laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მენეჯმენტი

მენეჯმენტი — ბიზნეს-ორგანიზაციული მოქმედება, საქმიანობა. მარტივი სიტყვებით ის ნიშნავს: მოქმედება, რომ შეკრიბო ხალხი ერთად სასურველი მიზნების შესასრულებლად. მენეჯმენტის მთავარი ხუთი ფუნქციაა: დაგეგმვა, ორგანიზება, ბრძანება, კორდინირება, კონტროლი. მენეჯმენტი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც წარმოებისა და მომსახურების ორგანიზაციის, მეთოდების, ტექნიკის და ტექნოლოგიის, ადამიანური ურთიერთობათა განვითარების კანონზომიერებათა შესახებ ცოდნის სისტემა, რომელიც ოთხი ძირითადი ელემენტისაგან შედგება: 1.მენეჯმენტის თეორიისაგან, რომელიც ავლენს და შეისწავლის მართვის სფეროში მოქმედ კანონებს, კანონზომიერებებს, პრინციპებს, კატეგორიებსა და ცნებებს, ახდენს მათ სისტემატიზაციას 2.მენეჯმენტის მეთოდისაგან, რომელიც შეისწავლის საშემსრულებლო ჯგუფებზე და მის თითოეულ წევრზე ეკონომიკური, სოციალუირ-ფსიქოლოგიური, ადმინისტრაციული ზემოქმედების ხერხებსა და მეთოდებს მათი პრაქტიკული გამოყენებისა გზებს. 3. მენეჯმენტის ორგანიზაციისაგან, რომელიც შეისწავლის მმართველობით ფუნქციებს, ადგენს ურთიერთდაქვემდებარების წესს,მართვის ორგანიზაციულ ფორმებსა და მათი ქვედანაყოპების დებულებებს, თანამედროვე ინსტრუქციებს და ა.შ. 4.მენეჯმენტის ტექნიკისა და ტექნოლოგიისაგან, რომელიც სწავლობს მენეჯმენტის სისტემაში ინფორმაციის მიღების, დამუშავების, მმართველობით გადაწყვეტილებათა გამომუშავების, სისტემური ანალიზის საქმეში შესაბამისი პროგრესული ტექნიკის, მათემატიკური მეთოდების გამოყენების გზებს.
მურყვამი

მურყვამი — დაკიდებული მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განტოტებაზე — სვეტღარის ქედზე, მდინარე ენგურის აუზში. სიგრძე 3,5 კმ, ფართობი 6,0 კმ². მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე. მურყვამზე აქვს სათავე მდინარე მურყვამს (ენგურის სისტემა). საზრდოობს სვეტღარის ქედის, ასმაშისა და ნიურმიშის უღელტეხილების კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებითა და ზვავებით. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
საერთაშორისო რეაქცია აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობაზე

27 აგვისტოს 2008 წელს რუსეთის დუმამ ოფიციალურად მხარე დაუჭირა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობას. შემდეგ კი 28 აგვისტოს ეს მხარდაჭერა ოფიციალურად დაამტკიცა რუსეთის პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა. ამ განცხადების შემდეგ რუსეთი აშკარად უმციროსებაში მოყვა.  რუსეთი (26 აგვისტო, 2008) - დიმიტრი მედვედევმა გააკეთა სპეციალური პრეს-კონფერენცია, სადაც ოფიციალურად განაცხადა, რომ რუსეთი აღიაებს აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობას.  ნიკარაგუა (5 სექტემბერი, 2008) - დანიელ ორტეგამ თავის ოფიციალურ განცხადებაში გააკრიტიკა საქართველოს მთავრობა და ხაზი გაუსვა იმას, რომ ნიკარაგუა აღიარებს ორ რესპუბლიკას.  ვენესუელა (10 სექტემბერი, 2009) უგო ჩავესმა დიმიტრი მედვედევთან შეხევდრის დროს განაცხადა, რომ ვენესუელისთვის მნიშვნელოვანია აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთი სუვერენიტეტი, და რუსეთს სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა.  ნაურუ (15-16 დეკემბერი, 2009).  სირია (29 მაისი, 2018) - სირიის, აფხაზეთის და სამხრეთ ოსეთის წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს კომუნიკეს ურთიერთაღიარების და დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ. საქართველომ საპასუხოდ სირიასთან დიპლომატიური ურთიერთობები გაწყვიტა. ტუვალუმ აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი აღიარა[მკვდარი ბმული] სირიამ ოკუპირებული აფხაზეთის და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობა აღიარა[მკვდარი ბმული] საქართველომ სირიას დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტის შესახებ ოფიციალურად აცნობა[მკვდარი ბმული]
მურყვამობა

