laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საჩინის მონასტერი

საჩინის მონასტერი — XIV საუკუნის I ნახევრის მონასტერი ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევის მარცხენა სანაპიროზე, გომბორის ქედის ჩრდილოეთ განშტოებაზე, ტყით დაფარული მაღალი მთის წვერზე. ამჟამად დანგრეულია, ჩამონგრეულია გუმბათი. მონასტერი შემოღობილია დაბალი გალავნით. ეკლესია გუმბათიანია, გეგმით კვადრატული (14,2X14,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით, აგურითა და შირიმის ქვით. გუმბათქვეშა ბურჯები და საბჯენი ტარები, აფრები, გუმბათის ყელი, აფსიდის ზედა ნახევარი და შესასვლელთა წირთხლები შირიმისაა. დანარჩენი შიგნითა ნაწილები კი ნაგებია რიყის ქვითა და ნაწილობრივ აგურით. აგურის წყობით გამოყვანილია აფსიდის ქვედა ნახევარი, სარკმლის ღიობები, კედლები შეწყვილებულ სარკმლებს შორის და ტაძრის დასავლეთ ნაწილში მდებარე თაღები. შენობა გარედან მთლიანად მოპირკეთებულია შირიმის სწორკუთხა ფილებით. ტაძარი ამჟამად ძალზედა დაზიანებულია: ჩამოშლილია აფსიდის კონქი და ჩრდილოეთ მკლავის კამარა. გარედან ჩამონგრეულია აღმოსავლეთ მკლავის ზედა ნაწილი, აქა-იქ ლავგარდანი და კუთხეები. გუმბათიდან ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ერთი წირთხლი. მთლიანადაა დანგრეული კარიბჭეები. ეკლესიას შესასვლელები სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. ჩრდილოეთი შესასვლელის წინ კარიბჭე ყოფილა, რომელიც ამჟამად დანგრეულია. სამხრეთისა და დასავლეთის შესასვლელები ორივე მხრიდან თარაზულადაა გადახურული. ჩრდილოეთი შესასვლელი შიგნით სწორკუთხაა, კარიბჭის მხრიდან შეისრულთაღოვანი. ეკლესიის გეგმას საფუძვლად უდევს ჯვარი, რომლის სამი ერთმანეთის ტოლი მკლავი უაფსიდოა. აღმოსავლეთის მკლავი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრშიც შეისრულთაღოვანი სარკმელია. მსგავსი ორ-ორი სარკმელია დანარჩენ მკლავებშიც. აფსიდის წინ ბემაა. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. იგი გამოყოფილი ყოფილა შირიმის კანკელით, რომლისგანაც თითქმის აღარაფერიღაა შემორჩენილი. საკურთხევლის გვერდებზე გეგმით კვადრატული სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომელთაგან საკურთხეველს მხოლოდ სამკვეთლო უკავშირდება. ორივე სადგომი გადახურულია შეისრული კამარით და განათებულია აღმოსავლეთის კედელში დატანებული თითო სარკმლით. სადიაკვნეს ჩრდილოეთ კედელში 1,2 მეტრის სიმაღლეზე, სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს თავზე არსებულ ოთახებში ასასვლელია. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათი ეყრდნობა ოთხ ნახევარწრიულ თაღს. თაღები კი საკურთხევლის კუთხეებსა და დასავლეთით მდგარ, გეგმით ჯვაროვან ორ ბოძს. ეკლესიის ჩრდილოეთ შესასვლელის წინ სწორკუთხა (5,5X7 მ) ნატეხი ქვით ნაგები კარიბჭეა, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარიბჭე შეისრული კამარითაა გადახურული. კარიბჭეში ორი აკლდამაა. ტაძრის ინტერიერი დასავლეთის კედლის სარკმლები გუმბათის ხედი ტაძრიდან ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საჩინის მონასტერი დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 61-63.
ძვ. წ. 499

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 499 რეგილის ტბასთან ბრძოლა - რომაელებსა და განდევნილ მეფე ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსს შორის რომის კონსულები: ტიტუს ებუტიუს ტ.ფ. ჰელფა, გაიუს (ან პ.) ვეტურისი (ვეტურისუსი) გემინუს ციკურინუსი
ძვ. წ. 498

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 498 რომის კონსულები: კვინტუს კლოელიუს სიკულუს, ტიტუს ლარციუს ფლავიუსი (ან რუფუსი) II
ისლანდიური ენციკლოპედია

