laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მარხვანი

მარხვანი — ქრისტიანული საღვთისმსახურო წიგნი, რომელიც შეიცავს საეკლესიო წელიწადის მოძრავი პერიოდის — დიდი მარხვისათვის დაწესებულ საგალობლებს. მარხვანის ის რედაქცია, რომელიც ბერძნულია და, შესაბამისად, ქართულ ღვთისმსახურებაში იყო დამკვიდრებული, უკავშირდება კონსტანტინოპოლის სტუდიონის მონასტრის ჰიმნოგრაფიულ სკოლას და მიეწერება თეოდორე სტუდიტეს (IX ს., თუმცა მასში შესულია საბაწმიდელ ჰიმნოდთა — ანდრია კრეტელის, იოანე დამასკელის, კოზმა მგალობლის — საგალობლები. ქართულ სინამდვილეში მარხვანი XI საუკუნიდან გაჩნდა. მისი თარგმნა ექვთიმე და გიორგი მთაწმიდლების სახელთა არის დაკავშირებული. ღვთისმსახურების განვითარების ადრეულ ეტაპზე დიდმარხვის საგალობლები შედიოდა ჯერ ქართულ ლექციონარში, შემდეგ ძველ და ახალ რედაქციის იადგარებში. მარხვანის, როგორც საგალობელთა კრებულის, სპეციფიკა ისაა, რომ სადა დღეებისათვის მასში შეტანილია მხოლოდ 3 გალობისაგან შემდგარი კანონები ანუ ხვედრნი, რის გამოც კრებულს ტრიოდიონსაც უწოდებენ. XV-XVI საუკუნეებში ქართულად ითარგმნა მარხვანის იერუსალიმური რედაქცია. XVIII საუკუნეში მარხვანი შესწორდა სლავური თარგმნის მიხედვით (დაიბეჭდა 1741). კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; Карабинов И., Постная триодь, СПб., 1910; ხევსურიანი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 475.
მარხილი

მარხილი — სახმელეთო უბორბლო საზიდი საშუალებების ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სახეობა, რომელიც ურმის დანიშნულებას ასრულებს. ბარში მარხილი თოვლზე სატარებლად იხმარებოდა, მთაში კი — წლის ყველა დროს იყენებდნენ და ძირითად სამეურნეო ტრანსპორტს წარმოადგენდა. გამწევ ძალად უპირატესად ხარებს აბამდნენ. მარხილს აკეთებდნენ თელის, იფანის, წიფლის, ნაძვის და სხვა ხისაგან. იყო საგანგებო დანიშნულების მარხილებიც. მაგ., ქვის საზიდი მარხილი — თურში (აღმოსავლეთ საქართველო მთა), მძიმე ქვევრების გადასატანი მარხილი — თუში (იმერეთი), მინდვრად პატივის გასატანი გოდორმარხილი — ჯინი, შეშის ან მცირე ტვირთის საზიდი მარხილი — ლეკმარხილი. შიდა სამეურნეო მსუბუქი საქმეებისათვის იხმარებოდა ხელმარხილიც. ზოგან გამწევ ძალად ცალ საქონელსაც აბამდნენ, ასეთ საზიდს მარტუღელა ეწოდებოდა. კონსტრუქციული თავისებურებით გამოირჩეოდა მთიდან ძნისა და თავის ჩამოსაზიდი მარხილი (სვანური მარხილი, მესხური სელი, აჭარული ხიზეკი და სხვა). ქართულ წერილობით წყაროებში მარხილის ერთ-ერთ სახეობად მოხსენიებულია ნალო, რომელიც თოვლში გამოსაყენებელი, ადამიანთა ჩასასხდომი უთელო ეტლი ყოფილა. თანამედროვე ეთნოგრაფიულ სინამდვილეში ნალო ამ მნიშვნელობით აღარ გვხვდება. წყაროებში მოხსენიებული აგრეთვე მანჯიკი — მომცრო მარხილი და ციგა. მთაში მარხილი ტვირთის საზომ ერთეულად იხმარებოდა მარხილი თივა, მარხილი შეშა და სხვა. საქართველოს ვერტიკალური ზონალობის ბუნებრივ-სამეურნეო პირობებში, კერძოდ, მთისა და ბარის გარდამავალ ზოლში ისტორიულად ჩამოყალიბდა შერეული ტიპის საზიდი საშუალებანი, რომლებშიც კარგად არის შეხამებული თრევა-სრიალისა და გორვის სამოძრაო პრინციპი. ამგვარი საზიდი ნახევრად მარხილს და ნახევრად ურემს წარმოადგენს (აჩაჩა ურემი, ბოლოთრია, სელი). მარხილის ტიპის საზიდი მსოფლიოს თითქმის ყველა ხალხისათვის არის ცნობილი. მარხილს დღემდე შემორჩა პრაქტიკული მნიშვნელობა ჩრდილოეთ მხარეებში, სადაც გამწევ ძალად ძაღლებსა და ირმებს იყენებენ (ნარტები). გეგეშიძე მ., ქართული ხალხური ტრანსპორტი, თბ., 1956; დავითიძე ა., სატრანსპორტო საშუალებათა დამზადების ხალხური წესები ზემო აჭარაში, «აჭარის ასსრ სახელმწიფო მუზეუმის შრომები», 1972, ტ. 7; გეგეშიძე მ., ქსე, ტ. 6, გვ. 475-476, თბ., 1983.
მარჯანიშვილის მწვერვალი

