laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჯაბრაილ აზადალიევი

ჯაბრაილ აზადალიევი აბდულალი ოღლუ (აზერ. Azadəliyev Cəbrayıl Əb­­­­­dü­ləli oğlu) (დ. 29 ნოემბერი, 1935, მაჰმუდლუ, გაფანის რაიონი) — აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტის თანამშრომელი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. ჯაბრაილ აზადელიევი დაიბადა 1935 წლის 29 ნოემბერს სომხეთის სსრ გაფანის რაიონის სოფელ მაჰმუდლუში. საშუალო განათლება მიიღო სოფელ გიღის სკოლაში, რომელც წარჩინებით დაამთავრა. სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ახლანდელი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) „გეოლოგიისა და გეოგრაფიის“ ფაკულტეტზე. 1959 წლის ივნისში აკადემიკოს მ.ა. გაშგაის პირადი ინიციატივით დაინიშნა აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტში (ამჟამად გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტი). 1961 წელს მუშაობდა სრულ ასპირანტად, შემდეგ უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, მოგვიანებით კი უფროსი მკვლევარად. 1986 წლიდან ხელმძღვანელობდა „მეტასომატიზმისა და მინერალიზაციის“ განყოფილებას. 1967 წლიდან მუშაობს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მინერალური გეოლოგიის კათედრაზე. 1999 წლიდან არის კათედრის პროფესორი. პროფესორი ჯაბრაი აზადალიევი 300-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია. https://science.gov.az/az Azadəliyev Cəbrayıl – 80
კამანუ

კამანუ — ლუვიურ ენაზე მოსაუბრე ნეო-ხეთური სახელმწიფო მალათიის დაბლობზე, ტავრის მთების ჩრდილოეთით და მდინარე ევფრატის დასავლეთით. მისი არსებობის პერიოდად მიჩნეულია ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლო. ჩამოყალიბდა ხეთების სამეფოს დაშლის შემდეგ ქიცუვათნას სახელმწიფოს ადგილზე. მისი დედაქალაქი იყო მელიდი. ↑ Albert Ten Eyck Olmstead (1908). Western Asia in the Days of Sargon of Assyria. New Era Printing Company, გვ. 91–.  ↑ Sarah C. Melville (27 July 2016). The Campaigns of Sargon II, King of Assyria, 721–705 B.C.. University of Oklahoma Press, გვ. 169–. ISBN 978-0-8061-5682-8.
დავით ფაცაცია

დავით ფაცაცია (დ. 2 იანვარი, 1983, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი, ეკონომისტი და პოლიტიკოსი. 2021 წლის 16 აგვისტოს აფხაზეთის მთავრობაში განხორციელებული ცვლილებების შემდეგ დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა (ამჟამად აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის იძულებით გადაადგილებულ პირთა სამინისტრო) მინისტრად. 2022 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის მოწვეული ლექტორი. 1999 წელს აშშ-ის დედაქალაქ ვაშინგტონში გაიარა ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის ტექნიკური თანამშრომლობის კურსი. 2000-2005 წლებში სწავლობდა თბილისის დამოუკიდებელ უნივერსიტეტ „აჭარის“ იურიდიული ფაკულტეტზე, საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულებით. 2004 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 2007 დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის სამაგისტრო პროგრამა ბიზნესის ადმინისტრირებაში, ხოლო 2022 წელს ამავე უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა. 2001-2004 წლებში იყო აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) და აშშ-ის განათლებისა და განვითარების აკადემიის (AED) პროგრამის „ახალგაზრდა ლიდერები მშვიდობისა და განვითარებისათვის სამხრეთ კავკასიაში“ ტრენერ-კოორდინატორი. 2005 წელს გახდა ფონდი „ღია საზოგადოება - საქართველოს“, პროგრამის „ევროპის სამეზობლო პოლიტიკა“ (ENP Georgia) კონფლიქტების ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2006 წელს იყო საერთაშორისო ახალგაზრდული ორგანიზაცია „AIESEC Georgia“-ს დამფუძნებელი და ვიცე-პრეზიდენტი. 2005-2009 წლებში ფონდი „აფხაზეთის მომავალის“ პროექტების მენეჯერი. 2011-2017 წლებში იყო შპს „ავიატორის“ კომერციული დირექტორი. 2019 წელს დაინიშნა ნდობის აღდგენისა და შერიგების საკითხებში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრად. 2019-2021 წლებში იყო იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრი. 2021 წელს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობაში განხორციელებული საკადრო ცვლილებების შემდეგ დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა მინისტრად, ხოლო 2022 წელს სამინისტროს სახელწოდების ცვლილებიდან გამომდინარე გახდა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის იძულებით გადაადგილებულ პირთა მინისტრი. 2022 წლიდან ლექციებს კითხობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტზე. დავით ფაცაციას ბიოგრაფია ↑ „აფხაზეთის მთავრობაში საკადრო ცვლილებები განხორციელდა“. abkhazia.gov.ge. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა. ციტირების თარიღი: 17 აგვისტო, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
პავლე დიბენკო

პავლე დიბენკო (რუს. Па́вел Ефи́мович Дыбе́нко; დ. 16 თებერვალი, 1898, — გ. 29 ივლისი, 1938) — რუსი სამხედრო პირი, ოქტომბრის რევოლუციის და რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე. იყო რსფსრ–ის საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარი. მონაწილეობდა ყირიმის და ცარიცინის აღებაში, კავკასიაში დენიკინის არმიის განადგურებაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 505. პავლე დიბენკო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ 1.0 1.1 Енциклопедія сучасної України — Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001. — ISBN 966-02-2075-8 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q60557909"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4201869"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4532152"></a> ↑ 2.0 2.1 https://bigenc.ru/military_science/text/1971752
ფიმბულვინტერი

სკანდინავიურ მითოლოგიაში ფიმბულვეტრი (ან ფიმბულვინტერი) — რაგნაროკის მოვლენების მომასწავლებელი. ეს ნიშნავს „დიდ ზამთარს“. ძველ ინგლისურში ის გამოითქმის როგორც "Fifelwinter". ფიმბულვინტერი, არის მკაცრი ზამთარი, რომელიც წინ უსწრებს სამყაროს დასასრულს და წყვეტს მთელ სიცოცხლეს დედამიწაზე. ფიმბულვინტერი არის სამი ზამთარი ზედიზედ, როდესაც თოვლი მოდის ყველა მხრიდან, ყოველგვარი შუალედური მზის გამოსვლის გარეშე. უთვალავი ომი მოჰყვება. მოვლენა აღწერილია პირველ რიგში პოეტურ ედაში. "ლექსში Vafþrúðnismál", ოდინი უსვამს კითხვას ვაფშრუდინირს, თუ ვინ გადაურჩება კაცობრიობდან ფიმბულვინტერს. ვაფშრუდინირი პასუხობს, რომ ლიფი და ლიფრასირი გადარჩებიან და რომ ისინი იცხოვრებენ ჰოდმიმის ჰოლტის ტყეში. მითოლოგია შეიძლება დაკავშირებული იყოს 536 წლის ვულკანურ ზამთართან, რამაც გამოიწვია ტემპერატურის შესამჩნევი ვარდნა ჩრდილოეთ ევროპაში. ასევე არსებობს რამდენიმე პოპულარული იდეა იმის შესახებ, აქვს თუ არა კავშირი მითოლოგიის კონკრეტულ ნაწილს კლიმატის ცვლილებასთან, რომელიც მოხდა სკანდინავიურ ქვეყნებში სკანდინავიური ბრინჯაოს ხანის დასასრულს ჩვ.წ. 650 წლიდან. დანიაში, ნორვეგიაში, შვედეთსა და სხვა სკანდინავიურ ქვეყნებში ტერმინი ფიმბულვინტერი ნასესხებია ძველი ნორვეგიიდან უჩვეულოდ ცივი და მკაცრი ზამთრის აღსანიშნავად. თუმცა შვედეთში კიდევ ერთი გავრცელებული სიტყვაა "vargavinter" ("მგლის ზამთარი"). ფიმბულვინტერი მომდინარეობს ძველი სკანდინავიურიდან, რაც ნიშნავს "საშინელ, დიდ ზამთარს". პრეფიქსი "ფიმბულ" ნიშნავს "დიდებული/დიდი", ამიტომ სიტყვის სწორი ინტერპრეტაცია არის "დიდი ზამთარი". Gunn, Joel (2000). The Years Without Summer: Tracing A.D. 536 and its Aftermath (British Archaeological Reports International. Oxford, England: Archaeopress) ISBN 1-84171-074-1 Keys, David Patrick (2000). Catastrophe: An Investigation into the Origins of the Modern World. (New York: Ballantine Pub) ISBN 0-345-40876-4. Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). The Poetic Edda (Oxford World's Classics) ISBN 0-19-283946-2 Lindow, John (2001). Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs (Oxford University Press) ISBN 0-19-515382-0 Orchard, Andy (1997). Dictionary of Norse Myth and Legend (Cassell) ISBN 0-304-34520-2 ↑ Ström, Folke: Nordisk Hedendom, Studentlitteratur, Lund 2005, ISBN 91-44-00551-2 (first published 1961) among others, refer to the climate change theory. ↑ 2.0 2.1 Svenska Akademiens Ordbok, entry for Fimbulvinter [1] დაარქივებული 2017-01-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Siv Strömquist (21 February 2011). „Gråbenstankar i vargavintern“ (შვედური). Svenska Dagbladet. ციტირების თარიღი: 6 October 2020.
კონსულტაცია

კონსულტაცია — ინდივიდის პროფესიული ხელმძღვანელობა ფსიქოლოგიური მეთოდების (განსაკუთრებით საქმის ისტორიის მონაცემების შეგროვებისას) და პირადი ინტერვიუს სხვადასხვა ტექნიკის გამოყენებით, აგრეთვე ინტერესებისა და მიდრეკილებების შემოწმებით. ↑ Definition of COUNSELING en. ციტირების თარიღი: 2020-06-28
თეთრი ტბა (ტომსკი)

თეთრი ტბა (რუს. Белое озеро) — ტბა ტომსკის ისტორიულ ცენტრში, ვოსკრესენსკის (კვირის) მთაზე, ოქტომბრის რაიონში. XX საუკუნის დასაწყისამდე ტბაში წყალი სუფთა იყო და ხალხში სამკურნალოდ ითვლებოდა. დიდი ხნის განმავლობაში ტბა მიმდებარე ტერიტორიის მცხოვრებთათვის სასმელი წყლის წყარო იყო. მისგან წყალს ხანძრის ჩასაქრობადაც იღებდნენ. ამიტომ, 1839 წლის აპრილში, ტომსკის ქალაქელების ჯგუფმა უმაღლეს მმართველს შესჩივლა, რომ წინა წლის სექტემბერში ტბა გათხრილ ორმოში გაუშვეს. ტომსკის დუმის ნებართვით მოეწყო კაშხალი, რომელმაც ტბაში წყლის დონე აღადგინა. 1870-იან წლებში ტბა გაღრმავდა, ჩამოყალიბდა ჩვეულებრივ ოვალურად, ტორფიანი კუნძული ამოიღეს შუიდან, დარგეს ხეები. ზაფხულში ტბაზე საბანაოებს აწყობდნენ, ზამთარში კი — საციგურაო მოედნებს. 1907 წელს, ა. კ. ზავიტკოვის წინადადებით, ქალაქის მთავრობამ განიხილა წინადადება ტბის შევსების და მის ადგილას ბაზრის მოედნის მოწყობის შესახებ. 1914 წელს ბოტანიკური ბაღის მთავარმა მებაღემ პ. მ. ფლოსოვმა შეადგინა ტბის მიმდებარე ტერიტორიის ბაღის გეგმა. 1940 წელს ტბის ნაპირას მოეწყო პარკი, დაირგო აკაციის, ალვის, ვაშლის, კედრისა და ნაძვის ბუჩქები; დამონტაჟდა ლენინის, სტალინის, ვოროშილოვის, ჩაპაევის სკულპტურები, სკულპტურული ჯგუფები „პარტიზანები“, „მესაზღვრე ძაღლით“. დიდი სამამულო ომის დროს ტბის გამოყენება ქარხანა „ტომკაბელმა“ (ამჟამად „ციმბირკაბელი“) დაიწყო, როგორც ტექნიკური რეზერვუარის. 1950-იან წლებში დაბინძურებული წყალი გაუშვეს, ფსკერი გაწმინდეს. ტბის ირგვლივ დაირგო ნეკერჩხლის ხეები. 1959 წლის 29 აგვისტოს ტბის შუაში გაკეთდა შადრევანი — თეთრი შროშანის ფორმის, ტომსკის სამოქალაქო საინჟინრო ინსტიტუტის მასწავლებლის ვ. ვ. გორევის პროექტით. 1978 წლის ნოემბერში თეთრი ტბის სანაპიროზე, პარკში დამონტაჟდა ტომსკის მკვიდრის, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირის, კოსმონავტ ნიკოლაი რუკავიშნიკოვის ბრინჯაოს ბიუსტი. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, XVII საუკუნის დასაწყისში, ეუშტინის მთავრის ტაიანის ჯარისკაცებს, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში იგერიებდნენ სტეპის ვარიაგების შემოტევებს, მოულოდნელად თავს დაესხნენ ბოროტი სულები და სერიოზული დაავადებები მოუტანეს. უბედურებისგან თავის დაღწევა მხოლოდ ადამიანის მიერ საკუთარი სისხლით ტბის გაცოცხლებით იყო შესაძლებელი. ეს გააკეთა მთავრის ქალიშვილმა, მშვენიერმა ტომამ, რომელმაც ხანჯალი მკერდში დაირტყა. მის ფეხებთან წყალი ადუღდა, გათეთრდა და ავადმყოფი მეომრები განიკურნენ ამ წყლით. გამოჯანმრთელებულებს კი საშუალება მიეცათ, მტრები არ შემოეშვათ ქალაქში. ამის შემდეგ ტბას თეთრი უწოდეს. სხვა ლეგენდის თანახმად, მას სახელი ეწოდა ტბას გარშემო შემოვლებული თეთრტანიანი არყის ხეების მიხედვით. წარმოშობის თანამედროვე ვერსია ვარაუდობს, რომ რუსეთში დიდი ხანია თეთრს ეძახიან სუფთა, ანკარა წყლის წყაროებს. Г. Н. Старикова, Л. А. Захарова, Е. В. Иванцова и др. История названий томских улиц. — Томск: Д-Принт, 2012. — 368 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-902514-51-0. Легенда о Белом озере Томска Белое Озеро ↑ Г. Н. Старикова, Л. А. Захарова, Е. В. Иванцова и др. История названий томских улиц. — Томск: Д-Принт, 2012. — С. 324—325. — 368 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-902514-51-0.
ცინკოგრაფია

ცინკოგრაფია (გერმ. Zink — „თუთია“ და ... გრაფია) — კლიშეს დამზადების ფოტომექანიკური ხერხი. გამოსახულების ნეგატივის პირი გადააქვთ შუქმგრძნობიარე შრით დაფარულ თუთიის ან მაგნიუმის შენადნობების ფირფიტაზე, რომლის ზედაპირის ამოჭმით მიიღება რელიეფური საბეჭდი ელემენტები. 1850 წელს ცინკოგრაფია პირველად გამოიყენა ფრანგმა ფ. ჟილომ, რომელმაც დამუშავა ჟილოტიპიის ხერხი. 1862 წელს ინგლისელმა გ. ჯეიმზმა ხელით შესასრულებელი სამუშაო პროცესები შეცვალა ფოტოპირგადაღებით. ამ ახალ ხერხს უწოდეს ფოტოცინკოგრაფია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 221.
ცენტრისკენული ძალა

ცენტრისკენული ძალა — მატერიალურ წერტილზე მოქმედი ძალა, რომელიც მიმართულია მისი ტრაექტორიის მთავარი ნორმალის გასწვრივ სიმრუდის ცენტრისაკენ (წრეწირზე წერტილის მოძრაობისას — წრეწირის ცენტრისაკენ). ცენტრისკენული ძალა გამოისახება ფორმულით: F → = m v → 2 r {\displaystyle {\vec {F}}={\frac {m{\vec {v}}^{2}}{r}}} , სადაც m {\displaystyle m} არის მატერალური წერტილის მასა, v {\displaystyle v} — მისი სიჩქარე, r {\displaystyle r} — ტრაექტორიის სიმრუდის რადიუსი. ცენტირსკენული ძალის მოქედებით თავისუფალი მატერიალური წერტილი მრუდწირულად მოძრაობს. წრფივი მოძრაობისას ცენტრისკენული ძალა ნულის ტოლია. ცენტრიდანული ძალა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 201.
ცენტრიდანული ძალა

ცენტრიდანული ძალა — ძალა, რომლითაც მოძრავი მატერიალური წერტილი მოქმედებს სხეულზე (ბმაზე), რომელიც ზღუდავს წერტილის მოძრაობას და აიძულებს მას იმოძრაოს მრუდწირულად. რიცხობრივად ცენტრიდანული ძალა ტოლია F → = m v → 2 ρ {\displaystyle {\vec {F}}={\frac {m{\vec {v}}^{2}}{\rho }}} (სადაც m {\displaystyle m} არის მატერალური წერტილის მასა, v {\displaystyle v} — მისი სიჩქარე, ρ {\displaystyle \rho } — ტრაექტორიის სიმრუდის რადიუსი) და მიმართულია მთავარი ნორმალის გასწვრივ სიმრუდის ცენტრიდან ტრაექტორიისაკენ (წერტილის წრეწირზე მოძრაობისას — წრეწირის ცენტრიდან). ცენტრიდანული ძალა და ცენტრისკენული ძალა რიცხობრივად ერთმანეთის ტოლია და მიმართულია ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ ერთი წრფის გასწვრივ, მაგრამ მოდებულისა სხვადასხვა სხეულზე როგორც ქმედებისა და უკუქმედების ძალები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 201.
ასკანია-ნოვა

ასკანია-ნოვა (უკრ. Асканія-Нова) — ნაკრძალი სამხრეთ უკრაინაში, ხერსონის ოლქში. ფართობი დაახლ. 110 კმ², ბიოსფერულ პოლიგონთან ერთად — 330 კმ²-ზე მეტი. 1828 წელს დაარსდა როგორც მეცხვარეობის მსხვილი მეურნეობა; მაშინვე ჩაეყარა საფუძველი პეიზაჟური დაგეგმარების პარკს. 1874 წელს მიწათმფლობელ ფრიდრიხ ფალც-ფაინის ორგანიზებით მოეწყო სამოყვარულო ზოოპარკი. 1898 წელს იოზეფ პაჩოსკის ინიციატივით სამეურნეო სარგებლობიდან გამოყვეს ველის ნაკრძალი მონაკვეთი. 1919 წელს ასკანია-ნოვა ეროვნულ ნაკრძალ პარკად გამოცხადდა, 1921 წელს — სახელმწიფო ველის ნაკრძალად, რომლის მიზანი იყო ყამირი წივანა-ვაციწვერიანი ველის ბუნების შენარჩუნება და შესწავლა, ასევე ცხოველთა და მცენარეთა ძვირფასი სახეობების აკლიმატიზაცია. ნაკრძალთან შეიქმნა სამეცნიერო საველე სადგური, ზოოპარკი, ბოტანიკური ბაღი და ზოოტექნიკური სადგური სანაშენე მეურნეობით. 1932 წელს ასკანია-ნოვას ბაზაზე დაარსდა ცხოველთა ჰიბრიდიზაციისა და აკლიმატიზაციის საკავშირო ინსტიტუტი [შემდგომში. უკრაინის მ. ივანოვის სახელობის ველის რაიონების მეცხოველეობის ინსტიტუტი („ასკანია-ნოვა“)]. დიდი სამამულო ომის დროს ნაკრძალს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა: დაიკარგა სამეცნიერო და საარქივო მასალა, ზოოპარკში დაიღუპა ცხოველთა სულადობის 80%. ასკანია-ნოვა უნიკალური კომპლექსია, რომელიც მოიცავს ნაკრძალი ყამირი ველის ევროპაში ერთადერთ მასივს, სააკლიმატიზაციო ზოოპარკსა და სარწყავ დენდროპარკს (ფართობი დაახლ. 2 კმ²). ნაკრძალის ველის ფლორა, რომლის ძირითად ნაწილს მარცვლოვნები შეადგენენ, მოიცავს 400-ზე მეტ სახეობას (მ.შ. დაახლ. 70 — იშვიათი და გადაშენების საფრთხეში მყოფი, დაახლ. 40 — ენდემური). ასკანია-ნოვას ფაუნა დამახასიათებელია სამხრეთის მშრალი ველებისათვის. ძუძუმწოვრებს შორის მრავლადაა მცირე თრია, საზოგადოებრივი მემინდვრია, ადგილ-ადგილ — რუხი კურდღელი. უფრო იშვიათად გვხვდება რუხი ზაზუნა, ველის თაგვანა, დიდი მიწის კურდღელი, ჩვეულებრივი ზაზუნა; რეაკლიმატიზებულია ველის ვირზაზუნა. ყამირ ველზე ბუდობს 20-მდე სახეობის ფრინველი, ყველაზე მრავალრიცხოვანია ტოროლა, მეღორღია, მწყერი, კირკიტა, გვხვდება სავათი, ველის არწივი, რუხი წერო, თვალჭყეტია. ტბორებიანი პარკის შექმნამ ასკანია-ნოვა გადააქცია წყალსატევებთან და ტყის მცენარეულობასთან დაკავშირებული ფრინველების ბუდობისა და გადაფრენის დროს დროებითი გაჩერების მოსახერხებელ ადგილად. ზოოპარკში სხვადასხვა ქვეყნიდან შეკრებილია გარეული ცხოველების კოლექცია. განსაკუთრებით ბევრია ანტილოპები (გნუ, კანა, ნილგაუ, კუდუ, იმპალა და სხვ.); აგრეთვე წარმოდგენილია აფრიკული კამეჩი, ბიზონი, დომბა, ზებრა, ფაფრიანი ცხვარი, ლამა, ირემი და სხვ.; ფრინველებიდან — აფრიკული სირაქლემა, ნანდუ, ემუ, კაზუარი, გედი, ფლამინგო, წერო და სხვ. წარმატებით მრავლდება პრჟევალსკის ცხენი, ტარდება ჰიბრიდიზაციის ცდები, გამოიყენება გარეული ცხოველების ნახევრად თავისუფალი და თავისუფალი შენახვის მეთოდები. დენდროპარკში მშრალი სამხრეთის პირობებში წარიმართა 150-ზე მეტი სახეობისა და ფორმის ხის და ბუჩქის ხანგრძლივი აკლიმატიზაცია (მ.შ. იფანი, თეთრი აკაცია, თელა, ყუნწიანი მუხა, ცაცხვი, ცხრატყავა, იასამანი). ↑ 1.0 1.1 1.2 Аскания-Нова // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М., 2005. — стр. 358.
ბიძინა იაკობაშვილი

ბიძინა იაკობაშვილი (დ. 14 მაისი, 1906, ჩიხა — გ. 1 ოქტომბერი, 1968) — ქართველი პედაგოგი, აგრონომი. 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. 1932-1933 წლებში იყო ოზურგეთის ჩაის საკავშირო ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1941-1943 წლებში — ანასეულის ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1943-1946 წლებში — საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორი. 1961-1962 წლებში — სოფლის მეურნეობის მინისტრი. 1988 წლიდან გარდაცვალებამდე ეწეოდა სამეცნიერო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას უმაღლეს სასწავლებლებში. იკვლევდა ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების სელექციის საკითხებს. ავტორია სახელმძღვანელოების, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. საპატიო ნიშნის ორდენი შრომის წითელი დროშის ორდენი სუბტროპიკული კულტურების სელექცია, მეთესლეობა, გენეტიკა: სახელმძღვ. სას. სამ. ინ-ტის სტუდენტებისათვის, თბ., ცოდნა, 1964, გვ. 250 სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა მიღწევებისა და მოწინავე გამოცდილების პროპაგანდის ფორმები და მეთოდები, თბ., ცოდნა, 1964, გვ. 32 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ. 5. თბ., 1980, გვ. 38 საქართველო ენციკლოპედია: ტ. IV. თბ., 2018. გვ. 158 ბიძინა იაკობაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბადრი ბადრიძე

ბადრი ბადრიძე (დ. 22 ოქტომბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1981–1982 წლებში მუშაობდა გორის ქალაქის საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებაში, 1982–1986 წლებში. ახალციხის რაიონის ქალაქ ვალეს მედიცინის სანიტარული ნაწილის ქირურგიულ განყოფილებაში, 1986–1988 წლებში იყო თბილისის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ფილტვის ქირურგიის განყოფილების კლინიკური ორდინატორი, 1988 წლიდან ამავე განყოფილების ექიმი–ორდინატორი. ავტორია 9 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ფილტვებიდან სისხლდენისა და არასპეციფიკური ჩირქოვანი პროცესების მკურნალობას. არის ფილტვის ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ფილტვებიდან სისხლდენის სხვადასხვა მეთოდებით მკურნალობის შედარებითი შეფასება“ დაიცვა 1995 წელს. 1994 — მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის“ 1992–1993წწ. აფხაზეთის ომში მონაწილეობისთვის ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ., 2000, გვ. 27 წიგნი ღირსებისა: ტ. 1, თბ., 2000, გვ. 204 ბადრი ბადრიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სიმონ მამულია

სიმონ მამულია (დ. 30 ივნისი, 1891, ფოცხო — გ. 1937) — ქართველი პოლიტიკური ლიდერი. რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე რუსეთსა და ამიერკავკასიაში. აჭარის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ ნალჩიკში მოუსწრო და მაშინვე ჩაება პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1918 წელს ორჯერ ჰქონდა შესაძლებლობა უშუალოდ მოესმინა ვ. ი. ლენინისთავის, რამაც გადამწყვეტი როლი შეასრულია მის შემდგომ რევოლუციურ მოღვაწეობაში. 1918 წლის ივლისიდან სამხრეთის ფრონტის სარდლობის განსაკუთრებულ დავალებებს ასრულებდა ასტრახანში, ცარიცინსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. 1919 წელს სათავეში ჩაუდგა სენაკის ბოლშევიკურ სამაზრო კომიტეტს, იბრძოდა მენშევიკების წინააღმდეგ, რისთვისაც ორჯერ დააპატიმრეს. 1920 წელს გადაასახლეს საბჭოთა აზერბაიჯანში. 1935 წლიდან სამეცნიერო მოღვაწეობას ეწეოდა მოსკოვში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ს განყოფილების გამგე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 400. სიმონ მამულია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ზემო კამის მაღლობი

ზემო კამის მაღლობი (რუს. Верхнекамская возвышенность) — მაღლობი რუსეთში, უდმურტეთში, პერმის მხარესა და კიროვის ოლქში; მდინარეების კამისა და ჩეფცის ზემო წელზე. სიმაღლე 337 მეტრამდე. აგებულია თიხებით, მერგელებითა და ქვიშებით. რელიეფი ძლიერაა დანაწევრებული. დიდი ნაწილი დაფარულია წიწვოვანი ტყით. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 76. ↑ Верхнекамская возвышенность // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 4 — М., 1971.
რევაზ ჩახვაშვილი

რევაზ ჩახვაშვილი (დ. 18 ივლისი, 1952, კარდენახი) — ქართველი ინჟინერი. 1976 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი სამიმოსვლო გზების მშენებლობის სპეციალობით. 1976-1979 წლებში მუშაობდა საქართველოს საავტომობილო გზების სამინისტროს საპროექტო-საგამოკვლევო კანტორაში ინჟინრად 1979-1987 წლებში. № 11 საგზაო სარემონტო-სამშენებლო სამმართველოში — უსაფრთხოების ინჟინრად, სამუშაოთა მწარმოებლად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად 1987-1995 წლებში. № 4 საგზაო სარემონტო-სამშენებლო სამმართველოში მთავარ ინჟინრად 1995-1997 წლებში. ამავე სამმართველოში უფროსად. 1997 წელს გახდა შპს „გზამშენი-4-ის“ გენერალური დირექტორი 1999 წელს გაიარა კვალიფიკაციის ამაღლების საერთაშორისო პროგრამა „საგზაო ადმინისტრაციისა მისი ქსელის ორგანიზაცია და მენეჯმენტი“ (შვედეთი). მონაწილეობდა რამდენიმე ასეული კილომეტრი საგზაო მონაკვეთის სახიდე გადასასვლელების (მდინარეებზე ლოჭინი და იორი, თბილისის შემოსასვლელი და კახეთის გზების გადაკვეთაზე) მშენებლობასა და რეკონსტრუქცია-რეაბილიტაციაში ასევე, საავტომობილო გზების თბილისის ასაქცევი, „ფოთი-თბილისი-წითელი ხიდის“, „თბილისი-მარნეული-გეგუთი-სომხეთის საზღვრის“, „თბილისი-კოჯორი-მანგლისი-ნინოწმინდის“ და „ალგეთი-ნატახტარის“ მონაკვეთების მშენებლობაში. მიღებული აქვს გზებისა და მშენებლობის მსოფლიო ასოციაციის ტექნოლოგიების საერთაშორისო სერტიფიკატი. 1999 — ღირსების ორდენი საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 631 წიგნი ღირსებისა, ტ. 4, თბ., 2002, გვ. 136 რევაზ ჩახვაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
თემურ გაბაიძე

თემურ გაბაიძე (დ. 1 სექტემბერი,1966 ხულო) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, მეან-გინეკოლოგი. აჭარის ა/რ საუკეთესო მეან-გინეკოლოგი (2000). საქართველოს საუკეთესო მედიცინის მუშაკი (2002). საქართველოს დამსახურებული მედიცინის მუშაკი (2005). ღირსების მედლის კავალერი (1997). 1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1999-2004 წლებში იყო ხულოს რაიონის სამშობიარო სახლის დირექტორი. 2004 წლიდან „შპს ბათუმის სამშობიარო სახლის“ დირექტორი. 12 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. დაცული აქვს საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „აბლომინალური გზით წარმოებული საკეისრო კვეთის შემდეგ ქალის რეპროდუქციული ფუნქციის აღდგენის თავისებურებანი“ (2002). 2005 — საქართველოს დამსახურებული მედიცინის მუშაკი ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ., 2006, გვ. 94 თემურ გაბაიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მამია ჯაბუა

მამია ჯაბუა (დ. 16 იანვარი, 1936 — გ. 28 თებერვალი, 2022) — ქართველი ინჟინერი. 1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1961-1963 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტის“ წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების ინჟინრად. 1963-1985 წლებში საქართველოს განათლების სამინისტროს საპროექტო ბიუროში წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების გამგედ. 1985-1996 წლებში სსი „საქაგრომრეწვმშენსახპროექტის“ განყოფილების გამგედ. 1996 წლიდან იყო სს „გორგასლის“ წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი. წლების განმავლობაში აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს ქალაქებისა და დასახლებული პუნქტების გენგეგმებისა და ცალკეული ქალაქმშენებლობითი ობიექტების, საქართველოსა და კავკასიის ქვეყნების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობების, მათ შორის — ფოთისა და კახეთის ზონის საექსპორტო წყალსადენების, საქართველოს საგანმანათლებლო დაწესებულებების წყალსადენისა და კანალიზაციის ნაწილის დაპროექტებაში. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 732 მამია ჯაბუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
იასონ მოსეშვილი

იასონ მოსეშვილი (დ. 1876, გუბი — გ. 1968, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი (1920). 1902 წელს დაამთავრა ნოვოროსიის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილება და დატოვებული იქნა ქიმიის კათედრაზე. 1919 წელს მოიწვიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ხელმძღვანელობდა არაორგანული ქიმიის კათედრას, სადაც მუშაობდა 1965 წლამდე. ერთ-ერთმა პირველმა ჩაუყარა საფუძველი საქართველოში არაორგანული და ანალიზური ქიმიის სწავლების საქმეს. იგი იკვლევდა საქართველოს ტერიტორიაზე (ქანებში, ნიადაგში, წყლებში) მიკროელემენტების გავრცელების საკითხებს. ლილუაშვილი მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 284. გაიპარაშვილი ზ., ლილულაშვილი მ., „ტფილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს ოქმები 1917-1926“, თბილისი, 2006 იასონ მოსეშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი იასონ მოსეშვილი — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)