laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი)

კოდისწყარო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ზადიანთკარი, ზემო რენე, ნიგოზა, სარიბარი, ქვემო რენე, ყარაფილა, ჩობალაური). ზღვის დონიდან 740 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით. სოფელი იხსენიება ლეონტი მროველთან (XI საუკუნე). 1433 წელს სოფელი თაყა ზედგენიძემ შიომღვიმის მონასტერს შესწირა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში კოდისწყარო სამუხრანბატონოში შედიოდა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 216 ადამიანი. დიონისეს ქანდაკება კოდისწყაროს წმინდა თევდორეს ეკლესია კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 570. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 173. კიკნაძე ზ., ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 102-103, ISBN 978-99940-27-10-1. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 56. ↑ ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. I, გვ. 98, თბ., 1955 ↑ საქართველოს ისტორიის და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ. გვ. 173 ↑ 6.0 6.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ნარგიზოვანი

„ნარგიზოვანი“ — ძველი ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, ლირიკული ლექსების კრებული. შეთხზული უნდა იყოს XVIII საუკუნის II ნახევარში. შედგება 11 ლექსისაგან, რომლებიც ძირითადად სატრფიალო-სამიჯნური ხასიათისაა. იშვიათი სიცხოვლით გადმოცემულ სიყვარულის გრძნობას ახლავს სევდა, ჭმუნვა, მდურვა სოფლისადმი. პატარა ხასიათისაა ლექსი „ქართლი შვენიერია“. ავტორს სამშობლო სატრფოს სახით ჰყავს წარმოდგენილი. „ნარგიზოვანი“ საინტერესოა ვერსიფიკაციის თვალსაზრისით. მასში ვხვდებით ახალ კონსტრუქციის ლექსებს, მანამდე უცნობ სხვადასხვა მეტრისა და რიტმის ტაეპებსა და სტროფებს რეფრენებს, ალიტერაციის საუცხოო ნიმუშებს და სხვა. „ნარგიზოვანს“, როგორც მხატვრულ ძეგლს, განსაკუთრებული ადგილი უკავია XVIII საუკუნის ქართულ პოეზიაში. კეკელიძე კ., ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1981; მიქაძე გ., „ნარგიზოვანი“, კრ.: XVIII საუკუნის ქართული მწერლობის საკითხები, ტ. 1, თბ., 1965; მიქაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 318. უცნობი ავტორის "ნარგიზოვანი"
ნარეკვავი

ნარეკვავი — მდინარე მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. დუშეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს ალევის ქედის სამხრეთ ბოლოზე, ზღვის დონიდან 1360 მ-ზე, ერთვის მდინარე არაგვს მარჯვნიდან. სიგრძე 47 კმ, აუზის ფართობი 277 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — წლის დანარჩენ დროს, წყალმოვარდნა — შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 1,86 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 318-319.
ნარეკვავის სამაროვანი

ნარეკვავის სამაროვანი — ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. XIII-VI საუკუნეები) სამაროვანი ადგილ ნარეკვავთან, მუხრანის ველზე, მცხეთის ჩრდილოეთით 5-6 კმ-ზე. აღმოჩნდა შემთხვევით (1938-1940). 1960 წელს გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე) გამოვლინდა რამდენიმე ორმოსამარხი და სამარხი ნაშთი. მიცვალებულები იწვნენ მარცხენა გვერდზე მოკრუნჩხულად, თავი ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ ჰქონდათ. სამარხებში აღმოჩნდა საქონლის ძვლებიც (მათ შორის ცხენის თავის ქალა). ნაპოვნია შედარებით ადრეული საფეხურის (ძვ. წ. XIII-X სს.) მასალა:ბრინჯაოს სატევრები, კოლხური ცული, შუბისპირები, მახვილი, აკინაკი, ცულები, ბრინჯაოს ისრისპირები, ბუნიკები, ლაგმები, ქარქაში. კერამიკა შავპრიალა, ლეგა და მოვარდისფროა, უმრავლესობა ჩარხზეა ნაკეთები. შემკულია გრავირებითა და პრიალა ხაზებით. ჭურჭლის ფორმათა მრავალსახეობა მოწმობს სხვადასხვა სამეურნეო დარგის დაწინაურებას. კერამიკა გამოირჩევა ფორმათა მდგრადობით. აღმოჩენილია აგრეთვე ძვ. წ. XVI-XV საუკუნეების თრიალეთური ტიპის თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს მოგრძო სატევარი, რაც იმას მოწმობს, რომ სამაროვანი აქ ადრეულ ხანაშიც არსებობდა. ნარეკვავის სამაროვანის მასალა სამთავროს სამაროვნის „ქვედა სართულზე“ ნაპოვნი მასალის ანალოგიურია. ოქროპირიძე ნ., ნარეკვავის სამაროვანი, «ივ. ჯავახიშვილის სახელოის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1964, ტ. 7; მისივე, მუხრანის ველის არქეოლოგიური ძეგლები ძვ. წ. XVII-VII სს., «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის», 1965, ტ. 4; გოგაძე ე., ქსე, ტ. 7, გვ. 318-319, თბ., 1984
ნარეკლიანი

ნარეკლიანი — ეკლიანი 1 მ-მდე სიმაღლის და ბალიშა ბუჩქებისაგან შექმნილი დაჯგუფებები. ძირითადად გავრცელებულია შინა, შუა აზიისა და ამიერკავკასიის მთებში. კავკასიონი ნარეკლიანის გავრცელების ჩრდილო საზღვარია. კავკასიაში ნარეკლიანი გვხვდება მთისწინებიდან სუბალპურ სარტყლამდე (ზღვის დონიდან 2400 მ), მშრალ, უფრო ხშირად სამხრეთ ექსპოზიციის ქვიან ფერდობებზე. ნარეკლიანი აერთიანებს გლერძას, ზღარბასა და ეკლიანი საბეგველას ფორმაციებს. ნარეკლიანი ჩვეულებრივ მეორეულია, განვითარებულია ნატყევარ ადგილებზე, ხშირად ჩაწინწკლულია ან ქმნის კომპლექსს ჯაგეკლიანების და ძეძვიანების დერივატებთან. გვხვდება პირველადი დაჯგუფებებიც. ნარეკლიანის ფორმაციების ფლორა ორიგინალურია, შეიცავს მრავალ ენდემურ და იშვიათ სახეობას. ნარეკლიანის შესატყვისია ტრაგაკანტიანები. ივანიშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 319.
ნარვანხოხი

ნარვანხოხი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ყელის ზეგანზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3247 მ. აგებულია შავი ანდეზიტური წიდით. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსს. აქვს კარგად გამოკვეთილი კრატერი. მიუკუთვნება ერთ-ერთ უგვიანეს (ჰოლოცენურ) ამონთხევას. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 319.
სარძევე ჯირკვლები

ძუძუ ანუ სარძევე ჯირკვალი (ლათ. glandula mamaria) მამაკაცებში მთელი სიცოცხლის მანძილზე ჩანასახოვან მდგომარეობაში რჩება. ქალის ძუძუ მდებარეობს მკერდისა და იღლიის ხაზებს შორის, III ნეკნიდან VII ნეკნამდე. მისი ფორმა და სიდიდე ინდივიდუალურად ცვალებადია, ამასთან, დამოკიდებულია ასაკზე, მშობიარობათა რაოდენობაზე, ფუნქციურ მდგომარეობასა და ნაკვებობაზე. ადამიანის ძუძუ მოთავსებულია გულმკერდის ზედაპირული ფასციისგან, შექმნილ კაფსულში, რომელიც ლავიწთან არის დაკავშირებული. გარდა ამისა კაფსული მკვრივი შემაერთებელი ქსოვილოვანი ფირფიტებით დაკავშირებულია კანის ღრმა შრესთან, ხოლო ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილით — მკერდის ფასციასთან. ჯირკვლის მფარავი კანი თხელია, კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილი კარგად არის განვითარებული. ფასციური კაფსულიდან სარძევე ჯირჯვალში მიემართება ფიბროზული ძგიდეები, რომლებიც მას ყოფენ რადიალურად განლაგებულ 15-20 წილად. თითოეული წილის გამომტანი სადინარი დვრილში შესვლამდე თითისტარისებრ განივრდება, ბოლოში კვლავ ვიწროვდება და იხსნება დვრილზე 8-15 ძაბრისებრ გაგანიერებული ხვრელით. ძროხა ღორი ცხვარი თხა სპილო ადამიანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 111. თოიძე შ., კიკალიშვილი ლ., ყიფიანი ე., კორძაია დ., ტოპოგრაპიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია, პოლიგრაფი, 2008
საპონა

