ↑ გვასალია ჯ., ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება“, 1989. — გვ. 8, ISBN 5-520-00154-5.
ტიბეტოლოგია

ტიბეტოლოგია — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ტიბეტში არსებულ ენათა და სულიერი და მატერიალური კულტურის შესწავლითაა დაკავებული. ტიბეტოლოგიის საუნივერსიტეტო კურსი შეიძლება მოიცავდეს როგორც ფილოლოგიას, ლიტერატურათმცოდნეობას და რელიგიისმცოდნეობას, ისტორიას, ან ხელოვნების ისტორიას, ასევე ტიბეტის საზოგადოების და ბუდიზმის მეცნიერული კვლევების საფუძვლების შესწავლა-დაუფლებას. ევროპის უნივერსიტეტებში მოქმედ ტიბეტოლოგიურ ფაკულტეტებზე სწავლების მთავარი საგანს ხშირად ტიბეტის ბუდიზმის კვლევა წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე განსაკუთრებული ყურადღება კლასიკური ტიბეტური ენის, მაგრამ ასევე ტიბეტური სასაუბრო ენის შესწავლას ეთმობა. ხშირად ტიბეტოლოგია შერწყმულია ინდოლოგიასთან. ტიბეტოლოგიის დამაარსებლად მიიჩნევენ უნგრელ ორიენტალისტს ალექსანდერ სომას. ტიბეტოლოგიის პირველი კათედრები გერმანიაში XX საუკუნის 60-იან წლებში დაარსდა, რისი ერთ-ერთი მიზეზთაგანი ისიც იყო, რომ პოლიტიკური გარემოებების გაუარესების გამო უამრავმა ტიბეტელმა სწავლულმა მიაშურა დასავლეთის ქვეყნებს. ტიბეტოლოგიური სპეციალობები გერმანიაში ფუნქციონირებს ჰამბურგის უნივერსიტეტთან არსებულ აზია-აფრიკის ინსტიტუტში, ლაიფციგის უნივერსიტეტში, მიუნხენის უნივერსიტეტსა და ბონის უნივერსიტეტში. რამდენიმე ათეული წელია რაც ტიბეტოლოგია სხვა დისციპლინების მიმართაც ღიაა, ეს ღიაობა განსაკუთრებით ანგლოსაქსურ ქვეყნებს შეიმჩნევა; განსხვავებულ დარგებში მოღვაწე უფრო მეტი მეცნიერი ინტერდება ტიბეტის ენითა და კულტურით. ამ საქმეში კი დიდი როლი ითამაშა წლების განმავლობაში ტიბეტის სწავლებათა საერთაშორისო ასოციაციის (ინგლისურად International Association of Tibetan Studies (შემოკლ. IATS)) მიერ გამართულმა ყრილობებმა. საკუთრივ ჩინეთში ტიბეტოლოგია როგორც დარგი მხოლოდ დღეს იდგამს ფეხს. აღმოსავლეთმცოდნეობა, ტიბეტელები ტიბეტის ენები, ლჰასა, დალაი ლამა აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი Shakya, Tsering: The Development of Modern Tibetan Studies. წიგნში: Robert Barnett (გამომც.): Resistance and Reform in Tibet, University of Indiana Press, Bloomington/Indianapolis 1994, ISBN 0-253-31131-4, 1–14 გვერდი. Zhou, Yuan: Tibetology in China. China Intercontinental Press, Beijing 1995, ISBN 7-80113-071-5. Yao, Wang (王堯): A Brief Introduction to Tibetology in China. წიგნში: Nihon chibettogakkai kaihō (日本西蔵学会々報) 36.25–29 (1990 წლის მარტი). (ინგლისური) ჩინეთი, ტიბეტოლოგიის კვლევითი ცენტრი (ოფციონებით ტიბეტურ და ჩინურ ენებზე) (ინგლისური) ტიბეტისა და ჰიმალაიას დიგიტალური ბიბლიოთეკა დაარქივებული 2005-04-03 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) ინდოლოგიისა და ტიბეტოლოგიის სემინარი, გეტინგენის უნივერსიტეტი (გერმანული) ინდოეთისა და ტიბეტის კულტურისა და ისტორიის განყოფილება, ჰამბურგის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) ინდოლოგიისა და ტიბეტოლოგიის ფაკულტეტი, მარბურგის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2009-01-15 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) ტიბეტოლოგია ბონის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2007-06-12 საიტზე Wayback Machine.
მეხეთი