მურყვამობა (სვან. ლიმურყუამალ-კოშკობა) — ღვთაება კვირიასადმი მიძღვნილი ადრესაგაზაფხულო დღესასწაულთა ციკლში შემავალი ერთ-ერთი საწესო ქმედება. სრულდებოდა დიდმარხვის პირველ დღეს, ე. წ. შავ ორშაბათს, ქვემო სვანეთში. სოფლების ჟახუნდრისა და სასაშის მოსახლეობა მზის ამოსვლის წინ კვირიას საგალობლის შესრულების შემდეგ მიადგებოდა წინასწარ აგებულ თოვლის კოშკს და ცდილობდა თავის მხარეს გადაძლევას და წაქცევას, რადგან ხალხის რწმენით, საითაც კოშკი წაიქცეოდა, იმ მხარეს მთელი წლის მანძილზე საჭირო ატმოსფერული ნალექი მოვიდოდა და უცვი მოსავალი იქნებოდა. ასევე სწამდათ, რომ ვინც თოვლის კოშკს საფუძველს ჩაუყრიდა ან თავზე ჯვარს დაადგამდა, უსათუოდ ვაჟი შეეძინებოდა. თუ თოვლი არ იყო, მაშინ თოვლის კოშკს ნაძვის ხით ცვლიდნენ. ზემო სვანეთში მურყვამობა იმართებოდა ყველიერის აღებისას (სვან. „აღბალაღრალ“ — აღების თამაშობები). მსგავსი დღესასწაულები ბარშიც ყოფილა გავრცელებული (ნაციხურიბა —რაჭაში, ჭვენიერობა — სამეგრელოში). სვანური მურყვამობა უნდა უკავშირდებოდეს მთელ საქართველოში გავრცელებულ წარმოდგენებს ნაყოფიერების საკულტო ხის შესახებ და კოსმოგონიურ სიმბოლოს — ცხოვრების ხეს. მასში შესულია ყველიერის ადრესაგაზაფხულო კარნავალური სანახაობის ელემენტები, რომლებიც ბუნების ხელახალი აღორძინების შესაგებებლად იმართებოდა. ონიანი ჯ., სვანური მურყვამობა-კვირიაობა, «მაცნე», 1969, №　3; ჯავახიშვილი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 1, თბ., 1979; Бардавелидзе В. В., Древнейшие религиозные верования и обрядовое графическое искусство грузинских племен, Тб., 1957; სურგულაძე ირ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
რომის სამართალი

