laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ვახმი

ვახმი — სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიისთვის შეწირული ან ნაწყალობევი ქონება. ვახმის როგორც ტერმინს, ვხვდებით XVIII საუკუნის შუა წლებში შედგენილ ნასყიდობისა და გასამყარებელი ქართულ საბუთებში, სადაც ჩანს, რომ იგი იხმარება მხოლოდ და მხოლოდ ეკლესიებთან, კერძოდ ეკლესიას შეწირულ მამულთან დაკავშრებით. ასეთი შეწირულობა შეიძლება ყოფილიყო როგორც ადამიანი, ისე უძრავი ქონება - დუქანი, სახლი, ფული (საწირავი) და ა.შ. 1749 წლის 23 ოქტომბერს შედგენილ ბებუთშვილების გასამყრელო სიგელში ვკითხულობთ: დამოწმებული დოკუმენტური მასალით ირკვევა, რომ შეწირულობის ტერმინად ვახმი მხოლოდ სომხურ-გრიგორიანურ ეკლესიებთნ დაკავშირებით გვხდება, ნიშანდობილია, რომ სწორედ XVII-XVIII საუკუნეებში აღინიშნება თბილისის სომხური მოსახლეობის მოძალება, რომლის დასტურიცაა ამ დროის ქალაქში სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიების ინტენსიური მშენებლობა, თბილისში მცხოვრები სომხები ვახმს სწირავენ არა მარტო ქალაქში არსებულ სომხურ-გრიგორიანულ ეკლესიებს, არამედ სომხეთის ეკლესიებსაც - ეჩმიაძინს, სევანსა და სხვ. დოკუმენტები თბილისის ისტორიისთვის (XVI-XIX სს), წგ. 1, შეადგინეს ნ. ბერძენიშვილმა და მ.ბერძნიშვილმა, თბ.,1962 სცსია, ფ. 1448, საბ, N325. ბერიძე თ., ტერმინ :ვახმის“ გაგებისათვის, „ს, ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწ. მზეუმის მოამბე“ 1997, ტ. 42 ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ. 466
სასანურ-ბიზანტიური მონეტები

სასანურ-ბიზანტიური მონეტების განძი — VI-VII საუკუნეები სასანური და ბიზანტიური ვერცხლის მონეტების განძი (დაახლოებით 700-800 ცალი). მონეტები აღმოჩენილია 1904 წელს თბილისის ძველ უბანში, ე.წ. მეიდანში, მანთაშევის ქარვასლის მშენებლობისას. სასანაური მონეტები ძირითდად მოჭრილია ხოსრო II-ის (590-628), მცირე ნაწილი კი — ჰორმიზდ IV-ის (579-590) სახელით. ბიზანტიური მონეტები განეკუთვნება იმპერატორ ჰერაკლეს (610-641) და ჰერაკლე-კონსტანტინეს ერთობლივი მმართველობის ხანას (613-614-იდან 630-მდე). განძის მონეტები გაიფანტა. ქრონოლოგიური დიაპაზონია 579-641 წლები. ენციკლოპედია „თბილისი, გვ. 790 თბ., 2002 წელი
ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდი

ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდი — ხიდი თბილისში, მტკვარზე გიორგი სააკაძის მოედანსა და ვახუშტი ბაგრატიონის ქუჩებს შორის (1976; არქიტექტორი. ნ. ლომიძე; ინჟინერები: გ.ბრეგვაძე, ი.კოშკაძე). ხიდი სამმალიანია. შუა მალის სიგრძე 81,6 მ, გვერდითი მალებისა სანაპიროების თვზე 44,2 მ. ხიდის საერთო სიგრძე 220,5 მ-დეა, სავალი ნაწილების სიგანე 21 მ, ტროტუარების სიგანე 3 მ, სიმაღლე 24,7 მ. ხიდის აშენებამდე ამ ადგილზე იყო 1936 წელს აგებული საცალფეხო ხიდი — ვიადუკი (ინჟინერი: მ. მიზრახი). სიგრძე 150 მ, სიგანე 2 მ. ვახუშტის ხიდი თბილისის ყველაზე მაღალი ხიდია. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 471, ISBN 99928-20-32-2. სარალიძე, ა., „თბილისის ხიდები“, გვ. 21, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012
დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი — თბილისის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული 2000-2013 წლებში. დედაქალაქში მმართველობის სისტემის რეფორმირების მიზნით, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 9 ნოემბრის ბრძანებულების შესაბამისად, თბილისის დიდუბისა და ჩუღურეთის რაიონები გაერთიანდა და შეიქმნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი; რაიონის ფართობი იყო — 27,3 კმ², მოსახლეობა 198,8 ათ. კაცი (მ. შ. 12,9 ათ. დევნილი). დიდუბის რაიონს სახელი ეწოდა სოფელ დიდუბის მიხედვით. თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1931 წლის 29 სექტემბრის დადგენილებით შეიქმნა თბილისის სტალინის სახელობის რაიონული საბჭოს აღმასკომი. 1961 წლის 11 ნოემბერს რაიონს შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა პირველი მაისის რაიონი, 1990 ივნისიდან კი - დიდუბის რაიონი. იგი გამოირჩევა შემოქმედებით-კულტურული დაწესებულებების სიმრავლით (კინოსტუდია, კოტე მარჯანიშვილის კინომსახიობის, მოზარდმაყურებელთა თეატრები, ქართული თოჯინების თეატრი, რკინიგზელთა კულტურის ცენტრი), ოდითგანვე დედაქალაქის ყველაზე განვითარებული ეკონომიკის მქონე რაიონია ქალაქში წარმოებული ეკონომიკის 25-27 % დიდუბის რაიონზე მოდის. ტერიტორიაზე ძირითადად თავმოყრილია კვების პროდუქტების მწარმოებელი ორგანიზაციები, რომელთა წილი რაიონის მრეწველობის 51 %-ს შეადგენს. რაიონშია ბავშვთა ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, თერაპიის ეროვნული ცენტრი, ექსპერტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი, ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრი. პედიატრიული კლინიკა, ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი და სხვ.; მეტროპოლიტენის სადგურებია „დიდუბე“, „წერეთელი“, მთავარი მაგისტრალები- აკაკი წერეთლისა და დავით აღმაშენებლის პროსპექტები. თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1939 წლის 27 ივლისის დადგენილებით შეიქმნა მოლოტოვის სახელობის რაიონიული საბჭოს აღმასკომი. 1957 წელს მოლოტოვის რაიონს ეწოდა ოქტომბრის რაიონი, საქართევლოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კი 1990 ივნისში ეწოდა ჩუღურეთის რაიონი. მის ტერიტორიაზე განლაგებულია 287 დიდი და წვრილი საწარმო, მათ შორის „თბილკრედიტბანკი“, „გაერთიანებული ქართული ბანკი“, რკინიგზის დეპაეტამენტი, მეტროპოლიტენი; შპს-ები „კოლხეთი-90“ (პურის ქარხანა), „ახალი ქსელები“ და სხვ. აქვეა მოდელების რესპუბლიკური ცენტრი. ჯანმრთელობის კერას ემსახურება 9 სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი და დისპანსერი, 7 საავადმყოფო, 9 პოლიკლინიკა, 37 აფთიაქი და სააფთიაქო მაღაზია და სხვ.; 4 საპროექტო-ტექნიკური ინსტიტუტი: არქეოლოგიის კვლევის ცენტრი, სამეცნიერო-მუზეუმი, კულტურის სახელობის ინსტიტუტი, ამიერკავკასიაში ერთადერთი ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 11 ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, 16 ბავშვთა სკოლამდელი დაწესებულება; მრავლადაა მოქმედი ეკლესია, მათ შორის კათოლიკური წმინდა პეტრე და პავლე მოციქულის ეკლესია, წმინდა გიორგის, წმინდა ნინოსა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. აქვეა მეტროპოლიტენის სადგურები — „სადგურის მოედანი“, „მარჯანიშვილი“. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 422, ISBN 99928-20-32-2.
თბილისის კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია

თბილისის კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობდა ძველ თბილისში ზემო (ბატონის) მოედნის სამხრეთით, კვირაცხოვლის (ახლანდელი ანტონ კათალიკოსის) ქუჩაზე. იგი თბილისის ერთ-ერთი ძველი ეკლესიაა, რომელიც დანგრეულია თემურლენგის შემოსევის დროს. ეკლესია ხელახლა აუშენებია მთავარეპისკპოს ქრისტეფორე . პ. იოსელიანის გადმოცემით, ეს მომხდარა XVIII საუკუნეში, ხოლო დ. კარიჭაშვილის კატალოგით - 1703 წელს: აღსანიშნავია, რომ კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია და ჩუღურეთის ამავე სახელწოდების ეკლესია მიწერილი იყო ანჩისხატზე. ამჟამად ეკლესია აღარ არსებობს. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 593
ლეო კალენი

