laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბორატ საგდიევი (პერსონაჟი)

ბორატ საგდიევი (ინგლ. Borat Sagdiyev) — საშა ბარონ კოენის მიერ გამოგონილი პერსონაჟი. ბორატის არის ყაზახი ჟურნალისტი და ფსევდოდოკუმენტური ფილმ „ბორატის“ მთავარი გმირი, აგრეთვე „ალი ჯის შოუს“ ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი. 2007 წელს, ფილმ „ბორატის“ პრემიერის შემდეგ, საშა ბარონ კოენმა განაცხადა, რომ ბორატის პერსონაჟს აღარ გამოიყენებდა, ხოლო მიზეზად დაასახელა მისი ფართო ცნობადობა. ბორატის ბრიტანული ფან-საიტი დაარქივებული 2020-12-14 საიტზე Wayback Machine. „Borat“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) სტატიები ბორატ საგდიევის შესახებ დაარქივებული 2018-09-20 საიტზე Wayback Machine. ↑ Yahoo Movies: Sacha Baron Cohen to shed Borat persona for good Yahoo, December 21, 2007
ყარაგიოზი (ზანგილანი)

ყარაგიოზი (აზერ. Qaragöz) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ყარაგიოზი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
აზოტბაქტერი

აზოტბაქტერი (ლათ. Azotobacter) — თავისუფლად მცხოვრები ბაქტერიების გვარი. აზოტბაქტერი ითვისებს ჰაერის თავისუფალ აზოტს და თავისი უჯრედის ცილად გარდაქმნის. პირველად აღწერა მ. ბეიერინკმა (1901), რომელმაც ბაღის ნიადაგიდან გამოყო A. chroococcum და არხის წყლიდან — A. agile. აზოტობაქტერი 4–7 მკმ სიგრძის, შოლტიანი, მოძრავი ჩხირია. გავრცელებულია სხვადასხვა ზონის გაკულტურებულ ნიადაგებში. აზოტობაქტერისაგან დამზადებულ აზოტბაქტერინს (აზოტოგენს) იყენებენ სასუქად. აზოტფიქსაციის მიკროორგანიზმები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 216.
აზრათ ყული - ბეგ მარტყოფელი

აზრათ ყული - ბეგ მარტყოფელი — განჯის სახანოს მმართველი 1778–1783 წლებში. წარმოშობით ქართველი. იგი ბავშვობაში გაიტაცეს სოფელ მარტყოფიდან, ყარაბაღის ხანს იმრაჰიმს მიჰყიდეს და გაამაჰმადიანეს. თავისი ნიჭის წყალობით აზრათ ყული - ბეგმა დიდ წარმატებას მიაღწია: ჯერ ყარაბაღის სახანოს პირველი ვეზირი გახდა, 1778 წელს კი ქაიხოსრო ანდრონიკაშვილთან ერთად — განჯის მმართველი. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ერეკლე II-მ (ყარაბაღის ხანთან ერთად) განჯა დაიმორჩილა (ქაიხოსრო ერეკლემ დანიშნა ამ თანამდებობაზე და აზრათ ყული - ბეგი — იბრაჰიმ-ხანმა). დავით ბატონიშვილი, ახალი ისტორია, თ. ლომოურის გამოც., თბ., 1941, გვ. 141. მათიაშვილი ა., მარტყოფის წარსული და აწმყო, თბ., 1971. მათიაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 219.
აზრი (თბილისი)

„აზრი“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატიული (მენშევიკური) მიმართულებისა. გამოდიოდა 1908 წელა თბილისში (გამოვიდა 27 ნომერი). რედაქტორ-გამომცემელი — თ. ოთხმეზური. გაზეთი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 219-220.
ვატაცეები

ვატაცეები ან ბატაცეები (ბერძ. Βατάτζης), მხოლობითში ვატაცე — XI–XIV საუკუნეების წარჩინებულ ბიზანტიელთა საგვარეულო რამდენიმე განშტოებასთან ერთად. ცნობილი ვატაცეები იყვნენ რამდენიმე ბიზანტიის არმიის გენერალი და ნიკეის იმპერატორები იოანე III დუკა ვატაცეს შემდეგ, სანამ ტახტს მიხეილ VIII პალეოლოგოსი წაართმევდა 1261 წელს (თუმცა იოანე III-ის შთამომავალი იმპერატორები ცნობილი არიან მისი ცოლის, ირინას გვარით — ლასკარისი). საგვარეულოს ქალ წარმომადგენლებს ვატაცინა ან ბატაცინა (ბერძ. Βατατζίνα) ეწოდებოდა. Amantos, Konstantinos (1951). „Ἡ οἰκογένεια Βατάτζη“. Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών (Greek). XI: 174–178.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link) Kazhdan, Alexander, ed. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. New York and Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6. აკლია ან იგნორირებულია |title= (დახმარება) ↑ ODB, "Vatatzes" (A. Kazhdan), pp. 2154–2155.
იშხვარი