რომის სამართალს (ლათ. Ius Romanum) — სამართალი, რომელიც ანტიკურ ხანაში ქალაქ რომსა და მოგვიანებით მთელ რომის იმპერიაში ჩამოყალიბდა. კორპუს იურის ცივილის დაგროვილი რომის სამართლის წყაროები შუა საუკუნეებში ისევ აღმოაჩინეს ბოლონიაში და XIX საუკუნის ბოლო ხანებამდე ევროპის უმეტეს სახელმწიფოებში მნიშვნელოვან სამართლებრივ წყაროდ განიხილავდნენ მას. სამართლის ისტორიკოსთა მტკიცებით შუა საუკუნეებსა და ადრეულ ახალ დროში ევროპის კონტინენტზე არსებული სამართლებრივი წესრიგი შეიძლება რომის სამართლადაც განვიხილოთ. რომაელი იურისტები სამართალს ჰყოფდნენ საჯარო (jus publicum) და კერძო სამართლად (jus privatum). საჯარო სამართალი აწესრიგებდა რომის სახელმწიფოს მდგომარეობას, ხოლო კერძო – ცალკეულ პირთა შორის ურთიერთობებს. ეს დაყოფა შემოიღო ულპიანემ. რომაულმა კერძო სამართალმა საჯაროსთან შედარებით ბევრად მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა სამართლის ისტორიაში. რომაული კერძო სამართალი განამტკიცებდა პირის სამეურნეო და სამართლებრივ ავტონომიას, სამოქალაქო ბრუნვაში თანასწორობას. 212 წელს თანასწორობის პრინციპი გავრცელდა ყველა ადამიანზე, გარდა მონებისა. მონა არ ითვლებოდა ადამიანად, არამედ ნივთად. რომაული სამართალი განამტკიცებდა მონათმფლობელობას. რომაულ კერძო სამართალში მაღალ დონეზე იყო დამუშავებული საკუთრება, ვალდებულებითი და სახელშეკრულები სამართალი. რომაულ სამართალში ჩამოყალიბდა და განვითარდა ისეთი სამართლებრივი ცნებები, როგორიცაა უფლებაუნარიანობა, ხანდაზმულობა, მოქალაქეობა შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში მოხდა რომის სამართლის შეთვისება სხვადასხვა ქვეყნების მიერ. ფართო მასშტაბით რომის სამართლის რეცეფცია XII საუკუნეში დაიწყო და უდიდესი აღმავლობით XV-XVI საუკუნეებში განვითარდა. რომის სამართლის გავრცელებას მხარს უჭერდნენ ფეოდალური წრეები, სამეფო ხელისუფლება და რომის კათოლიკური ეკლესია. რომის სამართალმა ფართო გავრცელება ჰპოვა გერმანიაში სადაც მოდიფიცირებული სახით ის XIX საუკუნემდე მოქმედებდა. ამას პანდექტური სამართალი ეწოდებოდა. XIX საუკუნემდე მოქმედი რომის სამართლის ბევრი კონსტრუქცია XIX საუკუნის სამოქალაქო კოდექსებშიც შევიდა, მაგ. 1804 წლის საფრანგეთის სამოქალაქო კოდექსში, 1896 წლის გერმანიის სამოქალაქო სჯულდებაში და სხვა. Corpus Iuris Civilis ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 442. რომის კანონებისა და ისტორიის ციფრული წიგნების კოლექცია, სხვადასხვა ენებზე. დაარქივებული 2018-09-19 საიტზე Wayback Machine. რესურსების კოლექცია. რომაული კანონების ბიბლიოთეკა დაარქივებული 2012-08-31 საიტზე Wayback Machine.
მურყნარი

მურყნარი — ზაფხულმწვანე ფოთლოვანი ტყეები, სადაც ჭარბობს მურყანი. საქართველოში მურყნარს ქმნის ძირითადად შავი მურყანი ანუ თხმელა (Alnus barbata). შედარებით დიდ ფართობებზე მურყნარი გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში — კოლხეთის დაბლობზე, ლამიამ-ჭაობიან და ტორფიან ნიადაგზე, მდინარეთა ტერასებზე. გვხვდება ხეობების ფერდობებზეც წიფლნარისა და რცხილნარის მოსპობის შედეგად. მურყნარი სხვადასხვა ტიპისაა: მდინარეთა ნაპირებსა და დაბლობებზე მურყნარს ერევა ლაფანი და ვითარდება ლაფნარ-მურყნარი. კოლხეთის დაბლობისათვის დამახასიათებელია შავგვიმრიანი მურყნარი, ჭაობიანი ნიადაგებისათვის — ლეშამბიანი მურყნარი აგრეთვე არის ისლიანი და ისლიან-გვიმრიანი მურყნარებიც. მთათა ფერდობებზე მურყნარს ერევა თელა, წიფელი, რცხილა, ჰართვისის მუხა და სხვა. ძველად კოლხეთის დაბლობზე მრავლად იყო წმინდა მურყნარი. აღმოსავლეთ საქართველოში მურყნარი გავრცელებულია ალაზნის ჭალის ტყეებშიც. გაგნიძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
მეტრონომი

მეტრონომი (ბერძ. metron — ზომა და nomos — კანონი) — მუსიკალური ტემპის სიჩქარის გასაზომი ხელსაწყო. მეტრონომის ტიპის ხელსაწყოების შექმნა დაიწყო XVII საუკუნეში. თანამედროვე მეტრონომის (გააუმჯობესა ავსტრიელმა ოსტატმა ი. მელცელმა, 1816) აქვს პირამიდის ფორმის ხის კორპუსი, რომელზეც არის დანაყოფებიანი ხის სკალა, საათის ხრახნილი მექანიზმი და ქანქარა პატარა მოძრავი ტვირთით. ქანქარის რხევა თანაზომიერი კაკუნით აღინიშნება. ქანქარის რხევის რაოდენობა (რიცხვი) დროის ერთეულში დამოკიდებულია ტვირთის მდებარეობაზე. მეტრონომის ასაწყობად საჭიროა ტვირთის დაყენება სკალაზე საჭირო ციფრის პირდაპირ. მელცელს მეტრონომით ტემპი ნოტებში პირობითად აღინიშნება MM-ით (ნაწარმოების დასაწყისში ან შუაში). გამოიყენება აგრეთვე ფიზკულტურული ვარჯიშის, ლაბორატორიული სამუშაოების და სხვა დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 618.
მურყნევი

