laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალმოში (უნგრეთი)

ალმოში (დ. დაახ. 820 — გ. დაახ. 895) — მადიარების პირველი დიდი თავადი (854 – 895 წწ.). The Gesta Hungarorum-ში ("უნგრელთა საქმეები") წერია, რომ მამამისი იყო იდეკი, ხოლო Chronicon Pictum-ში მამამისად მოხსენიებულია ელოდი (იდეკის შვილი); დედამისი იყო ემესე. შუა საუკუნეების ქრონიკებში მისი დაბადება შემდგნაირადაა აღწერილი: „მასზე ორსულ დედამისს ჰქონდა ხილვა ტურულზე, რომელიც მის თავზე დაფრინავდა, ხოლო შემდგომ მისგან წამოვიდა ბევრი დიდებული მეფე, რომლებიც აფართოვებდნენ თავის სამფლობელოს.“ ლეგენდას უკავშირებენ მის სახელსაც, ალმოში - რომელიც უნგრული სიტყვა ოცნებიდან მოდის. Western Hun Khans diagram Western Hun Dynasties Djagfar_Tarihi about Almysh and his senior son Arbat Ibn Fadlan’s Journey to Russia: A Tenth Century Traveller from Baghdad to the Volga River Issue 67 April 2010 by Richard Frye - Review by Tam Hussain Sabir timeline ↑ Kristó, Gyula (editor) (1994). Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század) (Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries). Budapest: Akadémiai Kiadó, გვ. 39. ISBN 963-05-6722-9.  ↑ Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói ("Rulers of the Árpád dynasty"). I.P.C. KÖNYVEK Kft., გვ. 9. ISBN 963-7930-97-3.
კურაიშები

კურაიშები — არაბული ტომი, რომელიც შეადგენს მექის ძირითად მოსახლეობას. შედგება 10 გვარისაგან; ყველაზე ცნობილი გვარი ომაია, რომლის მონათმფლობელთა და ვაჭარ-მევახშეთა ზედაფენა ბატონობდა მექაში წინაისლამურ პერიოდში, და ჰამიში, რომელსაც ეკუთვნოდა მაჰმადი. კურაიშების ტომიდან წარმოსდგა ომაიანთა, აბასიანთა და მექის შერიფების დინასტიები. უახლეს პერიოდში კურაიშებს უკავშირებენ თავის წარმომავლობას ჰაშიმიდების დინასტიის (გაბატონებული დინასტია იორდანიაში, 1958 წლამდე ერაყშიც) გამგებლები. აბასიანები სეიდი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 78. http://www.princeton.edu/~batke/itl/denise/quraysh.htm დაარქივებული 2012-04-19 საიტზე Wayback Machine.
იმენი-მოროზოვა

იმენი-მოროზოვა (რუს. имени Морозова) — დაბა ვსევოლოჟსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში, მოროზოვის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 10 873 ადამიანს შეადგენდა. 2012 წელს დაბას დაარსებიდან 130 წელი შეუსრულდა. დაბა 1884 წელს დაარსდა, თუმცა განვითარება ძირითადად XX საუკუნის დასაწყისში დაიწყო. აშენდა ხისა და აგურის სახლები, ასევე ბარაკები. სოფელში გაიხსნა სკოლა, ბიბლიოთეკა, სამკითხველო დარბაზი მომუშავეებისთვის, სურათების გალერეა და კლუბი. 1914 წელს შლისელბურგის დენთის ქარხნის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებდა კერძო დაწყებითი სკოლა, მასწავლებლებად მუშაობდნენ ლ.ა გავრილოვი და ა.გ ბელიაევი. ამ ქარხანაში 1445 მუშა ირიცხებოდა. დასახლებას დაბის სტატუსი 1927 წლიდან აქვს. მოროზოვის საქალაქო დასახლების ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-06-11 საიტზე Wayback Machine. ↑ Всеволожский район в 1914 году ↑ Памятная книжка Санкт-Петербургской губернии на 1914—1915 г.г., стр. 397
ლუკულუსი

ლუკულუსი ან ლუციუს ლიცინიუს ლუკულუსი (დ. დაახლ. ძვ. წ. 117 — გ. დაახლ. ძვ. წ. 56) — რომაელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე. ძვ. წ. 79 წელს იყო ედილი, ძვ. წ. 77 წელს - პრეტორი, ძვ. წ. 74 წელს - კონსული. თავი გამოიჩინა მითრიდატე VI-ის წინააღმდეგ ომში. მიუხედავად წარმატებისა, ლეგიონები ლუკულუსით უკმაყოფილო იყვნენ. ძვ. წ. 66 წელს გადააყენეს და პომპეუსით შეცვალეს. განთქმული იყო სიმდიდრით და არაჩვეულებრივი ფუფუნებით. ლუკულუსის ნადიმი საარაკოდ იქცა. მფარველობდა მეცნიერებს და მხატვრებს. რომი დაამშვენა ბაღებით და ბრწყინვალე სასახლეებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 309.
ყაზან-ყაენი

მაჰმუდ ყაზან-ყაენი (დ. 5 ნოემბერი, 1271, აბესკუნი, მაზანდარანი — გ. 17 მაისი, 1304, ყაზვინი) — ირანის ილხანთა ანუ ჰულაგუიანთა დინასტიის მეშვიდე მბრძანებელი 1295-1304 წლებში. მან მიიღო ისლამი და იგი სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა. ყაზან-ყაენი დაუახლოვდა ირანის სასულიერო და საერო არისტოკრატიას და თავისი ვეზირის რაშიდ ალ-დინის დახმარებით ადმინისტრაციული და ეკონომიკური რეფორმები გაატარა. რეფორმების შედეგად რამდენადმე მოწესრიგდა გადასახადთა გაწერა-აკრეფის საქმე, გამოცოცხლდა სოფლის მეურნეობა და ვაჭრობა-ხელოსნობა, დაიწყო სარწყავი არხების გაყვანა და დანგრეული ქალაქების აღდგენა. განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა დედაქალაქ თავრიზის კეთილმოწყობას. ყაზან-ყაენმა მონღოლ მეომრებს იქტის წესით დაურიგა მიწები და დააკანონა გლეხთა მიწაზე მიმაგრება. ყაზან-ყაენის რეფორმებმა მწარმოებელი მოსახლეობის მდგომარეობა ერთგვარად შეამსუბუქა. ყაზან-ყაენს მტრული ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოს მეფე დავით VIII-სთან, არაერთხელ უხმო მას ურდოში, მაგრამ მეფე არ ეახლა. ყაენმა რამდენიმეჯერ გამოაგზავნა ლაშქარი დავითის ხელში ჩასაგდებად. ამ შემოსევებმა დიდი ზიანი მიაყენა ქვეყანას. 1299 და 1303 წლებში ყაზან-ყაენმა სამჯერ ილაშქრა სირიაში მამლუქთა წინააღმდეგ, მაგრამ წარმატება ვერ მოიპოვა. კიკნაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 608.
პესკი (ვსევოლოჟსკის რაიონი)

პესკი (რუს. Пески) — დაბა ვსევოლოჟსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში. მიეკუთვნება დუბროვკის საქალაქო დასახლებას, მდებარეობს მდინარე ნევის მარჯვენა სანაპიროზე. დაბის სახელი მომდინარეობს მის ტერიტორიებზე მდებარე ქვიშის მაღაროებისგან. დასახლება პირველად ნახსენებია სანქტ-პეტერბურგის გუბერნიის 1792 წელს შედგენილ რუკაზე, როგორც სოფელი პესკი. ↑ Описание Санкт-Петербургской губернии по уездам и станам, 1838 г.
კირა ნერისი