მეხეთი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხვედურეთის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ხვედრულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 960 მეტრი, ქარელიდან 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის 78 %-ს წარმოადგენდნენ ქართველები, 22 %-ს კი ოსები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 652. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ლოს-ალამოსი

ლოს-ალამოსი (ესპ. Los Álamos — «ბამბის ხე») — დასახლებული პუნქტი და ოლქი შტატ ნიუ-მექსიკოში. არ აქვს ქალაქის ან სოფლის სტატუსი, თუმცა ცენზის მიხედვით განკერძოებული სტატისტიკური უბანია (ინგლ. Census Designated Places, CDP). ლოს-ალამოსში 1942 წელს მანჰეტენის პროექტზე სამუშაოდ შეიქმნა ლოს-ალამოსის ეროვნული ლაბორატორია (ინგლ. Los Alamos National Laboratory, LANL).
კვანტური კომპიუტერი

კვანტური კომპიუტერი — ჰიპოთეტური გამომთვლელი მოწყობილობა, რომელიც კვანტური ალგორითმების შესრულების გზით მუშაობისას იყენებს კვანტურ-მექანიკურ ეფექტებს, როგორიცაა კვანტური პარალელიზმი. მიუხედავად იმისა, რომ კვანტური გამოთვლები ჯერ კიდევ ჩანასახის სტადიაშია, დღემდე ჩატარებულ ექსპერიმენტებში კვანტური გამოთვლების ოპერაციები შესრულდა ძალიან მცირე რაოდენობის კუბიტზე (კვანტური ბინარული ერთეულები). გაცხოველებული პრაქტიკული და თეორიული კვლევა ამ სფეროში ამჟამადაც მიმდინარეობს და მრავალი ეროვნული მთავრობა ხელს უწყობს კვანტური გამოთვლების კვლევებს კვანტური კომპიუტერების დამუშავებაში სამოქალაქო და ეროვნული უსაფრთხოების მიზნებისთვის (მაგ. კრიპტოანალიზისთვის). თუ მსხვილმასშტაბიანი კვანტური კომპიუტერების აწყობა შესაძლებელი გახდა, ისინი შეძლებენ გარკვეული პრობლემების გადაჭრას გაცილებით სწრაფად, ვიდრე ნებისმიერი სხვა კლასიკური კომპიუტერი (მაგ. შორის ალგორითმი). კვანტური კომპიუტერები განსხვავდება სხვა კომპიუტერებისგან, როგორიცაა დნმ კომპიუტერები და ტრადიციული კომიუტერები ტრანზისტორებზე).
სომხეთის სახელმწიფო ჰიმნი

სომხეთის ჰიმნი (სომხ. Մեր Հայրենիք — კომპოზიცია „ჩვენი სამშობლო“ , „Mer Hayrenikh“, სიტყვასიტყვით — «ჩვენი მამული»). ჰიმნი დამტკიცებულია სომხეთის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ 1991 წლის 1 ივნისს. მუსიკის ავტორია მიქაელ ნალბანდიანი, ხოლო ტექსტი ეკუთვნის ბარსეგ კანაჩიანს. Մեր Հայրենիք, ազատ անկախ, Որ ապրել է դարեդար Իր որդիքը արդ կանչում է Ազատ, անկախ Հայաստա Ահա եղբայր քեզ մի դրոշ, Որ իմ ձեռքով գործեցի, Գիշերները ես քուն չեղա, Արտասուքով լվացի։ Նայիր նրան` երեք գույնով, Նվիրական մեկ նշան Թող փողփողի թշնամու դեմ Թող միշտ պանծա Հայաստան։ Ամենայն տեղ մահը մի է Մարդ մի անգամ պի՛տ մեռնի, Բայց երանի, որ յուր ազգի Ազատության կզոհվի։
ბიჯნისის წმინდა მარინეს ეკლესია

