laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ყვარლის პირველი ეკლესია

ყვარლის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ილია ჭავჭავაძის ქუჩაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. დარბაზულია. ნაგებია ქვით, კირის დუღაბითა და აგურით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია კრამიტის სახურავი. ფასადების მნიშვნელოვან ნაწილზე ჩამოცვენილია ნალესი. ეკლესიის სამი სწორკუთხა შესასვლელი აქვს დასავლეთით, სამხრეთითა და ჩრდილოეთით. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე ფართო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილია სხვადასხვა ზომის, ორ-ორი სწორკუთხა ნიშა. აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითააა შეღრმავებული, რამდენიმე წირწამოწეულია და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. აფსიდის სარკმლის გარდა, თითო ფართო, სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ შესასვლელის თავზე. დარბაზი გადახურულია შეისრული ფორმის კამარით,რომელიც ეყრდნობა ორ საბჯენ თაღს. მათგან ერთი დარბაზის შუაშია და მეორე დასავლეთ კედელთან. ეკლესიის ფასადები დასრულებულია აგურის სამსაფეხუროვანი ლავგარდნით. დასავლეთის კედელზე დადგმული ყოფილა აგურისავე სამრეკლო, რომლის საფუძველიცაა შემორჩენილი. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 333.
ახალსოფლის წმინდა ელიას ეკლესია

ახალსოფლის წმინდა ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის დასავლეთით, 4 კილომეტრზე, ელიანთ გორაზე. ეკლესია დარბაზული ყოფილა. ნაგები იყო ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. ძეგლი დანგრეულია. აღმოსავლეთით ჩანს აფსიდის კვალი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 361.
ვეძისხევის კოშკი

ვეძისხევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტში. დგას ნასოფლარ ვეძისხევის შუაში, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზევითკენ შევიწროებული. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. გარე კედლების ზედაპირი, გასწორებულია ბათქაშით, კედლების ზემოთა ნაწილი - შეულესავია და საპირე ქვებიც შედარებით წვრილია. კოშკის პირველი სართული სანახევროდ ნანგრევებითა და მიწითაა ამოვსებული. დასავლეთ კედელში სამი სათოფურია, მათგან ერთი შეწყვილებულია, ორი - ცალმაგი. კოშკში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მეორე სართულის დონეზე. კარი გარედან თაღოვანია, გამოყვანილია აგურით. ხოლო შიგნიდან ფიცრული გადახურვა ჰქონია. შესასვლელის პირდაპირ, აღმოსავლეთ კედლის შუაში, აგურით ნაწყობი, გეგმით ნახევარწრიული, შეისრულთაღოვანი ბუხარია. რომლის გვერდებზე თითო ცალმაგი სათოფურია. მსგავსი სათოფური დასავლეთ კედელში, სართულის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხესთანაცაა. ორი შეწყვილებული სათოფური - სამხრეთით, თითო-თითო კი - ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებშია. ჩრდილოეთ სათოფურის ორივე მხარეს თითო პატარა, შეისრულთაღოვანი თახჩაა. კოშკის მესამე სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი ცალმაგი სათოფურია. მათგან აღმოსავლეთ და დასავლეთ სათოფურებს შორის თითო სწორკუთხა თახჩაა მოწყობილი. ერთი მსგავსი თახჩა ჩრდილოეთ კედლის შუაშიცაა. მეოთხე სართულის კედლები ნაწილობრივ დანგრეულია. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუაში, თითო პარალელურწირთხლებიანი, თარაზულად გადახურული სარკმელია. დასავლეთ კედლის შუაში კი სწორკუთხა თახჩაა. მის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. ორი სათოფურია აღმოსავლეთ კედელშიც - სარკმლის გვერდებზე. კოშკის სართულშუა გადახურვა გამართული ყოფილა ხის ძელებზე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 458-459.
გავაზის ყველაწმინდა

