laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გაბმულის წმინდა გიორგის ეკლესია

გაბმულის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გორანის მიდამოებში, დაახლოებით 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება VII-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, თანადროული მინაშენით სამხრეთიდან. ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილი კედლები გარედან მიწითაა დაფარული და მხოლოდ ალაგ-ალაგ ჩანს. შიგნით კედლებიდან შედარებით უკეთ ჩანს ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტი. აღმოსავლეთით იკითხება აფსიდის მოხაზულობა. მინაშენი მიწითაა ამოვსებული. მოჩანს მხოლოდ დასავლეთ კედლის ნანგრევი. ეკლესიის გარშემო, დიდ ფართობზე, ქვებია მიმოფანტული. მათ შორის, აქა-იქ შირიმის ქვებიცაა. ეკლესიას გარს ევლებოდა გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტები), რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთით ჰქონია. დადიანიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 97.
უკუღმართის ეკლესია

უკუღმართის ეკლესია — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით, ნასოფლარ უკუღმართის აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. დარბაზული ეკლესია (6,4x4,3 მეტრი) ნაგები იყო შირიმის ნათალი ქვითა და კირის დუღაბით (კედლები შემორჩენილი იყო 1,2-1,5 მეტრის სიმაღლეზე). ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთ კედელში ჰქონდა მოწყობილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შემორჩენილი იყო სარკმლის ძირი. 1964 წელს, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟალეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი დ. მუსხელიშვილი) ნასოფლარზე ჩაატარა მცირე გათხრები. ნანგრევთა შორის საყურადღებო იყო საცხოვრებელ კომპლექსში მოზრდილი თახჩებიანი დარბაზით, რომელსაც შემოვლებული ჰქონია გალავანი. რამიშვილი რ., ჯორბენაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 415.
ბურდიანის მთავარანგელოზის ეკლესია

ბურდიანის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბურდიანის ზემოთ (ჩრდილო დასავლეთით), სამიოდე კილომეტრზე, ტყეში. თარიღდება, სავარაუდოდ გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ძეგლი მცირე ზომის, დარბაზული ეკლესიაა (5X3,65 მეტრზე), ნახევარწრიული აფსიდით და ერთადერთი შესასვლელით დასავლეთიდან, რომელიც გარედან თაღითაა დასრულებული, შიგნით კი თარაზული გადახურვა აქვს. ეკლესიის კედლების დიდი ნაწილი ნაგებია წვრილი რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობაში, ალაგ-ალაგ, ჩართულია მოზრდილი ზომის, ქვიშაქვის სრულიად დაუმუშავებელი ქვები. გარეთა კუთხეები კი მეტნაკლებად დამუშავებული ქვიშაქვის ლოდებითაა გამოყვანილი. მოგვიანებით ეკლესია მნიშვნელოვნად შეუკეთებიათ, რომლის დროსაც გარეთა კედლების საპირე წყობის დიდი ნაწილი აღუდგენიათ. XX საუკუნის II ნახევარში ადგილობრივი მოსახლების მიერ ჩატარებული რემონტის დროს, შიგნით, კედლების დიდი ნაწილი ცემენტის და ქვიშის ხსნარით შეულესავთ და შენობა ღარისებრი კრამიტით დაუბურავთ, რომელიც ხის მსხვილ ტოტებზეა დაწყობილი. ეკლესიის ინტერიერი განათებულია აფსიდში გაჭრილი ერთადერთი სარკმლით. იგი გარეთკენ შევიწროვებულია. აქვს თარაზული გადახურვა და შიგნითკენ მკვეთრად დახრილი ძირი. სარკმლის გარეთა ღიობი გამოკვეთილია შირიმის ერთ ქვაში, რომლთაც წყობაში თავდაყირა ჩასმული ( დიდი ალბათობით - შეკვეთების დროს), რის გამოც სარკმელს ძირი მომრგვალებული აქვს, ზემოდან კი თხელი, რიყის ქვა ხურავს. აფსიდის სამხრეთ გვერდში მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. ერთი მსგავსი, მაგრამ ოდნავ მომცრო ნიშა, რომელიც აშკარად გვიანდელია, დარბაზის ჩრდილოეთ კედლეშიცაა. აფსიდი გადახურულია ოდნავ დადაბლებული პროპორციების კონქით, რომლის თაღის მოხაზულობა სრულ ნახევარ წრეზე ოდნავ ნაკლებია. მსგავსი ფორმა ჰქონდა კამარასაც (მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია). ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 84-85.
მანავის ეკლესია

მანავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, ოთხიოდე კილომეტრის მანძილზე, ნასოფლარ თარაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას, სწორ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და ქვიშაქვის ნატეხი ქვით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია: შენობას გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები დანგრეული აქვს. შემორჩენილი კედლებიდან ყველაზე დიდ სიმაღლეზე ჩრდილოეთ კედელი დგას. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილია განიერი, გარეთკენ შევიწროვებული სარკმელი. აფსიდის ორივე გვერდში თაღოვანი ნიშაა, რომლებიც იატაკის დონიდან იწება. ორივე ნიშის გვერდით თითო პატარა, სწორკუთხა ნიშაცაა. დარბაზის გრძივი კედლები პილასტრების გარეშეა. გარედან ეკლესიის შემორჩენილი კედლები სადაა. სამხრეთ ფასადის წყობაში ჩატანებულია შირიმის საკმაოდ დიდი, სრულიად დაუმუშავებელი ქვა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 127-128.
კოჭბაანის მესამე ეკლესია

კოჭბაანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ნასოფლარ ჭეხილას ტერიტორიაზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,7X3,7 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. ქვა შეურჩევლად, ირეგულარულად არის დაწყობილი. კუთხეები, როგორც ეს სამხრეთ აღმოსავლეთით და სამხრეთ დასავლეთით კუთხეების შემორჩენილი ნაწილებიდან ჩანს, ამოყვანილი ყოფილა შირიმის ტლანქად დამუშავებული ქვებით. შირიმითაა გამოყვანილი საკურთხევლის სარკმლის გარეთა ღიობიც. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ნატეხი ქვაც. აღმოსავლეთ ფასადის ზედა ნაწილში, ფრონტონის ძირის დონეზე, წყობაში, ჩატანებულია ქვიშაქვის სრულიად დაუმუშავებელი ლოდი (სიგრძე - 1,6 მ, სიმაღლე - 0,8 მ) კედლები გარედან მობათქაშებული ყოფილა. შენობა ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეული კამარა. დანგრეულია გრძივი კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილები, გახეთქილია ჩრდილო აღმოსავლეთ კუთხე და აღმოსავლეთ კედელი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს ზედა ნაწილები მონგრეული აქვს; გარედან სამხრეთ კედელი, დაახლოებით 1 მეტრ სიმაღლეზე ქვებითა და მიწითაა დაფარული, ინტერიერში დგას საკმაოდ დიდი ხე. შესასვლელი სამხრეთიდანაა (შემორჩენილია წირთხლების ქვედა ნაწილი). აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდიაა, რომელიც დადაბლებული პროპორციული კონქითაა გადახურული. კონქს თაღისა და წყობის ცენტრ. ნაწილი ჩამოშლილი აქვს თუმცა, თაღს ორივე ქუსლი შემორჩა, რ-თა მიხედვით ჩანს, რომ თაღი ნალისებრი ყოფილა აფსიდში თაღოვანი სარკმელი და მცირე ზომის , ორი ოთხკუთხა ნიშაა, რ-ებიც სარკმელის ოროვე მხარესაა განლაგებული. სარკმელი ორივე მხრიდან თაღოვანია და როგორც შიგნიდან გარეთ, ისე ზემოთკენ, ოდნავ ვიწროვდება. სარკმლის გარეთა თაღი შირიმის ერთ ქვაშია გამოკვეთილი. აფსიდი გრძივი კედლებიდან გამოყოფილია განიდრი მხრებით, ისინი რიყის მოზრდილი ქვითაა ნაწყობი და დასრულებულია რიყის ქვისავე კაპიტელებით რომლეებიც მხრების მიმართ ოდნავაა გამოშვერილი. შიგნით ეკლ. შელესილი ყოფილა. აფსიდში ნალესობის შემორჩენილი ფრაგმენტებიდან ზოგიერთზე. საღებავის კვალი შეიმჩნევა. ეკლესიის სამხრეთ ფასადის წინ ძლიერ მაღალი მიწაყრილია, რაც ადრე ამ ადგილას რაღაც ნაგებიბების არსებობაზე უნდა მიგვანიშნებდეს (შესაძლოა ეკლესიის ამ მხრიდან მინაშენი ეკვროდა)თუმცა, გასუფთავების გარეშე, მისი არსებობის შესახებ შესაძლოა მხოლოდ ვივარაუდოთ. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 121.
დუბროვკის ტერორისტული აქტი

