კოლხური თეთრი

კოლხური თეთრი — ძვ. წ. VI-III საუკუნეების ვერცხლის მონეტა, რომელიც გავრცელებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე. კოლხური თეთრის მოჭრას მკვლევართა ნაწილი კოლხეთის სამეფოს მიაწერს, ნაწილი კი — შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე არსებულ ბერძნულ ახალშენებს (ფაზისს). კოლხური თეთრის მნიშვნელობა მეტად დიდია, საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე რთულ და წერილობით წყაროებით ნაკლებად გაშუქებულ პერიოდის შესწავლის თვალსაზრისით. საკმარისია აღინიშნოს, რომ იგი ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენია ძვ.წ. VI საუკუნეში თანამედროვე დასავლეთ საქართველოს მიწა-წყალზე სამეფოს არსებობის დასამტკიცებლად. გარდა ამისა, კოლხური თეთრი პირველხარისხოვანი მასალაა ძველი ქართული პანთეონის შესასწავლად. კოლხური მონეტები დასავლეთ საქართველოს გარდა ასევე აღმოჩენილია (ყირიმში – ნიმფეის ტაძრის ნანგრევებში; ქერსონესში; სოჭის რაიონში; ტრაპეზუნტის მიდამოებში; ქართლში – არმაზში და სხვ.). თავად დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ნახევარდრაქმის II ტიპის კოლხური მონეტები ნაპოვნია ათასობით. კოლხური თეთრის რამდენიმე ტიპი და ნომინალი არსებობს. ჩვენამდე მოღწეულ ერთეულებს შორის უდიდესია ე. წ. ტეტრადრაქმა (ანუ ოთხდრაქმიანი მონეტა). შემდეგ მოდის დიდრაქმების (ორდრაქმიანი) რიგი. კოლხურ მონეტებს შორის ყველაზე გავრცელებულია II ტიპის ნახევარდრაქმა, რომელიც დიდი რაოდენობითაა ნაპოვნი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, რომლის ერთ მხარეზე ადამიანის თავია გამოსახული, მეორეზე კი – ხარის, უფრო იშვიათად ლომის. სამწუხაროა მაგრამ კოლხურ მონეტებზე წარწერები არ გვხვდება, თუმცაღა არის გამონაკლისები - მხოლოდ ზოგიერთზე გვხვდება ასოები MO, A, O, ან Ф. ყველაზე ხშირია MO-ასოებიანი მონეტები (საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში ასეთები ათზე მეტია), სხვა სახის წარწერიანი მონეტები სულ თითო ეგზემპლარის სახითაა მოღწეული. ა. ბოლტუნოვა ფიქრობს, რომ ასო Ф-ში ფაზისის სახელი შეიძლება დავინახოთ. დანარჩენი ნიშნები, მ. ინაძის აზრით, შეიძლება ზღვისპირა ქალაქების თანამდებობის პირთა ინიციალებს წარმოადგენდნენ. დასავლეთ საქართველოში კოლხური მონეტები ძირითადად გავრცელებულია სოხუმსა და ბათუმს შორის მდებარე ტერიტორიაზე, ე. ი. სწორედ ძვ. წ. VI-IV სს. მეცნიერთა ერთი ჯგუფი თვლის რომ კოლხური მონეტები იჭრებოთა თავად კოლხეთში. ქ. წულუკიძეში ნაპოვნ განძში მონეტის ერთ-ერთი ეგზემპლარი დამზადების პროცესში მყოფი ჩანს (ერთი მხარე გლუვი აქვს), რაც თითქოს აგრეთვე მათ ადგილობრივ დამზადებაზე მეტყველებს. ხოლო მეორე ჯგუფი თვლის, რომ ეს მონეტები შესაძლოა ზღვისპირა ბერძნულ ქალაქებში იყოს მოჭრილი. ა. ზოგრაფს კოლხური მონეტების ერთი ნაწილი მაინც ადგილობრივ ხელისუფალთა მიერ მოჭრილად მიაჩნდა. კოლხური თეთრის არსებობა ერთ-ერთი საბუთია იმისა, რომ ძვ. წ. VI-V საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს მიწა-წყალზე სახელმწიფო არსებობდა. დუნდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 597. მელიქიშვილი გ., საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. I, თბ., 1970, გვ. 280. „კოლხური თეთრი“, // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 23 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1970 წელი. — გვ. 11-19 ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი ისტორიანი, №2(38), თებერვალი, 2014 წ. ნუმიზმატიკის ინგლისურ-ქართული ონლაინ-კატალოგი დაარქივებული 2021-01-19 საიტზე Wayback Machine. ↑ დ. კაპანაძე, ქართული ნუმიზმატიკა, თბ., 1950, გვ. 25-27. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი ისტორიანი, №2(38), თებერვალი, 2014 წ. გვ. 14 ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=2 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. / ტეტრადრაქმა ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=4 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. / დიდრაქმა I ტიპი ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=9 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. /დიდრაქმა II ტიპი ↑ ს. მაკალათია, ახალი ტიპის კოლხური მონეტის აღმოჩენა, საქ. სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე, ტ. XIV, 1947, გვ. 425-428 ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=10 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. /დიდრაქმა III ტიპი ↑ 8.0 8.1 8.2 8.3 ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი ისტორიანი, №2(38), თებერვალი, 2014 წ. გვ. 15 ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=11 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. /დრაქმა ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=12 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. /ჰემიდრაქმა I ტიპი ↑ http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=13 დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. /ჰემიდრაქმა II ტიპი ↑ А.И. Болтунова, «Вестник древней истории», 1952, №4, გვ. 172 ↑ “საქართველოს მეცნ. აკადემიის მოამბე”, XXI, 1958, №2 ↑ Д . Г . Капанадзе и К . В . Голенко , К вопросу о происхождении колхидок , ВДИ , 1947, No 4, გვ . 91 ↑ А.И. Болтунова, «Вестник древней истории», 1952, №4, გვ. 172 ↑ ა. ზოგრაფი Находки античных монет в Закавказье, გვ. 38.