კირა ნერისი (ინგლ. Kira Nerys) — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9. იგი არის ბაჯორის წარმომადგენელი კოსმოსურ სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9. კირა გვარია და ნერისი სახელი (ბაჯორული ტრადიციით ჯერ იწერება გვარი, შემდეგ სახელი) კირა ნერისი დაიბადა 2343 წელს, მას ორი ძმა (კირა რეონი და კირა პოჰლი) და ერთი და (კირა ჯადა). იგი დაიბადა კარდასიანული ოკუპაციის პერიოდში, რომელიც 50 წელი გრძელდებოდა. ის იზრდებოდა შრომით ბანაკში. ახალგაზრდობაში ის შეხვდა ისეთივე სისასტიკეს, როგორსაც მისი თანამემამულეები. მამამისი მონაწილეოდბა წინააღმდეგობის მოძრაობაში და დაიღუპა ბრძოლაში. დედა გარდაიცვალა ლტოლვილთა ბანაკში, როცა ნერისი 3 წლის იყო. 12 წლის ასაკში კირა ნერისი შეუერთდა წინააღმდეგობის მოძრაობას, რომელიც იბრძოდა ბაჯორის გათავისუფლებისთვის. ისინი ებრძოდნენ საოკუპაციო მთავრობას და თავს ესხმოდნენ კარდასიან სამხედროებს. ერთი წლის შემდეგ იგი მონაწილეობდა შრომითი ბანაკის გათავისუფლებაში. იგი 10 წლის მანძილზე თავის ჯგუფთან ერთად იმალებოდა მთებში. კირა ასევე მონაწილეობდა გალ პირეკის მკვლელობის დაგეგმვაში. 2365 წელს კოსმოსურ სადგურ ტერაკ ნორზე (ვარსკვლავური ფლოტისთვის გადაცემის შემდეგ ეწოდა ღრმა კოსმოსი 9) მან მოკლა ერთ-ერთი მოღალატე. სწორედ ამ დავალების შესრულებისას იგი პირველად შეხვდა ოდოს და კვარკს. კარდასიანთა მიერ ბაჯორის დატოვების მერე კირა დაინიშნა სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9 და კაპიტან ბენჯამინ სისკოსთან ერთად მონაწილეობდა ბაჯორის აღდგენაში. თავდაპირველად იგი იყო წინააღმდეგი სადგურზე ვარსკვლავური ფლოტის ყოფნისა, თუმცა მოგვიანებით აზრი შეიცვალა. მიუხედავად იმისა რომ იგი ექვემდებარებოდა ბაჯორის მილიციას, კირა დიდ დახმარებას უწევდა ვარსკვლავურ ფლოტს. როცა დომინიონმა დაიკავა ღრმა კოსმოსი 9, კირა დარჩა სადგურზე და მოაწყო წინააღმდეგობის მოძრაობა რომელშიც ასევე კვარკი და ჯეიკ სისკოც მონაწილეობდნენ. მათი დახმარებით ვარსკვლავურმა ფლოტმა დაიბრუნა სადგური. წინააღმდეგობის მოძრაობაში მიღებული გამოცდილება დაეხმარა მას ვარსკვლავურ ფლოტში სამსახურის დროს. ვარსკვლავური ფლოტის დავალებით კირა, ოდო და გარეკი შეიპარნენ დომინიონის მიერ ოკუპირებული კარდასიის ტერიტორიაზე და ეხმარებოდნენ მათ წინააღმდეგობის ორგანიზებაში. ომის დამთავრების შემდეგ კირა ხდება ღრმა კოსმოსი 9ს მეთაური. 2374 წელს კირა დააწინაურეს პოლკოვნიკობამდე. ნანა ვიზიტორი ვარსკვლავური გზა ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9 კირა ნერისი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) startrek.com დაარქივებული 2010-07-09 საიტზე Wayback Machine. Kira Nerys საიტზე Memory Alpha Kira Nerys (mirror) საიტზე Memory Alpha Kay Eaton საიტზე Memory Alpha ↑ http://www.startrek.com/database_article/kira-nerys
ჯაძია დაქსი

ჯაძია დაქსი (ინგლ. Jadzia Dax) — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9. ჯაძია დაიბადა 2341 წელს ტრილზე. იგი იზრდებოდა მშობლებთან და დასთან ერთად. თავის ოჯახში იგი იგი იყო ერთადერთი, რომელიც შეუერთდა სიმბიოტს. ჯაძია სწავლობდა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ წარდგა სიმბიოზთან შეერთებისათვის კომისიის წინაშე. აკადემიაში მან მიაღწია წარმატებას აცტროფიზიკაში, ექზოარქეოლოგიაში, ეკზობიოლოგიაში და ზოოლოგიაში. თავდაპირველად მას უარი ეთქვა შეერთებაზე, თუმცა კურზონ დაქსის მიერ დაბრუნებულ იქნა პროგრამაში და გახდა ისტრიაში პირველი ტრილი, რომელმაც წარმატებით დაასრულა პროგრამა პირველი უარის შემდეგ. იგი შეუერთდა დაქსის სიმბიოტს 2367 წელს. 2369 წელს 28 წლის ლეიტენანტი ჯაძია დაქსი დაინიშნა კოსმოსურ სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9, როგორც ოფიცერი მეცნიერების დარგში, კაპიტან ბენჯამინ სისკოს მეტაურობიშ ქვეშ. კაპიტანი სისკო იყო კურზონ დაქსის მეგობარი. მალე ჯაძიამ და სისკომ აღმოაჩინეს სივრცითი ანომალია სადგურის ახლოს, რომელიც უკავშირდებოდა გამა კვადრანტს. იმავე წელს ჯაძია გაასამარტლეს დანაშაულისატვის, რომელიც, როგორც ამტკიცებდნენ კურზონმა ჩაიდინა. საბოლოო ჯამში იგი გაამართლეს და ყველა ბრალდება მოუხსნეს. 2370 წელს დაქსის სიმბიოტი ძალის გამოყენებით ამოცლი იქნა შეუერთებელი ტრილის ვერადის მიერ. მოგტვიანებით იგი დააკავე და სიმბიოტი დაუბრუნდა ჯაძიას. ჯაძია მონაწილეობდა ომში დომინიონის წინააღმდეგ. იგი მეთაურობდა დეფაიანტს და დანაღმა გასასვლელი გამა კვადრანტში, რათა შეეჩერებინა დომინიუონის შემოჭრა. როცა დომინიონისა და კარდასიის ფლოტმა დაიკავაღრმა კოსმოსი 9 ჯაძიამ გადაიყვანა დეფაიანტი უსაფრთხი ადგილას. ჯაძია ასევე მონაწილეობდა არაერთ ოპერაციაში ომის განმავლობაში. 2374 წელს ჯაძია ცოლად გაჰყვა ვორფს. იმავე წელს მატ გადაწყვიტეს შვილის გაჩენა. მიუხედავად ბიოლოგიური განსხვავებებისა ექიმმა ბაშირმა ჩათვალა რომ ეს შესაძლებელია. ამის გაგების შემდეგ ჯაძია წავიდა ტაძარში, სადაც მას თავს დაესხა გალ დუკატი და მოკლლა იგი. ჯაძიას სიკვდილის შემდეგ დაქსის სიმბიოტის გადარჩენა მოხერხდა და იგი მიიღო სხვა ტრილმა ეზრი ტიგანმა, რომელსაც შემდეგ ეწოდა ეზრი დაქსი. ტერი ფარელი ვარსკვლავური გზა ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9 ჯაძია დაქსი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) startrek.com დაარქივებული 2008-08-03 საიტზე Wayback Machine. Jadzia Dax საიტზე Memory Alpha Jadzia Dax (mirror) საიტზე Memory Alpha Darlene Kursky საიტზე Memory Alpha
მაკონდე

მაკონდე — უმთავრესად სამხრეთ ტანზანიასა და ნაწილობრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთ მოზამბიკში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა 1 446 000 კაცი. ენა განეკუთვნება ბანტუ ენათა ოჯახის აღმოსავლურ ჯგუფს. უმრავლესობის რელიგიაა ისლამი. კულტურაში შეინიშნება სუაჰილისა და არაბების გავლენა. მათი ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 376.
მალკა

მალკა ან ბალიქსუ (ყაბ. Балъкъ, ყარაჩ.-ბალყ. Балыкъ суу) — მდინარე ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე (მდინარე ყიზილქოლის სათავიდან) 210 კილომეტრი. აუზის ფართობი 10 ათასი კმ². სათავე აქვს იალბუზის ჩრდილოეთ კალთაზე მდებარე მყინვარებში. ზემოთში მთის მდინარეა, ქვემოთ ვაკეზე მიედინება. იყენებენ სარწყავად. შერეული საზრდოობის მდინარეა. წყალდიდობა იცის წლის თბილ პერიოდში. საშუალო ხარჯი შესართავიდან 28 კილომეტრზე 97,8 მ³/წმ. იყინება ქვემოთში. მარჯვნიდან უერთდება მდინარე ბაქსანი. მალკის ნაპირზეა ქალაქი პროხლადნი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 390.
სტენტორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სტენტორი შეიძლება აღნიშნავდეს: სტენტორი — ბერძენი გმირი სტენტორი — ცხოველების გვარი
სატავაჰანას დინასტია

