სქელი ბილწა სოკო

სქელი ბილწა სოკო (ლათ. Amanita excelsa) — ამანიტას გვარის სოკო ამანიტასებრთა ოჯახისა. გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ევროპას, აზიასა და ავსტრალიას. იზრდება წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა აერიოს მისივე გვარის შხამიან სოკოებში, მაგალითად, როგორიცაა თავჭედილა. სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1821 წელს როგორც Agaricus excelsus. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა სტატისტიკოსმა და მიკოლოგმა ლუი ადოლფ ბერტილონიმ 1866 წელს. ქუდის დიამეტრი — 6-10 (15) სმ, ნახევარსფეროსებრი, შემდეგ გაშლილი, ბოჭკოვანი კიდეებით. ნესტიან ამინდში ლორწოვანია, მშრალ ამინდში — აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი, მონაცრისფრო ან მურა, ცენტრში უფრო მუქი. ნორჩობაში დაფარულია კერძო საბურველით, შემდეგ რჩება წვრილი რუხი ქერცლისებრი ნაფლეთების სახით, რომელიც ადვილად სცილდება. ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ხშირი, სუსტად შეზრდილი ფეხთან, თეთრი ფერის. ფეხის სიგრძე — 5-12 (15) სმ, სიგანე — 1,5-2 (3) სმ, ცილინდრული, ძირში ბოლქვისებურად გასქელებული. თეთრი ან ნაცრისფერი. ახასიათებს თეთრი ზოლიანი საყელო. ზედაპირი საყელოს ქვემოთ ქერცლოვანია, ძირში განვითარებული აქვს ნაცრისფერი ფიფქოვანი ვოლვა. რბილობი — თეთრი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე. ნორჩობაში ახასიათებს ანისის სუსტი სუნი, გადაბერებულ ეგზემპლარებს — ბოლოკის სუნი, ზოგჯერ ბოლოკის გემო. სპორების მტვერი — თეთრი, სპორები — 7,5-11×5,5-8 მკმ, ელიფსისებრი, ამილოიდური. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ავსტრალიას. აგრეთვე გვხვდება ახალ ზელანდიაში. იზრდება ჯგუფებად წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ასევე პარკებში. მიკორიზას ქმნის სოჭთან, ნაძვთან, ფიჭვთან, წიფელთან და მუხასთან. სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე. დაბალი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება. შესაძლოა შეიცავდეს ჰემოლიზინებს — ნივთიერებები, რომლებიც შლიან ერითროციტებს. ამიტომაც მოხმარებამდე აუცილებელია სოკოს თერმულად დამუშავება, რათა არ გამოიწვიოს მოწამვლა. ზოგიერთი სახელმძღვანელო გამოუცდელ მესოკოვეებს ურჩევს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც მეტად წააგავს მისივე გვარის რამდენიმე შხამიან წარმომადგენელს, მაგალითად, როგორიცაა თავჭედილა. Agaricus cariosus (Fr.) Fr., 1874 Agaricus cinereus J.Otto, 1816 Agaricus excelsus Fr., 1821basionym Agaricus excelsus var. cariosus Fr., 1838 Agaricus spissus Fr., 1838 Agaricus validus Fr., 1838, nom. illeg. Amanita ampla Pers., 1801 Amanita cariosa (Fr.) Quél., 1880 Amanita excelsa var. spissa (Fr.) Neville & Poumarat, 2004 Amanita excelsa var. valida (Bertill.) Wasser, 1992 Amanita raphaniodora Ferry, 1890 Amanita solida Ferry, 1890 Amanita spissa (Fr.) Bertill., 1866 Amanita spissa f. raphaniodora (Ferry) E.-J.Gilbert, 1918 Amanita spissa var. ampla (Pers.) Veselý, 1933 Amanita spissa var. cariosa (Fr.) Veselý, 1933 Amanita spissa var. cinerea Gillet!, 1884, nom. superfl. Amanita spissa var. excelsa (Fr.) Dörfelt & I.L.Roth, 1982 Amanita spissa var. valida (Bertill.) E.-J.Gilbert, 1918 Amanita valida (Fr. ex) Bertill., 1866 Amplariella valida (Bertill.) A.G.Parrot, 1960 Fungus viscidus Paulet, 1793 Hypophyllum maculatum Paulet, 1808 Venenarius excelsus (Fr.) Murrill, 1948 Гапиенко О. С., Шапорова Я. А. (2012). Флора Беларуси. Минск: Беларуская навука, გვ. 84. ISBN 978-985-08-1482-1.  შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სქელი ბილწა სოკო“ ვიკისაწყობში. სქელი ბილწა სოკო MycoBank-ზე (ინგლისური) სქელი ბილწა სოკო Index Fungorum-ზე (ინგლისური) ↑ Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.) (2011). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.. Species 2000: Reading, UK.. წაკითხვის თარიღი 24 სექტემბერი, 2012. ↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 141, ISBN 99940-856-1-1. ↑ Discover Life Maps. ციტირების თარიღი: 2016-01-10. ↑ Albert Pilát, Otto Ušák (1977). Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL.  ↑ Jürgen Guthmann, Christoph Hahn, Rainer Raichel: Taschenlexikon der Pilze Deutschlands. Quelle & Meyer, Wiebelsheim. 2011. Seite 40. ISBN 978-3-494-01449-4. ↑ Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.