laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ვეშაპისნაირნი

ვეშაპისნაირნი (ლათ. Cetacea) — წყლის ძუძუმწოვრების რიგი. აქვთ 1-2 მ-იდან — 33 მ-მდე სიგრძის თითისტარისებრი სხეული, რომელიც ჰორიზონტალური ორლაპოტიანი კუდით ბოლოვდება. ბალნიანი საფარველი, გარეთა ყური, ოფლისა და თებოს ჯირკვლები რედუცირებულია. ხერხემალში გავის განყოფილება არ გააჩნიათ. აქვთ 17-მდე წყვილი ნეკნი, რომელთაგან მხოლოდ 1-10 წყვილი უკავშირდება მკერდს. ლავიწი არა აქვთ. ბეჭი მარაოსებრია. მხრის ძვალი მოკლე და მსხვილია, წინამხრის ძვლები მოკლეა. თითებში (4 ან 5) ფალანგების რიცხვი გადიდებულია. წინა კიდურები ფარფლებადაა გადაქცეული, ხოლო უკანა არა აქვთ (შემორჩენილია მხოლოდ მენჯის ნაშთები). ვეშაპისნაირთ ჟანგბადის მარაგის განუახლებლად დიდხანს შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა (კაშალოტებს 1,4 საათამდე), რაც გაპირობებულია სუნთქვის ცენტრის დაქვეითებული მგრძნობელობით სისხლში CO2-ის დაგროვებისადმი, ფილტვების დიდი მოცულობით და კუნთოვანი მიოგლობინის დიდი რაოდენობით. ყველაფერი ეს საშუალებას აძლევს ვეშაპისნაირთ წყლის ზედაპირიდან თან ჩაიტანონ დიდი რაოდენობით ჟანგბადი, რომელიც მეტად ეკონომიურად იხარჯება. ყვინთვის დროს გულის მოქმედება (პულსი) ორჯერ და უფრო მეტჯერ ნელდება, ხოლო სისხლი იმგვარად მოძრაობს, რომ ჟანგბადით უპირველეს ყოვლისა თავის ტვინი და გულის კუნთი მარაგდება. ხანგრძლივად ყვინთვისას ეს ორგანოები ჟანგბადს იღებენ კაპილარების ქსლიდანაც („საოცარი ბადიდან“). გრძნობის ორგანოებს შორის ყველაზე უკეთაა განვითარებული სმენის ორგანო. ჩვეულებრივი ბგერების გარდა ვეშაპისნაირნი აღიქვამენ ინფრაბგერებისა და ულტრაბგერებს, რომლებიც ადამიანის სმენის ორგანოებისათვის მიუწვდომელია. კარგად აქვთ განვითარებული აგრეთვე შეხებისა და გემოვნების ორგანოები. თვალები პატარა აქვთ, ყნოსვის ფუნქცია — დაკარგული. ვეშაპისნაირნი შობენ ერთ ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ 2-6 წლის ასაკში. ცოცხლობენ 30-50 წლამდე. ცხოვრობენ ოჯახებად ან ჯოგებად. მნიშვნელოვანი სარეწი ობიექტებია (იხ. ვეშაპსარეწი). ვეშაპებზე ნადირობის რეგულაციას ხელმძღვანელობს საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისია. ზოგიერთ სახეობაზე (დელფინები, ლურჯი ვეშაპი და სხვა) ნადირობა აკრძალულია ხანგრძლივი დროით, რის შედეგადაც მათმა რაოდენობამ ბოლო დროს მნიშვნელოვნად იმატა. ვეშაპისნაირთა რიგი იყოფა ორ ქვერიგად: უკბილო ვეშაპები და კბილიანი ვეშაპები. პირველს განეკუთვნება 3 ოჯახი: სადა ვეშაპისებრნი, ზოლიანი ვეშაპისებრნი და რუხი ვეშაპისებრნი, ხოლო მეორეს — 4 ოჯახი: კაშალოტისებრნი (Physeteridae), დინგნისკარტასებრნი (Ziphiidae), დელფინისებრნი (Delphinidae) და მდინარის დელფინისებრნი. ვეშაპისნაირთაგან ცნობილია 38 გვარის 83 სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან არქტიკიდან ანტრაქტიკამდე ყველა ოკეანესა და ზღვაში. შავ ზღვაში ბინადრობს სამი სახეობა — აფალინა, ზღვის ღორი და დელფინი, რომლებიც მრავლად გვხვდება საქართველოს სანაპიროებთანაც. 1880 წლის მაისში ჩაქვის მახლობლად ზღვის დინებამ გამორიყა მცირე ზოლიანი ვეშაპი (Balaenoptera acutorostrara), რომლის ჩონჩხი საქართველოს მუზეუმში ინახება. ვეშაპისნაირნი: გრენლანდიური ვეშაპი გრძელდინგა ვეშაპი თეთრგვერდა ვეშაპი თეთრი ვეშაპი ზღვის ღორი კაშალოტი კუზა ვეშაპი ლურჯი ვეშაპი მცირე ზოლებიანი ვეშაპი რუხი ვეშაპი სამხრეთული ვეშაპი სეივალი ფინვალი ჩრდილოური ვეშაპი ჯანაშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 390. Жизнь животных, т. 6, М., 1971; Томилин А. Г., Китообразные, М., 1957 (Звери СССР и прилежащих стран, т. 9); მისივე, Китообразные фауны морей СССР, М., 1962.
ჰაერის აბსოლუტური ტენიანობა

ჰაერის აბსოლუტური ტენიანობა — წყლის ორთქლის გრამების რაოდენობა, რომელსაც შეიცავს ჰაერის 1 მ³. სხვა სიტყვებით, ესაა წყლის ორთქლის სიმკვრივე ჰაერში. აბსოლუტური ტენიანობის აღმნიშვნელი ასოა f {\displaystyle f} . ჰაერის აბსოლუტური ტენიანობა იანგარიშება შემდეგი ფორმულით: f = m V = ρ s t e a m , {\displaystyle f={\frac {m}{V}}=\rho _{steam},} სადაც V {\displaystyle V} — ტენიანი ჰაერის მოცულობაა, ხოლო m {\displaystyle m} — ორთქლის მასა გრამებში, რომელსაც შეიცავს აღნიშნული მოცულობა. ჩვეულებრივ გამოიყენება აბსოლუტური ტენიანობის ერთეული: [ f ] = 1 {\displaystyle [f]=1} გ/მ³. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 1
დონის კოშკი

დონის კოშკი (რუს. Башня Дона) — შემორჩენილი სათავდაცვო კედლის ნაწილი კალინინგრადში. აგებულია გერმანელების მიერ და სახელი ეწოდება ფრიდრიხ კარლ დონის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც იყო კალინინგრადის გარშემო სათავდაცვო ჯაჭვის შექმნის პროექტის ავტორი. კოშკი აგებულია 1854 წელს. მდებარეობს ზემო ტბის ნაპირზე. 1945 წლის აპრილში კენიგსბერგის ოპერაციის დროს გამოიყენებდა როგორც გერმანელი ფაშისტების დასაყრდენი პუნქტი. ოპერაციის პერიოდში, რომელიც მიმდინარეობდა 1945 წლის 6-9 აპრილს, წითელი არმიის ჯარისკაცებმა კოშკი ხელში ჩაიგდეს. ამჟამად კოშკში განთავსებულია კალინინგრადის ქარვის მუზეუმი. კალინინგრადის ცენტრში მდებარე ზედა ტბის (იგივე ჭაობის) ნაპირზე მდებარეობს საფორტიფიკაციო ნაგებობა დონის კოშკი. ნაგებობა როსგარტენის კარიბჭესთან ერთად ქმნის ერთიან კომპლექსს, რომელიც ააგეს 1853 წელს. დონის კოშკი დააპროექტეს არქიტექტორებმა: ინჟინერ-კაპიტანმა ირფიუგელბრეხტმა და ინჟინერ-ლეიტენანტმა ფონ ჰაილემ. კოშკის მშენებლობა მიმდინარეობდა საინჟინრო კორპუსის ხელმძღვანელის ერნს ლუდვიგ ფონ ასტერის ხელმძღვანელობით. დონის კოშკის აგებით მოხდა ფრანგი ინჟინერ-მშენებლის მ. მონტალამბერის იდეის განხორციელება, რომელსაც სურდა დიდი სათავდაცვო ნაგებობის აგება. გეგმით მრგვალი შენობის დიამეტრია 34 მეტრი, ხოლო სიმაღლე 12 მეტრი. ნაგებობა შედგება ორი მიწის ზედა სართულისა და ერთი მიწისქვეშა სართულისაგან. კედლის სისქე 2 მეტრი. ნაგებობას აქვს შიდა ეზო და მშენებლობისათვის გამოყენებულია სპეციალური საფორტიფიკაციო აგური, მიღებული მრავალჯერადი გამოწვის შედეგად. 1945 წლის აპრილის ოპერაციის დროს კოშკში მდებარე გარნიზონი მტერს ბოლოს ჩაბარდა. სწორედ ამ კოშკზე აღმართეს წითელარმიელებმა 10 აპრილს გამარჯვების დროშა. 1974 წლიდან დონის კოშკი ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია და დაცულია სახელმწიფოს მიერ. ამჟამად კოშკის შენობაში განთავსებულია რუსეთში ერთადერთი ქარვის მუზეუმი უნიკალური ექსპონატებით, რომელთაგან ერთ-ერთი ხუთ კილოგრამს იწონის და ითვლება რუსეთში ყველაზე დიდ ქარვად. კოშკის მახლობლად მდებარეობს ძველი კენიგსბერგის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა როსგარტენის კარიბჭე, რომლის მთელი კომპლექსი შემონახულია ჩვენს დრომდე. Авенир Овсянов. Крепость над озером. — Калининград: Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2012. — 88 с. — ISBN 978-5-903920-16-7. О башне на официальном сайте Калининградского областного музея янтаря დაარქივებული 2017-04-29 საიტზე Wayback Machine.
აგლოფორიტი