სატავაჰანები — სამხრეთ ინდური სამეფო დინასტია. ძვ. წ. III საუკუნიდან 450 წლის მანძილზე თანამედროვე შტატ ანდჰრა-პრადეშიდან დეკანის ცენტრალური ოლქების ჩათვლით ტერიტორიების მმათველები. ისინი იყვნენ მმართველები მაურიების დინასტიის დაცემის დროიდან მოყოლებული ახ. წ. III საუკუნეში პალავების სახელმწიფოს შექმნამდე. აშოკას მეფობის დროს სატავაჰანები იყვნენენ ვასალის მდგომარეობაში. მისი გარდაცვალების შემდეგ მალე, როგორც ჩანს, გამოეყვნენ უკვე შუნგას იმპერიას და სრულ დამოუკიდებლობას მიაღწიეს. ძვ. წ. II — ძვ. წ. I საუკუნეებში მათ შეაჩერეს საკების და სხვა ირანულენოვანი ხალხების წინსვლა სამხრეთ ინდოეთში. ამ დინასტიის კულტურის ისტორიაზე ცოტა რამ არის ცნობილი. სავარაუდოდ, ისინი აღიარენდნენ ბუდიზმს, რასაც მოწმობს სამშენებლო მოღვაწეობა სანჩში — მადჰია-პრადეშის შტატის პატარა სოფელში. სიმუკა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 211 — ძვ. წ. 198 კრიშნა, სიმუკის ძმა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 198 — ძვ. წ. 184 შატაკარნი I, კუნალას ვაჟი ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 184 — ძვ. წ. 170 პურჰოტანგა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 170 — ძვ. წ. 152 სკანდასტაბი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ.152 — ძვ. წ. 134 შატაკარნი II, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ.134 — ძვ. წ. 78 ლამბოდატა, შატაკარნი II-ის ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 78 — ძვ. წ. 60 აპილაკა, ლამბოდატის ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 60 — ძვ. წ. 48 მეგასვატი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 48 — ძვ. წ. 30 სვატი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 30 — ძვ. წ. 12 სკანდასვატი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 12 — ძვ. წ. 5 მრიჰენდრა სვატიკარნი,ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ.5 — ძვ. წ. 2 კუნტალა სვატიკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა ძვ. წ. 2 — 6 სვატიკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 6—7 პულუმავი I, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 7—31 გაურაკრიშნა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 31—56 ჰალა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 56—57 მანდილაკა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 57—62 პურინდრასენა, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 62—83 სუნდარა სვატიკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 83—84 ჩოკარა სვატიკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 84 შივასვატი სვატიკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 84—112 გაუტამიპუტრა შატაკარნი, შივასვატი ავატიკარნის ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 112—136 შრი პულუმავი ვასიშტჰიპუტრა, გაუტამიპუტრა შატაკარნის ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა136—164 შივა შრი ვასიშტჰიპუტრა შატაკარნი, გაუტამიპუტრა შატაკარნის ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 164—171 შივა სკანდა შატაკარნი, პულუმავი ვასიშტჰიპუტრას ვაჟი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 171—178 შრი იაჯნია შატაკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 178—207 ვიჯაი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 207—213 ჩანდრა შრი შატაკარნი, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 213—216 პულუმავი III, ანდჰრადეშის მაჰარაჯა 216—224
მედრესე