ლეო კალენი (დ. 9 იანვარი, 1978) — ირლანდიელი მწვრთნელი და ყოფილი მორაგბე. თამაშობდა მეორეხაზელის პოზიციაზე ლენსტერსა და ირლანდიის ეროვნულ ნაკრებში. 2015 წლის 19 აგვისტოდან არის ლენსტერის მთავარი მწვრთნელი. კალენმა საკლუბო კარიერა დაიწყო დუბლინის ლენსტერში. 1995 წლამდე ახალგაზრდულ გუნდში თამაშობდა. მას შემდეგ, რაც 20-წლამდელთა გუნდში 7 კეპი მოიხვეჭა საბოოლოდ ჩაირიცხა ძირითად გუნდში. 2005 წელს კალენი გადავიდა ლესტერ ტაიგერსში. ინგლისურ კლუბში 56 მატჩი ითამაშა, აქედან 15 როგორც კაპიტანმა. ტაიგერსთან ერთად ირლანდიელმა მოიგო ინგლის-უელსის თასი და ქვეყნის ჩემპიონატი. მან ასევე ითამაშა 2007 წლის ჰეინიკენის თასის ფინალში, სადაც ლონდონის ვასპთან დათმეს ოქროს მედლები. 2007 წელს კალენი მშობლიურ დუბლინში ბრუნდება. პირველივე სეზონში მოიგო კელტური ლიგა. 2008 წელს მან ჩაანაცვლა ბრაიან ოდრისკოლი და ლენსტერის კაპიტანი გახდა. სწორედ კალენი იყო კაპიტანი ლენსტერის ისტორიულ მატჩში, სადაც პირველად მოიპოვეს ჰეინიკენის თასი, 2009 წლის ფინალში. მან ასევე მოიგო ჰეინიკენის თასი 2011 და 2012 წელს და გახდა პირველი პირი, რომელმაც შეძლო ჰეინეკენის თასის სამჯერ აღმართვა როგორც კაპიტანმა. 2014 წლის მაისში პრო-12-ზე გამარჯვების შემდეგ დატოვა სარაგბო კარიერა. ლაო კალენი წარმოდგენილი იყო ირალნადიის ნაკრებს ყველა ასაკობრივ დონეზე. ამასთან მას უკაპიტნია 19-, 21- და 25-წლამდელთა ნაკრებებისთვის. ძირითად გუნდში დებიუტი ჰქონდა 2002 წელს, „All Blacks“-ის წინააღმდეგ. 2011 წლის 6 აგვისტოს შოტლანდიის წინააღმდეგ მატჩში ლეო კალენი გახდა მეასე ადამიანი, რომელსაც უკაპიტნია ირლანდიის ნაკრებისათვის. პროფესიული კარიერის დამთავრების შემდეგ, 2014 კალენი დაინიშნა ლენსტერის შერკინების მწვრთნელად. ხოლო ერთი წლის შემდეგ მთავარი მწვრთნელად. 2018 წლის მაისში ფინალში „რასინგ 92“-ის დამარცხებით კალენი გახდა პირველი ადამიანი, რომელსაც მოგებული აქვს ჰეინიკენის თასი როგორც მწვრთნელის ასევე მოთამშის რანგში. ↑ Cullen given Leinster job. Irish Independent (19 August 2015). ციტირების თარიღი: 19 August 2015. ↑ „Premiership final“. BBC. 12 მაისი 2007. ციტირების თარიღი: 9 თებერვალი 2020. ↑ Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-02-17. ციტირების თარიღი: 2009-05-19. ↑ Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-24. ციტირების თარიღი: 2008-01-17. ↑ Archived copy. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-19. ციტირების თარიღი: 2011-08-08. ↑ Leinster refusing to let their era end. Irish Independent (1 June 2014). ციტირების თარიღი: 4 June 2014. ↑ Champions Cup final: Leinster beat Racing 92 15-12 to secure fourth title. BBC Sport (12 May 2018). ციტირების თარიღი: 12 May 2018.
ნიკოლოზ სევეროვი

ნიკოლოზ პავლეს ძე სევეროვი (დ. 2 მარტი, 1887, თბილისი, რუსეთის იმპერია— გ. 21 თებერვალი, 1957, კიევი, უკრაინის სსრ) — რუსი არქიტექტორი. დაიბადა თბილისში. 1915 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამოქალაქო-საინჟინრო ინსტიტუტი. 1918-1948 წლებში მუშაობდა თბილისში, იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და 1922–1948 წლებში მისი პროფესორი. 1935-1948 წლებში იყო საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე, 1948 წლიდან მუშაობდა კიევში. ნამუშევრები: ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის შენობის რეკონსტრუქცია (1929), ამიერკავკასიის ფედერაციის მთავრობის სახლი (შემდეგში - საქართველოს კომუნისტური პარტიის თბილისის კომიტეტი; 1929–1930 წლებში) თამარ მეფის ხიდი (1935), კინოთეატრი „რუსთაველი“ (1939), საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დასასვენებელი სახლი გაგრაში (1935) და სხვა. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლთა (ნეკრესი, შიომღვიმე, მცხეთის ჯვარი, წრომი, კუმურდო, მარტვილი, ალავერდი, ნიკორწმინდა და სხვა) მეცნიერულ აზომვა-ფიქსაციაში. ავტორია ნაშრომებისა, რომლებშიც იხილავს ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვან საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 826, ISBN 99928-20-32-2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 267.
სემიონოვკა (თბილისი)