დუბროვკის ტერორისტული აქტი, აგრეთვე ცნობილი როგორც „ნორდ-ოსტი“ (23 — 26 ოქტომბერი, 2002) — ტერორისტული აქტი მოსკოვში, რომლის დროსაც 40-მა ჩეჩენმა ბოევიკმა მოვსარ ბარაევის ხელმძღვანელობით მძევლად აიყვანეს მიუზიკლ „ნორდ ოსტის“ მაყურებლები დუბროვკის თეატრალური ცენტრის შენობაში. მძევლების გასათავისუფლებელი შტურმის დროს ყველა ტერორისტი განადგურებულ იქნა, მაგრამ მათთან ერთად დაიღუპა 130 ადამიანი მძევლებიდან (სხვა მონაცემებით 174). (რუსული) Nord-Ost.org დაარქივებული 2022-03-14 საიტზე Wayback Machine. In quotes: Moscow hostage crisis, BBC News, 25 ოქტომბერი 2002 Moscow hostage crisis: timeline
მანავის დედა ღვთისმშობლის ეკლესია

ტერმინი მანავის დედა ღვთისმშობლის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს: მანავის დედა ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში. მანავის დედა ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში.
სიონის ციხე

სიონის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ნაცისკარის ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია წრიული გალავნის (დიამეტრი დაახლოებით 25 მეტრი) კედლის წყობის 4-10 რიგი. კედლის სისქეა 1 მეტრი. გალავნის შიგნით რამდენიმე სწორკუთხა შენობის (6x4 მეტრი; 5x3 მეტრი და ასე შემდეგ) ნაშთი ჩანს. მათგან სამი გალავანზეა მიშენებული. ერთ-ერთ შენობაში ჩადგმულია რამდენიმე ქვევრი. შენობები ღარიანი კრამიტით ყოფილა გადახურული. ნანგრევებში მრავლად ჩნდება გვიანდელი შუა საუკუნეების, აგურისფრად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 415.
ზემო ყანდაურის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო ყანდაურის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურაში, ძეგლი თარიღდება XIX საუკუნის ბოლოთი. ეკლესია დარბაზულია, აღმოსალვეთ მხარე დასრულებულია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ერთი ნაწილი, გეგმის სწორკუთხედის ნაწილშია, ხოლო მეორე მაწილი გამოშვერილია. ეკლესიის ძირითადი ნაწილისგან მოკლე ფრთებითაა გამოყოფილი საკურთხევლის შვერილი, და გადახურულია დამოუკიდებელი კონუსისებრი სახურავით, ეკლესიის სიგრძე (საკურთხევლის ჩათვლით) 13,9 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,6 მეტრი. შენობის ასაშენებლად გამოყენებულია რიყის ქვა, ნატეხი ქვა და აგური. ძირითადად რიყის ქვითაა გამოყვანილი გარეთა კედლები, აქ ქვები შერჩეულია და თარაზულ რიგებადაა დაწყობილი. საკურთხევლის შვერილის წყობა აგურით ნაწყობი რიგების შუალედებითაა გამოწყობილი. აგური ასევე გამოყენებულია გარეთა კუთხეებში, სადაც აგურებს მოზრდილი რიყის ქვები ენაცვლებათ. თითოეული კუთხის ბოლო ნაწილში თითო საფლავის ლოდია ჩართული. ძველად ყველა კედელი შელესილი იყო, თუმცა დღემდე ნალესობა მხოლოდ სამხრეთ კედელზეა შემორჩენილი. ეკლესიაში შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდანაა. ეკლესიის თავდაპირველი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან იყო, ის აგურითაა აშენებული და შეისრული თაღითაა გადახურული. დასავლეთ შესასვლელი 2010 წელს მოეწყო ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული თვითნებური სარესტავრაციო სამუშაოებისას, ამავე დროს აღადგინეს ეკლესიის კამარა, დასავლეთ კედლის დიდი ნაწილი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე. ეკლესია შიგნიდან გაჟით შელესეს შელესეს. ორივე შესასვლელის წინ ააგეს ოთხკუთხა კარიბჟე და ეკლესია სრულიად გადახურეს ბრტყელი კრამიტით. ეკლესიის აფსიდა დარბაზისაგან გამიჯნულია წყვილი პალისტრით და მათზე გადაყვანილი საბრჯენი თაღით. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი, რომელიც კედლის გულისკენ, შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. სარკმლის ქვემოთ, მაღალი, თაღოვანი ნიშია, ორ-ორი დაბალი, თაღოვანი ნიში აფსიდის კედლებშიცა სიმეტრიულადაა განლაგებული. კიდევ ერთი მცირე ოთხკუთხა ნიში აფსიდას ჩრდილოეთ გვერდის ბოლოშიცაა. გრძლივ კედლებზე ორ-ორი ორსაფეხურიანი პალასტრია. პილასტრების წინა საფეხურზე კამარის საბრჯენი თაღებია გადაყვანილი, გვერდებს კი კედლის თაღები ეყრდნობა. პილასტრია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეშიც, რომელზეც დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღი იყო გადაყვანილი. თითოეული პალისტრი დაგვირგვინებულია მარტივი პროფილის კაპიტელით. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში შიგნიდან თაღოვანი, გარედან კი სწორკუთხა სარკმელია, რომელთა გარეთა ღიობები 2010 წლის რესტავრაციისას დაუნგრევიათ. თ. დვალი, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 106-107.
გორანის პირველი ეკლესია

გორანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გორანის მიდამოებში, ტყეში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. შენობას სამხრეთიდან ეკვროდა თანადროული მინაშენი, რომელიც ეკლესიასთან წყობით იყო დაკავშირებული. ეკლესიის კედლები რიყის ქვითა და ნატეხი ქვითაა ნაგები. ქვა შერჩეულია და დაწყობილია თარაზულ რიგებად. კონსტრუქციულ ნაწილებში და გარეთა კუთხეებში გამოყენებულია შირიმის დამუშავებული კვადრები. შიდა კედლები შედარებით ნაკლები ზომის ქვებითაა ნაწყობი - თარაზული რიგების გამოყვანის გარეშე. ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: ჩამოშლილია კამარა, მიწის პირამდეა დანგრეული აფსიდის ჩრდილოეთ ნახევარი - გარეთა კედლების შესაბამისი ნაწილებითურთ. შემორჩენილი კედლები დაბზარულია. ინტერიერში ერია ქვები და კედლის ნანგრევები. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი ხის, თარაზული გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილია კვალი). აფსიდის კედელს სარკმლის სამხრეთ წირთხლი და მასზე დაყრდნობილი თაღის ნაწილი შემორჩა. აფსიდის სამხრეთ ბოლოსთან მცირე ზომის, ოთხკუთხა ნიშაა. თითო მსგავსი ნიშა ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. სამხრეთ კედელში შიგნიდან და გარედან ბრყტელი ქვით გადახურული სარკმელია გაჭრილი. მისი გვერდები კი, თითო მოგრძო, რიყის ქვით არის გამოყვანილი. მინაშენი ეკლესიაზე რამდენადმე მოკლეა და ეკლესიის სამხრეთ ფასადის თითქმის შუამდე გაუყვებოდა. იგი უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რომელიც ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ხაზზეა. კედელში პატარა, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მინაშენის სამხრეთ კედელი მიწის პირამდეა დანგრეული. დასავლეთ კედლიდან კი, მცირე ნაწილი მოჩანს. მინაშენი ეკლესიასთან დაკავშირებული ყოფილა თაღოვანი კარით რომლისგანაც შემორჩენილია აღმოსავლეთ წირთხლი და თაღის შესაბამისი ქუსლი. მინაშენი გადახურული ყოფილა კამარით (ნაშთი ეკლესიის სამხრეთ კედელს შემორჩა). შენობის ფასადებს ეტყობა შეკეთების კვალი. კედლები ალაგ-ალაგ, ტლანქი ნალესობით არის დაფარული. დადიანიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 97-98.
ჭურჭელაურების ეკლესია

