laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მუმია

მუმია — ბალზამირებით შენახული სხეული. მუმიას უწოდებენ არა მარტო ადამიანის, არამედ ნებისმიერი სხვა ცოცხალი ორგანიზმის სხეულს, რომელსაც სპეციალური ქიმიური დამუშავება უტარდება, რის შედეგადაც წყდება, ან ნელდება ქსოვილების დაშლის პროცესი. განასხვავებენ ხელოვნურად და ბუნებრივად მუმიფიცირებულ სხეულებს. ნამარხი ნაშთები Aufderheide, Arthur C. (2003). The Scientific Study of Mummies. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-81826-5.  Barber, Elizabeth Wayland. 1999. The Mummies of Ürümchi. 1999. London. Pan Books. Also: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04521-8. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მუმია James M. Deem's Mummy Tombs დაარქივებული 2019-07-06 საიტზე Wayback Machine. Naturally Preserved Peruvian Mummies დაარქივებული 2009-04-26 საიტზე Wayback Machine. Cat Mummies Egyptian and Incan Mummification
KV60

აკლდამა KV60 — ეგვიპტის მეფეთა ველზე ერთ-ერთი ყველაზე საიდუმლოებით მოცული სარკოფაგი თებეს ნეკროპოლისში, მასში ნაპოვნი ერთი ქალის მუმიის წარმომავლობის გაურკვევლობის გამო. სავარაუდოდ, ეს მუმია ეგვიპტის ფარაონ ჰატშეფსუტს ეკუთვნის. 1903 წელს ჰოვარდ კარტერის მიერ სარკოფაგის აღმოჩენისას, ის დარბეული აღმოჩნდა ანტიკურობის პერიოდიდან, თუმცა მასში მაინც აღმოჩნდა ორი მუმია, ცოტაოდენ სამარხ ნივთებთან ერთად. კარტერს დიდი ყურადღება ამ სარკოფაგისთვის მისი მდგომარეობის გამო არ მიუქცევია. 1906 წელს ედვარდ აირტონმა სარკოფაგი ხელახლა გასხნა და ერთი მუმია ეგვიპტის მუზეუმში გადაიტანა. საყდარს, რომელშიც მუმია იყო დასვენებული, ჰქონდა წარწერა "სამეფო ფერშალი, ინ". ეს პიროვნება მიიჩნიეს, როგორც სიტ-რა, სახელად ინ, რომელიც ჰატშეპსუტის სამეფო ფერშალი იყო. ვინაიდან არც კარტერსა და არც აირტონს აკლდამის ადგილსამყოფლის ადგილი ან რუკა არ დაუხაზავთ, მისი მდებარეობა მალევე დავიწყებას მიეცა. ეგვიპტოლოგმა, ელისაბედ თომასმა, (1966) წელს ივარაუდა, რომ მეორე ამოუცნობი მუმია ჰატშეფსუტისა უნდა ყოფილიყო, რომელიც აქ (ფერშლის სამარხში) თუტმოს III-ს უნდა გადმოეტანა, ჰატშეფსუტის მტრობის კამპანიის გამო. 1990 წელს სამარხი ხელახლა აღმოაჩინეს და გახსნეს დონალდ რაიანის გუნდის წევრებმა. აღმოჩენილი მუმია შედარებით ხნიერი ქალისა იყო და მისი მარცხენა ხელი ფიქრირებული იყო სამეფო ოჯახის წევრთა მუმიებისთვის შესაბამის პოზაში. თუმცა მუმიასთან აღმოჩენილი არცერთი თიხის ჭურჭელი არ იყო მე-20 დინასტიაზე უფრო ძველი. ასევე აღმოაჩინეს ხის სახის სამკაულის ნაწილი, რომელიც მამაკაცისა უნდა ყოფილიყო (მასში ყალბი წვერის ადგილი უნდა ყოფილიყო), თუმცა აკლდამაში მხოლოდ ქალები იყო დამარხული, ხოლო ჰატშეფსუტს, გადმოცემით, ყალბი წვერი უნდა ეტარებინა. მუმია ახალ ხის საყდარში ჩაასვენს და სამარხში დატოვეს, რომელიც ხელახლა დაილუქა. 2007 წლის გაზაფხულზე სარკოფაგი ხელახლა გახსნეს და მეორე მუმია ტესტირებისთვის გამოიტანეს. 2007 წლის 27 ივნისს ზაჰი ჰავასმა წარმოადგინა მტკიცება იმის შესახებ, რომ ეს ხანშიშესული ქალის სხეული სინამდვილეში ჰატშეფუსტს ეკუთვნოდა. Nicholas Reeves and Richard H. Wilkinson, The Complete Valley of the Kings (Thames & Hudson, 1996) pp. 186–187. Donald P. Ryan, "Who is buried in KV60", KMT 1:1, 1990. Siliotti, A. Guide to the Valley of the Kings and to the Theban Necropolises and Temples, 1996, A.A. Gaddis, Cairo. თებეს კარტოგრაფიის პროექტი დაარქივებული 2010-11-30 საიტზე Wayback Machine. – სარკოფაგის გეგმები და სხვა დეტალები. დონალ დაიანის საიტი - მუმიის სურათებით, გადაღებული სარკოფაგის პოვნის მომენტში.
ნაზრანის რაიონი