მარჯანიშვილის მწვერვალი ― მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ცხენისწყლის ერთ-ერთი მდგენელის — ზესხოს სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3500 მ. აგებულია იურული ასპიდური ფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კვარციტებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. მწვერვალზე 1938 წელს მოეწყო საქართველოს ალპური კლუბის პირველი ექსპედიცია, რომლის ხელმძღვანელი იყო ალექსანდრე ჯაფარიძე. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 477. ↑ მანამდე ასვლის ექსპედიციები უცნობია.
მარჯნის პოლიპები

მარჯნის პოლიპები (Anthozoa), უხერხემლოთა კლასი ნაწლავღრუიანების ტიპისა. კოლონიური, ზოგჯერ ერთეული ორგანიზმებია. სხეული, ჩვეულებრივ, ცილინდრულია. მისი ძირი ან კოლონიას მიეზრდება ხოლმე, ან (ერთეული ფორმები) გრუნტს ემაგრება ლანჩით. მოპირდაპირე მხარეზე მოთავსებულია საცეცებით გარშემორტყმული პირის ხვრელი, რომელსაც მოსდევს ხახა და შემდეგ არასრული ტიხრებით საკნებად დაყოფილი ნაწლავის ღრუ. სხეულის კედლები შედგება ექტოდერმის, ენტოდერმისა და შუა — მეზოგლეის შრისაგან. მრავლდებიან სქესობრივი და უსქესო გზით. სასქესო უჯრედები ვითარდება ტიხრების ენტოდერმაში. შთამომავლობა დედისეულ ორგანიზმს ტოვებს, ჩვეულებრივ, მატლის — პლანულის — სტადიაში, შემდეგ რამდენიმე ხანს დაცურავს, ეშვება ფსკერზე და ზრდასრულ პოლიპად გარდაიქმნება. უსქესო გამრავლება დაკვირტვით ხდება. კვირტი დედისეულ ორგანიზმს არ სცილდება და წარმოიქმნება კოლონია. თანამედროვე მარჯნის პოლიპები გაერთიანებულია 2 ქვეკლასში: რვასხივიანი მარჯნის პოლიპები (Octocorallia) და ექვსხივიანი მარჯნის პოლიპები (Hexaxorallia). რვასხივიანი მარჯნის პოლიპები კოლონიური ფორმებია, 8 საცეცით. მათ განეკუთვნება კეთილშობილი (წითელი) მარჯანი, ზღვის ნაკრტენი და სხვა. ექვსსხივიანები ჩონჩხს მოკლებული ერთეული ფორმებია, რომლებიც ხშირად სიმბიოზში იმყოფებიან სხვა ცხოველებთან (კიბო-განდეგილი, ათფეხიანები). მათვე ეკუთვნიან მადრეპოროვნები, რომელთაც კარგად განვითარებული კიროვანი ჩონჩხი აქვთ. მარჯნის პოლიპების კლასში 6 ათასამდე სახეობაა. ყველაზე პრიმიტიული მარჯნის პოლიპების ნაშთები პირველად კამბრიულ ნალექებშია ნაპოვნი. ნამარხი მარჯნებით წარმოქმნილი კირქვები, აგრეთვე ზოგი თანამედროვე მადრეპოროვანი მარჯანი გამოიყენება სამშენებლო მასალის წარმოებაში, კეთილშობილი (წითელი) მარჯანი — საიუველირო საქმეში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 478.
მარჯნისფერი ასპიტები