ბიჯნისის წმინდა მარინეს ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბიჯნისის სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (11,2x6,95 მეტრი), ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვით. წყობა ირეგულარულია. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე დაახლოებით 0,6 – 0,8 მეტრია. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია ორი წირთხლი). ნახევარწრიულ აფსიდში სატრაპეზო ქვა დგას. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია, ხოლო დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კუთხესთან შემორჩენილია ასეთივე პილასტრის ფრაგმენტი. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17713
კარბონატული წყალი

კარბონატული წყალი, აგრეთვე ცნობილი როგორც გაზიანი წყალი — სასმელი წყალი, რომელშიც გახსნილია ნახშირორჟანგის აირი, და მნიშვნელოვანი და განმსაზღვრელი კომპონენტია მრავალ უალკოჰოლო სასმელში. ნახშირორჟანგის აირის წყალში გახსნის პროცესს კარბონაცია ეწოდება. მისი შედეგია ნახშირმჟავას წარმოქმნა (რომლის ქიმიური ფორმულაა H2CO3). წარსულში სოდიან წყალს სახლის პირობებში აწარმოებდნენ, თუმცა ის ოდნავ განსხვავდებოდა კარბონატული წყლისგან, ვინაიდან ის მცირე რაოდენობით სუფრის მარილს, სოდის ციტრატს, სოდის ბიკარბონატს, კალიუმის ბიკარბონატსა და დისოდიუმის ფოსფატს შეიცავდა, დამმზადებლის მიხედვით, რის გამოც მათ ოდნავ მარილიანი გემო დაჰკრავდა. ეს პროცესი შესაძლებელია ბუნებრივადაც შეიძლება წარმოიქმნას კარბონატული მინერალური წყლის შესაქმნელად, მაგ. როგორიცაა მიჰალკოვოს მინერალური წყალი ბულგარეთში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კარბონატული წყალი ვიკიწყაროში? არის ტექსტი 1911 Encyclopædia Britannica-ს სტატიებიდან თემაზე: კარბონატული წყალი The Priestley Society Priestley's paper Impregnating Water with Fixed Air 1772 Interview with one of New York City's last seltzer delivery men
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჰიმნი

„აზერბაიჯანის მარში“ (აზერ. Azərbaycan Marşı), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჰიმნი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო, ისევე, როგორც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დროშა და გერბი. ჰიმნის მელოდია დაწერილია 1919 წელს აზერბაიჯანელი კომპოზიტოროის უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ, ხოლო სიტყვები ეკუთვნის პოეტ აჰმედ ჯავადის. ჰიმნი ოფიციალურად მიიღეს 1992 წლის 27 მაისს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიერ თავისუფლების აღდგენის შემდეგ. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის წლებში კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეილიმ დაწერა ორი მარში. ეს ორივე ნაწარმოები გამოქვეყნებული იყო თურქი მუსიკადმცოდნეს ეტემ უნგიორის წიგნში „თურქული მარშები“ (აზერ. Türk marşları), რომელიც გამოქვეყნდა 1965 წელს ანკარაში. ამ ნაწარმოებების ხელნაწერაბი ჩატანილი იქნა თურქეთში კომპოზიტორის ძმის ჯეიჰუნ ჰაჯიბეკოვის მიერ. ერთ-ერთი მათგანს ეწოდება „აზერბაიჯანის ეროვნული მარში“ (აზერ. Azərbaycan milli marşı). 1919 წელს ამ ნაწარმოებს მიენიჭა პირველი ადგილი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მიერ (ამის შესახებ დაწერილია 1919 წლის 14 ნოემბრის გაზეთ „აზერბაიჯანში“ ). უ. ჰაჯიბეილის მიერ დაწერილი ხელნაწერი ინახება კომპოზიტორის სახლ-მუზეუმში, ბაქოში. მეორე მარშის შესახებ, რომელსაც ეწოდება „აზერბაიჯანის მარში“ (აზერ. Azərbaycan marşı), თურქი პუბლიცისტი იძლევა შემდეგნაირ განმარტებას: „იმ წლებში, როდესაც აზერბაიჯანს ჯერ არ ჰქონდა დაკარგული თავისი დამოუკუდებლობა, ამ მარშს მღეროდნენ სამხედრო სასწავლებლებში სწავლის დაწყების წინ“. მოგვიანებით ეს მარშიაიდინ აზიმოვას მიერ არანჟირებული გუნდისთვის და ორკესტრისთვის მიღებულ იქნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჰიმნად. ის, რომ ეს მარში წარმოადგენდა აზერბაიჯანული დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო გიმნს, დასტურდება ასევე ჩანაწერებით და დოკუმენტებით, რომლებიც ინახება კომპოზიტორის სახლ-მუზეუმში. 1992 წლის 27 მაისის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისის გადაწყვეტილებით „აზერბაიჯანის მარში“, რომლის მუსიკაც დაწერილ იქნა უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ, ხოლო სიტყვები ეკუთვნის აჰმედ ჯავადს, მიღებულ იქნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჰიმნად. 1993 წლის 2 მარტის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისის დამტკიცებული იქნა დადგენილება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფი ჰიმნის შესახებ. ჰიმნის ტექსტი გვხდება აზერბაიჯანულ ბანკნოტაზე (5 მანათის ნომინალზე). ჰიმნის ტექსტი მოოქროვილ ბრინჯაოზე ასევე დადგმულია ბაქოში სახელმწიფო დროშის მოედანზე. 2011 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის 20 წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამოსვებულ იქნა საფოსტო მარკა სახელმწიფო ჰიმნის ტექსტით. 5 მანათის ნომინალის აზერბაიჯანული ბანკნოტა ჰიმნის ტექსტით ჰიმნის მუსიკის ავტორი უზეირ ჰაჯიბეკოვი (მარცხნივ) და სიტყვების ავტორი - აჰმედ ჯავადი (მარჯვნივ) აზერბაიჯანის გერბი აზერბაიჯანის დროშა ჰიმნი (სიტყვების გარეშე) აზერბაიჯანის ჰიმნი აზერბაიჯანი. სახელმწიფო სიმბოლოები და ატრიბუტები დაარქივებული 2012-12-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Etem Üngör. Türk marşları. Türk Kültürünü Aras̆tırma Enstitüsü, Ankara 1965. ↑ İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasınn Dövlət Rəmzləri. Баку, Nurlan 2008. ↑ Президент Республики Таджикистан ознакомился с Площадью Государственного флага и «Baku Cristal Hall»
ბულბულის ციხე

ბულბულის ციხე — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბულბულისციხის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. მდებარეობს ქვიშხეთიდან იმერეთში მიმავალ გზაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. აგებულია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული გოდოლის ნაშთი. დასავლეთ ნაწილში და სამხრეთის სათოფურებიანი კედელი (სიმაღლე 5 მეტრი, სიგრძე 35 მეტრი; კედლის სისქე ზედა ნაწილში 1,2 მეტრია, ქვედაში - 2 მეტრი). ციხესიმაგრე მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელ გზაზე. გოგიბერიძე ვ. ბულბულისციხე, ძეგლის მეგობარი, 1975 წ. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, თბ., 1990 წ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ.II, თბ., 1977 წ. გვასალია ჯ., ფრონის ხეობის ისტორიულ გეოგრაფიულო საკითხები, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, VII, თბ., 1989 წ.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12211
სათივის ღვთისმშობლის ეკლესია

