laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აბდულქერიმ ალიზადე

აბდულქერიმ ალი-ოღლუ ალიზადე (აზერ. Əbdülkərim Əli oğlu Əlizadə; დ. 11 იანვარი, 1906 — გ. 3 დეკემბერი, 1979) — აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, აზერბაიჯანისა და ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქვეყნების შუა საუკუნეების ისტორიის სპეციალისტი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. საპატიო ნიშნისა და შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერი. აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960). აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიისა და საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1980). 1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი. 1958–1963 წლებში აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორი. აბდულქერიმ ალიზადეს ძირითადი გამოკვლევაა „აზერბაიჯანის სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორია XIII–XIV საუკუნეებში“ (1956). 1947 წელს ე. ბერტელთან ერთად გამოაქვეყნა ნიზამი განჯევის თხზულებათა სამეცნიერო-კრიტიკული ტექსტები (სახელმწიფო პრემია, 1948). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 309.
ხალჩიხა

ხალჩიხა (რუს. Халчиха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის სლობოდსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 6 ადამიანს შეადგენდა. სოფელი მდებარეობს ხაროვკისაგან 61 კმ-ში. ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები ↑ Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. http://vologda-oblast.ru/ru/government/municipalities/atu/index.php?okato_15=19+252+816+043[მკვდარი ბმული] — ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი
ტერეშიხა (ვოლოგდის ოლქი)

ტერეშიხა (რუს. Терешиха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის სლობოდსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 6 ადამიანს შეადგენდა. სოფელი მდებარეობს ხაროვკისაგან 61 კმ-ში. ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები ↑ Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. http://vologda-oblast.ru/ru/government/municipalities/atu/index.php?okato_15=19+252+816+043[მკვდარი ბმული] — ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი
სიმანიხა (ვოლოგდის ოლქი)

სიმანიხა (რუს. Симаниха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის სლობოდსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 8 ადამიანს შეადგენდა. სოფელი მდებარეობს ხაროვკისაგან 63 კმ-ში. ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები ↑ Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. http://vologda-oblast.ru/ru/government/municipalities/atu/index.php?okato_15=19+252+816+043[მკვდარი ბმული] — ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი
მიშუტიხა (ვოლოგდის ოლქი)

მიშუტიხა (რუს. Мишутиха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის სლობოდსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 0 ადამიანს შეადგენდა. სოფელი მდებარეობს ხაროვკისაგან 61 კმ-ში. ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები ↑ Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. http://vologda-oblast.ru/ru/government/municipalities/atu/index.php?okato_15=19+252+836+015[მკვდარი ბმული] — ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი
ფიქრეთ ამიროვი

ფიქრეთ მეშადი ჯამილ-ოღლუ ამიროვი (აზერ. Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov) (დ. 22 ნოემბერი, 1922, განჯა — გ. 20 თებერვალი, 1984, ბაქო) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1965), აზერბაიჯანის სსრ-ის IV – IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სკკპ წევრი 1947 წლიდან. 1948 წელს დაამთავრა ბაქოს კონსერვატორია (პროფესორ უზეირ ჰაჯიბეკოვისა და პროფესორ ბ. ზეიდმანის კლასები). შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო 1940 წლიდან. მუშაობდა კიროვაბადის (19*42–1943), ბაქოს მუსლიმ მაგომაევის სახელობის (1947) ფილარმონიების სამხატვრო ხელმძღვანელად. 1956–1959 წლებში ბაქოს ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორად. ფიქრეთ ამიროვი ავტორის ოპერებისა: „ულდუზი“, „სევილი“ (დაიდგა 1953), მუსიკალური კომედიებისა „გულთა მომტაცებლები“ (1944), „სასიხარულო ცნობა“ (1946), სიმფონიური მუღამებისა „შური“, „ქურდ-ოვშარი“ (1948, სახელმწიფო პრემია, 1949). მასვე ეკუთვნის სიმფონიური სიუიტა „აზერბაიჯანი“ (1950), ერთმოქმედებიანი ბალეტი „თქმულება ნასიმიზე“ (1973), სამი კონცერტი ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის, მრავალი რომანსი და დამუშავებული ხალხური სიმღერა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და წითელი დროშის ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 398-399.
გიულიუქი (კახი)