მედრესე ან მადრასა — საშუალო ან უმაღლესი სასწავლებელი მეჩეთში ან მეჩეთთან, სადაც ასწავლიდნენ სუნიტური ისლამის რელიგიას და იურიდიულ დოგმებს, ამზადებდნენ სასულიერო (ყადი, მუფტი, ხატიბი) და საერო მოხელეებს. პირველი მედრესე გაჩნდა X საუკუნეში ირანში (ქალაქ ნიშაბურში). შემდეგ გავრცელდა მუსლიმურ ქვეყნებში ცენტრალური აზიიდან ესპანეთამდე. ბევრი მედრესე იყო რევოლუციამდელ რუსეთში მუსლიმანებით დასახლებულ რაიონებში (ცენტრალური აზია, ვოლგისპირეთი). თურქების მიერ დაპყრობილ საქართველოს სამხრეთ ნაწილში მედრესეები, როგორც ჩანს, დაწყებითი და საშუალო სასწავლებლები იყო. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ბათუმის, ქობულეთის, ქედის, ხულოს და სხვა მედრესეები. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებასა და საბჭოთა სასკოლო სისტემის გავრცელებასთან ერთად 1928 წლისათვის საქართველოში მედრესეები აღარ მოქმედებდა. XX საუკუნის 60-იანი წლებიდან ბევრ მუსლიმანურ ქვეყანაში მოქმედებს საერო და სასულიერო მედრესე. მედრესე, როგორც არქიტექტურული ნაგებობის ტიპი, X-XI საუკუნეებში ჩამოყალიბდა მუსლიმური სამყაროს აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიზამიესი ხარგერდში (ირანი XI საუკუნე). XII-XIII საუკუნეებიდან მედრესეები ააშენეს ახლო აღმოსავლეთში (ალ-ნურია ალ-ქუბრას მედრესე დამასკოში XII საუკუნე), XIII-XIV საუკუნეებიდან კი აფრიკის ჩრდილოეთ ნაწილში (ჰასანის მედრესე კაიროში XIV საუკუნე). მედრესე წარმოადგენს 1-2 სართულიან შენობას. იგი მოიცავს გეგმით მართკუთხა ეზოს ირგვლივ განლაგებულ სენაკებს, მეჩეთს, აუდიტორიებს, სხვადასხვა მხარის მედრესეები ერთმანეთისაგან განსხვავდება კონსტრუქციულად და დაგეგმარებით. მედრესეს უხვად ამკობდნენ სტუკზე, ქვასა და ხეზე ამოკვეთილი ორნამენტით. საქვეყნოდ ცნობილია ბუ-ინანიის მედრესე ფესში (XIV საუკუნე), ულუღ ბეგის სამარყანდში (XV საუკუნე), მირი არაბისა ბუხარაში (XVI საუკუნე). ჯაფარიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 544.
ტაოხები

ტაოხები — ისტორიული საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ რაიონებში (ტაოს მხარე) მცხოვრები ქართველი ტომი. ქსენოფონტის ცნობით, ტაოხების კუთვნილი მიწაწყალი მდინარე ჭოროხის სათავეებთან იყო. მეომარი, მამაცი, ძლიერი და თავისუფლებისმოყვარე ტაოხები, ისევე როგორც სხვა მათ მეზობლად მცხოვრები ტომები. ძვ. წ. V საუკუნის დასასრულს აღარ ემორჩილებოდნენ სპარსეთის მეფეს. ომიანობის დროს თავს აფარებდნენ მთის წვეროებზე გალავნით გამაგრებულ მიუვალ ადგილებს. აქვე იმარაგებდნენ სურსათს. ტაოხების ერთი ასეთი გამაგრებული პუნქტი ძვ. წ. 401 წელს ბრძოლით აუღიათ ბერძნებს მათ ტერიტორიაზე გავლის დროს. ტაოხებს ბერძნებისათვის დიდი წინააღმდეგობა გაუწევით. მათი სოფლებიდან ბერძნებს დიდძალი პირუტყვი წაუსხამთ. ინაძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 658-659. ყაუხჩიშვილი ს., ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. III, ტფილისი: ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1936. — გვ. 284.
მადლენის კულტურა

მადლენის კულტურა — ზედა პალეოლითის ხანის დასასრულის არქეოლოგიური კულტურა (ძვ. წ. 1500-1800). შეცვალა სოლუტრეს კულტურა. XIX საუკუნის 60-იანი წლების დასასრულს გამოყო ფრანგმა არქეოლგმა გ. მორტილიემ. სახელი ეწოდა ლა-მადლენის გამოქვაბულის მიხედვით. გავრცელებული იყო საფრანგეთში, ესპანეთში, შვეიცარიაში, ბელგიაში, და გერმანიის ტერიტორიებზე. ვიურმის უკანასკნელი გამყინვარების თანადროულია. ხასიათდება ძვლისა და რქისაგან დამზადებული იარაღის სიუხვით. მადლენის კულტურა პირველყოფილი ხელოვნური გაფურჩქვნის პერიოდია. გვიანდელ საფეხურებზე გავრცელებულია კაჟის გეომეტრიული ფორმის წვრილი იარაღი. მადლენის კულტურის მატარებელი მონადირეები ცხოვრობდნენ უმთავრესად გამოქვაბულებში, აგრეთვე ძვლებისა და ტყავისაგან გაკეთებულ ნაგებობებში. ხშირად მომთაბარეობდნენ. მადლენის კულტურა განეკუთვნება პირველყოფილი გვაროვნული წყობის ადრინდელ საფეხურს. ტერმინები „მადლენის კულტურა“ და „მადლენის ეპოქა“ ფართო გაგებით იხმარება გამყინვარებისპირა რაიონებში გავრცელებული უგვიანესი პალეოლითური კულტურების აღსანიშნავად. მადლენის კულტურა შეცვალა აზილის კულტურამ. ცხენი ბიზონი ცხენის თავი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 341-342.
მაიკოპის ყორღანი