სემიონოვკა — მიკროუბანი თბილისში ვერაზე. მდებარეობს მთაწმინდის ფერდობზე, ვარდისუბნის მიკროუბნის სამხრეთ–დასავლეთით, რომლისგანაც იაკობ გოგებაშვილის ქუჩითაა გამოყოფილი, მოიცავს გურამ რჩეულიშვილის, რევაზ ჯაფარიძის და ნინო ჟვანიას ქუჩების მიდამოებს. ადგილს სახელწოდება ეწოდა XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე აქ დისლოცირებული რუსული სამხედრო პოლკის მიხედვით. აქვე გაჩნდა სამხედრო სამსახურმოხდილთა დასახლება „სემიონოვკა“. 1898 წელს გაბაანთხევსა და სატივეს უბანს შორის მდებარე ვერის ძველი სასაფლაოს ადგილზე მოეწყო ვერის ბაღი, რის შემდეგაც სემიონოვკის ტერიტორიაზე დაარსდა ვერის ახალი სასაფლაო, სასაფლაოზე დგას წმინდა პანტელეიმონის ეკლესია. სემიონოვკა − NPLG.GOV.GE
მაზიადიდები

მაზიადიდები, მაზიადიტები, იაზიდიდები (არაბ. المزيدي) — არაბი მმართველების დინასტია შირვანში, დამაარსებელი – იაზიდ იბნ მაზიად ალ-შაიბანი. მისმა მემკვიდრეებმა ისარგებლეს სახალიფოს დასუსტებით, შირვანი სამემკვიდრეო სამფლობელოდ გადააქციეს და 861 წელს თავი შირვანშაჰებად გამოაცხადეს. IX საუკენეში მაზიადიდები არანსაც (კავკასიური ალბანეთი) დაეუფლნენ. ისინი განსაკუთრებით გაძლიერდნენ X საუკუნეში, როცა თავიანთი ძალაუფლება განავრცეს შაქის, ნაწილობრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაღესტნისა და თაბასარანის მფლობელებზე. სახლობდნენ თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე. თავადპირველად ისინი ბანუ ასადის ტომის ნაწილს წარმოადგენდნენ. 998 წელს ალი იბნ მაზიადმა ქუფაში, ბუიდებისგან, სამხედრო სამსახურის სანაცვლოდ, სამეფო ტიტულე მიიღო და თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფო დააარსა, რომელსაც მაზიადი ეწოდა. 1012 წელს მაზიადიდებმა ქალაქი ჰილა დაარსეს, რომელიც მოგვიანებით მათ ახალ რეზიდენციად იქცა. მაზიადიდებმა თანდათან მიმდებარე ევფრატის სანაპიროს მიდამოებიც დაიმორჩილეს. 1121 წელს, დავითის ისტორიკოსის ცნობით მაზიადიდთა ერთ-ერთი მმართველი „არაბეთისა მეფე“ ნურ ად-დავლა დუბაის II დიდგორის ბრძოლაში იღებდა მონაწილეობას, სადაც ის სასტიკად დამარცხდა. „ეს იყო, – წერს მათე ურჰაელი, – კაცი გულადი და მებრძოლი. მან დაატყვევა ქალაქი ბაღდადი და სამი ბრძოლა გადაიხადა სპარსთა სულთანთან – ტუფასთან... მან კარვით დაიბანაკა ეთიოპიასა და ინდოეთს შორის და მაშინ მოვიდა და დაესიძა სპარსთა ამირა ღაზის“. მართლაც, დიდგორის ბრძოლის ერთი წლით ადრე, დუბეისს ცოლად შეურთავს ილღაზის ასული გოჰარ ხათუნი; ალბათ, ამგვარი დამოყვრებაც იყო ერთი მიზეზი იმისა, რომ დუბეისი ილღაზის მოწოდებას მაშინვე გამოეხმაურა და აქტიური მონაწილეობაც მიიღო მისი სარდლობით მოწყობილ ბრძოლაში. მაზიადიდების ტომი 1162 წელს მთლიანად ამოხოცა აბასიანთა ხალიფა ალ-მუსთანჯიდმა, ხოლო მისი ტერიტორია ზენგიდთა სახელმწიფომ დაისაკუთრა. Lane-Poole, Stanley (1894). The Mohammedan dynasties: Chronological and genealogical tables with historical introductions. A. Constable and company, გვ. 119.  Runciman, Steven (1951). A history of the Crusades, 1st, Cambridge [Eng.]: Cambridge University Press, გვ. 113.  ენციკლოპედია „საქართველო“ ↑ Moojan Momen, An Introduction to Shi'i Islam, Yale University Press 1985
კვირაცხოვლობა