გიულიუქი (აზერ. Güllük) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 2,363 კაცი. სოფლის თავდაპირველი სახელწოდებაა ვარდიანი. ძველი ნასახლარები მთაზეა გაშენებული, შემდგომი პერიოდისა კი ბარში. 1706 წლამდე სოფელში ქართველები ცხოვრობდნენ. 1706 წელს ჭარ-ბელაქანში კახეთის მეფის, დავით II-ის მარცხიანი ლაშქრობის შემდეგ კახეთის სამეფომ დაკარგა ელისენი. სოფელში დასახლებულმა მუღალებმა მას სახელი შეუცვალეს და უწოდეს გიულლიუქი (გულვარდიანი). ვარდიანის ეკლესია ჯანაშვილი მ., „საინგილო“ // ძველი საქართველო / თაყაიშვილი ე., ტ. II, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1913. გიულიუქი GEOnet სახელების სერვერზე
იბახლი

იბახლი (აზერ. İbaxlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 527 კაცი. იბახლი GEOnet სახელების სერვერზე
ილისუ

ილისუ (აზერ. İlisu) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ქურმუხისწყლის ნაპირზე. მოსახლეობის რაოდენობა — 1,370 კაცი. XVII-XIX საუკუნეებში წარმოადგენდა ელისუს სასულთნოს ცენტრს. სოფელში მოდის მინერალური წყალი. ულუ ხიდი XVIII საუკუნე ილისუს დასავლეთი ჯუმა მეჩეთი ილისუს ცენტრში ყალაჩა სუმუგ-გალა XIX საუკუნის რუსული კოშკი XIX საუკუნის ციხის ნანგრევები ჯინლი-კალას ციხესიმაგრის მთავარი კოშკი ილისუდან 5 კმ XIX საუკუნის წყარო-ბეშბულაქი ილისუს ნაკრძალი ილისუ GEOnet სახელების სერვერზე ↑ https://xn--pot-indeksi-n9a.cybo.com/azərbaycan/AZ_3417_ilisu/
ზახარიხა (ვოლოგდის ოლქი)

ზახარიხა (რუს. Захариха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის სლობოდსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 18 ადამიანს შეადგენდა. სოფელი მდებარეობს ხაროვკისაგან 52 კმ-ში. ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები ↑ Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. ზახარიხა[მკვდარი ბმული] — ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი
ქეშქუთანი

ქეშქუთანი (აზერ. Keşqutan) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 31 კაცი. ქეშქუთანი GEOnet სახელების სერვერზე
ქიჩიქ-ალათემირი

ქიჩიქ-ალათემირი (აზერ. Kiçik Alatəmir) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 34 კაცი. ქიჩიქ-ალათემირი GEOnet სახელების სერვერზე
გდოვი

გდოვი (რუს. Гдов) — ქალაქი რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ფსკოვის ოლქში, გდოვის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე გდოვკას ნაპირას, ზღვის დონიდან 40 მეტრზე, ჩუდ-ფსკოვის ტბიდან 2 კილომეტრში. 2019 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 3 412 კაცს შეადგენდა. მათი უმრავლესობა რუსია. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „გდოვი“ ვიკისაწყობში. გდოვის არქიტექტურის ისტორია (რუსული) ქალაქის ისტორია ↑ Органы местного самоуправления. Официальный сайт администрации Гдова. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-11. ციტირების თარიღი: 2010-04-03. ↑ 2.0 2.1 Оценка численности постоянного населения по муниципальным образованиям Псковской области на 1 января 2019 года. pskovstat.gks.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-12. ციტირების თარიღი: 5 აპრილი, 2019.
პარვატი

პარვატი (სანსკ. पार्वती pārvatī „მთისა“) — ინდუისტური ქალღმერთი დურგას, დამანგრეველი ღვთაება შივას მეუღლის, „ლმობიერი“ მანიფესტაცია, მრისხანე კალის საპირისპირო სახე. ინდუიზმში იგი ბრწყინვალებას, სათნოებას და სილამაზეს განასახიერებს. ინდოეთში პარვატის ძირითადად გასათხოვარი ქალიშვილები სცემენ თაყვანს და უხვი მსხვერპლშეწირვებით (ყვავილებით და ხილით) მდიდარ და ლამაზ საქმროს ინაღდებენ.
ქუდურლუ (კახის რაიონი)

ქიუდიურლიუ (აზერ. Küdürlü) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 354 კაცი. ↑ Belediyye Informasiya Sistemi Azerbaijani. დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 24, 2008.
ლექეთი-ქიოთიუქლიუ

ლექეთი-ქიოთიუქლიუ (აზერ. Ləkit Kötüklü) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 243 კაცი. ლექეთი-ქიოთიუქლიუ GEOnet სახელების სერვერზე
ლექეთი-მალახი

ლექეთი-მალახი (აზერ. Ləkit Malax) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 127 კაცი. ლექეთი-მალახი GEOnet სახელების სერვერზე
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ II-ის 9)

თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ II-ის 9) — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს თეიმურაზ II-ის ქუჩაზე (№ 9). თარიღდება XIX საუკუნის შუა წლებით. სახლი ერთსართულიანია, ნახევარსარდაფიანი. ნაგებია აგურით. მისი კარ-სარკმლები მშვილდისებრი თაღითაა გადახურული. დაგვირგვინებულია მშვილდისებრივე, ორსაფეხურიანი სათაურით, რომელიც ვიწრო, ორსაფეხურიან თაროს ეყრდნობა. ხის აივანი სადაა. განივი ფასადები სამკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული. გალესილია ცემენტით. სარდაფის სარკმლები მაღალი, სადა მშვილდისებრთღიანია. სახლის ერთ-ერთ განივ კედელზე მიყრდნობილია რიყის ქვით ნაგები, დაახლოებით 2 მეტრი სიმაღლის კედელი, რომელიც ეზოს გარს არტყია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 101.
ბოჭისგორის საყდარი

ბოჭისგორის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5-2 კმ-ზე, ბოჭისგორად წოდებულ მცირე გორაკზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (5,5x4 მ). ნაგებია მოზრდილი, სრულიად დაუმუშავებელი, ნატეხი ქვით (ზოგი ქვის სიგრძე 1,5 მ-ია), რომელთა შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წვრილი, ნატეხი ქვებითა და ბათქაშით. კედლების ზედა ნაწილი, აქა-იქ, ტლანქად დამუშავებული, შირიმის ქვებიცაა ჩართული. შიგნითა კედლების წყობაში გამოყენებული ქვებიც ასევე შემთხევითი ფორმისაა, ოღონდ ბევრად წვრილი ზომისა. დაზიანებულია: ამჟამად ძეგლი სანახევროდღა დგას. დანგრეულია კედლების ზემოთა ნაწილები, თითქმის მთლიანად სამხრეთ კედელი. კამაროვანი გადახურვიდან მხოლოდ ჩრდილოეთი გვერდის მცირე ნაწილია დარჩენილი. ჩამოშლილია საფასადო წყობის დიდი ნაწილი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, თითქმის კვადრატული მოხაზულობის, მცირე დარბაზს აღმოსავლეთიდან ერთვის საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდა, რომლის ღერძზე გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი. იგი ორივე მხრიდან შირიმითაა გამოყვანილი და გადახურული ერთ, შირიმისავე ქვაში გამოკვეთილი, გაშლილი ფორმის თაღით. მსგავსი, ოღონდ გარედან სწორკუთხა სარკმელი, დასავლეთითაცაა აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. დარბაზის კამაროვანი გადახურვა შირიმის გათლილი ქვებით ნაწყობ, შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა. ინტერიერი შელესილი და მოხატული იყო. კონქისა და აფსიდის კედლის საზღვარზე ჩანს მოხატულობის გამყოფი ზოლის მცირე მონაკვეთი. აფსიდის კედელზე, სარკმლის მარჯვნივ - ერთი ფიგურის თავისა და შარავანდის ნაწილი. ამჟამად ნახატი მხოლოდ ლაქად აღიქმება. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, შელესილობაზე, მოწითალო საღებავით შესრულებული, ორნამენტული დეტალების კვალია. სავარაუდოდ ეს იყო დაახლოებით 30 სანტიმეტრის დიამეტრის წრე, რომელსაც გარედან, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ოთხი მარყუჟისებრი ელემენტი ებმოდა. ფასადებს თაროსებრი ლავგარდანი აგვირგვინებდა. შენობა დახურული იყო ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 307.
ახატლის მაცხოვრის ეკლესია

ახატლის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ახატლის აღმოსავლეთით, მინდორში, სოფელ ყარაჯლის მახლობლად. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია: ჩრდილოეთ კედელი თაღოვანი სარკმელითა, პილასტრით და ნახევარწრიული აფსიდის ნაწილი, მიწის პირამდეა დასული სამხრეთ და დასავლეთ კედლები. დასავლეთით შეიმჩნევა შესასვლელის კვალი. მოგვიანებით ეკლესიისთვის მიუდგამთ მინაშენი. მასში შესასვლელი დასავლეთითაა. კარის თავზე სარკმელია გაჭრილი. სადგომს შიგნით შეისრული ფორმის კამარა ხურავს. მთლიანადაა მორღვეული სახურავის საფარი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 160.
დევისხვრელის ეკლესია

დევისხვრელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოთხიოდე კმ-ზე. მდინარე ლოპოტის ხეობაში. თხილისწყაროდ წოდებულ ადგილზე, თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესიის სამნავიანი ბაზილიკაა, გეგმით სწორკუთხა (18,8 x 11,9 მ.) მეტრი ნაგებია მოზრდილი ზომის, რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. გარეთა კუთხეების წყობაში დაკონსტრუქციულ ელემენტებში გამოყენებულია შირიმის, სუფთად გათლილი კვადრები. ბაზილიკის გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია საკურთხევლის აფსიდი კონქის მცირე ნაწილთან ერთად, რომელიც მთლიანად შირიმის, ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. ასევე, გვერდითი ნავების აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი სათავსეები - მთელ სიმაღლეზე. ეკლესიის დანარჩენი ნაწილი დაახლოებით 1-1,5 მეტრ სიმაღლეზე, გადახურვის ჩამოცვენილი ქვებითა და მიწითაა ამოვსებული, რის გამოც გეგმის ზუსტად დადგენა არ ხერხდება. შემორჩა მხოლოდ ნავების გამმიჯნავი, გეგმით წრიული, ორი ბოძის ნაწილი, რომლებიც საკურთხევლიდან სამიოდე მეტრის მოშორებით დგანან. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. საკურთხევლის აფსიდი ღრმაა, ჩალისებრი საკურთხევლის გვერდებზე მდებარე სათავსები - სამკვეთლო და სადიაკვნე - გეგმით სწორკუთხაა, გადახურული არიან ცილინდრული კამარით. ორივე სათავსე შესაბამისი ნავისგან, კედლით იყო გამიჯნული და მას კარით უკავშირდებოდა დასავლეთ კედელში მოწყობილი კარი, რომელიც თარაზულადაა გადახურული. ორივე სათავსი განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით. მათ შორის, სამხრეთ სათავსის სარკმელი, ისევე როგორც საკურთხევლის სარკმელი, თაღოვანია, გარეთკენ შევიწროებული ჩრდილოეთ სათავსო სარკმელი კი პარალელურ წირთხლებიანია და ბრტყლადაა გადახურული. ეკლესიის ფასადები სადაა. სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადები მიახლოებით 3 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ფასადების დიდი ნაწილი სუროთია დაფარული. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე, რელიგიური წარბია, მცირე ჰორიზონტალურ გადანაკეცებით ბოლოებში. ეკლესიის მახლობლად, ჩრდილოერთით, ქვითკირის, წრიული ნაგებობის ნაშთია. შესამჩნევია ლოდებით ნაგები შენობის ნაშთიც. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 307-308.
თამარის კოშკი

თამარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ლაფანყურის ჩრდილოეთ-დასავლეთით 1,5-2 კილომეტრზე, მდინარე ლოპოტის ხეობაში. მდინარის ერთ-ერთ პატარა შენაკადის გონჯახევის პირას, მუნჯებად წოდებულ ადგილზე. სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ადგილობრივი მოსახლეობა შენობის აგებას თამარ მეფეს უკავშირებს და კოშკსაც მის სახელს უწოდებს. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (სიგრძე — 9 მ. სიგანე — დაახლოებით 6,5 მ.), წაგრძელებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ნაგებია ნაეტხი ქვისა და რიყის ქვის შერეული წყობით. ძლიერ ადზიანებულია. შემორჩენილია სართულნახევრის სიმაღლეზე. კედლებიდან, მნიშვნელოვანი დანაკარგების გარეშე, მიწიდან დაახლოებით 4 მეტრის სიმაღლეზე მხოლოდ ჩრდილოეთისღა დგას. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლები ნაწილობრივაა შემორჩენილი, ხოლო სამხრეთისა მთლიანად დანგრეულია და ნანგრევებით ისე დაფარული, რომ მისი კვალიც აღარ ჩანს. კოშკის პირველი სართული ნანგრევებითაა სავსე და მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა არ ირკვევა. დასავლეთ კედელში მცირე, კვადრატულია (20 x 20 სანტიმეტრი ), რომელიც, როგორც ჩანს, სართულის განათებისათვის უნდა ყოფილიყო განკუთვნილი. კოშკის მეორე სართულის კედლებიდან არსებითად, მხოლოდ ჩრდილეთი კედელიღაა დარჩენილი - დაახლოებით 1.5 სიმაღლეზე. ამ კედლის შუა ნაწილში მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთ კიდესთან კი - მცირე, გამჭოლი, კვადრატული ხვრელი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 307.
ლალელი

ლალელი (აზერ. Lələli) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 474 კაცი. ლალელი GEOnet სახელების სერვერზე
კიპორჭების ციხე

კიპორჭების ციხე — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოთხიოდე კილომეტრზე, მდინარე ლოპოტის ხეობაში, ხშირი ტყით დაფარულ ფერდობზე. სავარაუდოდ, თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. კოშკს თავისებური აღნაგობა აქვს. ეს არის გეგმით კვადრატული ნაგებობა. რომლის ოთხივე კუთხეში, სიმტკიცისათვის, მძლავრი, ოთხკუთხა ბურჯი ისევეა ჩართული, რომ მათი უმეტესი ნაწილი კედლების ფარგლებს გარეთაა გასული (გარეთა ზომები, შვერილების ჩათვლით — 8 x 8 მ.). შენობა ფიქლითა და დუღაბით მკვრივადაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ, ჩართულია მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვებიც. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. კედლები 3-3,5 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი, კუთხის ნაწილები კი - 6-6,5 მეტრ სიმაღლეზე. კოშკი დამრეც ადგილზეა აგებული, რის გამოც მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი. შესასვლელი (შემორჩენილია ორივე წირთხლის ნაწილი) ფერდობის მხარეს, მიწის დონეზე, აღმოსავლეთიდანაა. ღიობის სამხრეთ წირთხლის მთელ სიმაღლეზე კარის ჩარჩოს ჩასადგმული ღრმულია. შესასვლელის ორივე მხარეს, მიწიდან დაახლოებით 1,8 მეტრ სიმაღლეზე, მოზრდილი, ორ-ორი სათოფურია მოწყობილი. სათოფურები ანალოგიურადაა განლაგეუბლი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიც, რომელთა შორის, სათოფურების ძირის დონეზე, თითო განიერი ღიობია. სადავლეთი კედელი ყრუა. გარედან იგი მთლიანად მიწითაა დაფარული. გარედანვე, კოშკის ოთხივე ბურჯის ზედა ნაწილში, ერთ დონეზე, ერთ-ერთი წახნაგის მთელ სიგანეზე, თარაზული ღრმულია, რომელშიც ხის ძელი იყო ჩადგმული. კოშკი სათავდაცვო ნაგებობის საინტერესო ნიმუშია. მსგავსი ტიპის ნაგებობა მდინარე ჩელთის ხეობაში, სოფლელი შილდის მახლობლადაც არის მიკვლეული. თუ გავიხსენებთ სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებას, რომლის მიხედვით კიპორჭი, იგივე წანწალა „არს ერთი ლატანი რა ჴიდსავად გასდვა გასავალად“ სავარაუდოდ, შეიძლება ძეგლის სახელწოდების ახსნაც. რაც, სავსებით შესაძლებელია, ბურჯებში ჩადგმულ ხის ძელებს უკავშირდებოდეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 309-310.
ლაფანყურის ნაკოშკარა

ლაფანყურის ნაკოშკარა — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილოეთით, ტყიან ბორცვზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით, შენობა დანგრეულია, კედლების სისქე (90 სანტიმეტრია) ნაწილობრივაა შემორჩენილი, დაახლოებით 50 სანტიმეტრის სიმაღლეზე. გეგმა არ იკითხება, შენობა ნაგები იყო ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. ადგილობრივი მოსახლეობა ძეგლ კოშკარას უწოდებს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 310.
თელავის ძველი სახელოსნოები

თელავის ძველი სახელოსნოები — ამქრული ორგანიზაცია, ისტორიული ძეგლი, ერთ-ერთი მათგანი (დერციკების) მდებარეობდა ორიგუბის ქუჩაზე. XIX საუკუნის დასასრულსა და XX საუკუნის დასაწყისში თელავში ხელოსნები ამქრულ ორგანიზაციებში ერთიანდებოდნენ. ასეთი ქალაქში რამდენიმე იყო: დერციკების (თერძების), დურგლების, მეწვრილმანეების, სირაჯების და სხვა. ზოგ მათგანს სალხინო ბაღი ჰქონდა მოწყობილი, რომელსაც ქვითკირის ზღუდე ჰქონდა შემოვლებული. ამქარში გაერთიანებული ხელოსნები, შეგირდის დასალოცად, აქ ნადიმებს მართავდნენ, ეს ხდებოდა ამქრის დღეს - ამქრობაზე. ზეიმი სამ-ოთხ დღეს გრძელდებოდა ხშირად ჩვეულებრივი მოსახლეობაც აგროვებდა ფსონს და ლხინს ამ ბაღში მართავდა. ბაღში იდგა ქვითკირის შენობა, რომლის კედლებზე ქვაში, ამქრების საქმიანობიდან გამომდინარე ნიშნები იყო აღბეჭდილი. ამასთან, ამოკვეთილი იყო ხელოსნების გვარი, სახელი და მამის სახელი. ამგვარი სახლი დგას დერციკების ბაღში. შენობის წინ გაგრძელებულ ქვითკირის კედელში დატანებულია სამი ბრტყელი ქვა. პირველზე - 43 ხელოსნის ინიციალი და გვარია ამოკვეთილი, მეორე ქვაზე, ფერებით, ვაზია დახატული. ამასთან, მაკრატელი, ნახევარადლი, ყვავილები და წარწერაა ამოკვეთილი იქვე 13 ხელოსნის ინიციალიცაა. მესამე ქვაზე, დახატულია მუზარადი და ორი მტრედი, ქვემოთ კი 26 კაცის გვარი და ინიციალია. სამივე ქვაზე 82 ხელოსნის გვარ-სახელია ამოტვიფრული. სირაჯების სალხინო ბაღშიმდგარი შენობა საცხოვრებლად არის გადაკეთებული. ბაღს ქვითკირის ზღუდე აქვს შემოვლებული. მეწვრილმანეების სალხინო ბაღი მდებარეობს სირაჯების ბაღის დასავლეთით. ბაღის თავში მდგომი შენობიდან მხოლოდ კედლების ნაშთია შემორჩენილი. კედელში დატანებულ ქვაზე სასწორი და შაქრის თავია ამოკვეთილი. ქვაზე წარწერაა: დურგლების სალხინო ბაღის ტერიტორიაზე ამჟამად წყალთა მეურნეობის შენობა დგას. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 136.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (კვირიკე დიდის 14)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს კვირიკეს დიდის ქუჩაზე (№ 14). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. სახლი ერთსართულიანია, დაბალი, ქუჩისპირა, აგურის ფასადი გალესილია ცემენტით. ძველებური სახე იკვეთება მხოლოდ საერთო მასაში. ფასადის მარცხენა ნახევარს სამკუთხა ფრონტონი ასრულებს, რომლის ქვემოთ, მიწის პირას, ორი თაღოვანი სარკმელია განთავსებული. სადარბაზოს კარი ძველია. იგი ხისაა, ორფრთიანი. დამუშავებულია კვეთილობით. კარი უშუალოდ, ეზოს მხარეს მდებარე, ხის აივანზე გადის, რომლის მოაჯირებიც და აფრებიც შეცვლილია. აივანზე გამომავალი ღიობეიბს თავსართები და ალათები ავთენტურია, რკალური. ეზოს, ქუჩის მხარეს, რიყის ქვის ზღუდე აკრავს. 2011 წელს, სახლს ქუჩის მხარეს ნალესობა ჩამოაცალეს, გააუქმეს შესასვლელი და ფასადის ნაწილი ცემენტით შელესეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 101.
თელავის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

თელავის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ თელავის განაპირას, ზუზუმბოსაკენ მიმავალ გზაზე. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ ნახევარწრიული აფსიდი. ამჟამად ნაეკლესიარზე მცირე ზომის ეკლესიაა აშენებული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 136.
კონდოლის კვირაცხოვლის ეკლესია

კონდოლის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კონდოლის ცენტრში, წარწერის თანახმად აშენებულია 1817 წელს. ძეგლი წარმოადგენს, მოზრდილი ტიპის დარბაზული ფორმის ეკლესიას (18x9,6 მ), რომელსაც დასავლეთიდან ეკვრის ბევრად უფრო მაღალი სამრეკლო. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. აქვს ორი შესასვლელი დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან, ორივე შესასვლელი სწორკუთხაა და გარედან თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული, ორივე შესასვლელის არქიტრავის ქვაზე, მხედრულით შესრულებული თთ წარწერა ცუდადაა დაცული და სავსებით არ იკითხება. აღმოსავლეთით ნახევარჭრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი და სამი, მცირე ზომის ნიშაა. მსგავსი სარკმელი ეკლესიაში კიდევ შვიდია, სამი ჩრდილოეთ კედელში, კიდევ სამი სამხრეთში და ერთი დასავლეთ კედელში, რომელიც რომელიც შესასვლელის ზემოთაა გაჭრილი და სამრეკლოს მეორე სართულში გადის. ნიშებიდან, ერთი, თაღოვანი სარკმლის სამხრეთითაა, ორი - ერთი თაროვანი მეორე სწორკუთხა ჩრდილოეთით. თითო თაღოვანი ნიშა გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილშია აფსიდის მხრებთან ახლოს. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. კონქის ტაღი ნახევარ წრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. ეკლესიის დრაბაზის გრძივი კედლები და კამარა, სამი წყვილი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღებით, ოთხ, თანაბარ ნაწილად იყოფა. დასავლეთ კუთხეებშიც თითო პილისტრია, რომლებზეც დაყრდნობილია დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღია დაყრდნობილი. პილასტრები დასრულებულია დაბალი, პროფილის კაპიტელებით. პილასტრებს შორის თთ ყრუ თაღია. შიგნიდან ეკლესია შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ ფასადია მორთული, აგურის წყობით გამოყვილი, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულება რომელიც წითლაადაა შეღებილი. გეგმით სწორკუთხაა (3,2 x 2,8 მ), სამსართულიანი. ნაგებია მთლიანად აგურით. I და II სართული სამ მხარეს თაღოვანი მალებითაა გახსნილი. თაღები ნახევარწრიული ფორმისაა. ისინი დაყრდნობილია დასავლეთ კუთხეში მდებარე კვადრატების კვეთის ორ ბოძზე და ეკლესიის დასავლეთ კუთხეში გამოყვანილ, ერთსაფეხურიან პილასტრებზე. ბოძები და პილასტრები, ორივე სართულზე, სამსაფეხურიანი კაპიტელებითაა დამრგვალებული. I სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. ხოლო IIდა III სართულები კი ერთმანეთთანაა დაკავშირებული. III სართული ექვსწახნაგაა, ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. იგი შიგნიდან გუმბათოვანი კამარით ხოლო გარედან აგურისავე პირამიდისეული სახურავითაა გადახურული. ეკლესიას გარს აკრავს რიყის ქვით ნაშენი 2,5 მეტრის სიმაღლის, არაწესიერი მოხაზულობის გალავანი. XX საუკუნის ბოლოს ძეგლზე ჩატარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები: ეკლესია გადაიხურა კრამიტით, სამრეკლო - თუნუქით, აღდგა გალავნის დანგრეული ნაწილები და მის დასავლეთ კედელში მოეწყო ჭისკარი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 278-280.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (კვირიკე დიდის 16)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს კვირიკე დიდის ქუჩაზე (№ 16).  თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. სახლი ორსართულიანია, დგას ეზოს სიღრმეში, ქუჩის მხარეს მოსაზღვრული გალავნით. სახლის რიყის ქვითა და აგურის შერეული წყობითაა აგები. ასევეა ნაგები გალავანიც, რომელზეც მცირე ზომის, აგურის, ოთხკუთხა სვეტებია დადგმული. გალავანში ჩართულია ჭიშკარი, რომელიც სადარბაზოს კარის მსგავსად, კვეთილობით არის გაფორმებული. სახლის ძველი ნაწილიდან, რომლის მხარეს, შემორჩენილია ხის მცირე აივანი და კიბე, რომელზე სახასიათო, დეკორატიული ლილვებით დასრულებული ძველი სარკმლები გამოდის. სარკმლების თავსართები აგურის დეკორატიული წყობით არის გამოყვანილი. შენობას თავდაპირველი სახე ძლიერ აქვს შეცვლილი: ხის კედლები შემინულია, კედლები შელესილია ბათქაშით. შენობის სარდაფში მარანია. სახლი გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 101.