ნაზრანის რაიონი (ინგშ. Наьсарен район) — ინგუშეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული და მუნიციპალური რაიონი. ინგუშეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთით მდებარე რაიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ნაზრანი (არ შედის რაიონის შემადგენლობაში). ნაზრანის რაიონი მდებარეობს ინგუშეთის ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მალგობეკის რაიონი, აღმოსავლეთიდან სუნჯის რაიონი და ყარაბულაქის საქალაქო ოლქი, დასავლეთიდან ჩრდილოეთ ოსეთის პრავობერეჟის რაიონი, ხოლო სამხრეთიდან პრიგოროდნის რაიონი. ნაზრანის საქალაქო ოლქის განსაკუთრებული კონფიგურაციის გამო ნაზრანის რაიონის ტერიტორია გაყოფილია ორ ნაწილად. დასავლეთი ნაწილი ფართობით მცირეა და მდებარეობს მდინარე კამბილეევკის ხეობაში სუნჯის ქედის სამხრეთით. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი (სოფლები დოლაკოვო, კანტიშევო) ცხოვრობს მდინარის ხეობაში, ხოლო სოფელი გეირბექ-იურტი განლაგებულია ქედის კალთებზე. რაიონის აღმოსავლეთი ნაწილს ასევე ჩრდილოეთინ ესაზღვრება სუნჯის ქედი, სამხრეთიდან შავი მთები. სოფლები ალი-იურტი, გაზი-იურტი, სურხახი და იანდარე მდებარეობს შავი მთების კალთებზედა მთათაშუა ხეობაში. რაიონი ჩამოყალიბდა 1991 წელს მას შემდეგ რაც ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა გაიყო ჩეჩნეთად და ინგუშეთად. ნაზრანის რაიონმა კი მუნიციპალური სტატუსი მიიღო 2009 წელს. ამავე დროს მის შემადგენლობაში ჩამოყალიბდა 10 მუნიციპალური გაერთიანება სასოფლო დასახლების სტატუსით. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 http://www.gks.ru/free_doc/2016/oktmo/tom4_oktmo.rar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q26883285"></a> ↑ Оздоев И. А. Русско-ингушский словарь: 40 000 слов / Под. ред. Ф. Г. Оздоевой, А. С. Куркиева. — М.: Русский язык, 1980. — 832 с. — С. 616 ↑ 3.0 3.1 Закон РИ от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-26. ციტირების თარიღი: 2018-08-21.
ტერიგენული ნალექები

ტერიგენული ნალექები, ტერიგენული დანალექები, ტერიგენული ქანები (ლათ. terra — მიწა და ბერძ. γενης — დაბადება, წარმოშობა) — ფხვიერი ნალექები ან კლასტური ქანები, რომლებიც შედგებიან ხმელეთის ნგრევის შედეგად წარმოქმნილი ქანების ნატეხების ან მინერალების მარცვლებისაგან. ტერიგენული ნალექები გროვდება წყალსატევებში (ზღვები, ტბები) ან ხმელეთის ზედაპირზე. ტერიგენული ნალექები დიდწილად ზღვიური და ოკეანურია. ასრულებენ არსებით ეკოლოგიურ როლს ბიოცენოზების ცხოვრებაში. ტერიგენული ნალექების შედეგად წარმოიქმნება კლასტური ქანები. ტერიგენული ქანებს მიეკუთვნება ლოდი, კაჭარი, კენჭი, ხრეში, ქვიშა და კონტინენტური წარმოშობის ლამი (წითელი, მწვანე, ლურჯი და სხვა). ტერიგენული ნალექები როგორც წესი ყალიბდება შელფსა და კონტინენტურ კალთაზე. ჩვეულებრივ მის შემადგენლობაშია 80-90 % მინერალურ მარცვლები და 10-20 % ბიოგენური ნალექები. ნატეხების ზომების მიხედვით იყოფა ფსეფიტებად (ნატეხების ზომები 2 მმ-ზე მეტი, 10 მ-მდე), ფსამიტებად (0,05-2 მმ), ალევრიტებად (0,005-0,05 მმ, სხვა კლასიფიკაციით 0,01-0,1 მმ) და პელიტებად (0,005 მმ-ზე ნაკლები, სხვა კლასიფიკაციით 0,01 მმ-ზე ნაკლები). მრავალი ტერიგენული ქანი წარმოადგენს ძვირფას სასარგებლო წიაღისეულს. გამოიყენება როგორც ბუნებრივი სამშენებლო მასალა, შუშის წარმოების ნედლეული, ცემენტი, კერამზიტი. ფორიანი ტერიგენული ნალექები ნავთობის, ბუნებრივი აირისა და მიწისქვეშა წყლების კოლექტორებია. ტერიგენული ნალექები დანალექი ქანებია. ტერიგენული ნალექები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ტერიგენული ნალექები — სამთო ენციკლოპედია (რუსული) Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Східний видавничий дім, 2004—2013.
ლუდოგორიე

ლუდოგორია (ბულგ. Лудогорие, თურქ. Deliorman - შეშლილი ტყეების რეგიონი) — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. რეგიონის უდიდესი ქალაქებია რაზგრადი და პლისკა. რეგიონი წარმოადგენს დუნაის დაბლობის ნაწილს. მისი უმაღლესი წერტილი მდებარეობს სოფელ სამუილთან და წარმოადგენს ზღვის დონიდან 485.70 მეტრს. ყველაზე დაბალი წერტილი არის 39.14 მეტრი. Ludogorie.org, ლუდოგორიეს ადგილობრივი კულტურისა და განათლების ასოციაციის ვებ-გვერდი (ბულგარული)
რაშად ისმაილოვი

რაშად ისმაილოვი (აზერ. Rəşad İsmayılov; დ. 7 ივნისი, 1974, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი დიპლომატი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი კატარში. რაშად ისმაილოვი 1974 წლის 7 ივნისს ბაქოში, ინტელიგენტების ოჯახში დაიბადა. 1981-1991 წლებში სწავლობდა მ. რაჰიმის სახელობის ბაქოს მე-7 საჯარო სკოლაში, რომელიც ოქროს მედალზე დაამთავრა. 1996 წელს, ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი წარჩინებით დაასრულა. 2003 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეკონომიკური უნივერსიტეტის საფინანსო-საკრედიტო ფაკულტეტი. მოგვიანებით, მუშაობა გააგრძელა სხვადასხვა არასამთავრობო სააგენტოებსა და ორგანიზაციებში. 2003–2005 იყო გაეროს აზერბაიჯანის წარმომადგენლობის „სიღარიბის დაძლევის განვითარების პროგრამის“ ხელმძღვანელი. ასევე იყო გაეროსა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკას შორის დადებული ხელშეკრულებების მაკონტროლირებელი. 2015 წელს, ისმაილოვს მეორე ხარისხის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიოლომატიური წოდება მიენიჭა და აზერბაიჯანის ბათუმში არსებულ საკონსულოში გენერალური კონსულის თანამდებობაზე დაინიშნა. 2018 წლის 7 თებერვალს, ისმაილოვი აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებით, დაინიშნა აზერბაიჯანის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად კატარში. დაქორწინებულია და ჰყავს ორი შვილი. ↑ Qətərə yeni səfir təyin edilən Rəşad İsmayılov kimdir. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-15. ციტირების თარიღი: 2018-08-21. ↑ Xaricdəki Elçilərimiz – Rəşad İsmayılov Azərbaycanı Batumidə necə təmsil edir. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-24. ციტირების თარიღი: 2018-08-21. ↑ პრეზიდენტის ბღზანება დანიშვნის შესახებ
გაგის მონასტერი