კვირაცხოვლობა — ხალხური დღესასწაული, აღდგომის სწორს იმართებოდა ჩუღურეთის კვირაცხოვლის ეკლესიასთან. კვირაცხოვლობას დიდი ზეიმი იცოდნენ. ამ დღეს ქართველებს წესად ჰქონდათ ბურთის თამაში. ეკლესიაში წირვის შემდეგ ორ ჯგუფად გაყოფილი ხალხი ერთმანეთს ეცილებოდა ბურთის ხელში ჩასაგდებად. მრევლის რწმენით, რომელი ჯგუფიც გაიმარჯვებდა, მთელი წლის მანძილზე სიუხვე და ბარაქა არ მოაკლდებოდა. ზოგჯერ ბურთს ნაკუწ-ნაკუწ გლეჯდნენ და ინაწიებდნენ, იმდენად მაგიურ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ მას. ეს წეს-ჩვეულება თანდათან დავიწყებას მიეცა და XIX საუკუნეში ჩუღურეთში მდებარე კვირაცხოვლის გორას გაუჩნდა მეორე სახელი „წითელი გორა“, აქ კვირაცხოვლობა დღეს სააღდგომო წითელი კვერცხების დაგორების გამო (ეს წესი რუსმა მართლმადიდებლებმა შემოიტანეს). გორის ფერდობზე სააღდგომო კვერცხებს დააგორებდნენ და, ვისი კვერცხიც შორს გაგორდებოდა, მოგებულიც ის იყო და წითელი კვერცხებიც მას რჩებოდა. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 593
თბილისის საბავშვო რკინიგზა

საბავშვო რკინიგზა — შპს საქართველოს რკინიგზის ფილიალი. 1935 წლის 24 ივნისს სერგო ორჯონიკიძის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკში (მუშთაიდი) საზაფხულო სეზონის დაწყებასთან ერთად გაიხსნა მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა. მატარებელი შედგებოდა ორთქლმავლის და სამი (მაგარი, სააგარაკო და საერთაშორისო) ვაგონისგან. რკინიგზა ააშენეს თბილისის რკინიგზის სკოლის მოსწავლეებმა და ახალგაზრდა რკინიგზელებმა. შემდეგ ისინი თვითონვე ემსახურებოდნენ მას. ამ მოვლენამ ფართო გამოხმაურება პოვა საბჭოთა კავშირში და მის ფარგლებს გარეთ (პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, მონღოლეთი და სხვა). მის მაგალითზე სსრ კავშირის სხვა ქალაქებშიც შეიქმნა საბავშვო რკინიგზები. მისი დირექტორია ა. რამაზაშვილი. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 761, ISBN 99928-20-32-2. საბჭოთა კავშირის 25 საბავშვო რკინიგზა რუსთავის საბავშვო რკინიგზის ისტორია რუსთავის საბავშვო რკინიგზის ფოტოგალერეა ხაშურის საბავშვო რკინიგზის ისტორია თბილისის საბავშვო რკინიგზის ისტორია ფოთის საბავშვო რკინიგზის ისტორია
პატრიარქი ხეები

პატრიარქი ხეები — ზოგიერთი დიდხნოვანი ხის ეგზემპლარის სახელწოდება საქართველოში. თბილისში ასეთი ბევრია, მათ შორის აღსანიშნავია ჭალის (გრძელყუნძა) მუხა, რომლის ექვსასწლიანი ეგზემპლარი (სიმაღლე დაახლოებით 15 მ, სიმსხო 1,7 მ) არის ზემო ავჭალაში, გლდანის მეცხოველეობის მეურნეობაში, ამავე სახეობის 550 წლის ხე (სიმაღლე 20 მ, სიმსხო — 1,5 მ) დგას მოსწავლე ახალგაზრდობის რესპუბლიკური სასახლის ბაღში. რცხილაფოთოლა ძელქვის 200 წლოვანი ეგზემპლარი (სიმაღლე 25 მ, სიმსხო 1 მ) დგას „მუშთაიდის“ ბაღში (აქვე იზრდება 5 დიდი და 18 შედარებით პატარა ძირი). 250 წელს მიღწეული ერთი კავკასიური აკაკი (სიმაღლე 24 მ, სიმსხო 86,4 სმ) არის საქართველოს მეცნიერთა მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბოტანიკურ ბაღში, ხოლო მეორე (სიმაღლე 22 მ, სიმსხო 82 სმ) – „მუშთაიდის“ ბაღში. გინკგოს 150 წლის წვერხმელი ეგზემპლარი (სიმაღლე 28 მ, სიმსხო 1,0 მ) ბოტანიკურ ბაღშია. თბილისში ინტროდუცირებულია აგრეთვე 180 წლის ბიჭვინთის ფიჭვი (სიმაღლე 25 მ, სიმსხო 1,49 მ), 150 და 180 წლის აღმოსავლური ჭადრისა და სამეკალა გლედიჩიის რამდენიმე ეგზემპლარი, 150 წლის ჰიმალაიური კედარი და სხვა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 731, ISBN 99928-20-32-2.
სირაჯხანა