ისლანდიური ენციკლოპედია (ისლ. Íslenska alfræðiorðabókin A-Ö) — პირველი უნივერსალური ენციკლოპედია ისლანდიურ ენაზე, რომელიც ისლანდიაში გამოიცა 1990 წელს. ენციკლოპედია ლექსიკონის სახისაა და სამი ტომისგან შედგება — შეიცავს 37 ათას სტატიას, 4500 სურათსა და ჩანართ რუკას. სამტომეული უფროსი ასაკის მკითხველზეა გათვლილი. მთავარი რედაქტორები არიან დორა ჰაფსტაინდოტირი და სიგრიდურ ჰარდარდოტირი. მეორე გამოცემა გაკეთდა 1992 წელს. გამოცემა დაფუძნებულია დანიურ ენციკლოპედია Fakta-ზე, რომელიც 1988 წელს გამოიცა. ენციკლოპედიები ენების მიხედვით http://www.ismennt.is/vefir/malbjorg/kafli9.htm დაარქივებული 2005-01-26 საიტზე Wayback Machine.
მათემატიკური ინტუიციონიზმი

მათემატიკური ინტუიციონიზმი — ფილოსოფიურ-მათემატიკური მიმდინარეობა, რომელიც უარყოფს მათემატიკის სიმრავლურ-თეორიულ გაგებას და ინტუიცია მიაჩნია მათემატიკის ერთადერთ წყაროდ და მისი აგების სიმკაცრის მთავარ კრიტერიუმად. ინუიციონისტური შეხედულებების მიხედვით, მათემატიკური კვლევის საგანია გონებრივი კონსტრუქციები, განხილული თავისთავად. გონებრივი კონსტრუქციებით სარგებლობა მოითხოვს განსხვავებულ ლოგიკას — ე.წ. ინტუიციონისტურ ლოგიკას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 355.
მაიას დამწერლობა

მაიას დამწერლობა — თანამედროვე მექსიკის, გვატემალისა და ბელიზის ტერიტორიაზე მოსახლე ინდიელთა დამწერლობა. ცნობილია I-XVI სს. ძეგლებიდან. შემორჩენილია 3 ხელნაწერი — ე.წ. დრეზდენის, მადრიდისა და პარიზის — თარიღდება X-XV სს-ით, აგრეთვე მრავალი წარწერა ქვაზე, ტაძრების კედლებზე, საკურთხევლებზე, კერამიკაზე. წარწერათა სტრიქონები განლაგებულია ჰორიზონტალურად, ზოგჯერ ვერტიკალურადაც. იეროგლიფებს თან ახლავს ფიქტოგრაფიული გამოსახულებანი. იკითხება მარცხნიდან მარჯვნივ და ქვემოდან ზემოთ. იდეოგრამები გადმოსცემს როგორც დამოუკიდებელ სიტყვას, ისე დეტერმინატივებს. მაიას ძველი სალიტერატურო ენა ჯერჯერობით არ არის რეკონსტრუირებული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 358.
მაია (მდინარე)

მაია — მდინარე ხაბაროვსკის მხარესა და იაკუტიაში, მდინარე ალდანის მარჯვენა შენაკადი (ლენის აუზი). სიგრძე 1053 კმ, აუზის ფართობი 171 ათ. კმ². წარმოიქმნება მარცხენა და მარჯვენა მაიის შეერთებით, მიედინება იუდომა-მაიის მთიანეთში. ზემოთსა და შუაწელში ხეობა განიერია და დაჭაობებული, ქვემოთში შედარებით ვიწრო. შერეული საზრდოობის მდინარეა. ხარჯი 1180 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის მაის-სექტემბერში, იყინება ოქტომბრის II ნახევარში. ყინულძვრა მაისშია. სანაოსნოა შესართავიდან 547 კმ მანძილზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 358, თბ., 1983 წელი.
ფრენა უკასროდ