მარჯნისფერი ასპიტები (ლათ. Micrurus) — გველების გვარი ასპიტისებრთა ოჯახისა. მკვეთრი შეფერილობა აქვთ (სხეული სხვადასხვა კომბინაციაში შემოსარტყლულია შავი, ყვითელი და წითელი რგოლებით). აქვთ პატარა თავი, მოკლე კუდი, პირი შედარებით პატარაა და სუსტად იწელება, ასევე პატარაა შხამიანი კბილებიც. ზედა ყბაზე გააჩნიათ მხოლოდ შხამიანი ეშვები. გვარში 65 სახეობაა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში (უფრო მეტია ცენტრალურ ამერიკაში). ყველაზე დიდია გიგანტური მარჯნისფერი ასპიტი (Micrurus spixii), რომლის სიგრძე 1,5 მ აღწევს, ბინადრობს ამაზონის აუზში. არლეკინისებრი მარჯნისფერი ასპიტის (Micrurus fulvius) სიგრძე 1 მ აღწევს, გავრცელებულია ყველაზე ჩრდილოეთით (აშშ-ის ინდიანისა და კენტუკის შტატები); ჩვეულებრივი მარჯნისფერი ასპიტის (Micrurus corallinus) სიგრძე 0,5 მ-ზე მეტია, გავრცელებულია აღმოსავლეთ ბრაზილიაში. მარჯნისფერი ასპიტების ნაკბენი ზოგჯერ სასიკვდილოა. მუსხელიშვილი თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 478-479.
მასა 1000 თესლისა

მასა 1000 თესლისა, 1000 თესლის წონა — გრამობით გამოხატული ჰაერმშრალი თესლის სიდიდისა და სისრულის მაჩვენებელი. სხვადასხვა მცენარისათვის ეს მაჩვენებელი დიდ ფარგლებში მერყეობს. იგი განსხვავებულია სხვადასხვა ჯიშისთვისაც, აგრეთვე წლიდან წლამდე იყენებენ თესვის ნორმის სწორი განსაზღვრისათვის, სპეციალური გამოკვლევების დროს კი ის გადაჰყავთ მშრალ მასაზე, რომელსაც თესლის აბსოლუტური მასა ეწოდება. ქეშელაშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 479.
მასარა

მასარა — მთა საქართველოში, დუშეთისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ქართლისა და კახეთის ქედების შესაყართან, მდინარე ივრის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3279 მ. აგებულია ასპიდური თიხაფიქლების, ქვიშაქვებით და კვარციტებით. დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კალთები ციცაბოა, ფლატოვანი, დანარჩენი — დამრეცი. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი. უკლება დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 481.
მასნავი

მასნავი, მესნევი (არაბ. — წყვილეული), არაბული პოეტიკის მიხედვით, ორსტრიქონიანი წყვილად შერითმული სალექსო ფორმა (აა, ბბ, გგ). ფართოდ გავრცელდა კლასიკურ სპარსულ პოეზიაში, საგმირო, რომანული და დიდაქტიკური ჟანრის თხზულებებისათვის (რუდაქის „ქილილა და დამანას“ ფრაგმენტები, ფირდოუსის „შაჰნამე“, ნიზამის პოემები და სხვა). „მასნავი“ ჰქვია ჯალალ ალ-დინ რუმის ამ სალექსო ფორმით დაწერილ პოემასაც. იხმარება აგრეთვე თურქულ, აზერბაიჯანულ, უზბეკურ ლიტერატურაში. გვხვდება ქართულ პოეზიაში „მრჩობლედის“ სახელწოდებით. გვახარია ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 483.
მასტოდონტები

მასტოდონტები (ბერძნ. mastos — დვრილი და odus, ნათ. ბრ. odontos — კბილი), ნამარხი ცხოველების ჯგუფი ხორთუმიანთა რიგისა. ცხოვრობდნენ ძირითადად მესამეულ პერიოდში. ჰქონდათ დიდი, მასიური სხეული, რომლის სიმაღლე 1,5-3,2 მ აღწევდა. ძირითადი კბილების გვირგვინის აგებულების მიხედვით არჩევენ ბორცვკბილიან და ქედკბილიან მასტოდონტებს. საჭრელი კბილები ეშვებად ჰქონდათ გადაქცეული. უძველეს ფორმებს ეშვები ჰოქნდათ როგორც ზედა, ისე ქვედა ყბაზე, უფრო გვიანდელ წარმომადგენლებს კი ქვედა ეშვები სულ არ გააჩნდათ ან ჰორიზონტალურად ჰქონდათ გაბრტყელებული. მასტოდონტები ნაპოვნია აზიაში, ევროპაში, აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. ევროპასა და აზიაში ამოწყდნენ ნეოგენის ბოლოს, აფრიკაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში — მეოთხეული პერიოდის დასაწყისში. მჭედლიძე გ., ქსე, ტ. 6, გვ. 486, თბ., 1983
ალ-მასუდი