საპონა (ლათ. Saponaria) — ყვავილოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია. ყვავილები შეკრებილიაფარისმაგვარ-საგველასებრ ყვავილედად. ჯამი ფოთლებშეზრდილია, გვირგვინი თეთრია ან ვარდისფერი. ნაყოფი ერთბუდიანი კოლოფია. ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში 30-მდე სახეობა იზრდება. საქართველოში - 4. მათგან ერთ-ერთს, სამკურნალო საპონას (ლათ. Saponaria officinalis) აშენებენ დეკორატიულ და სამკურნალო მცენარედ. მისი ფესვებიდან, რომელიც 35% საპონინს შეიცავს, იღებენ საპნის სუროგატს. ღვინიანიძე ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 95.
ალესანდრო როლა

ალესანრო როლა (დ. 22 აპრილი, 1757 — გ. 15 სექტემბერი, 1841) — იტალიელი ვირტუოზი მევიოლინე, კომპოზიტორი და პედაგოგი, მილანის კონსერვატორიის პროფესორი. განთქმულია როგორც ნიკოლო პაგანინის მასწავლებელი. როლა დაიბადა იტალიის ქალაქ პავიაში. მოგვიანებით გადავიდა მილანში სადაც 1770–1778 წლებში გიან ანდრეა ფიორონისთან სწავლობდა. ალესანდრო როლა. Edition Silver Trust (ინგლისური)
ტირანოზავრი

ტირანოზავრი (ლათ. Tyrannosaurus) — გიგანტური მტაცებელი დინოზავრები. ტირანოზავრის სიგრძე 12,3 მეტრი. სიმაღლე 4 მეტრს აჭარბებდა. ქალას სიგრძე 1,5 მეტრამდე აღწევდა. მასიური, მძლავრი, ხანჯლისებრი კბილები ჰქონდა. ძლიერი კუდი და უკანა კიდურები სხეულის საყრდენს წარმოადგენდა, რედუცირებული წინა კიდურები კი დანამატის სახით იყო შემორჩენილი. ტირანოზავრი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ერთ-ერთი უკანასკნელი დინოზავრია, რომელიც დედამიწაზე ცხოვრობდა. მისი ნაშთები ნაპოვნია ჩრდილოეთ ამერიკაში, ზედა ცარცული პერიოდის ნალექებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 723.
დიაფრაგმა

დიაფრაგმა შეიძლება აღნიშნავდეს: დიაფრაგმა — ფოტოაპარატის ობიექტივის მოწყობილობა დიაფრაგმა — ოპტიკური ხელსაწყო დიაფრაგმა — მყეს-კუნთოვანი ძგიდე, რომელიც გულმკერდის ღრუს გამოყოფს მუცლის ღრუსაგან დიაფრაგმა (ტექნიკა)
სახლის თაგვი

სახლის თაგვი (ლათ. Mus musculus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის მასაა — 7-10,8 სმ, მასა - 18-30 გ. შეფერილობაში ჭარბობს ნაცრისფერი. გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე არქტიკისა და ანტარქტიდის გარდა. სახლის თაგვი ბინადრობს როგორც ადამიანის ბინაში, ისე ბუნებაში. შობს 5-7 წრუწუნას. ზამთრის ხელსაყრელ პირობებში და საკვების სიუხვისას იგი მასობრივად მრავლდება. ყოვლისმჭამელია. გადააქვს შავი ჭირის გამომწვევი. სახლის თაგვი, სამხრეთის რაიონებში ტულარემიით ადამიანის დაავადების ძირითადი წყაროა. სახლის თაგვის საწყისი მასალაა თაგვების წმინდა ხაზების მისაღებად, რომელთაც იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველს. გენეტიკური და სხვა ექსპერიმენტებისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 256.
შუასაძგიდი