აგლოფორიტი (ინგლ. aggloporite, გერმ. aggloporit) — მსუბუქი ბეტონის ხელოვნური ფოროვანი შემვსები, რომელიც მიიღება თიხოვანი ქანების ან ნახშირის გამდიდრების და წვის ნარჩენების თერმული დამუშავებით და პროდუქტის შემდგომი დამსხვრევით. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 1
აგურის წყობა

აგურის წყობა — გარკვეული წესით განლაგებული და ერთმანეთთან შეკავშირებული (ძირითადად დუღაბით) აგურების ერთობლიობა. წყობის ფიზიკურ-მექანიკურ თვისებებს განაპირობებს მასალის თავისებურებები, წყობის სახეობა და შესრულების ხარისხი. ქვის სახეობათა მიხედვით განასხვავებენ ხელოვნური და ბუნებრივი ქვის წყობას. პირველს განეკუთვნება აგურის, კერამიკისა და ბეტონის ბლოკების წყობა, მეორეს — სწორი (თლილი) ან არასწორი (ქვაყორე) ფორმის ბუნებრივი ქვის წყობა. ეს უკანასკნელი ორგვარია: ყორე წყობა და ყორებეტონის წყობა. კონსტრუქციის მიხედვით წყობა შეიძლება იყოს მთლიანი, ღრუ ან შერეული. ღრუ წყობა შედგება რამდენიმე შრისაგან, რომელთა შორის დატოვებულ სივრცეს ჩვეულებრივ თბოსაიზოლაციო ,ასალით ავსებენ. შერეული წყობა მთლიანია, იგი შეიცავს სხვადასხვა მასალის რამდენიმე შრეს. სწორი ფორმის ქვის წყობა ქვის ზომის მიხედვით შეიძლება იყოს წვრილქვიანი, მცირებლოკიანი ან მსხვილბლოკიანი. წყობაში დუღაბი აკავშირებს აგურებს, თანაბრად ანაწილებს მათ შორის წნევას და ზრდის წყობის სიმტკიცეს და მონოლითობას. წყობის სიმტკიცის გასადიდებლად შეიძლება მისი დაარმატურება ლითონის ღეროებით (არმირებული წყობა). ძველად ფართოდ იყო გავრცელებული უდუღაბო, ე. წ. მშრალი წყობა. წყობის სიმტკიცისა და მონოლითობისათვის აგურს გარკვეული წესით ფენა-ფენა განალაგებენ და ერთმანეთს გადააბამენ (ნაკერების გადაბმა). ნაკერის სისქე საშუალოდ 10-12 მმ. გადაბმის სისტემებია — ორრიგა (ჯაჭვური) და მრავალრიგა. საქართველოში იყენებენ ე. წ. კახურ წყობას (თევზისებური წყობა), მერცხლისკუდა გადაბმას და სხვა. გ. ნინუა, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 76. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 2
აგურფხვნილი

აგურფხვნილი (ინგლ. brick dust) — ცემენტის ხელოვნური ჰიდრავლიკური დანამატი, რომელიც მიიღება აგურის ან თიხის ნაკეთობების ლეწის დაფქვით. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 2
ქოლაგირის მონასტერი

ქოლაგირის მონასტერი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. კახეთის მხარის სიღნაღის მუნიციპალიტეტში მღვიმის მონასტრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს, იმავე ბერების სერად წოდებული ქედის ბოლოში, 6 კილომეტრის მანძილზე, ივრის ჭალის ნაპირას მდებარეობს. რა ერქვა მონასტერს თავიდან, უცნობია. ერთგვარი გაურკვევლობაა მის ამჟამინდელ სახელთან დაკავშირებითაც. ანალოგიური ტოპონიმი ქვემო ქართლში, ბოლნისთან დასტურდება. მეცნიერთა ნაწილის მოსაზრებით, იგი აზერბაიჯანული ენიდან უნდა მოდიოდეს, სადაც კოლ-ეკალს, ხოლო გირ - შესვლას ნიშნავს. თუ გავითვალისწინებთ მონასტრის დაბლა, ივრის ჭალების ეკალნარსა და ძნელად გასავლელი მცენარეული საფარის არსებობას, მაშინ, შესაძლოა, სახელწოდება ქოლაგირი, მონასტრის ძნელად მისადგომობის აღმნიშვნელიც იყოს. ქოლაგირის მონასტერი შედგება ერთი სამდარბაზიანი ეკლესიისაგან, აქვე არის სატრაპეზოც და სხვა რამდენიმე ნაგებობა. ამათგან ეკლესია და სატრაპეზო მოხატულია, ვინაიდან კომპლექსი გამოკვეთილია შედარებით რბილთიხოვან კონგლომერატებში. მონასტერთან მთა ჩამოშლილია და ამიტომ დღემდე მხოლოდ ეკლესიის დასავლეთი ნაწილის ერთმა მესამედმა მოაღწია. განსაკუთრებით საინტერესოა ქოლაგირის ეკლესიის ჩრდილოეთი დარბაზი, რომელშიც შემორჩენილია ძალზე დაზიანებული უნიკალური კედლის მხატვრობა. მათ შორის ტაძრის ქტიტორთა თორმეტი გამოსახულება ასომთავრული წარწერებით. აქ მოღვაწე ბერები სასმელად ივრის წყალს იყენებდნენ. დღეს მონასტრის მხოლოდ დასავლეთი ნაწილიღაა შემორჩენილი და ახლაც იშლება. რამდენიმე ათწლეულში ქოლაგირის მონასტერი უბრალოდ გაქრება. ბოლო ექსპედიცია ქოლაგირის მონასტერში 1998 წელს მოეწყო. გასული 16 წლის მანძილზე, როგორც აღმოჩნდა მონასტერმა კიდევ უფრო მეტი ნგრევა განიცადა, რადგან ამ ექსპედიციის კვლევის ამსახველ ზ.სხირტლაძის ნაშრომში შესული ბევრი დეტალი დღეს აღარ იკითხება. ერთ იარუსად განლაგებული მომცრო კომპლექსი ერთდროულადაა შექმნილი. იგი მოკლებული უნდა ყოფილიყო ზედმეტ თავდაცვით ნაგებობებს. არ გვხვდება არც სათავსები და სამეურნეო დანიშნულების გამოქვაბულები. კომპლექსში ოცამდე მოწესე თუ განთავსდებოდა. ქოლაგირის მონასტერი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 239-240. რაქვიაშვილი ხ., ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები, თბ., 2015, გვ. 44 სხირტლაძე ზ., ისტორიულ პირთა პორტრეტები გარეჯის მრავალმთის ქოლაგირის მონასტერში, თბ., 2000. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
პირუკუღმარის მონასტერი

პირუკუღმარის მონასტერი — ქოლაგირიდან აღმოსავლეთით 4 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს მცირე, თითქმის მთლიანად განადგურებული კომპლექსი. შემორჩენილია მხოლოდ რამდენიმე დამხამრე, რემურნეო ხასიათის საცავსი, რომელთა მიხედვით კომპლექსის აღდგენა შეუძლებელია. ეს გამოქვაბულები გამოკვეთილია რბილთიხოვან კონგლომერატში . რაქვიაშვილი ხ., ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები, თბ., 2015, გვ. 46 დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 238-239.
გარეჯის მღვიმის მონასტერი

გარეჯის მღვიმეს მონასტერი, მაღაზანა — გამოქვაბული სამონასტრო კომპლექსი დავითგარეჯაში. მდებარეობს ლავრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ბერთუბნიდან 8-10 კმ-ში. პლატონ იოსელისნის მიხედვით, მარაზანას ანუ მღვიმეს, ხოლო გ. ჯანაშვილის მიხედვით, მღვიმეს ადგილობრივი მწყემსები მაღაზიებს უწოდებენ. ვინაიდან „მაღაზან“ თათრულად ხვრელს, გამოქვაბულს, მღვიმეს ნიშნავს. მღვიმე საკმაოდ მკვრივ ქვიშაქვებში გამოკვეთილ დარბაზულ და ცენტრალურ გუმბათიან ეკლესიათა ჯგუფია — სატრაპეზოებით, საცხოვრებელი და სამეურნეო ხასიათის სათავსებით. ზოგ მტგანში შემორჩენილია კედლის მხატვრობის საინტერესო ნიმუშები. ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 43-44
ბაზელი

ბაზელი (გერმ. Basel, ფრანგ. Bâle) — ქალაქი შვეიცარიაში, ნახევარკანტონ ბაზელ-შტადტის ადმინისტრაციული ცენტრი. აქ მდებარეობს შვეიცარიაში უძველესი უნივერსიტეტი (1460). მოსახლეობა - 166'095 ად.. ოფიციალური კოდი — 2701. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 143. ↑ https://www.regierungsrat.bs.ch/mitglieder/jans.html
ადვილჩაწყობადობა

ადვილჩაწყობადობა, ადვილჩასხმადობა (რუს. удобоукладываемость, ინგლ. placeability) — ბეტონის ნარევის თვისება დაემორჩილოს დაყალიბებისას საჭირო ტექნოლოგიურ ოპერაციებს, უზრუნველყოს ბეტონის საკმარისი ძვრადობა, არ განშრევდეს. განისაზღვრება წყლის ხარჯით ანარევზე, შემვსების სახითა და სისხოთი. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 2
ჯავარი

ჯავარი — ძაფისებრი არაერთგვაროვნებები მინაში, განსხვავებული შედგენილობით ძირითადი მასისაგან, წარმოიქმნება მინის არასაკმარისი მოხარშვის დროს. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 166
ჯამბარა

ჯამბარა — უმარტივესი ტვირთსატაცი სამარჯვი ბაგირის ან ჯაჭვის სახით სატაცი კაკვებით. შეიძლება ჰქონდეს მოწყობილობები ტვირთების ავტომატური დაჯამბარებისათვის. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 166
ჯართი

ჯართი — რკინის ან ფოლადის, აგრეთვე ფერადი ლითონების გამოუსადეგარი ნარჩენები, რომელიც მიდის გადადნობაზე. „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში“, რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ., 1995, გვ. 166
სერგეი შამბა

სერგეი შამბა (დ. 15 მარტი, 1951, გუდაუთა) — აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობის „პრემიერ-მინისტრი“ 2010 წლის 12 თებერვლიდან; მანამდე ის მრავალი წლის განმავლობაში იყო დე-ფაქტო „საგარეო საქმეთა მინისტრი“, 1997 წლის 7 მაისიდან 2004 წლის ივნისამდე, ნახევარწლიანი პაუზით. ამ თანამდებობაზე მსახურობდა შვიდი პრემიერ-მინისტრის და ორი პერზიდენტის (ვლადისლავ არძინბა, სერგეი ბაგაფში) მმართველობის პერიოდში. შამბა პოლიტიკაში 24 წლის ასაკიდან მოვიდა და მას შემდეგ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აქტიური მომხრე იყო. „საგარეო საქმეთა მინისტრობამდე“ აფხაზეთის „მინისტრთა საბჭოს“ მეთაური იყო, ხოლო აფხაზეთის სახალხო ფრონტის ხელმძღვანელის სახით კი წამყვანი ოპოზიციური მოძრაობის სათავეში იყო ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის პერიოდში. 2004 წლის 14 ივნისს შამბა „საგარეო საქმეთა მინისტრობიდან“ გადადგა, რისთვისაც მრავალი მიზეზი სახელდებოდა, მათ შორის, ხუთი დღით ადრე თანაპარტიელი ოპოზიციის ლიდერი გარი აიბას მკვლელობა და ასევე მომავალი „საპრეზიდენტო არჩევნები“. გადადგომისთანავე მან მთელ „მთავრობასაც“ გადადგომა მოუწოდა. 2004 წლის ოქტომბრის „საპრეზიდენტო არჩევნებში“ შამბა ახლად გაერთიანებული ამწახარა/გაერთიანებული აფხაზეთის ოპოზიციური მოძრაობის ნომინაციის მიღების ერთ-ერთი ფავორიტი იყო. თუმცა 2004 წლის 20 ივლისს მოძრაობამ ყოფილი პრემიერ-მინისტრი სერგეი ბაღაფში დაასახელა, როგორც მათი ერთობლივი კანდიდატი. შამბა მაინც იყრიდა კენჭს „არჩევნებში„, თუმცა ხმების 9,9%-ით მხოლოდ მესამე ადგილზე გავიდა. პირველ და მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატებს შორის მოსული უთანხმოების გამო „არჩევნები“ ხელმეორედ ჩატარდა, მაგრამ შამბას მეორე რაუნდში მონაწილეობა არ მიუღია. ახალი „პრეზიდენტის“ არჩევის შემდეგ შამბა ისევ დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად. 2004 წლის 15 დეკემბერს ის ისევ დაინიშნა „საგარეო საქმეთა მინისტრად“. 2010 წლის 13 თებერვალს კი „პრემიერ-მინისტრად“, რომელმაც ამ პოსტზე ალექსანდრე ანქვაბი შეცვალა (გახდა „ვიცე-პრეზიდენტი“). 26 თებერვალს შამბას ნაცვლად „საგარეო სამქეთა მინისტრად“ დაინიშნა მისი ყოფილი მოადგილე მაქსიმ ღვინჯია. სერგეი შამბა არის თადარიგის პოლკოვნიკი, აფხაზეთის საბრძოლო ხელოვნების ასოციაციის პრეზიდენტი. ჰყავს ცოლი და ორი შვილი
ჯიში

არსებითი სახელი ჯიში შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს: ჯიში მეცხოველეობაში — ერთი სახეობის და საერთო წარმოშობის, შინაურ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი, რომელიც შექმნილია და სისტემაშია მოყვანილი ადამიანის ხანგრძლივი შრომით; ჯიში მემცენარეობაში — მცენარეთა ერთობლიობა, რომელიც შექმნილია სელექციის გზით და უნარი შესწევს მემკვიდრეობით გადასცეს მომდევნო თაობას განსაზღვრული მორფოლოგიური, ფიზიოლოგიური და სამეურნეო ნიშან-თვისებები; ჯიში სატყეო მეურნეობაში — ხეების გვარეულობა და სახეები. ტერმინი გამოიყენება სატყეო მეურნეობაში (ფოთლოვანი ჯიში, წიწვოვანი ჯიში).
ჯიში (მეცხოველეობა)

ჯიში — მეცხოველეობაში, ერთი სახეობის და საერთო წარმოშობის, შინაურ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი, რომელიც შექმნილია და სისტემაშია მოყვანილი ადამიანის ხანგრძლივი შრომით. ხასიათდება პროდუქციის მოცემისა და სხეულის აგებულების სპეციფიკურობით, რასაც მემკვიდრეობით გადასცემს შთამომავლობას. ჯიში შედგება უფრო მცირე ჯგუფებისაგან (ჯილაგი, ხაზი, ოჯახი), რაც ჯიშის სტრუქტურას ქმნის. განასხვავებენ პრიმიტიულ, კულტურულ და გარდამავალ ჯიშებს. ჯიში შექმნილია ადამიანის შრომით, ამიტომ ჯიშთწარმოქმნისა და სრულყოფის წამყვანი ფაქტორია სოციალურ-ეკონომიკური პირობები, თუმცა ბუნებრივ-ეკოლოგიური და სამეურნეო გარემოც დიდ როლს ასრულებს. ჯიშთა დაცვისა და სრულყოფის მეთოდია ხალასი მოშენება. ამჟამად მსოფლიოში ჯიშთა რიცხვი უმთავრესად ცხოველთა სახეობებში 2700 აღემატება. გ. ჯორჯიკია, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 569.
Future US

Future US, Inc. (ადრე ცნობილი როგორც Imagine Media და The Future Network USA) — ამერიკული მედია კორპორაცია, რომელიც ორიენტირებულია სხვადასხა სახის ჟურნალების გამოცემაზე, მათ შორის ვიდეო თამაშების, მუსიკისა და ტექნოლოგიების შესახებ. კომპანია დაარსდა კრის ანდერსონის მიერ 1990 წელს. შტაბ-ბინა მდებარეობს სან-ფრანცისკოში, კალიფორნიის შტატში. ის ასევე მცირე ოფისებს განაგებს ნიუ-იორკში. მისი მფლობელია Future plc — ბრიტანული გამომცემელი კომპანია. კომპანია Future US ფლობს რამდენიმე ჟურნალსა და საიტს, მათ შორის: „PC Gamer, „Official Xbox Magazine“, „TechRadar“, „Maximum PC“. Future plc შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „Future US“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი ↑ Future US, Inc. Private Company Information. Bloomberg.
სტიმპანკი

სტიმპანკი (ინგლ. steampunk) — სამეცნიერო ფანტასტიკის ქვეჟანრი, რომელიც თავის თავში მოიცავს ტექნოლოგიასა და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნებას, შთაგონებულს XIX საუკუნის ინდუსტრიული ორთქლის მანქანებით. როგორც ლიტერატურული მიმდინარეობა შეიქმნა 1980-იანი წლებში კიბერპანკის საპირწონედ და თანდათანობით იქცა ხელოვნების ფორმად, კულტურულ მოძრაობად და სუბკულტურად. ითვლება კიბერპანკის ყველაზე განთქმულ დისტრიბუტივად. როგორც წესი, სტიმპნაკის სიუჟეტი მოიცავს მე-19 საუკუნის ვიქტორიანული ეპოქის ან ამერიკის ველური დასავლეთის ალტერნატიულ ისტორიას, სადაც მასიურად გამოიყენება ორთქლის მანქანები და წარმოდეგენილია დამახასიათებელი ქალაქის პეიზაჟები და კონტრასტული სოციალური ფენები. შესაძლოა, სტიმპანკში, ასევე გაერთიანებული იყოს ფენტეზის, საშინელებათა ლიტერატურის, ისტორიული პროზის, დეტექტივისა და ფანტასტიკის სხვა ჟანრების ელემენტები. სტიმპანკზე შესამჩნევი გავლენა მოახდინა მე-19 საუკუნის მწერლების, ჟიულ ვერნის, ჰერბერტ უელსის, მერი შელისა და ედვარდ სილვესტერ ელისის სამეცნიერო რომანებმა. მიუხედავად იმისა, რომ 1960-1970-იან წლებში გამოცემული ბევრი ნაუმუშევარი მიიჩნევა სტიმპანკის ნიმუშებად, ტერმინი „სტიმპანკი“ წარმოიშვა 1980-იანი წლების ბოლოს, რომელიც პირველად იხმარა ამერიკელმა სამეცნიერო ფანტასტმა მწერალმა კევინ ჯეტერმა. ჟანრის მნიშვნელოვანი წარმომადგენლები არიან: უილიამ გიბსონი, გორდონ დალკვისტი, კევინ ჯეტერი, ჯეიმზ ბლეილოკი, ჩაინა მიევილი, ბრიუს სტერლინგი და სკოტ ვესტერფელდი შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სტიმპანკი“ ვიკისაწყობში. რას ნიშნავს სტიმპანკი დაარქივებული 2008-01-13 საიტზე Wayback Machine. ↑ Definition of steampunk. Oxford University Press. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-18. ციტირების თარიღი: 6ოქტომბერი, 2012. ↑ Latham, Rob (2014) The Oxford Handbook of Science Fiction, გვ. 439. ISBN 9780199838844.  ↑ What The Hell Is Steampunk?. HuffPost UK. ციტირების თარიღი: 2017-08-31. ↑ Kimberly Burk (2010). Creating the Future-Past: Understanding Steampunk as Triadic Movement (en). Brandeis University. ციტირების თარიღი: 2018-06-17.  დაარქივებული 2016-01-13 საიტზე Wayback Machine. ↑ Frauke Matz (2016). Punk Tales. ABC-CLIO, გვ. 1751, გვ. 834-835. ISBN 9781610692540.  ↑ (2011) Presentations of the 2010 Upstate Steampunk Extravaganza and Meetup, EBSCO ebook academic collection. Cambridge Scholars Publishing, გვ. 132, გვ. 199. ISBN 1443830747.  ↑ Strickland, Jonathan. Famous Steampunk Works. HowStuffWorks. ციტირების თარიღი: 18 მაისი, 2008.
ყუმუხები

ყუმუხები — ჩრდილოეთ კავკასიის ყველაზე დიდი თურქულენოვანი ეთნოსი. ცხოვრობენ დაღესტნის მთისწინეთსა და ყუმუხეთის დაბლობში. ისინი ამ მიწაწყლის მკვიდრ მოსახლეობას წარმოადგენენ. ბინადრობენ დაღესტნის ხასავიურტის, ბაბაიურტის, ყიზილიურტის, ბუინაკსკის, ყარაბუდახკენტის, კაიაკენტის და ხაიტაყის რაიონებში, მაჰაჩყალის ირგვლივ ექვს სოფელში, ქალაქებში: მაჰაჩ ყალა, ხასავიურტი, ბუინაკს კი, იზბერბაში, დერბენტი. ყუმუხები დაღესტნის მოსახლეობის 13%-ს შეადგენენ. 1989 წლის აღწერით ყუმუხების საერთო რაოდენობა 281,9 ათასი კაცი იყო, დღეისათვის დაახლოებით 350 ათასი, მათ შორის დაღესტანში დაახლოებით 280 ათასი (2000 წლის მონაცემებით). ყუმუხების თითქმის ნახევარი ქალაქებშია კონცენტრირებული. დაღესტნის ფარგლებს გარეთ რუსეთის ფედერაციაში ყუმუხების 20%-ზე მეტი ცხოვრობს. შედარებით დიდი რაოდენობით ყუმუხები მკვიდრობენ ჩეჩნეთის გუდერმესისა და გროზნოს რაიონებში (10 ათასი კაცი), ჩრდილოეთ ოსეთის მოზდოკის რაიონში (9,5 ათასი). განსახლებული არიან აგრეთვე რუსეთის სტავროპოლისა და ტიუმენის ოლქებში, რუსეთის საზღვრებს გარეთ ყაზახეთში, უკრაინაში, უზბეკეთში, თურქმენეთში, აზერბაიჯანში. ყუმუხთა დიასპორა გვხვდება თურქეთში, იორდანიაში და მსოფლიოს კიდევ რამდენიმე ქვეყანაში. ყუმუხების თვითსახელწოდებაა ყუმუკ. ამ ეთნონიმიდან მომდინარეობს რუსული და ნოღაური კუმიკი, ჩეჩნური - გუმკი. დაღესტნის მეზობელ ხალხებში ყუმუხთა ეგზოეთნონიმი გადმოიცემა სიტყვებით: ბარის მცხოვრებნი: ხუნძურად - ლარაგალ, დარგუულად - დირკალანტი, ლაკურად - არ ნისა. ყუმუხები ანთროპოლოგიურად დიდი ევროპეიდული რასის კასპიურ ტიპს მიეკუთვნებიან. ხაზართა დროიდან დაწყებული XX საუკუნის პირველ მეოთხედამდე ყუმუხთა წინაპარი თურქული ენა, შემდეგ კი თვით ყუმუხური ენა ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის ეროვნებათშორის ურთიერთობის ენა იყო. ყუმუხური ენა საბოლოოდ მონღოლთა პერიოდამდე ჩამოყალიბდა. ის კავკასიის ხალხების რუსეთის მეფეებთან მიმოწერის ოფიციალური ენაც იყო. ყუმუხური ენა ვლადიკავკაზის, სტავროპ ოლის, მოზდოკის, ყიზლარის, თემირ ხან - შურის და სხვ. გიმნაზიებსა და სასწავლებლებში ისწავლებოდა. ყუმუხეთზე გადიოდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზა, კერძოდ, დიდი აბრეშუმის გზა. ყუმუხეთის ბარი დაღესტნის ბევრი რაიონისათვის ძირითად ბეღელად ითვლებოდა, რაც მის სავაჭრო და ეკონომიკურ აღმავლობას განაპირობებდა. ყუმუხეთში სუნიტური მიმართულების ისლამი VIII-XII საუკუნეებში გავრცელდა. ყუმუხები ყოველთვის ამაყობდნენ იმით, რომ ისლამი დაღესტნელთა შორის ყველაზე ადრე მიიღეს. სხვადასხვა მონაცემებით, ამ პერიოდამდე ყუმუხებში ქრისტიანობაც იყო გავრცელებული, ხაზარეთის ზედა ფენებში კი იუდაიზმიც. ყუმუხთა ცხოვრებაში უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობდა სპორტის ეროვნული სახეობები. მათ ჰქონდათ ბალახის ჰოკეის თავისებური სახეობა: საღამოთი აბედს (ნაცარტუტში გამოხარშული ხის ერთგვარი სოკო) მოუკიდებდნენ ცეცხლს და მის წართმევაში ერთმანეთს ჰოკიჯოხით (ყვანჯით) ეპაექრებოდნენ, დღესასწაულებზე იმართებოდა დოღი. ტარკის საშამხლო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 663. თოფჩიშვილი რ. „კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია“, თბილისი, 2012 ↑ State statistics committee of Ukraine - National composition of population, 2001 census (Ukrainian) ↑ Russian Census 2010: Population by ethnicity დაარქივებული 2012-04-24 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)