მურყნევი, თაროიანი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომისა და შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის გვირგვინას შტოსქედზე, მდინარეების გუჯარეთისწყლისა (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) და აბუხალოსღელის (ძამის სისტემა) ზემოთის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2342 მ. აგებულია ეოცენური ვულკანოგენური ნალექებით. მურყნევის კალთები ტყიანია. თხემზე სუბალპური მდელოებია. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202. ↑ უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 25 აგვისტო 2016.
აბუხალო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აბუხალო შეიძლება აღნიშნავდეს: აბუხალო — მთა საქართველოში; აბუხალო — უღელტეხილი საქართველოში; აბუხალო — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში; აბუხალო — გამოქვაბულების კომპლექსი ქარელის მუნიციპალიტეტში; აბუხალო — დავით გარეჯელის მონასტერი აბუხალოში.
აბუხალოს უღელტეხილი

აბუხალოს უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ქარელისა და გორის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მდინარეების ტანისა და ძამის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 2200 მ. გადასასვლელი მდინარე ტანის (ატენის ხეობის) სათავეებიდან (გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოშურიდან) მდინარე ძამის ხეობაში (ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ გვერძინეთში). უღელტეხილის სამხრეთით გვირგვინას ქედზე არის მთა აბუხალო (2255 მ). ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 14. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 39.
ტანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტანა შეიძლება აღნიშნავდეს: ტანა — კუნძული ვანუატუში ტანა — ტბა ეთიოპიაში ტანა — მდინარე საქართველოში ტანა — მდინარე კენიაში ტანა — მდინარე ჩილეში ტანა — მდინარე კუბაში ტანა — ჩინური ღმერთი
ჟან-ლუი-ერნესტ მესონიე

ჟან-ლუი-ერნესტ მესონიე (ფრანგ. Jean-Louis-Ernest Meissonier; დ. 21 იანვარი, 1815 — გ. 21 თებერვალი, 1891) — ფრანგი კლასიკოსი მხატვარი და მოქანდაკე. თავის ნამუშევრებში ხშირად გამოსახავდა ნაპოლეონ ბონაპარტსა და მის სამხედრო თემებს. მხატვარ ჟან დეტაილის მასწავლებელი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ჟან-ლუი-ერნესტ მესონიე“ ვიკისაწყობში. Jean Louis Ernest Meissonier. rehs.com Jean-Louis-Ernest Meissonier დაარქივებული 2012-10-07 საიტზე Wayback Machine. . artfact.com
პინა ბაუში

პინა ბაუში (შემოქმედებითი ფსევდონიმი — Pina Bausch, ნადვილი სახელი და გვარი Philippine Bausch — ფილიპინე ბაუში; დ. 27 ივლისი, 1940, ზოლინგენი, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია — გ. 30 ივნისი, 2009) — გერმანელი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, მისივე სახელობის ქორეოგრაფიული თეატრის დირექტორი ქალაქ ვუპერტალში. პინა ბაუში იყო თანამედროვე მსოფლიო ქორეოგრაფიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფიგურა. პინა ბაუშის მშობლები, ანიტა და აუგუსტ ბაუშები ზოლინგენში, ფოხერის ქუჩაზე ფლობდნენ ერთ პატარა ტრაქტირს სასტუმროთი, სადაც დაიბადა ცნობილი მოცეკვავე. ჯერ კიდევ ბავშვობის წლებში შეუდგა საბალეტო ხელოვნების დაუფლებას. იგი გამოდიოდა საბავშვო სპექტაკლებსა და ოპერეტებში. 14 წლის ასაკში (1955 წ.) პინა ბაუში შევიდა ესენის ფოლკვანგშულეში სასწავლებლად, სადაც მისი მასწავლებელი, ქორეოგრაფიის განმაახლებლად ცნობილი კურტ იოოსი (Kurt Jooss) იყო. 1958 წელს სწავლა წარჩინებით დაასრულა სასცენო ქორეოგრაფიისა და ცეკვის პედაგოგიკის განხრით. 1959 წელს მან მიიღო დე-ა-ა-დეს (DAAD) სტიპენდია მიიღო, რითაც საშუალება მიეცა სწავლა გაეგრძელებინა ნიუ ორკი სახელგანთქმულ ჯულიარდის სკოლაში მისი პედაგოგები იყვნენ ხოსე ლაიმონი (José Limón) და ენტონი ტუდორი (Antony Tudor). მოგვიანებით პინა ბაუშმა პოლ სანასარდოსა და დონია ფოიერის კომპანიაში (The Company of Paul Sanasardo and Donya Feuer) გააგრძელა სწავლა. 1961 წელს პინა ბაუშმა როგორც „ნიუ ამერიკან ბალეტი“-ს წევრმა ანგაჟემენტი მიიღო ნიუ-იორკის მეტროპოლიტან ოპერაში. 1962 წელს იოოსის მიწვევით დაბრუნდა გერმანიაში. აქედან მოყოლებული იგი ფოლკვანგ-ბალეტში ცეკავდა როგორც სოლისტი და ასისტენტობას უწევდა იოოსს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პინა ბაუში Official Website Stanford Presidential Lectures in the Humanities and Arts
ბემოლი (მუსიკა)