იშხვარი, შავი ყარყატი ან უბრალოდ ყარყატი (ლათ. Ciconia nigra) — ფრინველი ყარყატისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევრაზიის ტყის ზონებში, მათ შორის საქართველოშიც. იზამთრებს სამხრეთ აზიაში. სამხრეთ აფრიკაში ცხოვრობს მობინადრე პოპულაცია (ანუ ძირითადად არ მიგრირებს). მსოფლიოში უდიდესი პოპულაცია ბინადრობს ზვანეცის ჭაობებთან ახლოს, ბელარუსში. იშხვარის ცხოვრების წესი და ხასიათი ნაკლებადაა შესწავლილი. თეთრი ყარყატისაგან განსხვავებით არ უყვარს ადამიანებთან მეზობლობა და უპირატესობას მიყრუებულ, ძველ, ბარის ტყეებს ანიჭებს. მაღალმთაში ბინადრობს მხოლოდ წყალსატევებთან (ტბა, მდინარე, ჭაობი) ახლოს. სხვა ყარყატების მსგავსად ლივლივებს ჰაერში. ფრენისას თავი და კისერი წინ, ხოლო გრძელი ფეხები უკან აქვს გაშვერილი. იკვებება უმთავრესად თევზით, აგრეთვე წყლის მცირე უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველებით, რომელთაც იჭერს წყალმარჩხ ადგილებში, ყურეებში და წყალსატევებში სეირნობისას. ზამთარში ძირითადად ჭამს მცირე მღრღნელებს, მსხვილ მწერებს, გველებს, ხვლიკებს და მოლუსკებს. იშხვარი მონოგამური ფრინველია, მრავლდება 3 წლის ასაკიდან. ბუდობს წელიწადში ერთხელ, ბუდეს იკეთებს 10–20 მ სიმაღლეზე ძველი, მაღალი ხეების გვირგვინებში ან კლდეებზე ადამიანთა საცხოვრისისგან მოშორებით. ზოგჯერ იშხვარმა ბუდე შეიძლება მთებშიც გაიკეთოს, ზღვის დონიდან 2200 მ სიმაღლეზე. ბუდე მასიურია, აშენებულია მსხვილი ხეების ტოტებით, სიცარიელეები მიწითა და თიხითაა ამოვსებული. ზოგ შემთხვევაში ერთი ბუდე რამდენიმე თაობის გამოსაჩეკად გამოიყენება. ბუდობის ადგილებში იშხვარები მარტის ბოლოს–აპრილის დასაწყისში ჩადიან. მამალი იპატიჟებს დედალს ბუდისაკენ თეთრი ბოლოს აწევით და ძლიერი სტვენით. ეს უკანასკნელი დებს 4–7 კვერცხს, კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 30 დღე-ღამე გრძელდება. იმის გამო, რომ პირველივე კვერცხის დადებისთანავე იწყება კრუხობა, ბარტყები არაერთდროულად იჩეკებიან. ისინი თეთრები ან ნაცრისფერები არიან, ნისკარტის ძირი ნარინჯისფერი აქვთ, წვერი — მომწვანო-ყვითელი. გამოჩეკიდან 10 დღის განმავლობაში ისინი მხოლოდ წვანან ბუდეში, შემდეგ სწავლობენ ჯდომას. 35–40 დღის ასაკში ფეხზე დგებიან. საერთოდ ბუდეში 55–65 დღეს ატარებენ. მშობლები მათ დღე-ღამეში 4–5-ჯერ კვებავენ ამოცოხნილი საკვებით. Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. М.: Лабиринт-пресс Акимушкин И. Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся М.: Мысль 1995 Красная книга Российской Федерации М.: АСТ 2001 Ганзак Я. «Иллюстрированная энциклопедия птиц». Прага: Артия 1974 Жизнь животных т.6. Птицы М.: «Просвещение» 1986. Н. Шпиленок «Белый аист. Посланец неба. Чёрный аист. лесной отшельник» М.: Издательство Белая ворона Ивановский В. В., Самусенко И. Э. Привлечение чёрного аиста на искусственные гнездовья // Аисты: Распространение, экология, охрана: Материалы I и II * Всесоюзных совещаний рабочей группы по аистам ВОО. — Мн. — 1990. — С. 212—214. ↑ 1.0 1.1 ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 631. ↑ ჯავახეთის დაცული ტერიტორიები, საქართველოს მთავრობა ↑ Рамсарские угодья Беларуси. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-25. ციტირების თარიღი: 2018-09-17.
ფარავანი