ჭურჭელაურების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭურჭელაურების ჩრდილოეთით, მთის წვერზე განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,5x3,95 მ). უაფსიდო, ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,3-1,5 მეტრია. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეში ყოფილა. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 423.
ვედრებისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ვედრებისის წმინდა გიორგის ეკლესია — XVI საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, ნასოფლარ თარაქის ზემოთ 2 კილომეტრზე, მანავის ცივის მაღალი მთის, ტყით დაფარულ ერთ-ერთი ფერდის, გავაკებულ წვერზე. სახელი „ვედრებელა“ ფშაველების შერქმეული უნდა იყოს, რომლებიც წელიწადში ერთხელ, გარე კახეთიდან ცივის მთაზე საქონლის გარეკვის დროს, ამ ეკლესიას მსხვერპლს სწირავდნენ. ეკლესია ნაგებია კვადრატული აგურით და კირის სქელი ხსნარით. ფასადებზე საძირკველთან გამოყენებლია რიყის დიდი ზომის ქვა. ეკლესია გეგმით ჯვრის ფორმის ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა, რომლის კედლების ნაწილი აფსიდებიანია ნაწილი კი სწორკუთხა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში შესასვლელები თავზე, ოდნავ შეისრულთაღოვანი სარკმლებია გაჭრილი. გუმბათქვეშა კვადრატის კუთხეები ვიწრო მხრებითაა აქცენტირებული, რომლებიც ქვემოთ სწორკუთხედებზეა დამყარებული. გარედან ეკლესია რვაწახნაგაა. დიაგონალზე მდებარე წახნაგები უფრო დაბალია და ყოველ მათგანში ნახევარწრიული კონქიანი ნიშებია განთავსებული. აღმოსავლეთ ფასადზე კედლის სიბრტყე ოდნავ დაღრმავებულია და ზემოთ დასრულებულია შეისრული, ვიწრო თაღით. ყოველი მკლავი გადახურული იყო ორქანობიანი სახურავით, რომლის ქვეშ განთავსებული ყოფილა შირიმის ლავგარდანი, წრეთარგისა და ლილვის მქონე პროფილით. გუმბათის ყელი რვაწახნაგაა. ფასადებზე ორი ტონალობის აგურია გამოყენებული ღია ვარდისფერი და მოყავისფრო, ამას ემატება მოყვითალო შირიმის ლავგარდანი და რუხი დუღაბი, რომლის სქელი ფენები უაღრესად თვალსაჩინოა აგურის რიგებს შორის. ანდღულაძე ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 128-129.
გორანის მეორე ეკლესია

გორანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გორანის მიდამოებში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და დამუშავებული ქვის კვადრებით. ძლიერაა დაზიანებული: კედლები შემორჩენილია რამდენიმე სანტიმეტრის სიმაღლეზე, აღმოსავლეთით შეინიშნება აფსიდის კვალი, სამხრეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში კარის წირთხლი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 98.
ჭიანჭველთგორის კვირიკეს საყდარი

ჭიანჭველთგორის კვირიკეს საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის აღმოსავლეთით, 9-10 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება Vlll-lX საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (8x6 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შენობა დაზიანებულია: სამხრეთის ფასადის შუა მონაკვეთის პერანგი ჩამოშლილია, მორღვეულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეების ქვედა ნაწილები, კედლებზე გაჩენილია ბზარები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. ჩრდილოეთის სწორკუთხა კარი ამჟამად ამოქოლილია. სწორკუთხა დარბაზი ერთი წყვილი ძლიერ შვერილი ერთსაფეხურიანი პილასტრით გაყოფილია ორ ტოლ ნაწილად. მათგან აღმოსავლეთისა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. მის ქვემოთ ოთხკუთხა ტრაპეზია. დასავლეთ სარკმელი ოდნავ დაბალია და ფორმით აღმოსავლეთ სარკმლის მსგავსია. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილო კედლებსა და ჩრდილო კარის ამოშენებულ ნაწილში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ერთი ნიში დასავლეთ კედელშია. ტრაპეზთან ახლოს (დასავლეთით) ქვით ნაშენი და შელესილი 20 სანტიმეტრი სიმაღლის ორსაფეხურიანი მართკუთხა ნაგებობაა, რომელსაც ცენტრში ღრმა ფოსო აქვს (შესაძლებელია შიგ ხის ჯვარი იყო ჩადგმული). ნაგებობას ჩრდილოეთიდან ეკვრის ასეთივე ფორმის ნაგებობა, რომლის ერთი გვერდი პილასტრზეა მიბჯენილი. ინტერიერში, ისევე როგორც ფასადებზე, შელესილობის კვალია შემორჩენილი. დასავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე, ნალესობაზე, ხელის სამი მტევანია აღბეჭდილი. ერთი ასეთივე ანაბეჭდი ინტერიერშია, ამავე სარკმლის თავზე. შენობის ერთსაფეხურიანი ლავგარდანი თხელი და მოგრძო ქვებითაა ნაწყობი. ლავგარდანს განივ ფასადებზე ჰორიზონტალური შემონაკეცები ჰქონია (ლავგარდანი სრული სახით მხოლოდ აღმოსავლეთის ფასადზეა შემორჩენილი). ამავე ფასადის ფრონტონი დასრულებულია დუღაბით გამოყვანილი კეხით, რომელიც სახურავს თავდაპირველად მთელ სიგრძეზე გასდევდა. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი და ბრტყელი კრამიტით. ზოგ ბრტყელ კრამიტს ტოლმკლავა ჯვარი ამშვენებს. ეკლესიიდან ჩრდილო-დასავლეთით, ოთხიოდე მეტრის მანძილზე, დგას სანახევროდ შემორჩენილი დარბაზული (4x3 მეტრი) ეკლესია, რომელიც, სავარაუდოდ, X საუკუნით თარიღდება. ეკლესია ნაშენია ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. ვაჩეიშვილი ნ., ჩხაიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 416.
ბიზანტიური ხელოვნება

ბიზანტიური ხელოვნება — ტერმინი, რომლითაც აღინიშნება აღმოსავლეთ რომის იმპერიის ხელოვნების ნიმუშები დაახლოებით მე-5 საუკუნიდან კონსტანტინოპოლის დაცემამდე 1453 წელს. (რომის იმპერია ამ დროის განმავლობაში საყოველთაოდ მოიხსენიება, როგორც ბიზანტიის იმპერია). ტერმინი ასევე შეიძლება გამოიყენებოდეს ბიზანტიის იმპერიის თანამედროვე ქვეყნების მიმართებაში, რომლებიც მასთან საერთო კულტურის მატარებლები იყვნენ, მიუხედავად იმისა, მაგრამ არ შედიოდნენ მის შემადგენლობაში, როგორიცაა ბულგარეთი, სერბეთი და კიევის რუსეთი. Kessler, Herbert L., "On the State of Medieval Art History", The Art Bulletin, Vol. 70, No. 2 (Jun., 1988), pp. 166–187, JSTOR ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Byzantine art შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ბიზანტიური ხელოვნება“ ვიკისაწყობში. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ბიზანტიური ხელოვნება“ ვიკისაწყობში. "Byzantine art" დაარქივებული 2006-10-28 საიტზე Wayback Machine. - ბრიტანიკადან. Eikonografos.com: Byzantine Icons and Mosaics დაარქივებული 2012-03-31 საიტზე Wayback Machine. Constantinopleguide.com: Byzantine Churches in Constantinople
ადგილის დედა (ვაშლიანი)

ადგილის დედა — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაშლიანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის კვადრებიც. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამოშლილია ეკლესიის საბურავი და კამარის დიდი ნაწილი, დანგრეულია სამხრეთ კედელი. მონგრეულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ზედა ნაწილები, იატაკი ჩამონაშალი ქვებითა და მიწით წარმოქმნილი, დაახლოებით 1 მეტრი სიმაღლის ფენითაა დაფარული. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით კონქით გადახურული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მის გვერდებზე კი თითო ოთხკუთხა ნიშია მოწყობილი. გარედან სარკმელი თარაზულადაა გადახურული. აბაშიძე მ., კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 101.
სხლოვანის განძი

სხლოვანის განძი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სხლოვანის მახლობლად, მიწის სამუშაოების დროს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. განძს შეადგენს რკინის ნივთები: ფოლადის ცული, ორი დანა-წალდი, ბოძალი ანუ ორწვერა ისრისპირი და მასრიანი საჭრეთელი. განძი ინახება თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ჯორბენაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 416.
თოხლიაურის პირველი ეკლესია

თოხლიაურის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში, ძველ სასაფალოზე. არქიტექტურული ნიშნებით თარიღდება XIX საუკუნით. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემის მიხედვით ირკვევა, რომ საბჭოთა პერიოდში ეკლესია სოფლის კლუბად იყო გადაკეთებული, რის შედეგადაც ძეგლმა მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, ამოაშენეს დასავლეთ შესასვლელი და ჩრდილოეთ კედელში არსებული ორივე სარკმელი, შიგნითა კელდები კი გაჯით შეულესავთ. 2000-იან წლებში სოფელის მოსახლეობამ თვითნებურად დაიწყო ეკლესიის განახლება, რის დროსაც გაათავისუფლეს ამოვსებული ღიობები, თუმცა მალევე მიატოვეს. ეკლესია დარბაზულია, აღმოსავლეთ კედელი დასრულებულია აფსიდით, რომელიც გარედან ხუთწახნაგოვან აბრისშია ჩაწერილი. ეკლესიის შიგნითა ზომებია: სიგრძე 13,5 მეტრი, სიგანე 5,9 მეტრი, კედლის სისქე 1 მეტრი. საშენ მასალად თითქმის თანაბარი რაოდენობითაა გამოყენებულია რიყის ქვა და კვადრატული აგური. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელთა წყობაშიც თანაბრად დაშორებული აგურის თარაზული რიგებია ჩართული. კარ-სარკმელის ღიობები და სხვა არქიტექტურული ელემენტები მთლინად აგურისაა, მაგრამ წირთხლების წყობაში რიყის ქვებიცაა გამოყენებული. ქვებს შორის არსებული ცარიელი სივრცეები ბათქაშითაა ამოვსებული. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა ორივეს პარალელური წირთხლები აქვთ და ორივე ბრტყელი თაღითაა გადახურული. ინტერიერი განათებული იყო ხუთი სარკმლით. ეკლესიას თავდაპირველი გადახურვის კვალი არ ეტყობა. ვარაუდობენ რომ ის ხის კამარით იყო გადახურული. ეკლესიასთან ახლოს ჩერქეზიშვილთა საფლავის ქვები დგას. თ. დვალი, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 107-108.
ვაშლიანის ამაღლების ეკლესია

ვაშლიანის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაშლიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ორიოდე კილომეტრზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია: კედლები 0,5-1 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ინტერიერი ამოვსებულია კამარის ნანგრევებითა და კედლებიდან ჩამონაშალი ქვით. შემოსასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონდა (შემორჩენილია კარის დასავლეთ წირთხლი) აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდი, რომელშიც გაჭრილია ვიწრო თაღოვანი სარკმელი (შემორჩენილია ქვედა ნაწილი). აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში მცირე ზომის, ოთხკუთხა ნიშია. გარედან კედლების მნიშნველოვანი ნაწილი მიწითაა დაფარული. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 101.