შუასაძგიდი, დიაფრაგმა (ლათ. diafragma) — ძუძუმწოვრებისა და ადამიანის გუმბათისებრი მყეს-კუნთოვანი ფირფიტა, რომელიც ერთიმეორისაგან გამოყოფს გულმკერდისა და მუცლის ღრუებს. ადამიანის შუასაძგიდი ემბრიონალური განვითარების მე-3 კვირას ისახება კისრის 3-5 სომიტების მიდამოში და შემდეგ თანდათან ეშვება ქვემოთ. შუასაძგიდის საერთო დასაწყისია გულმკერდის ქვემო ხვრელი (გასავალი). შუასაძგიდის პერიფერიული ნაწილი კუნთოვანია, ცენტრალური — მყესოვანი. კუნთოვან ნაწილში განარჩევენ წელის, ნეკნებისა და მკერდის ნაწილებს. შუასაძგიდის შედგენილობაში ზემოდან ქვემოთ შედის პლევრა, გულმკერდის შიგნითა ფასცია, საკუთრივ შუასაძგიდი, მუცლის შიგნითა ფასცია და პერიტონეუმი. სეროზული იოგები შუასაძგიდიდან მიდის შინაგან ორგანოებთან (ღვიძლი, კუჭი, ელენთა, კოლინჯი და სხვა) და აფიქსირებს მათ. შუასაძგიდში არის 3 დიდი კენტი ხვრელი, მათ შორის ერთში გათვლის აორტა და გულმკერდის ლიმფური სადინარი, მეორეში — საყლაპავი მილი და ცთომილი ნერვები, მესამეში — ქვემო ღრუ ვენა და წყვილ-წყვილი ნაპრალი — აიმპათიკური წველისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, კენტი ვენებისათვის, გულმკერდის შიგნიტა არტერიებისა და ვენებისათვის. აბაშიძე ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 51-52. შ.თოიძე, ლ.კიკალიშვილი, ე.ყიფიანი, დ.კორძაია ტოპოგრაფიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია პოლიგრაფი-2008.
სახნისი

სახნისი — სოლისებური მოყვანილობის სახვნელი იარაღის შემადგენელი ნაწილი. ამზადებდნენ მთლიანი რკინის ნაჭრისაგან ცხელი ჭედვით, იგი დაგებული იყო სახვნელის კბილაზე და მიწას ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ჭრიდა. სახნისს სახვნელი იარაღისა და ნიადაგის შესაბამისად სხვადასხვა ფორმას აძლევდნენ. საქართველოში გვხვდება წვერბუდიანი, ორფრთიანი, ცალფრთიანი, ასიმეტრიული და ეშვიანი სახნისები. ქსე, ტ. 9, თბ., გვ. 257, 1985.
სენტენცია

სენტენცია (ლათ. sententia — აზრი, მსჯელობა) — ზნეობრივი ხასიათის სხარტი გამოთქმა, დამრიგებლური შინაარსის მოკლე შეგონება; სენტენციები დამახასიათებელია დიდაქტიკურ-აღმზრდელობითი და იგავარაკული ხასიათის ნაწარმოებებისათვის. ხშირად იყენებენ ასევე ორატორულ ხელოვნებასა და ცოცხალ, სასაუბრო ენაში. სენტენციებით მდიდარია შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი და დავით გურამიშვილის სწავლა მოსწავლეთა ↑ სენტენცია. უცხო სიტყვათა ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 5 აგვისტო, 2018.
რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია, რსდმპ (რუს. Российская социал-демократическая рабочая партия, РСДРП), ასევე რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია — რუსეთის რევოლუციურ-სოციალისტური პოლიტიკური პარტია, რომელიც შეიქმნა 1898 წელს მინსკში, მემარცხენე რევოლუციური ძალების ერთ პარტიაში გაერთიანების მიზნით. რსდმპ მოგვიანებით გაიყო ბოლშევიკურ და მენშევიკურ ფრაქციებად, საბოლოოდ ბოლშევიკებმა შექმნეს საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია. საერთაშორისო კომუნისტური მოძრაობის ისტორია, გამომც. „Весь Мир“, 2016. — გვ. 472, ISBN 978-5-7777-0606-5. რუსეთის ისტორია, გამომც. „Высшая школа“, 1994. — გვ. 431, ISBN 5-06-003281-7. რუსეთი პოლიტიკური პარტიების ისტორია. სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წარმშობა. (ვიდეო)
პიგმენტები (მრავალმნიშვნელოვანი)

პიგმენტები შეიძლება აღნიშნავდეს: პიგმენტები — პიგმენტები ბიოლოგიაში პიგმენტები — პიგმენტები ქიმიაში
პიგმენტი (ბიოლოგია)

პიგმენტები ბიოლოგიაში — ორგანოთა ქსოვილების შედგენილობაში შემავალი ფერადი ნივთიერებანი. პიგმენტების ფერი განპირობებულია ე. წ. ქრომოფორული ჯგუფებით, რომლებიც შერჩევით შთანთქავენ სინათლეს მზის სპექტრის ხილულ ნაწილში. პიგმენტების მნიშვნელობა ორგანიზმებისათვის მეტად დიდია და ნაირგვარი. ბუნებაში ყველაზე მეტად გავრცელებული პიგმენტებია პორფირინები და კაროტინოიდები. პორფირინები შედიან მწვანე მცენარეთა ქლოროფილში, ფოტოსინთეზის უნარის მქონე ბაქტერიოქლოროფილებში, ცხოველთა სუნთქვის პიგმენტებში (ჰემოგლობინში, მიოგლობინში და სხვა). ორგანიზმებში ფართოდაა გავრცელებული ციტოქრომები, რომლებიც ჰემოგლობინის მსგავსად შეიცავენ რკინა-პორფირინის კომპლექსს — ჰემს. მწვანე მცენარეებში, სოკოებსა და ბაქტერიებში ვხვდებით ყვითელ, ნარინჯისფერ ან მოწითალო პიგმენტებს — კაროტინოიდებსა და ქსანტოფილებს; ლურჯ-მწვანე და წითელი წყალმცენარეები შეიცავენ ლურჯ (ფიკოციანინი) და წითელ (ფიკოერითრინი) პიგმენტებს, რომელთა მსგავსია მცენარეებში აღმოჩენილი ფიტოქრომი და ნაღვლის პიგმენტები. მცენარეთა პიგმენტების დიდი ჯგუფია მეტად ნაირგვარი შენებისა და გავრცელების ნაერთები — ფლავონოიდები (ანთოციანები, ფლავინები), რომლებიც ფერს აძლევენ ყვავილებს, ნაყოფებსა და ფოთლებს. ცხოველთა კანში, ბალანსა და თვალის ფერად გარსში შედის მელანინები. ერთნაირი ან მსგავსი პიგმენტები შეიძლება შეგვხვდეს განსხვავებულ, ფილოგენეზურად დაშორებულ ორგანიზმებში. პიგმენტები მეტწილად უჯრედის გარკვეულ ნაწილში შედის, ზოგჯერ პიგმენტები ორგანიზმის სითხეშია გახსნილი, მაგ., ქლოროფილი თავმოყრილია ქლოროპლასტებში, კაროტინოიდები — ქრომო- და ქლოროპლასტებში, ჰემოგლობინი — ერითროციტებში, ფლავონოიდები — მცენარეთა უჯრედის წვენში. ცილებთან დაკავშირებული პიგმენტები შედიან ბიოლოგიურ მემბრანებში. მრავალ მცენარესა და ცხოველს აქვს სპეციალური პიგმენტური უჯრედები — ქრომატოფორები. ისინი აკავშირებენ გარემოს სინათლის პირობებსა და ორგანიზმის ნივთიერებათა ცვლას. მცენარეებში ისინი მონაწილეობენ ფოტოსინთეზში. სინათლის შთანთქმა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ზრდის, განვითარებისა და მოძრაობის პროცესებში (ფოტოპერიოდიზმი). ცხოველური პიგმენტები მონაწილეობენ მხედველობის პროცესში, ჟანგბადის გადატანაში, ციტოქრომები და სუნთქვის ქრომოგენები — ქსივილის სუნთქვაში. პიგმენტები იცავენ ორგანიზმს მზის ულტრაიისფერი სხივების მავნე გავლენისაგან, განაპირობენ ორგანიზმთა ნაირგვარ შეფერილობას, რაც ხელს უწყობს მათ შეგუებას გარემოსთან, მტრებისაგან თავდაცვას (მიმიკრია, დამცველი შეფერილობა და ფორმა); მცენარეთა ფერი იზიდავს მწერებსა და ფრინველებს, რაც ხელს უწყობს ყვავილთა დამტვერვასა და თესლის გავრცელებას. საღებავების სინთეზური ხერხით წარმოების შემოღებამდე მცენარეთა და ცხოველთა პიგმენტებს (ალიზარინი, ინდიგო, კარმინი და სხვა) ფართოდ იყენებენ შესაღებად. ზოგ პიგმენტებს (მაგ., რიბოფლავინი, კაროტინი, პ-ანტიბიოტიკები) იყენებენ კვების მრეწველობასა და მედიცინაში. ჯოხაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 56.
სვანური ციხე-სახლი

სვანური ციხე-სახლი — საცხოვრებლის ერთ-ერთი სახე სვანეთში. კოშკისებრი საცხოვრებელი ნაგებობაა, რომელსაც თავდაცვითი ფუნქციაც ეკისრება. სვანური კოშკისაგან განსხვავებით ციხე-სახლი უფრო დაბალია და მასიური. შედგება სამი სართულისაგან. პირველი სართული ადამიანთა საცხოვრებლად და საქონლის სადგომადაა გამოყენებული, II სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა და მასზე ასასვლელად კედელში დატანებულია ქვის კიბე. მესამე სართული ბანია და თავდაცვითი დანიშნულება აქვს. სვანური ციხე-სახლის ერთ-ერთი ნიმუში შემონახულია სოფელ ჩაჟაშში. სვანური კოშკი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 312.
კაპრიჩიო №24 (პაგანინი)

კაპრიჩიო №24 ლა მინორში, ოპ.1 — ნიკოლო პაგანინის სოლო ვიოლინოსათვის დაწერილი ცნობილი 24 კაპრიჩიოს ფინალი. ეს ნაწარმოები ითვლება ერთ-ერთ ურთულეს ნაწარმოებად ვიოლინოსათვის. შეიცავს უსწრაფეს არპეჯიოსა და პიციკატოს, ასევე დაბალი ოქტავიდან მაღალ ოქტავამდე სწრაფად გადასვლას. რობერტ შუმანი — Études d'après les Caprices de Paganini (1832) რობერტ შუმანი — Six Études de concert sur les Caprices de Paganini (1833) ლეოპოლდ აუერი — დაუმატა ფორტეპიანოს აკომპონიმენტი ალისონ ბალსომი — ჩაწერა თავისი დაკრული ნაწარმოები, არანჟირებული საყვირისათვის ჯეიმზ ბარნესი — „ფანტაზია ვარიაცია ნიკოლო პაგანინის თემაზე“. არანჟირებულია სასულე ორკესტრისათვის ბორის ბლაჩერი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ (1947) ორკესტრისათვის იოჰანეს ბრამსი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ ოპ.35 (1862-63) სოლო ფორტეპიანოსთვის (2 წიგნი) ჰანს ბოტერმუნდი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ ელიოტ ფისკი — გაუკეთა არანჟირება გიტარაზე იგნაც ფრიდმანი — პაგანინის თემის შესწავლა ოპ.47 (1914) ბენი გუდმანი — XXIV კაპრიჩიო ვიქტორ ლაბუნსკი — „ოთხი ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ ფორტეპიანოსათვის ფერენც ლისტი — Grande Fantaisie de bravoure sur La Clochette სოლო ფორტეპიანოსათვის S.420 (1832-4) ფერენც ლისტი — მეექვსე და ბოლო ნაწარმოები Études d'exécution transcendante d'après Paganini-იდან სოლო ფორტეპიანოსათვის S.140 (1838) ფერენც ლისტი — (S.140/6) Six Grandes Études de Paganini ფერენც ლისტი — Grand Fantaisie (ვარიაციები) sur des thèmes de Paganini სოლო ფორტეპიანოსათვის, S.700 ენდრიუ ლოიდ უებერი — „ვარიაციები“ (1977) დაწერილი ჩელოსა და როკ ჯგუფისათვის, მოგვიანებით არანჟირებული ჩელოსა და ორკესტრისათვის ვიტოლდ ლუტოსლავსკი — „ვარიაციები პაგანინის თემაზე“ (1940-41) ორი ფორტეპიანოსათვის. 1978 შექმნა ვერსია ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის ნატან მილშტეინი — „პაგანინიანა“ 24 კაპრიჩიოს ვარიაციები სხვა კაპრიჩიოების დახმარებით რობერტ მუძინსკი — „ვარიაციები“ ოპ.48 პაველ ნეჩეპარენკო — „ვარიაციები პაგანინის თემაზე“ ბალალაიკისათვის სერგეი რახმანინოვი — „რაფსოდია პაგანინის თემაზე“ ოპ.43 (1934) 24 ვარიაცია ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის სტანისლავ სკოვაჩევსკი — „კონჩერტო ნიკოლო“ ფორტეპიანოსა (მარცხენა ხელი) და ორკესტისათვის კაროლ შიმანოვსკი — „სამი კაპრიზი პაგანინის თემაზე“ ვიოლინოსა და ფორტეპიანოსთვის (1918) კაპრიჩიო №24 იაშა ხეფეცის შესრულებით YouTube-ზე.
ოქსფორდის უნივერსიტეტი

ოქსფორდის უნივერსიტეტი (ინგლ. University of Oxford) — უნივერსიტეტი გაერთიანებულ სამეფოში. მდებარეობს ოქსფორდში, ინგლისი და ინგლისურენოვანი მსოფლიოს უძველესი უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტის დაფუძნების ზუსტი თარიღი არ არსებობს, თუმცა მის ფესვებს მე-11 საუკუნისკენ მივყავართ. ლეგენდის მიხედვით, 1209 წელს პროფესორ-მასწავლებელთა და ადგილობრივ მოქალაქეთა შორის კონფლიქტის შედეგად უნივერსიტეტის წევრთა ნაწილი ოქსფორდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ქალაქ კემბრიჯში გაიხიზნენ, სადაც მათ კემბრიჯის უნივერსიტეტი დააფუძნეს. ოქსფორდისა და კემბრიჯის უნივერსიტეტებს (ერთობლივად მოიხსენიებენ როგორც ოქსბრიჯს) მას შემდეგ ურთიერთობის დიდი ისტორია აქვთ და გაერთიანებული სამეფოს ყველაზე ელიტურ და პრესტიჟულ უნივერსიტეტებად ითვლებიან. ოქსფორდი არის რასსელის ჯგუფის (ბრიტანეთის კვლევითი უნივერსიტეტების ქსელი, ინგ. Russel Group), კოიმბრას ჯგუფის (ევროპის წამყვან უნივერსიტეტთა ასოციაცია, ლათ. Coimbra Group) და ასევე ევროპის კვლევითი უნივერსიტეტების ლიგის (LERU) წევრი. Times Good University Guide-ის რეიტინგში ოქსფორდი თერთმეტი წელია პირველობას არ თმობს. THE World University Rankings-ის თანახმად იგი საუკეთესოა ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში. Professional Ranking World Universities-ის ცნობით ოქსფორდი მე-5-ა მსოფლიოში და პირველი ბრიტანეთში. ოქსფორდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულებს შორის არიან: მარგარეტ ტეტჩერი, დეივიდ კამერონი, ინდირა განდი, ბენაზირ ბჰუტო, სტივენ ჰოკინგი, ოსკარ უაილდი, ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინი. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“ Treccani ↑ Introduction and History. University of Oxford. ციტირების თარიღი: 21 October 2014. ↑ https://www.unipage.net/ru/university_of_oxford ↑ https://orcid.org/members/001G000001CAlw7IAD-university-of-oxford ↑ https://web.archive.org/web/20231020113811/https://orcid.org/members ↑ https://www.jisc.ac.uk/membership ↑ http://iiif.io/community/consortium/#the-iiif-consortium ↑ https://www.dpconline.org/about/members ↑ 8.0 8.1 https://www.w3.org/Consortium/Member/List ↑ https://www.shibboleth.net/about-us/members/ ↑ https://blueorigin-static-assets.s3.amazonaws.com/assets/orbital-reef-press-release.pdf ↑ Our Members / Tier 1 ↑ Oxford tops Times Good University Guide for 11th year. University of Oxford (14 June 2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 იანვარი 2014. ციტირების თარიღი: 30 December 2012. ↑ Times Higher Education Clinical, Pre-Clinical & Health. ↑ Mines ParisTech Professional Ranking World Universities. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-25.
საჯავახო (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

საჯავახო — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: საჯავახო, ნიგორზღვა, ჭოგნარი). მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე. სოფელში არის სილის კარიერი. გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12. მოქმედებს საბავშვო ბაღი. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი: ღვთისმშობლის შობის ეკლესია. სოფლის ადრინდელი სახელწოდებაა ორპირი. ასევე მოიხსენიებოდა ბარსაჯავახოს ან ბარის სახელით. სახელწოდება საჯავახო სოფელს შემორჩა საჯავახოს მხარიდან გამომდინარე, რომელშიც შედიოდა ეს სოფელი. 1897 წელს სოფელ ჩოხატაურთან დაკავშირებული იყო რეგულარული სატრანსპორტო (ეტლებით) მიმოსვლით. 1924 წლის 30 აგვისტოდან 2 სექტემბრამდე საჯავახოში მიმდინარეობდა ბრძოლა ანტისაბჭოთა აჯანყების მონაწილეებს და ხელისუფლების ძალებს შორის. ოზურგეთის მაზრის სოფელ ხიდისთავის რაზმი 3 დღის განმავლობაში უწევდა წინააღმდეგობას ხელისუფლების ძალებს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 658 ადამიანი. საჯავახო (მხარე) დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 123-127 ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ სოფლის ვითარება // კვალი : გაზეთი, 1897, № 39, გვ. 3-5. ↑ ჯიქია ლ., 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში, თბ.: უნივერსალი, 2012. — გვ. 179-187. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ვიოლინო

ვიოლინო — ხემიან-სიმებიანი საკრავი. ის ყველაზე პატარა და წვრილხმიანია ხემიან ინსტრუმენტებში. ვიოლინო უძველესი საკრავია. იგი დიდი ხნის მანძლიზე ვითარდებოდა. მხოლოდ XVII-XVIII საუკუნეებში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ვიოლინოს საუკეთესო ნიმუშები. ამ დროს იტალიის ქალაქებში ბრეშიასა და კრემონაში ვიოლინოებს აკეთებდნენ ისეთი დიდოსტატები, როგორებიც იყვნენ: ამატი, სტრადივარიუსი, გვარნერი და მაჯინი. მათ მიერ გაკეთებული საკრავები დღემდე საუკეთესოდაა მიჩნეული მთელ მსოფლიოში. ვიოლინოს 4 სიმი აქვს. თოთოეულ სიმს თავისი სახელი ჰქვია: სოლ, რე, ლა, მი. ვიოლინო ზომით სხვადასხვაგვარია: პატარა ზომის საბავშვო ვიოლინო „ნახევარია“, „სამი მეოთხედია“, მე-18 საუკუნეში არსებობდა ძალიან პატარა ვიოლინო, მას ერქვა „პოშეტა“. ის ქურთუკის ჯიბეშიც კი ეტეოდა. საქართველოში ვიოლინო პირველად შემოიტანეს 1841 წელს. საქართველოს ბევრი სახელგანთქმული მევიოლინე ჰყავს: ანდრია ყარაშვილი (პირველი ქართველი მევიოლინე), ლუარსაბ იაშვილი, ლეო შიუკაშვილი და მათი აღზრდილები: მარინე იაშვილი, ლიანა ისაკაძე და სხვები. არქანჯელო კორელი ანტონიო ვივალდი ჯუზეპე ტარტინი ჟან-მარი ლეკლერი ნიკოლო პაგანინი ლუდვიგ შპორი ლეონიდ კოგანი იაშა ხეფეცი ულე ბული ალესანდრო როლა შლომო მინცი იცხაკ პერლმანი XVII საუკუნის 60–იან წლებში თბილისელებისათვის ვიოლინო უკვე ცნობილი იყო, ამ ინსტრუმენტს თავის ნაშრომში ჟან შარდენი მოიხსენიებს. მევიოლინე ↑ Singh, Jhujhar. Interview: Kala Ramnath. YouTube. ციტირების თარიღი: 5 September 2015. ↑ Allen, Edward Heron (1914) Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument. E. Howe.  Accessed 5 September 2015. ↑ Choudhary, S.Dhar (2010) The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin. Ramakrisna Vedanta Math. ISBN 9380568061. ციტირების თარიღი: 5 September 2015.  ↑ თბილისის ისტორია, ტ. 1, მეცნიერება, 1990, გვ. 444