laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მსხალი

მსხალი (ლათ. Pyrus) — ხეხილოვანი მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 60-მდე სახეობა, აქედან საქართველოში გავრცელებულია 11. მსხლის მნიშვნელოვანი სახეობებია (საიდანაც შეიქმნა კულტურული ჯიშები): ლათ. Pyrus communis — ველურად იზრდება ევროპაში, დასავავლეთ და შუა აზიაში; ლათ. Pyrus nivalis — ევროპასა და დასავლეთ აზიაში; ლათ. Pyrus boissieriana — შუა აზიასა და ირანში; კორჟინსკის მსხალი (ლათ. Pyrus korshinskyi) — შუა აზიაში; ლათ. Pyrus serotina — აღმოსავლეთ აზიაში; უსურიული მსხალი (ლათ. Pyrus ussuriensis) — შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო–აღმოსავლეთ ჩინეთსა და კორეის ნახევარ კუნძულზე არის მსხლის დეკორატიული სახეობაც. მისი კულტურული ჯიშები განირჩევიან სიცოცხლის დიდი ხანგრძლივობით (200 წლამდე). ხის სიმაღლე 15–20 მეტრს აღწევს, ვარჯი — პირამიდულია, ფესვი — მთავარღეძიანი და ნაკლებდატოტვილი, ფოთოლი — კვერცხისებრი, მუქი მწვანე, პრიალა და დაკბილული, ყვავილი თეთრი, იშვიათად ვარდისფერი ან წითელი, ნაყოფი — სხვადასხვა ფორმის, ძალიან წვრილი (25 გ) ან მსხვილი (300 გ და მეტი), ყვითელი ან მწვანე, არის ლოყაწითელიც. მცენარე სინათლის მოყვარულია, ნაკლებად გვალვაგამძლე. ყინვაგამძლეობით ჩამორჩება ვაშლსა და ალუბალს. იზრდება ყოველნაირ ნიადაგზე (გარდა ქვიშიანი, ბიცობი და დამლაშებული ნიადაგისა), უფრო შავ მიწას და წაბლა ნიადაგს ირჩევს. ჯიშების უმეტესობა მოითხოვს ჯვარედინ დამტვერვას. სწრაფმზარდ საძირეზე ნამყენი მსხალი მსხმოიარობას იწყებს 5-6 წლიდან და მეწლეობა ნაკლებად ახასიათებს. ნაყოფს იყენებენ ნედლად, გამხმარს, ამზადებენ წვენს, ღვინოს, კომპოტს, ჩირს, ცუკატს და სხვ. კულტურული მსხლის საძირეა პანტა, ბერყენა, კომში. მსხლის ზოგიერთი სახეობის მერქანს იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში, ამზადებენ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს. მსხალი უძველესი კულტურაა. ცნობილია 5000–მდე ჯიში, საქართველოში — 150-მდე. მოსავლიანობა საშუალოდ 1 ჰა-ზე 5 ტონას შეადგენს. განარჩევენ მსხლის ზაფხულის, შემოდგომისა და ზამთრის ჯიშებს. საქართველო მსხლის წარმოშობის ერთ-ერთ კერად ითვლება. აქ გავრცელებულ ადგილობრივ ჯიშებს ყოფენ გულაბად, პანტად, კალოს მსხლად და ხეჭეჭურად. საქართველოში მსხლის ნარგაობას უკავია 4200 ჰა. მრავლდება მყნობით, თესლით (სელექციაში ახალი ჯიშების გამოსაყვანად). მსხლის მავნებლებია მსხლის ტკიპა, მსხლის ნაყოფჭამია, მსხლის ფსილა, მსხლის ბაღლინჯო, მსხლის ხერხია, კოკრიჭამია, ცხვირგრძელა და სხვა; დაავადებები: მსხლის ჟანგა, ქეცი, ნაცარი, სიდამპლე და სხვა. ქუთათელაძე შ., საქართველოს პანტები და ბერყენები «თბილისის ბოტანიკის ინსტიტუტის შრომები», 1947, ტ. 11; ხომიზურაშვილი ნ., ერისთავი ე., საქართველოს ადგილობრივი ხილის ჯიშები, ტ. 1, თბ., 1939; დიასამიძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 181.
სერგო ქავთარაძე

