laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფართოღალი (პირველი გალის თემი)

ფართოღალი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (პირველი გალის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე რეჩხის ხეობაში. ზღვის დონიდან 160 მ, გალიდან 13 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 228.
ფართოღალი (ღუმურიშის თემი)

ფართოღალი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ღუმურიშის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე, მდინარე რეჩხის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 250 მ, გალიდან 10 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 228.
ფართონოხორი

ფართონოხორი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (საბერიოს თემი), აფხაზეთის მთისწინეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ზღვის დონიდან 250 მ, გალიდან 25 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 228.
ფიჩორი (გალის მუნიციპალიტეტი)

ფიჩორი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე. თემის ცენტრი (სოფლები:ნაკარღალი, ნაჭკადუ). ზღვის დონიდან 3 მ, გალიდან 40 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 338.
ზემო ღუმურიში

ზემო ღუმურიში — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე ოქუმის მარცხენა მხარეს. ღუმურიშის თემის ცენტრი (სოფლები: ფართოღალი, ქვემო ღუმურიში). ზღვის დონიდან 240 მ, გალიდან 10 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 351.
ქვიშონა

ქვიშონა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ოტობაიის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 8 მ, გალიდან 35 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 523.
უძო

უძო — მთა საქართველოში, თბილისში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოების მთაწმინდის ქედის თხემზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1416 მ. მთის მიდამოებში თხემი მოსწორებულია. აგებულია ზედაეოცენური თაბაშირის შემცველი თიხებითა და ქვიშაქვებით. უძოს კალთები შემოსილია ბუჩქნარით, ხოლო მწვერვალი ბალახეულით. უძოს მთაზე დგას წმინდა გიორგის სახელობის მამათა მონასტერი. ლეგენდის მიხედვით უშვილო (უძეო) კაცს აუშენებია ეკლესია და წმინდა გიორგის შეხვეწებია, შვილი მომეციო. მისი თხოვნა შესრულებულა და მას შემდეგ აქ სალოცავად მოდიოდნენ (უძეო) უშვილო მანდილოსნები, ევედრებოდნენ წმინდა გიორგის და იქვე, ერთ ხეზე სტოვებდნენ შესაწირავს (ამ ხეს დღესაც ნატვრის ხეს ეძახიან). სიტყვა უძეოდან მთას და ეკლესიასაც უძო ეწოდა. უძოს წმინდა გიორგის სახელობის დღე მოძრავი ქრისტიანული დღესასწაულია. დღეობა ყოველ წელს, აღდგომის მომდევნო სამშაბათ დღეს იმართება. დღესასწაულს ხალხში უძოობას უწოდებენ. უძოობაზე ახლომდებარე სოფლების მოსახლეობა იკრიბება. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: უძო ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 198.
ქვემო ღუმურიში

ქვემო ღუმურიში — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ღუმურიშის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე რეჩხის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 240 მ, გალიდან 13 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 516.
უჩთაფალარი

უჩთაფალარი, სამთავა — მთა საქართველოს (სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში), თურქეთის (არტაანის პროვინციაში) და სომხეთის (შირაკის პროვინციაში) სახელმწიფო საზღვარზე. მდებარეობს ნიალისყურის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3041 მ. აგებულია მიო-პლიოცენური ანდეზიტური ქანებით. აქვს დამრეცი ფერდობები. შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 197.
ღვაშიგვერდი

ღვაშიგვერდი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (საბერიოს თემი), მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 160 მ, გალიდან 28 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 586.
შაშიკვარა

შაშიკვარა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (მზიურის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე. ზღვის დონიდან 30 მ, გალიდან 6 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 695.
შქაშისუკი

შქაშისუკი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (საბერიოს თემი), მდინარე ერისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 250 მ, გალიდან 26 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 61.
ჩხორთოლი

ჩხორთოლი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთში, მდინარე ჩხორთოლის (ოქუმის აუზი) ნაპირას. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 200 მ, გალიდან 28 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. სოფელში დაიბადა აფხაზეთის ავტონომიური მთავროის პირველი თავმჯდომარე არზაყან ემუხვარი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 178. ↑ Кавказский календарь на 1885 год გვ. 216
აბას მარვაზი