ბემოლი (ფრანგ. bémol), ნიშანი ♭ {\displaystyle \flat } , რომელიც მიუთითებს მუსიკალური ბგერის სიმაღლის ნახევარი ტონით დადაბლებას (ალტერაცია). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 302.
ფერია

ფერია — მითოლოგიური არსება, რომელიც სულის ტიპისაა ანუ არა ხორციელი. ხშირად ის აღწერილია, როგორც ზებუნებრივი ქმნილება. D. L. Ashliman, Fairy Lore: A Handbook (Greenwood, 2006) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ფერია“ ვიკისაწყობში.
გრეის ანატომია

„ჰენრი გრეის ადამიანის სხეულის ანატომია“ (ცნობილი, როგორც უბრალოდ: „გრეის ანატომია“) — ინგლისურენოვანი ანატომიის სახელმძღვანელო, ფართოდ აღიარებული, როგორც კლასიკური ნაშრომი ამ საგანში. თავდაპირველად წიგნი გამოიცა სახელწოდებით „გრეის ანატომია — აღწერითი და ქირურგიული თეორია“ ინგლისში, 1858 წელს. ხოლო მომდევნო წელს კი აშშ-ში. გრეის გარდაცვალების შემდეგ წიგნზე მუშაობა განაგრძეს სხვა სპეციალისტებმა. მას შემდეგ გამოვიდა უამრავი ხელახალი გამოცემა. 2008 წლის 26 სექტემბერს შედგა წიგნის 40-ე ბრიტანული საიუბილეო გამოცემა პროფესორ სიუზან სტანდრინგის რედაქციით. 2015 წლის სექტემბერში შედგა წიგნის 41-ე გამოცემა. Gray, Henry (1858), Anatomy: Descriptive and Surgical, London: John W. Parker and Son, https://openlibrary.org/books/OL24780759M/Anatomy_descriptive_and_surgical. წაკითხვის თარიღი: 16 ოქტომბერი, 2011 Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice (40th რედ.), Churchill-Livingstone, Elsevier, 2008, ISBN 978-0-443-06684-9 Richardson, Ruth (2005), „A Historical Introduction to Gray's Anatomy“, Susan Standring, Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice (39th (electronic version) რედ.), Edinburgh: Elsevier Churchill Livingston, http://www.graysanatomyonline.com/content/0443066760/suppfiles/HistoricalIntro.pdf. წაკითხვის თარიღი: 16 ოქტომბერი, 2011 შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „გრეის ანატომია“ ვიკისაწყობში. წიგნის ონლაინ ვერსია; 1918 წლის აშშ-ის 20-ე გამოცემა. იმავე გამოცემის აუდიო ვერსია ხუთ ნაწილად: : 12345 წიგნის პირველი გამოცემა, 1858 (PDF) წიგნის პირველი გამოცემის რჩეული სურათები დაარქივებული 2017-07-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ Gray’s Anatomy – The Anatomical Basis of Clinical Practice 41st edition (26 სექტემბერი, 2015). ციტირების თარიღი: 18 ნოემბერი, 2015.
მურჯახეთის განძი

მურჯახეთის განძი — თურქული ვერცხლის მონეტების განძი (325 ცალი), იპოვეს 1937 წელს სოფ. მურჯახეთში (ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი, ჯავახეთი). მურჯახეთის განძში აღმოჩნდა ოსმალეთის სულთნების: სულეიმან I-ის (1687-1691), აჰმედ II-ის (1691-1695), მუსტაფა II-ის (1695-1703), აჰმედ III-ის (1703-1730), მაჰმუდ I-ის (1730-1754) სახელით მოჭრილი ყურუშები, ნახევარყურუშები ანუ იგირმილიქები, ომლიქები და ახჩები. მონეტები მოჭრილია კონსტანინოპოლის, ედირნეს, არზრუმის, თბილისის, განჯისა და გუმუშჰანეს ზარაფხანებში. განსაკუთრებით საყურადღებოა გუმუშჰანეში მოჭრილი იშვიათი მონეტები. განძის ყველაზე ადრინდელი მონეტა დათარიღებულია 1687 წელი, გვიანდელი — 1730, ე. ი. განძი ჩაფლულია 1730-ის შემდეგ. დუნდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 203. ანთაძე მ., გიუმიშხანეთში მოჭრილი იშვიათი თურქული მონეტები, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1967, ტ., 27 B; მისივე, თურქული მონეტების მურჯაზეთის განძი, იქვე, 1969, ტ. 28 B.
ბეკარი (მუსიკა)

ბეკარი (ფრანგ. bécarre) — მუსიკალური ნიშანი ♮ {\displaystyle \natural } , რომელიც აუქმებს ბგერის ამა თუ იმ საფეხურის ალტერაციას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 271.
მურჯახეთისწყალი

მურჯახეთისწყალი, კირხბულახი, დლივისწყალი, ახალქალაქისწყალი — მდინარე ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ფარავნის მარცხენა შენაკადი (ერთვის ახალქალაქთან). სიგრძე 32 კმ, აუზის ფართობი 106 კმ². სათავე აქვს ნიალისყურის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2760 მ. საერთო ვარდნა — 1143 მ, საშუალო დახრილობა — 35,7‰, წყალშემკრები აუზის ფართობი — 196 კმ², ხოლო საშუალო სიმაღლე 1980 მეტრია. საზრდოობს თოვლის წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — წლის დანარჩენ დროს, საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,91 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. მდინარის ნაპირზე გაშენებულია სოფელი მურჯახეთი. კირხბულახი გვიანი თურქული სახელწოდებიდან ყირხ-ბულახისაგან წარმოსდგა, რაც „ორმოც წყაროს“ ნიშნავს (kırk — ორმოცი, bulak — წყარო). ვახუშტი ბატონიშვილს თავის გეოგრაფიულ აღწერაში მოხსენიებული აქვს როგორც „ახალქალაქის წყალი“: აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 203. ↑ Dzeglebi.ge. ახალქალაქი ჯავახეთისაი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-22. ციტირების თარიღი: 28 ივლისი 2016. ↑ ზურაბ გიორგაია. (2014) სამცხე–ჯავახეთის მხარის ტყის რესურსების ეკოლოგიურ–ეკონომიკური შეფასება. ციტირების თარიღი: 28 ივლისი 2016. ↑ Nedir Ne Demek. bulak nedir, bulak ne demek?. ციტირების თარიღი: 28 ივლისი 2016.
დიეზი (მუსიკა)

დიეზი (ფრანგ. dièse; ბერძ. dièsis „ნახევარტონი“) — მუსიკალური ნიშანი ♯ {\displaystyle \sharp } , რომელიც მიუთითებს ბგერის სიმაღლის ნახევარტონით ამაღლებას. ალტერაცია ქსე, ტ. 3, გვ. 543, თბ., 1978
მუსტაზადი

მუსტაზადი (არაბ. მუსთაზად-დანამატიანი), სპარსული პოეტიკის მიხედვით ისეთი სალექსო ფორმა, როდესაც ყოველ სტრიქონს ან ბაითს მოსდევს მოკლე დანამატი, მისამღერი. ამ უკანასკნელს დამოუკიდებელი რითმა აქვს. მისამღერის დამატებით ნებისმიერი სალექსო ფორმა შეიძლება მუსტაზადად გადაიქცეს. გვხვდება საკმაოდ ადრინდელი ხანიდან (XIII საუკუნე), თუმცა მაინცდამაინც არ გავრცელებულა. ეს სალექსო ფორმა, უფრო ზუსტად, სახელწოდება, იხმარება გარდამავალი ხანის ქართულ პოეზიაში. კობიძე დ., ქართული და სპარსული პოეტიკის ისტორიიდან, მის წგნ.: ქართულ-სპარსული ლიტერატურული ურთიერთობანი, ტ. 2, თბ., 1969; გვახარია ა., ქსე, ტ. 7, გვ. 210, თბ., 1984
მუსტანგი

