laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დნმ-დაქტილოსკოპია

დნმ-დაქტილოსკოპია ან გენეტიკური დაქტილოსკოპია — პიროვნების ბიოლოგიური იდენტიფიკაციის მეცნიერული მეთოდი, რომელიც დამყარებულია თითოეული ადამიანის დნმ-ის უნიკალურ წყობაზე, მის თავისებურ „გენეტიკურ ანაბეჭდზე“, რომელიც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ინდივიდუალური და უცვლელია. მეთოდი 1984 წლის 10 სექტემბერს აღმოაჩინა ბრიტანელმა გენეტიკოსმა ალეკ ჯეფრისმა. გამოიყენება ძირითადად კრიმინალისტიკაში სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ჩატარების დროს სხვადასხვა დანაშაულის მხილებისთვის, აგრეთვე ნათესაობის დასადგენად და პიროვნების იდენტიფიკაციასთან დაკავშირებული მრავალი სხვა ამოცანის ამოსახსნელად. დღესდღეობით დნმ-დაქტილოსკოპია ტარდება პორტატულ ლაბორატორიებშიც კი. მსოფლიოში ათეულობით დაწესებულება უშვებს მოწყობილობებს პიროვნების გენომური იდენტიფიკაციისათვის. დნმ-დაქტილოსკოპია დაარქივებული 2017-09-29 საიტზე Wayback Machine. // rusbiotech.ru ↑ DNA pioneer's 'eureka' moment. It will be 25 years on Thursday since British scientist Professor Sir Alec Jeffreys discovered the DNA fingerprint. Claire Marshall joined him in his laboratory to talk about his breakthrough and the changes it has wrought over the last 25 years. «BBC-News» // news.bbc.co.uk (9 September 2009) (ინგლისური) ↑ Видеорепортаж Антона Войцеховского. В 1984 году генетики обнаружили, что у каждой ДНК есть свои уникальные особенности. «Первый канал» // 1tv.ru (4 სექტემბერი 2009 წელი) ↑ 30 წლის წინ აღმოაჩინეს დნმ-ის უნიკალური თვისება — „გენეტიკური ანაბეჭდები“. // calend.ru (3 სექტემბერი 2014 წელი)
ლიგაზა

ლიგაზა (ლათ. ligāre — შეკავშირება, შეერთება) — ფერმენტი, რომელიც აკატალიზირებს ორი მოლეკულის შეკავშირებას ახალი ქიმიური ბმის წარმოქმნით (ლიგირება). ამასთან ერთად, როგორც წესი, ხდება ერთ-ერთი მოლეკულიდან მცირე ქიმიური ჯგუფის ჩამოშორება (ჰიდროლიზი). ლიგაზები განეკუთვნებიან ფერმენტების კლასს EC 6. მოლეკულურ ბიოლოგიაში 6.5 ქვეკლასის ლიგაზები კლასიფიცირებულია რნმ- და დნმ-ლიგაზებად. ↑ ბიოტექნოლოგიური ტერმინების ლექსიკონი ↑ მოლეკულური ბიოლოგია და გენეტიკა.
რესტრიქციის ენდონუკლეაზები

რესტრიქციის ენდონუკლეაზები, რესტრიქტაცები (ლათ. restrictio-დან — შეზღუდვა) — ფერმენტების ჯგუფი, რომელიც განეკუთვნება ჰიდროლაზების კლასს და აკატალიზირებს ნუკლეინის მჟავების ჰიდროლიზის რეაქციას. ეგზონუკლეაზებისგან განსხვავებით, რესტრიქტაზები ნუკლეინის მჟავებს ხლეჩენ არა მოლეკულის ბოლოდან, არამედ შუაში. ამასთანავე თითოეული რესტრიქტაზა სცნობს დნმ-ის გარკვეულ უბანს, რომლის სიგრძე ნუკლეოტიდების ოთხ წყვილზე მეტია, და ხლეჩს ნუკლეოტიდურ ჯაჭვს ამოცნობის უბნის შიგნით ან მის გარედან. ბაქტერიული გენომის დაცვა საკუთარი რესტრიქტაზისგან ხორციელდება ადენინისა და ციტოზინის ნუკლეოტიდური ნაშთების მეთილირების მეშვეობით (შენიღბვით). რესტრიქცია-მოდიფიკაციის სისტემა დნმ-ის ფუტპრინტინგი ↑ Альбертс Б., Брей Д., Льюис Дж., Рэфф М., Робертс К., Уотсон Дж., Молекулярная биология клетки: в трех томах, 2, ტ. 1, Москва: Мир, 1994. 10000 ეგზ., ISBN 5030019855.
გენური ინჟინერია

