laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
რეინოლდსის რიცხვი

რეინოლდსის რიცხვი (აღნიშვნა: R e {\displaystyle Re} ) — ბლანტი სითხეებისა და აირების ნაკადების მსგავსების ერთ-ერთი კრიტერიუმი, რომელიც ახასიათებს ნაკადში მოქმედი ინერციის ძალებისა ( ρ V 2 L ) {\displaystyle \left({{\rho {\mathbf {\mathrm {V} } }^{2}} \over {L}}\right)} და სიბლანტის (ხახუნის) ძალების ( μ V L 2 ) {\displaystyle \left({{\mu {\mathbf {\mathrm {V} } }} \over {L}^{2}}\right)} თანაფარდობას: R e = ρ V L μ = V L ν = Q L ν A {\displaystyle \mathrm {Re} ={{\rho {\mathbf {\mathrm {V} } }L} \over {\mu }}={{{\mathbf {\mathrm {V} } }L} \over {\nu }}={{{\mathbf {\mathrm {Q} } }L} \over {\nu }A}} . სადაც: V {\displaystyle V} არის სითხის საშუალო სიჩქარე (მ/წმ); L {\displaystyle L} არის სითხის მოძრაობის მახასიათებელი ზომა (მ); μ {\displaystyle \mu } არის დინამიური სიბლანტე (პა·წმ ან ნ·წმ/მ2); ν {\displaystyle \nu } არის კინემატიკური სიბლანტე ( ν = μ / {\displaystyle \nu =\mu /} ρ) (მ²/წმ); ρ {\displaystyle \rho } არის სითხის სიმკვრივე (კგ/მ³); Q {\displaystyle Q} არის დინების ტემპი (მ³/წმ); A {\displaystyle A} არის მილის განივი კვეთა (მ²). ასეთი უგანზომილებო რიცხვი პირველად განხილული იქნა ჯორჯ სტოქსის მიერ 1851 წელს, მაგრამ ის ატარებს ოსბორნ რეინოლდსის სახელს, რომელმაც მოახდინა მისი პოპულარიზაცია 1883 წელს. რეინოლდსის რიცხვზეა დამოკიდებული აგრეთვე სითხის დინების რეჟიმი, რომელსაც ახასიათებს კრიზისული რეინოლდსის რიცხვი ( R e კრ {\displaystyle Re_{\text{კრ}}} ). როცა R e < R e კრ {\displaystyle Re<Re_{\text{კრ}}} , სითხის დინება ლამინარულია, ხოლო როცა R e > R e კრ {\displaystyle Re>Re_{\text{კრ}}} — დინება ტურბულენტურია. R e კრ {\displaystyle Re_{\text{კრ}}} -ის რიცხვითი მნიშვნელობა დამოკიდებულია დინების სახეობაზე. მაგალითად მრგვალ ცილინდრულ მილში ბლანტი სითხის ან აირის დინებისათვის R e კრ ≈ 2300 {\displaystyle Re_{\text{კრ}}\approx 2300} . რეინოლდსის რიცხვი შეიძლება განმარტებული იქნას სხვადასხვა სიტუაციებისთვის, როდესაც დაიმზირება სითხის მოძრაობა გარკვეული მყარი კედლის მიმართ. ასეთი განმარტება როგორც წესი მოიცავს ისეთ ცნებებს, როგორიცაა სითხის სიმკვრივე და სიბლანტე, და სითხის მოძრაობის მახასიათებელი სიგრძე/ზომა. ეს ზომა გარკვეული შეთანხმების საგანია, მაგალითად წრიული ან სფერული მოძრაობის შემთხვევაში, ასეთ ზომად შეიძლება გამოყენებული იქნას, როგორც რადიუსი, ასევე დიამეტრი. თვითმფრინავის ან გემის შემთხვევაში ასეთ მახასიათებელ ზომად შეიძლება გამოყენებული იქნას, როგორც ობიექტის სიგრძე, ასევე სიგანე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 341. - რეინოლდსის რიცხვის განმარტება დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
ბერეზანის ლიმანი

ბერეზანის ლიმანი — ღია ლიმანი შავი ზღვის ჩრდილო სანაპიროზე, ქალაქ ოჩაკივის დასავლეთით (მიკოლაივის ოლქი). ხმელეთში შეჭრილია 26 კმ-ის სიღრმეზე. სამხრეთით მისი სიგანე 4 კმ-ია, ხოლო ყელი თანდათან ვიწროვდება 640 მ-მდე. შედგება 2 ყურისაგან: სასიცკის ყურე და ბერეზანის ყურე. ნაპირები მაღალია, ლიმანში ჩაედინება 2 მდინარე ბერეზანი (მდ.) და სასიკი. "დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია" - ბერეზანის ლიმანი ბერეზანის ლიმანი
ბერეზანი (მდინარე)

ბერეზანი (ბერეზანკა) — მდინარე, ჩაედინება ბერეზანის ლიმანში შემდეგ კი შავ ზღვაში. მდინარის სიგრძეა 49 კმ. მდინარის წყალშემკრები აუზის ფართობი შეადგენს 890 კმ²-ს. დაქანება 1,5 მ/კმ. სიფართე 2 კმ. მდინარის კალაპოტი დაკლაკნილია, სათავეებში სიგანე 5 მ, სიღრმე 1,2—1,5 მ. ზაფხულობით ნაწილობრივ შრება, გამოიყენება სავარგულების მოსარწყავად. მდინარე იღებს სათავეს სოფელ სტეპნოეში და მოედინება ვესელინოვეს, მიკოლაივის, ოჩაკივისა და ბერეზანკის რაიონების (მიკოლაივის ოლქი) ტერიტორიებზე. ვლადიმერ ნიკონოვი (1904—1988) აღნიშნავს რომ, სახელი შეიძლება მოდიოდეს ავესტიურიდან berezant, სკვითური bresant, რაც ნიშნავს «მაღალს». სსრკ-ს წყლის რესურსები. — ლენინგრადი, 1967. Каталог річок України. — Видавництво АН УРСР, Київ, 1957. ↑ იანკო მ.ტ. Топонімічний словник України: Словник-довідник. - К.: Знання, 1998. - С. 39
არგვეთი

საკუთარი სახელი არგვეთი შეიძლება აღნიშნავდეს: არგვეთი — ისტორიული პროვინცია დასავლეთ საქართველოში; არგვეთი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში; გამოღმა არგვეთი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში.
ბერეზანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი ბერეზანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ბერეზანი — მდინარე სამხრეთ უკრაინაში ბერეზანი — ქალაქი უკრაინაში ბერეზანის ლიმანი — მდინარე ბერეზანის ლიმანი, უკრაინა ბერეზანი — კუნძული მიკოლაევის ოლქში, უკრაინა
ლამინარული დინება

ლამინარული დინება (ლათ. lamina — „ფურცელი“, „ფირფიტა“) — ბლანტი სითხის (ან აირის) მოწესრიგებული დინება, რომლის დროსაც სითხის მეზობელი შრეები ერთმანეთს არ შეერევა, ლამინარული დინება მდგრადია. პრაქტიკულად ხორციელდება რეინოლდსის რიცხვის შემდეგი მნიშვნელობების დროს: R e = v l ν < R e კრ {\displaystyle Re={\frac {vl}{\nu }}<Re_{\text{კრ}}} . სადაც: v {\displaystyle v} — სითხის საშუალო სიჩქარე (მ/წმ); l {\displaystyle l} — სითხის მოძრაობის მახასიათებელი ზომა (მ); ν {\displaystyle \nu } არის კინემატიკური სიბლანტე (მ²/წმ); R e კრ {\displaystyle Re_{\text{კრ}}} — რეინოლდსის კრიზისული რიცხვი. მაგალითად სითხის (ან აირის) დინებისათვის სწორ წრიულ მილში, როცა l {\displaystyle l} დიამეტრის ტოლია, R e კრ ≈ 2200 {\displaystyle Re_{\text{კრ}}\approx 2200} , საშუალო სიჩქარე v = 4 V წმ / π d 2 {\displaystyle v=4V_{\text{წმ}}/\pi d^{2}} , სადაც V წმ {\displaystyle V_{\text{წმ}}} არის სითხის მოცულობითი ხარჯი წამში (მ2/წმ), რომელიც პუაზეილის კანონით განისაზღვრება. R e > R e კრ {\displaystyle Re>Re_{\text{კრ}}} დროს ლამინარული დინება არამდგრადია და შემთხვევითი შეშფოთებისას გარდაიქმნება ტურბულენტურ დინებად. ლამინარულ დინებაზე დაკვირვება შეიძლება წვრილ (კაპირალურ) მილებში, სრიალის საკისრის საზეთის შრეებში და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 117. Wirbelfreie Strömung eines nichtviskosen Fluids
ინფრაბგერა