სირაჯხანა, სირაჩხანა [სპარსულად სირაჩ (სირაჯ)- ღვინო და ნახე- სახლი] — ღვინის გასაყიდი სახლი, ადგილი. თბილისში ორი სირაჯხანა იყო: დიდი და პატარა. პატარა სირაჯხანა დიდზე ძველია, მდებარეობდა ძველ თბილისში, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროსთან, ახლანდელი სიონის, ჟან შარდენისა (ძველი ბნელი რიგის) და კონსტანტინე ლესელიძის ქუჩათა შესაყარზე, პატარა აღმართზე. როდესაც იოანე ბატონიშვილი და მისი თანმხლები ბერი იქ მივიდნენ, ნახეს: XIX-XX საუკუნეებში თბილისში განთქმული დიდი სარაჯხანა მდებარეობდა მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, მეტეხის უბანში, ახლანდელი, ღვინის აღმართი, იწყება მეტეხის ხიდთან და მთავრდება ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართთან (მოედანთან ახლოს). სარაჯხანას ღვინის სარდაფები და დუქნები მარაგდებოდა კახეთიდან შემოტანილი ღვინითა და არყით. ძველ თბილისში გავრცელებული იყო ასეთი გამოთქმა: შენ რომ მოდიოდი, მე სირაჯხანაში უკვე ტიკზე ვიჯექიო. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 332
ოპტიკური სამიზნე

ოპტიკური სამიზნე — ოპტიკური ხედვის მოწყობილობა, რომელიც ეფუძნება ლინზებიან ტელესკოპს. იგი აღჭურვილია გრაფიკული გამოსახულების სისტემით (დანაყოფებიანი ხაზების სისტემა), რომელიც ოპტიკურად შესაფერის პოზიციაზეა ოპტიკურ სისტემაში, რათა უზრუნველყოს მიზნის სიზუსტე. ოპტიკური სამიზნეები გამოიყენება ყველა ტიპის სისტემებში, რომლებიც საჭიროა ზუსტი დამიზნებისათვის, თუმცა ყველაზე ხშირად გამოიყენება ცეცხლსასროლ იარაღებში. სხვა სახის სამიზნეებია რკინის, ამრეკლავი და ლაზერული სამიზნეები. ოპტიკური კომპონენტებისა და ოპტოელექტრონიკის შერწყმით შესაძლებელია ღამით ხედვის ხელსაწყოს მიღება. ZF Ajack 4x90 Swift model 687M Colt Python Silhouette AK4OR შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ოპტიკური სამიზნე“ ვიკისაწყობში. MILS and MOA დაარქივებული 2016-01-15 საიტზე Wayback Machine. , by Robert J. Simeone AllWorldWars.com, Description of 2-inch Telescopic Sights Model 1906, designed by Warner & Swasey Co., Cleveland
ორბელიანთუბანი

ორბელიანთუბანი — გარეთუბნის მიკროუბანი გიორგი ათონელის ქუჩასა და მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს შორის. როგორც ტოპონიმი XVIII საუკუნის II ნახევრიდან გაჩნდა, როცა ქართლის მეფემ თეიმურაზ II-მ სარდალ რევაზ ორბელიანს სამეფო სახლისადმი დიდი დამსახურებისთვის გარეთუბანში უბოძა სახასო, სამეფო ნასახლარი: XVIII საუკუნის II ნახევრიდან ორბელიანებს ეს ადგილი არ მიუტოვებიათ XIX საუკუნის ბოლომდე. ორბელიანების სასახლე იდგა დაახლოებით იმ ადგილას, სადაც დღეს აშშ საელჩოა. ყაბახს-ასპარეზს ორბელიანების ბაღს უწოდებდენ, სადაც ცხოვრობდენ ვახტანგ და მაიკო ორბელიანები. ამჟამად ორბელიანების ნამოსახლარიდან შემორჩენილია გალავნის კოშკი და XIX საუკუნის საცხოვრებელი სახლები. ტოპონიმი ორბელიანთ უბანი დღესაც არსებობს. 1985 წელს დასრულდა ამ უბნის რეკონსტრუქცია აღებული იქნა ზედმეტი ნაგებობანი, რომლებიც არ წარმოდგნენ ისტორიულ ღირებულებას. ნაწილი მოსახლეობისა შეასახლეს ახალ ბინებში დანარჩენი ბინები კეთილ მოწყობილია. პირველ სართულზე განლაგებული სათავსების ნაწილი ადაპტირებული იქნა მცირე რესტორნებად, კაფეებად, მაღაზიებად, დუქნებად, სახელოსნებად. მოეწყო მცირე სკვერები და საყრდები კედლები. ერთ-ერთ სკვერში დაიდგა მემედ აბაშიძის მონუმენტი. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 720
რუსები თბილისში