აბას მარვაზი (სპარს. ابوالعباس مروزی; გ. დაახლოებით 815) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი, პოეტი. მისი შემოქმედებიდან ორიოდე ფრაგმენტია შემორჩენილი ლიტერატურულ წყაროებში. ავფის ანთოლოგიაში (1228) დამოწმებულია რვასტრიქონიანი კასიდა, რომელიც აბას მარვაზს თითქოს ხალიფა ალ-რაშიდის შვილის მამუნია მარვში შესვლასთან (809) დაკავშირებით შეუთხზავს. მეცნიერთა ნაწილი უნდობლად ეკიდება ავფის ცნობას. მიუხედავად ამისა, ეს კასიდა დღემდე ახალი სპარსული პოეზიის უძველეს ნიმუშად ითვლება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 16.
ცხირი

ცხირი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (პირველი გალის თემი), მდინარე ერისწყლის მარცხენა მხარეს, გალის წყალსაცავის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 90 მ, გალიდან 12 კმ. 2008 წლიდან 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. სოფელი შეიქმნა 1948 წელს ორი სოფლის, პირველი ქვემო ცხირის და მეორე ქვემო ცხირის გაერთიანებით და შევიდა ცხირის სასოფლო საბჭოში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 255. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, №1-2 (14-15), გვ. 33, თბ., 1948 წ. ISSN 0203-2023
ჭყონხუმლა

ჭყონხუმლა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ჭუბურხინჯის თემი), სათანჯოს მთის კალთაზე. ზღვის დონიდან 160 მ, გალიდან 6 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 410.
ხოლე

ხოლე — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (რეჩხის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთში, მდინარე ერისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 160 მ, გალიდან 15 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 494.
ხუმენი-ნათოფური

ხუმენი-ნათოფური — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (რეფო-შეშელეთის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ერისწყლის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 5 მ, გალიდან 12 კმ. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 515.
ნიკიფორე ვრიენიოსი

ნიკიფორე ვრიენიოსი, ან ნიკიფორე ბრიენი (ბერძ. Νικηφόρος Βρυέννιος; დ. ორესტიადა, ადრიანოპოლი, მაკედონიის თემი 1062 — გ. დაახლ. 1136) — ბიზანტიელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. მოღვაწეობდა კომნენოსების ეპოქაში. ალექსი I კომნენოსისგან მიიღო კეისრის წოდება. იყო ანა კომნენოსის ქმარი. ავტორია ისტორიული ჩანაწერებისა, რომლებიც მოიცავენ 976–1087 წლებს, რომლებიც ამ პერიოდის ბიზანტიის ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროებია. ქმრის სიკვდილის შემდეგ ანა კომნენოსსმა გააგრძელა მისი ჩანაწერები, რომელიც „ალექსიადას“ სახელით არის ცნობილი, მაგრამ ეს თხზულება ნიკიფორეს ჩანაწერების მხოლოდ ფორმალური გაგრძელებაა, იგი არსებითად განსხვავდება მათგან, როგორც მასალის გადმოცემის ფორმით, ასევე სტრუქტურით. „ისტორიული ჩანაწერები“ (ნიკიფორე ბრიენი) „ალექსიადა“ (ანა კომნენოსი) Вриенний, Никифор, საიტზე vostlit.info (რუსული)
საჰარა

საჰარა — მსოფლიოში უდიდესი ქვიშიანი უდაბნო, ფართობით 9 მლნ კმ². მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. უდაბნოს ასაკი დაახლოებით 2,5 მილიონი წელია. სახელი „საჰარა“ მომდინარეობს არაბულიდან (صحراء‎) და ნიშნავს უდაბნოს. მას აფრიკის ტერიტორიის დაახლოებით 1/4 უკავია, ანუ თითქმის ავსტრალიის ტოლი ფართობი. საჰარის ფარგლებში მთლიანად ან ნაწილობრივ მოქცეულია 11 სახელმწიფო: მაროკო, ალჟირი, ტუნისი, ლიბია, ეგვიპტე, დასავლეთი საჰარა, მავრიტანია, მალი, ნიგერი, ჩადი, სუდანი. საჰარის უდიდესი ნაწილი უწყლო და უსიცოცხლოა, რადგან მისთვის დამახასიათებელია მეტად მკაცრი და გაუსაძლისი ბუნებრივი პირობები: ზაფხულში გამორჩეულად დიდი სიცხე (ჩრდილში ტემპერატურა +40-50 გრადუსს აღწევს); დიდი სიმშრალე (წლიური ნალექი თითქმის ყველგან 100 მმ-ზე ნაკლებია, ხოლო ზოგან წვიმა წლობის განმავლობაში არ მოდის); ძლიერი ხანგრძლივი ქარები; ტემპერატურის დიდი დღე-ღამური რყევები (ამპლიტუდები), როდესაც დღისით პაპანაქებაა, ხოლო ღამით ყინავს. გაუდაბნოების უწყვეტი პროცესის გამო საჰარის ფართობი იზრდება. საჰარის რელიეფის დამახასიათებელი ფორმებია ბარხანი (თურქ.) და დიუნი. About Sahara subsurface hydrology and planned usage of the aquifers დაარქივებული 2014-08-05 საიტზე Wayback Machine. Tassili and Ahaggar National Parks
ნიკოლოზ III (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

ნიკოლოზ III გრამატიკოსი (ბერძ. Νικόλαος Γ΄ Κυρδινιάτης; გ. 1111, კონსტანტინოპოლი) — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 1084–1111 წლებში. განათლება მიიღო კონსტანტინოპოლში, ახალგაზრდობის წლები, ძირითადად, გაატარა პისიდიის ანტიოქიაში, სადაც, როგორც ფიქრობენ, ბერად აღიკვეცა. ნიკოლოზი გარდაიცვალა 1111 წლის აპრილში, ან მაისში, კონსტანტინოპოლში. Kazhdan, Alexander, რედ. (1991), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, pp. 1467, ISBN 978-0-19-504652-6 ნიკოლოზ III — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ჰაინრიხი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელით ჰაინრიხი, ცნობილი არიან გერმანიის მეფეები და "საღვთო რომის იმპერიის" შემდეგი იმპერატორები: ჰაინრიხი ჰაინრიხ I ჰაინრიხ III ჰაინრიხ IV ჰაინრიხ V ჰაინრიხ VI ჰაინრიხ VII
უსანეთი

უსანეთი — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ერედვისა და მცხეთა-მთიანეთის მხარის ახალგორის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ხარულის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, უსანეთის ქედზე (მდინარეების მეჯუდისა და ლეხურის წყალგამყოფი). სიმაღლე ზღვის დონიდან 1862 მ. აგებულია ნეოგენის კონგლომერატებით, ქვიშებითა და თიხებით. შემოსილია მეორეული სუბალპური ბალახეულით. ჯანელიძე ჭ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 183.
ურულაფუ

ურულაფუ — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2121 მ. აქვს კონუსური ფორმა. აგებულია ბაიოსური წყების პორფირიტებით და მათი ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფ-ქვიშაქვებით. შემოსილია სუბალპური ბალახეული მცენარეულობით. გამოყენებულია საზაფხულო საძოვრად. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 182.
გროტაფერატა

გროტაფერატა (იტალ. Grottaferrata) — ქალაქი იტალიაში, მდებარეობს ლაციოს რეგიონში, ექვემდებარება ადმინისტრაციულ რომის ცენტრს . 2004 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 19 606 ადამიანს, მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 962 კაც./კმ². უკავია 18 კმ² ფართობი. საფოსტო ინდექსი — 046. სატელეფონო კოდი — 06. დასახლებული პუნქტის მფარველი წმინდანია ნილოს როსანელი (910 – 1005). დღესასწაული არის ყოველი წლის 26 სექტემბერს. ქალაქის ოფიციალური საიტი(იტალიური) ცენტრში ნილოს როსანელის სახელობის გროტაფერატის სააბატო (მონასტერი).
სერგეი ბუბკა

სერგეი ბუბკა (უკრ. Сергі́й Наза́рович Бу́бка; დ. 4 დეკემბერი, 1963, ლუგანსკი) — უკრაინელი ჭოკთმხტომელი, რომელსაც მსოფლიო რეკორდი 35-ჯერ აქვს დამყარებული (18 უკრაინაში, 17 საზღვარგარეთ). ყველაზე მაღალი დააფიქსირა დონეცკში 6,15 მეტრი 1993 წელს. 1991 წლამდე გამოდიოდა საბჭოთა კავშირის სახელით. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1983). www.sergeybubka.com ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ World Athletics database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205"></a> ↑ Bubka backs EAA drive on participation campaign ↑ 4.0 4.1 http://athletics-sport.info/athletes/bubka-sergey ↑ As Bubka Watches, His Record, Set in 1993, Falls ↑ European Indoor Athletics: Renaud Lavillenie's pole vault heartbreak ↑ Olympics: Thomas Bach named new IOC president ↑ 8.0 8.1 https://web.archive.org/web/20200615212512/https://bp.ubr.ua/profile/bubka-sergei-nazarovich ↑ https://web.archive.org/web/20240223234618/https://gorod-donetsk.com/pochetnie-grazhdane-donetska
ექსიტონი

ექსიტონი — მყარი სხეულების ფიზიკაში ერთ-ერთი კვაზინაწილაკი. როდესაც იზოლატორებში ან ნახევარგამტარებში ელექტრონი სავალენტო ზონიდან გადადის გამტარობის ზონაში, გამტარობის ზონაში ტოვებს ხვრელს. ხვრელსა და ელექტრონს შორის ჩნდება ელექტროსტატიკური მიზიდულობა. ამ მიზიდულობის შედეგად ელექტრონი და ხვრელი ქმნიან ბმულ მდგომარეობას. ამ ელექტრონ-ხვრელის წყვილს ექსიტონი ეწოდება. ექსიტონების კლასიფიკაცია ხდება ელექტრონ-ხვრელს შორის ურთიერთქმედების სიძლიერის მიხედვით. როდესაც ექსიტონის ბმის ენერგია 0.1 ელექტრონვოლტზე ნაკლებია გვაქვს ვანიერის ექსიტონი. ამ ტიპის ექსიტონი ჩნდება ტიპურ ნახევარგამტარებში. ამ შემთხვევაში ელექტრონსა და ხვრელს შორის მანძილი ატომებს შორის მანძილზე გაცილებით დიდია. ამიტომ შეგვიძლია ჩავთვალოთ რომ მათ შორის არსებობს ერთგავროვანი დიელექტრიკული გარემო. ელექტრონი და ხვრელი ქმნიან წყალბადის ატომის მსგავს სისტემას, რომელთა შორის ურთერთქმედება ეკრანირებულია დიელექტრიკული გარემოს მიერ. წყალბადის ატომის მოდელის ფარგლებში ექსიტონის ენერგია შეგვიძლია დავითვალოთ შემდეგნაირად: E n = − μ m e R ϵ 2 n 2 {\displaystyle E_{n}=-{\frac {\mu }{m_{e}}}{\frac {R}{\epsilon ^{2}n^{2}}}} სადაც R {\displaystyle R} არის რიდბერგის მუდმივა, რომელიც დაახლოებით უდრის 13.6 ელექტრონვოლტს. μ {\displaystyle \mu } არის ელქტრონ-ხვრელის წყვილის დაყვანილი მასა. ნახევარგამტარებისთვის ეს არის 0.1 ელექტრონის მასის რიგის. m e {\displaystyle m_{e}} არის ელექტრონის მასა, ϵ {\displaystyle \epsilon } გარემოს მაღალსიხშირული დიელექტრიკული კონსტანტაა, ხოლო n {\displaystyle n} - ნატურალური რიცხვი. ტიპური ვანიერის ექსიტონის ბმის ენერგია ოთახის ტემპერატურაზე სითბური ენერგიის რიგისაა, 0.025 ელექტრონვოლტი.ამიტომ ასეთი ექსიტონი არ არის სტაბილური. სითბური მოძრაობის შედეგად მუდმივად ექსიტონი იშლება და ახალი ექსიტონი იქმნება. როდესაც ექსიტონის ბმის ენერგია ოთახის ტემპერატურაზე სითბურ ენერგიაზე გაცილებით დიდია, ელექტრონ-ხვრელის წყვილი ქმნიან სტაბილურ მდომარეობას. ამ ტიპის ექსიტონს ფრენკელის ექსიტონი ეწოდება. მათი ტიპური ენერგია არის 0.1 დან 1 ელექტრონვოლტამდე. მათი ურთიერთქმედება კრისტალის ატომებზეც ახდენენ გავლენას და იწვევენ დეფორმაციას, შესაბამისად ქმნიან დეფექტს. ხშირად იწვევენ კრისტალში ბმების გაწყვეტას. ამისი ერთ-ერთი მაგალითია სილიცუმის ოქსიდი. ფრენკელის ექსიტონის აღსაწერად მარტივი წყალბადის მოდელი არ გამოდგება, რადგანაც ექსიტონის ზომა ატომებს შორის მანძილის რიგისაა. ფრენკელის ექსიტონი ხშირად ჩნდება დიდი ოპტიკური ღრეჩოს და მცირე დიელექტრიკული კონსტანტის მქონე იზოლატორებში. Mark Fox, Optical Properties of Solids, Oxford University Press 2001. W. Y. Liang 1970 Phys. Educ. 5 226, [1] S. Ismail-Beigi1 and S. G. Louie, Phys. Rev. Lett. 95, 156401 (2005) [2]
უკანტბა