სათივის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათივის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. აგებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია დარბაზულია (4,6×3 მეტრი), ნაგებია თლილი ხის ძელებით აქ ადრე არსებული, რიყის ქვით ნაგები ეკლესიის საძირკველზე. აღმოსავლეთ კედელში ოთკუთხა სარკმელია. ფასდების ძელური წყობა თარაზულია. კუთხეები შეკრულია კონტრფორსებით. შენობაზე დასავლეთიდან მიდგმულია კარიბჭე (3×2 მეტრი), რომლის სამხრეთ კედელში გაჭრილია ეკლესიაში შესასვლელი კარი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.
ანკლავი და ექსკლავი

ანკლავი (ფრანგ. enclave) — ერთი სახელმწიფოს ტერიტორია ან ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც ყოველი მხრიდან გარშემორტყმულია სხვა სახელმწიფოს სამფლობელოებით და რომელსაც არ აქვს ზღვის ნაპირი (მაგ., სან-მარინოს რესპუბლიკა იტალიაში). თუ ანკლავს აქვს გასასვლელი ზღვაზე, მას უწოდებენ ნახევრადანკლავს (მაგ., მონაკო). ექსკლავი — სახელმწიფოს ტერიტორიის ნაწილი, რომელსაც არ აქვს საერთო საზღვარი სახელმწიფოს ძირითად ტერიტორიასთან და შემოსაზღვრულია სხვა ქვეყნის ტერიტორიით. ამავე დროს არ არის აუცილებელი ის შემოსაზღვრული იყოს მხოლოდ ერთი ქვეყნის ტერიტორიით, მას შეიძლება ესაზღვრებოდეს რამდენიმე ქვეყანა. (მაგ., ნახიჩევანი, რომელიც ეკუთვნის აზერბაიჯანს, გარშემორტყმულია სომხეთით, თურქეთითა და ირანით). ექსკლავს, რომელსაც გასასვლელი აქვს ზღვაზე, უწოდებენ ნახევრადექსკლავს (მაგ., კალინინგრადის ოლქი). Robinson, G. W. S. (September 1959). „Exclaves“. Annals of the Association of American Geographers. 49 (3, [Part 1]): 283–295. doi:10.1111/j.1467-8306.1959.tb01614.x. JSTOR 2561461.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link) ვიკიწყაროში? არის ტექსტი 1911 Encyclopædia Britannica-ს სტატიებიდან თემაზე: ანკლავი და ექსკლავი შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ანკლავი და ექსკლავი“ ვიკისაწყობში.
მიხეილ გლინკა

მიხეილ ივანეს ძე გლინკა (რუს. Михаи́л Ива́нович Гли́нка; დ. 20 მაისი [ ძვ. სტ. 1 ივნისი], 1804 — გ. 3 თებერვალი [ ძვ. სტ. 15 თებერვალი], 1857, ბერლინი) — პირველი რუსი კომპოზიტორი, განთქმული ევროპაში, აგრეთვე ცნობილი როგორც რუსული კლასიკური მუსიკის მამა, რუსული ნაციონალური საკომპოზიტორო სკოლის ფუძემდებელი. მიხეილ გლინკა დაიბადა რუსეთში, სოფელ ნოვოსპასკოიეში. მამამისი იყო მდიდარი არმიის კაპიტანი, მის ოჯახს კი ცართან ახლო კავშირი ჰქონდა. მიხეილ გლინკის „პატრიოტული სიმღერა“ (Патриотическая песня) 1991-2000 წლებში იყო რუსეთის ფედერაციის ეროვნული ჰიმნი. Knowles, John Paine (Ed.), Theodore Thomas, and Karl Klauser (1891). Famous Composers and Their Works, J.B. Millet Company. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მიხეილ გლინკა List of works (გერმანული)
ნისკარტთავიანები

ნისკარტთავიანები (ლათ. Rhynchocephalia) — ქვეწარმავალთა ქვეკლასი (ცნობილია ჯერ კიდევ ტრიასული პერიოდიდან). დღემდე შემორჩა ერთადერთი წარმომადგენელი — ჰატერია ანუ ტუატარა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 443.
Aqualung (სიმღერა)

„Aqualung“ — ბრიტანული პროგრესული როკ ჯგუფ ჯეთრო ტალის კომპოზიცია ალბომიდან Aqualung. სიმღერის ავტორები არიან ჯგუფის ლიდერი იენ ანდერსონი და მისი ყოფილი მეუღლე ჯენი ფრენკსი. ორიგინალური ჩანაწერის ხანგრძლივობაა 6 წთ 32 წმ. ისევე, როგორც ჯგუფის სხვა სიმღერებში, აქაც მოთხრობილია უსახლკარო ადამიანის ისტორია. 1999 წლის ინტერვიუში ანდერსონი აღნიშნავს: პერსონაჟი „აკვალანგი“ ნახსენებია ალბომის შემდეგ სიმღერაში „Cross-Eyed Mary“. ეს სიმღერა ასევე შეტანილია კომპიუტერულ თამაშში Rock Band 2. VH1-ის მიერ სიმღერა დასახელდა 90-ე ადგილზე მძიმე როკის ჟანრის საუკეთესო კომპოზიციებში. Aqualung (1971) M.U. – The Best of Jethro Tull (1976) Bursting Out (1978) Slipstream (1981) A Classic Case (1985) Original Masters (1985) 20 Years of Jethro Tull (1988) 20 Years of Jethro Tull: Highlights (1988) The Very Best of Jethro Tull (2001) Living with the Past (2002) A New Day Yesterday (2003) Ian Anderson Plays the Orchestral Jethro Tull (2005) Aqualung Live (2005) Aqualung AllMusic-ზე სიმღერის ტექსტი დაარქივებული 2007-10-01 საიტზე Wayback Machine. ფაქტები სიმღერის შესახებ ↑ Jethro Tull Press: Guitar World, September 1999 დაარქივებული 3 March 2016 საიტზე Wayback Machine.
უშაკოვის ორდენი

უშაკოვის ორდენი (რუს. Орден Ушакова) — სამხედრო ორდენი ყოფილ საბჭოთა კავშირში. დააწესა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1944 წლის 3 მარტს. უშაკოვის ორდენით აჯილდოებდნენ სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ოფიცრებს დიდმნიშვნელოვანი საზღვაო ოპერაციების დამუშავებისა და ჩატარებისათვის. უშაკოვის ორდენი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია, შუაში აქვს თედორე უშაკოვის რელიეფური გამოსახულება; ორი ხარისხისაა: I ხარისხის ორდენი მზადდება პლატინისა და ოქროსაგან, II ხარისხისა — ოქროსა და ვერცხლისაგან. ატარებდნენ მკერდის მარჯვენა მხარეს. სუვოროვის ორდენის შემდეგ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 195.
ენსტატიტი

ენსტატიტი — პიროქსენების ჯგუფის სილიკატური მინერალია. შუალედური შემადგენლობა (Mg,Fe)SiO3 ისტორიულად ცნობილი იყო, როგორც ჰიპერსტენი. მინერალების სია
ნიტრ...