რუსები თბილისში (რუს. Русские в Тбилиси) — ეროვნული უმცირესობა თბილისში, ქალაქის მრავალფეროვანი უცხოეთნიკური მოსახლეობის ერთ-ერთი ნაწილი. საქართველოს დედაქალაქში მათი გამოჩენა დაკავშირებულია ქართლ-კახეთის სამეფოსა და რუსეთის იმპერიას შორის პოლიტიკური ურთიერთობის გააქტიურებასთან. 1783 წელს ტრაქტატის საფუძველზე თბილისში იმყოფებოდა რუსთა ჯარის 2 ბატალიონი და მხოლოდ რამდენიმე სამოქალაქო მოხელე. 1801 წლის შემდეგ კი რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული სისტემაში თბილისის ჩართვამ იგი კავკასიის უმსხვილეს პოლიტიკურ, სამხედრო და ეკონომიკურ ცენტრად აქია, რამაც მიიპყრო უზარმაზარი იმპერიის საქმიანი ნაწილის ყურადღება. ამ დროიდან რუსების რაოდენობა თბილისში შეუჩერებლად იზრდებოდა და სულ მალე ქართველებთან და სომხებთან ერთად ქალაქის მოსახლეობის ძირითად ნაწილად იქცა. 1897 წლის მოსახლეობის აღწერით, რუსები თბილისის მოსახლეობის 24 %-ს შეადგენდნენ. რუსების რაოდენობა თბილისში ძირითადად კალუგის, კურსკის და ტამბოვის გუბერნიებიდან ჩამოსახლებული იმიგრანტების ხარჯზე იზრდებოდა. XIX საუკუნის 40-იანი წლებიდან ჩამოჰყავდათ სექტანტები. 1876 წელს თბილისში 1800 მოლოკანი ირიცხებოდა. თბილისის მოსახლეობის აღწერისას რუსებად იწერებოდნენ უკრაინელებიც, რომლებიც გადმოსახლებული იყვნენ ჩერნიგოვის, პოლტავის, ხერსონის, ხარკოვის და სხვა გუბერნიებიდან. მიგრაციული პოლიტიკის ხასიათი, რომელიც ქართული ქალაქების პოლიეთნიზაციას ითვალისწინებდა, არ შეცვლილა XX საუკუნის 70-იან წლებამდე. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, თბილისში მუდმივ საცხოვრებლად 521,7 ათასი კაცი ჩამოვიდა, უმეტესწილად რუსეთიდან: მოსკოვიდან, დონის როსტოვიდან, ლენინგრადიდან, კრასნოდარის, სტავროპოლის, ვორონეჟის და როსტოვის ოლქებიდან და მხარეებიდან. 1989 წლის მოსახლეობის აღწერით, თბილისში ცხოვრობდა 124 867 რუსი, რაც ქალაქის მოსახლეობის 10 %-ს შეადგენს. თბილისის რუსული სკოლები და რუსული სექტორები უმაღლეს სასწავლებლებში სავსებით უზრუნველყოფენ რუსების განათლებას მშობლიურ ენაზე. რუსებს თბილისში აქვთ თავისი ეკლესიები, თეატრები, გაზეთები და ჟურნალები, სატელევიზიო გადაცემები, შემოქმედებითი ორგანიზაციები, სათვისტომო. რუსების რაოდენობა თბილისში შემცირდა საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. 1990-იანი წლების თბილისში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისების ფონზე რუსების დიდი ნაწილი სამშობლოში დაბრუნდა. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, თბილისში ცხოვრობს 32,6 ათასი რუსი, რაც ქალაქის მოსახლეობის 3 %-ს შეადგნეს. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 755
სამღებრო