გავაზის ყველაწმინდა — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალეტისის სოფელ გავაზის სასაფლაოზე. თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, იმდენად, რომ სარკმლების კვალი აღარ ჩანს. თაღოვანი შესავლელი დასიდანაა. კარის წირთხლები აგურისაა. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. საკურთხეველი დარბაზიდან არ არის გამოყოფილი. კუპრეშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 233.
გრემის ნაქალაქარის პირველი ეკლესია

გრემის ნაქალაქარის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას. თარიღდება XVI-XVII საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, რომელსაც გვერდებზე გვიანდელი მინაშენები ეკვრის. მათგან სამხრეთის სიგრძით ეკლესიის ტოლია, ხოლო ჩრდილოეთისა - ოდნავ მოკლე. სამივე ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია აგური. ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული და გარედან სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. კარის ზემოთ თაღოვანი შეღრმავებაა. ხოლო გვერდებზე - თითო სწორკუთხა ნიშა, რომლებშიც თითო ხაჩქარია ჩასმული. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდში ორი სწორკუთხა ნიშაა. თითო სწორკუთხა ნიშა გვერდის კედლებშიცაა. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. მინაშენი გადახურული ყოფილა შეისრული კამარით, რომლის დასავლეთ ნახევარი დანგრეულია. ჩრდილოეთ მინაშენის შესასვლელიც დასავლეთიდანაა. კარი შეისრულთაღოვანია, გამოყვანილია აგურით. მინაშენი შიგნიდანაც სწორკუთხაა. გადახურულია შეისრული კამარით, რომლის სამხრეთ ქუსლი ეკლესიის კედელზე მიშენებულ ორ თაღს ეყრდნობა. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ დგას კუბური ტრაპეზი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიშაა. სამხრეთ მინაშენის აღმოსავლეთ ფასადი მორთული იყო ორი ხაჩქარით, რომლებიც სარკმლის გვერდებზე მდებარე, მაღალ, სწორკუთკა ნიშებში იყო ჩასმული. ეკლესიისა და მინაშენების კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ორივე მინაშენი გადახურულია ცალფერდა სახურავით, რომლებიც ეკლესიის სახურავის შესაბამისი კალთების გაგრძელებაზეა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 364-365.
ახალსოფლის კოშკი

ახალსოფლის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის მახლობლად, ბაბაშვილების ვენახში. კოშკი სათავდაცვოა, გეგმით სწორკუთხა. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტები. ჩრდილოეთ კედელში ჩანს შესასვლელის კარი. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 358.
საბუის პირველი კოშკი

საბუის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბუეში, ს. ბაწილაშვილის ეზოში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. კოშკი ოთხკუთხაა, სათავდაცვო. ნაგებია ყორე ქვით-სქელ კირის ხსნარზე. შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. შესასვლელი მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელშია. კარს ქვედა ნახევარი ჩამონგრეული აქვს. სართულის ოთხივე კედელში ორ-ორი სათოფურია გაჭრილი. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 436.
შილდის ორსაყდრების ეკლესია

შილდის ორსაყდრების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის ჩრდილო-დასავლეთით 3 კილომეტრზე, ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,5 x 3,5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით და ფიქლით კირის ხსნარზე, დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი, დეფორმირებულია კედლები. შესასვლელი სამრეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღეძზე გაჭრილია ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელი, რომელსაც ძირი საფეხურებად აქვს დამუშავებული. სარკმლის ჩრდილოეთით ორი ოთხკუთხა ნიშაა, სამხრეთით კი — სამი. შუა ნიშაში მოწყობილია მცირე სამალავი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიშენებულია ტრაპეზი. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია მხატვრობის ფრაგმენტები. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული ნახევარცილინდრული კამარით. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 460-461.
ახალსოფლის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ახალსოფლის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, მდინარე ავანისხევის მარცხენა ნაპირას, მთაზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. კარ-სარკმლები და აფსიდის კუთხეები გამოყვანილია აგურით. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა და კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. შემორჩენილ კედლებს გარეთა მოპირკეთება დიდ ფართობზე ჩამოშლილი აქვს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სარკმელს ჩრდილოეთი გვერდი და გადახურვის მცირე ნაწილიღა შემორჩა. თითო სარკმლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი დანარჩენ კედლებშიც. აფსიდი გადახურული იყო სხმული კონქით. შიგნით კედლები შელესილი ყოფილა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 361.
ახალსოფლის პირველი სამაროვანი

ახალსოფლის მეორე სამაროვანი — ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელი ახალსოფლის არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელში, ეკლესიის ტერიტორიაზე. თარიღდება X-XIV საუკუნეებით. სამარხები შედგება ქვიშაქვით ნაგები ქვაყუთებისგან. ზოგიერთის კედელი ერთი მთლიანი ქვისაა. მიცვალებულები დაკრძალებულნი არიან ზურგზე, თავით დასავლეთისკენ. რიგი სამარხებისა კოლექტიურია. დასტურდება მეორადი დაკრძალვაც. სამარხები ძირითადად უინვენტაროა. სამაროვანზე აღმოჩნდა მინის სადა და გრეხილღეროიანი სამაჯურები და მათი ნატეხები. მინის ინკრუსტირებული და სარდიონის მძივი, ფაიანსის მედალიონი, თიხის მოჭიქული ჭურჭლის ნატეხები, სამყურა ბალახის მოყვანილობის ტუჩიანი დოქი, ჯამი, მთლიანი, ჩაიდნისებრი ხელადა, ვერცხლის ჯვარი, რომელზეც ჯვარცმაა გამოსახული. ორი გახვრეტილი, საკიდებად გამოყენებული მონეტა. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 358-359.
ყვარლის მეორე ეკლესია

ყვარლის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მედებარეობს ყვერლის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის ჩრდილოეთით ორ კილომეტრზე. მდინერე დურუჯის მარჯვენა ნაპირას, დოლოჭოპად წოდებულ ადგილას. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და გადახურვა. დარღვეულია აღმოსავლეთ კედლის შუა და სამხრეთ კედლის დასავლეთნაწილი. შენობა შესასვლელი ჩრრდილოეთით ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა. აფსიდის გვერდებში მოწყობილია თითო განიერი, სწორკუთხა ნიშა. კუპრეიშვილი მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 334.
ვეჯინის პირველი ნაგებობა

ვეჯინის პირველი ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტ, სოფელ ვეჯინის დასავლეთით 1 კმილომეტრზე, ბაქსის ხეობის მარცხენა შემაღლებულ ნაპირზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებობა მთის ფერდობშია შეჭრილი (სიგრძე 4 მეტრი სიგრძის დადგენა გაწმენდის გარეშე არ ხდებოდა). ნაშენია დიდი ზომის რიყის ქვით და კირის ხსნარით. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წვრილი ნატეხი ქვით. წყობა ილეგურალურია. ტლანქი. შიგნითა კედლები შებათქაშებული ყოფილა. ძლიერაა დაზიანებული: შემორჩენილია დასავლეთისა და ჩრდილოეთ კედლების ნაწილები (სიმაღლე 1.5-2 მეტრი) დანარჩენი ნაწილი კი მიწითაა დაფარული. შენობას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. დასავლეთ კედლის კიდეებში თითო სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიშაა. ინტერიერში ზედაპირულად შეგროვდა, როგორც მოჭიქული ისე მოუჭიქავი თიხის ჭურჭლისა და ღარისებრი კრამიტის ნატეხრები. ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 117.
შილდის ორსაყდრების ნაეკლესიარი

შილდის ორსაყდრიანი ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის ჩრდილო-დასავლეთით 3 კილომეტრზე, ადგილ ვაკესარბიელად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგები იყო ნატეხი ქვით. დანგრეულია: კედლები (შემორჩენილია 20-30 სანტიმეტრის სიმაღლეზე) მიწითა და მცენარეულობითაა დაფარული. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით. ნაგებობის ტერიტორიაზე ქვის ქვევრებია. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 460.
ყვარლის მეექვსე ეკლესია

ყვარლის მეექვსე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ ყვარლის აღმოსავლეთით, 3,5 კილომეტრზე. ნასოფლარ ყორეანის ტერიტორიაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ინტერიერი ამოვსებულია მიწითა და ჩამონაშალი ქვით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გვერდებზე აფსიდის კედელი განგრეულია. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის შემორჩენილ ნაწილში მცირე ოთხკუთხა ნიშაა. სამხრეთ კედელში შემორჩენილია შესასვლელის აღმოსავლეთ წირთხლის ნაწილი. ჩრდილოეთ კედელში კი, ორი ფართო გასასვლელის კვალი. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენები ეკვროდა, რომელთაგანაც კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 334.
გავაზის წმინდა გიორგის ეკლესია

გავაზის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტორული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, კირის ხსნარზე. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კედლების დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი ღრმა აფსიდია, რომლის ღერზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ჩრდილოეთით ორი ოთხკუთხა, სამხრეთით კი ერთი თაღოვანი ნიშაა მოწყობილი, აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღი ოდნავ შეისრულია. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 233.
ყვარლის მესამე ეკლესია

ყვარლის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტში. ქალლაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ძეგლი სამ ეკლესიიანი ბაზილიკაა. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია მთავარი ეკლესიის კამაროვანი გადახურვა, კონქი და კედლების საპირე წყობის დიდი ნაწილი. დანგრეულია დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნახევარი. განგრეულია აფსიდის კედელი, მთლიანადაა დანგრეული სამკვეთლო. ინტერიერი ამოვსებულია მიწითა და ჩამონაშალი ქვებით. შუა ეკლესიის აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. ჩრდილოეთ ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთიდან მას ეკვრის განცალკევებული სათავსი სამკვეთლოსათვის, რომელიც მთავარ ეკლესიას თაღოვანი კირით უკავშირდება. სამხრეთ ეკლესიის და სამკვეთლოს გეგმა, გათხრა-გაუფთავების გარეშე არ დგინდება. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 334.
გრემის ნაქალაქარის მეორე ეკლესია

გრემის ნაქალაქარის მეორე ეკლესია — არქიტექტორული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელი გრემის ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილოეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით. ეკლესია გუმბათოვანია, რომლის შიგნითა ჯვაროვანი გეგმა გარედან კვადრატშია ჩასმული. კედლები ძირითადად სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. გუმბათი და გუმბათქვეშა კვადრატი მთლიანად აგურისაა. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. ჯვრის მკლავები საგრძნობლად მცირე სიღრმისაა, მათგან ერთი - აღმოსავლეთისა - აფსიდიანია, დანარჩენები - სწორკუთხა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავების ძირი ეკლესიის იატაკიდან 0.7 მეტრით მაღლაა. საკურთხევლის აფსიდი გვერდის მკლავებზე ოდნავ ღრმაა. ხოლო დასავლეთ მკლავს სიღრმით თითქმის სამჯერ აღემატება. აფსიდის ღერძზე თარაზულად გადახურული განიერი სარკმელია რომლის ორსავე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. ერთი სწორკუთხა ნიშა ჩრდილოეთ მკლავის ჩრდილოეთ კედელშია. მისი ნახევარი კედლის სისქეშია მოქცეული, ხოლო ნახევარი რომელიც ირგვლივ ბრტყელი ქვებითაა შემოსაზღვრული, კედლის სიბრტყის გარეთაა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო სწორკუთხა სარკმელი დანარჩენ მკლავებშიცაა. საკურთხევლის გვერდებზე გეგმით სწორკუთხა, შეისრულიკამარით გადახურული სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომელთა იატაკი გვერდის მკლავების ძირების დონეზეა. ორივეს შესავლელი დასავლეთიდანაა, შესაბამისი მკლავიდან. ორივე კარი შეისრულთაღოვანია. სათავსები განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი თითო სწორკუთხა სარკმლით. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართულია შიგნიდან მრგვალი, ხოლო გარედან რვაწახნაგოვანი გუმბათი. გუმბათქვეშა კვადრატიდან კუმბათის ყელის საფუძვლის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა განხორციელებულია აფრების მეშვეობით. გუმბათის ყელში ოთხი მაღალი შეისრულთაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სარეკმლებს შორის, მცირე ზომის ხვრელია. შიგნით კედლები შელესილი ყოფილა. ეკლესია გარედან მასიურია, ქვედა ნაწილი კუბური მასაა, ხოლო ზემოთ, სახურავის დონეზე. გამოყოფილია ფრონტონით დასრულებული ჯვრის მკლავები, რომლებიც იმდენად დაბალია, რომ აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე მკლავებისა და გვედის ნაწილების სახურავის კალთები თითქმის ერთ სიბრტყეშია მოქცეული. ეკლესიის დასავლეთ კედელში ჩართული ყოფილა რამდენიმე ხაჩკარი, რომელთაგანაც ერთიღაა შემორჩენილი. ფასადები დასრულებულია ნატეხი ქვით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნით შნობა გადახურულია კრამიტით. ეკლესიას გარს ევლებოდა ნატეხი ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის გალავანი, რომლის კედლებში სამკურნალო დანიშნულების ნიშებია მოწყობილი. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 235.
ახალსოფლის თუშის ციხე

ახალსოფლის თუშის ციხე — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის ჩრდილოეთით, მდინარე ავანისხევის მარჯვენა ნაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სავარაუდოდ, სახელი შეერქვა თუში მეცხვარეების გამო, რომლებიც ციხეს ახლაც იყენებენ ცხვრის საძოვრად. თავდაპირველად ამ ადგილას მდგარა პატარა დარბაზული ეკლესია, რომლისთვისაც მოგვიანებით, გარედან, სქელი კედლები მიუშენებიათ და სათავდაცვო კოშკად გადაუკეთებიათ. კოშკი ორსართულიანია, შემორჩენილია 5 მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი, კედლები დაბზარულია, დაზიანებულია გარეთა კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. გარედან კუთხეებმომრგვალებულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში თითო ნიშაა, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე — თითო პილასტრი, რომლებსაც ეყრდნობა ყალიბით გამოყვანილი შეისრული თაღი. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში სათოფურებია გაჭრილი. დასავლეთ კედლის გასწვრივ, ჭერში — ბანზე გასასავლელი, ხოლო ჩრდილოეთი კედლის თავზე ორი ხვრელია. ციხეს ქვის კედლით შემოღობილი პატარა ეზო აქვს, ეზოში და ციხის ირგვლივ 1969 წელს არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, რომელსაც დ. ჭილაშვილი ხელმძღვანელობდა. ეზოში აღმოჩნდა სქელკედლიანი, მომწვანო-მოყავისფროდ მოჭიქული, ხაზოვანი ორნამენტით შემკული, დიდი ზომის ჯამის ძირის ნატეხები. თუშის ციხის ირგვლივ, მიწის ზედაპირზე, მიმობნეულია დანგრეული ნაგებობების ქვები, მათ შორის, თლილიც. სადაზვერვო შურფის გათხრით გამოვლინდა კულტურული ფენა, აღმოჩნდა რამდენიმე ქვევრის ნაშთი, მარნის ნაწილი სამი ქვევრით და ნასახლარი ქვის ყორეებით. მოწონელიძე ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 358.
ვეჯინის მეორე ნაგებობა

ვეჯინის მეორე ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე ვეჯინის ხევის მარჯვენა ნაპირზე. სამანქანო გზის ქვეშ. 2002 წლის წყალდიდობის დროს გზის ჩანგრევის შედეგად გამოჩნდა დერეფანი (სიგრძე 1 მეტრი), რომელიც უკავშირდება გეგმით სწორკუთხა, სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით წაგრძელებულ, შეისრულ კამაროვან სათავსს. სათავის სამხრეთ კედელში თაღოვანი ნიშაა, მის მოპირდაპირე კედელში კი თაღოვანი კარი, რომელიც გადის კვადრატულ სათავში. აქაც კედლები და კამარა აგურისაა. ოთახების დამაკავშირებელი კარის პირდაპირ. თაღოვანი ღიობია (მთლიანად ამოვსებულია ქვაღორღილით). რომელიც ხევში გადის. ღიობის დასავლეთით მცირე თაღოვანი ნიშაა. ორივე სათავსი შელესილი ყოფილა (ნალესობა მხოლოდ კედლებზეა შემორჩენილი). მოსულიშვილი ი., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 117.
ახალსოფლის მეხუთე ეკლესია

ახალსოფლის მეხუთე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის სასაფლაოზე. დანგრეულია. შემორჩენილი სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლების ფრაგმენტების სიმაღლე 1.5 მეტრია. ეკლესია ნაგები იყო მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და ნაგები ქვით. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 355.
ვაზისუბნის მეოთხე ეკლესია

ვაზისუბნის მეოთხე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის, დგას სოფელ ვაზისუბნის დასავლეთით, ტყეში, გომებად წოდებულ ადგილზე. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და დუღაბით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 75.
ახალსოფლის მეექვსე ეკლესია

ახალსოფლის მეექვსე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგები იყო უხეში თლილი ქვით კირის ხსნარზე. დანგრეულია — კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ფართო სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის იატაკი, დარბაზის იატაკის მიმართ, ერთი საფეხურით მაღალია. აფსიდის მხრების ხაზზე შეინიშნება კანკელის კვალი. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 355.
ყვარლის მეოთხე ეკლესია

ყვარლის მეოთხე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მედებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ოთხ კილომეტრზე. ნიკოანთ ყურედ წოდებულ ადგილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით, საკმაოდ დაუდევრად. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარი გარედან თაღოვანიოა, შიგნით, ხის ძელებით, თარაზულად ყოფილა გადახურული. შესასვლელის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია, მათგან დასავლეთ წირთხლში მოწყობილი ხვრელი დასავლეთ ფასადზე გადის. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. რომლის ღერძზე დაბალი, ბრტყლად გადახურული სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მოდგმულია ტრაპეზი. ერთი მსგავსი სარკმელი დასავლეთითაცაა. აფსიდში სამი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. მათგან ორი სამხრეთითაა, ერთი-ჩრდილოეთით. სამხრეთით მდებარე ერთ-ერთი ნიშა, რომელიც საკმაოდ ღრმაა და გეგმით ტეხილი მოხაზულობა აქვს. სავარაუდოდ, სამალავად გამოიყენეოდა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომლებსაც ნახევრად წრიული ფორმის თაღი ეყრდნობა. აფსიდი და დარბაზი გადახურულია ნახევრადცილინდრული, ქარგულზე სხმული კამარით. დასავლეთ კედელზე და ტრაპეზზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ეკლესიის ფასადები აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნითაა დასრულებული. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 334.
ენისელის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ენისელის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელის განაპირას. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია გეგმით კვადრატს მიახლოვებული სწორკუთხედია (6,2x5,2 მ). ნაგებია რიყის ქვის, ნატეხი ქვისა და აგურის ირეგულარული წყობით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან შეისრული თაღითაა დასრულებული, შიგნიდან კი თარაზული გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთიდანაა არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის, ღრმა აფსიდია, რაშიც თაღოვანი სარკმელი და მისგან ჩრდილოეთით ერთი პატარა, თაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. თითო თაღოვანი სარკმელი, ერთმანეთის პირდაპირ, გრძივ კედლებშიცაა. ეკლესიის დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა, გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც აფსიდის თაღს და დასავლეთ კედლის მიმდებარე კუთხის პილასტრებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ფასადები სადაა, დასავლეთ ფასადზე კარის თავზე, პატარა ოთხკუთხა ნიშებია მოწყობილი, ხოლო ფრონტონში აგურის წყობით, გამოსახულია ჩაღრმავებული ჯვარი. ფასადები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა გადახურული იყო კრამიტით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 402.