laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მახიარეთის ეკლესია

მახიარეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. დარბაზული ეკლესია კარგად თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შვერილებით. საკურთხევლის წინ სამსაფეხურიანი სოლეაა. კედლებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრები დასრულებულია კაპიტელებით, რომელთაც ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა. ეკლესიას მთელ პერიმეტრზე ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. ნაოთხალი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავის თავზე ამოშენებულია ლუნეტი. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თანადროული მინაშენები აქვს. სამხრეთ მინაშენის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, მინაშენი ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. არქიტრავული შესასვლელი მოთავსებულია სამხრეთ კედელში. ეკლესიის ფასადზე შემორჩენილია მინაშენის კამარის ნაწილი. ეკლესია ჩრდილოეთის მინაშენს აბსიდში გაჭრილი არქიტრავული კარით უკავშირდება. მინაშენი გრძელ სათავსს წარმოადგენს. გადახურვა კამაროვანია. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელი და ნიშაა. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები და სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები. სახურავი თითქმის აყრილია, კედლები დაბზარულია, მიწის დონე ეკლესიის გარშემო აწეულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 124-125
აბრევის ეკლესიის ნანგრევები

აბრევის ეკლესიის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბრევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოსთან მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიის კედლებიდან შემორჩენილია მხოლოდ ფრაგმენტები. ყველაზე მაღალი დასავლეთის კედელია. აბსიდა თითქმის მიწის დონეზეა დასული. სამხრეთის შესასვლელის მხოლოდ მარცხენა წირთხლია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 9
გდუს წმინდა გიორგის ეკლესია

გდუს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გდუში, „საფერეშეთის“ ხეობა. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდ. ალეურას ხეობაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით დიდი ზომის თითო ნიშაა, რომელთაც გეგმაში ნახევარწრიული ფორმა აქვთ. სფერული კონქი გადაყვანილია შირიმის ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ფართე პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს ეყრდნობა შეისრული კამარის საბრჯენი თაღი, დასავლეთი თაღი კი კუთხის პილასტრს ებჯინება. დარბაზი განათებულია სამხრეთით ორი, დასავლეთით ერთი, ხოლო ჩრდილოეთით - ორი სწორკუთხა სარკმლით. აქედან ჩრდილოეთის და სამხრეთის თითო სარკმელი ამოშენებულია. დასავლეთ კედელში მოწყობილი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ კი თაღოვანია. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე სარკმლის ზემოთ წყობაში ჩაძირული ჯვრის გამოსახულებაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ძეგლის სახურავი აყრილია, სარკმლები დაზიანებული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 36-37
მახიარეთის კოშკის ნანგრევი

მახიარეთის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. შემორჩენილია სამხრეთი და ნაწილობრივ ჩრდილოეთი კედელი. პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია მიწით. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 125
მშველიეთის კვირაცხოვლის ხატი

მშველიეთის კვირაცხოვლის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სოფელ მშველიეთის ჩრდილო-დასავლეთით მუხნარში ჩაფლულ მთის სერზე. აქ ოდნავ შემაღლებულ ბორცვზე არის გეგმაში წაგრძელებული, სწორკუთხა ფორმის ეკლესია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესია დანგრეულია, შემორჩენილია კედლები 0,5 მ. სიმაღლეზე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კირქვის ლოდები და კირის დუღაბი. იქვე ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მცირე ნიშაა. ირგვლივ თვალწარმტაცი ხედია: სამხრეთით მოჩანს მდინარე ჭურთულას ხეობა, ჩრდილოეთით - მდინარე ქსნის ხეობა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ცხრაზმის ხეობა. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 143
ქურთის პირველი ნიში

ქურთის პირველი ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნიში მდებარეობს ნასოფლარ მეტეხის მიდამოებში და ფიქალითაა ნაშენი, წყობა მშრალია. ნიში იქვე მდებარე ნაეკლესიარს ეკუთვნის. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 187
მახიარეთის ზურგიანი კოშკის ნანგრევი

მახიარეთის ზურგიანი კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. სამი სართულის დონეზე შემორჩენილი კოშკი, სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. აქედან სამხრეთი და დასავლეთი კედლები მთლიანად ჩამონგრეულია, გადარჩენილია ჩრდილოეთ ზურგის მცირე ნაწილი. დგას მხოლოდ აღმოსავლეთი კედელი. კოშკს საბრძოლო ელემენტები არ შემორჩენია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 126
მახიარეთის წმინდა მარიამის ეკლესია

მახიარეთის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე დარბაზული ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. ნაოთხალი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. სამშენებლო ქვა უხეშადაა დამუშავებული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 120
მახიარეთის ეკლესიის ნანგრევი

მახიარეთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საკუნეებში. ეკლესია სოფლიდან სამხრეთით 3 კმ-ზე მდებარეობს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვა. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით. ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედელი, დასავლეთი კედლის სიმაღლე 4-5 მეტრს აღწევს, ჩრდილოეთისა კი 1 მეტრს. ამ კედელზე შემორჩენილია პილასტრის ქვედა ნაწილი. დასავლეთ შესასვლელი გარედან არქიტრავულია - შიგნით თაღოვანი. თაღი შირიმის ქვისაა. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები მიწამდეა დასული. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 126-127
მონასტერის კოშკი

მონასტერის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მრგვალი კოშკი შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოთავსებულია შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. ჩანს საურდულე. ამავე სართულის სამხრეთ კედელში მოწყობილია შეწყვილებული ნიშა, რომელთაც შეისრული თაღები აქვს. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში კიდევ ერთი კარია. შესასვლელის მარჯვნივ ბუხრის კვალია. აღმოსავლეთ კედელში ორი არქიტრავული ნიშაა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სარკმელი. კოშკი სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. გარშემო მიწის დონე აწეულია. კოშკზე ადგილობრივ მოსახლეობა სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები მიუშენებია. კოშკი დაზიანებულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008,გვ., 127
მონასტერის ნათლისმცემლის ეკლესია

მონასტერის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ აგურის კანკელია. კანკელს ორი აღსავლის კარი აქვს. სვეტებზე მოწყობილია ნიშები. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ კედელს ხარისხი გასდევს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა. მინაშენის მხოლოდ ჩრდილოეთი კედლის კვალი ჩანს. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 127-128
მონასტერის ეკლესიის ნანგრევი

მონასტერის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილი, რომელთა სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ქვა ძირითადად ფლეთილია. აქა-იქ შირიმის ქვაც ურევია, მაგალითად, სამხრეთ შემოსასვლელის თაღზე. გეგმა არ იკითხება, ჩანს მხოლოდ აბსიდის მომრგვალებული მცირე ნაწილი. მიწის დონე აწეულია. ეკლესია ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები და სხვა ნაგებობათა ნაშთები. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008. გვ., 128-129
ქურთის მეორე ნიში

ქურთის მეორე ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნიში მდებარეობს ნასოფლარ მეტეხის მიდამოებში და ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. წყობა მშრალია. ტერიტორიაზე ეკლესიის კვალი არ ჩანს. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 187
მონასტერის ღვთისმშობლის სამონასტრო კომპლექსი

მონასტერის ღვთისმშობლის სამონასტრო კომპლექსი — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში . აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. სამონასტრო კომპლექსი შედგება ეკლესიის, სამრეკლოსა და სატრაპეზოსაგან. დიდი მოცულობის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიამ არაერთხელ განიცადა გადაკეთება. გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში და აბსიდის ცენტრში დგას მასიური ტრაპეზის ქვები. აბსიდს ორსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. საკურთხევლის წინ გვიანდელი კანკელია, ცენტრში აღსავლის კარით და გვერდებზე თაღოვანი ნიშებით. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით თითქმის თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. ეკლესიის ცენტრალურ სივრცეში მოგვიანებით აუგიათ სამი წყვილი მასიური, ოთხკუთხა სვეტი, ჩრდილოეთით და სამხრეთით შექმნილია პასტოფორიუმები. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. იატაკი მიწაყრილია. დასავლეთ არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. ტიმპანზე და წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. შესასვლელს წინ გვიანდელი, კამაროვანი გადახურვის კარიბჭე აქვს. კარიბჭის თაღები შეისრულია. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან სამლოცველოები, ხოლო სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. პირველი სამლოცველო წარმოადგენს დარბაზს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთის გრძივ კედელში ასეთივე ნიშაა. სამლოცველოში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. იგი დამოუკიდებელია და არ უკავშირდება მთავარ ეკლესიას. ეკლესიის ჩრდილოეთის მეორე მინაშენიც აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. ეკლესია მინაშენს ჩრდილოეთის კედელში მოთავსებული შესასვლელით უკავშირდებოდა. კარი ამჟამად ამოშენებულია. ჩრდილოეთის მინაშენების გადახურვა ჩამოქცეულია. სამხრეთ მინაშენს მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეებია შემორჩენილი. აქ იკითხება აბსიდის მომრგვალების მცირე ნაწილი. სამხრეთ შესასვლელთან დამაკავშირებელი კარი ამოშენებულია. ეკლესიიდან აღმოსავლეთით 10 მეტრში შემორჩენილია ორსართულიანი სამრეკლოს ნანგრევი. სამრეკლო ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები, შირიმი მხოლოდ კუთხეებშია გამოყენებული. სამრეკლოს ნახევარწრიული თაღები ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობა. მეორე სართული თითქმის ჩამონგრეულია. სამრეკლოს აღმოსავლეთით სატრაპეზო ემიჯნება. მისი კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. გრძივი კედლები დაყოფილია პილასტრების საშუალებით. აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში მოწყობილია ნახევარწრიული ბუხარი. კომპლექსის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 129-130
კობაურის ეკლესიის ნანგრევი

კობაურის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე მიწის ზედაპირიდან 1-2 მეტრს აღწევს. სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით ყოფილა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია კოლოფა აბსიდი. ჩრდილოეთ კუთხეში დგას ტრაპეზის ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიაში და მის გარშემო ბზის კორომია. ტერიტორიაზე ძველი საფლავის ქვებია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 159-160
ეკლესია ბასილის ძმა

ეკლესია ბასილის ძმა — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში. ალეურას ხეობაში მდებარე დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. სწორკუთხა ნიშები მოწყობილია სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედელში. არქიტრავული შესასვლელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელში. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია გადაუხურავს კრამიტით. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 130
არმაზის კოშკიანი ეკლესია

არმაზის კოშკიანი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არმაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს სოფ. ქვითკირიდან დასავლეთით 3 კმ-ზე, ნასოფლარ ვანის ტერიტორიაზე. ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია ჩაშენებულია ოთხსართულიანი კოშკის მეორე სართულში და ის გეგმით არაწესიერი სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით შებრტყელებულია აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. სამხრეთი შესასვლელის მარცხენა წირთხლი მორღვეულია. კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. კოშკს გარშემო შემოუყვება გალავანი, რომლის სამხრეთით შემორჩენილია ოთხკუთხა ნაგებობის ნაშთი. მისი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ნაგებობის ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია სამი სწორკუთხა ნიშა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 12
მორბედაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

მორბედაანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მორბედაანში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია შირიმის ქვა. დარბაზული ეკლესია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთის და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას გარს შემოუყვება გალავანი, რომელიც ყორექვითაა ნაგები. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 131
მშველიეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

მშველიეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. განვითარებული შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო განაპირას 100 მეტრში, მთის სამხრეთ ფერდზე. იგი წარმოადგენს გეგმაში წაგრძელებულ სწორკუთხედის ფორმის დარბაზულ ეკლესიას. დასავლეთი კედლის თავზე მოგვიანებით დადგმული სამრეკლოა. გვიანი პერიოდისაა ეკლესიის დასავლეთით და სამხრეთით არსებული მინაშენები, რომელთა გადახურვის კვალი აღარ ჩანს. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელს შემოუყვება ხარისხი. საკურთხეველი დარბაზს უკავშირდება ერთსაფეხურიანი მხრებით. დარბაზის კამარა საბრჯენი თაღით მაგრდება. ეკლესია განათებულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი ორი სარკმლით. საკურთხეველში ორი ტრაპეზის ქვაა, ერთი ცენტრში, მეორე ჩრდილოეთ ნიშასთან. საკურთხევლის წინ სოლეაა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი, კლდოვანი ქვა და კირის დუღაბი. იატაკი ქვისაა. გადახურულია კრამიტით. სამრეკლო ამოყვანილია ქართული აგურით. ბათქაში ეკლესიის კედლებზე და სამრეკლოზე აცვენილია. ეკლესიაში არის ხის კანკელი და ორი ჭედური ხატი. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 143-144
ცხავატის ნიში

ცხავატის ნიში — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავატში. აგებულია XX საუკუნეში. სოფლიდან ჩრდილოეთით, ვაკიჯვრის ეკლესიიდან ხუთიოდე კმ-ში, რამდენიმე ფლეთილი ქვა უწესრიგოდ გდია ბერმუხის ჩრდილში. სავარაუდოა, რომ ძველი ეკლესიის ადგილას ადგილობრივმა მოსახლეობამ ააგო ნიში. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 241
მორბედაანის ამაღლების ეკლესია

მორბედაანის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მორბედაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ყორექვითაა ნაგები. ლავგარდანი შირიმის ქვისაა.დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია მოთავსებული. იატაკი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 132
დაბაკნეთის ყველაწმინდის ეკლესია

დაბაკნეთის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია საკურთხევლის მცირე ნაწილი, რომელიც მიწითაა დაფარული; სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. სამხრეთიდან კარიბჭის ნაშთი შეინიშნება. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 41
ფირდოუსის დაკრძალვა

„ფირდოუსის დაკრძალვა“ (აზერ. Firdovsinin dəfni) — 1934 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის გაზანფარ ხალიკოვის ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში. ნახატი შესრულებულია სპარსული პოეზიის კლასიკოსის ფერდოუსის დაბადების დღის 1000 წლის აღსანიშნავად შემდგარ გამოფენისათვის. ეს ნახატი, რომელიც შესრულებულია კლასიკური მინიატურის მანერაში, შეესაბამებოდა გამოფენის სხვა ნიმუშებს თავისი მხატვრული ფორმითაც და სტილიზაციითაც. ნახატზე აღბეჭდილია ტრაღიკული სცენა. ერთი კარიბჭიდან ასვენებენ პოეტ ფიზულის ნეშთს, ხოლო მქალაქის მეორე კარიბჭეში შედის მდიდრული ქარავანი მეფური საჩუქრებით დატვირთული, რაც ალეგორიულად მიუთითებს პოეტის დაგვიანებულ აღიარებაზე. თქმულების მიხედვით, სულთან მაჰმუდმა ერთ-ერთი თავისი მსახურისგან მოისმინა ნაკვესი „შაჰნამედან“. როდესაც მას მოახსენეს, რომ ეს არის ნაკვესი ცნობილი ფირდოუსის მიერ მისადმი მიძღვნილი პოემიდან „მეფეთა წიგნიდან“ და რომელის ავტორიც ცხოვრობს გაჭირვებაში ტუსში, სულთან მაჰმუდმა გასცა განკარგულება დაუყოვნებლად გაეგზავნათ ტუსში ფირდოუსისთვის მდიდარი საჩუქრები. ფირდოუსი რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა. იმ დროს, როდესაც ერთი კარიბჭედან ასვენებდნენ ფირდოუსის, მეორე კარიბჭეში შემოდიოდა სულთან მაჰმუდის მიერ გამოგზავნილი მდიდრული ქარავანი. ↑ Халыков Газанфар Алекпер оглы Популярная художественная энциклопедия. 1986. ↑ Н. Габибов. Национальное и интернациональное в изобразительном искусстве Азербайджана. Вопросы советского изобразительного искусства и архитектуры. Советский художник. 1976. 382. 21
მშველიეთის ამაღლების ნიში

მშველიეთის ამაღლების ნიში — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. კირქვის დიდი ლოდებით აწყობილინიში მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთ განაპირას. ნიში სავარაუდოდ ნაეკლესიარზე დაუდგამთ. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 145
მოსაბრუნის ღვთისმშობლის ეკლესია

მოსაბრუნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში, ძეგლევის ხევის სასაფლაოზე. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს, რომელიც, რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიის ცენტრალური ნავი აღმოსავლეთით სრულდება კოლოფა აბსიდით, ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი ჩამოქცეულია. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შვერილებით. ცენტრალური ნავის გრძივი კედლები გახსნილია ნახევარწრიული თაღებით. თაღები მასიურ სვეტებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე შემორჩენილია იმპოსტები. თაღოვანი სარკმლები სამივე კედელშია მოთავსებული. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავად გამოყენებულია მასიური ხის ბოძები. კარი ნაოთხალია. სამხრეთი ნავს სწორკუთხა საკურთხეველი გააჩნია. შემორჩენილია ცილინდრული კამარის მცირე ნაწილი. ნავის სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთი ნავის აბსიდი ნახევარწრიულია, მის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია სფერული კონქის სამხრეთი ნაწილი, აგრეთვე სამხრეთის მხარი. ნავის ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია, დასავლეთი კედელი შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ კედელზე ჩანს ორსაფეხურიანი პილასტრის ქვედა ნაწილი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესია სერიოზულად არის დაზიანებული. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია, მიწის დონე აწეულია. შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 132-133
ლომისის ციხე

ლომისის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნანგრევებად ქცეული კომპლექსიდან ყველაზე უკეთ შემორჩა ფლეთილი ქვით ნაგები კოშკი. დანარჩენი ნაგებობანი ფიქალით ყოფილა აგებული. კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე, აქედან პირველი სართული თითქმის მიწითაა ამოვსებული. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. გადარჩენილ სამ კედელზე სათოფურებია. შემონახულია სართულ შუა გადახურვის კოჭის ბუდეები, დასავლეთ კედელზე კი ნისკარტა სალოდე. ტერიტორიაზე მრავალი ნაგებობის ნაშთია, რომელთა მნიშვნელობის და სახეობის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. აქა-იქ მიმოფანტულია გალავნის ფრაგმენტები. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 63–64. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ჩიგოიანის ეკლესიის ნანგრევი

ჩიგოიანის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, ცენტრში გაჭრილი სწორკუთხა, საფეხურებიანი სარკმლით. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ტრაპეზის ქვა დგას. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. ამავე კედელში გაჭრილია სარკმელი და ერთი ვიწრო სათოფური. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. ეკლესიის გადახურვა ჩამოქცეულია. კედლები დაზიანებულია. მიწის დონე აწეულია. ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია შიდა ქართლი : ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ.: ილიას ფონდი, 2008. — გვ. 204. 274 გვ, ISBN 978-99928-0-931-0. ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები