laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ხელმწიფე

ხელმწიფე, ჴელმწიფე (ჴელი-უფლება და მწიფე-სრული) — ძველი ქართული იურიდიული ტერმინი, რომელიც თავდაპირველად აღნიშნავდა საზოგადოდ შემძლებელს, უფლების მქონეს, სრულუფლებიანს, აგრეთვე მმართველს, ხელისუფალს, ხოლო შემდეგში, XI–XII საუკუნეებში, მეფეს. საისტორიო წყაროებში იხსენიება ჴელ-წიფება — შეძლება, უფლება, გაბედვა. ჴელმწიფება — ძალაუფლება, ბატონობა. ჴელმწიფობა, მეფობა. ჴელმწიფეთა ჴელმწიფე - მეფეთ მეფე. საჴელმწიფო — სამეფო. მეფე „ჴორცის ჴელმწიფედ“ მიიჩნეოდა, კათალიკოსი კი „სულისა“. ჴელმწიფე მეფის მნიშვნელობით იხმარება ვახტანგ VI-ის სამართალში, ასევე ბერძნული და სომხური კანონების ქართულ ვერსიებში. ტერმინოლოგია ხელმწიფის კარის გარიგება ჯავახიშვილი, ივანე, ქართული სამართლის ისტორია : წიგნი პირველი, ტფ. 1928 თაყაიშვილი, ე., ხელმწიფის კარის გარიგება, ტფ. 1920 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 459-460. სურგულაძე, ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 5.
ისლა-მაგდალენას ეროვნული პარკი

კუნძულ მაგდალენას ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Isla Magdalena) — ეროვნული პარკი ჩილეში, აისენის რეგიონში. მდებარეობს კ. მაგდალენაზე. 1967 წელს კუნძულზე შეიქმნა ტყის რეზერვატი, რომლის ბაზაზეც 1983 წელს დაარსდა ეროვნული პარკი. ფართობი 1.576 კმ². ჩილეს ეროვნული პარკების სია Isla Magdalena National Park დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine. Parque Nacional Isla Magdalena დაარქივებული 2004-11-09 საიტზე Wayback Machine.
ჭახრაკი

ჭახრაკი - დეტალების დაზგაზე, შაბლონსა და მისთანებზე დასამაგრებელი საზეინკლო და სადურგლო სამარჯვი. ჭახრაკს ასევე იყენებენ ნაკეთობათა შეწყობის, აწყობის და ა.შ. დროს. ჭახრაკი არის კავი, რომლის ერთ ბოლოში გატარებულია მიმჭერი ხრახნი. ჭახრაკს ამზადებენ ლითონისაგან ან მკვრივი მერქნისაგან. "ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია" - მე-11 ტომი, გვ. 387.
ჭაური

ჭაური — ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბი, რომელსაც უშუალოდ გამოსასვლელი აქვს დედამიწის ზედაპირზე და განკუთვნილია სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს გახსნისა და ექსპლუატაციისათვის შახტის ველის ან მისი ნაწილის ფარგლებში. ჭაური შეიძლება იყოს სადაზვერვო, საექსპლუატაციო და სპეციალური (ემსახურება მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის დედამიწის ზედაპირზე ამოტანას) და დამხმარე (მოწყობილობისა და მასალების ჩასაშვებად და სხვა). ჭაურის სახესხვაობაა ბრმა ჭაური. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 386.
ჭაურის დაარმატურება

ჭაურის დაარმატურება — ჭაურის კედლებში ჰორიზონტალური კოჭების (განბჯენების) ჩამაგრების, მიმმართველების, მილსადენების, კაბელებისა და საკიბე განყოფილების მოწყობის სამუშაოთა ერთობლიობა. ჭაურის არმატურა შეიძლება იყოს დროებითი (ჭაურის გაყვანის პროცესში) ან მუდმივი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 386.
5

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 5 5 (ხუთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის I საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-5 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 5. იინ ლიჰუა — ჩინეთის იმპერატორი (გ. 64). წმინდა პავლე (სავარაუდო თარიღი) — ქრისტეს ერთ-ერთი მოციქული ქრისტიანულ რელიგიაში. (გ. 67) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 5.
ლა-კამპანის ეროვნული პარკი

ლა-კამპანის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional La Campana) – ეროვნული პარკი ჩილეში, ვალპარაისოს რეგიონის მარგა-მარგის პროვინციაში. მდებარეობს ჩილეს სანაპიროს ქედზე. ფართობი – 80 კმ². შეიქმნა 1967 წელს. ეროვნული პარკი ცნობილია პალმების ტყით. ჩილეს ეროვნული პარკების სია C. Michael Hogan (2008) Chilean Wine Palm: Jubaea chilensis, GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg დაარქივებული 2012-10-17 საიტზე Wayback Machine. Mediterranean Region and La Campana National Park, Chile დაარქივებული 2008-03-25 საიტზე Wayback Machine.
ჭიაყელები

ჭიაყელები — მცირეჯაგრიანი რგოლოვანი ჭიების რამდენიმე ოჯახის საერთო სახელწოდება. მათი სხეული შედგება 80-დან 300-მდე სეგმენტისაგან. ყოველ სეგმენტზე, წინას გარდა, 8-8 (ზოგ ტროპიკულ ფორმებს რამდენიმე ათეული) მოკლე ჯაგარია, რომლებსაც ჭიაყელები მოძრაობის დროს ეყრდნობიან. აქვთ კარგად განვითარებული სისხლის მიმოქცევა. სუნთქავენ კანით. ნერვული სისტემა შედგება სუსტად განვითარებული თავის ტვინისა და მუცლის ძეწკვისაგან. გრძნობის ორგანოები არ აქვთ, სამაგიეროდ კანში ბევრი მგრძნობიარე უჯრედია. არიან ჰერმაფროდიტები. განაყოფიერება და კვერცხების განვითარება ხდება პარკებში, რომლებსაც გამოყოფს სარტყელი - წინა რამდენიმე სეგმენტის ჯირკვლოვანი გამსხვილება. პარკიდან გამოსული პატარა ჭიები 3-4 თვის შემდეგ ზრდასრული ჭიის ზომას აღწევენ. ჭიაყელებს კარგად აქვთ განვითარებული რეგენერაციის უნარი. ბინადრობენ ნიადაგში. იკვებებიან მცენარეული ნარჩენებით, ნაკელით და სხვა. ჭიაყელები მოიცავენ 1500-მდე სახეობას. დიდი მნიშვნელობა აქვთ როგორც ნიადაგწარმომქმნელებს, მაგრამ გარკვეული ზიანიც მოაქვთ, რადგან ღორის ფილტვის ჰელმინთებისა და ფრინველების ზოგი პარაზიტის შორისული მასპინძლები არიან. აკანთოცეფალები თასმისებური ჭიები მცირეჯაგრიანი ჭიები მრავალჯაგრიანი ჭიები მრავალჯაგრიანი ჭიები პირველადღრუიანი ჭიები Diccionario de la lengua española
ჭიები

ჭიები (ლათ. vermes) — უხერხემლო ცხოველების ჯგუფი, რომელიც შეიცავს 46 ათასამდე სახეობას. აქვთ მოგრძო სხეული, რომლის კედლები შედგება კანის საფარვლისა და კუნთებისაგან (კან-კუნთოვანი პარკი). მოძრაობენ უმთავრესად სხეულის პერისტალტიკური შეკუმშვის მეშვეობით. განეკუთვნებიან პირველადპირიან ცხოველებს. მე-19 საუკუნეში ჭიებს ცალკე ტიპად მიიჩნევდნენ. ამჟამად მასში გაერთიანებულია რამდენიმე დამოუკიდებელი ტიპი: ბრტყელი ჭიები, პირველადღრუიანი, ექიურიდები, სიპუნკულიდები, რგოლოვანი ჭიები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 298.
ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი

ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Laguna del Laja) – ეროვნული პარკი ჩილეში, ბიო-ბიოს რეგიონის ბიო-ბიოს პროვინციაში. მდებარეობს ჩილეს ანდებში. ფართობი – 119 კმ². შეიქმნა 1958 წელს. ჩილეს ეროვნული პარკების სია ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი სერო-ანტუკო და ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი
ჭილი (გვარი)

ჭილი (ლათ. Juncus) — მცენარეთა გვარი ჭილისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახებია. 250-ზე მეტი სახეობა უმეტესად გავრცელებულია ზომიერად თბილ და ცივ ქვეყნებში, ზოგი სუბტროპიკებისა და ტროპიკების მთიან რაიონებში. საქართველოში გავრცელებულია ჭილის 16 სახეობა. უმთავრესად იზრდება ჭაობებში და ტენიან ადგილებზე. ჩვენში შედარებით ფართოდ არის გავრცელებული J. effusus, J. articulatus და J. bufonius. ქიმიური შემადგენლობით უახლოვდება მარცვლოვნებს. საქონელი ცუდად ძოვს, მაგრამ თივაში შერეულს კარგად ჭამს. იყენებენ ჭილობებისა და ჩანთების მოსაწნავად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 399.
6

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 6 6 (ექვსი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის I საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-6 წელი. იუდეა და მეზია რომის იმპერიის პროვინციები გახდა. ქვირინიუსი სირიის მმართველი გახდა და (იოსებ ფლავიუსის ცნობით) მოსახლეობის აღწერა ჩაატარა. თანამედროვე ვისბადენის ადგილას რომაული ციხე აიგო. წაიმოიშვა ქალაქი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 6. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 6. 3 თებერვალი : იმპერატორი პინი — ხანის დინასტიის იმპერატორი (დ. ძვ. წ. 9) კლეოპატრა II სელენა — კლეოპატრა VII-ისა და მარკუს ანტონიუსის ქალიშვილი (დ. ძვ. წ. 40)
გოდერძის ნამარხი ტყე

გოდერძის ნამარხი ტყე, გოდერძის ფლორა — მესამეული პერიოდის განამარხებული ფლორა საქართველოში, ადიგენისა და ხულოს მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს გოდერძის უღელტეხილის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარეების ქვაბლიანისა და აჭარისწყლის ზემო შემდინარეთა აუზებში, ზღვის დონიდან 1600–2100 მ სიმაღლეზე. საერთო ფართობი 365 ჰა. მესამეულ პერიოდში მძლავრმა ვულკანურმა ამოფრქვევებმა ფერფლში ჩამარხა ტროპიკული ტყე. წარსულში აქ ტროპიკული ტყე ყოფილა გავრცელებული, წარმოდგენილი როგორც მარადმწვანე (პალმები, ქაფურის ხე, დაფნისებრი, მაგნოლიები, არაუკარია) ისე ფოთოლმცვენი (ლეღვი, ნეკერჩხალი, მუხა, ხეჭრელი, რცხილა, არყის ხე, ტირიფისებრნი, წიფლისებრნი) სახეობებით, ასევე ბუჩქნარებით, ლიანებით და გვიმრისნაირებით. რამდენიმე მილიონი წლის წინ, ჯერ კიდევ ადამიანის გაჩენამდე, ვულკანურმა ღვარმა და ფერფლმა გადაფარა აქ არსებული მძლავრი და სახეობრივად მრავალფეროვანი გაუვალი ტროპიკული ტყე. მესამეული ფლორის ნაშთები წარმოდგენილია ხის გაქვავებული ღეროებით, ტოტებით, ფოთლების ანაბეჭდებით. ზოგიერთ ხეს შენარჩუნებული აქვს ვერტიკალური მდებარეობა, წრიული ზრდის რგოლები. ამჟამად აქ დადგენილია 90-მდე სახეობის მცენარე. ეს არის საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და კარგად შესწავლილი ნამარხი ფლორა; სამეცნიერო ლიტერატურაში ცნობილია XIX საუკუნის 80-იანი წლებიდან. საქართველოს დაცული ტერიტორიების სიაში აქვს ბუნების ძეგლის სტატუსი. საქართველოს ბუნების ძეგლები ↑ საქართველოს სსრ წითელი წიგნი, „საბჭოთა საქართველო“, 1982, გვ. 212 ↑ 2.0 2.1 დაცული ტერიტორიების სააგენტო | გოდერძის ნამარხი ტყის ბუნების ძეგლი ↑ სამცხე-ჯავახეთი, ცნობარი, თბილისი, 2016, გვ. 74–76 ↑ რამიშვილი ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 73–74.
7

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 7 7 (შვიდი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის I საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-7 წელი. პანონიასა და დალმაციაში ილირიელები რომის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყდნენ. ავგუსტუსმა ჰეროდ არქელაუსი იუდეის ეთნარქის თანამდებობიდან მოხსნა. ვონონ I პართიის მეფე გახდა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 7. დრუსუს კეისარი — გერმანიკუსისა და აგრიპინა უფროსის ქალიშვილი (გ. 33) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 7. ათენოდოროს კანანიტი — ბერძენი ფილოსოფოსი
რამადანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი რამადანი შეიძლება ნიშნავდეს ერთ-ერთს ქვემოთ მოცემული სიიდან: რამადანი - ისლამური კალენდრის მეცხრე თვე, მარხვის პერიოდი ტარიქ რამადანი - შვეიცარიელი ინტელექტუალი, ფილოსოფოსი, თეოლოგი
ლაუკის ეროვნული პარკი

ლაუკის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Lauca) — ეროვნული პარკი ჩილეში, ანდების მთიანეთში. მოიცავს 1 379 კმ². ტერიტორიას. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს არაერთი ვულკანი. პარკს სამხრეთიდან ესაზღვრება ლას-ვიკუნიას ბუნების ნაკრძალი. ასევე ესაზღვრება ბოლივიაში მდებარე სახამის ეროვნულ პარკს. პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება ფლორისა და ფაუნის რამდენიმე სახეობა. ძუძუმწოვრებიდან, აქ გავრცელებულია: ვიკუნია, ლამა, ალპაკა, გუანაკო, ტარუკა, პუმა, ვისკაში (შინშილასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი). აქ ასევე გავრცელებულია 140-ზე მეტი სახეობის ფრინველი და 400-ზე მეტი სახეობის მცენარე. ჩილეს ეროვნული პარკების სია WCMC Site Sheet (Aug. 1990) დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine. ლაუკის ტურ-ოპერატორი დაარქივებული 2021-03-08 საიტზე Wayback Machine.
ენციკლოპედია ესპასა

ენციკლოპედია ესპასა (ესპ. Enciclopedia Espasa) — ოფიციალური სახელწოდება: ესპ: Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana — ევროპულ-ამერიკული უნივერსალური ილუსტრირებული ენციკლოპედია. უმსხვილესი ესპანურენოვანი უნივერსალური ენციკლოპედია. გამოიცა ესპანურ ენაზე XX საუკუნის პირველ მესამედში (1908-1930). გამოცემა გამომცემლობა Editorial Espasa-მ დაიწყო, რომელიც 1860 წელს José Espasa Anguera-მ დააფუძნა. 1926 წლიდან ახალი მეპატრონის მოსვლისთანავე გამომცემლობას Editorial Espasa-Calpe დაერქვა; ენციკლოპედიაც სწორედ ამ ორივე სახელით იწოდება — Espasa ანდაც Espasa-Calpe. შემადგენლობა: 72 ტექსტუალური ტომი, №1-დან №70-მდე დანომრილი; ორ-ორი წიგნი აქვს მე-18 (ნაწ. I: Dem-Dir, ნაწ. II: Dis-Ecz) და 28-ე ტომს (ნაწ. I: Ho-Insus, ნაწ. II: Int-Kz). ესპანეთს სრულად ეთმობა 21-ე ტომი. 1930–33 წლების მანძილზე ათტომიანი დანართი გამოვიდა, სადაც თავდაპირველი გამოცემების აქტუალური სტატიები იყო შეტანილი. გვერდების რაოდენობათა პარამეტრებით (105 ათასი) და სიტყვათა რაოდენობით (165,2 მლნ.) „ენციკლოპედია ესპასა“ 1986 წელს გინესის რეკორდებისს წიგნში მოხვდა როგორც ყველაზე გრძელი ენციკლოპედია არსებულთა შორის. იტალიურ ენციკლოპედიასა და ენციკლოპედია ბრიტანიკას მე-11 გამოცემებთან ერთად მსოფლიოში უმსხვილესი ენციკლოპედიური გამოცემაა. A-ACD ACE-ADZ AE-ALAK ALAL-ALLY AM-ARCH ARD-AZZ B-BELL BEM-BONF BONG-BZ C-CANAJ CANAL-CARZ CAS-CG CI-COLD COLE-CONST CONST-CRAZ CRE-CHARG CHARI-DELLW PT.1 DEM-DIR / PT.2 DIS-ECZ ECH-ENRE ENRI-ESPAN ESPANA ESPANA-EZZ F-FLAMEZ FLAMI-FUH FUI-GIBZ GIC-GUAZ GUB-HN PT.1 HO-INSUS / PT.2 INT-KZ L-LEON LEONA-LOMZ LON-MADZ MAE-MARH MARI-MECH MED-MICZ MICH-MOMZ MON-MTZ MU-NEBY NEC-NULLY NUM-OQU OR-PAKU PAL-PAROZ PARE-PEKZ PEL-PESZ PET-PIRZ PIS-POLN POLO-PREDZ PREE-PTZ PU-QW R-REEZ REF-REUZ REV-ROM ROMA-SAINT SAINTE-StaCRUZ StaCUBICIA-SELH SELI-SIEZ SIF-SOL SOLA-SUBN SUBO-TALASZ TALAT-TELD TELE-TERZ TES-TIRN TIRO-TOUM TOUN-TRAZ TRE-TUMZ TUN-URZ U.S.-VAREZ VARF-VERQ VERR-VINIE VINIF-WEF WEG-ZZ A-BECH BED-CEO CER-DEM DEN-EZT F-HOK HOL-MARCH MARD-OZ P-REE REF-SZ T-ZYX 1934 1935 1936-39 PRIMERA PARTE / 1936-39 SEGUNDA PARTE 1940-41 1942-44 1945-48 1949-52 1953-54 1955-56 1957-58 1959-60 1961-62 1963-64 1965-66 1967-68 1969-70 1971-72 1973-74 1975-76 1977-78 1979-80 1981-82 1983-84 1985-86 1987-88 1989-90 1991-92 1993-94 1995-96 1997-98 1999-2000 2001-02 2003-2004 El siglo de la Espasa ენციკლოპედიები ენების მიხედვით
ლიანოს-დე-ჩალიეს ეროვნული პარკი

ლიანოს-დე-ჩალიეს ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Llanos de Challe) — ეროვნული პარკი ჩილეში, წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლში, ჩილეს ატაკამის რეგიონში. პარკის უდაბნოს არამდგრადი ეკოსისტემა შეიცავს უიშვიათეს და ულამაზეს მცენარეთა სახეობებს. უხვადაა კაქტუსები. პარკში ბინადრობს მთელი ატაკამის რეგიონის მასშტაბით ყველაზე ბევრი გუანაკო. ჩილეს ეროვნული პარკების სია (ესპანური) ლიანოს-დე-ჩალიეს ეროვნული პარკი დაარქივებული 2007-06-03 საიტზე Wayback Machine.
8

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 8 8 (რვა) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის I საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-8 წელი. 3 აგვისტო : რომის გენერალი ტიბერიუსი ამარცხებს დალმატიელებს მდინარე ბათინუსთან. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 8. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 8.
10

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 10 10 (ათი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის I საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-10 წელი. ბერძნული დინასტია ბაქტრია ამოწყდა. პუბლიუს კორნელიუს დოლაბელა რომის კონსული გახდა. ილირია დაიყო პანონიად და დალმაციად. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 10. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 10.
ლაგუნა-სან-რაფაელის ეროვნული პარკი

ლაგუნა-სან-რაფაელის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Laguna San Rafael) — ეროვნული პარკი ჩილეში. მდებარეობს პატაგონიის ანდებში, წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლში, ჩილეს აისენის რეგიონში. შეიქმნა 1959 წელს. ფართობი 17,420 კმ². 1979 წელს ეროვნული პარკი გაწევრიანდა იუნესკოს პროგრამაში ადამიანი და ბიოსფერო ჩილეს ეროვნული პარკების სია (ესპანური) Áreas Silvestres დაარქივებული 2007-08-10 საიტზე Wayback Machine. ↑ UNESCO დაარქივებული 2006-10-10 საიტზე Wayback Machine. - Park description at UNESCO World Biosphere Reserve
ლას-პალმას-დე-კოკალანის ეროვნული პარკი

ლას-პალმას-დე-კოკალანის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Las Palmas de Cocalán) - ეროვნული პარკი ჩილეში. მდებარეობს ლას-კაბრასის კომუნაში, ო'ჰოგინსის რეგიონში. დაარსდა 1971 წელს. ფართობი 37,09 კმ². პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია ჩილეს პალმების (Jubaea chilensis) ტყე. ჩილეს ეროვნული პარკების სია Archivo de la Biblioteca del Congreso Nacional que fija la Creación del Parque Nacional Las Palmas de Cocalán[მკვდარი ბმული] Conaf con una tabla de Datos sobre el Parque Nacional დაარქივებული 2009-04-29 საიტზე Wayback Machine. Datos sobre el Parque დაარქივებული 2009-01-07 საიტზე Wayback Machine.
ნაუელბუტის ეროვნული პარკი

ნაუელბუტის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Nahuelbuta ) — ეროვნული პარკი ჩილეში. მდებარეობს ჩილეს სანაპირო ქედ კორდილიერა-დე-ნაუელბუტას კალთებზე, არაუკანიის რეგიონში. დაარსდა 1939 წელს. ფართობი 68 კმ². პარკის ტერიტორიაზე ცხოვრობს პუმა, პუდუ და დარვინის მელა. ჩილეს ეროვნული პარკების სია (ესპანური) ნაუელბუტის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2007-06-02 საიტზე Wayback Machine.
ნევადო-ტრეს-კრუსესის ეროვნული პარკი

ნევადო-ტრეს-კრუსესის ეროვნული პარკი (ესპ. Parque Nacional Nevado Tres Cruces) — ეროვნული პარკი ჩილეში. მდებარეობს ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში, ატაკამის რეგიონში. დაარსდა 1994 წლის 29 ივლისს. ფართობი 591 კმ². პარკის მახლობლად მდებარეობს ჩილეს უმაღლესი მწვერვალი ოხოს-დელ-სალადო (6,893 მ). ჩილეს ეროვნული პარკების სია (ესპანური) ნევადო-ტრეს-კრუსესის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2007-06-03 საიტზე Wayback Machine.
11

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 11 11 (თერთმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის I საუკუნის მე-2 დეკადის 1-ლი წელი. ქვემო გერმანია და რაინი გერმანიკუსმა შემოიმტკიცა. ავგუსტუსმა უკუაგდო ელბაზე დამცავი საზღვრის შექმნის გეგმა, რაინზე და დუნაიზე რომაული გამაგრებების გამტკიცების მიზნით. არტაბანუს II არსაკიდთა დინასტიიდან პართიის მმართველი ხდება. ინდოეთში, სატაკარნი ანდრას იმპერატორი ხდება (29 წლამდე). მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 11. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 11.
ცივი შტამპვა

ცივი შტამპვა — სამჭედლო-საშტამპავი წარმოების ერთ-ერთი ტექნოლოგიური პროცესი (წნევით დამუშავება), რომელიც დასაშტამპავი მასალების გახურების გარეშე მიმდინარეობს. განასხვავებენ მოცულობითს შტამპვასა და ფურცლოვან შტამპვას. პირველ შემთხვევაში მიმდინარეობს ლითონის განმტკიცება, შესაბამისად მცირდება პლასტიკურობა, დეფორმაციისადმი წინააღმდეგობა კი მნიშვნელოვნად იზრდება. განმტკიცების ასაცილებლად საშტაპავ ოპერაციათა შორის ლითონს თერმულად ამუშავებენ, ხოლო მადეფორმირებელი ძალების შესამცირებლად და შტამპების მდგრადობის გასაზრდელად სხვადასხვა საცხს იყენებენ. მოცულობითი ცივი შტამპვისთვის საჭიროა მძლავრი მანქანა-იარაღები. ცივი შტამპვისას იარაღები ინტენსიურად ცვდება, ამიტომ ამ პროცესს იყენებენ მხოლოდ მასობრივი წარმოების რთული კონფიგურაციის მცირე ზომის დეტალების (ხრახნები, ქანჩები, მოქლონები, ლურსმნები, სჭვალები და სხვა) მისაღებად. მოცულობითი ცივი შტამპვის დროს ლითონის პლასტიკურობის გასაზრდელად მიზანშეწონილია ისეთი საშტაპმავი ოპერაციების (დასმა მოყვანილ შტამპებში, წნეხა, დახურული შტამპვა-დეფორმაცია ჰიდროსტატული წნევის პირობებში) გამოყენება, რომლებიც თითქმის გამორიცხავენ დასამუშავებელ ლითონზე გამჭიმი ძაბვების მოქმედებას. ცივი შტამპვა წარმოებს როგორც ჰიდრავლიკურ, ისე მრუდმხარა წნეხებზე და სპეც. ცივად გამოსატვიფრ ავტომატებზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 212.
ცივმეტეხობა

ცივმეტეხობა — ლითონის მიდრეკილება სიმყიფის წარმოქმნისადმი ან მნიშვნელოვნად გაზრდისადმი ტემპერატურის შემცირებისას. ცივმეტეხობა ახასიათებს მცირედ ლეგირებულ ფოლადებს, ტანტალს, ვოლფრამს, ქრომს, მოლიბდენსა და სხვა ლითონებს, რომელთაც აქვთ მოცულობადაცენტრებული კუბური გისოსი, და მათ ფუძეზე დამზადებულ შენადნობებს. ცივმეტეხობას ხელს უწყობს მინარევები, რაც ტემპერატურის შემცირებისას კრისტალური გისოსის კუმშვასთან შეხამებით შიგა ძაბვების ზრდას იწვევს. ცივმეტეხობის შესამცირებლად ლითონს წმენდენ მავნე მინარევებისგან (თერმული დამუშავებით ან ლეგირებით). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 212.
ციკასი

ციკასი, საგოვანა (ლათ. Cycas) — შიშველთესლოვან მცენარეთა გვარი საგოვანების კლასისა. დაბალი მცენარეებია, მათი სიმაღლე ზოგჯერ 10–15 მეტრს აღწევს. ღერო დაფარულია მკვდარი ფოთლების ნარჩენებით, წვეროზე ფრთისმაგვარი ფოთლები აქვს. 20-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებში. ყველაზე უფრო ცნობილია C. revoluta; 2–3 მეტრის სიმაღლის ლამაზი მცენარეა. სამშობლოა სამხრეთი იაპონია, საქართველოში ინტროდუცირებულია შავი ზღვის სანაპიროზე. იტანს 8 °C-მდე ყინვას, ნაყოფმსხმოიარობს და ზოგჯერ იძლევა თესლს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 213.
ჩრდილოეთის სრუტე

ჩრდილოეთის სრუტე (ინგლ. North Channel) — სრუტე კუნძულ დიდ ბრიტანეთსა და კუნძულ ირლანდიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირს შორის. აკავშირებს ირლანდიის ზღვას ატლანტის ოკეანესთან. სიგრძე 170 კმ, სიგანე 20-40 კმ, სიღრმე 272 მ-მდე. იცის მძლავრი მოქცევითი დინებები, სიჩქარე 7-12 კმ/სთ. დიდი ნავსადგურია ბელფასტი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 160.
12

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 12 12 (თორმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის I საუკუნის მე-2 დეკადის მე-2 წელი. ანიუს რუფუსი იუდეის პრეფექტად დაინიშნა. ავგუსტუსი რაინის იქით გერმანიაში შეჭრის ბრძანებას იძლევა. გერმანიკუსი და გაიუს ფონტეიუს კაპიტო რომის კონსულები ხდებიან. კირინიუსი იუდეიდან ბრუნდება ტიბერიუსის საბჭოს წევრობისთვის. რომაელებმა სომხეთის არტახიდების დინასტია დაამხეს. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 12. 31 აგვისტო : კალიგულა — რომის იმპერატორი (გ. 41) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 12.
ტაბულა (ჟურნალი)

ტაბულა — ქართულენოვანი ჟურნალი, რომელიც 2010 წლიდან გამოიცემა. ჟურნალს გამოსცემს სამოქალაქო განათლების ფონდი. მას მკაფიო სარედაქციო პოლიტიკა აქვს, რომელიც ეფუძნება მემარჯვენე ლიბერტარიანულ მსოფლმხედველობას. ჟურნალის მთავარი რედაქტორია თამარ ჩერგოლეიშვილი, რომელიც გიგა ბოკერიას მეუღლეა. ბოკერია მაღალ თანამდებობებს იკავებდა ხელისუფლებაში 2003–2013 წლებში. ↑ ჟურნალის შესახებ/ტაბულა
ყ

ყ, ⴗ, Ⴗ, Ყ (ყარი) — ქართული ანბანის ოცდამეოთხე ასო (ძველ ქართულში ოცდამეშვიდე იყო). შეესაბამება ხახისმიერ ყრუ მკვეთრ თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ რვაასს (800). ყ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზისა და წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. VII საუკუნეში იგი თავგახსნილია. ნუსხურში ყ კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივა გადახრილი. იგი მხედრულში მომრგვალებული კონტურისაა. ნუსხურში და მხედრულში ყ ქვედა სამ ხაზში იწერება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 603. Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013 Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013 Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011 Graphemica (ყ) Graphemica (ⴗ) Graphemica (Ⴗ) ↑ Georgian Extended ↑ UNESCO, World Braille Usage, Third Edition, Washington, D.C. p. 45
13

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 13 13 (ცამეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის I საუკუნის მე-2 დეკადის მე-3 წელი. სტრაბონი აქვეყნებს საკუთარ წარმოდგენას დედამიწის ფორმის შესახებ. ტიბერიუსი ტრიუმფულ სვლას აწყობს რომში გერმანელებზე გამარჯვების შემდეგ. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 13. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 13.
სერგი გორგაძე

სერგი რომანოზის ძე გორგაძე (დ. 1876, სოფ. ილემი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 ივლისი, 1929, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ისტორიკოსი, ენათმეცნიერი და პედაგოგი. 1886 წელს შევიდა დ. 1890 წელს დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი; 1897 წელს — თბილისის სასულიერო სემინარია ხოლო შემდეგ — ყაზანის სასულიერო აკადემია. 1901 წელს მიენიჭა კანდიდატის ხარისხი. მისი უმთავრესი ისტორიული ნაშრომებია: „წერილები საქართველოს ისტორიიდან“ (წგ. 1-2, 1906-1908), „საქართველოს მე-18 საუკუნის სამხედრო ისტორიის მასალები“ (1927) და სხვ. გორგაძე ავტორია ქართული ვერსიფიკაციის პირველი სისტემური კურსისა („ქართული ლექსი“, 1930), რომელშიც განხილულია მახვილის, მეტრიკის, სტროფიკის, რითმისა და ლექსის კომპოზიციის საკითხები. გორგაძემ შეადგინა ქართული ლიტერატურის ქრესტომათიები: „ჩვენი ძველი მწერლობა და ხალხური პოეზია“ (1915), „ჩვენი ახალი მწერლობა“ (წგ. 1-2, 1917-1918) და სხვ. მანვე გამოსცა ბესიკის თხზულებანი (1912), ნემესიოს ემესელის „ბუნებისათვის კაცისა“ (1914), იაკობ ხუცესის (ცურტაველის) „შუშანიკის წამება“ (1917). საყურადღებოა გორგაძის გამოკვლევა „ქართული სადასიტყვაობა“ (1915), რომელიც ქართული წინადადების საკითხებს ეძღვნება. თავისი დროისათვის ძალზე საჭირო წიგნად იყო მიჩნეული აგრეთვე მისი „ქართული მართლწერა“ (1916). სერგი გორგაძის პირადი არქივი ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, რომლის დიდი ნაწილიც ქეთევან და დავით აბესაძეებმა 2006 წელს შემოსწირეს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. დოიაშვილი თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 102. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 112, თბ., 1994 აბაშიძე ზ., სერგი გორგაძე ქართლის მოქცევის ქრონოლოგიის შესახებ, თბ., 1997; აბაშიძე ზ., სერგი გორგაძე ქართული ეკლესიის იერარქიული მდგომარეობის შესახებ (IV–VI სს.), თბ., 1997; გაწერელია ა., რჩეული ნაწერები, ტ. 2, თბ., 1965; გრიგალაშვილი ლ., სერგი გორგაძე, კრ.: ძველი ქართული მწერლობის მკვლევარნი, თბ., 1986. სერგი გორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ Tbilisi State University Celebrates 100 Years Anniversary. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-27. ციტირების თარიღი: 2019-03-24.
15

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 15 15 (თხუთმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ეს წელი არის I საუკუნის მე-2 დეკადის მე-5 წელი. ემონა (ამჟამად ლიუბლიანა) დააარსა ლეგიო XV აპოლინარისმა. ტევტობურგის ტყეში გერმანიკუსი არმინიუსს ებრძვის. ვალერიუს გრატუსი იუდეის პრეფექტად დაინიშნა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 15. 24 სექტემბერი : ვიტელიუსი — რომის იმპერატორი (გ. 69) 6 ნოემბერი : აგრიპინა უმცროსი — კალიგულას და, კლავდიუსის უკანასკნელი ცოლი და ნერონის დედა. (გ. 59) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 15.
სიმონია

სიმონია — საეკლესიო თანამდებობათა ყიდვა–გაყიდვა. სახელი ეწოდა სიმონ მოგვის მიხედვით, რომელმაც, საქმე მოციქულთას მიხედვით, იესო ქრისტეს მოციქულებს პეტრესა და იოანეს სთხოვა, მიეყიდათ მისთვის ხელდასხმით სულიწმინდის გადაცემის უნარი. სიმონიის წინააღმდეგ მიმდინარე ერთ–ერთი ბრძოლა პატარიის სახელითაა ცნობილი. ის მიმდინარეობდა XI საუკუნის 50–იან წლებში მილანში და ჩრდილოეთ იტალიის ზოგიერთ ქალაქში. შუა საუკუნეების ისტორია (გურამ კუტალიას რედაქციით), თბ., 2004, გვ. 116