გენური ინჟინერია (გენეტიკური ინჟინერია) — რეკომბინანტური რნმ-ისა და დნმ-ის მიღების, ორგანიზმებიდან (უჯრედებიდან) გენების გამოყოფის, გენებთან მანიპულაციების განხორციელებისა და მათი ორგანიზმში შეყვანის ხერხების, მეთოდებისა და ტექნოლოგიებისა ერთობლიობა. გენური ინჟინერია არ წარმოადგენს მეცნიერებას ფართო გაგებით, მაგრამ წარმოადგენს ბიოტექნოლოგიების ინსტრუმენტს და იყენებს ისეთი ბიოლოგიური მეცნიერებების ინსტრუმენტებს, როგორებიცაა მოლეკულური ბიოლოგია, ციტოლოგია, გენეტიკა, მიკრობიოლოგია, ვირუსოლოგია. გენური ინჟინერია დაარქივებული 2020-10-26 საიტზე Wayback Machine. Alberts et al. Molecular Biology of the Cell T.A.Brown. Genomes ჟურნალ „სკეპსისის“ განყოფილება, რომელიც განკუთვნილია გენური ინჟინერიის პრობლემებისთვის
სამხრეთის კონუსი

სამხრეთის კონუსი (ესპ. Cono Sur, პორტ. Cone Sul) — გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც მოიცავს სამხრეთ ამერიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილებს, სამხრეთი ტროპიკის მიმდებარედ. ტრადიციული გაგებით, ის მოიცავს არგენტინას, ჩილესა და ურუგვაის; დასავლეთით ესაზღვრება წყნარი ოკეანე, სამხრეთით კი ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების დამაკავშირებელი გზა, რაც ანტარქტიდამდე უახლოესი (1000 კმ) კონტინენტური არეალია. სოციალური და პოლიტიკური გეოგრაფიის თვალსაზრისით, სამხრეთის კონუსი მოიცავს არგენტინას, ჩილეს, ურუგვაის, პარაგვაის, სამხრეთ ბრაზილიას და ბრაზილიის შტატ სან-პაულუს. სიცოცხლის მაღალი ხანგრძლივობა, ლათინურ ამერიკაში უმაღლესი ადამიანის განვითარების ინდექსი, ცხოვრების მაღალი სტანდარტი, გლობალურ ბაზარზე მნიშვნელოვანი ჩართულობა და მზარდი ეკონომიკა — სამხრეთის კონუსს სამხრეთ ამერიკის ყველაზე აყვავებულ მაკრო-რეგიონად აქცევს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სამხრეთის კონუსი Pictures of the capital cities of the countries that compose the Southern Cone ↑ 1.0 1.1 Steven, F. (2001). „Regional Integration and Democratic Consolidation in the Southern Cone of Latin America“. Democratization. Routledge. 14: 75–100. ISBN 978-950-738-053-2. ციტირების თარიღი: 12 May 2009. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: |coauthors= (დახმარება) ↑ Cómo hacer pesar las diferencias del Cono Sur. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-15. ციტირების თარიღი: 2014-09-06. ↑ http://www.marketresearch.com/product/display.asp?productid=1696455 ↑ Encyclopedia of world environmental history. p. 1142. აკლია ან იგნორირებულია |title= (დახმარება) ↑ 5.0 5.1 Land areas and population estimates are taken from The 2008 World Factbook which currently uses July 2008 data, unless otherwise noted.
გიორგი კვესიტაძე

გიორგი კვესიტაძე (დ. 30 მაისი, 1942, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ბიოლოგი. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1980), პროფესორი (1982). საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (1988). საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბიოლოგიურ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს მდივანი (2004–2013). საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტი (2013–2023). საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ცენტრის დირექტორი. საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის დურმიშიძის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2023 საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გენერალური მრჩეველი. გიორგი კვესიტაძემ დაამთავრა საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი 1961 წელს. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი; 1983–87 წლებში მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; 1984–2008 წლებში საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. 1988–96 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ბიოტექნოლოგიის კათედრის გამგე; 1987–2008 წლებში მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის დირექტორი, 1992–94 წლებში საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის მინისტრი; 1994–98 წლებში სახელმწიფოს მეთაურის მრჩეველი სოფლის მეურნეობაში; 2004 წლიდან დღემდე საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბიოლოგიის განყოფილების აკადემიკოს მდივანი; 2011 წლიდან დღემდე საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. 2013 წლიდან დღემდე სერგი დურმიშიძის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი; სხვადასხვა წლებში მიწვეული იყო პროფესორად მსოფლიოს მრავალ უნივერსიტეტში, მათ შორის: პენსილვანიის უნივერსიტეტში (1975–76), ლეჰაის უნივერსიტეტსა (1983–84) და მაქს პლანკის ბიოქიმიის ინსტიტუტში (1986). არის 400-ზე მეტი პუბლიკაციისა და რამდენიმე მონოგრაფიის ავტორი. Kvesitadze G., Khatisashvili G., Sadunishvili T., Ramsden J.J. Biochemical Mechanisms of Detoxification in Higher Plants-Basis of Phytoremediation. Berlin, Heidelberg, Springer, 2006, 263 p. G. Kvesitadze. Ecology. Biological Concept. Georgian National Academy of Sciences, 2021, p. 51. G. Kvesitadze. Ecological Potential of the Planet. Georgian National Academy of Sciences. 2022, p. 203. G. Kvesitadze, A. Potemkin. Homo Sapiens & the Technogenic Environment. UNI Madrid 2023, p. 199 ე. კვესიტაძე, რ. გახოკიძე, გ. ხატისაშვილი, გ. კვესიტაძე. დედამიწის ეკოლოგიური და სასურსათო პოტენციალი. გამომცემლობა ფავორიტი. გვ. 215. გიორგი კვესიტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია ↑ 2.0 2.1 2.2 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა — გიორგი კვესიტაძე
ნუკლეოზიდტრიფოსფატი

ნუკლეოზიდტრიფოსფატი (Nucleoside triphosphate, NTP) — ნუკლეოზიდი, რომელსაც აქვს სამი ფოსფატი. ბუნებრივი ნუკლეოზიდტრიფოსფატები წარმოდგენილია ადენოზინტრიფოსფორმჟავით (ატფ), გუანოზინტრიფოსფორმჟავით (გტპ), ციტიდინტრიფოსფორმჟავით (ცტპ), თიმიდინტრიფოსფორმჟავითა (თტპ) და ურიდინტრიფოსფორმჟავით (უტპ). მოცემული ტერმინები აღნიშნავს, რომ ნუკლეოტიდები შეიცავს შაქარ რიბოზას. ნუკლეოტიდებს, რომლებიც შეიცავენ შაქარ დეზოქსირიბოზას, აქვს წინსართი დეზოქსი- სახელწოდებაში და d- შემოკლებაში: დეზოქსიადენოზინტრიფოსფატი (dATP), დეზოქსიგუანოზინტრიფოსფატი (dGTP), დეზოქსიციტიდინტრიფოსფატი (dCTP), დეზოქსითიმიდინტრიფოსფატი (dTTP) და დეზოქსიურიდინტრიფოსფატი (dUTP).
არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჰიმნი

იში ბილადი (ქართ. „აყვავდი, ჩემო ქვეყანავ“) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული ჰიმნი. აქამდე მას მღეროდნენ უსიტყვოდ. ტექსტი დაიწერა მხოლოდ 1996 წელს. ტექსტის ავტორია არიფ ელ შეიხ აბდულა ელ ჰასანი, ხოლო კომპოზიტორი — საად აბდელ ბაჰარი. იში ბილადი იში ბილადი. ვოკალური ვერსია არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჰიმნი დაარქივებული 2014-07-01 საიტზე Wayback Machine. ეროვნული ჰიმნების სია დაარქივებული 2015-10-10 საიტზე Wayback Machine.
ტონი ადამსი

ტონი ალექსანდრე ადამსი (ინგლ. Tony Alexander Adams; დ.10 ოქტომბერი, 1966, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის, ასევე, 1988, 1996 და 2000 წლების ევროპის ჩემპიონატების მონაწილე ინგლისის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ორი დეკადის განმავლობაში თამაშობდა ლონდონის „არსენალში“, გუნდის კაპიტანი იყო და მასთან ერთად ოთხჯერ მოიგო პრემიერლიგა. ადამსმა 66-ჯერ ითამაშა ინგლისის ნაკრების რიგებში. Савин, А.В. История футбола - игроки, тренеры, судьи. — М.: Терра-спорт, 2001. — 9 c. ISBN 5-93127-139-2. ტონი ადამსი — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული] ტონი ადამსი — სტატისტიკა საიტზე Soccerbase.com (ინგლისური) პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური) პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 (1999) The 1999–2000 Official PFA Footballers Factfile. Harpenden: Queen Anne Press. ISBN 978-1-85291-607-7.
შარჯა

შარჯა (არაბ. الشارقةّ) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების სიდიდით მესამე ქალაქი და შარჯის საამიროს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს არაბეთის ნახევარკუნძულზე, სპარსეთის ყურის სანაპიროზე. ქალაქის მოსახლეობა 2008 წლის მონაცემებით 801 004 კაცს შეადგენს. ქალაქი წარმოადგენს კულტურულ და სამრეწველო ცენტრს. არაბთა გაერთიანებული საამიროების მშპ-ის 7,4 % შარჯაზე მოდის. გრანადა, ესპანეთი არაბთა გაერთიანებული საამიროების ქალაქების სია შარჯის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი (არაბული ენა) შარჯა მედია დაარქივებული 2015-06-21 საიტზე Wayback Machine. შარჯის კომერციისა და ტურიზმის განვითარების ორგანო დაარქივებული 2015-03-15 საიტზე Wayback Machine. შარჯის მუზეუმების დეპარტამენტი დაარქივებული 2011-02-22 საიტზე Wayback Machine. WorldStatesmen ↑ Sultan attends signing of Sharjah-Granada sister city agreementUAE – The Official Web Site – News. Uaeinteract.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 აგვისტო 2012. ციტირების თარიღი: 18 November 2012.
ჰიდროქსილის ჯგუფი

ჰიდროქსილის ჯგუფი (ჰიდროქსილი) — ფუნქციური ჯგუფი OH ორგანულ და არაორგანულ კავშირებში. ჰიდროქსილის ჯგუფში წყალბადისა და ჟანგბადის ატომები დაკავშირებულია კოვალენტური ბმით. ორგანულ ქიმიაში ამ ფუნქციურ ჯგუფს აგრეთვე უწოდებენ „სპირტულ ჯგუფს“. ჟანგბადის ატომი იწვევს სპირტების მოლეკულის პოლარიზაციას. წყალბადის ატომის შედარებითი მობილობა იწვევს იმას, რომ უმდაბლესი სპირტები ჩანაცვლების რეაქციაში შედიან ტუტე ლითონებთან. არაორგანულ ქიმიაში შედიან ფუძეების შემადგენლობაში, მათ შორის, ტუტეების. სპირტები ჰიდროქსილი
ტასმანის მყინვარი

ტასმანის მყინვარი (ინგლ. Tasman Glacier) — ხეობის რთული ტიპის მყინვარი სამხრეთ კუნძულზე, ახალი ზელანდიაში. სიგრძე 27 კმ, ფართობი 101 კმ², სისქე 600 მ. მდებარეობს სამხრეთ ალპებში, კუკის მთის აღმოსავლეთ კალთებზე. მოქცეულია კუკის მთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ახალი ზელანდიის უდიდესი მყინვარია. ფირნის ხაზი გადის ზღვის დონიდან 1800 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 600 მ-მდე. ენის ქვედა 8-9 კმ-იანი მონაკვეთი დაფარულია მორენით. 2200 მ-ის ზემოთ ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 7000 მმ აღწევს. უკან იხევს. 1973 წლისათვის ტასმანის მყინვართან არ ფიქსირდებოდა საბოლოოდ ჩამოყალიბებული ტბა, ხოლო 2008 წლისათვის, წარმოქმნილ ტბას ჰქონდა ზომები 7X2 კმ, ხოლო სიღრმე 245 მ. მყინვარი ბოლოს ტასმანის ტბაში პოულობს. კრაისტჩერჩის მიწისძვრის შედეგად 2011 წელს ტასმანის მყინვარს მოწყდა 30 მილიონი ტონა ყინული, რომელიც ტასმანის ტბაში მოექცა, რის შედეგადაც მოხდა ცუნამი. სახელი ეწოდა აბელ ტასმანის პატივსაცემად. Tasman Glacier retreat extreme (ინგლისური) Earthquake causes glacier to calve (ინგლისური)
შუა საუკუნეების ხელოვნება

შუა საუკუნეების ხელოვნება — ისტორიულ-მხატვრული ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ფეოდალიზმის პერიოდის ხელოვნების აღსანიშნავად. დასავლეთ ევროპაში შუა საუკუნეების ხელოვნებად მიიჩნევა პერიოდი V-XIV საუკუნეებს შორის, რენესანსის ეპოქამდე, საქართველოში კი IV-XVII საუკუნეები. აღმოსავლური ქვეყნებისთვის ეს ტერმინი ვრცელდება მთელი ფეოდალიზმის ხანაზე. შუა საუკუნეების ხელოვნება მჭიდროდ უკავშირდებოდა რელიგიური მსოფლმხედველობის სისტემას, ხასიათდებოდა სახეთა გარკვეული პირობითობით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 51.
შუაკაცი

შუაკაცი — პირი ქართულ ჩვეულებით სამართალში, რომელიც იღვწოდა დაზარალებული მხარის დასაყოლიებლად დავის მშვიდობიანად, მორიგებით დამთავრებისთვის. კონკრეტული ვითარების მიხედვით შუაკაცთა რაოდენობა 1-3 კაცით განისაზღვრებოდა. როცა შუაკაცები დაითანხმებდნენ დაზარალებულს, მოდავე მხარეები ხშირად შუაკაცების აქტიური მონაწილეობით, ირჩევდნენ საქმის არსებითად გადამწყვეტ ბჭეებს, მედიატორებს (ხევსურეთში „რჯულის კაცებს“, სვანეთში „მორვარებს“). შუაკაცები წარმართავდნენ ბჭეთა შეყრამდე საჭირო მოსამზადებელ საქმიანობას („რიგის ყენებას“). ნაკლებმნიშვნელოვან საქმეებს არსებითად შუაკაცებიც წყვეტდნენ. ზოგჯერ კი ისინი თვითონაც შედიოდნენ ბჭე-მედიატორთა სასამართლოს შემადგენლობაში. სვანეთში შუაკაცს „მეცქულარს“ ეძახდნენ. შუაკაცების შესახებ ცნობებს შეიცავენ ბექა-აღბუღას (მმ. 39, 49, 52, 60) და ვახტანგ VI-ის (მმ 188, 190) სამართლის წიგნები მ. კეკელია, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 50.
კრისტოფერ პისარიდესი

კრისტოფერ ანტონიუ პისარიდესი (ბერძ. Χριστόφορος Αντωνίου Πισσαρίδης; დ. 20 თებერვალი, 1948) — კვიპროსელ-ბრიტანელი ეკონომისტი. ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლის ეკონომიკის სკოლის ხელმძღვანელი. მისი სამეცნიერო სფერო მაკროეკონომიკაა, უფრო ზუსტად, შრომის ეკონომიკა, ეკონომიკური ზრდა და პოლიტიკა. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (2010). კრისტოფერ პისარიდესი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან ↑ 1.0 1.1 Prof Christopher Pissarides დაარქივებული 2010-10-14 საიტზე Wayback Machine. at debretts.com ↑ Child benefit saga: Lessons to be learned // BBC Online — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q747860"></a> ↑ http://www.nndb.com/event/409/000085154/ ↑ British Nobel Prize winner Christopher Pissarides calls for slower spending cuts // The Daily Telegraph / C. Evans — London: 2010. — ed. size: 622719 — ISSN 0307-1235; 1477-3805 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q61959516"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q84"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q192621"></a> ↑ https://www.nndb.com/people/583/000254818/ ↑ https://www.ae-info.org/ae/User/Pissarides_Christopher ↑ https://www.econometricsociety.org/society/organization-and-governance/fellows/current ↑ 8.0 8.1 Mathematics Genealogy Project — 1997. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984"></a> ↑ http://etheses.lse.ac.uk/789 ↑ http://etheses.lse.ac.uk/688 ↑ http://etheses.lse.ac.uk/1077
სამხრეთი კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)

სამხრეთი კუნძული: სამხრეთი კუნძული — კუნძული ახალ ზელანდიაში. სამხრეთი კუნძული — კუნძული ახალი მიწის არქიპელაგში.
ერუშეთი

ერუშეთი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, მდებარე მდინარე მტკვრის ზემო წელზე, მის მარცხენა ნაპირზე, არტაანის ჩრდილოეთით (ახლანდელი თურქეთის საზღვრებში). მოიცავდა ტერიტორიას ერუშეთის ქედსა და მტკვარს შორის. სახელი ეწოდა მხარის ცენტრალური პუნქტის მიხედვით. ქართლის სამეფოს უძველესი ადმინისტრაციული დანაწილებით, ერუშეთი არტაანთან ერთად წუნდის საერისთავოში შედიოდა. ვახუშტი ბატონიშვილს ერუშეთი აღწერილი აქვს როგორც რეგიონი მდებარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. ხოლო მის მოსაზღვრე რაიონებად მოჰყავს: სამცხე, შავშეთი და არტაანი. საგულისხმოა ის რომ ვარძია და მიმდებარე ძეგლები ვახუშტის აღწერილი აქვს სამცხეში, თუმცა როდესაც სამცხის საზღვრებზე საუბრობს, იქ ერუშეთსა და სამცხეს შორის საზღვრად ერუშეთის მთები მოჰყავს. ანალოგიურად ვარძია ვახუშტის რუკებზე გაფერადებულია იმავე ფრად როგორიც სამცხეა, თუმცა ვარძია ცნობილია როგორც ჯავახეთის ძეგლი. XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობაც იმეორებს ვახუშტისეულ ერუშეთის განმარტებას. აღნიშნული საბუთის საფუძველზე ერუშნელის საეპისკოპოსო იწყებოდა ტოლოშიდან, ადგილი სადაც სრულდება სამცხე. ძველი ქართული ტრადიის თანახმად, საქართველოში პირველი ქრისტიანული ტაძარი ერუშეთში ააგეს (IV ს.). შემდგომში (V ს.) ვახტანგ გორგასალს აქ საეპისკოპოსო კათედრა დაუარსებია. XVI საუკუნეში ერუშნელი ეპისკოპოსის ეპარქიაში ერუშეთის გარდა არტაანის მხარის მტკვრის მარცხენა სანაპიროც შედიოდა. XVI საუკუნიდან ერუშეთი სამხრეთ საქართველო სხვა პროვინციებთან ერთად ოსმალთა მფლობელობაში გადავიდა. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის შემდეგ, სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების (1878) და ბერლინის კონგრესის (1878) თანახმად, ერუშეთი რუსეთის იმპერიას გადაეცა, შემდგომში მას კვლავ ოსმალეთი დაეუფლა. XX საუკუნის დასაწყისში ერუშეთში იმოგზაურა და ისტორიული ძეგლები შეისწავლა ე. თაყაიშვილმა. მიკვლეულ იქნა ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამნავიანი ბაზილიკის ნანგრევები, სადაც შეინიშნებოდა მომდევნო პერიოდების ფრესკათა ნაკვალევი. იქვე ყოფილა სასახლის ნაშთებიც. თაყაიშვილი ე., 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში, თბ., 1960; კუდავა ბუბა, საითიძე გოჩა, ჯოჯუა თემო, „შავშეთისა და ერუშეთის ისტორიული გეოგრაფიისათვის“, თბ., ინტელექტი, 2005 ბერძენიშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 208-209. ERUŞETİ ↑ ჟორდანია თ. „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა“, თბ. 1897, გვ. 53
აჰმად ჯამალი

აჰმად ჯამალი (დაბ. ფრედერიკ რასელ ჯოუნსი; დ. 2 ივლისი, 1930- გ. 16 აპრილი, 2023) — ამერიკელი ჯაზის პიანისტი პიტსბურგიდან, პენსილვანია. აჰმად ჯამალს, 1952 წელს, ისლამზე მოქცევის შემდეგ იყენებს. ჯამალი მაილზ დეივისის ერთ-ერთი ფავორიტი პიანისტი იყო და ამგვარად მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის პირველ კლასიკურ კვინტეტზე (მონაწილეობენ ჯონ კოლტრენი ტენორი-საქსოფონი, რედ გარლანდი ფორტეპიანო, პოლ ჩემპერსი ბასი, ფილი ჯო ჯონსი დასარტყმელი ინსტრ.). აჰმად ჯამალის ოფიც. საიტი. დაარქივებული 2013-01-10 საიტზე Wayback Machine. ↑ Eric Grode. (2023-04-16) Ahmad Jamal, Whose Spare Style Redefined Jazz Piano, Dies at 92. The New York Times. ციტირების თარიღი: 2024-03-17.
ტასმანის ტბა

ტასმანის ტბა (ინგლ. Tasman Lake) — პროგლაციალური ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 727 მ სიმაღლეზე. ფართობი 1,95 კმ². 2008 წლის მდგომარეობით ტბის სიგრძე 7 კმ, სიგანე 2 კმ, ხოლო სიღრმე 245 მ აღწევდა. წარმოიქმნა ტასმანის მყინვარის უკან დახევის შედეგად. 1970-იან წლებში ტასმანის მყინვართან არსებობდა რამდენიმე პატარა გამდნარი წყლის ტბორი, რომლებიც 1990 წლისათვის გაერთიანდა და შედეგად წარმოიქმნა ტბა. ერთვის მდინარე მარჩისონი. ტასმანის ტბა და მყინვარი მოქცეულია კუკის მთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. სახელი ეწოდა ჰოლანდიელი ზღვაოსნის აბელ ტასმანის პატივსაცემად. Tasman Glacier retreat extreme (ინგლისური) კუკის მთის ეროვნული პარკი (ინგლისური)
ტერმინატორი (დნმ)

ტერმინატორი — დნმ-ის ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობა, რომელსაც რნმ-პოლიმერაზა სცნობს და მიიჩნევს რნმ-ის მოლეკულის სინთეზის შეწყვეტისა და ტრანსკრიპციული კომპლექსის დისოციაციის მანიშნებლად. ხშირად ეს თანმიმდევრობები მთავრდება თიმინური ნუკლეოტიდების ჯაჭვით, რომელსაც წინ უძღვის უბანი, რომელიც შეიცავს შიდა, კომპლემენტარულ თანმიმდევრობებს საპირისპირო ორიენტაციებში („სარჭისებური“ სტრუქტურები). სარჭის უბანი მდიდარია GC წყვილებით, რომლებიც ამ სტრუქტურას სიმტკიცეს მატებენ. ბაქტერიებს აქვთ ორი ტიპის ტერმინატორი: ρ-დამოუკიდებელი ტერმინატორები. ρ-დამოკიდებული ტერმინატორები. ↑ Айала Ф. Д. Современная генетика. 1987.
ასტერიზმი (ასტრონომია)

ასტერიზმი — ვარსკვლავების მიერ შედგენილი მოხაზულობა, რომელიც დედამიწის ღამის ციდან დაიმზირება. მან შესაძლოა წარმოქმნას ოფიციალური თანავარსკვლავედის ნაწილი ან შედგებოდეს მრავალი ვარსკვლავით. თანავარსკვლავედების მსგავსად, ასტერიზმებიც უმეტეს შემთხვევაში ვარსკვლავებისგან შედგება, რომლებიც ერთმანეთთან ფიზიკურად არაა დაკავშირებული, დედამიწიდან მათი მანძილი ძალიან განსხვავებულია. უმეტესად მარტივი ფორმები და რამდენიმე ვარსკვლავი ამ მოხაზულობებს ადვილად შესამჩნევს ხდის და, აქედან გამომდინარე, განსაკუთრებით გამოყენებადია მათთვის, ვინც ღამის ცაზე დაკვირვებას თვითონ სწავლობს. ასტერიზმი (რუსული)
ხოაკინ მოსკერა

ხოაკინ მარიანო დე მოსკერა-ფიგეროა ი არბოლედა-სალასარი (ესპ. Joaquín Mariano de Mosquera-Figueroa y Arboleda-Salazar; დ. 14 დეკემბერი, 1787 — გ. 4 აპრილი, 1878) — სამხრეთამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. კოლუმბიის შეერთებული შტატების მეოთხე პრეზიდენტის, ტომას სიპრიანო დე მოსკერას უფროსი ძმა. ხოაკინ დე მოსკერა დაიბადა 1787 წელს პოპაიანში, ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოში. მისი მშობლები იყვნენ ხოსე მარია მოსკერა ი ფიგეროა და მარია მანუელა არბოლედა-სალასარი. ჯერ კიდევ 5 წლის ასაკში შეიყვანეს სკოლაში, შემდეგ დაამთავრა კაუკის უნივერსიტეტი და 1805 წლიდან ადვოკატად მუშაობა დაიწყო. 1810 წელს მონაწილეობა მიიღო კოლუმბის დამოუკიდებლობის გამოცხადებაში და შევიდა არმიაში, მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა ოპერაციებში, მიაღწია კაპიტნის წოდებამდე. 1830 წლის 1 აპრილს დიდი კოლუმბიის პრეზიდენტმა, სიმონ ბოლივარმა დატოვა ბოგოტა მკურნალობის მიზნით. შემდეგ ბოლივარმა განცხადება გააკეთა გადადგომის შესახებ და 4 მაისს კონგრესმა ახალ პრეზიდენტად ხოაკინ მოსკერა აირჩია, ხოლო მის ბოგოტაში ჩამოსვლამდე (13 ივნისამდე) მის მოვალეობას ვიცე-პრეზიდენტი დომინგო კაისედო ასრულებდა. მოსკერას ავადმყოფობის გამო, 2 აგვისტოდან პრეზიდენტის მოვალეობას კვლავ კაისედო ასრულებდა. მალე ბოგოტაში აჯანყდა ვენესუელის ბატალიონი და ხელისუფლებაში გენერალი რაფაელ ურდანეტა მოვიდა. მოსკერა და კაისედო იძულებული გახდნენ ბოგოტა დაეტოვებინათ. თუმცა კოლუმბიელმა გენერლებმა მხარი არ დაუჭირეს ურდანეტას და ის იძულებული გახდა მოლაპარაკებაზე წასულიყო, რის მიხედვითაც მან აღიარა მასკერო კოლუმბიის პრეზიდენტად, ხოლო კაისედო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად. 1851 წლის 15 ნოემბერს ქვეყნის ფაქტობრივი დაშლის გამო მოწვეულ იქნა კონსტიტუციური ასამბლეა, რომელმაც 1831 წლის 23 ნოემბრიდან შექმნა დროებითი მთავრობა და ვიცე-პრეზიდენტად აირჩია გენერალი ხოსე მარია ობანდო (პრეზიდენტის არყოფნის გამო, იგი ამავე დროს გახდა მისი მოვალეობის შემსრულებელიც). Joaquín Mariano Mosquera
ხორცი

ხორცი — საკლავი და გარეული ცხოველების ჩონჩხის მუსკულატურა; ადამიანის კვების ერთ-ერთი ძირიდადი პროდუქტი. ხორცის შედგენილობაში შედის შემაერთებელი და ცხიმოვანი ქსოვილი, აგრეთვე ნერვული ქსოვილების უმნიშვნელო რაოდენობა. ხორცს უწოდოებენ, აგრეთვე, ნაკლავსა და მის ნაწილებს. ცხოველის სახეობის მიხედვით არჩევენ ძროხის, ცხვრის, ღორის, თხის, ცხენის ხორცს. ახალი ხორცის მუქ წითელ ფერს განაპირობებს მიოგლობინი. ხორცის კუნთოვანი ბოჭკოს ბირთვში ძირითადად ნუკლეოპროტეიდები გვხვდება. მიოფიბრილები შეიცავენ მიოზინს, აქტინსა და ტროპომიოზინს. შემაერთებელი ქსოვილის ცილები ძირითადად წარმოდგენილია კოლაგენითა და ელასტინით, აზოტოვანი ექსტრაქტული ნივთიერებები — კარნოზინით, ანსერინით, კარნიტინით, ადენოზინტრიფოსფატით (ატფ), ადენოზინდიფოსფატით (ადფ), ადენოზინმონოფოსფატით (ამფ), ინოზინმონოფოსფატით (იმფ), პურინის ფუძეებით, ამინომჟავებით, შარდოვანათი და სხვა. უაზოტო ექსტრაქტული ნივთიერებები — გლიკოგენით, გლუკოზით, ჰექსოზოფოსფატით, რძემჟავათი, პიროყურძენმჟავათი და სხვა. ლიპიდების რაოდენობა დამოკიდებულია ცხოველის ნაკვებობაზე. ტრიგლიცერიდების რაოდენობა მეტად ცვალებადია. მცირე რაოდენობით გვხვდება ცხიმოვანი მჟავები, მონო- და დიგლიცერიდები. ფოსფოლიპიდები წარმოდგენილია ლეციტინებით, კეფალინებით, სერნინფოფოსფატიდებით, სფინგომიელინებით, პლაზმაოგენებით. საკლავის კუნთის ლიპიდების ცხიმოვანი მჟავები ძირითადად უმაღლესი მჟავებია, რომელთა ნახშირბადის ატომები წყვილ რიცხვს შეადგენს. ხორცის შედგენილობაში შედის აგრეთვე მინერალური ნივთიერებები და სხვა მრავალი მიკროელემენტი. ნაკლავიდან რამდენიმე საათის შემდეგ იწყება კუნთოვანი ქსოვილის გაშეშება — კუნთები კარგავს ელასტიკურობას, ჭიმვადობას და მაგრდება. ხორცი უვარგისდება. მაგრამ ბიოქიმიური პროცესები, რომლებიც ნაკლავის კუნთებში გრძელდება, განაპირობებს კუნთების დარბილებას, ხსნის გაშეშებას და მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ხორცის ხარისხს. ჯანმრთელი, დასვენებული ცხოველის ხორცში მიკროორგანიზმები არ არის. ცხოველის დაღლა კი ხელს უწყობს ნაწლავებიდან მათ შეჭრას კუნთოვან ქსოვილში. დაღლილი და ხანგრძლივად ნაშიმშილევი ცხოველის ხორცი შეიძლება საკვებისმიერი ტოქსიკოინფექციების მიზეზი გახდეს. ვეტერინარიულ-სანიტარული ექსპერტიზა მოიცავს ცხოველთა ვეტერინარულ შემოწმებასა და დაუფეშხოებელი ნაკლავისა და შიგნეულის გამოკვლევას. შეიძლება მხოლოდ კლინიკურად ჯანმრთელი ცხოველის დაკვლა ადამიანის საკვებად. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხორცი ხორცი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 501-502.