ინფრაბგერა (ლათ. infra — „დაბლა“, „ქვეშ“) — ბგერითი ტალღების ანალოგიური, ნაგრამ ადამიანისათვის სმენადი არის სიხშირეებზე ნაკლები სიხშირის დრეკადი ტალღები. ინფრაბგერითი არის ზედა საზღვრად ვიღებულია 16-25 ჰც სიხშირეები, ქვედა საზღვარი კი განსაზღვრული არ არის. პრაქტიკულად საინტერესოა რიცხვები. რომლებიც ჰერცის მეათედ და მეასედ ნაწილს შეადგენენ. ინფრაბგერას შეიცავს ატმოსფეროს, ტყის, ზღვის ხმაური. მათი წყაროა ატმოსფეროს ტურბულენტურობა და ქარი. ინფრაბგერითი რხევების წყაროა აგრეთვე მეხის განმუხტვა (ქუხილი), აფეთქებები და სხვა. ინფრაბგერისათვის დამახასიათებელია სხვადასხვა გარემოში მცირე შთანთქმა, რის შედეგადაც ინფრაბგერითი ტალღები ჰაერში, წყალსა და დედამიწის ქერქში შეიძლება დიდ მანძილებზე გავრცელდეს, ამ მოვლენას ფართოდ იყენებენ ძლიერი აფეთქებების ან სასროლი იარაღის ადგილმდებარეობის განსაზღვრისას. დიდ მანძილებზე ინფრაბგერის გავრცელება ზღვაზე სტიქიური უბედურების — ცუნამის წინასწარმეტყველების საშუალებას იძლევა. ინფრაბგერის მეშვეობით შესაძლებელია მიწისძვრების მონიტორინგი, ასევე დედამიწის შიდა ფენებში ნავთობის მარაგის ძიება. ინფრაბგერის მნიშვნელოვანი თვისება იმაში მდგომარეობს, რომ მას შეუძლია ძალიან დიდი მანძილების დაფარვა ძალიან მცირე დისიპაციით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 185.
არგვეთი (მხარე)

არგვეთი, მარგვეთი — ისტორიული პროვინცია დასავლეთ საქართველოში. ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, არგვეთი მოიცავდა ტერიტორიას ლიხის ქედიდან რიონამდე და რაჭის მთებიდან ფერსათის მთებამდე, ე. ი. ახლანდელი ხარაგაულის, საჩხერის, ზესტაფონის, თერჯოლის, ბაღდათის, ჭიათურის და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. ლეონტი მროველის ცნობით, არგვეთი ანუ მარგვეთი ლიხის მთიდან რიონამდე იყო გაშლილი, ე. ი. დაახლოებით დღევანდელი ზემო იმერეთის ტერიტორიას მოიცავდა. ამ სახელის მიხედვით ნაწარმოებია გვარები: მარგველი, მარგველაძე, მარგველაშვილი. არგვეთი საერისთავო ქვეყანა იყო. ქართული ისტორიული წყაროების მიხედვით, აქ ჯერ კიდევ ქართლის მეფეს ფარნავაზს დაუსვამს ერისთავი, მასვე აუგია შორაპნისა და დიმის ციხეები. ვახტანგ გორგასალის დროს არგვეთი თაკვერსაც მოიცავდა. VIII საუკუნის 30-იან წლებში არგვეთის მთავრები იყვნენ დავითი და კონსტანტინე. IX საუკუნეში არგვეთის ერისთავად დადგენილი აფხაზთა უფლისწულის დემეტრეს რეზიდენცია ჩიხაში ყოფილა. XI საუკუნის I ნახევარში არგვეთის ერისთავებად იხსენიებიან ხურსი და გიორგი. არგვეთში იყო შუა საუკუნეების ერთ-ერთი მძლავრი ფეოდალური გვარის, ბაღვაშების (ბაღუაშების) მამული. უკანასკნელი ბაღვაშის, რატის, სიკვდილის შემდეგ (1103) დავით აღმაშენებელმა მათი მამული გელათის მონასტერს შესწირა. XII-XIII საუკუნეებში არგვეთის ერისთავებად ამანელისძენი ჩანან. გვიანდელი ფეოდალურ ხანაში არგვეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა სათავადოები: საწერეთლო, აბაშიძეთა სათავადო, საჩხეიძეო და სამხეიძეო. არგვეთში ძირითადად მევენახეობა და მესაქონლეობა იყო განვითარებული. მოიპოვებოდა და მუშავდებოდა სპილენძი, რკინა, ვერცხლი. არგვეთში უმნიშვნელოვანესი ციხეები იყო: შორაპანი, აკანდა, სვერი, ჩიხა, მუხურა და სხვა. საეკლესიო ნაგებობათაგან აღსანიშნავია უბისისა და ჯრუჭის მონასტრები (ეს უკანასკნელი ხურსი ერისთავმა საგვარეულო სამარხად ააგო X-XI საუკუნეების მიჯნაზე), ტაბაკინი და კაცხის ტაძარი, აგებული 1010-1014 ბაღვაშების საგვარეულო სამარხად. ბერძენიშვილი ნ., „საქართველოს ისტორიის საკითხები“, წგნ. 1, თბ., 1964; ჯავახიშვილი ივ., „ქართველი ერის ისტორია“, წგნ. 2, თბ., 1983; ჯანაშია ს., შრომები, ტ. 2, თბ., 1952; ვახუშტი, „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 556. გ. ცქიტიშვილი, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 190.
სიმკვრივე