სამღებრო - ლილახანა, თბილისში ძველთაგანვე გავრცელებული სახელოსნო, XVIII საუკუნიდან უკვე მანუფაქტურის ტიპის საწარმო, სადაც მშაობდნენ მღებრები და მღებავები. ეს ტერმინები ს. ორბელიანს ასე აქვს განმარტებული: „მღებარი“ - საღებავის მცოდინარე ოსტატი; საღებავის ოსტატი“, ხოლო „მღებავი - ღებვის მოქმედი, ღებვის მქმნელი“, ესეიგი მღებარი საღებავს ამზადებდა, მღებავი კი ღებავდა. თუ ქალაქში არ იყო გამოცდილი მღებარი, სხვა ადგილიდან მოჰყავდათ, ასევე ცდილობდნენ კარგი ოსტატი - მღებავი დაექირავებინათ თავისი მქარგავ-შეგირდებიანად. ამგვარად, XVIII საუკუნის თბილისში უკვე დაქირავებულ შრომასთან გვაქვს საქმე, რის საფუძველზეც ნ. ბერძენიშვილი დაასკვნის: 1773 წელს თბილისში ჩამოსული ი. გიულდენშტედტი ქალაქის ხელოსნებს შორის მღებავებსაც ასახელებს. სამღებროს ადგილსამყოფელის შესახებ ცნობას ვხვდებით იოანე ბატონიშვილის „კალმასობაში“: ქალაქის დასათვარიელებლად წასულმა ზურაბმა და ბერმა ქურქჩების დუქნების შემდეგ „ნახეს ლილხანა“, საღებავით - ლალით სავსე დიდრონი ქვევრები. მღებავთა უბანი, ერთ რიგად ჩამწკრივებული დუქან-სახელოსნოებით, მდებარეობდა ბატონის (ზემო) მოედნის სამხრეთ-დასავლეთით, შუა ბაზრის (ახლანდელი კ. ლესელიძის ქუჩა) მარცხენა მხარეს, ერეკლეს მოედანზე გამავალ ჩალაუბნის (ახლანდელი შ. ყავლაშვილის) ქუჩის ადგილას (ამჟამად არსებულ სამღებროს ქუჩას არაფერი საერთო არა აქვს XVIII საუკუნის თბილისის სამღებროსთან). სამღებროს მთავარი და აუცილებელი ინვენტარი იყო ქვევრი, რომლის მოშორებით ანთებდნენ ცეცხლს, საიდანაც წყალში გახსნილი საღებავით (წამლით) სავსე ქვევრთან თიხის მილით მიდიოდა თბილი ჰაერი. ამგვარად გაცხელებულ საღებავში ავლებდნენ ნართს, სხვადასხვა სახის ქსოვილს და ტანსაცმელს (ჩოხას, კაბას, პერანგს, შალეულს, და ა.შ.). გაწეულ სამუშაოში სამღებრო იღებდა კუთვნილ გასამრჯელოს, კუთვნილზე მეტი ფულის აღება კანონით ისჯებოდა: „უკეთუ სამღებროსა შინა ღებისათვის უზომო მომატებულ საღებავის ფასი, მსგავსად ქურდისა გარდახდეს“ (სამართალი ბატონიშვილის დავითისა). „დასტურლამალის“ მიხედვით, თბილისის სამღებროები მთლიანად სადედოფლო იყო: დედოფალი სამღებროს აჯარით გასცემდა ხოლმე, გარკვეული ვადით. იჯარადარის არჩევა ნებაყოფლობითი იყო და იმას მიეცემოდა, ვინც მეტს გადაიხდიდა, მეტ-ნაკლებით იჯარის მიცემის ვადა ორმოცი დღე იყო. 1801 წელს დარეჯან დედოფალი რუსი ხელისუფლებისადმი წარდგენილ სადედოფლო მოძრავ-უძრავი ქონების ნუსხაში წერს: XVIII საუკუნის მიწურულს და XIX საუკუნის დასაწყისში თბილისის სამღებროები უკვე მოქალაქეთა ხელში გადადის. თბილისში საფრანგეთის კონსული გამბა (1820-1826) წერს, რომ თბილისში „აბრეშუმის ძაფის მრთველები... ადგილობრივი ყვავილებითა და მცენარეებით ბრწყინვალე და მტკიცე ფერებში ღებავენ ძაფს“. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 781
სიონის უბანი

სიონის უბანი — ქალაქის ისტორიულად ჩამოყალიბებული მიკროუბანი მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ახლანდელი კ. ლესელიძისა და ერეკლე II-ის ქუჩებს, გორგასლის მოედანსა და მტკვრის სანაპიროს შორის (მთაწმინდა-კრწანისის რაიონი). სახელწოდება „სიონის უბანი“ გვიანდელი პერიოდისაა, უფრო ადრეულია სიონის რიგი, სიონის ქუჩა. აქ, სიონის ქუჩაზე, დგას VI-VII საუკუნეებში სიონის ღვთისმშობლის მიძინების საკათედრო ტაძარი, საიდანაც მოდის უბნის სახელწოდება. სიონის უბანი ქალაქის ერთ-ერთ სავაჭრო-სახელოსნო უბანი იყო. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 332, ISBN 99928-20-32-2.