მუსტანგი (ინგლ. mustang < ესპ. mestengo < ესპ. mesteño — ჯოგს მოცილებული ცხოველი) — გაველურებული შინაური ცხენი. ფართოდ იყო გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკის პრერიებში. არიან კოლონისტების მიერ ახალ სამყაროში XVI საუკუნეში შეყვანილი ცხენების შთამომავლები. ადგილობრივი მოსახლეობა — ინდიელები — მუსტანგზე ნადირობა ხორცისა და ტყავისათვის, აგრეთვე მოსაშინაურებლად. მუსტანგების რაოდენობა XVIII საუკუნეში 4 მლნ. აღწევდა, XX საუკუნეში კი 20 ათასამდე შემცირდა. მუსტანგებს შორის გვხვდება სხვადასხვა ზომის (საშუალო სიმაღლე მინდაოში 147 სმ), ტიპის, ფერისა (უფრო ხშირად წაბლა და წითური) და სხეულის აგებულების ინდივიდები. ამჟამად მუსტანგი სახელმწიფოს დაცვის ქვეშაა და მათი რაოდენობა გაზრდილია. 2019 წლის მონაცემებით, ველურ ბუნებაში ზრდასრული მუსტანგების რაოდენობა 88 ათასი სული იყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 210. Щипанов Н. А. Мустанги // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М., 2013. — стр. 513. ↑ Bloch, Sam (19 September 2019). „How America's wild horses end up in slaughterhouses abroad“. The Counter. ციტირების თარიღი: 14 December 2021.
ალტერაცია

ალტერაცია მუსიკაში — კილოს საფეხურების ან ბგერათრიგის ძირითადი საფეხურების სიმაღლის შეცვლა ნახევარი ან მთელი ტონით. ალტერაციის ნიშნებია ♯ {\displaystyle \sharp } (დიეზი) - ნახევარტონით ამაღლება, ♭ {\displaystyle \flat } (ბემოლი) - ნახევარტონით დადაბლება, ♯ ♯ {\displaystyle \sharp \sharp } (დუბლდიეზი)- მთელი ტონით ამაღლება და ♭ ♭ {\displaystyle \flat \flat } (დუბლბემოლი) - მთელი ტონით დადაბლება. ♮ {\displaystyle \natural } (ბეკარი) ალტერაციის გაუქმების ნიშანია და კილოს საფეხურის ბუნებრივ სიმაღლეზე დაბრუნებას მიუთითებს. გარკვეული ტონალობის ალტერაციის ნიშნები დაისმის გასაღებთან და ძალაშია ოქტავისათვის ნაწარმოების დამთავრებამდე ან ნიშნების შეცვლამდე (ე. წ. გასაღების ნიშნები), ხოლო ქრომატიზმის შედეგად წარმოშობილი ალტერაციის ნიშნები (ე. წ. შემთხვევითი ნიშნები ) დაისმის სათანადო ნოტის წინ და ძალაშია მხოლოდ მოცემული ოქტავისთვის ტაქტის ბოლომდე. ქსე, ტ. 1, გვ. 336, თბ., 1975
საყოველთაო საკუთრება

საყოველთაო საკუთრება, საზოგადოებრივი დომენი (ინგლ. Public Domain) — ხელოვნების ნაწარმოებთა ერთობლიობა, რომლებზეც საავტორო უფლებებს ვადა გაუვიდათ ან არასოდეს ქონიათ. ზოგჯერ საყოველთაო საკუთრებად მიიჩნევა გამოგონება, რომელზეც პატენტს ვადა გაუვიდა. საყოველთაო საკუთრების გავრცელება და გამოყენება შეუძლია ყველას, შეზღუდვების გარეშე. საყოველთაო საკუთრებაში მოხვედრილი ნაწარმოები შეიძლება გამოყენებული იქნეს ნებისმიერი პირის მიერ საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე. ამასთან ერთად დაცული უნდა იყოს საავტორო უფლება, სახელის უფლება და ავტორის რეპუტაციის დაცვის უფლება. საყოველთაო საკუთრებაში ნაწარმოების გადასვლის ვადები სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა. ევროპის უმეტეს ქვეყანაში ეს ვადა განსაზღვრულია 70 წლით ავტორის გარდაცვალებიდან ან 70 წელი ნაწარმოების გამოქვეყნებიდან. საავტორო უფლება ვიკიპედია:საავტორო უფლებები
მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა

მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა საქართველოში 1578 წელს, იყო ირანის წინააღმდეგ დაძრული ოსმალეთის მრავალრიცხოვანი ლაშქარი მუსტაფა ლალა-ფაშას სარდლობით ამიერკავკასიის ქვეყნების დასაპყრობლად გამოემართა. 7 აგვისტოს ოსმალებმა საქართველოს საზღვარი გადმოლახეს და ქართველთა მედგარ წინააღმდეგობას წააწყდნენ. მაგრამ საქართველოს პოლიტიკური აშლილობა ხელს უშლიდა ქვეყნის ძალების გაერთიანებას მტრის წინააღმდეგ საბრძოლველად. 9 აგვისტოს ჩილდირთან ბრძოლაში ოსმალებმა დაამარცხეს ირანელები და მათ მხარეზე მებრძოლი ქართველებიც. 10 აგვისტოს ათაბაგ მანუჩარ II-ის ძმამ, ყვარყვარემ, და სამცხის ზოგიერთმა ფეოდალმა ოსმალეთის სარდალს მორჩილება გამოუცხადეს, რამაც მტერს სამცხის ციხე-ქალაქების დაპყრობა გაუადვილა. 24 აგვისტოს ოსმალებმა თბილისი აიღეს. დაკავებულ ტერიტორიაზე ისინი თავიანთ წესებს ნერგავდნენ. დააარსეს თბილისის (ქართლის) საბეგლარბერგო, გორის სანჯაყი. მათ გამგებლად ოსმალო მოხელეები დანიშნეს. კახეთის მეფემ ალექსანდრე II-მ მტერთან მორიგება არჩია. 1 სექტემბერს სართიჭალასთან გამართული მოლაპარაკების შედეგად კახეთში ოსმალეთისათვის ყოველწლიურად ხარკი უნდა ეძლია. სართიჭალიდან ოსმალეთის ლაშქარი შირვან-აზერბაიჯანის დასაპყრობად გაემართა. აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში ლაშქრობის შემდეგ მუსტაფა ლალა-ფაშა ქართლსა და სამცხეზე გავლით ნოემბერში არზრუმში დაბრუნდა. დაიწყო ქართველი ხალხის პარტიზანული ბრძოლა ოსმალთა წინააღმდეგ, 1578 წელს ირანის შაჰმა ქართლის მეფე სიმონ I ტყვეობიდან გაათავისუფლა. სიმონის ქართლში დაბრუნების შემდეგ დაიწყო ახალი ეტაპი ოსმალების წინააღმდეგ ბრძოლაში. სვანიძე მ., ლალა მუსტაფა ფაშას ლაშქრობა ამიერკავკასიაში (1578 წ.), «თსუ შრომები», 1965, ტ. 116 აღმოსავლეთმც. სერია, V; მისივე, საქართველო-ოსმალეთის ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII სს., თბ., 1971; საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 4, თბ., 1967 სვანიძე მ., ქსე, ტ. 7, გვ. 211, თბ., 1984.
დისლექსია

დისლექსია (ბერძ. δυσ „დის“ — დასუსტებული; λέξις „ლექსის“ — სიტყვა) — კითხვის უნარის დაქვეითება, ხოლო ფართო გაგებით — სწავლის უნარის დაქვეითება, რომელიც კითხვის, წერის, ზეპირი მეტყველების პრობლემებით ხასიათდება. ამ პრობლემის მქონე ადამიანები ვერ ახერხებენ დაწერილი სიტყვის აღქმას, თუმცა მოსმენილი სიტყვის აღქმა შეუძლიათ. დისლექსია სწავლის უნარის დაქვეითების ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. განასხვავებენ დისლექსიის სხვადასხვა ხარისხს. 2011 წელს დამტკიცდა, რომ დისლექსია საერთო ინტელექტის ინდიკატორს არ წარმოადგენს. ამ ჰიპოთეზის დასადასტურებლად მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერებმა ნეიროფიზიოლოგიური ექსპერიმენტი ჩააატარეს. დისლექსიით დაავადებულ ადამიანს დისლექსიკი ეწოდება. ↑ დისლექსია | ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ დისლექსია გონებრივი სისუსტის მაჩვენებელია თუ პირიქით?. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-25. ციტირების თარიღი: 2020-06-23.