ნიტრ..., ნიტრო... (ბერძ. nitron, ლათ. nitrum, თავდაპირველად — ბუნებრივი სოდა, VIII საუკუნიდან — გვარჯილა) — რთული სიტყვის ნაწილი, აღნიშნავს აზოტთან (გვიანდ. ლათ. nitrogenium) დამოკიდებულებას; მაგ., ნიტრიფიკაცია, ნიტროგლიცერინი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნახიმოვის ორდენი

ნახიმოვის ორდენი (რუს. Орден Нахимова) — სამხედრო ორდენი, რომელიც დააწესა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1944 წლის 3 მარტს. ნახიმოვის ორდენით აჯილდოებენ სამხედრო საზღვაო ფლოტის ოფიცრებს საზღვაო ოპერაციების წარმატებით ჩატარებისა და უზრუნველყოფისათვის; ნახიმოვის ორდენი ამობურცული ხუთქიმიანი ვარსკვლავია, მზადდება ვერცხლისაგან; აქვს I და ხარისხი, ატარებენ მკერდის მარჯვენა მხარეს, კუტუზოვის ორდენის შემდეგ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 352.
ნიუ

ფაილი:Lgsio naked body.jpg ნიუ (ფრანგ. nu — შიშველი, გახდილი) — სახვითი ხელოვნების ჟანრი, რომელიც შიშველ (უმეტესად ქალის) სხეულს გამოსახავს. ნიუ არ ემსახურება სასწავლო მიზნებს, არც სურათის მოსამზადებელი მასალაა, იგი როგორც წესი, დამოუკიდებელი მხატვრული ნამუშევარია. ნიუს განვითარება დაკავშირებულია ადამიანის შიშველი სხეულის გამოსახულებასთან და ასახავს ამა თუ იმ ქვეყნისა და ეპოქის სილამაზის იდეალს. ნიუს საფუძველი ჩაეყარა აღორძინების ეპოქაში. იტალიური ჰუმანიზმისათვის დამახასიათებელი სილამაზის იდეალი აისახა ჯორჯონეს, ტიციანის, კორეჯოს და სხვების შემოქმედებაში. ნიუს, როგორც ჟანრის, ფორმირება XVII საუკუნეში სენსუალიზმის იდეის გავრცელებასთან ერთად მოხდა. პეტერ პაულ რუბენსის ნაწარმოებებში გამოყენებულია ბაროკოს მდიდრული ფორმები („ქურქი“, დაახლოებით 1638-1640, სამხატვრო-ისტორიული მუზეუმი, ვენა), შიშველი ქალის გამოსახულებას ადგილი დაუთმო თავის შემოქმედებაში ველასკესმა („ვენერა სარკის წინ“, 1651, ეროვნული გალერეა, ლონდონი), რემბრანდტმა უარი თქვა მოდელის იდეალიზაციაზე და შექმნა ინტიმურ-ყოფითი ნამუშევრები („დანაე“, 1636, ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). XVIII საუკუნეში ნიუ ფართოდ გავრცელდა ფრანგული როკოკოს ხელოვნებაში. XIX საუკუნის I ნახევარში ჟან ოგიუსტ დომინიკ ენგრმა სინამდვილეს დაუპირისპირა სილამაზის კლასიკური, იდეალური კანონები („წყარო“, 1856, ლუვრი, პარიზი). გუსტავ კურბეს ადრინდელი ნამუშევრები დემოკრატიულია, ედუარ მანემ ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა მითოლოგიასთან და მოდელი რეალურ გარემოში მოგვცა („ოლიმპია“, 1863, იმპრესიონიზმის მუზეუმი, პარიზი); ბენუბისაგან განუყოფელია შიშველი ქალის ფიგურა პიერ ოგიუსტ რენუარის ნამუშევრებში („ნიუ მზეზე“, 1876, იმპრესიონიზმის მუზეუმი). XX საუკუნის ხელოვნებაში ჩნდება გამოსახვის ახალი ხერხები (პაბლო პიკასო, ჟორჟ რუო, ამედეო მოდილიანი და სხვები), რომელთაც სახის ექსპრესიულობის გაძლიერება მოჰყვა. ქსე, ტ. 7, გვ. 445-446, თბ., 1984 Berry, William A. (1977). Drawing the Human Form: A Guide to Drawing from Life. New York: Van Nortrand Reinhold Co.. ISBN 0-442-20717-4.  Borzello, Frances (2012). The Naked Nude. New York: Thames & Hudson Inc.. ISBN 978-0-500-23892-9.  Clark, Kenneth (1956). The Nude: A Study in Ideal Form. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-01788-3.  (1984) რედ. Dawes, Richard: John Hedgecoe's Nude Phtotgraphy. New York: Simon and Schuster.  Francis Bacon. Estate of Francis Bacon. ციტირების თარიღი: 10 November 2012. Leopold Museum, Austria -Nude Men
ნიუკა

ნიუკა (ლათ. Arum) — მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი ნიუკასებრთა ოჯახისა. ერთსახლიანი მცენარეებია. 15-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, ხმელთაშუა ზღვისპირეთსა და შინ, შუა და ცენტრალურ აზიაში. საქართველოში 3 სახეობაა: Arum italicum (მისი ქვესახეობა Arum italicum subsp. albispathum), Arum orientale და Arum rupicola. მათგან პირველი და მეორე სახეობა გავრცელებულია თითქმის მთელი საქართველოს ტყეებსა და ტყის პირებზე, მესამე კი — ძირითადად აღმოსავლეთ ნაწილსა და აჭარაში. ნიუკას ნედლი გორგლები შეიცავს შხამიან ნივთიერებებს, გამომშრალი კი საჭმელად ვარგისია. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 447. ↑ 2.0 2.1 სუხიტაშვილი კახაბერ, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 54.
ნიუკასებრნი

ნიუკასებრნი (ლათ. Araceae) — ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახი. აერთიანებს ფესურიან ან გორგლიან მრავალწლოვან ბალახებს, მცოცავ ბუჩქებს ან ბუჩქბალახებს, ზოგჯერ — ხისებრ ფორმებს და ეპიტებს. აქვთ ტარო ყვავილედი, ტაროს ძირში კი — მკვეტღად შეფერილი ერთი დიდი მფარავი ფოთოლი — საბურველი. ოჯახში თავმოყრილია 110-მდე გვარის 2000 სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ტროპიკებში და ნაწილობრივ ზომიერი ჰავის ქვეყნებში. საქართველოში ამ ოჯახის 2 გვარის 4 სახეობაა. ნიუკასებრთა შორის ბევრია საჭმელი კულტურა (ტარო, ალოკასია, ქსანთოსომა) და ოთახის და ორანჟერეის მცენარე (მონსტერა, ფილოდენდრონი და სხვა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 447.
ნიურმიში

ნიურმიში — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3600 მ. უღელტეხილის მიდამოები აგებულია კამბრიულისწინა და ქვედაპალეოზოური კრისტალური ფიქლებით. ახასიათებს თანამედროვე გამყინვარება. აკავშირებს ტვიბერისა და ლეხზირის მყინვარებს (მდინარე ენგურის აუზი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 448.
ნიუ-ჰემფშირი (ქათამი)

ნიუ-ჰემფშირი — ამერიკული ქათმის ჯიში სახორცე-საკვერცხე მიმართულებისა. სახელწოდება ნიუ-ჰემფშირის შტატის გამო მიიღო, სადაც პირველად (1938) გამოიყვანეს იგი როდ-აილენდის ჯიშის მეკვერცული თვისებების გაუმჯობესების საფუძველზე. ნიუ-ჰემფშირი აგურისფერია, ფოთლისებრი ბიბილო აქვს. საშუალო წლიური კვერცხმდებლობა 180-200 ცალი. დედალი იწონის 2,7-2,8კგ, მამალი — 3,5-3,6 კგ. წიწილა ნელა იბუმბლება, ამიტომ ძნელი გამოსაზრდელია. ნიუ-ჰემფშირის ჯიშის ქათმების საქართველოში შემოიყვანეს 1947—1948 წლებში. ნოზაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 450.