აბუ ლ-ჰასან ალი იბნ ალ-ჰუსაინ ალ-მასუდი (დ. IX საუკუნის დასასრული, ბაღდადი — გ. 956 ან 957, ფუსტატი, ეგვიპტე) — არაბი ისტორიკოსი და მოგზაური. 915-945 წლებში იმოგზაურა ინდოეთში, ირანში, ცეილონში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, აზერბაიჯანში, სომხეთში. შემდეგ ცხოვრობდა სირიასა და ეგვიპტეში. ეკუთვნის 20-ზე მეტი ნაშრომი ცოდნის სხვადასხვა სფეროში (ფილოსოფია, ისტორია, მუსლიმანური ღვთისმეტყველება და სამართალი). ჩვენამდე მოაღწია ორმა ნაშრომმა, რომელთაგან უმნიშვნელოვანესია „ოქროს სამრეცხოები და მარგალიტთა სასაბადოები“. მასში არის საინტერესო ცნობები საქართველოს შესახებაც. ჯაფარიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 486.
მატამატა

მატამატა (ლათ. Chelus fimbriatus) — გველკისერა კუსებრთა ოჯახის ფოჩიანი კუს გვარის ერთადერთი სახეობა. ბინადრობს ვენესუელის, გაიანის, ბრაზილიის, გვიანისა და სურინამის მტკნარ წყალსატევებში. აქვს ოვალური ზურგის ფარი (სიგრძეში 40 სმ-მდე სიგრძის, გვერდებიდან დაკბილული, ამოშვერილი 3 დაკბილული ქედით), გრძელი და ვიწრო მუცლის ფარი, სამკუთხა და ბრტყელი თავი, ხორთუმისებრი დინგი; კისერსა და თავზე ჩამოკიდებულია კანის ფოჩები. პირი ძლიერ ფართოა, ყბები სუსტი. ფერად მომწვანო რუხია. იკვებება თევზებითა და ბაყაყებით, მათი ლარვებით, წყლის უხერხემლოებით. ჩაფლულია შლამში, მცენარეებს შორის; ამ დროს ფოჩები წყლის დინებასთან ერთად ირხევა, ფარავს სხეულის მოხაზულობას და იზიდავს მსხვერპლს, რომელსაც პირის ფართოდ გაღებით მთლიანად ყლაპავს. 2020 წელს, ორინიკოსა და რიო-ნეგროს აუზებში და ესეკიბოს წყალშემკრებში გავრცელებული ინდივიდები ცალკე სახეობად, Chelus orinocensis-ად გამოყვეს, გენეტიკური, მორფოლოგიური და გარეგნული განსხვავებების გამო. მუსხელიშვილი თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 487. Иорданский Н. Н. МАТАМАТА // Большая российская энциклопедия. т. 19. — М., 2012. — стр. 329. ↑ Крутикова, А. (28 აპრილი, 2020) Обнаружен новый вид самой причудливой черепахи на свете (რუსული). National Geographic Россия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-03. ციტირების თარიღი: 2 მაისი, 2020.
მატე

