laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ერბანა (ილინოისი)

ერბანა (ინგლ. Urbana /ɜːrˈbænə/) — ქალაქი აშშ-ში, ილინოისის შტატის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. შამპეინის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (1833). 38 336 მცხოვრები (2020). ჩიკაგოდან დაშორებულია 220 კმ-ით (სამხრეთ-დასავლეთით). დასავლეთით ესაზღვრება ქალაქი შამპეინი. ორი ერთმანეთის მომიჯნავე ქალაქი ხშირად ერთად მოიხსენიება როგორც შამპეინ-ერბანა (ერთად მოსახლეობა 236 072 კაცი, 2020 წ.). პირველი დასახლება 1822 წელს გაჩნდა, 1833 წელს ქალაქი დაარსდა როგორც ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. სახელი ეწოდა ოჰაიოს შტატის ქალაქ ერბანას მიხედვით. ერბანასა და შამპეინში მდებარეობს ილინოისის უნივერსიტეტის (დაარსდა 1867 წელს როგორც ილინოისის სამრეწველო უნივერსიტეტი) მთავარი კამპუსი. 1871 წლის 9 ოქტომბერს ქალაქის დიდი ნაწილი ხანძარმა გაანადგურა (ჩიკაგოსა და პეშტიგოს დიდი ხანძრების მომდევნო დღეს). უნივერსიტეტი ერბანის ეკონომიკის ძირითადი ფაქტორია. ქალაქი მდებარეობს მდიდარ სასოფლო-სამეურნეო რაიონში (სიმინდი, სოია). ამას გარდა განვითარებულია მომსახურების სფერო (მ.შ. ჯანდაცვა და ფინანსები), მაღალტექნოლოგიური დარგები, დისტრიბუცია, მრეწველობა (მ.შ. ქაღალდისა და პლასტმასის ნაწარმი, საავტომობილო ნაწილები). ერბანის საოლქო სასამართლოში განთავსებული დაფა იუწყება აქ აბრაამ ლინკოლნის გამოსვლის შესახებ, რა დროსაც შეეწინააღმდეგა კანზას-ნებრასკის აქტს (1854). კარლის პარკში დგას აბრაამ ლინკოლნის ძეგლი, სადაც ის ახალგაზრდა იურისტის სახით არის წარმოდგენილი (მოქანდაკე ლორადო ტაფტი). არის რამდენიმე მუზეუმი, მ.შ. ხელოვნების, მეცნიერების, ბუნებისმეტყველების. ილინოისის უნივერსიტეტი ლინკოლნის ძეგლი კარლის პარკში კინოთეატრი საშუალო სკოლა საშუალო სკოლა ბიბლიოთეკა ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a> ↑ Explore Census Data. data.census.gov. ციტირების თარიღი: 2022-06-28 ↑ 3.0 3.1 Urbana | University Town, Home of UIUC, Champaign County en. Encyclopedia Britannica online. ციტირების თარიღი: 27 ივლისი, 2024
ეპითემია

ეპითემია (Epithemia) — კაჟოვანი წყალმცენარეების (დიატომეების) გვარი რთულნაჭდევიანთა ქვერიგისა. აქვთ ერთეული, დორზოვენტრალური, ნახევარმთვარისებრი უჯრედები, შეზნექილი მუცლისა და გამოზნექილი ზურგის მხარეს. უჯრედის ბოლოებში ნაჭდევი მუცლის მხარესაა, შუა ნაწილში შეჭრილია ზურგისკენ. უჯრედის კედლებზე განივი წიბოებია. ეპითემია არის მტკნარი ან მომლაშო წყლის ეპიფიტური სახეობები. საქართველოში ცნობილია 10 სახეობა და სახესხვაობა. ზოგიერთი მათგანი ფართოდ არის გავრცელებული მტკნარ წყლებში. ყანჩაველი ქ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 27.
ბეჰბუდ ხან ჯავანშირი

ბეჰბუდ ხან ჯავანშირი (აზერ. Behbud xan Azad xan oğlu Cavanşir; 24 ივლისი, 1878, აზად ყარაყოიუნლუ, ჯავანშირის მაზრა, ელიზავეტპოლის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 18 ივლისი, 1921, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი, აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა მინისტრი (1918), აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრის მოადგილე. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. ბეჰბუდ ხან ჯავანშირი 1878 წლის 24 ივლისს სოფელ აზად ყარაყოიუნლუ, ჯავანშირის მაზრაში დაიბადა. მამამისი აზად—ხანი ყარაბაღის სახანოს დამაარსებლის პანაჰ ალი ხანის შვილთაშვილი გახლდათ. 1890 წლიდან 1898 წლამდე ბეჰბუდ ხანმა საშუალო განათლება ტფილისის რეალურ სკოლაში მიიღო. 1902 წელს გერმანიის ფრაიბურგის სამთო აკადემიაში ჩაირიცხა, რომელიც 1906 წელს წარჩინებით დაამთავრა. იცოდა გერმანული ენა. შემდეგ ლონდონში გაემგზავრა, სადაც ერთი წლის განმავლობაში გაიუმჯობესა ინგლისური ენა. 1907 წელს სამშობლოში დაბრუნებულმა მუშაობა შიბაევის ნავთობის საბადოებში მთავარ ინჟინერად დაიწყო და საქველმოქმედო საზოგადოების წევრი გახლდათ. 1918 წლის 17 ივნისიდან მუშაობდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა მინისტრად, ხოლო იმავე წლის 6 ოქტომბრიდან ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრის პოსტს იკავებდა. მას შემდეგ, რაც სექტემბერში თურქულ-აზერბაიჯანულმა ჯარებმა ბაქო აიღეს, მთავრობა განჯიდან ბაქოში გადავიდა. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, ბეჰბუდ ხან ჯავანშირმა მოახერხა პატიმრობის თავიდან აცილება, რაშიც მას ნარიმან ნარიმანოვმა დაეხმარა, და ბაქოს საბჭოთა ნავთობის საბადოებში ინჟინრად მუშაობდა. ბეჰბუდ ხან ჯავანშირი 1921 წლის 18 ივლისს სტამბოლში, სასტუმრო „პერა პალასის“ მოპირდაპირედ, ოპერაცია „ნემესისის“ დროს, მოკლეს. მკვლელი სომეხი მისაკ თორლაკიანი იყო. ↑ MİLLƏT FƏDAİSİ TƏRTƏRLİ BEHBUD XAN CAVANŞİR ↑ Resistance and revenge : the Armenian assassination of the Turkish leaders responsible for the 1915 massacres and deportations
ბერქიოი

ბერქიოი(თურქ,Berkköy)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში. 1928 წლის ჩანაწერებში სოფლის სახელწოდება "ბერქ კებირია". ბოლუს ცენტრიდან დაშორებულია 3 კმ-ით. ↑ ^ Nişanyan, Sevan. "Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri". nisanyanmap.com. 22 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2014. ↑ ^ "Berkköy Köyü". YerelNet.org.tr. 21 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2018. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021. ↑ ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Bolu Merkez Berk Köy Nüfusu". Nufusune.com. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2021.
თენგიზ ეპიტაშვილი

თენგიზ ვასილის ძე ეპიტაშვილი (დ. 30 აგვისტო, 1935, თბილისი, — გ. 28 მარტი, 2003, იქვე) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერალ-მაიორი (1995). დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებელი (1957) და მოსკოვის მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია (1974). 1957–1972 წლებში მსახურობდა ამიერკავკასიის სასაზღვრო ოლქის ჯარებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1978-1983 წლებში პოლკოვნიკი ეპიტაშვილი იმყოფებოდა ავღანეთში საბჭოთა მთავრობის სპეციალური დავალების შესასრულებლად. 1988-1993 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე, იმავდროულად — სახელმწიფო საბჭოს რწმუნებული შიდა ქართლში, ქალაქ ცხინვალის კომენდანტი, 1993-1997 წლებში — სასაზღვრო ჯარების მთავარი შტაბის უფროსი, სახელმწიფო საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის თავ-რის პირველი მოადგილე. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენით (1996), სხვა ჯილდოებით. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 29.
ეპიტიმია

ეპიტიმია (ძვ. ბერძნ. ἐπιτίμιον [epitimion] — „სასჯელი“) — საეკლესიო სასჯელის ზოგადი სახელწოდება, საეკლესიო წესების დამრღვევი სასულიერო თუ საერო პირის დასჯა სასულიერო ხელისუფლების მიერ. კონკრეტულად გულისხმობს ისეთ სასჯელს, როგორიცაა: შეგონება, მონანიება, უზიარებლობა, ხარისხის აყრა, ეკლესიიდან განკვეთა და სხვ. მისი გამოტანის უფლება მხოლოდ მღვდელმთავარს აქვს. ქრისტიანული ეკლესია დისიპლინარულ საეკლესიო სასჯელებს სამოძღვრო-პედაგოგიური ხასიათის ღონისძიებად მიიჩნევს, რითაც არსებითად განასხვავებს მათ სამოქალაქო სასჯელების დანიშნულებისა და მიზნებისგან; განიხილავს მას არა როგორც სანაცვლო მისაგებელს ჩადენილი დანაშაულისათვის დამნაშავის დასჯის მიზნით, არამედ თვლის, რომ ეპიტიმიის მიზანია მონანულის სულიერი კეთილდღეობისათვის ზრუნვა და მას აღმზრდელობით ფუნქციას აკისრებს. ეკალაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 29. ეპიტიმია — Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
ეპიტროპოსი

ეპიტროპოსი, ეპიტროპი (ძვ. ბერძნ. επίτροπος – მზრუნველი) — ტერმინი, რომელიც ძველ საბერძნეთში ფართო მნიშვნელობით აღნიშნავდა მზრუნველს, ზედამხედველს, ხოლო უფრო ვიწრო მნიშვნელობით — დაობლებული ბავშვების მეურვეს. საქართველოს ისტორიულ წყაროებში ტერმინი „ეპიტროპოსი“ გვხვდება არმაზის ბილინგვის (ახ. წ. 150 წელი) ბერძნულ ტექსტში მეფის ეზოსმოძღვრის მნიშვნელობით, შუა საუკუნეებში — პეტრიწონის მონასტრის ტიპიკონში მონასტრის ქონების გამგის, მნის მნიშვნელობით („ეპიტროპოსთა და იკონომოსთა, რომელ არიან განმგენი და აბარმადნი“). ეპიტროპოსად და იკონომოსად შეიძლება ყოფილიყო სასულიერო ან საერო პირი. ეპიტროპი, როგორც მონასტერზე მზრუნველი, ასევე ნახსენებია XI საუკუნის „იოვანეს და ეფთვიმეს ცხოვრებაში“ („განმგებელად და ეპიტროპად თჳთმპყრობელნი მეფენი განაწესნა...“). ყაუხჩიშვილი ს., არმაზში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», ტ. II, № 1-2, თბ., 1941, — გვ. 172-173. აბულაძე ი. (რედ.), ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წიგნი II (XI—XV სს.), თბ., 1967. — გვ. 58. ეკალაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 29. Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, L., 1875, — pp. 469-470.
ეპიფანე ბერი

ეპიფანე ბერი, ეპიფანე კონსტანტინოპოლელი (ბერძ. ᾿Επιφάνιος ὁ Μοναχός) — VIII საუკუნის II ნახევრისა და IX საუკუნის I ნახევრის ბიზანტიელი სასულიერო პირი, მწერალი. მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლში კალისტრატთა მონასტერში. ცნობილია მისი თხზულებანი: „ღვთისმშობელ მარიამის ცხოვრება“ და „ანდრიას ცხოვრება“. მეორე თხზულება თითქმის სრულადაა მოღწეული. მასში საკმაოდ დაწვრილებით არის აღწერილი ანდრია მოციქულის მისიონერული მოღვაწეობა, სხვადასხვა ხალხებსა და ქვეყნებში მის მიერ ქრისტიანობის ქადაგება. ეპიფანეს თქმით, ის არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ წერილობითი წყაროების (კლემენტი რომაელი, ევაგრე სიცილიელი, ეპიფანე კვიპრელი) გამოყენებით და თავად მოიარა ზოგიერთი ის ის ადგილი, სადაც ანდრია მოღვაწეობდა. იმ ქვეყნებს და ქალაქებს შორის, რომლებიც ანდრია მოციქულმა დამოძღვრა, ეპიფანეს დასახელებული ჰყავს ქართველი ტომებიც, ქართველი ტომებიც, ხოლო მისი მისიონერული მოღვაწეობის ასპარეზად მითითებულია ქართული ქალაქები, სიმაგრეები, ქართველთა მეზობელი ტომები და ქვეყნები (იბერია, ლაზიკა, ტრაპეზუნტი, ფაზისი, აბაზგია, ალანია, ჯიქეთი და სხვ.), რომელთა დასახელება ყოველთვის არ არის ზუსტი, ამიტომ ეს ცნობები კრიტიკულად უნდა იქნეს გამოყენებული. გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, ნაკვ. 1, თბ., 1941. — გვ. 57-59. ლომოური ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Krumbacher K., Geschichte der byzantinischen Literatur, Münch, 1897.
აღმოსავლეთსლავური ენები

აღმოსავლეთსლავური ენები სამხრეთ- და დასავლეთსლავური ენების გვერდით წარმოადგენს სლავური ენების ერთ-ერთ შტოს, რომელიც თავის მხრივ ინდოევროპულ ენების ჯგუფში შედის. აღმოსავლეთსლავური ენებია 1.) რუსული, იგივე ველიკორუსული (დიდრუსული) ენა, 2.) უკრაინული, იგივე რუთენ(ი)ული ენა, თუმცა აქვე შემდეგი უნდა აღინიშნოს: სახელწოდება რუთენ(ი)ულ ენას კიდევ ერთი, ნაკლებად ცნობილი აღმოსავლეთ სლავური ენის, რუსინული ენის მეორე სახელწოდებადაც ვხვდებით როგორც პერიოდიკაში, ასევე პოპულარულ და სამეცნიერო ლიტერატურაში. უკრაინულ ენას თავად უკრაინელები უწინ მალოროსიულს უკრაინული ლიტერატურის კლასიკოსები ტარას შევჩენკო, ივან ფრანკო და ა.შ., 3.) ბელარუსული ენა. უკრაინა და განსაკუთრებით ბელარუსი დამოუკიდებლობის პირობებშიც ვერ ახერხებს რუსული ენის ექსპანსიიდან გამოსვლას. ორივე ქვეყანაში ორენოვნება სუფევს, რომელიც ხშირად რუსულის სასარგებლოდ უფრო იხრება. მიუხედავად ამისა უკრაინაში არის მცდელობები მდგომარეობა ქვეყნის სახელმწიფო ენის სასარგებლოდ შემოაბრუნონ. საამისოდ ხელისშემშლელ ფაქტორს უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილში რუსულენოვანი მოსახლეობა წარმოადგენს, რომელიც ამ რეგიონში ერთენოვანია და უკრაინის ერთი კუთხიდან ამ კუთხეში საცხოვრებლად გადასული უკრაინელი ყოველთვის ვერ მოახერხებს შეინარჩუნოს საკუთარი ენა, რასაც ვერ ვიტყვით რუსული ენის მდგომარეობაზე მთელი უკრაინის მასშტაბით – რუსები ქვეყნის მასშტაბით თავს შინ გრძნობენ. ბელარუსში ენობრივი საკითხი არც კი დგას დღის წესრიგში. აღმოსავლეთსლავისტიკა არის სლავთმცოდნეობის (სლავისტიკის) ერთ-ერთი ქვედარგი, რომელიც აღმოსავლეთსლავური ქვეყნების (უპირველეს ყოვლისა მათი ენებისა და კულტურების) შესწავლითაა დაკავებული. აღმოსავლეთსლავისტიკა თავის მხრივ ძირითადი აღმოსავლეთსლავური ენების მიხედვით დაიყოფა რუსისტიკად, ბელარუსისტიკად და უკრაინისტიკად. საქართველოში აღმოსავლეთსლავისტიკა ძირითადად მაინც რუსული ენის მცოდნეების ყოლით თუ შემოიფარგლება.
ლუნა-14

„ლუნა-14“ (რუს. «Луна-14», «Е-6ЛС №113») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1968 წლის 7 აპრილს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, რადიოკავშირების „დედამიწა-ბორტისა“ და „ბორტი-დედამიწის“ ტექნოლოგიების დამუშავება და სრულყოფა. ასს-მა დააზუსტა მთვარის მასა, ფორმა, გრავიტაციული ველი და სხვა. 1968 წლის 7 აპრილს 10:09:32 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-14. 8 აპრილს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 10 აპრილს 19:25:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-14“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და გახდა მთვარის ხელოვნური თანამგზავრი. ასს-მა მთვარის ორბიტაზე იმუშავა 75 დღე-ღამე და დედამიწასთან განახორციელა 271 რადიოავშირი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Автоматическая станция «Луна-14». НПО им. Лавочкина. Сурдин В. Г. и др. Путешествия к Луне : Наблюдения. Экспедиции. Исследования. Открытия. М.: Физматлит, 2009. 512 с. ISBN 978-5-9221-1105-8. Мороз В. И., Хантресс В. Т., Шевалев И. Л. Планетные экспедиции XX века // Космические исследования, 2002. Т. 40, № 5. С. 451—481. Зеленый Л. М., Захаров А. В., Закутняя О. В. Грядет ли лунный Ренессанс? // Вестник НПО им. С. А. Лавочкина. 2010. № 4. С. 13—21.
ლუნა-15

„ლუნა-15“ (რუს. «Луна-14», «Е-6ЛС №113») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1968 წლის 7 აპრილს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, რადიოკავშირების „დედამიწა-ბორტისა“ და „ბორტი-დედამიწის“ ტექნოლოგიების დამუშავება და სრულყოფა. ასს-მა დააზუსტა მთვარის მასა, ფორმა, გრავიტაციული ველი და სხვა. 1969 წლის 21 ოვლისს, როდესაც „აპოლო 11“-ის ასტრონავტები პროექტის ფარგლებში ასრულებდნენ მთვარის ზედაპირზე თავიანთ პირველ გასვლას, იმ დროისთვის „ლუნა-15“ სამი დღის განმავლობაში იმყოფებოდა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და ემზადებოდა მთვარის ზედაპირზე დასაშვებად. 1969 წლის 13 ივლისს 02:54:42 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-15. 14 ივლისს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 17 ივლისს 19:25:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-15“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და გახდა მთვარის ხელოვნური თანამგზავრი. 21 ივლისს 18:46:43-ზე ასს-მა მთვარეზე დასაშვებად დაიწყო დამუხრუჭება, ხოლო 18:50:40-ზე მასთან კავშირი დაიკარგა. ერთ-ერთი ვარაუდით, სადგურის ავარიის მიზეზი შეიძლება გამხდარიყო ასს-ის მთასთან შეჯახება, რადგანაც ბოლო მონაცემებით აპარატი ტექნიკურად გამართულ მდომარეობაში იყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Автоматическая станция «Луна-15» (2002). Павел Шубин. (2016-12-06) Обрабатываем забытые снимки с забытой лунной станции. Загадка Луны-15 YouTube-ზე. ↑ „Russian spacecraft landed on moon hours before Americans“ (ინგლისური). 2009-07-04. 0307-1235. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-18. ციტირების თარიღი: 2019-07-21.
ეპიფანე ხანძთელი

ეპიფანე — IX საუკუნის სასულიერო პირი, ხანძთის მონასტრის მონაზონი, გრიგოლ ხანძთელის მოწაფე. ეპიფანე ქართლიდან ჩასულა ხანძთის მონასტერში და გრიგოლის შემდეგ ამ მონასტრის მთავარი ეკლესიის წინამძღვარი გამხდარა. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ აღწერილია ეპიფანეს მიერ შესრულებული რამდენიმე სასწაული. აქვე ეპიფანე დახასიათებული, როგორც სიმტკიცით შემკობილი, უდიდესი მორჩილებითა და თავმდაბლობით გამოირჩეული. პავლე ინგოროყვას აზრით, ეპიფანე ჰიმნოგრაფიც ყოფილა და ის 1093 წლის ოპიზურ ხელნაწერში დასახელებული გალობების ავტორად მიაჩნია. საქართველოს ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად. მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 29. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, რედ.: ენრიკო გაბიძაშვილი, ექვთიმე კოჭლამაზაშვილი, თბ., 2007. — გვ. 307.
ზაქარია ერაძე

ზაქარია კიკოს ძე ერაძე, ზაქარია მესტვირე (დ. 1867, სოფ. ფარახეთი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1953) — ქართველი მესტვირე, ერაძეების მესტვირეთა გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი, ნიჭიერი იმპროვიზატორი, ნახევრად პროფესიონალი. მესტვირეობა ისწავლა ოჯახში, მამისგან. მასთან ერთად მოგზაურობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, 17 წლის ასაკიდან — დამოუკიდებლად. ზეპირად იცოდა უამრავი ლექსი; ზოგი ლექსი ასამდე ტაეპს შეიცავდა. რეპერტუარში ჰქონდა „დალოცვები“, ლექს-სიმღერები გამოჩენილ ისტორიულ პირებზე, თავის თანამედროვეებზე, ბიბლიურ პერსონაჟებზე და სხვ. ცანავა ა., ქართული მესტვირული პოეზია, თბ., 1953. შილაკაძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 34.
ელკე ერბი

ელკე ერბი (გერმ. Elke Erb; დ. 18 თებერვალი, 1938, შერბახ-აიფელი, ახლანდ. ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, გერმანია, — გ. 22 იანვარი, 2024, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი, მთარგმნელი. 1949 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკაში. დაამთავრა ჰალე-ვიტენბერგის უნივერსიტეტი გერმანისტიკის და სლავისტიკის მიმართულებით. 1965 წლიდან მუშაობდა გამომცემლობაში Mitteldeutscher Verlag. 1966 წლიდან მხოლოდ ლიტერატურით იყო დაკავებული. ძირითადად ცხოვრობდა ბერლინში. გამოქვეყნებული აქვს 20-მდე ლექსების და მოთხრობების კრებული, მ. შ. „წაბლის ხეივანი“ (Kastanienallee, 1988; პეტერ ჰუხელის პრემია), რუსი, ინგლისელი, იტალიელი და სხვ. მწერლების ნაწარმოებების თარგმანები. გარდაიცვალა 2024 წელს. ერბმა 1969 წელს ხანგრძლივად იმოგზაურა საქართველოში თავის მაშინდელ ქმართან, პოეტ ადოლფ ენდლერთან და პოეტ რაინერ კირშთან ერთად. საქართველოს თენაზე დაწერილი აქვს მინიატურები: „სულხან-საბა ორბელიანი და მისი დრო“ (თავდაპირველად დაერთო სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისას“ გერმულ თარგმანს, 1973, მთარგმნელი ჰ. ფენრიხი), „პოეტის ქვეყანაში“ (1970–1974 წლებში დაწერილი ნარკვევები იოსებ გრიშაშვილისა და ძველი თბილისის შესახებ), „ჩვენი ყოფნა უცხო ქვეყანაში — საქართველოში“ (1974). ერბმა გამოსცა და ნარკვევიც დაურთო სიმონ ჩიქოვანის ლექსების „ჭადრების ორნამენტის“ გერმულ თარგმანს (1970). კაკაბაძე ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 34. Klaus Michael; Andreas Kölling. "Erb, Elke * 18.2.1938 Schriftstellerin". Wer war wer in der DDR?. Ch. Links Verlag, Berlin & Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur, Berlin.
ჯოჭოსწყალი

ჯოჭოსწყალი — მდინარე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. ჭოროხს ერთვის სოფელ ერგეს მახლობლად. მისი სიგრძე 6 კმ-ია, წყლის საშუალო ხარჯი — 0,98 მ3/წ. მესხიძე ჯ., მდინარე ჭოროხის შენაკადის – მდინარე ჯოჭოსწყლის ჰიდროფაუნის შესწავლისათვის, ბათუმი, 1978.
ლუნა-17

„ლუნა-17“ (რუს. «Луна-17», «Е-8 №203») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1970 წლის 10 ნოემბერს, მთვარეზე მთვარემავალ „ლუნოხოდ-1“-ის ჩასატანად. 1970 წლის 10 ნოემბერს 14:44:01 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («Протон-К/Д») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-17, რომლის ბორტზე იმყოფებოდა სამეცნიერო ლაბორატორია, მთვარის თვითმავალი აპარატი — „ლუნოხოდ-1“. 12-14 ნოემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 15 ნოემბერს სადგური „ლუნა-17“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე (მთვარის ზედაპირიდან დაშორება 85-141 კმ). 16 ნოემბერს გავიდა მცირეპერისელენიუმიან ორბიტაზე (19 კმ) და 17 ნოემბერს 03:46:50 UTC დროით დაეშვა მთვარეზე წვიმების ზღვის რაიონში (კოორდინატები 38°17′N 35°00′W﻿ / ﻿38.28° ჩ. გ. 35.0° დ. გ.﻿ / 38.28; -35.0). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Cartography of the Soviet Lunokhods’ Routes on the Moon I. P. Karachevtseva, A. A. Kokhanov, N. A. Kozlova and Zh. F. Rodionova Лунные зонды СССР. astronaut.ru. ციტირების თარიღი: 2010-08-30. Положение «Луны-17» на поверхности Луны — по данным сайта камеры LRO, координаты: широта 38,24148°, долгота −34,99760°(ინგლისური)
ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები

ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები — სოფელ ერგეტაში (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი), მდინარეებს ენგურსა და ჭურიას შორის, შავი ზღვიდან 8 კმ-ზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური ძეგლები. განეკუთვნება სხვადასხვა დროს — ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისიდან ძვ. წ. II–I საუკუნეებამდე. შესწავლა მიმდინარეობს 1978 წლიდან. სოფელსა და მის შემოგარენში გამოვლენილია ორ ათეულზე მეტი ნამოსახლარი ბორცვი, ე. წ. დიხაგუძუბა, ორმოცდაათზე მეტი ანტიკური ხანის ნამოსახლარი და გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის 4 სამაროვანი. ერგეტას ერთ-ერთ ნამოსახლარ ბორცვზე — მამულიების დიხაგუძუბაზე — აღმოჩენილია ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრის ხის ჯარგვალური ტიპის ნაგებობათა ნარჩენები. ზოგიერთ სათავსში დიდი რაოდენობით იყო ხორბლის, ფეტვის, ღომის, ყურძნისა და თხილის კულტურათა ნაშთები. აგრეთვე ღორის, ძროხის, ირმის, შველისა და ფრინველთა ძვლები. იქვე ნაპოვნია მრავალფეროვანი კერამიკული ნაწარმი, ბრინჯაოს ყუამილიანი ცული და ლითონის სხვადასხვა ნივთის ჩამოსასხმელი ყალიბები. ამავე ბორცვზე გაითხარა ადრინდელი ანტიკური ხანის კულტურული ფენა. მასში გამოვლინდა კერამიკული და ლითონის ნაწარმი, აგრეთვე ძვ. წ. V საუკუნის დასაწყისის ეგვიპტური ფაიანსისაგან დამზადებული იეროგლიფურწარწერიანი ხოჭოს პლასტიკური გამოსახულებანი. არქეოლოგიურად შესწავლილია ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრის 4 სამაროვანი, გამოვლენილია საკულტო მოედნები და ორმოსამარხები. მათში აღმოჩნდა ასეულობით თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის სატევრები, ცულები, შუბისპირები, ისრისპირები, თოხები, სახნისები, სამკაული, საკულტო დანიშნულების ანთროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებანი, ოქროსა და ვერცხლის ნივთები. მათი აბსოლუტური უმრავლესობა ადგილობრივადაა დამზადებული, არის იმპორტული ნაწარმიც (სკვითური აკინაკები და ისრისპირები; ირანული, მცირეაზიური და ეგვიპტური წარმომავლობის მინის, პასტისა და ფაიანსისაგან დამზადებული მძივები და საბეჭდავები). გათხრილია ძვ. წ. IV–III საუკუნეების ნამოსახლარი. აღმოჩენილია ადგილობრივი წარმოების კერამიკა, აგრეთვე ბერძნული ცენტრებიდან შემოტანილი ნაწარმი (სინოპური კრამიტი და ლუთერია, თასოსური ამფორები და სხვ.). ძვ. წ. II–I სს-იდან XIX ს-მდე ერგეტაში ადამიანის ცხოვრების კვალი არ ჩანს. აღმოჩენილი მასალა დაცულია დადიანების სასახლეთა მუზეუმში, ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმსა და საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში. პაპუაშვილი რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 35. Микеладзе Т. К., Археология Колхиды, Тб., 1990. Микеладзе Т. К., Мигдисова Н. П., Папуашвили Р. И., Основные итоги полевых исследований Колхидской экспедиции, კრ.: Полевые археологические изыскания. 1982, Тб., 1985.
ლუნა-18

„ლუნა-18“ (რუს. «Луна-18», «Е-8-5 №407») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1971 წლის 2 სექტემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. იგი ასრულებდა მანევრებს მთვარისახლო ნავიგაციისა და მთვარეზე დაშვების პროცესთა დასახვეწად. 1971 წლის 2 სექტემბერს 13:40:40 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («Протон-К/Д») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-18. 4-6 სექტემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 7 სექტემბერს სადგური „ლუნა-18“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 11 სექტემბერს დაეშვა ნაყოფიერების ზღვის ახლოს მთიან ადგილას. რთული რელიეფის პირობებში დაშვება არახელსაყრელი გამოდგა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Zarya - Luna programme chronology დაარქივებული 2022-07-01 საიტზე Wayback Machine. NASA NSSDC Master Catalog