სერგო ივანეს ძე ქავთარაძე (დ. 30 აგვისტო, 1885, სოფელი ზოვრეთი, ქუთაისის გუბერნია — გ. 17 ოქტომბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი. 1915 წელს ს. ქავთარაძემ დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი. ქ. ქუთაისის მშრომელთა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის წევრი, რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომტეტის წევრი. პარტიის დავალებით გაემგზავრა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. მრავალი წლის განმავლობაში. ს. ქავთარაძე ეწეოდა პარტიულ და ჟურნალისტურ მუშაობას პეტერბურგში, თბილისში, ბათუმში, იმყოფებოდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მოსკოვში, ორენბურგში. 1920 წლს 7 მაისიდან 1921 წ. 25 თებერვლამდე ს. ქავთარაძე იყო რ.ს.ფ.ს.რ წარმომადგენელი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 1921 წლის 25 თებერვლიდან, მცირე ხნის განმავლობაში იყო საქართველოს სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს (ე.წ. "სახკომსაბჭოს") თავმჯდომარე საქართველოში. ს. ქავთარაძე ტროცკისტობის ბრალდებით იქნა დატყვევებული, თუმცა შემდეგ სასჯელი მოეხსნა და რეაბილიტირებულ იქნა იოსებ სტალინთან მისი პირადი მეგობრობის წყალობით. 1939 წლიდან ს. ქავთარაძე დიპლომატიურ სამუშაოზეა - არის სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში მუშაობის განყოფილების გამგე. სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილე. 1945-1952 წლებში ს. ქავთარაძე იყო სსრ კავშირის ელჩი რუმინეთში, შემდეგ - სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. 1954 წლიდან ს. ქავთარაძე პერსონალური პენსიონერია. ს. ქავთარაძე დაჯილდოებულია ორი ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ოქროს ვარსკვლავის ორდენით. ს. ქავთარაძის სახელი დაერქვა ქუჩას ქ. თბილისში, საბურთალოს რაიონში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — სოფიო აბრამის ასული ვაჩნაძე (დაიბადა 1 სექტემბერი, 1894, გატჩინო — გარდაიცვალა 17 აპრილი, 1980, მოსკოვი). ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 340, თბ., 1994
ოლაფსბორგი

ოლაფსბორგი ან ოლოფსბორგი (Olofsborg, ფინ. ოლავინლინა, Olavinlinna) — პირველი შვედური ციხესიმაგრე, აგებული ცეცხლსასროლი არტილერიისთვის წინააღმდეგობის გაწევის გათვლით. მდებარეობს კლდოვან კუნძულზე ტბებს ჰააპავესი და პიჰლაიავესს შორის, დაახ. 320 კმ-ში სანქტ-პეტერბურგიდან, ჰიამეს პროვინციაში, ფინეთში. 1639 წელს ციხესიმაგრის დაცვის ქვეშ დაარსდა ქალაქი ნეიშლოტი (ამჟ. სავონლინა). ციხესიმაგრე ერიკ აქსელსონ ტოტმა 1475 წელს დააარსა ივანე III-ს მიერ ნოვგოროდის დაპყრობის შემდეგ. ტოტი აღმოსავლეთში პოლიტიკური არეულობის გამოყენებას ცდილობდა ნოტებორგის ზავით დადგენილი რუსეთ-შვედეთის საზღვრის გასამაგრებლად. სიმაგრე ტბაზე, წყალსატევებითა და არხებით დასერილ ადგილას აშენდა მოსალოდნელი ალყის თავიდან აცილების მიზნით. თავდაპირველად ციხესიმაგრეს შვედებმა ნიოსლოტი ანუ ახალი სიმაგრე უწოდეს. 16-ე საუკუნეში ციხის გარნიზონი არანაკლებ 200 ადამიანისგან შედგებოდა, რაც, ვიბორგის სიმაგრესთან ერთად, შვედეთის სახელმწიფოებრიობას აღმოსავლეთში კიდევ უფრო მრისხანე სახეს სძენდა.
ნაძვი