მატე (სიტყვა ნასესხებია სამხრეთ ამერიკის ინდიელების ერთ-ერთი ტომის — კეჩუას ენიდან) — მარადმწვანე პარაგვაული ჩაის გამხმარი, დაფშვნილი ფოთლები. შეიცავს 1,8% კოფეინს, 0,05% თეობრომინს, 9-12% მთრიმლავ ნივთიერებებს, ეთეროვან ზეთებს, A, B, C ვიტამინებს, ლიმონის მჟავასა და სხვა ნივთიერებებს. სამხრეთ ამერიკაში მისგან აყენებენ კოფეინით მდიდარ ჩაის მსგავს სასმელს. განსაკუთრებით პოპულარულია არგენტინაში, სადაც ის კანონით განსაზღვრულია როგორც "ეროვნული სასმელი". მატეს ეძახიან იმ ჭურჭელსაც (აკეთებენ გოგრისაგან), რომლიდანაც სვამენ ჩაის და თვითონ ხესაც. ის ასევე გამოიყენება დრუზების მიერ სირიაში. მიიჩნევა, რომ მატეს გამოყენება თავიდან დაიწყო გუარანის და ტუპის ტომებმა, რომლებიც დღევანდელი სამხრეთი ბრაზილიის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ. გვიან XVI საუკუნეში მატეს გამოყენება ფართოდ დაიწყეს ესპანელმა კოლონიზატორებმა. შუა XVII საუკუნეში პირველად მოახერხეს მატეს მცენარის კულტურული ჯიშების შექმნა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 487. Assunção, Fernando O. (1967). El mate, Bolsilibros Arca (es).  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მატე Instructions on how to prepare Mate Article about Mate with a video tutorial დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ Ley 26.871 - Declárase al Mate como infusión nacional. Spanish. InfoLEG. არგენტინის ეკონომიკის სამინისტრო. ციტირების თარიღი: 7 October 2010. ↑ Barceloux, Donald. Medical Toxicology of Drug Abuse: Synthesized Chemicals and Psychoactive Plants. John Wiley & Sons. ISBN 1-11810-605-9.  ↑ South American 'mate' tea a long-time Lebanese hit. Middle East Online. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 მარტი 2014. ციტირების თარიღი: 11 March 2014.
მატერიკი (ჰაგიოგრაფია)

მატერიკი (< ლათ. mater — დედა) — ჰაგიოგრაფიული მწერლობის ჟანრი, დედათა ცხოვრების წიგნი. ძველ ჰაგიოგრაფიულ კრებულებში ჩვეულებრივ შეჰქონდათ ორივე სქესის წმინდანთა ცხოვრებისა და წამების ამსახველი ნაწარმოებები. ზოგჯერ დედათა ცხოვრების წიგნებს ცალკე ადგენდნენ, მამათა ცხოვრებისას — ცალკე. პარხლის მრავალთავისა (XI ს.) და ბოდლის წიგნსაცავის XI საუკუნის ქართული მრავალთავის II ნაწილი მატერიკია (მამათა ცხოვრებანი გაერთიანებულია I ნაწილში). პატერიკი კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; Peters P., De Codice biberico bibliothecae Bodleiane, «Analecta Bollandiana», 1912, t. 31, p. 315; ცინდელიანი უ., ქსე, ტ. 6, გვ.493, თბ., 1983
ცინიკური რეალიზმი

ცინიკური რეალიზმი — თანამედროვე მიმდინარეობა ჩინურ ხელოვნებაში, განსაკუთრებით მხატვრობაში, რომელიც 1990-იან წლებში ჩაისახა პეკინში. ამჟამად ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მოდერნისტული ხელოვნების მიმდინარეობაა კონტინენტურ ჩინეთში. მიმდინარეობა წარმოიქმნა კულტურული რევოლუციის შემდგომ არსებული კოლექტიური აზროვნებისგან განდგომილი ჩინელი მხატვრების წრეში. მიმდინარეობის მთავარი თემები რევოლუციური ჩინეთის (1911-დღემდე) სოციო-პოლიტიკური საკითხებისა და მოვლენების გარშემო ტრიალებს. ამ მიმდინარეობასთან დაკავშირებულ ხელოვანთა შორის არიან: ფან ლიუნი, ლიუ ვეი და იუ მინჟუნი. Don't believe the hype about Chinese art - Guardian art blog commentary by Ana Finel Honigman China will shake the art world yet - Guardian art blog commentary by Eliza Gluckman
მატიანე

