laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პეტრე ქავთარაძე

პეტრე ქავთარაძე (დ. 1889 — გ. 1966) — ქართველი ნევროპათოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1937), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941), აკადემიკოსი (1960). 1915 დაამთავრა ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. I მსოფლიო ომის დროს 1918 წლამდე ექიმად იყო დასავლეთის ფრონტზე. 1918 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნერვულ სნეულობათა კათედრაზე ჯერ ი. ანფიმოვის, შემდეგ კი, ს. ყიფშიძის ხელმძღვანელობით. 1931-1953 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული, სანიტარული ჰიგიენური და სტომატოლოგიური ფაკულტეტების, ხოლო 1953-1966 წლებში ამავე ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის გამგებელი ქავთარაძე იკვლევდა ნერვ-კუნთოვანი აპარატის ელექტროაგზნებადობას, ნერვული ბარიერების მნიშვნელობას, სამხარეო პათოლოგიის საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. თბილისში არის პეტრე ქავთარაძის ქუჩა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 880, ISBN 99928-20-32-2.
ბატუტზე ხტომა

ბატუტზე ხტომა სპორტის ამ სახეობას თბილისში საფუძველი ჩაეყარა 1969 წელს საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელების თ. ხუდოევისა და ო. კაკიაშვილის ინიციატივით. საერთაშორისო ასპარეზზე თბილისელი სპორტსმენები გამოჩნდნენ 1980 წელს , როდესაც ფ. ფირანიშვილმა სინქრონულ ხტომაში ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალი მოიპოვა. მასთან ერთად თბილისელთაგან საქართველოს და სსრკ ნაკრების რიგებში ირიცხებოდნენ ს. მარქარიანი, ნ. კალინინი, ე. გალჩევი, ლ. აბრამიშვილი, ს. ანდრეასიანი, ნ. ჩხაბერიძე, ზ. ხიზანიშვილი, ნ. არღანაშვილი, გ. გაგუა, ა. სააკიანი, მ. ნიკო ლაიშვილი, ი. მიხაილოვა, თ. მუმლაძე, რ. ხარატიშვილი და სხვა. 1990-იან წლებში განსაკუთრებულ წარმატებებს მიაღწიეს თბილისელმა მხტომელებმა მსოფლიოს ჩემპიონმა და რეკორდსმენმა რ. ხოფერიამ და ლ. ბენდიანიშვილმა, რომლებმაც მცხეთელ ა. დოღონაძესა და რუსთაველ ზ. აბრამიშვილთან ერთად, მწვრთნელ ზ. სულაშვილის, ხელმძღვანელობით, მრავალი უმაღლესი ჯილდო მოიპოვეს მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატებზე, მსოფლიოს თასზე, საკავშირო ჩემპიონატებზე, სსრკ ხალხთა სპარტაკიადებზე, ახალგაზრდულ და ჭაბუკთა პირველობებზე. თბილისელ სპორტსმენთა წარმატებებში დიდი წვლილი მიუძღვით საქართველოს დამსახურებულ მწვრთნელებს: ზ. სულაშვილს, თ. ხუდოევს, თ. ცომაიას, ვ. ჩხაბერიძეს, ვ. კლიმოვას, ლ. ხრიკულს, გ. გასპარიანს, რ. გამხოშვილს, ნ. არღანაშვილს. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 332, ISBN 99928-20-32-2.
ვარდის მოედანი

ვარდის მოედანი — თბილისის 1850, 1884 და 1887 წლების გეგმებზე, ავლაბრის ძველი მოედნის (კახეთის, ახლანდელი ქეთევან წამებულის) ჩრდილოეთით, ხოჯავანქის ეკლესიისაკენ მიმავალ გზასთან დატანილია „Лобная плошадь“, რომლის ქართული შესატყვისია თხემის ადგილი, სადაც დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯა ხდებოდა. XIX საუკუნის თბილისში დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯის (ჩამოხრჩობის) შესახებ ცნობას ვხვდებით ორი მწერლის — ალექსანდრე დიუმასა და ილია ჭავჭავაძის თხზულებებში. 1858 წლის მიწურულს ალექსანდრე დიუმა თბილისში გამოემგზავრა. როგორც მწერალი მოგვითხრობს, თბილისს მიახლოებულმა (ავლაბრის მხრიდან) შენიშნა ამის შემდეგ გავიდა და „ივერიაში“ ილია ჭავჭავაძემ გამოაქვეყნა მოთხრობა „სარჩობელაზედ“, ისევ ავლაბარში კაცის ჩამოხრჩობის ამბავი. ორივე მოქმედება ავლაბრის უბანში ხდება და სახრჩობელა იქ არის გამართული. 1884 თბილისის გეგმის შემქმნელ ნ. კლემენტიევს, მისსავე გამოცემულ და შევსებულ 1898 წლის თბილისის „Лобная плошадь“-ის ნაცვლად დატანილი აქვს მოედანი სახელით „Розовая плошадь“ — „ვარდის მოედანი“. მოედნის სახელის შეცვლა იმაზე მიუთითებს, რომ აქ, აღნიშნულ მოედანზე XIX საუკუნის 90-იან წლებში (შეიძლება უფრო ადრეც) დამნაშავეებს სიკვდილით აღარ სჯიდნენ. მოედნის ახალი სახელი „ვარდი“, როგორც ჩანს, აღნიშნულ მოედნზე დაღვრილი სისხლის და ჩადენილი სისასტიკის სიმბოლურ გამოხატულებას წარმოადგენდა. გავიდა დიდი ხანი და უკვე ბოლშევიკებმა იმავე ადგილს ასევე სიკვდილით დასჯილი ბაქოს 26 კომისრის სახელი დაარქვეს. მაგრამ ძირძველი ავლაბრელები ამ მოედანს მაინც ვარდის მოედანს ეძახიან (ასევე იყო ვარდის ქუჩა, შესაბამისად — 26 კომისრის ქუჩა). ამჟამად მრავალი ამბის მომსწრე ვარდის მოედნის დიდი ნაწილი ავლაბრის ბაზარს უკავია. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 465, ISBN 99928-20-32-2.
კალისტრატე ქუთათელაძე

კალისტრატე ქუთათელაძე (დ. 1909, სოფ, ივანდიდი, ხონის რაიონი. — გ. 1983) — ქართველი ქიმიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი 1967 წლიდან. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი 1952 წლიდან, პროფესორი 1953 წლიდან, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე 1958 წლიდან, სილიკატების დარგის სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში. 1932 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ქიმიურ-ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 1935 წლიდან მუშაობდა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სილიკატების ტექნოლოგიურ კათედრაზე. 1942 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ამავე კათედრის გამგე, 1958-1973 წლებში კი საქართველოს საშენ მასალათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი იყო (1990 წლიდან ინსტიტუტი კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობისაა). ქუთათელაძის ძირითდი შრომები ეხება სილიკატების ქიმიას. დამუშავებული აქვს ახალი ტიპის ცემენტის, კერამიკის, მინის, ნახევრად გამტარული და დიელექტრიკული მასალების ტექნოლოგია. მას ასევე მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე დაარსებული კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობის სტიპენდია. დაკრძალულია საბურთალოს პანტეონში. თბილისში არის კალისტრატე ქუთათელაძის ქუჩა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 900, ISBN 99928-20-32-2. კალისტრატე ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჯუ დე

ჯუ დე (ჩინ.: 朱德; დ. 6 ნოემბერი, 1886, ილუნის მაზრა, სიჩუანის პროვინცია — გ. 6 ივლისი, 1976, პეკინი) — ჩინეთის სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი ქ. კუნმინში. 1909 შევიდა ტუნმენხოის რევოლუციურ ორგანიზაციაში. 1922-1925 სწავლობდა გერმანიაში, 1922 იქვე შევიდა ჩინურ კომპარტიაში (ჩკპ). ნანჩანია აჯანყების (1927) ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. 1930-იდან ჩინეთის კპ ცკ-წევრობის კანდიდატი. 1931-იდან ჩინეთის არმიის მთავარსარდალი, 1934-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის და ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი; 1934-1936 ჩრდილო-დასავლეთის ლაშქრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1937-იდან მეთაურობდა VIII არმიას. 1945-1956 ჩინეთის კპ ცკ-ის მდივანი. 1945-1954 ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მთავარსარდალი. 1949-1954 ჩინეთის სრ ცენტრალური სახალხო მთავრობის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, 1954-1959 ჩინეთის სრ თავმჯდომარის მოადგილე, 1955-1965 ჩინეთის სრ მარშალი (1965-იდან ჩინეთის სრესპუბლიკაში სამხედრო წოდებები გააუქმეს). 1956-1966 ჩინეთის კპ ცკ-ის თავმჯდომარის მოადგილე. 1956-1969 და 1973-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის პოლიტბიუროს მუდმივი კომიტეტის წევრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 578.
გულნარა ქავთარაძე

გულნარა ქავთარაძე (დ. 22 ივნისი, 1921, მოსკოვი — გ. 20 დეკემბერი, 2000) — ქართველი პიანისტი და პედაგოგი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1960), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ფორტეპიანოს განხრით, ხოლო 1949 წელს — ასპირანტურა. 1941 წლიდან თბილისის ფილარმონიის სოლისტი იყო. ეწეოდა ნაყოფიერ საკონცერტო მოღვაწეობას. ქართველი კომპოზიტორთა ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელი და ინტერპრეტატორი. მისი შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი პროფესიონალური ოსტატობით. გასტროლებს მართავდა ყოფილ სსრკ ქალაქებსა და საზღვარგარეთის ქვეყნებში. 1959 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი იყო, ხოლო 1978 წლიდან პროფესორი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). დასაფლავებულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 880, ISBN 99928-20-32-2. გულნარა ქავთარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
იოსებ გძელიშვილი

იოსებ ალექსანდრეს ძე გძელიშვილი (დ. 29 ნოემბერი, 1909, თბილისი — გ. 1968, მოსკოვი) — არქეოლოგი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერების კანდიდატი 1946 წლიდან. 1932–1944 წლებში მუშაობდა ინჟინრად. პირველმა შეადგინა თბილისისა და მისი მიდამოების საინჟინრო გეოლოგიური რუკა. 1944 წლიდან 1965 წლამდე იყო თავისივე ხელმძღვანელობით შექმნილი არქეოლოგთა ტექნოლოგიის ლაბორატორიის გამგე. ქვემო ქართლში საფუძველი ჩაუყარა შუა საუკუნეებში ნასოფლარების არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უძველესი სამთამადნო და მეტალურგიის წარმოების გამოკვლევაში. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა თბილისის არქეოლოგიურ ექსპედიციას. გამოქვეყნებულ ნაშრომთაგან აღსანიშნავია „თბილისის მატერიალური კულტურის ძეგლები“ (1961) და „რკინის დნობის საქმე ძველ საქართველოში“ (1964 წელს, რუსულ ენაზე). ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 404, ISBN 99928-20-32-2. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 239. იოსებ გძელიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია

საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია — საზოგადოებრივი შემოქმედებითი ორგანიზაცია. დაარსდა 1958 წელს, როგორც სსრკ ჟურნალისტთა კავშირის რესპუბლიკური ორგანიზაცია. 1990 წელს გახდა საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი კავშირი (პირველი თავმჯდომარე ნ. ჩერქეზიშვილი). 1992 წლიდან ჰქვია ფედერაცია, ატარებს მრავალმხრივ ღონისძიებას — აქვს გამომცემლობა „ჟურნალისტი“, კლუბი „საფიხვნო“, უშვებს ჟურნალ „ჟურნალისტს“. მასთან შექმნილია ეროვნული თანხმობის დარბაზი. 1997 წლიდან ფედერაციამ დააწესა ს. მესხისა და ნიკო ნიკოლაძის სახელობის პრემიები, ქართული ჟურნალისტიკის დღე — 21 მარტი (პირველი ქართული გაზეთის — „საქართველოს გაზეთის“ პირველი ნომრის გამოსვლის თარიღი — ძველი სტილით 1819 წლის 8 მარტი). მასთან ფუნქციონირებს ჟურნალისტიკის, ბიზნესისა და სამართლის ინსტიტუტი (დამფუძნებელი და რექტორი ა. სიხარულიძე). საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის ბრძოლაში დაღუპულ ჟურნალისტთა უკვდავსაყოფად ფედერაციის შენობის ფასადზე გახსნილია მემორიალური დაფა (1999). ფედერაციის თბილისის ორგანიზაციის თავმჯდომარე იყო ლ. კობახიძე. სხვადასხვა დროს ჟურნალისტთა კავშირს ხელმძღვანელობდნენ ი. ჩხიკვიშვილი, დ. მჭედლიშვილი, გ. ბედინეიშვილი, გ. ენუქიძე, ნ. ჩერქეზიშვილი და სხვ. 1992 წელს ფედერაციის თავმჯდომარედ აირჩიეს ა. სიხარულიძე. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 745, ISBN 99928-20-32-2.
ბალახანა

ბალახანა — სავაჭრო თუ სახელოსნო დუქნის ზედა სართული. მას მედუქნე საცხოვრებლად იყენებდა. ბალახანა დაახლოებით ახლანდელი ანტრესოლის ფუნქციას ასრულებდა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 327, ISBN 99928-20-32-2.
ვიი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვიი შეიძლება აღნიშნავდეს: ვიი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რაიონი ვიი — რუსული მოკლემეტრაჟიანი მუნჯური ფილმი ვიი — რუსული მხატვრული ფილმი
ნია წივწივაძე

ნია წივწივაძე (დ. 1993) — ქართველი მოდელი. 2017 წელს გახდა მის საქართველო. წარადგინა საქართველო კონკურსზე მის მსოფლიო 2018-ზე. ↑ Miss Georgia 2017 Crowned. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ივნისი 2018. ციტირების თარიღი: 29 May 2018. ↑ "მის საქართველო" ნია წივწივაძე: "არასდროს არაფერი მომწონს ჩემი" Georgian. ციტირების თარიღი: 29 May 2018. ↑ "მის საქართველო 2017" მანიკა ასათიანის მული გახდა - დაათვალიერეთ 24 წლის ნია წივწივაძის ფოტოები Georgian (10 December 2017). ↑ Limoni – Nia Tsivtsivadze – 2017 – 21 dekemberi. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ივნისი 2018. ციტირების თარიღი: 29 May 2018.
თამარ დიასამიძე

თამარ დიასამიძე (დ. დაახლ. 1531 — გ. 1585/1586) — იმერეთის დედოფალი XVI საუკუნეში. თამარ დიასამიძე (ბავშვობაში ქრისტინე) იყო მესხი დიდებულის, შერმაზან დიასამიძის და მისი ცოლის, ანას შვილი. XVI საუკუნის 70-80-იანი წლების მიჯნაზე თამარმა იქორწინა იმერეთის მეფე გიორგი II-ზე და გახდა იმერეთის დედოფალი. მას ეყოლა სამი შვილი: ალექსანდრე, როსტომი და მამია. სამივე მცირეწლოვნობაში გარდაიცვალა. მიტო გელაშვილი, КНЯЗЬЯ ДИАСАМИДЗЕ, 2017 წელი.
თინათინ ქუთათელაძე

თინათინ კონსტანტინეს ასული ქუთათელაძე (დ. 1910, ქუთაისი — გ. 1996) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი ინჟინერ-მშენებელი ქალი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინერი (1960), სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი 1982 წელი საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი მეცნიერულ და ტექნიკურ დარგში 1987 წელი. 1932 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1933 წლიდან მუშაობდა „კვებპროექტში“, „ახალმშენის“ სამშენებლო ტრესტის სამუშაოთა მწარმოებლად, „თბილმშენის“ სამშენებლო ტრესტის კანტორის უფროსად სსრკ-გერმანიის ომამდე იყო თბილისის საავიაციო ქარხნის მშენებლობის ჯერ სამშენებლო უბნის შემდეგ კი საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების ხელმძღვანელი 1944-1947 წლებში ტრესტ „თბილმშენის“ მთის ინჟინერი და მმართველი. პირველი მოადგილე. 1947-1951 წლებში მუშაობდა თბილისის სტალინის სახელობის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ. 1951-1952 წლებში მსუბუქი მრეწველობის მინისტრის მოადგილედ მშენებლობის დარგში; თბილისის პარტიის საქალაქო კომიტეტში ხელმძღვანელობდა მშენებლობისა და საქალაქო მეურნეობის განყოფილებას: 1953–1958 წლებში იყო თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარისრის მოადგილე, 1958 წლიდან -საქართველოს მშენებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი 1995 წელს. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 900, ISBN 99928-20-32-2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 568. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბილისი, 2017. გვ.574-575 თინათინ ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გუსტასიბი

გუსტასიბი — ქალაქის დიდმოხელე, მეტროლოგიური და საპოლიციო ზედამხედველი თბილისის ბაზრებში. ფუნქციურად გუსტასიბის შეესატყვისებოდა ძველი ქართველი ნაცვლის ინსტიტუტს. არსებული მასალის საფუძველზე საგუსტასიბო გამოსაღების კონკრეტული შინაარსის დადგენა ვერ ხერხდება. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 404, ISBN 99928-20-32-2.
ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ეროვნული ცენტრი

ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ეროვნული ცენტრი — კონსტანტინე ერისთავის სახელობის სამედიცინო დაწესებულება. მდებარეობს თბილისში. საქართველოში ქირურგიის დარგის მოთავე დაწესებულება. შეიქმნა 1946 წელს როგორც ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, 2000 წლიდან მიიღო ახლანდელი სტატუსი. მისი დამაარსებელი და პირველი დირექტორი იყო გ. მუხაძე (1946-1948). სხვადასხვა დროის ცენტრის ცენტრის დირექტორები იყვნენ: დირექტორის მოვალეობის დროებით შემსრულებელი პროფესორი ა. გზირიშვილი (1948-1950); აკადემიკოსი კ. ერისთავი (1950-1974); აკადემიკოსი გ. იოსელიანი (1974-1989); აკადემიკოსი ე. ფიფია (1989-1990); პროფესორი გ. გოკიელი (1990-1996). 1996 წლიდან ცენტრის დირექტორია საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიური აკადემიის წევრი ბ. მოსიძე. არსებობის მანძილზე ცენტრი ჩამოყალიბდა როგორც მრავალპროფილიანი სპეციალიზებული სამეცნიერო-კვლევითი და კლინიკური დაწესებულება. მის სტრუქტურაშია: I და II ზოგადქირურგიის, ანგიოლოგიისა და რეკონსტრუქციული ქირურგიის კლინიკები შესაბამისი განყოფილებებით. გარდა ამისა, არის ფილტვის ქირურგიის, ნეიროქირურგიის, ანესთეზიოლოგიისა და რეანიმაციის დიაგნოსტიკის განყოფილებები. თავდაპირველად ინსტიტუტი მუშაობდა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ქირურგიულ პრობლემებზე. წლების განმავლობაში მას დაემატა ქირურგიის სხვა პროფილებიც. კლინიკასა და ექსპერიმენტში მუშავდებოდა ქირურგიის აქტუალური საკითხები. ჩატარდა, საქართველოში პირველად, თირკმლის გადანერგვა თირკმლის ქრონიკულიუკმარისობის ტერმინალურ სტადიაში მყოფ ავადმყოფზე. ღვიძლის გადანერგვაზე მიმდინარეობდა ხანგრძლივი ექსპერიმენტალური კვლევა და სხვა მნიშვნელოვანი შედეგებია მიღებული დამხმარე სისხლის მიმოქცევის და ხელოვნური გულის ბიოტექნიკური სისტემის შემუშავების, შექმნის და ექსპერიმენტალურ აპრობაციაში. კლინიკურ პირობებში დეტალურადაა შესწავლილი პოსტქოლეცისტექტომიური სინდრომის კლინიკა და მკურნალობა. ცენტრში დანერგილია თანამედროვე ოპერაციული მეთოდები ორგანოთა ნაწილობრივი ან სრული ჩანაცვლებით და პაციენტთა სრული ქირურგიული რეაბილიტაციით. ცენტრის არსებობის მანძილზე მომზადდა 70-ზე მეტი მეცნიერების დოქტორი, 200-ზე მეტი მედიცინის მეცნიერების კანდიდატი, გამოიცა 51 მონოგრაფია და სახელმძღვანელო, 22 შრომათა კრებული და 23 კონფერენციის მასალა. გამოქვეყნდა მრავალი სამეცნიერო სესია, მათ შორის 10 საერთაშორისო. ცენტრს მჭიდრო კონტაქტები აქვს საზღვარგარეთის მრავალ სამეცნიერო ცენტრებთან. 2011 წელს ცენტრი შეიძინა კორპორაცია „ავერსმა“ შეიძინა და მოახდინა მისი აღდგენა–განახლება. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. გვ.460, ISBN 99928-20-32-2. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. ქირურგიის ეროვნული ცენტრი.
გიორგი დარისპანაშვილი

გიროგი დარისპანაშვილი (დ. 11 ივნისი, 1905, თბილისი, — გ. 4 აპრილი, 1985, იქვე) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1955). სასცენო მოღვაწეობა 1920 წელს დაიწყო. 1927-1928 წლებში მსახიობად მუშაობდა თბილისის მუშათა თეატრში, 1928-1933 — თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა ქართულ თეატრში; 1933-1936 ველისციხისა და ჭიათურის თეატრების, ხოლო 1936-1960 წლებში თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა ქართული თეატრის მსახიობი და რეჟისორი იყო. შეასრულა როლები: შამილი (იონა ვაკელის „შამილი“), ლადო კეცხოველი (ბ. ნახუცრიშვილის „ლადო კეცხოველი“), ბიძინა ჩოლოყაშვილი (აკაკი წერეთლის „ბაში-აჩუკის“ ინსცენირება) და სხვა. მოზარდ-მაყურებელთა თეატრში დადგა: სიმონ მთვარაძის „აურიე რგოლი“, ალექსანდრე კაჭკაჭიშვილის „პარტიზანების“, ნიკო ლომოურის „ქაჯანა“ ინსცენირება და სხვა. გიორგი დარისპანაშვილი ათამდე პიესის ავტორია, აღსანიშნავია „ხიდქვეშ“, „ძმები“, „ტყის მეგობარი“ და სხვა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 413, ISBN 99928-20-32-2. გიორგი დარისპანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კონსტანტინე ბალმონტი

კონსტანტინე ბალმონტი (დ. 1867 — გ. 23 დეკემბერი, 1942) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი. ერთ-ერთი პირველი რუსი სიმბოლისტი. კონსტანტინე ბალმონტი 1913 წელს მარჯორი უორდროპიესული თარგმანით გაეცნო ვეფხისტყაოსანს და აღტაცებულმა მას „სიყვარულის ცისარტყელა, ცისა და მიწის შემაერთებელი ცეცხლოვანი ხიდი“ უწოდა. ბალმონტმა ქართული ენის შესწავლა დაიწყო და პოემის სამყაროს უკეთ აღსაქმელად სამჯერ ჩამოვიდა თბილისში. პირველი ჩამოსვლისას 1914 წელს 13-14 აპრილს ბალმონტმა არტისტული საზოგადოების დარბაზში გამოვიდა მოხსენებით „პოეზია როგორც ჯადოქრობა“ და „ოკეანია“, აქვე წაიკითხა ავსტრალიაში მოგზაურობის შთაბეჭდილებებით შთაგონებული საკუთარი ლექსები. მეორედ 1915 წლის ოქტომბერში ეწვია თბილისს და იმავე დარბაზში შესასვლელეი სიტყვის შემდეგ წაიკითხა ვეფხისტყაოსნის პროლოგისა და ცალკეული თავების თარგმანი. მესამედ ჩამოსვლისას, 1917 წლის 16 ივნისში, იგი გამოვიდა ლექციით შოთა რუსთაველის შესახებ. მაღალი შეფასება მისცა ქართველი პოეტის შემოქმედებით გენიას და ღრმა ფილოსოფიურ აზრს, შოთა რუსთაველი მისი დროის პოეტებზე მაღლა დააყენა. ბალმონტს ეკუთვნის სტატიები: „შოთა რუსთაველი და მსოფლიოს სხვა გენიოსები როგორც მიჯნურობის მომღერალნი“, „წინდა ნინოს ჯეჯილი“, „სალამი კავკასიას“. 1915-1917 წლებში ბალტონმა გაასრულა ვეფხისტყაოსნის თარგმნა. ეს იყო რუსულ ენაზე პოემის პირველი სრული პოეტური თარგმანი, რომლის მცირე ნაწილი გამოქვეყნდა მოსკოვში, ხოლო მთლიანად პარიზში. ბალმონტის სათანადო მასალითა და კონსულტაციით ეხმარებოდნენ ნ. მარი, ტ. ტაბატაძე, ა. ყანჩელი, გ. ქართველიშვილი. ბალომონტმა გამოიცნო და შეიყვარა ქართველი ხალხი მისადმი სიყვარული გამოხატა ლექსებში, პირად წერილებში, სტატიებსა და იმ ლექციებში, რომლებითაც მოიარა ქალაქები პეტერგბურგიდან ხარბინამდე. იგი მეგობრობდა „ცისფერყანწელებთან“ ბალმონტის ნაწარმოებების თარგმნიდნენ პ. იაშვილი, ტ. ტაბიძე, ვ. გაფრინდაშივილი, გ. ჯაბუშანური, ბ. ახოსპირელი, დუტუ მეგრელი, ლ. ნუცუბიძე, რ. ბეროძე. 1968 წელს თბილისსა და ქუთაისში საზეიმოდ აღინიშნა მისის დაბადების 100 წლისთავი. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 327, ISBN 99928-20-32-2.
დავითის ისტორიკოსი

დავითის ისტორიკოსი — დავით აღმაშენებლის მეფობის ამსახველი ნაწარმოების „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითის“ ავტორი, ისტორიოგრაფიაში შესულია დავითის ისტორიკოსის სახელით (მისი ვინაობა უცნობია). ნაწარმოები დაწერილია დავითის გარდაცვალების (1125 წელი) მომდევნო წლებში. ავტორის მიზანია დავითის პიროვნების სიდიადის ცხადყოფა და მეფის მოწინააღმდეგეთა („მაბრალობელთა“) არგუმენტების უარყოფა. თბილისის შესახებ იძლევა მოკლე, მაგრამ მრავლისმეტყველ ცნობებს. აღნიშნავს, რომ დავითმა თბილისი პირველივე ბრძოლით აიღო (1122 წელი) და „დაუმკვდრა შვილთა თვსთა საჭურჭლედ და სახლად თვსად საუკუნოდ“ დავითის ისტორიკოსის თქმით, თბილისი იმთავითვე არ ყოფილა მტკიცედ შემოერთებული — „ჯერეთ არა სრულად შემოყენებულ იყო უღელსა ქუეშე მორჩილებისა“. იმ დროს თბილისში მძინვარებდა ქრისტიანთა ხოცვა-ჟლეტა: ...„სავსე იყო სისხლითა ქრისტიანეთათა: რამეთუ ოდესმე ყვიან ღავღავი და თვინიერ მიზეზისაცა მოსრნიან რაოდენნი პოვნიან ქრისტიანენი“. ამ უაღრესად საყურადღებო ცნობით ირკვევა, რომ თბილისელთა შორის ხშირი ყოფილა „ღავღავი“ (შფოთი, ამბოხი, მღელვარება), რასაც შედეგად მაჰმადიანთა მხრიდან ქრისტიანთა მოსვრა მოჰყოლია. ეს ცნობა პარალელს პოულობს ისტორიკოს ალ-ფარიკთან, რის საფუძველზეც მკვლევარებს გამოაქვთ დასკვნა, რომ თბილისში 1121 წლამდეც მიმდინარეობდა სოციალური კონფესიური ბრძოლა. ზოგის აზრით, ეს რელიგიური შუღლი არსებობდა ქალაქის მოსახლეობის მხოლოდ მუსლიმანურ ზედაფენასა და ქართველ ფეოდალთა შორის. რელიგიური დაპირისპირება თბილისის „დაბალი ხალხის“ მაჰმადიანურ და ქრისტიანულ ელემენტებში გამორიცხული ჩანს. ამ ცნობებზე დაყრდნობით ზოგი თბილისში საქალაქო კომუნის არსებობას ვარაუდობს (შ. მესხია). ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 410, ISBN 99928-20-32-2.
რაფიელ დვალი

რაფიელ რაფიელის ძე დვალი (დ. 22 მარტი, 1909 — გ. 8 სექტემბერი, 1985) — ქართველი მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1958-72). იყო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. რაფიელ დვალმა 1931 წელს დამთავრდა ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი. იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომობილების, ტრაქტორებისა და ავტოტრაქტორების ძრავების კათედრის დამაარსებელი და გამგე, ამავე ინსტიტუტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი დირექტორი. 1994 წლიდან ინსტიტუტი რაფიელ დვალის სახელობისაა. მისი შრომები ეხება ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის, მანქანათა დინამიკის და სხვა საკითხებს. ავტორია ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის ქართული სახელმძღვანელოების. მუშაობდა მობილური მანქანების დინამიკის საკითხებზე. მონოგრაფიისთვის „ტრაქტორის თეორია“ (1970) მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973). იყო საქართველოს სსრ VII და VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე (1963-71), გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1971) და დრეზდენის (გერმანია) ტექნიკური უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (1972). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არის რაფიელ დვალის ქუჩა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 415, ISBN 99928-20-32-2. მახალდიანი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 490-491. რაფიელ დვალი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალექსი ბარნოვი

ალექსი ბარნოვი (დ. 1906 — გ. 1977) ქართველი ექიმ-ეპიდემიოლოგი, ძველი თბილისის ყოფის მკვლევარი. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ახმეტის რაიონში, საგარეჯოში, გორში, რესპუბლიკურ სანეპიდსადგურში ექიმ-ეპიდემიოლოგად. მისი ბოლო სამუშაო ადგილი იყო თბილისის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრი. ბარნოვი იკვლევდა ძველი თბილისის ისტორიას, იყო პოეტ იეთიმ გურჯის ახლო მეგობარი. 1960 წელს ბარნოვის ინიციატივით და მწერალთა კავშირის დახმარებით პოეტის საფლავზე დაიდგა ძეგლი, 1968 წელს პოეტის ნეშთი ვაკის სასაფლაოდან დიდუბის პანთეონში გადაასვენეს. ბარნოვმა შეადგინა იეთიმ გურჯის ლექსთა კრებული, რომელიც გამოიცა ი. გრიშაშვილის, მეორედ ი. აბაშიძის რედაქციით. ავტორია წიგნებისა „ჭიდაობა ძველ თბილისში“, „ძველი თბილისის მუსიკოსები“. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 331, ISBN 99928-20-32-2.
ვლადიმერ ქუთათელაძე

ვლადიმერ ქუთათელაძე (დ. 1902, ხონი — გ. 1981, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961). 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია, იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1967 წლიდან— პროფესორი). ვლადიმერ ქუთათელაძე მუშაობდა დაზგურ გრაფიკაში (ქსილოგრაფია, ლითოგრაფია, ლინოგრავიურა). შექმნა ქართული მხატვრული შრიფტის 60-მდე სახეობა, მრავალი ექსლიბრისი. ალბომი ,,თბილისი“ (ლინოგრავიურა, 1963) და ქსილოგრაფიის ტექნიკით შექმნილი ,,საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები“ 1964 წელი. განსაკუთრებით ნაყოფიერად მოღვაწეობდა ქართული წიგნის გაფორმებაში. ნამუშევრები: ალექსანდრე ყაზბეგის „მამის მკვლელი“ 1964 წელი, ,,XIX საუკუნის ქართული მოხრობა“ 1963 წელი ორივე — ლინოგრავიურა; თბილისის ხედები ,,ძველი თბილისი. ნარიყალა“ 1965 წელი, ,,ძველი თბილისი. დაბახანა“ 1965 წელი და სხვ. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 900, ISBN 99928-20-32-2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 568. ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 494 ვლადიმერ ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი