laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ყვავიჭამია

„ყვავიჭამია“ — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კურდღელაურის ჩრდილოეთით 2-3 კილომეტრზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ძეგლი საშუალო ზომის, დარბაზული ეკლესიაა, ჩრდილოეთის მინაშენით. შემორჩენილია ნანგრევის სახით. აგებული იყო რიყის ქვითა და კირის დუთღაბით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 296-297.
God Put a Smile upon Your Face

God Put a Smile upon Your Face — მეოთხე სინგლი Coldplay-ს 2002 წლის ალბომიდან A Rush of Blood to the Head. რეგიონული სინგლები იქნა გამოშვებული კანადაში, ევროპაში, ავსტრალიაში, და შედარებით შევსებული გამოცემა ტაივანში. დიდ ბრიტანეთში და ამერიკაში პრომო სინგლები იქნა დარელიზებული. სინგლის გარეკანზე გაი ბერიმენია გამოსახული. სიმღერას თავდაპირველად Your Guess Is As Good As Mine ერქვა (მისი ერთ-ერთი სტრიქონის მიხედვით). ასევე აღსანიშნავია, რომ მისი ალბომში შეტანა არ იყო დაგეგმილი. მარკ რონსონმა თავის ალბომში Version ამ სიმღერის ქავერი შეიტანა Coldplay-ს კონცერტის დროს Stockholm Globe Arena-ში, შვედეთი 2005 წლის 7 ნოემბერს, კრის მარტინმა თქვა, რომ ეს სიმღერა სწორედ სტოკჰოლმში დაიწერა ოთხი წლით ადრე. ოფიციალური საიტი ოფიციალური ფან-საიტი დაარქივებული 2006-11-05 საიტზე Wayback Machine. 'God Put A Smile Upon Your Face'-ის სიმღერის ტექსტი დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ ბაგრატიონის 7)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 7). თარიღდება XIX საუკუნის 70-იანი წლებით. 1877 წელს შედგენილი პროექტი დაცულია თელავის ისტორიულ მუზეუმში. სახლი ერთსართულიანია, შედგება ოთხი ოთახისგან. ოთახები განლაგებულია ანფილადურად. მათ შორის სამი ოთახი პირვანდელია, მეოთხე-შემდგომ პერიოდშია მიშენებული. ეზოს მხარეს მიმართულ კედელში კარები და სარკმლებია გაჭრილი. თითოეულს რკალური თავსართი აქვს. ფასადი შელესილ-შეთეთრებულია. ოთახების წინ ღია აივანია, რომლის ცალფერდა სახურავი აგურისმრგვალ სვეტებზე გადებულ ძელზეა დაყრდნობილი. შენობას უკანა მხარეს, მთელ სიგრძეზე სინესტისგან დასაცავი სავენტილაციო არხი აქვს მოწყობილი. სახლის წინ მცირე ზომის ეზოა, საიდანაც ქვევით ჩამავალი კიბით, ვხვდებით სავაჭრო (სახელოსნო?) დუქნებში, რომლებიც უშუალოდ უკავშირდებიან ქუჩას. ორი სათავსი ამჟამადაც პირვანდელი სახითაა შემორჩენილი. ფასადის მხარეს აქაც თაღოვანი კარი და სარკმელია გაჭრილი. ერთ-ერთი (აღმოსავლეთის) ოთახი გადახურულია კამარით და საბჯენი თაღით არის გამაგრებული. მეორე ოთახი კი - ხის ძელებით. საფასადო მხარე ორმალიანია. ღიობები მშვილდისებრი თაღებითაა გადახურული და ნალესობით გამოყვანილი თავსართებითაა მორთული სათავსების დასავლეთით. მსგავსი თაღით გადახურული. ერთმალიანი სავაჭროა, რომლის საფასადო მხარე შეცვლილია. სახლი თელავის სამოქალაქო არქიტექტურის გამორჩეული ნიმუშია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 94.
შალაურის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

შალაურის ჯვარპატიოსნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ შალაურის სამხრეთით 3 კილომეტრზე თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, რომელსაც სამხრეთიდან სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვითაა და ნატეხი ქვით. ალაგ-ალაგ, გამოყენებულია შირიმიც. ეკლესია შეკეთებულია, თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ასეთივე თითო სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. მეორე ტრაპეზის ქვა აფსიდის ჩრდილოეთ მხართანაა. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში მოწყობილია ერთსაფეხურიანი პილასტრები, რომელზეც კამარის საყრდენი, ოდნავ შეისრული მოყვანილობის თაღია გადაყვანილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი, ოთხკუთხა ნიშაა. კედლებს, მთელ სიგრძეზე, გასდევს ჩამოსაჯდომი საფეხური. კედლები შელესილია. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის გადამხურავ, შირიმის ქვაზე ჯვარია გამოსახული შენობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 371.
ვარდისუბნის კვირიკეს ეკლესია

ვარდისუბნის კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის განაპირას. თარიღდება შუა საუკუნეებით. მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი ნაშთის მიხედვით, ეკლესია დარბაზული ყოფილა, ნეხევარწრიულაფსიდიანი. XX საუკუნის მიწურულს ადგილობრივი მოსახლეობას ამ ადგილას ახალი ეკლესია აუგია, რომლის კედლები ძველი ეკლესიის კედლების ნაშთებზეა დაშენებული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 209.
კურდღელაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

კურდღელაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კურდღელაურში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. შესასლელების გამოსაყვანად, რიყის ქვასთან ერთად, გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. სარკმლის ღიობები შიგნიდან და გარედან შელესილია. შესასვლელი სამია: დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სამივე კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფრონტონებზე, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან კვარცხლბეკზე დადგმული, რომლის ქვედა მკლავის ორივე მხარეს თითო, მცირე, შეღრმავებული რომბია. კედლები დასრულებულია აგურის ლავგარდნით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 297.
რუისპირის ციხისჯვრის ეკლესია

რუისპირის ციხისჯვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას, იგრიაანთ უბანში. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. ეკლესიაში მცირე ზომის სამლოცველოა. ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, კარი შეისრულთაღოვანია, გამოყვანილია კვადრატული აგურით, თაღი გარედან ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ხერხულა ფრიზით დასრულებულ სწორკუთხა არეში შიგნიდან შესასვლელი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, დარბაზის იატაკის მიმართ ოციოდე სანტიმეტრით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, მაღალი, შეისრულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის აქეთ-იქით თითო ნიშაა. სამხრეთით მდებარე ნიშა სწორკუთხაა, მცირე ზომის, ჩრდილოეთით მდებარე კი _ მოზრდილია, შეისრულთაღოვანი. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიბჯენილი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას, საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნულია აგურის კანკელით, რომლის შუაში შეისრულთაღოვანი კარია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში მცირე სწორკუთხა ნიშაა იატაკზე დაგებული კვადრატული აგური. შიგნით ეკლესია შელესილია, გადახურულია შეისრული კამარით, მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. 2010 წელს, სოფლის მკვიდრის დ. სეხნიაშვილის დაფინანსებით, ეკლესია შეაკეთეს აღადგინეს საპირე წყობის ზედა, ჩამოშლილი ნაწილები და ლავგარდანი, რომლის მცირე მონაკვეთები აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე იყო შემორჩენილი ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 336.
ვარდისუბნის მარანი

ვარდისუბნის მარანი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნიდან ჩრდილოეთით, 2-3 კილომეტრზე, ალაზნის ველზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ძლიერ დაზიანებულია. კედლების შემორჩენილი ნაწილები დაფარულია ბუჩქნარით. შენობა გეგმით სწორკუთხაა. ნაგებია რიყის ქვით და ქართული აგურით კირის ხსნარზე. აღმოსავლეთ კედელში ფართო შესასვლელია. კედლებს ატყვია ვიწრო სარკმლების ნაკვალევი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან დიდი ზომის ბუხარია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 209.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ ბაგრატიონის 8)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 8). აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. სახლის მთავარ ფასადზე, სადარბაზო კართან ახლოს, მიმაგრებულია მემორიალური დაფა წარწერით, რომლის თანახმად 1864- 1898 წლებში, ამ სახლში ცხოვრობდა გაზეთ „ივერიის“ კორესპონდენტი იოსებ ცისკარიშვილი. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია კვადრატული აგურით. შენობის გეგმის სწორკუთხედი ქუჩის გასწვრივაა დაგრძელებული. ქუჩის გასწვრივაა დაგრძელებული. ქუჩის მხრიდან, პირველი სართულის მარჯვენა ბოლოში, ხის სადარბაზო კარაი, ხისსავე მარკიზით ამავე სართულზე, ოთხი თაღოვანი სარკმელი და ორი თაღოვანი სარკმელი და ორი თაღოვანი ყრუ ნიშაა. შესასვლელის თავზე. მეორე სართულის დონეზე, ოთხკუთხა სარკმელია, თაღოვანი თავსართით. ასეთივე სარკმელია აფასადის მარცხენა ბოლოშიც. მეორე სართულის შუა ნაწილში განიერი, ხის აივანია, მოხარატებული მოაჯირით. გვერდითი ფასადი რიყის ქვის და აგურის შერეული წყობით არის ნაგები. პირველ სართულზე ერთი სწორკუთხა სარკმელია, მეორე სართულზე კი სამი სარკმელი. სამივე სარკმელი დასრულებულია თაღოვანი არქივოლტით, რომელიც ჰორიზონტალურ თაროზე არის დაყრდნობილი. ფასადი სამკუთხა, ყრუ ფრონტონითაა დასრულებული. სახლი თელავის სამოქალაქო არქიტექტურის გამორჩეული ნიმუშია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 94-95.
კისისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

კისისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას აზრანიანთ უბანში. თარიღდება XVIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით. კონკრეტულ ნაწილებში და კარ-სარკმლების ღიოებები გამოყვანილია კვადრატული აგურით. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. შენობას სამი შესასვლელი აქვს სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით, სამივე თაღოვანია და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ არეში არის ჩასმული, შიგნიდან კი მაღალ, შეისრულთაღოვანი შეღრმავებაში. ჩრდილოეთით შესასვლელი ამოშენებულია სანახევროდ. აღმოსავლეთით, გეგმით ნახევარწრიული, ორი საფეხურით შემაღლებული აფსიდია, რითიც ეკლესიის დანარჩენი სივრცისგან წყვილი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი, შეისრულ თაღითაა გამიჯნული, აფსიდში სამი განიერი, ისრულთაღოვანი სარკმელია. მათგან ერთი აფსიდის ცენტრშია. თითო-თითო კი, მის გვერდებში მხრებთან ახლოს. ამ სარკმლების აღმოსავლეთ წირთხლში მოწყობილია მცირე, თაღოვანი ხვრელი, რითაც აფსიდის გვერდებზე, კედლის სისქეში არსებულ. მოგრძო სადგომში სამალავში ვხვდებით. ორივე სადგომი უსარკემლოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რის შუაში თითო, მცირე ნიშაა. აფსიდის გვერდებში თითო, გეგმით ნახევარწრიული, ისრულ თაღოვანი ნიშაა. მათ შორის სამხრეთისა, სიმაღლით თითქმის ორჯერ აღემატება ჩრდილოეთისას აფსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი საკურთხევლის ბაქანი პილასტრების ხაზიდან სამოციოდე სანტიმეტრით წინწამოწეულია და ცენტრში ნახევარწერიული ამბიონი აქვს მწყობილი. დარბაზის გრძივ კედლების, შუაში, მარტივი პროფილის, ქვის იმპოსტით დასრულებული, თითო, მძლავრი პილასტრია, რეებსაც ისრული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. თით პოლასტრი დარბაზის დასავლეთ კუთხეებშია. მათზე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღია გადაყვანილი. ეკლესიის შიდა სივრცე კარგადაა განათებული. საკურთევლის სარკმლების გარდა, ორ-ორი სარკმელი ეკლესიის გრძივ კედლებშია. ერთიც დასავლეთ კედელში. საკურთხევლის კონქის ქუხლის დონეზე მოწყობილია სამირეზონატორი, ოთხ-ოთხი რეზონატორი ნავისკამარის გვერდებშიცაა. ეკლესიის კამარა და საბენი თაღები შეისრული ფორმისაა, იატაკი კვადრატული აგურითაა ნაწყობი. შენობის გარეთა კედლები ნაწყობია რიყის ქვისა და აგურის თითორიგიანი შრეების მონაცვლეობით კედლის ზედაპირი გასწორებულია დუღაბით, რითიც საპირე ქვების დიდ ნაწილს გარავს. ეკლესიის ოთხივე ფასადზე. აგურის წყობით, თითო, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებულია. აგურის ლავგარდნით. რის პროფილს თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილვი შეადგენს. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კარამიტით. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტინის წვერზე დადგმულია აგურთ ნაშენი, ოთხწახნაგა სამრეკლო, რითიც ოთხივე მხარეს თაღებითაა გახსნილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 265-266.
ვანთის სამაროვანი

ვანთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვანთაში. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვის მეორე და პირველი ათასწლეულის მიჯნით. დაზიანდა ინდივიდუალური სახლების მშენებლობის დროს. ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ შემთხვევით მოპოვებულია ბრინჯაოს მახვილები, შუბის პირები და სხვადასხვა სახის სამკაულები. არქეოლოგიური მასალა დაცულია თელავის ისტორიულ მუზეუმში. ძეგლზე არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი: კ. ფიცხელაური). საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 181.
კურდღელაურის წმინდა სტეფანეს ეკლესია

კურდღელაურის წმინდა სტეფანეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კურდღელაურის ჩრდილოეთ განაპირას, თარიღდება შუა საუკუნეებით. ძეგლი მცირე ზომის, რიყის ქვით ნაგები, დარბაზული ეკლესიაა, ერთადერთი შესასვლელით დასავლეთიდან აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. 2005 წელს, სოფლის ადგილობრივმა მაცხოვრებელმა მ. ბედიანიძემ არქიტექტურულ ძეგლს სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩაუტარა და ეკლესია კრამიტით გადახურა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 297-298.
ვარდისუბნის ნაეკლესიარები

ვარდისუბნის ნაეკლესიარები — არქიტექტურული ძეგლები სოფელ ვარდისუბანში, სამხრეთითა და სამხრეთ-აღმოსავლეთით. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ კედლის ნაგლეჯი. დანარჩენი კედლები მიწის პირამდეა დანგრეული. ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, ვენახებში. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტი, რომელიც რიყის ქვითა და კირის ხსნარითაა ნაგები. არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, 5-6 კილომეტრზე, ტყეში. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილი. გეგმა არ იკითხება. ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 209-210.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ჭ. ამირეჯიბის 11)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ჭაბუა ამირეჯიბის ქუჩაზე (№ 11). თარიღდება XIX საუკუნის მიწურულით. სახლი ერთსართულიანია აგურის შენობა გრძივი ფასადით ქუჩაზე გამოდის. ფასადი ხუთი ღობით რიტმულად არის დანაწევრებული. ფასადის ცენტრში სადარბაზოს ლითონისცხაურიანი, ხის კარია მოთავსებული რომლის აქეთ-იქით ორ-ორი სარკმელია. კარის თავზე ლითონის ორკალთა მარკიზია, კარიც და სარკმელებიც მშვილდისებრთაღოვანია. სარკმლის თავზე დეკორატიული ზღუდარებია გამოყვანილი. სახლს კბილანისებრი ფრიზი მიუყვება, რომლის თავზე მართხუთხა ნიშებით დანაწევრებული ჰარაპეტია. გვერდითი ფასადები აგურისაა და რიყის ქვის შერეული წყობით არის ნაშენი, ეზოს მხარეს ადრე არსებული, ხის აივანია ამოშენებული. შენობა გადახურულია თუნუქით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 85-86.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ ბაგრატიონის 10)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 10). თარიღდება XIX საუკუნის I ნახევრით. სახლი ერთსართულიანია, მაღალი ნახევარსარდაფით. ნაშენია ქართული აგურით, შემორჩენილია აივნის ხის დორიული სვეტები და ჭვირული მოაჯირი - თელავური ნახატით. სახლის სარდაფი თაღოვანია, დაყრდნობილია აგურის ოთხკუთხა სვეტებზე. სახლს, ქუჩის მხრიდან,შერეული წყობით ნაშენი ზღუდე-გალავანი საზღვრავს, რომლის ცენტრალურ ნაწილში, აგურის შეისრულ თაღში, ხის ალაყაფის კარია ჩამოსხმული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 95.
ვანთის სამარხი

ვანთის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვანთის ჩრდილოეთ განაპირას, ღრუ ტყედ წოდებულ ადგილში. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვის XIII-XII საუკუნეებით. აღმოჩნდა 1972 წელს ალაზნის სარწყავი არხის გაჭრის დროს. ძეგლი თელავის სახელმწიფო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის თანამშრომლებთან ერთად, შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფირცხელაური). ორმოსამარხი ოთხკუთხაა (2x1,6 მ), დამხრობილია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. მიცვალებული ესვენა მარჯვენა გვერდზე, კიდურებ მოხრილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხში აღმოჩენილია ქვიშანარევი 15 ჭურჭელი (დერგი, ქილა, კოჭები, ბადია). ინვენტარი დამზადებულია სამეთუნეო მორგვზე, კეცი უმეტესად რუხი ფერისაა, შავზედაოირიანი, შავსარჩულიანი, შემკულია კონცენტრული ხაზებით. ორ კონცენტრულ ხაზს შორის მოქცეულია კლაკნილი ხაზი. მხარზე და ძირის კიდეზე ირიბი ნაჭდევებია. დადასტურდა ბრინჯაოს იარაღი (კახური ტიპის შედგენილტარიანი სატევარი, მასრაშეკრული შუბის პირი - მასრაზე რელიეფური ორი სალტით, ბრინჯაოს ფურცლისგან დამზადებული მრგვალი ფარი) და სამკაულები : საკიდიმ სამბარისებრი ხვია, ოთხწახნაგა მძივი, ბოლოებგახსნილი ბეჭედი, სარდიონის ექვსწახნაგა მძივი და ცალმხრივ გახვრეტილი მძივები. მასალა ინახება თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 181.
შალაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

შალაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ შალაურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარის სამხრეთ ნახევარი, მორღვეულია სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილი და საპირე წყობა, სახურავის კალთების შემორჩენილ ნაწილებს საბურავი ჩამოშლილი აქვს და ზედ მცენარეულობაა ამოსული, ჩამოშლილია ლავგარდანიც. შესასვლელი დასავლეთითაა კარი თაღოვანია. გამოყვანილია კვადრატული აგურით აღმოსავლეთით ღრმა, გაბრტყელებული ნახევარწრის მოყვანილობის აფსიდია, რომლის ცენტრში ოთხკუთხა, პარალელურწირთხლებიანი სარკმლის გაჭრილი. ერთი, ოთხკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი მოხაზულობის იყო კამარაც. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 371.
ლალისყურის ანტონის ჯვრის ეკლესია

ლალისყურის ანტონის ჯვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ლალისყურის დასავლეთით, ორიოდე კილომეტრზე, მთის წვერზე. თარიღდება გარდამავალი ხანით. ეკლესია ორნავიანია. გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესიის ინტერიერი დიდ სიმაღლეზე ამოვსებულია კედლებიდან ჩამონათალი ქვით. ჩრდილოეთ ნავის აღმოსავლეთ ბოლოში გეგმით სწორკუთხა, უაფსიდო სათავსია, რომელსაც ნავი ვიწრო კარით უკავშირდება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 298.
ვარდისუბნის ნათლისმცემლის ეკლესია

ვარდისუბნის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურლი ძეგლი, დგას სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით სამიოდე კილომეტრზე, ფოთლოვან ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან ეკვრის თანადროული. გეგმით თითქმის კვადრატულია კარიბჭე, რომელიც ეკლესიასთან შედარებით, რამდენადმე ვიწროა და დაბალი. ორივე ნაგებობა რიყის ქვითაა ნაშენი. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და კარიბჭის სახურავის საფარი, ალაგ-ალაგ, ლავგარდანი და კედლების ზედა ნაწილები, ეკლესიის სამხრეთ კედელზე მიყრდობილია ცაცხვის ხე, რის გამოც საპირე წყობის ქვების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოცვენილია. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კარიბჭიდან აქვს. ორივე კარი, ხის ძელებით, თარაზულად ყოფილა გადახურული. იკლესიის შიდა სივრცე შემაღლებული პროპორციებითაა გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გვერდებზე, სხვადასხვა დონეზე, ორ-ორი, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო, მსგავსი სარკმელი ჩრდილოეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. მათგან ჩრდილოეთ და სამხრეთ სარკმელებში შესაბამისი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილშია მოწყობილი, დასავლეთისა კი, კედლის ღერძზე, ზედა ნაწილში. აფსიდის მხარეები დასრულებულია ნათალი ქვის, თაროსებრი იმპოსტებით, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის, სატრიუმფო თაღი ეყრდნიბა. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. გრძივ კედლებზე თითო, ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებიც შესაბამისს კედლებს, თანაბარ ნაწილებად ყოფს. კარიბჭეში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შეისრულთაღოვანია. კარის ზემოთ პატარა, სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც შიგნიდან გარეთკენ მაღლდება. შიგნით, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში, მოწყობილია თითო, განიერი და მაღალი, შეისრულთაღოვანი ნიშა. კარიბჭის აჭმოსავლეთ კედელში გამოყვანილია მაღალი, შეისრულთაღოვანი ნიშა. კარიბჭის აღმოსავლეთ კედელში გამოყვანილია მაღალი, შეისრულთაღოვანი არე, რომელშიც ეკლესიის დასავლეთ შესასვლელია მოქცეული. შიგნით კარიბჭეს ცილინდრული კამარა ხურავს, რომლის ღერძი ეკლესიის გრძივ ღერძს ემთხვევა. ეკლესიის კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხუროვანი ლავგარდნით. ლავგარდნის თითოეული საფეხური აგურის ორ-ორი რიგისგან შედგება. ქვედა რიგში აგური კუთხურადაა დაწყობილი, ზედაში მიჯრით. კარიბჭის ლავგარდანი ორსაფეხურიანია. ორივე რიგში აგურები მიჯრითაა ნაწყობი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 210-211.
თამარ მეფის ნატახტარი

თამარ მეფის ნატახტარი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ლალისყურის აღმოსავლეთით, მაღალი ბორცვის წვერზე. შემორჩენილია მხოლოდ ქვაყრილის სახით. აქა-იქა კედლის ფრაგმენტებიცაა. ძეგლი ნაგები იყო ქვიშაქვით კირის ხსნარზე. შენობის დანიშნულება გაურკვევლია. ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს „თამარ მეფის ნატახტარს“. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 297.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ჭ. ამირეჯიბის 12)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ჭაბუა ამირეჯიბის ქუჩაზე (№ 12). თარიღდება XIX საუკუნის ბოლო-XX საუკუნის დასაწყისით. სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით ძირითადი გეგმარებით იგი ოროთახიანია. ეზოს მხარეს მიშენებული დამატებითი სათავსები. სახლს აქვს მაღალი სარდაფი. ქუჩის მხარეს შენობა ორი სწორკუთხა სარკმლით და სადარბაზოს კარის ღობით გამოდის, ფასადი აგურის წყობით. საინტერესოდ არის დეკორირებული საპირეები, ზღუდარები, ლავგარდანი და პარაპეტი აგურის დეკორატიული პროფილებით არის გამოყვანილი სადარბაზოს კარი ხის არის, კვეთილი მარკიზი ლითონისაა დეკორატიული კონსოლებით. კარი უერთდება აივანს, რომელიც ხის ჭვირული მოტივებით არის შემკული, განსაკუთრებულად მდიდრულია აფრების ნახატი. გადახურვა კრამიტისა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 86.
რუისპირის წმინდა თევდორეს ეკლესია

რუისპირის წმინდა თევდორეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის ჩრდილოეთ განაპირას, სასაფლაოზე თარიღდება VI საუკუნით. ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა. ნაგებობის გეგმის გარეგანი აბრისი აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელშიც მოქცეულია გვერდიგვერდ განლაგებული, ყრუ კედლებით გამიჯნული, სამი, წაგრძელებული სადგომი, რომლებიც თითო კარით უკავშირდება ერთმანეთს სამივე აფსიდიანია და დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენს. შუა სადგომი, დანარჩენ ორზე, რამდენადმე უფრო განიერია და ისევე როგორც სამხრეთ, შენობის მთელ სიგრძეზეა გაყოლებული. ჩრდილოეთისა — გაცილებით მოკლეა აღმოსავლეთიდან მას ეკვრის მოგრძო, გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომელიც მხოლოდ მთავრ ეკლესიას უკავშირდება. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული გადარჩენილია მხოლოდ მთავარი ეკლესია, მაგრამ მასაც კამარისა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს, გვერდითი ეკლესიებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი. მიუხედავად ამისა, მათი თავდაპირველი ფორმების აღდგენა მაინც ხერხდება. ეკლესია დიდი ზომის რიყის ქვის სწორი რიგებით, საგულდაგულოდაა ნაგები აფსიდის კუთხეების და პილასტრების დამაგვირგვინებელი იმპოსტები შირიმისაა. მათი პროფილი ერთნაირია — თარო და ირიბად ჩამოკვეთილი სიბრტყე. იგივე მასალის და პროფილის იყო კამარის ერთადერთი, საბჯენი თაღის კონსოლებიც. შიგნით კედლების ზედაპირი ჯერ ბათქაშითაა გასწორებული, ხოლო შემდგომ შელესილია. მთავარი ეკლესია შემაღლებული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთით, ნალისებრი აფსიდის ცენტრში, მაღალი, თაღოვანი სარკმელია მოწყობილი, ჩრდილოეთ გვერდში კი მცირე კვადრატული ნიშა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, მთავარ ეკლესიას გრძივ კედლებში, ერთმანეთის მოპირდაპირედ განლაგებული, კიდევ ოთხი, ნალისებრთაღოვანი სარკმელი აშუქებდა. გრძივი კედლები დამუშავებულია სამ-სამი, არათანაბარი სიგანის, ყრუ თაღით, რომელთა შორის დასავლეთისა ბევრად განიერია დანარჩენებზე თაღები პილასტრებზეა გადაყვანილი, ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ თაღში ჩრდილოეთ სადგომში გასასვლელი, სწორკუთხა კარია, რომელიც მთლიანი ქვის ზღუდრითაა გადახურული, სადგომის მხრიდან კი თაღოვანია. თვით სადგომი უაფსიდოა განათებული იყო აღმოსავლეთ კედლის შუაში გაჭრილი სარკმლით, რომელიც იატაკის დონიდან, დაახლოებით 1 მეტრ სიმაღლეზეა სათავსი გადახურული იყო ერთიანი კამარით. სამხრეთ ეკლესიის აფსიდისგან მხოლოდ ნაშთიღაა შემორჩენილი, გაურკვეველია სამხრეთ კედლის აღნაგობაც. ეკლესიის სივრცეს პილასტრების ორი წყვილი და მათზე გადაყვანილი თაღები სამ ნაწილად ყოფდა, რომელთა შორის დასავლეთით მდებარე, დანარჩენ ორზე, ოდნავ უფრო გრძელია. ჩრდილოეთ ეკლესიის მცირე ზომისაა — სამხრეთისაზე თითქმის ორჯერ მოკლე. სამაღლით იგივეა, მაგრამ ოდნავ უფრო ვიწროა. აფსიდი ნალისებრი მოხაზულობისაა — უსარკმლო. სათავსი გადახურული იყო დამრეცი კამარით, რომლის ქუსლის წყობა მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზეა შერჩენილი ჰქონდა თუ არა ჩრდილოეთ ეკლესიას დამოუკიდებელი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან, კედლის დაზიანების გამო გაურკვეველია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 336-338.
ვანთის სამების ეკლესია

ვანთის სამების ეკლესია, ჩიტიკას საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვანთის სამხრეთით, 1,5 კილომეტრზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4x2,8 მ). ნაგებია მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით, რომელთა წყობა ქაოსურია. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი ნალისებრი თაღითაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნალისებრი, ღრმა აფსიდია, რომლის ცენტრში მცირე, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. ქვემოთ კი, კედელზე, კუბური ფორმის ტრაპეზია მიდგმული. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული ჯამარით. ინტერიერი შელესილია და შეთეთრებულია. 2012 წელს სოფლის მკვიდრმა, მ. ქევხიშვილმა, ეკლესია დაუდევრად გაარემონტა: აღადგინეს კამარის დასავლეთ ნახევარი, ჩამოშლილი საპირე წყობა და შენობა ღარისებრი კამარით გადახურეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 181-182.