მატიანე, მატიანი — საისტორიო ჩანაწერთა კრებული ძველ საქართველოში. ეს ტერმინი გვხვდება ჯერ კიდევ ბიბლიის უძველეს ნუსხებში. თავდაპირველად აღნიშნავდა მხოლოდ ნუსხის სახით გადოცემულ ამბებს. ბიბლიაში მატიანის სინონიმად იხმარება „წიგნი მეფეთა საჴსენებელთა“. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსთან მოხსენიებულია „ძველი მატიანე ქართლისა“. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, აქ იგულისხმება ის საისტორიო თხზულება, რომელიც „ქართლის ცხოვრებაში“ წინ უძვის დავით აღმაშენებლის ისტორიას, ეფრემ მცირის (XII ს.) ცნობით, ყოფილა „წმიდათა მატიანეებიც“. მატიანეები ჰქონდათ ეკლესია-მონასტრებსაც. XII საუკუნის ერთ-ერთი სამონასტრო წესდება გვაუწყებს, რომ მონასტრებს სწირავდნენ საწერ მასალას მატიანეებისათვის, რომელსაც ბერები ინაწილებდნენ მელქისედეკ I კათოლიკოსის საბუთში (XI ს.) მოხსენიებულია „მატიანი სააღაპენი“, ე. ი. სააღაპე ჩანაწერების კრებულები. სამონასტრო მატიანეთა განსაკუთრებული სახე იყო ე. წ. „სულთა მატიანე“ (შემწირველთა მოსახსენიებლების კრებული), რომელსაც ადგენდნენ დიდ და მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მქონე მონასტრებში და საყდრებში. მონასტერი ან საყდარი თითოეულ შემწირველს ჯილდოდ უწესებდა წირვის დროს მოხსენიებას, რაც სათანადო ჩანაწერით — მოსახსენებლით ფორმდებოდა წიგნში, წლებისა და საუკუნეების მანძილზე წიგნებში გროვდებოდა ასობით ასეთი ჩანაწერი, რომელთაც შემდეგ თავს უყრიდნენ ერთ წიგნში — „სულთა მატიანეში“, და კითხულობდნენ ხოლმე წირვის დროს, განსაზღვრულ დღეებში. დიდი „სულთა მატიანეები“ შედგენილი იყო განსაკუთრებული გეგმით; შესავლის შემდეგ მოსახსენებლები იყოფოდა ნაკვეთებად. თითოეულ ნაკვეთში გაერთიანებული იყო ერთნაირი სოციალური მდგომარეობა პირთა (მეფეთა, დედოფალთა, დიდ დეოდალთა, ეპისკოპოსთა, დაბალი რანგის სასულიერო პირთა, დაბალი ფენების წარმომადგენელთა და სხვ) მოსახსენებლები. შემოგვრჩა სინის მთის ქართველთა მონასტრის, ტბეთის საყდრის, იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის, გერგეტის საყდარის, ნიკორწმინდის მონასტრისა და სხვა „სულთა მატიანეები“. XVI-XVIII საუკუნეებში ტერმინი „მატიანე“ იხმარებოდა ყოველგვარი საისტორიო თხზულების აღსანიშნავად. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მატიანე იყოფოდა 4 ნაწილად: ადგილის აღწერა (ე. ი. გეოგრაფია), ნათესავთმეტყუელებად (ე. ი. გენეალოგია), წლისმრიცხველობად (ე. ი. ქრონოლიგია) და მოქმედების აღწერად (ე. ი. საკუთრივ ამბების თხრობა). ჯავახიშვილი ივ., ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა (V — XVIII სს.), თხზულებანი, ტ. 8, თბ., 1977; შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 494.
მატიტელა

მატიტელა (ლათ. Polygonum) — მცენარეთა გვარი მატიტელასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად ბუჩქბალახები და ბუჩქებია. აქვთ სწორმდგომი ან გართხმული, ზოგჯერ ხვიარა ღერო, 4-6 ფურცლიანი გვირგვინისებრი ყვავილსაფარი და სამწახნაგოვანი ნაყოფი. გვარში 300-მდე სახეობაა. უმეტესად გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკულ ოლქებში. საქართველოში 28 სახეობა იზრდება, მათ შორის ხალხში კარგად ცნობილია სახეობებია წართხალი (Polygonum alpinum), წყლის დვალურა (ლათ. Polygonum amphibium), ჩვეულებრივი მატიტელა (ლათ. Polygonum aviculare), დვალურა (ლათ. Polygonum carneum), ყანის ჭლექი (ლათ. Polygonum convolvulus), ღობისძირა (ლათ. Polygonum dumetorum), წალიკა (ლათ. Polygonum hydropiper) და სხვა სახეობები. ზოგი მათგანი აბეზარი სარეველაა, ზოგს ხალხურ მედიცინაში იყენებენ, ზოგი კი ცხოველთა (განსაკუთრებით ბატების და ინდაურების) საკვებია. ნახუცრიშვილი შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 494.
მატიტელასებრნი

მატიტელასებრნი (ლათ. Polygonaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მეტწილად ბალახები და ბუჩქბალახები, იშვიათად ბუჩქები და უფრო იშვიათად (ტროპიკებში) ხეებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებულია ფოთლები, რთულ ყვავილედებში თავმოყრილია წვრილი ორსქესიანი ყვავილები. ოჯახში 40-მდე გვარის 900 სახეობაა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, უმთავრესად კი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 5 გვარი (53 სახეობა): ხორციფერა (2 სახეობა), მატიტელა (28 სახეობა), წიწიბურა (1 სახეობა), ღოლო (21 სახეობა) და ლათ. Oxyria (1 სახეობა). ძნელად მოსასპობი სარეველაა ღოლო. ამ ოჯახიდანაა სათესი კულტურა წიწიბურა (საქართველოში მთიულეთში თესავენ). მებოსტრეობაში მოჰყავთ Rumex acetosa-ს ტიპის მჟაუნები. ნახუცრიშვილი შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 494.
მატლი

მატლი — მწერების ლარვა. ვითარდება კვერცხიდან, განიცდის რთულ მეტამორფოზს. ქერცლფრთიანების მატლს მუხლუხს უწოდებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 494.
რობერტ დე ნიროს ფილმოგრაფია

რობერტ დე ნიროს ფილმოგრაფია ითვლის 120-მდე ფილმს, ამათგან უდიდეს ნაწილში მთავარი როლი აქვს ნათამაშები, მცირე ნაწილში კი - მეორეხარისხოვანი. პირველი ფილმი, რომელშიც ითამაშა სადილის კლიენტი, იყო სამი ოთახი მანჰეტენში, 10 ნოემბერს, 1965 წელს. დე ნირო ამავდროულად არის 31 ფილმის პროდიუსერი.
მარტინ სკორსეზე

მარტინ მარკანტონიო ლუჩიანო სკორსეზე (ინგლ. Martin Marcantonio Luciano Scorsese უკეთ ცნობილი როგორც მარტინ სკორსეზე ინგლ. Martin Scorsese; დ. 17 ნოემბერი, 1942) — ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი რეჟისორი, მსახიობი, მწერალი და პროდიუსერი. 1967: ვინ აკაკუნებს ჩემს კარებზე? (Who's that knocking at my door?) 1972: სატვირთო ვაგონი ბერტა (Boxcar Bertha) 1973: ბოროტი ქუჩები (Mean Streets) 1974: ალისა აქ აღარ ცხოვრობს (Alice Doesn't Live Here Anymore) 1976: ტაქსის მძღოლი (Taxi Driver) 1978: უკანასკნელი ვალსი (The Last Waltz) 1977: ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი (New York, New York) 1980: ცოფიანი ხარი (Raging Bull) 1983: კომედიების მეფე (King of Comedy) 1985: სამსახურის შემდეგ (After Hours) 1986: ფულის ფერი (The Color of Money) 1988: ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნება (Last Temptation of Christ) 1989: ნიუ-იორკის ამბები (New York Stories) 1990: დიდებული ბიჭები (Goodfellas) 1991: შიშის კონცხი (Cape Fear) 1993: უმანკოების ხანა (The Age of Innocence) 1995: კაზინო (Casino) 1997: კუნდუნი (Kundun) 1999: მკვდრეთით აღმსდგარი (Bringing Out the Dead) 2002: ნიუ-იორკის ბანდები (Gangs of New York) 2004: ავიატორი (The Aviator) 2005: უკან გზა არ არის: ბობ დილანი (No Direction Home: Bob Dylan) დოკუმენტური 2006: მიცვალებულები (The Departed) 2010: ჩაკეტილი კუნძული (Shutter Island) 2011: ჰიუგო (Hugo) 2013: უოლ-სტრიტის მგელი (The Wolf of Wall Street) 2019: ირლანდიელი (The Irishman) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მარტინ სკორსეზე მარტინ სკორსეზე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
ჰერმან რარებელი

ჰერმან რარებელი (გერმ.: Herman Rarebell დ.18 ნოემბერი, 1959) — გერმანელი დრამერი. სახელი გაითქვა გერმანულ როკ-ჯგუფ, სკორპიონსში მოღვაწეობით. მან ჯგუფთან ერთად გაატარა 18 წელი და ჩაწერა 8 სტუდიური ალბომი. ოფიციალური საიტი HardRadio.com-ის ინტერვიუ ჰერმან რარებელთან ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #135181046 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a>
მატნისხევი

მატნისხევი – მდინარე ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს პანკისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1185 მ, ერთვის მდინარე ილტოს მარცხნიდან ქალაქ ახმეტის ბოლოდან ჩრდილოეთით 500 მეტრის მანძილზე. სიგრძე 11,8 კმ, აუზის ფართობი 28,1 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. შუა და ქვემო დინებაში იყენებენ სარწყავად. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 495.
მატყლი

მატყლი — ძუძუმწოვრების ბეწვიანი საფარი, რომელსაც აქვს ძაფად დაგრეხისა და მოთელვის თვისებები. მატყლისთვის დამახასიათებელია დაბალი თბოგამტარობა, ტენის ჭარბად შთანთქმა, მაღალი ცვეთამტანობა. მატყლის ბოჭკო რქოვანი წარმონაქმნია. განასხვავებენ მატყლის ბოჭკოს ჯგუფებს: წმინდანს, უხეშს, გარდამავალსა და „მკვდარს“. წმინდა ყველაზე წვრილი და დაკლაკნილი ბოჭკოა; უხეში უფრო მსხვილი, ნაკლებად კლაკნილია და გულს შეიცავს; გარდამავალს საშუალო ადგილი უკავია წმინდასა და უხეშ ბოჭკოს შორის; „მკვდარი“ ბოჭკო ძალზე უხეში და მტვრევადია. მატყლის ძირითადი ტექნიკური თვისებებია: სიმსხო, სიგრძე, კლაკნილობა, სიმაგრე, ჭიმვადობა, დრეკადობა, ელასტიკურობა, ფერი, მბზინვარება. ცხვრის მატყლს განასხვავებენ შემადგენელი ბოჭკოების თანაფარდობის მიხედვით. ერთგვაროვანი მატყლი შედგება ერთი ტიპის წმინდა ან ნახევრად წმინდა ბოჭკოსაგან, არაერთგვაროვანი ანუ ნაირბეწვიანი — წმინდა, გარდამავალი, უხეში და ზოგჯერ მკვდარი ბოჭკოებისაგან. ერთგვაროვან მატყლში წმინდა და ნახევრად წმინდა ბოჭკოები ჯგუფდება და შტაპელით იკვრება; არაერთგვაროვანში კულულებად იკვრება წმინდა, ნახევრად წმინდა და უხეში ბეწვები. შტაპელები ან კულულები ცალკეული ბეწვებით კანძად ებმება. მატყლის დიდ უმეტესობას ცხვარი იძლევა, შემდეგ აქლემი, თხა და სხვა ცხოველბი. 1976 წელს ცხვრის მატყლის მსოფლიო წარმოება 2,6 მლნ. ტ შეადგენდა. 1976 წელს საქართველოში აწარმოეს 5,2 ათ. ტ მატყლი. სამრეწველო სტანდარტების მიხედვით არსებობს ნორმალური, გაყვითლებული, ჩეჩქიანი, ბირკიანი, ზადიანი და სხვა მატყლი. ფერის მიხედვით — თეთრი, ღია ნაცრისფერი, ფერადი. პრაქტიკული გამოყენება აქვს აგრეთვე თხისა და აქლემის მატყლს. მატყლის წარმოების საერთო მაჩვენებელი დაახლოებით შეადგენს 1,3 მილიონ ტონას წელიწადში, რომლისგანაც დაახლოებით 60% მიდის ტანისამოსის საწარმოებლად. მატყლის ყველაზე დიდ მწარმოებელს წარმოადგენს ავსტრალია, სადაც უმეტესად აშენებენ მერინოსის ჯიშის ცხვარს. მატყლის უმსხვილესი მწარმოებელი ქვეყნებია:  ავსტრალია: 25%  ჩინეთი: 18%  აშშ: 17%  ახალი ზელანდია: 11%  არგენტინა: 3%  თურქეთი: 2%  ირანი: 2%  გაერთიანებული სამეფო: 2%  ინდოეთი: 2%  სუდანი: 2%  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა: 1% მერინოსი მეცხვარეობა ბაღაშვილი დ, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 497. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მატყლი Did you know wool can help your health? It can! დაარქივებული 2012-12-26 საიტზე Wayback Machine. Australian Wool Exchange Ltd Australian Wool Innovation (AWI) დაარქივებული 2009-08-15 საიტზე Wayback Machine. Australian Wool Testing Authority Ltd American Wool Industry დაარქივებული 2009-01-15 საიტზე Wayback Machine. Natural Colored Wool Growers Association Australian Wool Fashion Awards დაარქივებული 2018-09-20 საიტზე Wayback Machine.
მატყუარა

მატყუარა — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე, მდინარეების ღობიშურისა (ცხენისწყლის მარცხენა შენაკადი) და რიცეულის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ზემო დინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2977 მ. მატყუარის მიდამოები აგებულია ქვედაიარული თიხაფიქლებით. შემოსილია ალპური მდელოებით. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 497.