უკანტბა — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გუდამაყრის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2334 მ. უღელტეხილის მიდამო აგებულია იურული და ცარცული ასაკის კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებითა და თიხებით. დამახასიათებელია სუბალპური ტყე-მდელოს ლანდშაფტი. მდინარე ფშავის არაგვის ხეობას აკავშირებს მდინარე გუდამაყრის არაგვის ხეობასთან საცალფეხო გზით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 120.
უთვირი

უთვირი — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების შდავლერის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3271 მ. კონუსური ფორმისაა. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებითა და იურული დანალექი წყებებით. დამახასიათებელია ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტები. მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 115.
უთვირის უღელტეხილი

უთვირის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების შდავლერის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2714 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. მდინარე ნაკრის ხეობას აკავშირებს მდინარე ნენსკრის ხეობასთან საცალფეხო გზით. უღელტეხილის მიდამოები შემოსილია ალპური მდელოებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 115.
ტყარშეტი

ტყარშეტი — ვულკანური მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. აღმართულია მყინვარწვერის მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3360 მ. აგებულია ანდეზიტებითა და დაციტებით. ტყარშეტიდან ეშვება ლავური ნაკადი მდინარე თერგის კალაპოტში. ტყარშეტის კალთები შემოსილია ალპური ბალახეულით. პირველად მოიხსენიება XV საუკუნის ისტორიულ საბუთში, შემდეგ — XVIII საუკუნის წყაროებშიც. 1991 წელს სოფლის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა ძველი წელთაღრიცხვით III ათასწლეულის სამარხეული კერამიკა — თიხის მოზრდილი დერგი და მინიატურული სასმისი. მოპოვებულმა მასალამ ცხადყო, რომ ჩრდილოეთ კავკასიაში მტკვარ-არაქსის კულტურის გავრცელების სხვადასხვა გზას შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მდინარე თერგის ხეობაც იყო. მასალა ინახება დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. ჯანელიძე ჭ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 84. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 477-.
ტყემალა

ტყემალა — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ქარელის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ განშტოებაზე — მდინარეების ხვედრულისა და ათრევის (მტკვრის აუზი) წყალგამყოფი. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1724 მ. აგებულია შუაეოცენური უხეშმარცვლოვანი ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფებით. შემოსილია მეორადი სუბალპური ბალახეულით. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 85.
ანა კომნენე

ანა კომნენე ან ანა კომნენოსი (ბერძ. Άννα Κομνηνή; დ. 1 დეკემბერი, 1083 — გ. 1153) — ბიზანტიელი დედოფალი, იმპერატორ ალექსი I კომნენეს და ირენე დუკაინას ქალიშვილი. ერთ-ერთი პირველი ქალი ისტორიკოსი. ახალგაზრდობაში ანა დანიშნეს თავის შორეულ ნათესავზე – კონსტანტინე დუკაზე, იმპერატორ მიხეილ VII დუკას და მარიამი დედოფლის (ბაგრატ IV-ის ასული) ვაჟზე და თანამმართველზე. ფიქრობდნენ, რომ ალექსის სიკვდილის შემდეგ კონსტანტინე მემკვიდრეობით მიიღებდა მიიღებდა ბიზანტიის იმპერატორის ტახტს, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ალექსის შეეძინა ვაჟი იოანე, ამ პოლიტიკური საქორწინო კავშირის აუცილებლობა აღარ იყო. კონსტანტინეს მოეხსნა ყველა პრივილეგია, ხოლო 14 წლის ანა ცოლად გაჰყვა კეისარ ნიკიფორე ვრიენოსს. ზოგიერთი ცნობით, მამის სიკვდილის შემდეგ მონაწილეობდა შეთქმულებაში, რომლის მიზანიც მისი ძმის, იოანეს ტახტიდან ჩამოცილება იყო. 1137 წელს, ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, მონასტერში წავიდა. ანა არის ალექსი კომნენეს მმართველობის ეპოქის აღმწერელი თხზულების, „ალექსიადას“ ავტორი. „ალექსიადა“ ჯვაროსნული ომების დროინდელი ბიზანტიის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წყაროა. ანა დიდად განსწავლული ქალბატონი იყო, იგი ეუფლებოდა ფილოსოფიას, კარგად იცოდა როგორც სასულიერო, ასევე საერო ლიტერატურა, მათ შორის, იმხანად „სახიფათოდ“ მიჩნეული ანტიკური ნაწარმოებებიც. მის მეუღლეს გარდაცვალების შემდეგ დაუმთავრებელი დარჩა ისტორიული ნაწარმოები, რომელიც ალექსი კომნენოსის მმართველობას ეძღვნებოდა. ანამ გააგრძელა ეს ნაშრომი და მას „ალექსიადა“ უწოდა. მაღალმხატვრულ დონეზე დაწერილი ეს ნაწარმოები ძირითადი წყაროა XI-XII საუკუნეთა მიჯნის ბიზანტიის ისტორიისათვის. საკმაოდ დიდი ადგილი ეთმობა პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის აღწერასა და ბიზანტიის ურთიერთობებს ჯვაროსნებთან. კეისარ ნიკიფორე ვრიენოსთან მან გააჩინა რამდენიმე შვილი, მათ შორის: ალექსი ვრიენოსი კომნენე (დაახ. დ. 1102 — გ. 1161–1167 წლებს შორის) იოანე დუკა (დაახ. დ. 1103 — გ. არა უადრეს 1173 წლისა) ირინე II დუკინა (დაახ. დ. 1105 — ?) Peter Frankopan: Perception and projection of prejudice. Anna Comnena, the Alexiad and the First Crusade. In: Susan B. Edgington, Sarah Lambert (Hrsg.): Gendering the crusades. University of Wales Press, Cardiff 2001, S.45-59, Columbia University Press, New York 2002. ISBN 0-231-12598-4 Анна Комнина. Алексиада (რუსული)
ტოროსი

ტოროსი — ზღვების, ტბების, წყალსაცავებისა და მდინარეების ყინულსაფარში წარმოქმნილი ყინულის ნატეხების გროვა, რომელიც ყალიბდება ყინულის ველის გვერდითი წნევის შედეგად და აგრეთვე ფსკერის ნაპირებზე და წყალმარჩხ მონაკვეთებზე. ღია ზღვაში ტოროსის სიმაღლე ზოგჯერ 10 მ-ს აღემატება, ხოლო სანაპირო ნაწილებში 15–20 მ-მდეა. მდინარეებზე, ტბებსა და წყალსაცავებზე მისი სიმაღლეა 5–10 მ. ტოროსულმა ყინულმა შეიძლება წარმოქმნას სერები, სარტყლები და ბარიერები. ტოროსის სერი ყინულის სწორხაზოვანი გროვაა, რომელიც წარმოიქმნება დრეიფგამყოფში ყინულის შეკუმშვისა და დახვნის შედეგად. ტოროსის სარტყელი ყინულის გროვაა რამდენიმე პარალელური სერის სახით, რომელიც თავის მხრივ, წარმოიქმნება ყინულის მრავალრიცხოვანი შეკუმშვისა და დახვნის შედეგად. ტოროსის ბარიერი ნაპირის ყინულზე არსებული მძლავრი სერია, რომელიც ადგილ-ადგილ შეიცავს სტამუხებს (ყინულოვანი ტოროსული წარმონაქმნი თავთხელზე), რომელიც მას გრუნტთან აკავშირებს. ტოროსი ყველაზე მეტად განვითარებულია აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვასა და ჩუკოტკის ზღვაში, აგრეთვე ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის ღია ნაწილებში. აღსანიშნავია, რომ ნორვეგიელმა მოგზაურმა ოტო სვერდრუპმა კანადის არქტიკულ ნაწილში აღწერა 36 მ სიმაღლის ტოროსები, ხოლო ნიკოლოზ ზუბოვმა ციმბირის სანაპიროს გასწვრივ 50 მ-ზე მაღალი ტოროსები. გალღობისას გაზაფხულზე ან ზაფხულის დასაწყისში ტოროსმა შეიძლება გაცუროს. ყინულსაფრის ტოროსოვნობის ხარისხი ფასდება 5-ბალიანი სკალით (0 ბალი — ყინულის ზედაპირი სწორია, 5 ბალი — ზედაპირი მთლიანად ტოროსებითაა დაფარული). ↑ 1.0 1.1 1.2 Торосы | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-01. ციტირების თარიღი: 2021-01-26. ↑ Торос | Научно-популярная энциклопедия «Вода России» ↑ Зубов Н.Н. Льды Арктики. М.: Изд-во Главсевморпути, 1945. 360 с. ↑ География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: 2006. ↑ Геокриология. Характеристики и использование вечной мерзлоты, т. 1. 2020