სიმკვრივე (აღნიშვნა: ρ {\displaystyle \rho } < ბერძ. ρω — „რო“, D {\displaystyle D} < ინგლ. Density) — ფიზიკური სიდიდე, რომელსაც ერთგვაროვანი ნივთიერებისათვის განსაზღვრავენ მისი მოცულობის ერთეულის მასით. სხეულის სიმკვრივე სკალარული სიდიდეა, რადგან იგი ორი სკალარული სიდიდის ფარდობაა. არაერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივე არის მოცულობასთან მასის ფარდობის ზღვარი, როცა მოცულობა მოიჭიმება იმ წერტილისაკენ, რომელშიც განისაზღვრება სიმკვრივე. ორი ნივთიერების სიმკვრივეთა ფარდობას განსაზღვრულ სტანდარტულ ფიზიკურ პირობებში უწოდებენ ფარდობითს სიმკვრივეს, რომელსაც თხევადი და მყარი ნივთიერებისათვის განსაზღვრავენ გამოხდილი წყლის სიმკვრივის მიმართ 4°C-ზე, აირებისათვის — მშრალი ჰაერის ან წყლის სიმკვრივის მიმართ ნორმალურ პირობებში, ხოლო სხეულის საშუალო სიმკვრივეს — m {\displaystyle m} მასის ფარდობით მის V {\displaystyle V} მოცულობასთან, ე. ი. ρ = m V {\displaystyle \rho ={\frac {m}{V}}} . SI სისტემაში [ m ] = 1 კგ {\displaystyle [m]=1{\text{კგ}}} , [ V ] = 1 მ 3 {\displaystyle [V]=1{\text{მ}}^{3}} , მაშინ [ ρ ] = 1 კგ 1 მ 3 {\displaystyle [\rho ]={\frac {1{\text{კგ}}}{1{\text{მ}}^{3}}}} . ეს ისეთი ერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივეა, რომლის ყოველი 1 მ3 მოცულობა შეიცავს 1 კგ მასას. CGS სისტემაში [ m ] = 1 გ {\displaystyle [m]=1{\text{გ}}} , [ V ] = 1 სმ 3 {\displaystyle [V]=1{\text{სმ}}^{3}} , მაშინ [ ρ ] = 1 გ 1 სმ 3 {\displaystyle [\rho ]={\frac {1{\text{გ}}}{1{\text{სმ}}^{3}}}} . ეს ისეთი ერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივეა, რომლის ყოველი 1 სმ3 მოცულობა შეიცავს 1 გ მასას. პრაქტიკაში სარგებლობენ აგრეთვე სიმკვრივის სისტემის გარეშე ერთეულებით: გ/ლ, ტ/მ3 და სხვა. ფოროვანი და ფხვიერი სხეულებისათვის განარჩევენ ჭეშმარიტ სიმკვრივეს (განსაზღვრავენ სხეულშ არსებული სიცარიელების გაუთვალისწინებლად) და მოჩენებითს სიმკვრივეს (სხეულის მასის ფარდობა თავის მიერ დაკავებულ მთელ მოცულობასთან). სიმკვრივე, როგორც წესი, მცირდება ტემპერატურის გადიდებით და იზრდება წნევის გაზრდით. ნივთიერების აგრეგატული გარდაქმნისას სიმკვრივე იცვლება ნახტომისებურად. სიმკვრივეს ზომავენ არეომეტრით, პიკნომეტრით, სიმკვრივესაზომით და სხვა. ბუნებრივი სხეულებისა და გარემოს სიმკვრივის მნიშვნელობის დიაპაზონი ძალიან ფართოა. მაგალითად, ვარსკვლავთშორისი გარემოს სიმკვრივე არ აღემატება 10-21 კგ/მ3, ხოლო ნეიტრონული ვარსკვლავების სიმკვრივე აღწევს 1020 კგ/მ3-ს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 351.
სენტ-ჯონზი (კანადა)

სენტ-ჯონზი (ინგლ. St. John's) — ქალაქი კანადაში. ქალაქი მდებარეობს ნიუფაუნდლენდი და ლაბრადორის შტატში. სენტ-ჯონზი შტატის ადმინისტრაციული ცენტრია და მოსახლეობით პირველი ადგილი უკავია. 2006 წლის აღწერის შედეგად აქ მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს 100 646 ადამიანს, ქალაქს მე-20 ადგილი უკავია მოსახლეობის მიხედვით კანადაში, სენტ-ჯონზის აგლომერაციაში ცხოვრობს 151 322 ადამიანი. ქალაქში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 225,6 ადამიანს. სენტ-ჯონზის ფართობი შეადგენს 446,04 კმ²-ს. ქალაქი გაშენებულია ავალონის ნახევარკუნძულზე, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე და, მას გააჩნია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პორტი მთელს ამ რეგიონში. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ კანადელები, ინგლისელები და ირლანდიელები. მოსახლეობის უმრავლესობა საუბრობს ინგლისურ ენაზე, ხოლო აღმსარებლობის მიხედვით სენტ-ჯონზის მოსახლეობის დიდი ნაწილი კათოლიკეა. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს სენტ-ჯონზის საერთაშორისო აეროპორტი. აქ მრავლადაა ისტორიული შენობები და ეკლესიები, მათგან აღსანიშნავია კაბოტის კოშკი. ქალაქის მერია დენისო ო'კიფი. სენტ-ჯონზი ერთ-ერთი ყველაზე ძველი დასახლებული პუნქტია კანადაში, ქალაქი დაარსდა 1583 წლის 5 აგვისტოს ინგლისის დედოფლის ელისაბედ I-ის ბრძანებით, სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო დიდმა ბრიტანეთმა თავისი კოლონიური იმპერიის გაფართოება. მოგვიანებით ეს ტერიტორიები ახალი საფრანგეთის შემადგენლობაში შევიდა. 1712 წლის უტრეხტის ზავით სენტ-ჯონზი და სრულად კუნძული კვლავ ინგლისს დაუბრუნდა. სენტ-ჯონზის ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი იანვარი და თებერვალი. ქალაქის ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა საკმაოდ მაღალია და ის შეადგენს 1 513,7 მმ-ს. უოტერფორდი, ირლანდია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სენტ-ჯონზი (კანადა) City of St. John's Early Newfoundland Settlement Schemes Newfoundland and Labrador's Provincial Register of Historic Places დაარქივებული 2007-02-11 საიტზე Wayback Machine. St. John's and Area დაარქივებული 2008-08-20 საიტზე Wayback Machine. Documentary film Rain, Drizzle, and Fog Trail Canada Guide დაარქივებული 2010-04-20 საიტზე Wayback Machine. ↑ Environment Canada—Canadian Climate Normals 1971–2000[მკვდარი ბმული]. Retrieved 22 December 2009. ↑ Canadian Climate Normals 1971-2000. Environment Canada. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 ივნისი 2009. ციტირების თარიღი: 22 December 2009.
არმაზი

საკუთარი სახელი არმაზი შეიძლება აღნიშნავდეს: არმაზი — ქართული უზენაესი წარმართული ღვთაება არმაზის ციხე — ციხესიმაგრე მცხეთასთან არმაზი — ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ქსნის ხეობაში არმაზი — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში არმაზი — „ქუთაისის ხელოვან მწერალთა წრის“ გაზეთი არმაზისხევი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთასთან — არმაზისხევის პიტიახშთა რეზიდენცია არმაზციხე — იგივე ბაგინეთი, არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთასთან არამაზდი — მრავალმნიშვნელოვნება არამაზდი — სომხური წარმართული ღვთაება
არმაზის ციხე

არმაზის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ მცხეთის რკინიგზის სადგურიდან 3-4 კილომეტრში, არმაზისხევის სათავესთან, ორ ხევს შორის აღმართულ ძნელადმისადგომ მაღალ კლდოვან მთაზე. თარიღდება XIII-XV საუკუნეებით. ციხე შედგება გალავნისა და კოშკისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. ციხეს შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჰქონია. გალავანი გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა (26 X 27,5 მ.). კოშკი გალავნის სამხრეთ ნაწილში დგას. იგი წიბოებმომრგვალებული სამკუთხა პრიზმს წარმოადგენს. პირველი სართული ყრუა. შიგნით მისი კუთხე სამეურნეო დანიშნულების მიზნით ცერადაა გადატიხრული. შესასვლელი მეორე სართულზეა, ჩრდილოეთის მხრიდან. ამ სართულზე მოზრდილი სარკმლებია. მესამე სართულის კედლების მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. 2006 წელს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია. არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: არმაზის ციხე ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 201. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 234. მცხეთა, საქართველოს ძველი ქალაქები, თბ., 2000, გვ. 93 ISBN 99928-0-030-5 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2020-01-29.
ნატო გელაშვილი

ნატო გელაშვილი (დ. 18 აპრილი, 1972, ბორჯომი) — ქართველი კომპოზიტორი, პოეტი და ავტორ-შემსრულებელი. ნატო გელაშვილმა დაამთავრა ბორჯომის პირველი საშუალო სკოლა. პარალელურად სწავლობდა მუსიკალურ შვიდწლედში. ამ პერიოდში მას უკვე, დაახლოებით, ათი მუსიკალური ნაწარმოები ჰქონდა დაწერილი. პირველი სიმღერა თოვლზე დაწერა, მაშინ მეოთხე კლასში იყო. 1989 წელს ნატომ მე-3 მუსიკალურ სასწავლებელში ჩააბარა. ეს პერიოდი მისი შემოქმედებისთვის საკმაოდ აღმავალი იყო. სწორედ ამ დროს დაიწერა ისეთი სიმღერები, როგორებიცაა: „ყვავილების დედოფალა“, „ლოთიანი“, „ეშხიანი ქალები“, „ერთი რამე გულიანი“, „ერთი კაცი მიყვარდა“. 1998 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საგუნდო-სადირიჟორო ფაკულტეტი. 1995 წელს ჩატარდა ბათუმის ფესტივალი. ამ დროს ნატო უკვე კონსერვატორიის საგუნდო სადირიჟორო ფაკულტეტის მე-3 კურსის სტუდენტი იყო, მისმა სიმღერამ ფესტივალზე დიდი წარმატება მოიპოვა. ეს იყო პირველი წარმატება, საიდანაც ამოტივტივდა მისი სახელი, თუმცა, მანამდეც ჰქონდა პატარ-პატარა კონცერტები და წარმატებები. მიუხედავად ბათუმში მიღწეული წარმატებისა ნატო ამის შემდეგ ფესტივალზე აღარ გასულა. სტუდენტობის პერიოდიდან დაიწყო გასტროლები ბულგარეთში, საბერძნეთში, იტალიაში, ისრაელში და ეს გასტროლები დღემდე გრძელდება. ტარდებოდა აგრეთვე საქველმოქმედო კონცერტებიც. ↑ ნატო გელაშვილი | ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ მომღერალ ნატო გელაშვილის „ქსელური ტურნე“ და მისი აქამდე უცნობი ნიჭი
ვნებები (ბახი)

ბახის „ვნებანი“ — იოჰან სებასტიან ბახის მონუმენტური ნაწარმოები. ბახის ნაწარმოებში ევანგელისტური მოთხრობა შეიცავს da capo არიებს და სპეციალურად დაწერილ პოეტურ ტესტებსა და ქორალებს. ჩვენამდე სრულად მოაღწია ვნებანი «იოანეს მიხედვით» (BWV 245), ვნებანი «მათეს მიხედვით» (BWV 244b და BWV 244) და ასევე «ლუკას მიხედვით» ვნებათა ტექსტი. დაკარგუულად ითვლებოდა «მარკოზის მიხედვით» ვნებანი, რომლებიც აღადგინეს XX საუკუნეში. Melamed, Daniel R. Hearing Bach's Passions, 2005
ქსნის არმაზის ეკლესია

ქსნის არმაზის ეკლესია — ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ისტორიულ ქსნის ხეობაში, სოფ. არმაზის მახლობლად. აგებულია 864 წელს. ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი ეპოქის (VII ს. - X ს. I ნახევარი) ღირსშესანიშნავი ძეგლი. არმაზი, ისევე როგორც წირქოლის ეკლესია, ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის უჩვეულო კომპოზიციისაა: ძირითადი სივრცე გადახურულია ოთხ თავისუფლად მდგომ ბურჯზე დაყრდნობილი გუმბათით. გუმბათის ყელი არ აქვს და გარედან მოქცეულია ორფერდა სახურავის ქვეშ. ეკლესიის კედლები და კამარები ქვაყორისაა, კონქის თაღი, გუმბათი, ბურჯები და სხვა. დეტალები — შირიმისა. შემორჩენილია IX საუკუნის მოხატულობა, კანკელი და ლაპიდარული წარწერა. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ამირანაშვილი შ., ქართული ხელოვნების ისტორია, თბ., 1981, გვ. 163-164 ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება (დამხმარე სახელმძღვანელო), თბ., 1987, გვ. 37 ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 201. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები. ტ. II, თბ., 1973, გვ. 637. ბერიძე ვ., ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება. თბ., 1974, გვ. 117-118 ზაქარაია პ., ლენინგორის რაიონი, თბ., 1981, გვ. 4-5 მაკალათია ს., ლეხურას ხეობა, თბ., 1964, გვ. 49. ქართული წარწერების კორპუსი. ტ. I. ლაპიდარული წარწერები. - აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო (V-X სს.), თბ., 1980, გვ. 167-168 ციციშვილი ირ., ქართული ხელოვნების ისტორია, თბ., 1995, გვ. 75. საქართველოს სულიერი საგანძური. წ.1, თბ., 2005, გვ. 96. შიდა ქართლი: ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა. IV, თბ., 2008, გვ. 12 „ჟღერს ქვის ჰარმონია“, ნაკვეთი პირველი, საკითხავი ყმაწვილთათვის, ტ 13. „ ციცინათელა“, თბილისი, 2006 წ. გვ. 74- 75 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
გრანდ-პრერი

გრანდ-პრერი (ინგლ. Grande Prairie) — ქალაქი კანადაში. მდებარეობს ალბერტას პროვინციაში. 2016 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 63,166 ადამიანს. ფართობი შეადგენს 62.30 კმ²-ს. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ კანადელები და ფრანგები. გრანდ-პრერი არის ფრანგულენოვანი ქალაქი. ქალაქის სიახლოვეს მიედინება მდინარე ვაპეტი. გრანდ-პრერი დაარსდა 1914 წელს, თავდაპირველად ის სოფელი იყო, მაგრამ უკვე 1958 წლიდან მას ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. The City of Grande Prairie Discover Grande Prairie Grande Prairie- Alberta Heritage Digitization Project[მკვდარი ბმული] Grande Prairie Visitors Guide - Discover The Peace Country ↑ Environment Canada—Canadian Climate Normals 1971–2000. Retrieved 07 July 2009.
ასპინძის ბრძოლა

ასპინძის ბრძოლა — 1770 წლის 20 აპრილს ქართველთა ბრძოლა ოსმალეთის ლაშქართან ერეკლე II-ის სარდლობით რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1768-1774) დროს. საქართველოში შემოსულ რუსთა საექსპედიციო რაზმს, რომელსაც ამიერკავკასიის ფრონტზე ოსმალთა ძალების ნაწილი უნდა მიეზიდა, ერეკლე II-მ შესთავაზა რუს-ქართველთა ერთობლივი ძალით ახალციხეზე გალაშქრება. მისი მიზანი იყო მესხეთის განთავისუფლება ოსმალთა ბატონობისაგან. 1770 მარტში სურამში რუსებისა და ქართველთა ჯარები შეერთდნენ. რუსთა სამხედრო რაზმს (1200 კაცი) გენერალი გოტლიბ ტოტლებენი მეთაურობდა, ქართულ ლაშქარს (დაახლოებით 7 ათასი კაცი) - ერეკლე II. 24 მარტს შეერთებული მხედრობა ბორჯომის ხეობით ახალციხისაკენ დაიძრა და 14 აპრილს აიღო სადგერის ციხე, 17 აპრილს კი ალყა შემოარტყა აწყურის ციხეს. აქ ერეკლე II-მ უშუალოდ ახალციხეზე გალაშქრება მოითხოვა, რადგან აწყურის ძნელად მისადგომი ციხის მცირერიცხოვანი გარნიზონის წინააღმდეგ ბრძოლა დროისა და ძალის დაკარგვად მიაჩნდა, ხოლო ციხის ღრმა ზურგში მოტოვება, მისი აზრით, თავისთავად გადაწყვეტდა აწყურის საკითხს. ტოტლებენი შეუძლებლად თვლიდა გამაგრებული ციხის ზურგში მოტოვებას და ამიტომ საიერიშო ღონისძიებათა მომზადებას შეუდგა, მაგრამ ციხის გარემოცვისა და ბრძოლის მისეული გეგმა არასწორი იყო. ამით ისარგებლა ახალციხის ფაშამ და 18 აპრილს აწყურის ციხეში 2000-კაციანი დამხმარე რაზმი შეგზავნა. 19 აპრილს ტოტლებენი თავისი რაზმითურთ მოულოდნელად უკან დაბრუნდა. მტერმა დრო იხელთა, ციხიდან გამოიჭრა და თავს დაესხა ქართველებს. ერეკლე II-მ სწრაფი კონტრშეტევით უკუაგდო მტერი და ასპინძისკენ დაიძრა. ქართველთათვის გზა რომ გადაეჭრა, ახალციხის ფაშამ 1500 მეომარი გამოიყვანა ახალქალაქისა და ხერთვისის ციხეებიდან, მაგრამ ერეკლემ ეს რაზმი დაამარცხა და უკუაქცია. მალე ასპინძასთან მტრის ძირითადი ძალები გამოჩნდა. ოსმალ-ლეკთა 8-ათასიანი კორპუსის დიდ ნაწილს ერეკლემ მტკვარზე გადმოსვლის საშუალება მისცა, ღამით კი აღაბაბა ერისთავს, სვიმონ მუხრანბატონსა და ხუდია ბორბაჩალოელს მალულად გადაახერხინა ხიდის თავხეები ("ისრები"). ამით მტერს უკანდასახევი გზა მოეჭრა. 20 აპრილს ქართველები მტრის პირისპირ საბრძოლო წყობით განლაგდნენ: მარჯვენა ფლანგს დავით ორბელიანი სარდლობდა, მარცხენას - გიორგი ბატონიშვილი (შემდგომში გიორგი XII), ცენტრს – ერეკლე II, რომელიც საერთო ხელმძღვანელობასაც ახორციელებდა. ბრძოლა ქართველთა შეტევით დაიწყო. მტერმა ვერ გაუძლო დარტყმას და უწესრიგოდ იწყო უკან დახევა ხიდისაკენ. თავხეებგადახერხილი ხიდი ჩაინგრა და ასობით ოსმალ-ლეკი თან ჩაიტანა ადიდებულ მტკვარში. მტერმა ბრძოლის ველზე 4 ათასი მოკლული დატოვა. დაღუპულთა შორის იყვნენ ოსმალთა კორპუსის მთავარსარდალი, რამდენიმე ცნობილი ფაშა და ბეგი. ერეკლემ ორთაბრძოლაში მოკლა ლეკთა ბელადი მალაჩილა (კოხტა-ბელადი). ქართველებმა ხელთ იგდეს ტყვეები, დროშები, ცხენები და დიდძალი იარაღი. საქართველოს ბრძოლების სია ასათიანი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 640–641. მაჭარაძე ვ., ასპინძის ბრძოლა, თბილისი, 1957; ქიქოძე, გ., „ერეკლე II“, თბილისი: სახელგამი, 1942. — გვ. 131-144.
პიპინ მოკლე

პიპინ მოკლე (ფრანგ. Pépin le Bref; დ. 714 — გ. 24 სექტემბერი, 768, სენ-დენი) — ფრანკთა მეფე 751–768 წლებში, კაროლინგების დინასტიის პირველი წარმომადგენელი. მაიორდომი 741-751 წლებში. დაამხო მეროვინგების დინასტიის უკანასკნელი მეფე და რომის პაპის სანქციით თავი მეფედ აარჩევინა. თავისი მამის – კარლოს მარტელის – მიბაძვით სამხედრო სამსახურისათვის არიგებდა ბენეფიციუმებს. დაიმორჩილა აკვიტანია, არაბების წინააღმდეგ ლაშქრობისას დაიპყრო სეპტიმანია. 754 და 756 წლებში ილაშქრა იტალიაში, ლანგობარდებისათვის წართმეული მიწების ნაწილი გადასცა რომის პაპს, რითაც საფუძველი ჩაუყარა პაპის ოლქს. მისი ვაჟი იყო იმპერატორი კარლოს დიდი. მისი ზედმეტსახელი მოკლე მოდის მისი სიმაღლიდან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 67. პიპინ მოკლე - კათოლიკური ენციკლოპედია.