ფრენა უკასროდ — ქართველი მწერლის, ლიტერატურული პრემია „გალას“ ლაურეატის, მიხო მოსულიშვილის თაღლითური, იგივე პიკარესკული რომანი, პოსტმოდერნისტულად ორგანიზებული, არასწორხაზოვანი თხრობით და ქალაქური ჟარგონის გამოყენებით. რომანის სათაური „ფრენა უკასროდ“ იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთეს „ფაუსტის“ პერიფრაზია: დოქტორ ფაუსტს ცაში გასაფრენად აუერბახის სარდაფის ღვინის კასრი სჭირდებოდა, ჩვენს გმირებს კი ასეთივე გაფრენისთვის მარიხუანით შეკეთებული ამერიკული „ჯოინტიც“ ჰყოფნით. რომანს საფუძვლად უდევს ქართველი ემიგრანტების ცხოვრება გერმანიასა და ევროპის სხვა ქვეყნებში. ავტორის ირონიული ხედვით გამორჩეული, ჟანრულად რთული და, მიუხედავად ამისა, წასაკითხად იოლი და ხალისიანი თხრობა, რომელითაც ნაწარმოები დაყოფილია არა "თავებად", არამედ "მოყოლილებად", ასახავს ქართველი ემიგრანტის ცხოვრებას გერმანიის ლტოლვილთა ბანაკებში. რომანის მოქმედება ხდება მეოცე და ოცდამეერთე საუკუნეების გასაყარზე. გერმანიაში მოგზაურობისას პერსონაჟები ხვდებიან თავიანთი დიდი ქართველი წინაპრების სულებს, რომლებიც ამავე ადგილებში მოღვაწეობდნენ (გრიგოლ რობაქიძე, კონსტანტინე გამსახურდია, დავით გურამიშვილი). ვაიმარში კი გოეთესა და შილერის სკულპტურები ცოცხლდებიან, რომანის გმირებს, ქართველ და ნიგერიელ ნარკო-ვაჭრებს ეკამათებიან, და იმავე კამათში მონაწილეობას იღებს ნიგერიელი ღმერთების მამამთავარი, ოლოკუნი. საბოლოოდ, ინტერნაციონალური არამზადების ჯგუფის მოღვაწეობა მარცხით მთავრდება — რომანტიზირებულ ავაზაკობას წინ აღუდგება გერმანული სასამართლო მანქანა და „აზულიანტებს“ თავ-თავიანთ ქვეყნებში გააძევებენ. როგორც ირკვევა, არც გერმანიაა წარმოჩენილი რომანში იდეალურ სამყაროდ, ვინაიდან არამზადებს გერმანიაში თავიანთი შავ-ბნელი საქმეების თანამზრახველები ჰყავთ და, გარდა ამისა, არც დასავლური ცივილიზაციაა ისეთი რამ, რისი მორყევაც შეუძლებელია. პუპა (პავლე) კოღუაშვილი დიტო (დიმიტრი) ქინქლაძე კახა ბურნაძე ბოზო ანჩიბუა ოდუდუვუა საფა ჩუკუ ჩუკუ ანანკე ორო კააიია მარიშკა „პალმით“ ვილლი ზაბელიკუსი ოტტო ფონ ურიანი კრისტინ შვერდტლაინი 2001 წ. — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. 2011 წ. — გამომცემლობა „გუმბათი-2007“ 2012 წ. — ელექტრონული გამომცემლობა „ლითერასი“ ↑ Mixo Mosulišvili (2001), Pʻrena ukasrod, Tʻbilisi: Bakur Sulakauris gamomcʻemloba, ISBN 9992891424, OCLC 50646027, 9992891424, http://openlibrary.org/books/OL3660238M/Pʻrena_ukasrod ↑ Mixo Mosulišvili (2011), Pʻrena ukasrod, Tbilisi, Georgia: Gumbati-2007, http://openlibrary.org/books/OL24988617M/Pʻrena_ukasrod ↑ [1] „ფრენა უკასროდ“ (რომანი), გამომცემლობა ლითერასი „ფრენა უკასროდ“ ანდრო ენუქიძე „როგორ დაფრინავენ გერმანიაში?“ „ფრენა უკასროდ“ (კითხულობს ავტორი)
ძვ. წ. 494

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 494 რომში პირველად მოხდა ორი პლებეი სახალხო ტრიბუნის და ორი პლებეი ედილუსის არჩევა. რომის კონსულები: აულუს ვერგინიუს ა.ფ. ტრიცოსტუს კელიომონტანუსი, ტიტუს ვეტურიუს (ან ვეტურისის) გემინუს ციკურინუსი
მაიკოპის კულტურა

მაიკოპის კულტურა — ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევრის არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გავრცელებული იყო ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანეთში. სახელი ეწოდა 1897 წ. შესწავლილი მაიკოპის ყორღანის მიხედვით. მაიკოპის კულტურა წარმოდგენილია მრავალრიცხოვანი გორასამარხებით, ზოგჯერ გამაგრებული ნამოსახლარებით. მაიკოპის კულტურის გვიანდელ საფეხურზე გაჩნდა ქვის აკლდამები (მ. შ. დოლმენებიც). ქვის ცულების, დანისა და ნამგლის ჩასართების, ისრისპირების გვერდით გვხვდება სპილენძის ცულები, თოხები, დანები, სატეხები, სატევრები, შუბისპირები. აღმოჩენილი მასალა მიგვანიშნებს, რომ მაიკოპის კულტურის მქონე ტომებს კავშირი ჰქონდათ აღმოსავლეთთან. მაიკოპის კულტურის კერამიკა ნაწილობრივ მორგვზეა დამზადებული, ჭარბობს წითლად გამომწვარი, გაპრიალებული, ზოგჯერ მოხატული ჭურჭელი. ჩანს, რომ მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას, საზოგადოებრივი წყობა იყო პირველყოფილურ-თემური. მაიკოპის კულტურის მდიდარი სამარხეული მასალა მოწმობს, რომ ქონებრივ უთანასწორობას ღრმად ჰქონდა ფესვები გადგმული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 362.
მაკასარული ენა

მაკასარული ენა — სულავესის კუნძულზე (ინდონეზია) მოსახლე მაკასართა ენა. მიეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიური ენების დასავლურ (მალიურ ანუ ინდონეზიურ) შტოს. მაკასარულ ენაზე არსებობს როგორც მხატვრული, ისე ისტორიული ლიტერატურა. მოლაპარაკეთა რაოდენობა 1989 წლის აღწერით 1,600,000 ადამიანია. დამწერლობა უმთავრესად ლათინური ანბანით წარმოებს, თუმცა პერიოდულად ადგილობრივ ლონტარასაც იყენებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 371, თბ., 1983 წელი.
ლონტარა

ლონტარა ან ლონტარექი — არის ბუგისის ხალხის პალმის ფოთლის მანუსკრიპტი, რომელიც მოიცავს ცოდნას ისტორიის, მეცნიერების, ადათ-წესებისა და სამართლის შესახებ. სიტყვა მალაური სიტყვიდან — ხე-მცენარე ლონტარიდან მოდის, რომელიც საწერად ვარგის ფოთლებს ისხამს. A. E., Fachruddin (1999) Ritumpanna Wélenrénngé: sebuah episoda sastra Bugis klasik Galigo Jakarta: Yayasan Obor Indonesia p. 36 http://books.google.com/books?id=u3jZXmdmv0oC&source=gbs_navlinks_s ↑ A. E., Fachruddin (1999). Ritumpanna Wélenrénngé: sebuah episoda sastra Bugis klasik Galigo. Jakarta: Yayasan Obor Indonesia, გვ. 36.
მაკასარები

მაკასარები — კუნძულ სულავესის (ინდონეზია) სამხრეთ-დასავლეთით მცხოვრები ხალხი, რაოდენობა 1, 600 000 კაცი 1989 წლის აღწერით. მაკასარების ენა განეკუთვნება ინდონეზიურ ენებს, რელიგია — ისლამი. ანთროპოლოგიურად ეკუთვნიან სამხრეთ-მონღოლოიდურ რასას. ვარაუდობენ, რომ მაკასარები II ათასწლეულის დამდეგს გადმოსახლებულან ინდონეზიის დასავლეთ კუნძულებიდან ან კონტინენტიდან. XV საუკუნიდან უკვე ჰქონდათ სახელმწიფო. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება, თევზჭერა, ვაჭრობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 370, თბ., 1983 წელი.
მაკედონია (ოლქი)

მაკედონია — ისტორიული ოლქი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. მის ტერიტორიაზე სახელმწიფო შეიქმნა ძვ.წ. V საუკუნეში (იხ. მაკედონია (ძველი)). ახ.წ. VI-VII სს. დასახლდნენ სლავური ტომები. 670-675 წწ. მაკედონიაში შეიჭრა პროტობულგარელთა ურდო (რასაც ხანი კუვერი მეთაურობდა) და ქალაქ ბიტოლის რაიონში დამკვიდრდა. IX ს. II მეოთხედში მაკედონიის მეტი ნაწილი ბულგარელთა პირველ სამეფოში შედიოდა. IX-X სს. ჩამოყალიბდა ფეოდალური ურთიერთობანი, ფართოდ გავრცელდა ქრისტიანობა, რასაც ხელი შეუწყო სლავი განმანათლებლების კირილესა და მეთოდეს მოწაფეთა (კლიმენტის, ნაუმის და სხვა.) მოღვაწეობამ. X საუკუნეში გავრცელდა ბოგომილობა. X ს. 70-იან წლებში მაკედონიის ტერიტორია დასავლეთ ბულგარეთის სამეფოს ძირითადი ბირთვი გახდა. 1018 წ. მაკედონია ბიზანტიამ დაიპყრო , 1230 კი ბულგარეთის მეორე სამეფოს ნაწილი გახდა. XIV ს. შუა წლებში მაკედონიას სერბთა მეფე დუშანი დაეუფლა, XIV ს. უკანასკნელ მეოთხედში კი — ოსმალეთის იმპერია, რის შედეგადაც კიდევ უფრო აჭრელდა ეთნიკურად მაკედონიის მოსახლეობა. ჩაგვრა ოსმალთა მიერ და მოსახლეობის ძალდატანებითი გამაჰმადიანება ანტიფეოდალურ და ანტიოსმალურ მოძრაობას იწვევდა (ჰაიდუკების, კლეპტების და სხვა გამოსვლები). მოსახლეობა მასობრივად ტოვებდა მაკედონიის ტერიტორიას. XVIII ს. ბოლოს გაძლიერდა ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლა. საბერძნეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა რევოლუციამ 1821-1829 წწ. მაკედონიის ბერძენი მოსახლეობაც მოიცვა. დაიწყო აგრეთვე სლავი მოსახლეობის განმათავისუფლებელი ბრძოლა ოსმალეთის ბატონობისა და ელინიზაციის პროცესის წინააღმდეგ, რომელსაც კონსტანტინოპოლის ბერძნული საპატრიარქო ატარებდა. ბერლინის კონგრესის (1878) შემდეგ მაკედონია ოსმალეთის მფლობელობაში დარჩა. ბულგარეთის, სერბეთისა და საბერძნეთის მონარქიულ-ბურჟუაზიული მთავრობები ცდილობდნენ მაკედონიის განმათავისუფლებელი მოძრაობის გამოყენებას თავიანთი ინტერესებისათვის, რაც მაკედონიის დანაწევრების საშიშროებას ქმნიდა. 1893 წ. შექმნილმა შიდა მაკედონია-ოდრინის რევოლუციური ორგანიზაციის მემარცხენე რევოლუციურ-დემოკრატიულმა ფრთამ (ხელმძღვანელი გოცე დელჩევი) 1896 წ. წამოაყენა ლოზუნგი — მაკედონია მაკედონელთათვის. ამ ლოზუნგით 1903 წელს იფეთქა ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა აჯანყებამ, რომლის დროს გამოაცხადეს ე.წ. კრუშევოს რესპუბლიკა, შეიქმნა დროებითი რევოლუციური მთავრობა ნ. კარევის მეთაურობით. XX ს. დასაწყისში ევროპულ სახელმწიფოთა შორის ბალკანეთის ნახევარკუნძულისთვის ბრძოლის გამწვავებამ მაკედონია საერთაშორისო წინააღმდეგობათა ერთ-ერთ კვანძად აქცია. ბალკანეთის ომების (1912-12) შედეგად მაკედონია განაწილდა სერბეთს (ვარდარის მაკედონია), საბერძნეთსა (ეგეოსის მაკედონია) და ბულგარეთს (პირინის მხარე) შორის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 371.
მაკარონული პოეზია

მაკარონული პოეზია (იტალ. Poesia Maccheronica) — სატირული ან სახუმარო პოეზია, რომელიც გავრცელებული იყო XVI ს. იტალიურ ლიტერატურაში; შეიქმნა ლათინური პოეზიის პარალელურად, მისი პაროდირების საფუძველზე. პირველი ცდები შეინიშნება ჯერ კიდევ XV საუკუნის დასასრულ (პადუელი ტიფი ოდაზის თხზ. macaronea). საუკეთესი ნიმუშადაა მიჩნეული ტ. ფოლენგოს (ფსევდო მერლინ-კოკაი 1491-1544) სახუმარო ეპოპეა "ბალდუსი" და "მოსკეიდები". ავტორი დასცინის XVI საუკუნის ზნე-ჩვეულებებს, ლიტერატურულ ფორმებს, რელიგიურ შეხედულებებს. მაკარონული პოეზია გავრცელდა ევროპის მრავალ ქვეყანაში. მისი ანალოგიები გვხვდება ქართულ ლიტერატურაშიც, განსაკუთრებით გ.ერისთავის კომედიებში და თბილისელ აშუღთა შემოქმედებაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 370, თბ., 1983 წელი
ამებები

ამებები (ლათ. Amoebina) — უმარტივესების ტიპი. ამებების სხეული უჩონჩხოა. მათი დიამეტრია 50 მკმ (მიკრომეტრი), თუმცა არიან 2-3 მმ-მდე დიამეტრის მქონე სახეობებიც. სხეული შედგება ციტოპლაზმისა და ერთი ან რამდენიმე ბირთვისაგან. ციტოპლაზმა ორ შრედ იყოფა: გარეთა — ჰომოგენური, ღია ფერის ექტოპლაზმა და შიგნითა — მუქი და მარცვლიანი ენდოპლაზმა, რომელშიც ბირთვი და ვაკუოლებია. კუმშვადი ვაკუოლი წყლისა და მარილების ცვლას აწესრიგებს. საჭმლის მომნელებელ ვაკუოლში მოხვედრილი საკვები სათანადო ფერმენტების მოქმედებით გადამუშავება. ამებები მოძრაობენ ციტაპლაზმური გამონაზარდებით — ცრუფეხებით (ფსევდოპოდიები), რომლებითაც საკვებსაც იტაცებენ. არახელსაყრელ პირობებში (წყალსატევის ამოშრობის ან საკვების ნაკლებობისა და სხვა დროს) ამებები მრგვალდებიან, იკეთებენ გარსს და ცისტად გადაიქცევიან. ხელსაყრელ პირობებში მოხვედრისას ცისტის გარსი იშლება და ამებები აქტიურად იწყებენ ცხოვრებას. ჩვეულებრივ, ამებები უსქესოდ (გაყოფით) მრავლდებიან: ჯერ იყოფა ბირთვი, შემდეგ ციტოპლაზმა. სქესობრივად მრავლდებიან მხოლოდ ლათ. Amoeba diploidea. ამებების საკვებია ბაქტერიები, მცირე ზომის წყალმცენარეები და უმარტივესნი, ზოგჯერ კი ორგანული ნივთიერებათა ნარჩენები; პათოგენური ენტამება ერითროციტებით იკვებება. ამებები უმეტესად მტკნარწყლიან წყალსატევებში გვხვდება, ზოგი ზღვაში, ნოტიო ნიადაგში ან შლამში ცხოვრობს. მრავალი სახეობა პარაზიტია. ბინადრობს ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავებში, მ. შ. ყველაზე საშიშია დიზენტერიის ამება (ლათ. Entamoeba histolitica), რომელიც ამებურ დიზენტერიას იწვევს. სვანიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 355.
მაკროფაგები

მაკროფაგები (ძვ. ბერძნ. μακρός — მაკრო, დიდი და φάγος — შთანმთქმელი) — პოლიბლასტები, ფაგოციტების ერთ-ერთი ფორმა. მაკროფაგებად ქცევის უნარი აქვთ შემაერთებელი ქსოვილის (ჰისტიოციტები), სისხლის (მონოციტები), სისხლმბადი ორგანოების კაპილარებსა და ზოგ სხვა უჯრედებს; ისინი მიკრორგანიზმების გარდა უჯრედების ნარჩენებსაც ნთქავენ და ფაგოციტოზის დროს ძლიერ დიდდებიან, რის გამოც, მიკროფაგებისაგან განსხვავდებიან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 377.
მაკულატურა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა „მაკულატურა“ შეიძლება აღნიშნავდეს: მაკულატურა — ვადაგასული ქაღალდები მაკულატურა — 1994 წლის ფილმი
მალაბარის ნაპირი

მალაბარის ნაპირი — ინდოსტანის ნახევარკუნძულის დასავლეთი სანაპირო ზოლი ინდოეთში, გოას სამხრეთით. წარმოადგენს ალუვიურ დაბლობს, რომლის ზედაპირზე ბაზალტის, გრანიტისა და გნაისის გუმბათოვანი შთენილებია. სიგანე 80 კილომეტრამდე. აღმოსავლეთით შემოსაზღვრულია დასავლეთ გატების კალთებით. ჰავა სუბეკვატორული მუსონურია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის მანძილზე ცვალებადობს 25-დან 28C-მდე. ნალექები 2000-3000 მმ წელიწადში. სამხრეთში მშრალი სეზონი იანვარ-თებერვალშია, ჩრდილოეთით დეკემბრიდან-აპრილამდე. ადგილ-ადგილ წითელმიწა ნიადაგზე შემორჩენილია მარადმწვანე და ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ტყეები, მდინარეთა შესართავებთან — მანგროვიანი. მალაბარის ნაპირი ინდოეთის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რაიონია. მისდევენ მიწათმოქმედებას; დიდი მნიშვნელობა აქვს ზღვიურ ქვიშრობში მინერალ მონაციტის მოპოვებას. მთავარი ნავსადგურია კოჩინი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 377, თბ., 1983 წელი.
მალაიალამური ლიტერატურა

მალაიალამური ლიტერატურა — ინდოეთის კერალის შტატის დრავიდული მოდგმის ხალხის მალაიალების ლიტერატურა. მალაიალამური ენა ახლოს დგას ტამილურთან. პირველი კერალი მწერლების თხზულებები დაწერილია მხოლოდ ტამილურ და სანსკრიტულ ენაზე. საკუთრივ მალაიალამურ ენაზე კლასიკური ლიტერატურა შეიქმნა XV-XVI სს-ში. მას წინ უსწრებდა ხალხური პოეზია (მისი საწყისები XI საუკუნის დამდეგს ემთხვევა). ესაა პაჩა-მალაიალამის — ადრინდელი მალაიალამური სკოლის ნაწარმოებები (რელიგიური: "გველის სიმღერები, შრომის სიმღერები). ტამილურ სკოლას განეკუთვნება ტამილიზებულ მალაიალამურ ენაზე დაწერილი "რამას ცხოვრება" ("რამა ჩარიტამი") და ცენტრალური ტავანკურის პოეტების ანთოლოგია "კანაშანთა ლექსები"; სანსკრიტულ სკოლას კი — სანსკრიტიზებულ ენაზე შექმნილი ნაწარმოებები. ამ თხზულების სტილს მანიპრავალამს უწოდებენ (სიტყვასიტყვით თვალ-მარგალიტის ყელსაბამი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 379, თბ., 1983 წელი Information on Malayalam Literature at Department of Public Relations, Government of Kerala დაარქივებული 2003-02-17 საიტზე Wayback Machine. Puzha.com - The First Online Malayalam Literary Magazine A List of Malayalam Authors and their works დაარქივებული 2017-06-11 საიტზე Wayback Machine. A collection of literary works from the writer and journalist Manoj Bharathy
მალაკოფილია

მალაკოფილია — მცენარის ჯვარედინი დამტვერვა ლოკოკინების მეშვეობით. მალაკოფილიისთვის რაიმე სპეციალური სამარჯვი ყვავილს არ აქვს. გეიტონოგამია (ძვ. ბერძნ. γείτων — "მეზობელი" და ძვ. ბერძნ. γάμος — "ქორწინება"), ანუ მეზობლური დამტვერვა, როდესაც ერთი მცენარის ფურცლიდან მტვერი იმავე მცენარის სხვა ფურცელზე გადადის. ქსენოგამია (ძვ. ბერძნ. ξένος "მომხვდური", "უცხო" და ძვ. ბერძნ. γάμος "ქორწინება") — ჯვარედინი დამტვერვა, როდესაც ერთი ყვავილიდან მტვერი მომინჯნავე მცენარის ყვავილზე გადადის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 383.
კვალი (მეურნეობა)

კვალი, ორნატი — ნიადაგის დასამუშავებელი ან სხვა იარაღით შექმნილი თხრილი. ჭარბტენიან ზონაში კვალს იყენებენ მინდვრიდან წყლის გასაყვანად, ხოლო სარწყავ მიწათმოქმედებაში — მოსარწყავად. კვლებზე თესვა თესლსა და აღმონაცენს იცავს ახვეწისაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 483.
კვალი (კრიმინალისტიკა)

კვალი კრიმინალისტიკაში — ჩადენილ დანაშაულთან დაკავშირებით გამოწვეული ყოველგვარი მატერიალური ცვლილება გარესამყაროში. კვალი ხელს უწყობს დანაშაულის გახსნას და დამნაშავე პირთა აღმოჩენას (მაგ: სისხლის ლაქები, თითის ანაბეჭდები, ნაფეხურები და სხვა.) იდენტიფიკაცია ტრასოლოგია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 482-483.
ამერიკული თეთრი პეპელა

ამერიკული თეთრი პეპელა (ლათ. Hyphantria cunea) — პეპელა მღიერულასებრთა ოჯახისა. აზიანებს 200-ზე მეტი სახეობის მცენარეს, უმთავრესად თუთის ხესა და ხეხილს, მუხლუხი ღრღნის, შემდეგ კი მთლიანად ჭამს ფოთოლს, ხოლო ტოტებზე აბლაბუდას აბამს. ამერიკული თეთრი პეპელა წელიწადში იძლევა ორ თაობას. გავრცელებულია ევროპაში და იმიერკარპატეთის ოლქში. საქართველოში არ გვხვდება. კარანტინი. მუხლუხის საწინააღმდეგოდ მცენარეზე ინსექტიციდების ან ინსექტიციდებისა და მიკრობიოლოგიური პრეპარატების ნარევის შესხურება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 380.
კვანტუნის არმია

კვანტუნის არმია (იაპ. 関東軍, かんとうぐん კანტო:გუნ?) — იაპონიის სახმელეთო ჯარების დაჯგუფება, რომელიც გამიზნული იყო ჩინეთის, მონღოლეთისა და სსრკ-ის წინააღმდეგ აგრესიისათვის. შეიქმნა 1931 წელს ლიაოდუნის ნახევარკუნძულზე. კვანტუნის არმიაში 1938 წლამდე 200 ათასი ჯარისკაცი იყო. ამავე წელს კვანტუნის ჯარებმა გადალახეს სსრკ-ის საზღვარი ხასანის ტბასთან. 1939 წელს საბჭოთა კავშირისა და მონღოლეთის წინააღმდეგ მოაწყო უფრო დიდი პროვოკაცია ხალხინ-გოლთან. ორივე კონფლიქტში კვანტუნის არმიამ მარცხი განიცადა. 1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, კვანტუნის არმია ხელსაყრელ მომენტს ელოდა სსრკ-ზე თავდასასხმელად (იაპონური გეგმა "კანტო-კუენი"). შორეულ აღმოსავლეთში საბჭოთა ჯარების კამპანიის დასაწყისში (1945 წ. 9 აგვ.) კვანტუნის არმიის და მასზე დაქვემდებარებული შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში იყო 1 მლნ 320 ათასი კაცი, 1155 ტანკი, 6260 ქვემეხი, 1900 თვითმფრინავი და 25 ხომალდი. მანჯურიის ოპერაციაში (1945) კვანტუმის არმიის განადგურების შემდეგ, იაპონიამ ომის განგრძობის რეალური შესაძლებლობა დაკარგა და 1945 წლის 2 სექტემბერს ხელი მოაწერა უსიტყვო კაპიტულაციის აქტს. ქსე, ტ. 5, გვ. 484, თბ., 1980
ამერიკული ჩორთმავალი

ამერიკული ჩორთმავალი (ინგლ. Standardbred) — მსუბუქი შესაბმელი (უპირატესად სპორტული) ცხენის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში XIX საუკუნის შუახანებში რთული საახალჯიშე შეჯვარებით. ჯიშის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ ხალასსისხლიანი საჯდომი ცხენი, ნორფოლკური და ჰოლანდიული ჩორთმავლები, აგრეთვე სხვადასხვა წარმოშობის იორღა ცხენები. აშშ-ში ეს ჯიში სტანდარტულად არის აღიარებული. ამერიკული ჩორთმავალი კარგი მოაყვანილობის და მკვრივი კონსტრუქციისაა. ფერად ქურანა, რახსი, შავი, ზოგჯერ ლურჯა და თაფლა. სიმაღლე მინდაოში 153-157 სმ, ტანის ირიბი სიგრძე — 154-158 სმ, გულმკერდის ირგვლივი ზომა — 170-185 სმ, ნებისა — 18-20 სმ, ცოცხალი მასა — 360-450 კგ. ამერიკული ჩორთმავალს ეკუთვნის მსოფლიო რეკორდი სისწრაფეში 1 მილზე (1609 მ-ზე): ჩორთით 1 წთ 55,25 წმ, იორღით - 1 წთ 53,6 წმ. აშენებენ აშშ-ში, კანადაში, იტალიაში, შვედეთსა და სხვა ქვეყნებში. რუსეთში XIX საუკუნის ბოლოს არის შეყვანილი და ორლოვის ჩორთმავალთან მისი შეჯვარებით გამოყვანილია რუსული ჩორთმავალი. ჩხეიძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 381.
კვანგო

კვანგო, კუანგო (პორტ. Rio Cuango; ფრანგ. Kwango) — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, ანგოლასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. მდინარე კასაის (კონგოს აუზი) უდიდესი მარცხენა შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 1100 კმ, აუზის ფართობი 263,5 ათ. კმ². სათავეს იღებს კაკოლოს მთებში სამხრეთი ლუნდის პროვინციის ტერიტორიაზე. ქმნის ჭორომებსა და ჩანჩქერებს. წყალდიდობა იცის სექტემბერ-ოქტომბრიდან აპრილის ჩათვლით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო დინებაში 2,7 ათ. მ³/წმ. სანაოსნოა ქვემოთა და ნაწილობრივ შუა წელში. ხდება თევზჭერა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 484.
კასაი

კასაი (პორტ. Rio Cassai) — მდინარე კონგოს შენაკადი, მიედინება ცენტრალურ აფრიკაში. კასაის სათავე ანგოლაშია. თავად მდინარე წარმოადგენს სახელმწიფო საზღვარს ანგოლასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის, სადაც კინშასასთან ახლოს კონგოში ჩაედინება. კასაის მნიშვნელოვან შენაკადებს შორისაა მდინარე ფიმი, კვანგო და სანკურუ. ფიმის შენაკადიდან კონგოს შეერთებამდე კასაის მონაკვეთს "კვას" უწოდებენ. ხარჯი 5000-დან 20 000 მ³/წმ-მდეა. კასაის აუზი მეტწილად ეკვატორულ ნოტიო ჯუნგლებს იკავებს. მდინარე კასაის აუზის რუკა წყლის რესურსების ელექტრონულ ატლასზე დაარქივებული 2007-09-12 საიტზე Wayback Machine.