ფარავანი — ვულკანურ-ტექტონიკური ტბა სამხრეთ საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ზედაპირის ფართობით საქართველოს უდიდეს ტბას. გაწოლილია ჯავახეთის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სამსრისა და ჯავახეთის ქედებს შორის მდებარე ქვაბულში, ზღვის დონიდან 2073 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 37,5 კმ², აუზის ფართობი 234 კმ². ტბის საშუალო სიღრმე 2,2 მ, მაქსიმალური სიღრმე 3,3 მ, წყლის მოცულობა 91 მილიონი მ³. წყლის დონე ყველაზე დაბალია ოქტომბერ-ნოემბერში, ყველაზე მაღალი მაის-ივნისში. ტბა გაყინულია ზამთარში, ყინულის სისქე ირყევა 47–73 სმ შორის. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. ტბის ქვაბული წარმოქმნილია მდინარის ხეობის გადაკეტვით სამსრის ქედიდან ჩამოსული პლეისტოცენის პერიოდის ახალგაზრდა ვულკანური ნაკადით. ტბის ქვაბულის ფსკერი დროთა განმავლობაში დაიფარა მძლავრი ტბიური დანალექებით. ტბის წყალშემკრები აუზი ძირითადად აგებულია ძლიერ დანაპრალიანებული ვულკანური ქანებით, რომლებიც გადაფარულია მთა-მდელოს შავმიწა ნიადაგებით. ტბის წყალშემკრები აუზის მცენარეული საფარი, რომელიც ხასიათდება ვერტიკალური ზონალობით, ძირითადად წარმოდგენილია ბალახეული ფორმაციებით. ტბის ქვაბულის სანაპირო ხაზი შეჭრილ-შემოჭრილია, ორიენტირებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთით. ტბის ფსკერი თითქმის ბრტყელია. ქვაბულის ჩრდილო და აღმოსავლეთ ნაპირი დაბალი და დაუნაწევრებელია. ქვაბულის ძირი ამოვსებულია ტბიური ნაფენებით, რომლის სიმძლავრე რამდენიმე ათეული მეტრია. იგი ნელ-ნელა ღრმავდება ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ტბის დაბალი სიღრმეების მიუხედავად, წყალმცენარეები ძალზე სუსტად არის განვითარებული, რაც შესაძლებელია აიხსნას ძლიერი ქარებითა და ქარისაგან დაცული უბეების არარსებობით. ნიადაგურ-მცენარეული საფრის ვერტიკალური სარტყლურობა მაინც შეინიშნება. შედარებით მშრალი კლიმატისა და ძლიერ დანაპრალიანებული ვულკანური განფენების მიზეზით ტბის ჰიდროგრაფიული ქსელი მეტად სუსტად არის განვითარებული. ერთვის მცირე მდინარეები: შაორი, საბადოსწყალი, ფარავნისწყალი და რამდენიმე პერიოდული ნაკადი. ტბის სამხრეთ ნაწილიდან სათავეს იღებს მდინარე ფარავანი, რომელიც მტკვარს უერთდება მარჯვნიდან. მდინარე ფარავანს ფარავნის ტბიდან წელიწადში გამოაქვს 45 მლნ. მ​³ წყალი. ტბა პოპულარულია მეთევზეთათვის. წყალი მტკნარია (80 მგ/ლ). გამოიყენება თევზსამეურნეო დანიშნულებით. მდიდარია თევზით; გვხვდება ტბის კალმახი, ფარავნის კობრი, ხრამული, ტბის ქაშაპი, მტკვრის წვერა, აღმოსავლური მარდულა, რიპუსი და სხვა. ფარავნის ტბის ირგვლივ გაშენებულია სოფლები: ფოკა, ვლადიმიროვკა, ტამბოვკა, როდიონოვკა და ასფარა. ფარავნის ტბის ნაპირას არის ფოკის მამათა მონასტერი, სიახლოვეს — შაორის ციხე, ხოლო ტბის აღმოსავლეთით — ფარავნის ქარვასლა. საქართველოს ტბები ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 168. ↑ 2.0 2.1 ილია აფხაზავა, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 221. ↑ 3.0 3.1 ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის საბაზისო კვლევა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-11-12. ციტირების თარიღი: 2017-07-13. ↑ საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის გეოდინამიკური პროცესები და მოსალოდნელი გეოეკოლოგიური გართულებები ↑ 5.0 5.1 Апхазава И. С. Озера Грузии. Тбилиси: Мецниереба, 1975. 181 с. ↑ ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე
ზღვისქარიყლაპიასებრნი

ზღვისქარიყლაპიასებრნი (ლათ. Belonidae) — თევზების ოჯახი ზღვისქარიყლაპიასნაირთა რიგისა. აქვთ გრძელი (60 სმ-მდე) სხეული, რომელიც წვრილი ქერცლითაა დაფარული. წაგრელებულ ყბებზე ეშვისმაგვარი კბილებია განლაგებული. ოჯახში 9 გვარის 25 სახეობაა. გავრცელებული არიან ტროპიკულ და ზომიერი სარტყლის წყლებში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიეროებთან ყველგან გვხვდება შავი ზღვის წერი (ქარიყლაპია) — Belone belone euxini. სარეწაო თევზია, გემრიელი ხორცი აქვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 552.
გობელენი

გობელენი — ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათი (შპალერი). ვიწრო გაგებით გობელენი პარიზის გარეუბანში, სენ-მარსელში, 1662 წელს დაარსებული ერთ-ერთი მანუფაქტურის მიერ დამზადებულ ნაწარმს ეწოდება. ეს სახელოსნო თავდაპირველად მეფის პირადი სახელოსნო იყო. მასში გაერთიანდა შპალერის დამამზადებელი კერძო დაწესებულებანი, მ.შ. ფლამანდიელი ფეიქრების მ. კომანსისა და ფ. პლანშის მიერ 1607 წელს დაარსებული სახელოსნო. ეს საწარმო განთავსებული იყო ცნობილი მღებავების – გობელენების (Gobelins) ყოფილი სახელოსნოს შენობაში, საიდანაც მოდის იქ დამზადებული ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათების სახელი. გობელენს ამზადებდნენ შალისა და აბრეშუმის ფერადი ძაფით (ზოგჯერ სირმით). სპეციალურ საქსოვ დაზგაზე ხელით ქსოვდნენ ცალ-ცალკე ნაწილებს და შემდეგ მათ აბრეშუმის წვრილი ძაფით აერთებდნენ. XIX საუკუნეში გობელენს უწოდებდნენ საერთოდ შპალერსა და მანქანური წესით დამზადებულ სქელ ტილოებს. XX საუკუნის 30-იან წლებში გობელენის ხელოვნება აღორძინდა. გობელენის ხელოვნება საქართველოში XX საუკუნის 60-იან წლებში დამკვიდრდა. მას ხელი შეუწყო ამ პერიოდში დეკორატიული-გამოყენებითი და მონუმენტალური-დეკორატიული ხელოვნების განვითარებამ. გობელენის კოლორიტის ჩამოყალიბებასა და სიბრტყის გააზრებაზე გარკვეული გავლენა იქონია ქართულმა ფარდაგმა. ქართულ გობელენს გააჩნია საგამოფენო და საზოგადოებრივი დანიშნულება. ის ძირითადად კლასიკური, ანუ მჭიდროდ ნაქსოვია. სწორკუთხედის ფორმის ტრადიციასთან ერთად გვხვდება სხვადასხვა ფორმის გობელენებიც. XX-XXI საუკუნეების მიჯნაზე მეტი ადგილი დაიკავა აბსტრაქტულ-დეკორატიულმა გობელენმა. იგი უკვე ტრადიციულ ფორმად მკვიდრდება და ძირითადად დამახასიათებელია ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა შემოქმედებისათვის. ქართული გობელენის დარგის წარმომადგენლები არიან: გივი ყანდარელი, ლ. ელიაშვილი, ნ. კიკნაძე, ძმები ა. და გ. გახარიები, ო. ხუბულური, ვ. წურწუმია, თ. ნუცუბიძე. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გობელენი ყიფიანი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 52.
ზღვის შროშანი

ზღვის შროშანი (ლათ. Pancratium maritimum) — მრავალწლოვანი ბოლქვიანი მცენარე ამარილისისებრთა ოჯახისა. სიმაღლეში 40-70 სმ-ია. აქვს ფართოხაზური ფოთლები და ღეროს წვერზე შეკრებილი 2-დან 10-მდე თეთრი ყვავილი. ყვავილსაფარი თეთრია, ძაბრის ფორმის, გრძელი მილით. ნაკვთები ხაზურლანცეტაა, უკან გადაღუნული, ზურგზე მწვანე ზოლით. ყვავილსაფარს აქვს მოკლე დანამატი და 12 მსხვილი სამკუთხა კბილი. ყვავილობისა და ნაყოფმსხმოიარობის პერიოდია ივნის-აგვისტო. გავრცელებულია შუა ევროპაში, ხმელთაშუა- და შავიზღვისპირეთში. ჩვენში დასავლეთ საქართველოში გვხვდება (აფხაზეთი, აჭარა), მაგრამ სანაპიროების ათვისების გამო გადაშენების საფრთხის წინაშეა. იზრდება ზღვისპირა ქვიშებზე. იშვიათად აშენებენ დეკორატიულ მცენარედ. ↑ Synonyms of Pancratium maritimum ინგლისური. World Checklist of Selected Plant Families (WCSP). ციტირების თარიღი: 12 მარტი, 2021[მკვდარი ბმული] ↑ 2.0 2.1 სუხიტაშვილი კახაბერ, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 32. ↑ 3.0 3.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 552.
ბელორუსიის ოპერაცია (1944)

ბელორუსიის ოპერაცია (კოდური სახელწოდებით ოპერაცია „ბაგრატიონი“, რუს. Операция «Багратио́н») — მეორე მსოფლიო ომის დროს საბჭოთა ჯარების შეტევითი ოპერაცია ბელორუსიის ფრონტზე (23 ივნისი—29 აგვისტო, 1944), რომელსაც კოდური სახელი რუსეთის მხედართმთავრის, პეტრე ბაგრატიონის (რუსეთის 1812 წლის სამამულო ომის მონაწილე) პატივსაცემად დაერქვა. ოპერაცია ერთ-ერთი უმსხვილესი იყო კაცობრიობის ისტორიაში. Adair, Paul (1994). Hitler's Greatest Defeat: The collapse of Army Group Centre, June 1944. Weidenfeld Military. ISBN 1-85409-232-4.  (2006) A Writer at War: Vasily Grossman with the Red Army. Pimlico. ISBN 978-1-84595-015-6.  Bergstrom, Christer (2007). Bagration to Berlin: The Final Air Battles in the East: 1944–1945. Ian Allen. ISBN 978-1-903223-91-8.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბელორუსიის ოპერაცია (1944) Operation Bagration: Soviet Offensive of 1944 დაარქივებული 2007-05-24 საიტზე Wayback Machine.
ზღვის შროშნები

ზღვის შროშნები (Crinoidea), უხერხემლოთა კლასი კანეკლიანების ტიპისა. ზღვის ცხოველებია. აქვთ ჯამისმაგვარი სხეული, რომლის ცენტრშია პირი და მის ირგვლივ ბუმბულისმაგვარი, უფრო ხშირად დატოტვილი სხივების გვირგვინი. ღეროიანი ზღვის შროშნების ჯამი ზის დანაწევრებულ ღეროზე, რომელიც გრუნტზეა მიმაგრებული. უღეროო ზღვის შროშნებს ღეროს ნაცვლად აქვთ მრავალი გამონაზარდი, რომელთა საშუალებით ისინი ცოცავენ ან ცურავენ. ზღვის შროშნები მეტამორფოზით ვითარდება, ლარვა მოძრავია. თანამედროვე ზღვის შროშნების (550 სახეობამდე) უმეტესობა უღეროოა, განსაკუთრებით მრავალფეროვანია ტროპიკულ ზღვების წყალმარხში. ღეროიანი ზღვის შროშნები (80 სახეობამდე) ნაპოვნია 9700 მ სიღრმეზე. ქსე, ტ. 4, გვ. 552, თბ., 1979
ზაზა გოგავა

ზაზა ზურაბის ძე გოგავა (დ. 14 ივლისი, 1971, სოფ. გოჩაჯიხაიში, ახლანდ. ხონის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი და ყოფილი სამხედრო მეთაური, გენერალ-მაიორი (2008). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი 1994 წელს. 1995 წლიდან მსახურობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროებისა და შინაგან საქმეთა ორგანოებში. 1995–2000 და 2002 წლებში გაიარა ანტიტერორისტული მომზადების კურსი ამერიკის შეერთებული შტატებში. 2004-2006 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების ბრიგადის მეთაური, 2006 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის ნოემბრამდე – საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი. ამ თანამდებობას იკავებდა რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომის დროს. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის უფროსი. 2023 წელს გოგავა გახდა პოლიტიკური პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის (ენმ) წევრი, იმავე წლის დეკემბერში აირჩიეს ენმ-ის თბილისის ორგანიზაცისი თავმჯდომარედ. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 55. ↑ ენმ-ს თბილისის ორგანიზაციის თავმჯდომარე ზაზა გოგავა გახდა, „ტაბულა“, 18 დეკემბერი 2023.
ამბავი იგორის ლაშქრობისა

„ამბავი იგორის ლაშქრობისა“ — კიევის რუსეთის პერიოდის ლიტერატურული ძეგლი. შეიქმნა XII საუკუნის დასასრულს. ავტორი უცნობია. აღმოჩენილია 1795 წელს, პირველად გამოიცა 1800 წელს. ერთადერთი ნუსხა, რომელიც საფუძვლად დაედო გამოცემას, დაიწვა 1812 წლის მოსკოვის ხანძრის დროს. ძეგლი ხანგრძლივი და ყოველმხრივი ისტორიულ-ფილოლოგიური კვლევის საგნად იქცა. ჯერაც სადავოა ცალკეული ადგილების წაკითხვა, აგრეთვე კომპოზიციის, ჟანრის, ავტორის ვინაობის, ძეგლის წარმოშობის საკითხები. ნაწარმოების ისტორიული საფუძველია ნოვგოროდ-სევერსკის მთავრის იგორ სვიატოსლავის ძის ლაშქრობა ყივჩაყების წინააღმდეგ 1185 წელს. ნაწარმოების დედააზრი რუსეთის სამთავროთა გაერთიანების იდეაა. კ. მარქსი სიტყვით, ძეგლი სწორედ მონღოლთა შემოსევის წინ მოუწოდებდა რუსეთის მთავრებს გაერთიანებისაკენ. პოემაში ასახულია იგორის ლაშქრობის ძირითადი მომენტები: მისი გალაშქრება, პირველი შეხვედრა ყივჩაყებთან და გამარჯვება, მეორე შეტაკება, მარცხი და იგორის დატყვევება. კიევის დიდი მთავრის სვიატოსლავის „ოქროს სიტყვა“, იგორის მეუღლის — იაროსლავნას გოდება, იგორის გაქცევა ტყვეობიდან და სამშობლოში დაბრუნება. „ამბის“ ძირითადი ნაწილია სვიატოსლავის მიმართვა მთავრებისადმი. ძეგლი გამსჭვალულია პატრიოტიზმით. აშკარაა, რომ მისი ავტორი შესანიშნავი ოსტატი და ღრმად მოაზროვნე პიროვნება იყო, კარგად იცნობდა მშობლიურ ისტორიას, ფოლკლორს და ფართო ლიტერატურული განათლება ჰქონდა. 1938 საბჭოთა ხალხმა აღნიშნა ძეგლის 750-ე წლისთავი. „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“ მსოფლიოს მრავალ ენაზეა თარგმნილი. ქართულად სამჯერ ითარგმნა. Слово о полку Игореве, под ред. В. П. Адриановой-Перетц, М.—Л., 1950. ამბავი იგორის ლაშქრობისა, თარგმ. ს. ჩიქოვანისა, თბ., 1938. ამბავი იგორის ლაშქრობისა, თარგმ. კ. ჭიჭინაძისა, თბ., 1938. ბუაჩიძე თ., ლიტერატურულ ურთიერთობათა ისტორიიდან, თბ., 1968 (ერთვის ავტორის მიერვე თარგმნილი ტექსტი და კომენტარები). რუსული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 351.
ზღვის ციცინათელა

ზღვის ციცინათელა (ლათ. Noctiluca scintillans ან Noctiluca miliaris) — უმარტივესთა სახეობა ჯავშნიანი შოლტოსნების რიგის ნოქტილუკას (ლათ. Noctiluca) გვარისა. აქვს 2-3 მმ-მდე დიამეტრის სფერული სხეული. მრავლდება გაყოფით ან სხეულის ზედაპირზე კვირტების წარმოქმნით. ზღვის ციცინათელას ციტოპლაზმა ამოვსებულია ცხიმოვანი ჩანართებით, რომლებიც გაღიზიანებისას იჟანგება და ანათებს (ბიოლუმინესცენცია). ბინადრობს თბილ, იშვიათად ბორეალურ ზღვებში, აგრეთვე შავ ზღვაშიც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 552.
ყველაზე შემოსავლიანი ფილმების სია

ფილმები შემოსავალს იღებენ სხვადასხვა გზით: კინოთეატრებში ჩვენებით, DVD თუ სხვა ფორმატის გამოშვებებით, ტელეჩვენების უფლებების გაყიდვით და მერჩენდაიზინგით. თუმცა, კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი არის ფილმის კომერციული წარმატების ყველაზე ზუსტი მაჩვენებელი, გამომდინარე იქიდან, რომ კინოთეატრებში მიღებულ შემოსავალთან დაკავშირებით არის უფრო მეტი ინფორმაცია, ვიდრე შემოსავლის სხვა წყაროებზე. სიაში შეყვანილია ყველაზე შემოსავლიანი ფილმები მთლიანობაში, ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმები კალენდარული წლის მიხედვით, ყველაზე შემოსავლანი ფილმის რეკორდის დამყარების ქრონოლოგია და ყველაზე შემოსავლიანი ფრენჩაიზები. ყველა სიაში, გათვალისწინებულია ფილმის მიერ კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. არ არის გათვალისწინებული სხვა ხერხებით მიღებული შემოსავალი. ტრადიციულად, საომარი, მუსიკალური თუ ისტორიული დრამის ჟანრები ყველაზე პოპულარულია, თუმცა XXI საუკუნეში ყველაზე კარგი კომერციული შედეგი ფრენჩაიზებს აქვთ. „ჰარი პოტერის“, „ბეჭდების მბრძანებელის“ სერიიდან ნომინალურად ყველაზე შემოსავლიან ფილმებში ხუთ-ხუთი წარმომადგენელია. სიებში აგრეთვე წარმოდგენილია ფილმები „ვარსკვლავური ომების“, „კარიბის ზღვის მეკობრეების“ და „იურული პარკის“ სერიიდან. გარდა ფრენჩაიზებისა, წარმატებით სარგებლობს სუპერგმირებზე და კომიქსებზე დაფუძნებული ფილმები და ფრენჩაიზები (ადამიანი ობობა, იქს ადამიანები, ბეტმენი და ა.შ). მიუხედავად იმისა, რომ სიის სათავეებში ძირითადად არის ფილმები, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ ცნობადობა და ისტორია, პირველ ორ პოზიციას იკავებს ჯეიმზ კამერონის ორი ორიგინალური ნაშრომი „ავატარი“ და „ტიტანიკი“. კომერციულად წარმატებულია ანიმაციური ფილმებიც; ამ ნიშაში, პირველ პოზიციებს „Disney“ იკავებს;; აგრეთვე წარმატებულია „Pixar“-ი. გარდა ამისა, მაღალი მაჩვენებლები აქვთ „საზიზღარ მეს“, „შრეკს“ და „დიდ გამყინვარებას“. მართალია, ინფლაციამ გააქარწყლა 1960-იანი და 70-იანი წლების ფილმების მიღწევები, ჯერ კიდევს არსებობს ფრენჩაიზები,რომლებიც სათავეს იმ დროიდან იღებს.ესენია: „სუპერმენი“, „ჯეიმზ ბონდი“, „სტარ ტრეკი“ და „ვარვსკვლავური ომები“. ზოგიერთი ფილმი, რომელიც თავის დროზე ამ სიაში იყო, დღევანდელი სტანდარტებიტაც საკმაოდ შთამბეჭდავ შედეგს აჩვენებს, თუმცა, არა საკმარისს დღევანდელ რეკორდსმენებთან შესარკინებლად. ინფლაციის გათვალისწინებით, ფილმი „Gone with the wind“, რომელიც თავის დროზე ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო, დღესაც სიის სათავეში იქნებოდა. სიაში ყველა ფილმის ნომინალური შემოსავალი აშშ დოლარშია მოცემული. ჯეიმზ კამერონის „ავატარი“, რომელმაც 2.7 მილიარდი აშშ დოლარის შემოსავალი მიიღო, ხშირად არის მოხსენიებული, როგორც ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი; თუმცა, არ არის გათვალისწინებული სხვადასხვა გამოცემების გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხა, რომელიც შეიძლება ფილმის შემოსავლის დიდ ნაწილს წარმოადგენდეს. გამოცემების გათვალისწინების შემდეგ, როგორც „ავატარის“, ისევე „ტიტანიკი“ შემოსავალი დაახლოებით 3 მილიარდი დოლარია. სატელევიზიო ჩვენების უფლების გაყიდვა აგრეთვე მნიშვნელოვანი ნაწილი ფილმის შემოსავლისთვის. მაგალითად, „ტიტანიკმა“ უფლებების გაყიდვით „NBC“-სგან და „HBO“-სგან დაახლოებით 55 მილიონი დოლარი მიიღო — ჩრდილოეთ ამერიკაში მიღებული შემოსავლის 9 პროცენტის ეკვივალენტი.
ნოქტილუკა

ნოქტილუკა (ლათ. Noctiluca) — უმარტივესთა გვარი შოლტოსნების კლასისა. აქვთ მრგვალი სხეული, რომლის დიამეტრი 2-3 მმ აღწევს. ციტოპლაზმაში ცხიმოვანი გროვებია, რომლებიც გაღიზიანებისას იჟანგება და ნათებას იწყებს (ბიოლუმინაცენცია). ნოქტილუკა ერთ-ერთი ძირითადი ორგანიზმია, რომელიც ზღვის ნათებას იწვევს. გვხვდება თბილ, იშვიათად ბორეალური წყლების ზედაპირულ ფენებში, ყოფილ სსრკ-ის შავ და შორეულ აღმოსვლეთის ზღვებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 483.
ზღვის ძაღლი

ზღვის ძაღლი, სივუჩი (Eumetopias jubatus), ძუძუმწოვარი ყურებიანი სელაპების ოჯახისა. სქესმწიფე მამლის სიგრძე 3,5 მ-მდეა, წონა 1000 კგ-მდე, დედლისა — 2,6 მ-მდე და 350 კგ-მდე. ბინადრობს წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში. განგურისა და გამრავლების დროს თავს იყრიან ოხოტის ზღვაში წმ. იონას, კურილის, კომანდორის კუნძულებზე, კამჩატკაზე. თითოეულ მამალთან 15-მდე დედალია თავისი ნაშიერებით. ზღვის ძაღლის რეწვა შეზღუდულია, ზოგან — აკრძალულიც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 552.
ყარგულუ

ყარგულუ (აზერ. Qarqulu) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ყარგულუ GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
Ripple

Ripple — კრტიპტოვალუტის პლატფორმა ფულადი გზავნილებისთვის. შექმნილია კომპანია Ripple-ლის მიერ. გაშვებული იქნა 2012 წელს. 2018 წლისთვის Ripple შედის ტოპ 10 კრიპტოვალუტაში საბაზო კაპიტალიზაციით. 2017 წელს Ripple-მ განაცხადა, რომ კომპანიები როგორიცაა American Express და Santander აპირებენ გამოიყენონ Ripple-ს პროტოკოლი გადარიცხვებისთვის ამერიკასა და ბრიტანეთს შორის, ხოლო რამდენიმე სამხრეთ კორეული და იაპონური ბანკები მას გამოიყენებენ საერთაშორისო გადარიცხვებისთვის. ოფიციალური საიტი ↑ Cryptocurrency Market Ripple en. ციტირების თარიღი: 18 სექტემბერი, 2018 ↑ Two US banks are ready to embrace the Ripple protocol en. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-04-02. ციტირების თარიღი: 24 სექტემბერი, 2014 ↑ Cryptocurrency Market Capitalizations en. ციტირების თარიღი: 18 სექტემბერი, 2018 ↑ While bitcoin falls, one cryptocurrency jumps 20% after new link to some Japanese credit card companies en. ↑ Digital currency ripple soars nearly 56 percent, becomes second-largest cryptocurrency by market cap en.
აზრი (ქუთაისი)

„აზრი“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატიული (მენშევიკური) მიმართულებისა. გამოდიოდა 1914 წელს ქუთაისში (პირველ ოცდაშვიდ ნომერს „ყოველდღიური გაზეთი“ ერქვა). გამოვიდა 94 ნომერი. რედაქტორ-გამომცემელი — ალექსანდრე ცერცვაძე. დაიხურა ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 220.
ათაი (პოეტი)

ათაი — XV საუკუნის I ნახევრის უზბეკი პოეტი. დაიბადა ბალხში. მოღვაწეობდა სამარყანდში ულუღ-ბეგისა და მისი შვილის აბდ ალ-ლატიფის კარზე. წერდა ძველ უზბეკურ ენაზე (ჩაღათაურზე). მისი პოეტური მემკვიდრეობიდან მოღწეულია მხოლოდ ერთი დივანი (260 ღაზალი). ამ ღაზალებში ათაი პოეტურ მეტყველებას ორგანულად უკავშირებს აღმოსავლეთის მდიდარ ფოლკლორულ ტრადიციებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 222.