არმენაგ ჰაიგაზიანი

არმენაგ ჰაიგაზიანი (სომხ. Armenak Haykazեան, დ. 1870 — გ. 1921) — სომეხი ღვთისმეტყველი, განმანათლებელი, მეცნიერი, ენათმეცნიერი და მუსიკოსი, ნიუ-იორკ თაიმზის მიერ მიჩნეული როგორც "ყველაზე გამოჩენილი სომეხი განმანათლებელი", დაიბადა ჰარუტუნ ჰაიგაზიანისა და მერი ტავონკიანის ოჯახში, 1870 წლის 22 სექტემბერს, ჰაჯინში, კილიკიაში. 1885 წელს, ჰაჯინში საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი გადავიდა აინტაბში, სადაც დადიოდა ცენტრალური თურქეთის კოლეჯში. ამავე დაწესებულებაში, მოგვიანებით ასწავლიდა მათემატიკას. მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1889 წელს, ცხრამეტი წლის ასაკში. შემდეგ იგი ჩაირიცხა მარაშის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაამთავრა 1892 წელს; მიიღო ლიცენზია, რომ სომხურ ევანგელური ეკლესიაში ექადაგა. მან მომდევნო ორი წელი გაატარა, მათემატიკისა და ფიზიკური გეოგრაფიის ინსტრუქტორად, ტარსუს წმინდა პავლეს ინსტიტუტში. 1894 წელს ის ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდა სწავლის გასაგრძელებლად. ჩიკაგოს უნივერსიტეტში სემიტიზმისა და შედარებითი რელიგიის ერთწლიანი სწავლის შემდეგ, ის დადიოდა ჰარტფორდის სასულიერო სემინარიაში, სადაც სწავლობდა ძველ ახლო აღმოსავლეთის ენებს. 1896 წელს მას მიენიჭა S.T.B. ხარისხი, სპეციალური მოწინავე დიპლომისშემდგომი მუშაობის და მაღალი აკადემიური სტატუსის აღიარებით. იელის ღვთაებრივ სკოლიდან დოქტორანტურის ფაკულტეტზე მოიპოვა სტიპენდია. მოგვიანებით, დაასრულა დოქტორანტურაზე სწავლა. დაამთავრა იელის უნივერსიტეტის სამაგისტრო სკოლა 1898 წელს, 28 წლის ასაკში, სემიტური ენებისა და ბიბლიურ ლიტერატური ორწლიანი სწავლის შემდეგ. მისი ნაშრომის სახელწოდება იყო "სოფონიას ტექსტი". სკოლის დამთავრების შემდეგ მცირე ხნით სწავლობდა მუსიკას და ჰარმონიას ტორონტოს უნივერსიტეტში. 1899 წელს ის დაბრუნდა ჩიკაგოში, შემდეგ თურქეთში და შეუერთდა კონიაში სამოციქულო ინსტიტუტის ფაკულტეტს, როგორც აკადემიკოსი. ინსტიტუტი ასევე ასევე ცნობილია როგორც ჯენანიანის კოლეჯი (დაარსდა 1892 წელს). იგი დაინიშნა ინსტიტუტის დირექტორად, შემდეგ კი პრეზიდენტად, ამ თანამდებობაზე იგი გარდაცვალებამდე იყო. ინსტიტუტს მთლიანად მართავდნენ სომხები . 1913-1914 წლებში მან ცამეტი თვე გაატარა შეერთებულ შტატებში ინსტიტუტისთვის ახალი შენობების სახსრების მოპოვებისთვის. იქ ყოფნისას მან მონაწილეობა მიიღო მეორე მსოფლიო ქრისტიანული მოქალაქეობის კონფერენციაში, რომელიც გაიმართა პორტლანდში, ორეგონში, 29 ივნისიდან 6 ივლისამდე, 1913 წელს. კონფერენცია, მასპინძლობდა მომხსენებლებს მსოფლიოს თითოეული ქვეყნიდან. მომხსენებლებს შორის იყო დოქტორი ჰაიგაზიანი, დელეგატი თურქეთიდან. ის დაბრუნდა კონიაში 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის ოფიციალურ გამოცხადებამდე ორი დღით ადრე. ინსტიტუტი დაიხურა 1915 წელს, სომეხი მოსახლეობის მასობრივი დეპორტაციის შემდეგ, სომეხთა გენოციდის დაწყებისთანავე. მშობლების დაჟინებული მოთხოვნით ინსტიტუტი გაიხსნა 1919 წლის სექტემბერში სამასი სტუდენტის ჩარიცხვით. დოქტორი ჰაიგაზიანი 1902 წლის 14 ივლისს დაქორწინდა მატილდა სურფოი გარაბედიანზე (1879-1968). ის იყო გამოჩენილი სომეხი ევანგელური პასტორის ასული რევ. დიკრან ლაზარეს კარაბედიანის და ანა კაპრიელიანის შვილი. მათ ჰყავდათ ექვსი ქალიშვილი, მერი (1903-2002), დეიზი (1905-1987), ლილი (1907-1970), ნელი (1909-2006), პენსი (1911-2010) და არმინე (1917-2002). 1920 წლის 18 თებერვალს, სანამ თურქეთში ქემალისტური მთავრობა მოვიდოდა ხელისუფლებაში, ჰაიგაზიანმა თავისი ცოლი და სამი ქალიშვილი ნელი, პანსი და არმინე გაგზავნა კონსტანტინოპოლში. მათი უსაფრთხოების და განათლების მიზნით, მისი ცოლი, ხუთ ქალიშვილთან ერთად გაემგზავრა ნიუ-იორკში. Haigazian, A.H. (1898). The Text of Zephaniah. [Doctoral dissertation, Yale University] Haigazian’s private letters (1919-1920) addressed to family and friends. The Hartford Seminary Record. (1896). Hartford Seminary Press Obituary Record of Yale Graduates. (1922). Yale University დაარქივებული 2021-06-05 საიტზე Wayback Machine. Prof. Haigazian Dies of typhus at Harpoot. New York Times, May 26, 1922 Program of citizenship conference today. Morning Oregonian, July 3, 1913 Ship manifest. The Statue of Liberty - Ellis Island Foundation Inc Stone, F. A. (1975). Jenanyan and Haigazian: two Armenian Protestant educators in Anatolia. Armenian Review. 27, 391-395. Ward, M. The Deportations in Asia Minor 1921-1922 დაარქივებული 2021-06-04 საიტზე Wayback Machine.