მაიკოპის ყორღანი, ან მაიკოპის გორასამარხი — ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრული) ძეგლი ქალაქ მაიკოპის ტერიტორიაზე. გამოიკვლია ნ. ვესელოვსკიმ 1897 წელს. 11 მეტრი სიმაღლის გორასამარხი განეკუთვნებოდა ტომის ბელადს და მის 2 ცოლს. ბელადი დაკრძალული იყო მდიდრული ბალდახინის ქვეშ, რომელიც ეყრდნობოდა 4 ვერცხლის ლიტანს. რომლებიც ბოლოვდებოდა ოქროსა და ვერცხლისაგან ჩამსხმული ხარის ფიგურებით. ბალდახინის ტილო შემკული იყო ლომებისა და ხარების ოქროს პატარა ფიგურებითა და ვარდულებით. სამარხში აღმოჩენილია აგრეთვე სპილენძის მრავალნაირი იარაღი და ვერცხლისა და ოქროს ჭურჭელი. ერთ-ერთ მათგანზე გამოსახულია ცხოველები და ალბათ კავკასიონის ქედი. აღმოჩენილი მასალა მიგვითითებს, რომ ჩრდილო კავკასიის ტომებს ურთიერთობა ჰქონდათ ძველი აღმოსავლეთის ქვეყნებთან. ნივთები დაცულია ერმიტაჟში (სანქტ-პეტერბურგი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 362.
ალტუ-სანტუ

ალტუ-სანტუ (პორტ. Alto Santo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 360 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 338.743 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12.22 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
იბიკუიტინგა

იბიკუიტინგა (პორტ. Ibicuitinga) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 335 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 424.242 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.72 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟაგუარუანა

ჟაგუარუანა (პორტ. Jaguaruana) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 239 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 867.251 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 37.17 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ლიმუეირუ-დი-ნორტი

ლიმუეირუ-დი-ნორტი (პორტ. Limoeiro do Norte) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 56 264 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 751.535 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 74.87 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პალიანუ

პალიანუ (პორტ. Palhano) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 869 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 442.785 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20.03 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კიშერე

კიშერე (პორტ. Quixeré) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 422 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 616.825 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31.49 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
რუსასი

რუსასი (პორტ. Russas) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 71.265 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 591.281 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0.04 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სან-ჟუან-დუ-ჟაგუარიბი

სან-ჟუან-დუ-ჟაგუარიბი (პორტ. São João do Jaguaribe) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 902 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 280.436 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 28.18 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ტაბულეირუ-დუ-ნორტი

ტაბულეირუ-დუ-ნორტი (პორტ. Tabuleiro do Norte) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 29 210 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 861.838 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 33.89 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
არაკატი

არაკატი (პორტ. Aracati) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 74 285 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 229.194 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 60.43 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ფორტინი

ფორტინი (პორტ. Fortim) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 851 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 280.184 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 53 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
იკაპუი

იკაპუი (პორტ. Icapuí) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 393 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 428.688 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 42.91 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
იტაისაბა

იტაისაბა (პორტ. Itaiçaba) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 321 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 209.490 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34.95 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟაგუარეტამა

ჟაგუარეტამა (პორტ. Jaguaretama) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 867 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 759.722 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.15 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟაგუარიბარა

ჟაგუარიბარა (პორტ. Jaguaribara) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ჟაგუარიბის მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 405 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 668.291 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.57 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები