laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბოძაური

ბოძაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, რიყეთის თემში. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის ზემო აუზში. ზღვის დონიდან 1300 მ. ხულოდან დაშორებულია 15 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 524 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 475. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 493. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
განახლება (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

განახლება (ყოფილი ყადიოღლები - გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, დეკანაშვილების თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 720 მ. ხულოდან დაშორებულია 2 კმ-ით. სოფელში დაიბადა ენვერ ბოლქვაძე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 404 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 549. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 675. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საინფორმაციო-სტატისტიკური განყოფილება, „საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ ტერიტორიული დაყოფა 1949 წლის 1 სექტემბრისათვის“, თბ., 1949 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
გელაური

გელაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, საციხურის თემში. მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ნაფლატისწყლის (მდინარე ღორჯომისწყლის შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1520 მ. ხულოდან დაშორებულია 10 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 108 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 579. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
გელაძეები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

გელაძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, დიოკნისის თემში. მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1210 მ. ხულოდან დაშორებულია 8 კმ-ით, ბეღლეთიდან 1 კმ-ით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა და მეცხოველეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 328 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 580. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 38. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
სიონის წყალსაცავი

სიონის წყალსაცავი — წყალსაცავი აღმოსავლეთ საქართველოში, თიანეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ივრის შუა წელში. გაშენებულია დაბა სიონსა და სოფელ ლელოვანს შორის. უკავია სიონის ქვაბულის ფსკერი. წყალშემკრები აუზის ფართობი 587 კმ², სარკის ფართობი 12,8 კმ². წყლის საერთო მოცულობა 325,4 მლნ. მ³. სასარგებლო მოცულობა 290 მლნ. მ³. სიონის წყალსაცავის საშუალო სიღრმეა 25,4 მ, მაქსიმალური სიღრმე — 67 მ. წყალსაცავი ხეობის ტიპისაა, ფსკერი დაფარულია თანამედროვე ალუვიონით. მარჯვენა ნაპირი ციცაბო და კლდოვანია, დაფარულია მძლავრი დელუვიური მასალით, აღინიშნება მეწყრული მოვლენები, მარცხენა ნაპირი დამრეცია. სანაპირო ფერდობების ზედა ნაწილი შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ქვედა კი მოკლებულია ხემცენარეულობას. საზრდოობს ძირითადად მდინარე ივრის წყლით. განკუთვნილია მდინარე ივრის ჩამონადენის მრავალწლიური რეგულირებისათვის. იყენებენ სარწყავად. სიონის ჰიდროკვანძი მცირე ჰესების კასკადის მოქმედებასაც განაპირობებს. მაქსიმალური დონე ივლისის მეორე ნახევარშია, მინიმალური — მარტში. წყლის ტემპერატურა მერყეობს 2,7 °C-დან (თებერვალი) 21,7 °C-მდე (აგვისტო). ნოემბრიდან აპრილამდე უმთავრესად ჰომოთერმიაა გაბატონებული, წყლის დანარჩენ დროს მყარდება პირდაპირი ტემპერატურული სტრატიფიკაცია. ყინულოვანი მოვლენები სუსტადაა გამოხატული. საექსპლუატაციოდ გადაეცა 1963 წელს. განვითარებულია თევზის რეწვა. სიონის წყალსაცავს შეეწირა რამდენიმე სოფელი, ესენია: საყარაულო, ჯიგო, უკუღმართი, ჭიოტიანთ-კარი, კუპრიანთ-კარი და ჯიგაური. საქართველოს წყალსაცავები გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 380.
ხუმარა (მთა)

ხუმარა — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედზე, მდინარე კავთურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2080 მ. აგებულია ეოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. გუმბათისებრია. კალთები, განსაკუთრებით სამხრეთი, დამრეცია. შემოსილია მეორეული სუბალპური მდელოს ბალახეულით. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 515.
ხუმარა (გაზეთი)

ხუმარა — ქართული ყოველკვირეული კარიკატურებიანი გაზეთი. გამოვიდა თბილისში 1907 წელს. რედაქტორ-გამომცემელი — ა. წერეთელი. გამოიცა მხოლოდ ერთი ნომერი. ფაქტობრივად იყო პირველი ქართული იუმორისტული ჟურნალი. ხელისუფლებამ აკრძალა გ. ზაზიაშვილის კარიკატურების გამო. ყიფიანი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 515.
ხუმარა (შემსრულებელი)

ხუმარა (ხუმარი) — ქართველი მოყვარული ან პროფესიონალი სახალხო შემსრულებელი, რომლის სატირულ-იუმორისტული ხასიათის რეპერტუარი მცირე ფორმის ჟანრებისაგან (ანეკდოტი, იგავი, ანდაზა, ზმა, მოსწორებული თქმა) შედგება. ხუმარა ჰყავდათ სამეფო კარზეც. ცნობილია კახეთის მეფის ალექსანდრეს ხუმარა თარხანი, ერეკლე II-ის ხუმარა ოთარა და სხვ. კოჭლავაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 514-515.
ინერცია

ინერცია (< ლათ. inertia — უმოქმედობა; ზოგჯერ ინერციულობა) — სხეულის თვისება - შეინარჩუნოს თავისი უძრაობის ან თანაბარი სწორხაზოვანი მოძრაობის მდგომარეობა, სანამ გარეშე ძალა არ არსებობს ან გაწონასწორებულია, ხოლო სხეულებზე ძალთა გაუწონასწორებელი სისტემის მოქმედების დროს – უძრაობის ან მოძრაობის მდგომარეობა შეიცვალონ თანდათანობით და არა მყისიერად. ამასთან, მოძრაობა მით უფრო ნელა შეიცვლება, რაც მეტი იქნება სხეულის ინერციულობა წინსვლითი მოძრაობისას სხეულის ინერციის ზომაა მისი მასა, ხოლო უძრავი ღერძის ირგვლივ ბრუნვის დროს – ინერციის მომენტი. ტერმინ ინერციულობას იყენებენ აგრეთვე სხვადასხვა ხელსაწყოს დასახასიათებლად. ამ შემთხვევაში ინეციულობაში გულისხმობენ ხელსაწყოს მიერ აღსარიცხავი სიდიდის დაყოვნებით ჩვენებას. ინერციის მომენტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 161. ↑ უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
ინერციის მომენტი

ინერციის მომენტი — სიდიდე, რომელიც ახასიათებს მასების განაწილებას სხეულში და მასასთან ერთად სხეულის ინერციულობის ზომაა ბრუნვითი მოძრაობის დროს. მექანიკაში განიხილავენ ღერძულსა და ცენტრიდანულ ინერციის მომენტებს. სხეულის ღერძული ინერციის მომენტი z ღერძის მიმართ ეწოდება სიდიდეს, რომელიც განისაზღვრება ტოლობით: I z = ∑ i = 1 N m i r i 2   {\displaystyle I_{z}=\sum _{i=1}^{N}m_{i}r_{i}^{2}\ } ან I z = ∫ ρ r 2 d V {\displaystyle I_{z}=\int \rho \,r^{2}\,\mathrm {d} V\!} , სადაც m არის სხეულის წერტილთა მასები, ri –მათი z ღერძიდან, ρ სიმკვრივე, V მოცულობა. Iz სიდიდე სხეულის ინერციულობის ზომაა ღერძის ირგვლივ მისი ბრუნვისას. ინერციის მომენტის განზომილებაა L2M, ანუ კგ*მ2. a და b პარალელური ღერძების ინერციის მომენტები ერთმანეთთან დაკავშირებულია შემდეგი ტოლობით: I a = I b + M d 2 {\displaystyle I_{a}=I_{b}+Md^{2}\,} ინერცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 161. ცდა ინერციის მომენტთან დაკავშირებით; ქართულად
ქვემო მლეთა

ქვემო მლეთა — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემში). მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1480 მეტრზე, დუშეთიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 64 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 514. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი 2016. ↑ ს. მაკალათია, „მთიულეთი“, ტფ., 1930, გვ. 11 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ხუმარა (პერსონაჟი)

ხუმარა — ძველი საბაზრო-სამოედნო, ბალაგანის, სასკოლო-საცირკო წარმოდგენების კომიკური პერსონაჟი. გავრცელდა XVI-XVIII სს. დრამატურგიაში (ინგლისი, საფრანგეთი და სხვ.). ხუმარას ძირითადი მოვალეობა იყო მაყურებელთა გართობა, ეცვა ჭრელი ტანსაცმელი, ხელში ჩხარუნა თოჯინა ეჭირა. ხუმარა გვხვდება შექსპირისა და კალდერონის ნაწარმოებთა მოქმედ პირთა შორის, ხშირად მონაწილეობდა ძველ ქართულ სანახაობით წარმოდგენებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 514.
0 (წელი)

0 წელი არ არსებობს არც გრიგორიანულ კალენდარსა და არც მის წინამორბედ იულიუსის კალენდარში, ანუ ქრისტეს შობამდე I წელს მოჰყვება ქ. შობიდან I წელი. Fred Espenak (GSFC Planetary Systems Laboratory). Year Dating Conventions (англ.). NASA (2008 Feb 25). Проверено 9 мая 2015. Rick Perez. Time. — Google eBook. — Xlibris Corporation, 2010. — ISBN 9781450090445. (англ.) ↑ Espenak. sfn error: no target: CITEREFEspenak (help) ↑ Perez2010, p. 104—109. sfn error: no target: CITEREFPerez2010 (help)
ხუმფრერი

ხუმფრერი — მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში. იწყება სვანეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. წარმოადგენს მდინარე ენგურის მარცხენა შენაკადს. ხუმფრერი იქმნება მდინარეების ლეშნურისა და ლაჰლის შეერთებით. სიგრძე ლეშნურიდან 17 კმ. საზრდოობს ძირითადად მყინვარისა და თოვლის წყლით. გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 515.
ხალდეჭალა

ხალდეჭალა — მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მყინვარ ხალდეზე, ზღვის დონიდან 2500 მ სიმაღლეზე. სოფელ ლალხორთან მარჯვენა მხრიდან ერთვის მდინარე ენგურს. სიგრძე 10 კმ. საზრდოობს მყინვარისა და თოვლის წყლით. გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 417.
ხარება (წალკის მუნიციპალიტეტი)

ხარება (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ქვემო ხარაბა“) — სოფელი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში (კოხტის თემში). მდებარეობს წალკის ქვაბულში, წალკის წყალსაცავის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1460 მეტრზე, წალკიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 303 კაცი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 268 ადამიანი. სოფელის სახელწოდება „ხარაბა-ენგიკოი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Хараба-Енгикой“ სახით. სოფელი ხარება ერთვერსიან რუკაზე ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 517. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ საქართველოოს პრეზიდენტის ბრძანებულება N947, 2010 წლის 20 ნოემბერი ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2011-05-27.
გურძაული

გურძაული — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (სხალთის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე სხალთის (მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 800 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 18 კმ-ით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა და მეთამბაქოეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 115 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 226. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 316. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დანისპარაული

დანისპარაული — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (რიყეთის [ადმინისტრაციულ ერთეულში). მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1520 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 22 კმ-ით, ბათუმიდან 110 კმ-ით. სოფელი განლაგებულია ხულო–დანისპარაული–გოდერძი–მწვანე ტბა–ბეშუმის ტურისტულ მარშრუტზე. ფუნქციონირებს სათხილამურო სკოლა, რომელიც ქედლების სათხილამურო ცენტრის ბაზაზეა შექმნილი. აქვე გაკეთებულია 200 მეტრიანი საბაგირო გზა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 517 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 313. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დეკანაშვილები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

დეკანაშვილები — სოფელი საქართველოში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, დეკანაშვილების ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: განახლება, გოდგაძეები, გუდასახო, დეკანაშვილები, დიაკონიძეები, დუაძეები, ელელიძეები, ზედა დეკანაშვილები, თხილაძირი, კურცხალი, ოქრუაშვილები, უჩხო, ქედლები, ძირკვაძეები). მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 1 კმ-ით. სახელი ეწოდა დეკანაძეების საგვარეულოს მიხედვით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 660 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 360. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დიაკონიძეები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

დიაკონიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დეკანაშვილები). მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ განტოტებაზე, საფილეთის მთის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 4 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 253 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 397. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დიდაჭარა

დიდაჭარა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დიდაჭარა, ბოღაური, ირემაძეები). მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 5 კმ-ით. დიდაჭარა ზემო აჭარის უძველესი სოფელია. შუა საუკუნეებში გეოგრაფიული ტერმინი „დიდაჭარა“ „ქუეყანას“ აღნიშნავდა; ასეთი მნიშვნელობითაა ის დადასტურებული გიორგი მთაწმინდლის „ანდრია პირველწოდებულის მიმოსვლაში“ (XI ს.): „...შევიდა ქუეყანასა ქართლისასა, რომელსა დიდ-აჭარა ეწოდების, და იწყო ქადაგებად სახარებისა“. დიდაჭარის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძვ. წ. XIV– XIII სს. ბრინჯაოს კოლხური ცულების განძი. სოფელში დგას ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი — დიდაჭარის ჯამე, რომელიც 1831-1832 წლებშია აშენებული. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 938 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 406. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 506. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დიოკნისი

დიოკნისი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დიოკნისი). მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა მხარეს, ბათუმი-ახალციხის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 10 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 292 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 437. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დუაძეები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

დუაძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (დეკანაშვილების ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1050 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 4 კმ-ით. სოფელს სახელი ეწოდა დუაძეების საგვარეულოს მიხედვით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 409 ადამიანი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 502. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
სიმფსონების ფილმი

„სიმფსონების ფილმი“ (ინგლ. The Simpsons Movie) — 2007 წლის ამერიკული ანიმაციური ფილმი, რომელიც ეფუძნება ტელესერიალს „სიმფსონები“. მისი რეჟისორია დევიდ სილვერმანი. ფილმის სიუჟეტის მიხედვით რას კერჯილი, აშშ-ს გარემოს დაცვის სააგენტოს უფროსი ცდილობს ქალაქ სპრინგფილდის განადგურებას მას შემდეგ, რაც ჰომერ სიმფსონი დაანაგვიანებს ადგილობრივ ტბას. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სიმფსონების ფილმი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი „სიმფსონების ფილმი“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „სიმფსონების ფილმი“ — Allmovie-ზე „სიმფსონების ფილმი“ — Rotten Tomatoes „სიმფსონების ფილმი“ — Box Office Mojo-ზე ↑ The Simpsons Movie. BBFC (2007-06-14). ციტირების თარიღი: 2010-08-09. ↑ 2.0 2.1 The Simpsons Movie (2007). Box Office Mojo. ციტირების თარიღი: December 21, 2007
ალოზავრები

ალოზავრი (ლათ. Allosaurus) — ტეროპოდული დინოზავრების ქვერიგის წარმომადგენელი, რომელიც ცხოვრობდა 155–150 მილიონი წლის წინ, იურული პერიოდის ბოლოს. სახელი ალოზავრი ნიშნავს "განსხვავებულ ხვლიკს" და წარმოშობილია ძველი ბერძნულიდან αλλος/ალოს ("განსვავებული, სხვანაირი") და σαυρος/ზავროს ("ხვლიკი"). პირველად ამ გვარის წარმომადგენლების შესწავლა განახორციელა ოთნილ ჩარლზ მარშმა 1877 წელს.   ალოზავრები ▲ ▲ ▲ ▲ ▲
ხელმოსმულა

ხელმოსმულა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულისა და ჭიათურის მუნიციპალიტეტებში, ძირულის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს იმერეთის მაღლობზე, ზღვის დონიდან 805 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 18,4 კმ, აუზის ფართობი 45,3 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ზამთარსა და ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,1 მ³/წმ. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 459.
ხალაწა

ხალაწა — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარი ქედის თხემზე, მდინარე ხალაწის (არდონის სისტემა) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3938 მ. აგებულია ქვედაცარცული მერგელ-კირქვიანი შუაშრეებიანი თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კლდოვანია, ციცაბოკალთებიანი. დამახასიათებელია ალპური და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 417.
ხალდეს მყინვარი

ხალდეს მყინვარი — ხეობის რთული ტიპის სამხრეთ-დასავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — ხალდეჭალის სათავეში. სიგრძე 7,4 კმ, ფართობი 11,6 კმ². ფირნის ველი შემოფარგლულია კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის უმაღლესი მწვერვალებით (შხარა, აღმოსავლეთი ჯანღა, ჯანღა, შოთა რუსთაველის მწვერვალი და სხვა), რომელთა სიმაღლე ზღვის დონიდან 5000 მ-ს აღემატება. ზემო ნაწილში ხალდეს მყინვარი წარმოდგენილია სამი ყინულვარდნილით, რომლებიც დიდი ნაპრალიანობით ხასიათდებიან. ყინულვარდნილთა შეერთება ხდება 2800 მეტრზე. ქვემოთ კი მყინვარის ენა იცვლის მიმართულებას სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და ბოლოვდება 2545 მეტრის სიმაღლეზე. სამივე მყინვარის შეერთების ადგილას მყინვარი ფართოვდება და ვრცელ მოედანს აჩენს, რომლის ქვემოთ მყინვარი ერთ მძლავრ ნაკადად მოედინება. ხალდეს მყინვარის ენის ბოლო დაფარულია სქელი მორენული საფარით და მყინვარის ზედაპირს ინტენსიური დნობისაგან იცავს. მყინვარიდან გამოდის მდინარე ხალდეჭალა. ტიელიძე, ლევან, საქართველოს მყინვარები. გამომცემლობა „კოლორი“, თბ., 2014; ხაზარაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 417.
ჭიმღისმაღალი

ჭიმღისმაღალი — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების არმხი-სნოსწყლისა და ასის წყალგამყოფ კიდეგანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3851 მ. ჭიმღისმაღალი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს კლდოვანი ციცაბო კალთები. მთის კალთების ქვემო ნაწილში ალპური მდელოებია, ზემოთ — სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტი. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 400. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 219. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 133.
არხოტისთავისღელე

არხოტისთავისღელე, არხოტი, წელთაგზა — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, კიდეგანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3287 მ. სნოს ხეობას აკავშირებს არხოტის ხეობასთან. სოფელ ჯუთიდან (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი) გადადის საცალფეხო ბილიკი პირიქითა ხევსურეთის არხოტის თემში (სოფლები: ახიელი და ამღა). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 222. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 22. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 18.
ასა (მდინარე)

ასა (ჩეჩნ. Ӏаьс-хи; ინგუშ. Эса) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. მდინარე სუნჯის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს პირიქითა ხევსურეთში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. გაედინება საქართველოს დუშეთის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის ფარგლებში. სიგრძე 133 კმ, აუზის ფართობი 2060 კვ.კმ. ზემო დინებაში მთის მდინარეა, ქვემოთ ბარისა. მოვაკებულ ტერიტორიებზე მდინარის ხეობის სიგანე 60 მ-მდეა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარში. მდინარე ასას სათავეში არხოტისწყალი ეწოდება. მდინარე ასა დაარქივებული 2011-10-11 საიტზე Wayback Machine. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 619-620.