ნაძვი (ლათ. Picea) — წიწვოვან მცენარეთა გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ნაძვი მარადმწვანე ტანმაღალი (20–50 მეტრი) ხეა. წიწვები მეტწილად ოთხწახნაგოვანი აქვთ, იშვიათად ბრტყელი და წაწვეტებული. ერთსახლიანი მცენარეა. აერთიანებს 40–მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გავრცელებულია მხოლოდ ერთი სახეობა — აღმოსავლეთის ნაძვი (ლათ. Picea orientalis). გავრცელებულია უმთავრესად დასავლეთ საქართველოსა და ბორჯომის ხეობაში, აღმოსავლეთით მისი გავრცელების საზღვარი მიჰყვება კავკასიონის მთავარ ქედს გუდამაყრის არაგვის ხეობამდე და სამხრეთ მთიანეთს თბილისის მერიდიანამდე. იზრდება ზღვის დონიდან 2200–2300 (2400) მეტრამდე, თუმცა ტენიანსა და დაჩრდილულ ხეობებში (აჭარაში) 100–80 მეტრამდე ეშვება. ტყის მასივებს ქმნის უმთავრესად ნაძვისა და სოჭის სარტყელში ზღვის დონიდან 1500–1800 მეტრი. საქართველოს ფარგლებს გარეთ იგი გავრცელებულია ჩრდილო კავკასიასა და თურქეთში. 15–20 წლამდე იზრდება შედარებით ნელა, შემდეგ კი საკმაოდ სწრაფად; მსხმოიარობას თავისუფლად მდგომი ხე 20–25 წლისა იწყებს, ტყეში კი — უფრო გვიან. იძლევა მაღალი ღირსების მერქანს. საქართველოში, გარდა ადგილობრივი ნაძვისა, ბაღ-პარკებსა და ნაწილობრივ ტყის კულტურაში გვხვდება აგრეთვე ინტროდუცირებული სახეობები: ევროპული ნაძვი (ლათ. Picea excelsa), ჰიმალაური ნაძვი (ლათ. Picea morinda), ვერცხლისფერი ანუ მჩხვლეტავი ნაძვი (ლათ. Picea pungens) და სხვ. ნაძვი ჩრდილის ამტანი, ყინვაგამძლე, მეზოფილური ჯიშია. ცოცხლობს 250–300, იშვიათად 500 წლამდე. აღმოსავლეთის ნაძვი (Picea orientalis) ევროპული ნაძვი (Picea excelsa) ჩვეულებრივი ნაძვი (Picea abies) ვერცხლისფერი ანუ მჩხვლეტავი ნაძვი (Picea pungens) მანჯავიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 342.
А

А, а (IPA გამოთქმა /a/ (?·i), /ɑ/, /aː/, /æ/, /a~æ/) — კირილური დამწერლობის ასო. ის ხმოვანია და ჟღერადობით შეესატყვისება ქართულ „ა“-ს. დიდი და პატარა ასოს მოხაზულობა იდენტურია ლათინური A-სი. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „აზ“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ერთი (1). მომდინარეობს ბერძნულ ასო ალფადან. ძველ სლავურად და რუსულ საეკლეისო ენაზე „აზ“ ნიშნავს „მე“-ს. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — . აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: А // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 86 ტომად. (82 ტ. და 4 დამ.). — სპბ., 1890—1907. А // А-Ангоб. — М. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1969. — (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია : [30 ტომად.] / მთ. რედ. ა. მ. პროხოროვი ; 1969—1978, ტ. 1). Graphemica (А) Graphemica (а)
Б

Б, б (IPA გამოთქმა /b/ (?·i) — „ბ“; /β/; /b~p/; /w/; /p/) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ბ“-ს. რუსულსა და ბულგარულში, სიტყვის ბოლოში შეიძლება გამოითქვას როგორც [p] ან [bʲ]. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ბუკი“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა არ გააჩნია. კირილიცაში და გლაგოლიცაში „ბუკი“ ნიშნავს „გრაფემას“-„ასო“ს. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — . აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: Б // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 86 ტომად. (82 ტ. და 4 დამ.). — სპბ., 1890—1907. Б // Ангола-Барзас. — М. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1970. — (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია : [30 ტომად.] / მთ. რედ. ა. მ. პროხოროვი ; 1969—1978, ტ. 2). Graphemica (Б) Graphemica (б)
В

В, в (IPA გამოთქმა /v/ (?·i) — „ვ“; /ʋ~w/; /β/; /w/; /ʋ/; /w~β/) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ვ“-ს. იწერება, როგორც ლათინური B (ბე), მაგრამ გამოითქმის, როგორც ქართული „ვ“. ასევე, რუსულსა და ბუგარულ ენაში, სიტყვის ბოლოში იკითხება ქართული ჶ-ს მსგავსად. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ვეტი“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ორი (2). მომდინარეობს ბერძნულ ასო ბეტადან. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — . აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: В // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 86 ტომად. (82 ტ. და 4 დამ.). — სპბ., 1890—1907. В // Брасос-Веш. — М. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1971. — (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია : [30 ტომად.] / მთ. რედ. ა. მ. პროხოროვი ; 1969—1978, ტ. 4). Graphemica (В) Graphemica (в)
Г

Г, г (IPA გამოთქმა /g/ (?·i) — „გ“; /ɣ/; /ɦ/; /ɡ~ʁ/; /ɢ/; /k/) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „გ“-ს. მისი გამოთქმა სხვადასხვა სლავურ ენაში სხადასხვაა. მაგალითად, რუსულსა და ბულგარულში გამოითქმის "„გ“", ხოლო უკრაინულსა და ბელარუსულში — "„ჰ“". კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „გლაგოლ“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — სამი (3). მომდინარეობს ბერძნულ ასო გამადან. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — . აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: Г // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 86 ტომად. (82 ტ. და 4 დამ.). — სპბ., 1890—1907. Г // Веш-Греш. — М. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1971. — (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია : [30 ტომად.] / მთ. რედ. ა. მ. პროხოროვი ; 1969—1978, ტ. 5). Graphemica (Г) Graphemica (г)
A (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლათინური ასო A (U+0041) შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს: A — ლათინური ანბანის ორველი ასო; A (ალბომი) — მუსიკალურ ჯგუფ ჯეთრო ტალის ალბომი; A წრეში — ტიპოგრაფიული სიმბოლო (Ⓐ, ⓐ).
B (მრავალმნიშვნელოვანი)

B შეიძლება აღნიშნავდეს: B — ლათინური ასო; B — ბერძნული ასო; В — კირილური ასო.
Ґ

Ґ, ґ ([გე]) — კირილური დამწერლობის ასო. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: მ. ვ. პანოვი, История русского литературного произношения XVIII—XX вв., 2002. — გვ. 368-456. — ISBN 5-354-00042-4. Graphemica (Ґ) Graphemica (ґ)
ოპერა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ოპერა შეიძლება აღნიშნავდეს: ოპერა — თეატრალური წარმოდგენის ერთ-ერთი ფორმა ოპერა — ინტერნეტ-ბრაუზერი ოპერის თეატრი
საკრამენტო

საკრამენტო (ინგლ. Sacramento) — ქალაქი აშშ-ში, კალიფორნიის შტატის დედაქალაქი. ↑ https://www.cityofsacramento.org/Mayor-Council/Districts/Mayor/Biography
1881

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1881 1881 (ათას რვაას ოთხმოცდაერთი) წელი — გრიგორიანული კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი და იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ამ წელს კალენდრებს შორის განსხვავება იყო 12 დღე. ეს წელი არის XIX საუკუნის მე-9 დეკადის 1-ლი წელი. 13 მარტი : მოკლეს რუსეთის მეფე ალექსანდრე II. 21 მაისი : დაარსდა წითელი ჯვრის ორგანიზაცია. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1881. 1 თებერვალი : ევგენი გეგეჭკორი — მენშევიკი. (გ. 1954) 4 თებერვალი : კლიმენტ ვოროშილოვი — რუსი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1969) 12 თებერვალი : ანა პავლოვა — რუსი ბალერინა (გ. 1931) 12 თებერვალი : აკაკი ჭანტურია — ქართველი მეცნიერი (გ. 1941) 20 თებერვალი : იანის ბალოდისი — ლატვიელი გენერალი და პოლიტიკოსი (გ. 1965) 21 თებერვალი : ვასილ არაბიძე — ქართველი მსახიობი (გ. 1951) 24 თებერვალი : აბდულა თალიბზადე — აზერბაიჯანელი მწერალი. (გ. 1959) 25 თებერვალი : ალექსეი რიკოვი — საბჭოთა პოლიტიკოსი (გ. 1938) 12 მარტი : ათათურქი, მუსტაფა ქემალ — თურქეთის რესპუბლიკის დამაარსებელი (გ. 1938) 25 მარტი : ბარტოკი, ბელა — უნგრელი კომპოზიტორი (გ. 1945) 16 აპრილი : ჰალიფაქსი, ედუარდ — დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1959) 2 მაისი : კერენსკი, ალექსანდრ — რუსი პოლიტიკური მოღვაწე 6 აგვისტო : ფლემინგი, ალექსანდერ — ინგლისელი მიკრობიოლოგი (გ. 1955) 29 სექტემბერი : მიზესი, ლუდვიგ ფონ — ავსტრიელი ეკონომისტი და ლიბერალი 1 ოქტომბერი : უილიამ ბოინგი — ამერიკელი ავიაკონსტრუქტორი (გ. 1956) 25 ოქტომბერი : პიკასო, პაბლო — ესპანელი მხატვარი (გ. 1973) 25 ნოემბერი : იოანე XXIII — რომის პაპი (გ. 1963) ნოე რამიშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს სოციალ–დემოკრატიული პარტიის ერთ–ერთი ლიდერი მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1881. 9 თებერვალი : ფიოდორ დოსტოევსკი — რუსი მწერალი (დ. 1821) 13 მარტი : ალექსანდრე II — რუსეთის მეფე (დ. 1818) 28 მარტი : მოდესტ მუსორგსკი — რუსი კომპოზიტორი (დ. 1839) 19 აპრილი : ბენჯამინ დიზრაელი — ბრიტანელი პოლიტიკოსი (დ. 1804)
Magik Four: A New Adventure

Magik Four: A New Adventure — ტიესტოს სერია Magik-ის მეოთხე ალბომი. გამოვიდა 1999 წლის 6 ივნისს. დარკსტარი - Feel Me – 5:58 კამაია პეინტერსი - Northern Spirit – 4:17 The Ambush - Everlast – 3:56 Art Of Trance - Easter Island [კიგნუს X-ის მიქსი] – 4:02 Arrakis - Aira Force [მთავარი მიქსი] – 5:27 სინ დექსტერი - Synthetica [მიქსი] – 4:36 The Sneaker - Scatterbomb [სტრინგ მიქსი] – 4:53 კაი ტრაკიდი - Your Own Reality [ტრაკიდის მიქსი] – 2:22 Vimana - We Came – 7:32 დერ დრიტი დაუმი - Trommelmaschine – 3:33 დიჯეი ტიესტო - Sparkles – 5:47 არმინი - Communication – 6:03 ალური - We Ran At Dawn – 3:57 Loop Control - Exceptionally Beautiful – 4:12 Mox Epoque Feat. Nina - I Feel My... [ინსტრუმენტული] – 3:58 მაყრო პიკოტო - Pulsar [პიკოტოს თი მიქსი] – 3:05 ↑ https://www.allmusic.com/album/r459832
ფინიქსი

ფინიქსი (ინგლ. Phoenix; ოდჰამზე: S-ki:kigk; იავაპაიზე: Wathinka ან Wakatehe; დასავლეთ აპაჩურზე: Fiinigis; ნავაჰო: Hoozdoh; მოჰავეზე: Hachpa 'Anya Nyava) — ქალაქი აშშ-ში, არიზონის შტატის დედაქალაქი. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქში 1,488,750 ადამიანი ცხოვრობს. ფინიქსი არის ამერიკის შტატების დედაქალაქებს შორის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული და ასევე მოსახლეობის რაოდენობით ქვეყნის მასშტაბით VI. ფინიქსის აგლომერაციაში ცხოვრობს 4.3 მილიონი ადამიანი, ამ მონაცემით ის ქვეყნის მასშტაბით XIV-ა, ასევე ფართობით ის ამერიკაში ერთ-ერთი უდიდესია. ფინიქსი როგორს აგრიკულტურული დასახლება 1867 წელს მდინარეების სოლტისა და ხილას შესართავთან შეიქმნა. 1881 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. ფინიქსს აქვს სუბტროპიკული უდაბნოს ჰავა. ამის მიუხედავად, არხების დახმარებით ქალაქის შემოგარენში განვითარებულია მიწათმოქმედება. ფინიქსის ეკონომიკის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს: იონჯის, ბამბის, ციტრუსების და თივის მოყვანა. Johnson, G. Wesley, Jr. (1993). Phoenix in the Twentieth Century: Essays in Community History. Diane Pub Co. ISBN 0-7881-6249-7.  Johnson, G. Wesley, Jr. (1982). Phoenix, Valley of the Sun. Continental Heritage Press. ISBN 0-932986-33-1.  Luckingham, Bradford (1995). Phoenix: The History of a Southwestern Metropolis. University of Arizona Press. ISBN 0-8165-1116-0.  VanderMeer, Philip (2010). Desert Visions and the Making of Phoenix, 1860–2009. Univ of New Mexico Press. ISBN 978-0-8263-4891-3. ; scholarly history online review VanderMeer, Philip; Mary VanderMeer (2002). Phoenix Rising: The Making of a Desert Metropolis. Heritage Media Corp.. ISBN 1-886483-69-8. ; Official Government Website Phoenix Art Museum Phoenix.org Phoenix City Data Arizona State University Phoenix Central Neighborhood Association დაარქივებული 2011-02-16 საიტზე Wayback Machine. Greater Phoenix Chamber of Commerce დაარქივებული 2021-05-22 საიტზე Wayback Machine. Greater Phoenix Convention & Visitors Bureau Phoenix Public Library Relocating to Phoenix AZ დაარქივებული 2013-04-20 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 Phoenix (city) QuickFacts from the US Census Bureau. Quickfacts.census.gov. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივნისი 10, 2012. ციტირების თარიღი: June 24, 2013. ↑ Munro, P et al. A Mojave Dictionary Los Angeles: UCLA, 1992 ↑ Census: Phoenix-area population tops 4.3 million, moves up metro rankings – Phoenix Business Journal. Bizjournals.com (March 14, 2013). Retrieved on September 6, 2013. ↑ People in Phoenix-Mesa-Scottsdale Metro Area, Arizona. Bestplaces.net. Retrieved on September 6, 2013. ↑ County and City Data Book: 2007. U.S. Census Bureau (2007). ↑ History of Phoenix. City of Phoenix. დაარქივებულია ორიგინალიდან — April 15, 2014. ციტირების თარიღი: April 15, 2014. ↑ Farming and Ranching. arizonaexperience.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — დეკემბერი 28, 2013. ციტირების თარიღი: February 17, 2014. ↑ A Short History of South Phoenix from 1865 to the early 1930's. barriozona. დაარქივებულია ორიგინალიდან — მარტი 4, 2016. ციტირების თარიღი: February 17, 2014.
ბენჯამინ მაილს ფრანკლინი

ბენჯამინ მაილს „სი-ნოუტ“ ფრანკლინი (ინგლ. Benjamin Miles "C-Note" Franklin) — ამერიკული ტელესერიალის, „ციხიდან გაქცევის“ პერსონაჟი. განასახიერებს როკმონდ დანბარი. პერსონაჟი გვხვდება პირველივე ეპიზოდში. ბენჯამინ მაილს ფრანკლინის ბიოგრაფია დაარქივებული 2013-12-19 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
სან-ანტონიო

სან-ანტონიო (ინგლ. San Antonio) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს ტეხასის შტატის სამხრეთ ნაწილში. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 296 682 კაცი. მოსახლეობის რაოდენობით, შტატში მესამე უდიდესი ქალაქია დალასისა და ჰიუსტონის შემდეგ, აშშ-ში კი მეშვიდე. ლას-პალმასი, ესპანეთი სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, ესპანეთი გაოსიუნი, ტაივანი კუმამოტო, იაპონია გვადალახარა, მექსიკა მონტერეი, მექსიკა კვანჯუ, სამხრეთი კორეა ოფიციალური საიტი ქალაქის ტურიზმის დეპარტამენტი დაარქივებული 2011-01-28 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://www.sanantonio.gov/mayor
1880

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1880 1880 (ათას რვაას ოთხმოცი) წელი — გრიგორიანული კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი და იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ამ წელს კალენდრებს შორის განსხვავება იყო 12 დღე. ეს წელი არის XIX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-10 წელი. 1 იანვარი : დაიწყო პანამის არხის მშენებლობა. 17 თებერვალი : რუსეთის მეფე ალექსანდრე II გადაურჩა ზამთრის სასახლეში მომხდარ აფეთქებას. 29 ივნისი : საფრანგეთის მიერ ანექსირებულ იქნა ტაჰიტი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1880. 10 იანვარი : მანუელ ასანია — ესპანელი პოლიტიკოსი (გ. 1940) 17 იანვარი  : მაკ სენეტი — კანადაში დაბადებული ამერიკელი რეჟისორი. (გ. 1960) 28 თებერვალი : მარტიროს სარიანი — სომეხი მხატვარი (გ. 1972) 3 მარტი  : იოსუკე მაცუოკა — იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1946) 13 მარტი  : ოტო მაისნერი — გერმანელი პოლიტიკოსი. (გ. 1953) 15 მარტი  : მალაქია ტოროშელიძე — ქართველი საბჭოთა პარტიული და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1937) 29 მაისი : შპენგლერი, ოსვალდ - გერმანელი ფილოსოფოსი (გ.1936) 24 ივლისი : ბლოხი, ერნესტ - კომპოზიტორი (გ.1959) 26 აგვისტო : აპოლინერი, გიიომ - ფრანგი პოეტი 29 სექტემბერი : ლორთქიფანიძე, ნიკო - ქართველი მწერალი 20 ნოემბერი : ჯავახიშვილი, მიხეილ - ქართველი მწერალი 28 ნოემბერი : ბლოკი, ალექსანდრე - რუსი პოეტი 6 დეკემბერი : ბანოვანი - ქართველი მწერალი 30 დეკემბერი : აინშტაინი, ალფრედ - გერმანელი მუსიკის ისტორიკოსი და კრიტიკოსი (გ.1952) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1880. 8 მაისი : ფლობერი, გუსტავ - ფრანგი მწერალი (დ.1821) 3 სექტემბერი : ბროსე, მარი - ფრანგი ორიენტალისტი და ქართველოლოგი 4 ოქტომბერი : ოფენბახი, ჟაკ - კომპოზიტორი (დ.1819)
იუდაისტიკა

იუდაისტიკა არის დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის და იკვლევს იუდაიზმს, ანუ ისრაელის ხალხის ისტორიას, კულტურასა და რწმენას. ამ კვლევებში მთავარი ამოსავალი წერტილი არის ებრაული წერილობითი ძეგლების ფილოლოგიური ანალიზი. როგორც ცნობილია, ეს წყაროები სხვადასხვა ენაზე (ებრაული, არამეული, იუდეო-არაბული, იდიში, ლადინო, იუდეო-სპარსული იქმნებოდა. წყაროთა ფილოლოგიური დამუშავების საკვლევი მასალების შესწავლას და კვლევას განაგრძობენ იმ მეთოდებით, რომლებსაც ფილოსოფიის ფაკულტეტის სპეციალობებზე გამოიყენებენ. იუდაისტიკა ფილოლოგიური და კულტურულ-ისტორიული თვალსაზრისით იზიარებს და ითვალისწინებს ებრაელობის სწავლებათა ტრადიციებს, მაგრამ არსებობს ერთი მეტად მნიშვნელოვანი განსხვავება, რაც იუდაისტიკას როგორც აკადემიური სამეცნიერო დარგს გამოაჩევს იუდაიზმის სწავლებათაგან; იუდაიზმი იყო ებრაული სწავლება ებრაელობაზე და ებრაელთათვის, რასაც ამ ხალხის იდენტობის, თვითობის შენარჩუნების საქმეში განუზომელი მნიშვნელობა ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, თანამედროვე იუდაისტიკა ცდილობს ნეიტრალურ პოზიციებზე მდგომმა მეცნიერულად იკვლიოს სხვადასხვა პრობლემატური საკითხი. სწორედ ამ მიზეზის გამო არის ხშირად იუდაისტიკა დასავლეთის უნივერსიტეტების ფილოსოფიური, საისტორიო თუ კულტუროლოგიური ფაკულტეტების ნაწილია და არა თეოლოგიურისა. ასე ახერხებს იუდაისტიკა თავიდან აიცილოს კონფესიური შეზღუდვები, ან იუდაიზმის როგორც მხოლოდ რელიგიად განხილვა. ამ სამეცნიერო დარგის არსებობის გამართლება არის ისიც, ეს დარგი დაკავებულია სფეროთი, რომელსაც სხვა დარგები (სემიტოლოგია, ისტორია, ფილოსოფია) არ იკვლევენ და კერძოდ; იუდაიზმი გარე გავლენათა პასიური ობიექტი კი არ იყო, არამედ ადამიანური კულტურის აქტიური, ქმედითი ნაწილი, რომელიც სამეცნიერო კვლევის თვალსაზრისით მეტად საინტერესოა. მხოლოდ ამგვარი ცენტრირებითაა შესაძლებელი იუდაიზმის როგორც ამ მრავალწახნაგოვანი კულტურული ფენომენის უკეთ შეცნობა. ორიენტალისტიკა სემიტოლოგია სემიტები იუდაიკა იდისტიკა არამეისტიკა ებრაისტიკა ენციკლოპედია იუდაიკა სემიტური ენები მცირე ბიბლიოგრაფია და ონ-ლაინრესურსები იუდაიზმის სწავლებასა და იუდაისტიკის შესახებ იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტი — The Hebrew University of Jerusalem გერმანიის იუდაისტთა საზოგადოება დაარქივებული 2005-12-29 საიტზე Wayback Machine. თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ებრაისტიკა-არამეისტიკის საბაკალავრო პროგრამა (მცირე დახასიათება)[მკვდარი ბმული]
იდისტიკა

იდისტიკა არის საუნივერსიტეტო და სამეცნიერო დარგი, რომელიც იდიშის ენასა და კულტურას შეისწავლის. იდიშს შეისწავლიან დასავლეთის სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებში. განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ამ ენისა და კულტურის შესწავლას გერმანიაში. დიუსელდორფის, ბერლინის და ტრირის უნივერსიტეტებში ეს დარგი წარმოადგენს სასწავლო და კვლევითი საქმიანობის ერთ-ერთ ასპარეზს. (გერმანული) Marion Aptrot, Holger Nath: Einführung in die jiddische Sprache und Kultur. Buske, Hamburg 2002. ISBN 3-87548-249-2 (გერმანული) Jiddistik-Mitteilungen. Jiddistik in deutschsprachigen Ländern. Hrsg. von der Jiddistik im Fachbereich Sprach- und Literaturwissenschaft an der Universität Trier. Heft 0/ 1988; 1/ 1989ff.
იდიში

იდიში — ებრაული და სლავური ელემენტების მქონე დასავლეთგერმანული ენა. იდიში დღემდე გამოიყენებს ებრაულ დამწერლობას. სიტყვა იდიში წარმოდგება აღმოსავლური იდიშიდან; jidisch [ייִדיש] – ასე წერდნენ ამ ფორმას უწინ, თუმცა არსებობდა მისი მართლწერის ალტერნატიული ფორმაც და კერძოდ „jüdisch“, რომელსაც თვითონ გერმანელები გამოიყენებდნენ და იგი შეიძლება ითარგმნოს როგორც „იუდეველური“. ეს სიტყვა-ფორმა XIX საუკუნეში ისესხა ინგლისურმა ენამ, მაგრამ მისი ინგლისურში გადატანა ამ ენის ფონეტიკური წესების მიხედვით (yiddish) მოხდა. მოგვიანებით, XX საუკუნეში კი ეს ინგლისურად გაფორმებული სიტყვა ისევ დაუბრუნდა გერმანულსა და საერთოდ, ევროპის მრავალ ენას და დღეს სხვადასხვა ვარიანტებად გვხვდება. იდიშის მართლწერა ამ ენაზე მოსაუბრე ებრაელთა ძირითადი განსახლების არეალში სხვადასხვაგვარია, მაგრამ სიტყვის ოეპია დიდად არ განსხვავდება ერთმანეთისაგან; ინგლისურად წერენ Yiddish (language)-ს, გერმანულად – jiddisch-ს, პოლონურად – Jidysz-ს, ბელარუსულად – Ідыш-ს, ჩეხურად – Jidiš-ს, რუსულად – Идиш-ს, სერბულ-ხორვატული ენის კირილურ ვარიანტზე – Јидиш-ს, ხოლო ლათინურზე კი წერენ Jidiš-ს. ისტორიულად არსებული ფორმებია აგრეთვე „ტაიჩი“, „იდიშ-ტაიჩი“, რომლებიც ייִדיש־טײַטש-ისაგან მომდინარეობს და მისი მნიშვნელობა უნდა ყოფილიყო სახალხო ენა, გერმანულ-იუდეველური, სახალხო-იუდეველური, ან კიდევ სახალხო-ებრაული ენა. სიტყვა „ტაიჩი“ კი თავისი ჟღერადობით ძალიან ჰგავს „დოიჩს“, რომელიც თავის მხრივ „გერმანელს“, ან „გერმანულს“ ნიშნავს. სიტყვა „დოიჩის“ ეტიმოლოგიისათვის, იხილეთ ქვემოთ ვრცლად; მთავარი სტატია: დოიჩი (ეტიმოლოგია). ფორმა იდიში პირველად განვითარებულ შუა საუკუნეებში გვხვდება. ეს ენა ძალიან ახლო დგას გერმანულ ენასთან, განსაკუთრებით კი სამხრეთ გერმანულ დიალექტებთან. იდიშზე მოლაპარაკეთა რიცხვი დღესდღეობით 3 მილიონ კაცს ითვლის და მას ძირითადად ხასიდი ებრაელები გამოიყენებენ ურთიერთსაკომუნიკაციოდ. ჰოლოკოსტამდე 12 მილიონი კაცი მიიჩნევდა ამ ენას მშობლიურად უმეტესწილად ევროპის აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აღმოსავლეთში. იდიშური ენის, ლიტერატურისა და კულტურის კვლევით დაკავებულია იდისტიკა, რომელსაც შეისწავლიან გერმანიისა (მაგ. ქალაქ ტრირის უნივერსიტეტში) და ავსტრიის მრავალ უნივერსიტეტში. ტრირის უნივერსიტეტში, ე.წ. მეორე განყოფილებაზე იდისტიკას გამოყოფილი აქვს ცალკე ქვეგანყოფილება. სტუდენტებს სურვილისამებრ შეუძლიათ აირჩიონ გერმანისტიკის აქ არსებული სამი სასწავლო-სამეცნიერო დარგიდან (გერმანისტიკული ენათმეცნიერება, გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა, ძველი გერმანული ფილოლოგია) ერთ-ერთი და დამატებით დასპეციალდნენ იდიშში. ტრირელი იდისტები ეწევიან აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას. ებრაული დამწერლობა ებრაული ენა ებრაისტიკა იუდაიზმი იუდაისტიკა