გაგის წმინდა სარქისის მონასტერი (სომხ. Գագա Սուրբ Սարգիս Վանք, აზერ. Avey məbədi) — შუა საუკუნეების ქრისტიანული ძეგლი თანამედროვე აზერბაიჯანში, ყაზახის რაიონში. შემორჩენილია ნანგრევებად. დგას გაგის მთაზე, ზღვის დონიდან 922 მეტრზე, მთის ფუძიდან 420 მეტრზე; სომხეთის საზღვრიდან აღმოსავლეთით 500 მეტრში და სოფელ დაშ-სალაჰლიდან დასავლეთით 4 კილომეტრში. კირაკოს განძაკეცის ცნობით, მონასტერი მესროპ მაშტოცმა დააარსა სომხეთში ქრისტიანობის მქადაგებელი წმ. სარქისის სახელზე. მოვლენა აღწერილია ქართულ წყაროებშიც. მონასტერი პილიგრიმობის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. მას ძირითადად აღდგომებზე და კვირაობით სტუმრობდნენ. საარქივო მასალითა და კედლებზე გაკეთებული წარწერებით დასტურდება, რომ კომპლექსი რესტავრირებულია 1851 წელს თბილისელი სომხის, ესაი ნურიანცის, მიერ. მონასტერი შემდეგშიც განუახლებიათ. მონასტერში შემონახული ეპიგრაფიკა XIII-XIX საუკუნეებს განეკუთვნება. მთავარი ტაძრის კარიბჭის ტიმპანზე სომხურთან ერთად ქართული ტექსტიც იყო ამოკვეთილი. 1986 წელს ძეგლს სპეციალისტთა ჯგუფი ეწვია, რომელმაც დააფიქსირა, რომ წარწერების უმრავლესობა ვანდალურად იყო განადგურებული. ↑ 1.0 1.1 1.2 კარაპეტიანი, სამველ. Saint Sarkis Monastery of Gag Castle. სომხური არქიტექტურის შესწავლის ფონდი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 სექტემბერი 2018. ციტირების თარიღი: 21 აგვისტო 2018. ↑ კირაკოს განძაკეცი, სომხეთის ისტორია ↑ Melikset-Bek, L. M. Georgian Sources about Armenia and Armenians, vol. 1, Yerevan, 1934
სუნჯის რაიონი (ინგუშეთი)

სუნჯის რაიონი (ინგშ. Шолж район) — ინგუშეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული და მუნიციპალური რაიონი. ინგუშეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთით მდებარე რაიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი სუნჯა (რომელიც 2016 წლიდან არ შედის რაიონის შემადგენლობაში). სუნჯის რაიონი მდებარეობს ინგუშეთის რესპუბლიკის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილო-დასავლეთთ ესაზღვრება მალგობეკის რაიონი, დასავლეთიდან — ნაზრანის რაიონი და ჩრდილოეთი ოსეთი, სამხრეთიდან — ჯეირახის რაიონი, აღმოსავლეთიდან — ჩეჩნეთი. 1860-1920 წლებში შედიოდა თერგის ოლქის შემადგენლობაში. 1920 წლიდან მთიელტა ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შემადგენლობაშია. 1944-1957 წლებში გროზნოს ოლქის ნაწილია. რაიონი თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის გაყოფის შემდეგ. Официальный сайт администрации Сунженского района Ингушетии Официальный сайт представительного органа местного самоуправления Сунженского муниципального района დაარქივებული 2015-04-03 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 http://www.gks.ru/free_doc/2016/oktmo/tom4_oktmo.rar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q26883285"></a> ↑ Оздоев И. А. Русско-ингушский словарь: 40 000 слов / Под. ред. Ф. Г. Оздоевой, А. С. Куркиева. — М.: Русский язык, 1980. — 832 с. — С. 616
ზვირთი

„ზვირთი“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური, ეკონომიკური და ლიტერატურული მუშათა გაზეთი, სოციალ-ფედერალისტური მიმართულების ორგანო; გამოდიოდა თბილისში 1915-1917 წლებში. 1915 წელს № 1 - № 12; 1916 წელს № 13- № 63; 1917 წელს № 64 - № 84. გაზეთში ძირითადად თანამშრომლობდნენ მუშები. მას პოლემიკა ჰქონდა სხვა მიმართულების გაზეთებთან („თანამედროვე აზრი“, „საქართველო“ და სხვა). ზვირთის რედაქტორ-გამომცემელი იყო ივანე დუშურაშვილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 518.
ზიგომიცეტები

ზიგომიცეტები (ლათ. Zygomycetidae) — უმდაბლესი სოკოების ქვეკლასი ფიკომიცეტების კლასისა. აქვთ კარგად განვითარებული, უფრო ხშირად დაუნაწევრებული მიცელიუმი. სქესობრივი პროცესი ზიგოგამიის ტიპისაა. უსქესო გამრავლება ხდება სპორანგიუმებში წარმოქმნილი უმოძრაო სპორანგიოსპორებით, უმრავლესობისა — კონიდიუმებით. ზიგოგიცეტებს ყოფენ რამდენიმე რიგად, რომელთაგან უფრო გავრცელებულია მუკორისნაირნი და ენტომოფთორასნაირნი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 519.
რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება

რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება — მოიწვია დავით აღმაშენებელმა რუისისა და ურბნისის მახლობლად (ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი). რუის-ურბნისის კრების მოწვევის თარიღი არც ერთ ჩვენამდე მოღწეულ საისტორიო წყაროში არ არის დასახელებული. ისტორიკოსები ასახელებენ სამ სავარაუდო თარიღს: 1103, 1104, 1105. კრების მოწვევას ბევრი მიზეზი ედო საფუძვლად: სამეფოს წინაშე იდგა ამოცანა — ცენტრალიზებული სახელმწიფოს გაძლიერებისა და განმტკიცების სამსახურში ჩაეყენებინა ეკლესია, აღმოეფხვრა ის დარღვევები, რასაც ქართულ ეკლესიაში ჰქონდა ადგილი (ხელდასხმის წესის დარღვევა, საეკლესიო ქონების განიავება, მცირეწლოვანთა ქორწინება და სხვა). კრების მუშაობაში აქტიურად მონაწილეობდა დავით აღმაშენებლის ერთგული მოხელე გიორგი, შემდგომში ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი. შემოიკრიბა რა გიორგი მთაწმიდლის იდეურ მემკვიდრეთა ძლიერი დასი, საქართველოს სამეფო ხელისუფლებამ რუის-ურბნისის საეკლესიო კრებაზე მკაცრად შეუტია ეკლესიის მაშინდელ მესვეურებს. კრებამ დავით აღმაშენებლის მომხრეთა ხაზი გაატარა და მიიღო მეტად მნიშვნელოვანი დადგენილებები ე. წ. ძეგლისწერა (რუის-ურბნისის ძეგლისწერა), რომლის ძალითაც გადააყენეს უღირსი მღვდელმთავრები; მათი ადგილი სამეფო ხელისუფლების ერთგულმა პირებმა დაიკავეს. მოწესრიგდა ხელდასხმის წესი და მოგვარდა საეკლესიო ცხოვრების ბევრი სხვა საკითხი. რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ჩატარება დავით აღმაშენებლის საეკლესიო რეფორმის პირველი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო. ამიერიდან დიდი ფეოდალები მღვდელმთავრების სახით ძლიერ მოკავშირეებს კარგავდნენ. რეფორმას მხარს უჭერდნენ მოსახლეობის ფართო ფენები. რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების შედეგებმა დიდი როლი შეასრულეს საქართველოს სახელმწიფოს განმტკიცება-ცენტრალიზებაში. მეტრეველი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 468-469. გაბიძაშვილი ე., რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა, თბ., 1978; მეტრეველი რ., დიდნი საქმენი (XI საუკუნის მეორე ნახევრისა და XII საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოს ისტორიის ზოგიერთი საკითხი), თბ., 1978; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 3, თბ., 1966.
ზიზილა

ზიზილა (ლათ. Bellis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვთ ფესვთანურ როზეტად შეკრებილი ნიჩბისებრი ან უკუკვერცხისებრი ფოთლები და ერთკალათიანი საყვავილე ღერძი; კალათში განაპირა ყვავილები ენისებრია, მხოლოდ ბუტკოიანი და თეთრი, ვარდისფერი ან იშვიათად წითელი, შიგნითა — მილისებრი, ორსქესიანი და ყვითელი. მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად — დაყოფით. 10 (15) სახეობა ველურად გავრცელებულია ევროპაში, მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში იზრდება მხოლოდ ერთი სახეობა — Bellis perennis, რომლის ბუთხუზაყვავილებიან ფორმებს დეკორატიულ მებაღეობაში იყენებენ კლუმბებისა და ბორდიურების გასაფორმებლად. ხინთიბიძე ლ, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 520.
მარიული ენა

მარიული ენა, ჩერემისული ენა — ურალური ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის ენა. გავრცელებულია მარეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ასევე ბაშკირეთის, უდმურტის და თათარსტანის რესპუბლიკებში, კიროვის, გორკის, პერმისა და სვერდლოვსკის ოლქებში. მარიულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 540 ათ. კაცი (1979). ადრინდელი წერილობითი ძეგლები — სასულიერო ხასიათის ლიტერატურული თარგმანები XVIII საუკუნის მიწურულით თარიღდება. დამწერლობა ემყარება რუსულ გრაფიკას. მარიულ ენაში დაცულია ხმოვანთა ჰარმონია. მორფოლოგიური მოდელი აგლუტინაციურია. ზმნას ასპექტი არ გააჩნია. მსაზღვრელი პრეპოზიციურია საზღვრულისადმი. წინადადება ნომინატიური კონსტრუქციისაა. ჭარბადაა ნასესხები სიტყვები თურქული, ირანული და რუსული ენებიდან. მთავარი სტატია: მარიული დამწერლობა. ბარის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 36 ასო–ნიშანს (გრაფემას). მთის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 37 ასო–ნიშანს (გრაფემას). ჩრდილო-დასავლური მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 40 ასო–ნიშანს (გრაფემას). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 444.
56 (რიცხვი)

ორმოცდათექვსმეტი — ორმოცდამეთექვსმეტე ნატურალური რიცხვი. არის ორმოცდათხუთმეტის მომდევნო და ორმოცდაჩვიდმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 56. 56 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ორმოცდათექვსმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ორი ოცი და ათ-ექვს-მეტი (იგულისხმება ორმოცდაათზე ექვსი ერთეულით მეტი). Prime Curios! 56 from the Prime Pages
57 (რიცხვი)

ორმოცდაჩვიდმეტი — ორმოცდამეჩვიდმეტე ნატურალური რიცხვი. არის ორმოცდათექვსმეტის მომდევნო და ორმოცდათვრამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 57. 57 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ორმოცდაჩვიდმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ორი ოცი და ათ-შვიდ-მეტი (იგულისხმება ორმოცდაათზე შვიდი ერთეულით მეტი). Prime Curios! 57 from the Prime Pages
58 (რიცხვი)

ორმოცდათვრამეტი — ორმოცდამეთვრამეტე ნატურალური რიცხვი. არის ორმოცდაჩვიდმეტის მომდევნო და ორმოცდაცხრამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 58. 58 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ორმოცდათვრამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ორი ოცი და ათ-რვა-მეტი (იგულისხმება ორმოცდაათზე რვა ერთეულით მეტი). Prime Curios! 58 from the Prime Pages
მარიან შარეცი

მარიან შარეცი (სლოვენ. Marjan Šarec; დ. 2 დეკემბერი, 1977, ლიუბლიანა, იუგოსლავია) — სლოვენი მსახიობი, ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი. სლოვენიის პრემიერ-მინისტრი 2018 წლის 17 აგვისტოდან. მარიან შარეცი დაიბადა 1977 წლის 2 დეკემბერს ლიუბლიანაში. 2001 წელს დაასრულა ლიუბლიანის უნივერსიტეტის თეატრის, რადიოს, კინოსა და ტელევიზიის აკადემია. მომდევნო წლებში აქტიურად მუშაობდა ეროვნულ ტელევიზიაში RTV Slovenija. მონაწილეობდა რადიო-შოუში „რადიო გა-გა“ და სატელევიზიო შოუში „ხრი-ბარ“, როგორც კომედიანტი და პოლიტიკური სატირიკოსი. გარდა ამისა ახდენდა ცნობილი პოლიტიკოსების, სლოვენიის ყოფილი პრეზიდენტის იანეს დრნოვშეკის, ოსამა ბინ ლადენის, ფიდელ კასტროსა, ცნობილი სლოვენი პოლიტიკოსის ანტონ როპის, სლოვენიის პრემიერ-მინისტრების იანეს იანუშისა და ანდრეი ბაიუკის იმიტირებას. მუშაობდა როგორც ჟურნალისტი და რედაქტორი. 2010 წელს მონაწილეობდა ცენტრალური სლოვენიის ქალაქ კამნიკის მერის არჩევნებში. მან პირველ ტურში აიღო მეორე ადგილი, ხოლო გაიმარჯვა მეორე ტურში. იგი იყო მემარცხენე-ცენტრისტული პარტიის პოზიტიური სლოვენიის წევრი. 2014 წელს იგი კვლავ აირჩიეს ქალაქის მერად, მაგრამ ახლა უკვე თავისი პირადი პარტიიდან მარიან შარეცის სია. პირველ ტურში მიიღო ხმების 2/3. პოლიტიკური მოღვაწეობის ვაწყების შემდეგ მიატოვა სამსახიობო კარიერა. 2017 წლის მაისში განაცხადა, რომ მონაწილეობას მიიღებდა საპრეზიდენტო არჩევნებში. იგი აკრიტიკებდა პრეზიდენტ ბორუტ პაჰორს. 2017 წლის ოქტომბერში მიიღო ხმების 25 % და გავიდა მეორე ტურში. მეორე ტურში მიიღო ხმების 47 % და დამარცხდა ბორუტ პაჰორთან. 2018 წლის 17 აგვისტოს შარეცი 55 ხმით აირჩიეს პრემიერ-მინისტრად. მის წინააღმდეგ წავიდა პარლამენტის 31 დეპუტატი. მარიან შარეცი. ოფიციალური ვებგვერდი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-10-12. ციტირების თარიღი: 2017-11-04. ↑ 1.0 1.1 1.2 Portret tedna: Marjan Šarec. Delo.si. ციტირების თარიღი: 2017-06-19. ↑ Marjan Šarec za predsednika države. Delo.si. ციტირების თარიღი: 2017-06-19. ↑ 3.0 3.1 Župan | Občina Kamnik. Kamnik.si. ციტირების თარიღი: 2017-06-19. ↑ Oznake. Večer – Marjan Šarec za predsednika: Strici iz ozadja so izgovor šibkih. Vecer.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-10-23. ციტირების თარიღი: 2017-06-19. ↑ Na predsedniško mesto bi se radi zavihteli tudi estradniki :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija. Rtvslo.si. ციტირების თარიღი: 2017-06-19. ↑ http://www.rtvslo.si/slovenija/mmczivo-volilni-dan-v-sliki-in-besedi/435851 ↑ „Marjan Šarec je s 55 glasovi izvoljen za predsednika vlade“. Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija. ციტირების თარიღი: 2018-08-20. ↑ „Премьером Словении стал бывший комик Шарец“. ციტირების თარიღი: 2018-08-20. ↑ https://www.delo.si/novice/slovenija/sarec-ne-bojim-se-prevzeti-odgovornosti-82579.html
დამბალხაჭო

დამბალხაჭო, ხაჭოერბო — ქართული ეროვნული კერძი, რომელსაც ამზადებენ ისტორიული ფშავისა და ერწო-თიანეთის ტერიტორიაზე. წერილობითი წყაროებით ის ორ საუკუნეზე მეტს ითვლის და ივარაუდება, რომ 1800-იანებამდეც ფართოდ უნდა ყოფილიყო გავრცელებული. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 3 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, დამბალხაჭოს და მის დამზადების ტექნოლოგიას საქართველოს არამატერიალური ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. ახლადგამოწველილ რძე ისხმება ფართოპირიან ჭურჭელში დამჟავებამდე, რის შემდეგაც ისხმება სპეციალურ ხელსაწყოში, ჩხუტში, რომლითაც იდღვიბება და წარმოიქმნება კარაქი, კარაქის ამოღების შემდეგ დარჩენილ სითხეს დო ეწოდება. დოს გაცხელებით მიიღება ის ხაჭო, რომლითაც მოგვიანებით დამბალხაჭო მზადდება. მიღებული ხაჭო კარგად იწურება. შემდეგ იწურება და მოეყრება მარილი გემოვნებით. მარილმოყრილი ხაჭო იზილება და იკვერება, ანუ გუნდებად იკვრება, უკვე შეკვერილი კი ეწყობა ძობანში გასაშრობად. ძობანი წნელით მოწნული შუცეცხლის თავზე ჩამოკიდებული სათავსოა, რომელის ქვემოდან ანთებული ცეცხლის კვამლითაც შეწყობილი ხაჭოს კვერები დაახლოებით ერთი კვირა იბოლება და შრება. გამშრალი ხაჭო ირეცხება რძის შრატით. დამზადების შემდეგი ეტაპი გამშრალი ხაჭოს დამწიფება, დალბობა, ანუ დავარგებაა. ამისათვის ხაჭოს კვერები ეწყობა თიხის ქოთანში ან ქვევრში, სადაც ჰერმეტულად დაახლოებით ორ თვეს ატარებს, ზოგჯერ აღნიშნული თიხის ჭურჭელი მიწაშიცაა ჩაფლული. ხაჭოს კვერები გარედან ობდება, შიგნიდან კი ლბება და ოქროსფერი ხდება. დამბალხაჭოს საკვებად იყენებნ მშრალად ან გაცხელებულს დიდი რაოდენობის ერბოსთან ერთად. მსგავსად მომზადებულ კერძს დამბალხაჭოს „ხაჭოერბო“ ეწოდება. „ხაჭოერბოს“ მოსამზადებლად ცეცლზე გააცხელებნ ერბოს, სურვილისამებრ ჩააყრიან პურს და შემდეგ უკვე გასუფთავებულ და დაჭრილ დამბალხაჭოს. დამბალხაჭო მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით მზადდება. მისი წარმოების არეალია ისტორიული ივრისა და არაგვის ფშავის, ერწო-თიანეთის ტერიტორიები. აგრეთვე მას ამზადებენ ახმეტისა და თელავის მუნიციპალიტეტის ფშავლებით დასახლებულ სოფლებში, როგორებიცაა, მაგალითად ჭართალა და ლაფანყური. პირველი წერილობითი ცნობები, სადაც დამბალხაჭოა ნახსენები ეკუთვნის ვაჟა-ფშაველას მამას, პავლე მღვდელსა და ცნობილ მოლექსეს, ჯაბანს ეკუთვნით. პავლე რაზიკაშვილის ნაწარმოებში „მოკლე მოთხრობა ჩემი წინაპარით ჩამომავლობაზე, მათ ზნე-ჩვეულებებზედ“ ვკითხულობთ: ყველაფერი დამბალხაჭოს შესახებ - სად და როგორ მზადდება ქართული დელიკატესი mtisambebi.ge დამბალხაჭო - კულტურული ძეგლის სტატუსის უძველესი ფშაური დელიკატესი[მკვდარი ბმული] www.knews.ge დამბალხაჭო - ტრადიციული ფშაური საკვები ეთნოგრაფიული ნარკვევები, ვიდეო youtube-ზე. დამბალ ხაჭოს დამზადების პროცესი ვიდეო youtube-ზე. დამბალხაჭოს არამატერიალური ძეგლის სტატუსი მიენიჭა ekofact.com „დამბალხაჭო“, თბილისი, 2015 წ., შემდგენელი - მარიამ ხუცურაული ↑ 1.0 1.1 ყველაფერი დამბალხაჭოს შესახებ - სად და როგორ მზადდება ქართული დელიკატესი mtisambebi.ge ↑ არამატერიალური კულტურის ელემენტისათვის „უძველესი ფშური საკვები პროდუქტის -„დამბალხაჭო“ (დამბალი ხაჭო) დამზადების ტექნოლოგია და კულტურა“ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსის მინიჭების შესახებ დაარქივებული 2019-02-07 საიტზე Wayback Machine. matsne.gov.ge ↑ დამბალხაჭო - როგორ დავამზადოთ დელიკატესი დაარქივებული 2022-01-21 საიტზე Wayback Machine. travelingeorgia.ge
მარჯანი

მარჯანი — ზღვის უხერხემლოები მარჯნის პოლიპების კლასისა. წარმოადგენს მარჯნის პოლიპების კოლონიის ჩონჩხის მასალას. მარჯნის დიდი დაჯგუფება წარმოქმნის მარჯნის რიფებსა და მარჯნის კუნძულებს. მარჯნის ზრდა ხელსაყრელ პირობებშიც კი გრძივი მიმართულებით შეადგენს არაუმეტეს 1 სმ წელიწადში, ამიტომ საშუალო რიფის ფორმირებისთვის ასწლეულები იხარჯება, ხოლო კუნძულების შემთხვევაში ათასწლეულები. მარჯანი ახლოს ენათესავება აქტინიებს, თუმცა მათგან პრინციპულად განსხვავდება. მსოფლიო ოკეანეში ბინადრობს 6000-ზე მეტი სახეობის მარჯანი. საიუველირო საქმეში უფრო ხშირად გამოიყენება კეთილშობილი მარჯანი, რომლისაგანაც ამზადებენ სამკაულებს — მძივებს, სამაჯურებსა და სხვა. ძველ ქართულ წყაროებში მარჯანს ზოგჯერ ძოწი და ძოწეული ეწოდება. მარჯნის მძივები და ამ ქვით შემკული სხვადასხვა ნივთი უკვე ბრინჯაოს ხანიდან გვხვდება საქართველოში. მისი მოხმარება მომდევნო პერიოდშიც ძალზე მიღებული ყოფილა. მარჯანი — ყველაფერი გეოლოგიის შესახებ (რუსული) ↑ მარჯანი — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი