laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჩემი მეგობარი ჰიტლერი

ჩემი მეგობარი ჰიტლერი (იაპონ. わが友ヒットラー, Waga Tomo Hittorā) — იაპონელი მწერლისა და დრამატურგის, იუკიო მიშიმას 1968 წლის ნეოკლასიკური პიესა, რომელიც სცენაზე პირველად გამოცემიდან ერთი წლის შემდეგ, 1969 წლის იანვარში დაიდგა. საინტერესოა, რომ ერთ-ერთ სპექტაკლში ადოლფ ჰიტლერის როლი თავად მიშიმამ მოირგო. მიშიმა შთაგონებული იყო ცნობილი გერმანელი სამხედრო მოღვაწისა და ნაცისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებლის, ერნსტ რემის მკვლელობით, ე.წ. გრძელი დანების ღამის ინციდენტისას. მიუხედავად ამისა, გავლენის ძირითად წყაროს მისი სხვა პიესა წარმოადგენდა. გამომდინარე იქიდან, რომ მიშიმას სხვა პიესის - მადამ დე სადი (1965) - როლებში მხოლოდ ქალი მსახიობები იღებდნენ მონაწილეობას, ავტორმა ისურვა, რომ ზემოხსენებულ პიესაში მხოლოდ კაცი მსახიობები ეთამაშა. მისივე თქმით, მას სურდა დაემსხვრია ის მცდარი შეხედულება, რომ თითქოს მას არ შეეძლო ორივე სქესის მქონე პერსონაჟების შექმნა. პიესაში ვხვდებით ოთხ მთავარ პერსონაჟს - ადოლფ ჰიტლერს, გუსტავ კრუპს, გრეგორ შტრასერსა და ერნსტ რემს (რომლის ხელნაწერიდანაც პიესის სათაურია აღებული). სიუჟეტის ვითარდება 1934 წლის ზაფხულში, ბერლინის კანცელარიაში. სპექტაკლის მიმოხილვები და კრიტიკა განსხვავებულია - ზოგი მას მკვეთრად ფაშისტურ, ზოგიც ანტიფაშისტურ ნიმუშად აღიქვამს. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. დადგმა იწყება იმით, რომ ჰიტლერი სიტყვით გამოდის გერმანელი ხალხის წინაშე, რა დროსაც მისი ორი კოლეგა - კრუპი და რემი - შემოდიან შეხვედრაზე დასასწრებად. ისინი ჩუმად ესაუბრებიან ერთმანეთს და განიხილავენ ე.წ. „რკინის თაიგულის“ თემას, რაც წარმოადგენს ერთგვარ მეტაფორას კაცობრიობის ისტორიაში დაწყებული დიდი წინსვლისა, ასევე ჰიტლერის ლიდერის თვისებების უკეთ გამოვლენისა და ა.შ. მოგვიანებით, ყრილობაზე შემოდის შტრასერი, რომელსაც დაძაბული ურთიერთობა აქვს რემთან. კრუპი მათ ურთიერთობას აღწერს, როგორც „კატა-თაგვობანას“. შტრასერი ამბობს, რომ ქვეყანას ომის შედეგად მიღებული მოგება უნდა გადაეცეს, რაზეც რემს მწვავე რეაქცია აქვს და შტრასერს სოციალისტად მოიხსენიებს. სიტყვით გამოსვლის დასრულების შემდეგ ჰიტლერი თავის გუნდელებთან მიდის და იღებს შეტყობინებას იმის შესახებ, რომ მოსახლეობა აღფრთოვანებული იყო მისი გამოსვლით და, მეტიც, მას ხელოვანიც კი უწოდეს. ამის შემდეგ მიდის დიალოგი ჰიტლერსა და რემს შორის, თუ რამდენად ახლოს იყვნენ ისინი ერთმანეთთან, თუმცა ახლა, როცა ისინი სახელმწიფო საქმეში ერთობლივად არიან ჩართულნი, აღარ აქვთ ძველი დღეების გახსენების დრო. ჰიტლერი გადაწყვეტს, ერთი დღით ჩამოშორდეს პოლიტიკურ სამსახურს, შედეგად, რემი იწყებს მისთვის ყოველივე იმის სწავლებას, რასაც კარგი სამხედრო ლიდერი საჭიროებს. ადოლფ ჰიტლერი ერნსტ რემი გრძელი დანების ღამე იუკიო მიშიმა ↑ Hiroshi Nara (2007). Inexorable Modernity: Japan's Grappling with Modernity in the Arts. Lexington Books, გვ. 151–. ISBN 978-0-7391-1842-9.  ↑ (8 May 2014) Modern Asian Theatre and Performance 1900-2000. A&C Black, გვ. 47–. ISBN 978-1-4081-7720-4.  ↑ Mishima, Yukio (2011). My Friend Hitler and Other Plays by Yukio Mishima. New York: Columbia University Press, გვ. 112–113pp pages. ISBN 9780231126335.  ↑ Kim A. Адольф, кому ты друг? დაარქივებული 2012-07-17 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
ადელაიდა რისტორი

ადელაიდა რისტორი (იტალ. Adelaide Ristori‎; დ. 29 იანვარი, 1822, ჩივიდალე დელ–ფრიული — გ. 8 ოქტომბერი, 1906, ტურინი) — იტალიელი მსახიობი. დაიბადა მსახიობთა ოჯახში. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1837 წელს. მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 396. ადელაიდა რისტორი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
მურთაბეკ რისყულოვი

მურთაბეკ რისყულოვი (ყირგ. Муратбек Рыскулов; დ. 23 ნოემბერი, 1909 — გ. 1 თებერვალი, 1974, ფრუნზე) — ყირგიზი მსახიობი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1958). სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1936 წელს ყირგიზეთის მუსიკალურ-დრამატულ თეატრში. 1941 წლიდან გამოდიოდა ყირგიზეთის დრამატული თეატრის სცენაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 396. მურთაბეკ რისყულოვი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) მურთაბეკ რისყულოვი — Rotten Tomatoes
რიტონი

რიტონი — ძველებური ღვინის სასმისი. ჰქონდა რქის ფორმა, ქვედა ვიწრო ნაწილში ხვრელი. ამზადებდნენ ლითონის, თიხისა და რქისგან. ამკობდნენ რელიეფებით და გრავიურებით. ძველი ბერძნული რიტონი მოკლე და ფართოტანიანი ჭურჭელია, რომლის დაბოლოება შემკულია ცხოველის გამოსახულებებით. აზიურ რიტონს აქვს მოგრძო ტანი, ძირზე კი ცხოველის ან ადამიანის მსგავსი არსების რელიეფური გამოსახულება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 397. რიტონი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
რიუ-გრანდი

რიუ-გრანდი — ქალაქი ბრაზილიაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რიუ-გრანდი-დუ-სულის შტატში. არის ნავსადგური ტბა-ლაგუნა პატუსის შესასვლელთან. ეს ტბა პორტუგალიელებმა შეცდომით დიდ მდინარედ მიიჩნიეს, აქედან მოდის ქალაქის სახელწოდებაც. დაარსდა 1737 წელს. რიუ-გრანდი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ https://www.ibge.gov.br/estatisticas/sociais/populacao/22827-censo-demografico-2022.html?edicao=37225
ტყისყურძენა

ტყისყურძენა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან. სახელწოდება იმის მიხედვით შეერქვა, რომ ძალიან ჰგავს გარეულ ყურძენს. გავრცელებულია აჭარაში, ხულოს ტყეებში და გზების პირას. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია და მხოლოდ უმნიშვნელო შებუსვა გასდევს ძარღვების გასწვრივ. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ განტოტვილი და ფრთიანი, კუმსიცაა და თხელიც. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან რამდენადმე შებრტყელებული, მუქი ლურჯი, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. კანი სქელი და უხეში აქვს. მარცვლები მტევანში არათანაბრად მწიფდება. რბილობი წვნიანი და ხორციანია. გემო — სასიამოვნო, წვენი — შეფერილი. ტყისყურძენა საშუალო ან ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 155-163 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 88-136 გრამია. დაბალმოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.0-12.3 გ/ლ-ს. მოსავლიანობისა და გემური თვისებების მიხედვით სამეურნეო ღირებულებას მოკლებულია. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359
ტკბილი ყურძენი

ტკბილი ყურძენი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სისქის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი ააშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, იშვიათად უმხრო, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი წვრილი ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ შებრტყელებული, მომწვანო-მოყვითალო, მზის მხარეზე ყავისფერი ლაქებით. რბილობი წვნიანია. ტკბილი ყურძენი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0 გ/ლ-ს. გამოიყენება საკუპაჟე ღვინომასალად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359
ფრიდრიხ რიუკერტი

ფრიდრიხ რიუკერტი (გერმ. Friedrich Rückert; დ. 16 მაისი, 1788, ფრანკფურტი — გ. 31 იანვარი, 1866, ნოიზესი) — გერმანელი პოეტი, დრამატურგი და მთარგმნელი. 1859 წელს ილია ჭავჭავაძემ თარგმნა მისი „მგზავრის მწუხრისეული სიმღერა“ (1833). იმავე წელს მისი მეორე ლექსი ერთდროულად თარგმნეს გ. ერისთავმა სათაურით „კარებთან“ და ილია ჭავჭავაძემ სათაურით „კართა თანა“ თორმეტმარცვლიანი ლექსით. რევიშვილი შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 397. ფრიდრიხ რიუკერტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ფრიდრიხ რიუკერტი, მათრობდა ნაზი სურნელი ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 2.0 2.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 3.0 3.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 4.0 4.1 IMSLP — 2006. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q523660"></a> ↑ 5.0 5.1 Discogs — 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063"></a> ↑ 6.0 6.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #118603817 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ Ю. В. Рюккерт, Фридрих // Энциклопедический словарь — СПб: Брокгауз — Ефрон, 1899. — Т. XXVIIа. — С. 506–507. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23817534"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q656"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4109404"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892960"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137"></a> ↑ 9.0 9.1 Bibliothèque nationale de France Record #12115852g // BnF catalogue général — Paris: BnF. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191"></a> ↑ Library of the World's Best Literature / C. D. Warner — 1897. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q952614"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19098835"></a> ↑ Рюккерт, Генрих // Энциклопедический словарь — СПб: Брокгауз — Ефрон, 1899. — Т. XXVIIа. — С. 506. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q656"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892960"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23817601"></a>
ტყუპკვირტა

ტყუპკვირტა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ხუთნაკვთიანი, მომრგვალო ფორმის. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, უმხრო, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. გვხვდება მეჩხერი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი ფერის, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი და ხორციანი, წვენი — მეუფერავი. ტყუპკვირტა მიეკუთვნება სიმწიფის საგვიანო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშს. ვაზი ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359-360
ვალერიან რიუმინი

ვალერიან რიუმინი (რუს. Вале́рий Ви́кторович Рю́мин; დ. 16 აგვისტო, 1939 — გ. 2002) — რუსი კოსმონავტი მფრინავი, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი (1979, 1980). კოსმოსში იფრინა 1977 წლის ოქტომბერსა და 1979 წელს, ასევე 1980 წელს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 396. ვალერიან რიუმინი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ვალერიან რიუმინი — Find a Grave-ზე
უხვმოსავლიანი

უხვმოსავლიანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. სამეურნეო თვისებებიდან გამომდინარე ჯიშს „უხვმოსავლიანი“ უწოდეს. ერთეული ძირებია შემორჩენილი სამგორისა და მცხეთის მიმდებარე ვენახებში. ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული აბლაბუდისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად ფრთიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი, იისფერი ელფერით. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი. ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის წონა 150-300 გრამია. ერთი ძირის საშუალო მოსავალი 10-12 კილოგრამს შეადგენს. იძლევა სუფრის წითელ ღვინოს. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 367
უჯიშო

უჯიშო — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან. გორული მწვანეს ერთ-ერთი ვარიაციაა. გორული მწვანესგან განსხვავდება არა მხოლოდ ფოთლების ზომით, არამედ განიცდის ძლიერ ყვავილცვენას და მარცვალცვენას, რის შედეგადაც მის მტევანზე რჩება განუვითარებელი (პართენოკარპიული) მარცვლები. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 367
უცნობი წითელი

უცნობი წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან. ზრდასული ფოთოლი მცირე ზომისაა, ღრმად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, კუმსი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოწითალო-იისფერი. სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია. გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366
უცნობი შავი

უცნობი შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ძალიან სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი ფერის. კანი სქელი და უხეში აქვს. სიმწიფის ძალიან საგვიანო პერიოდის ჯიშია. გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366
უცნობი ყვითელი

უცნობი ყვითელი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ძლიერ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ევავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, მოყვითალო ფერის. ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი სქელი და ნაკლებად მკვრივი აქვს, რბილობი — საშუალო სიმკვრივის, ხორციანი და წვნიანი, გემო — სასიამოვნო. სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია. მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366
უცნობი თეთრი

უცნობი თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში იმერეთიდან. ზრდასული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სუსტად ან საშუალოდ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო-ოვალური ფორმის, მოთეთრო ფერის, ოდნავ დაპკრავს მოვარდისფრო ელფერი. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ხორციანი და ნაკლებწვნიანი. სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366
უსახელო (ვაზის ჯიში)

უსახელო — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის. უსახელო ვაზი საკმაოდ ძლიერი ზრდისაა, საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.8 გ/ლ-ს. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 364
კახეთი. ზამთარი

„კახეთი. ზამთარი“ — ქართველი მხატვრის, ელენე ახვლედიანის ფერწერული ტილო (ზეთი, 57x69,5სმ). ელენე ახვლედიანი პეიზაჟური ჟანრის ოსტატია. მხატვრის ძირითადი გატაცება პეიზაჟების, ქალაქის ხედებისა და ურბანული ნიუანსების აღბეჭდვა იყო. მის შემოქმედებაში წელიწადის დროებიდან ყველაზე ხშირად ზამთარი გვხვდება. თოვლიანი პეიზაჟებიდან გამორჩეული სურათი „კახეთი. ზამთარი“ მხატვარმა 1924 წელს, პარიზში ყოფნისას, პიტერ ბრეიგელის სურათების ხილვის შემდეგ შთაბჭდილებების ქვეშ მყოფმა დახატა. სურათზე კარგად იგრძნობა ბრეიგელის ხედვის გავლენა, მისი მანერა და სტილი. 1924-1927 წლებში, ელენე ახვლედიანს პარიზში, კოლაროსის თავისუფალი სამხატვრო აკადემიის საგამოფენო სივრცეში გაუმართავს რამდენიმე გამოფენა და პერსონალურ გამოფენაზე ცნობილი ტილო „კახეთი. ზამთარი“ ჰქონია წარმოდგენილი. ეს ნახატი მნახველის ყურადღების ცენტრში მოექცა. ცნობილია, რომ ელენე ახვლედიანის პერსონალური გამოფენა ბევრ სხვა დამთვალიერებელთან ერთად პაბლო პიკასომაც ნახა. მას განსაკუთრებით მოეწონა „კახეთი. ზამთარი“ და მისი შეძენა მოუსურვებია. ელენე ახვლედიანმა გაყიდვაზე უარი თქვა. კახეთის ეთნოგრაფიისთვის დამახასიათებელი ყოფა: თიხის კოკებით მიმავალი ქალი, რომელიც გრძელ კაბასა და წელზე მოკრულ შალშია გახვეული, თონე, რომელშიც პურს აკრავენ და ურემი — სოფლური ყოფის განუშორებელი ატრიბუტი, გარემოს ყოველდღიური ელემენტებით ავსებს. ნახატის მარჯვენა კუთხეში ნახევრად ჩანს გლეხის სახლი, რომლის ფანჯრიდან მომავალი სითბო და სინათლე მთელ ნახატს უცვლის განწყობას. პატარა ცეცხლისფერი დეტალი — ფარდა ფანჯარაზე — ერთდროულად დედობრივი სიყვარულისა და ოჯახური მყუდროების გამომხატველია. მაღალი, ძლიერი, დატოტვილი ხეები, როგორც სალოცავად მომზადებული, ხელაპყრობილი ადამიანები, ისე დგანან თოვლში. დიდი მხატვრები — „ელენე ახვლედიანი“, გამომცემლობა პალიტრა L, 2011 ქართული ხელოვნების დიდოსტატები — ელენე ახვლედიანი დაარქივებული 2022-11-18 საიტზე Wayback Machine.
გრიგოლ თაბაგარი

გრიგოლ თაბაგარი (დ. 10 თებერვალი, 1942, ზესტაფონი) — ქართველი ინჟინერი. 1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ინჟინერ-ჰიდრომშენებლის კვალიფიკაციით. 1965 წელს მუშაობა დაიწყო სამშენებლო ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის“ სისტემაში. მუშაობდა ინჟინრად „ენგურჰესის“ ძალოვანი კვანძის სამშენებლო სამმართველოში. იმავე წელს გაწვეულ იქნა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში 1967-1981 წლებში. მუშაობდა „ენგურჰესის“ ძალოვანი კვანძის სამშენებლო სამმართველოში სხვადასხვა უბნებზე ოსტატისა და უბნის უფროსის თანამდებობაზე 1981-1987წლებში. „ჟინვალჰესის“ სამშენებლო სამმართველოს მთავარი ინჟინრის მოადგილე 1987-1999 წლებში. სამშენებლო ტრესტ „კავკასგვირაბმშენში“ ჯერ საგვირაბო რაზმის და შემდეგ სამონტაჟო სამმართველოს უფროსი იყო. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 239 საპატიო ნიშნის ორდენი შრომის წითელი დროშის ორდენი გრიგოლ თაბაგარი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჯანდიერები

ჯანდიერები (მხ.რ ჯანდიერი) ჯანდიერი(ს)შვილები — კახეთის თავადთა საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა“ წერს, რომ თავდაპირველად, ისინი ცხოვრობდნენ სოფელ გლდანში, როდესაც თურქებმა თბილისი აიღეს და იქვე დამკვიდრდნენ. იმ დროს ვინმე „ლეონის“ შვილმა ჯანდიერმა, რომელიც მაშინ იწოდებოდა აზნაურად, თეიმურაზ I სთხოვა ჯარი და დაუფიცა, რომ ის ტფილისს აიღებდა. კახეთის მეფემ მისცა ჯარი. „ლეონის შვილმა“ ჯარი ღამით, ფარულად მიიყვანა თბილისთან, ხოლო ქვეითი რაზმი ბაღში დამალა; თვით ჯანდიერმა და მისმა სახლიკარებმა ვირს აჰკიდეს ფიჩხი და შიგნით დამალეს თოფ-იარაღი. მივიდნენ კოჯრის კარში და ქალაქის მცველებმა გაუღეს კარი, ვინაიდან ეგონათ, რომ ფიჩხის გაყიდვა სურდათ, მაგრამ „ლეონის შვილმა“ და მისმა სახლისკარებმა მალევე ამოიღეს ხმალი და მოკლეს კარისკაცები. თვითონ გაამაგრეს და დამალულ ჯარს მისცეს ნიშანი, რომლებიც შეესიენ ტფილისს და გაანადგურების შიგნით მყოფი მცველები. ამის გამო, თეიმურაზ I ჯანდიერებს მიანიჭა თავადობა 1628 წელს და სახასოს შორის კახეთში, იმათ, დაუმტკიცა მიწა, გადასცა ყმები. აქედან მოყოლებული აქ ცხოვრობდნენ: ზაალის შვილები ფრიდონის შვილები ნიკოლაოზის შვილები ომანის შვილები (ასევე მისი ძმები) თარხანის შვილები (ესენი არიან ლურასაბისა და ბიძინას შვილები) ახმეტაში ვინც ცხოვრობდა, ჩოკაშვილებად იწოდებიან (ისინი „ამავე ჯანდიერთა გვარისა და აზნაურები არიან“). როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფო შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში 1801 წელს, იმპერიის ბრძანებით, 1829 წელს, მათ მიანიჭეს აზნაურის სტატუსი და გვარი გადაარქვეს ჯანდიეროვებად (რუს. Джандиеров), ზოგს დაუტოვეს (ქართ. ჯანდიერი, რუს. Джандиери). ჯანდიერთა ოჯახის ერთ-ერთი წევრი, იოსები, მსახურობდა როგორც საქართველოს კათალიკოსი 1755-1764 წლამდე და წმინდანად შერაცხა საქართველოს მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ. იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა, „თბილისი“. — გვ. 43. 178 გვ. Toumanoff, Cyril (1967). Studies in Christian Caucasian History, p. 272. Georgetown University Press. ↑ Джандиеровы. რუსული ბიოგრაფიული ლექსიკონი.
მარიამ ცისკაძე

მარიამ ცისკაძე (დ. 19 ნოემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პედაგოგი, მეცნიერი. 1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1982-1991 წლებში იყო სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დოცენტი. 1991-1998 წლებში თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე. 1998-1999 წლებში სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე 1999-2009 წლებში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 2009-2010 წლებში საქართველოს ეროვნული ბანკის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. 2005-2013 წლებში საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი სკოლის ლექტორი. 2010-2012 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის ფარგლებში მართლმსაჯულების ხელმისაწვდოომობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ექსპერტი. 2005 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2013 წლიდან არასამეწარმეო იურიდიული პირი „სამართლის დარგებში და ფსიქო-სოციალურ აღზრდაში ცოდნის გაღრმავების მარიამ ცისკაძის ცენტრი“ს დამფუძნებელი და დირექტორი. ქართულ და გერმანულ ჟურნალებში გამოქვეყნებულია მისი სტატიები სამოქალაქო სამართლის საკითხებზე. 2013 — ღირსების ორდენი ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, 1998-1999, გვ. 383 მარიამ ცისკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლაბირინთი

ლაბირინთი — ასე ეწოდებოდა ძველად სასახლეებს, საიდანაც მრავალი და არეული გამოსასვლელების გამო მეტად ძნელდებოდა გარეთ გამოსვლა. ძველი მწერლები და ისტორიკოსები იცნობენ 4 ლაბირინთს: კრეტის ლაბირინთი, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, დედალოსმა ააგო მინოტავრისთვის; ეგვიპტის ლაბირინთი ფაიუმის ოაზისში, რომელიც სამი ათასამდე ოთახს ითვლიდა; სამოსის ლაბირინთი, რომელიც პოლიკრატეს ბრძანებით უნდა აეგოთ; იტალიის ლაბირინთი, რომელიც ეტრუსკების მეფის, პორსენის სამარხი უნდა იყოს. არქეოლოგიური გათხრები ცხადად მეტყველებს იმაზე, რომ მითებს ლაბირინთების შესახებ რეალური საფუძვლები უნდა ჰქონდეს. მაგალითად, კრეტის ლაბირინთზე არსებული მითი კრეტის სახელმწიფოს აყვავების პერიოდში უნდა იყოს შექმნილი (ძვ. წ. მეორე ათასწლეულში). სიტყვა ლაბირინთის წარმომავლობაზე მეცნიერებაში ორი აზრი არსებობს. ერთი ვარაუდობენ, რომ ეს სიტყვა წარმოსდგება ორმაგი ცულის — ლაბიროსის სახელწოდებიდან, რომლის გამოსახულებანი მრავლად გვხვდება კრეტის ლაბირინთის კედლებზე. ხოლო მეორენი ფიქრობენ, რომ ეს სიტყვა ეგვიპტის ფარაონის, ამენემჰეტ III-ის მეორე სახელიდან (ლამარესი) უნდა მომდინარეობდეს, რომლის ბრძანებითაც ააგეს ეგვიპტის ლაბირინთი. თანამედროვე გაგებით, სიტყვა ლაბირინთი გამოხატავს არა მარტო ძნელად გასასვლელ ოთახებსა თუ მიწისქვეშა დარბაზებს, არამედ აგრეთვე არეულ, გამოუვალ მდგომარეობას, ძნელ სიტუაციას, საიდანაც ძნელია თავის დაღწევა. მითოლოგიური ლექსიკონი, თბ., 1972, გვ. 171
ურის ციხე

ურის ციხე — საფორტიფიკაციო ნაგებობა არდაჰანის რაიონში, ისტორიული არტაანის სოფელ ურში, თანამედროვე სოფელ ალტაშში (თურქ. Altaş). მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას, მაღალ ბორცვზე. ციხის წრიული ფორმის გალავანი ნაგებია უხეში, საშუალო ზომის ქვების მშრალი წყობით, ხოლო შიგნით მდებარე გალავანს შერწყმული კოშკი დუღაბითა და მსგავსი ქვებითაა ნაგები, გალავანში ჩართულია სამი ნახევარწრიული გოდოლი, შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა მოწყობილი. ციხე კარგად მოჩანს ავტომაგისტრალიდან. ური და ურის ციხე მრავალჯერაა მოხსენიებული წერილობით წყაროებში. ხუციშვილი თ. (ხელმძღვანელი), „ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები“, თბილისი, 2015, გვ. 37 ↑ ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წიგნი III, თბ., 1958 ↑ ასლანიკაშვილი ალ., გურჯისტანის ვილაიეთის რუკა, 1953. ↑ ბავრელი ს., პატარა შენიშვნები არტანზედ, გაზ. “დროება”, 1878, №212 ↑ ყაუხჩიშვილი ს., ლეონტი მროველი, ცხოვრება ქართველთა მეფეთა და პირველთაგანთა მამათა და ნათესავთა, ქართლის ცხოვრება, ტ. 1, თბ., 1955. ↑ მარტვილელი კ. [კ. ოდიშარია], არტაანის მხარეში, გაზ. “საქართველო”, 1917, №216-234. ↑ ბაგრატიონი გ., მოგზაურობა თურქეთში, ჟურნ. “ძეგლის მეგობარი”, 1996, 2(93) ↑ სიხარულიძე ფ., მასალები სამხარეთმცოდნეო ექსპდიციათა ისტორიისათვის (კონსტანტინე ოდიშარია (მარტვილელი) სამხრეთ საქართველოში მოგზაურობის ჩანაწერები), ბათუმის შ.რუსთაველის სახ. სახელმწიფო უნივერსიტეტი, შრომები II, ბათუმი, 1998 ↑ ბერძენიშვილი დ., ანდრია პირველწოდებულის ნაკვალევზე, ,,ანდრია პირველწოდებულის გზის მკვლევი ექსპედიციის’’ სრული ანგარიში, გამომცემლობა ,,უნივერსალი’’ თბ. 2009, (1636) ↑ Baumgartner B., Studien zur historischen Geographie von Tao-Klarjeti (Dissertation), Wien, 1996 ↑ Gündoĝdu H., Kaleler ve Kuleler Kenti Ardahan, Ankara, 2000 ↑ Беридзе В., Место памятников Тао-Кларджети в истории грузинской архитектуры, Тб., 1981 ↑ Такаишвили Е., Материалы по археологии Кавказа собранные экспедициями Императорского Московского Археологического Общества, вып. XII, Москва, 1909