laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სანდრიაანთ ციხე

სანდრიაანთ ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა. დგას სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთით, 1-1,5 კილომეტრზე, სწორ ადგილზე. სავარაუდოდ, თარიღდება XVIII საუკუნის მეორე ნახევრით. კოშკი წრიულია (გარე ფუძის დონეზე დაახლოებით 9,5 მეტრამდეა, კედლის სისქე კი — 2 მ). ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია ერთი სართულის სიმაღლეზე, მაგრამ მასაც გარე პერანგი, მთელ პერიმეტრზე, მონგრეული აქვს. ჩრდილოეთიდან კი მიწაყრილი ფარავს. შესასვლელი კოშკს, სავარაუდოდ, მეორე სართულზე ჰქონდა. პირველი სართული რვაწახნაგა ოთახია. წახნაგებიდან ექვსში თითო, განიერი, შეისრულთაღიანი, ღრმა ნიშაა მოწყობილი. ერთში, აღმოსავლეთით მდებარე მდებარე ღერძულ წახნაგში — მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედში შესასვლელი. მის მოპირდაპირე წახნაგში ნახევარწრიული ბუხარია, ამჟამად ნიშებიდან ზურგის კედელი მხოლოდ სამ, ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე ნიშასღა შემორჩა. სამივე ნიშას ზურგის მხარე ყრუ ჰქონდა. სართული გადახურულია რიყის წვრილი ქვით ნაშენი, გუმბათოვანი კამრით, რასაც განაკვეთში ძაბრისებრი ფორმა აქვს. კამარის მრუდში ორი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, მათგან ერთი — დასავლეთითაა, მეორე სამხრეთით. სარკმლების ღიობები შიგნიდან გარეთკენ მკვეთრად მაღლდება. კოშკის წინ მოზრდილი, აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული შენობის ნაშთებია, რომლებიც ეკალბარდებითაა დაფარული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 362.
მარჩბივი (ასტროლოგია)

მარჩბივი (♊) — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მესამე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 (ან 22) მაისიდან 21 ივნისამდე. მარჩბივის (ტყუპის) ზოდიაქო განსხვავდება ტყუპის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 ივნისიდან 20 ივლისამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის მმართველი პლანეტაა — მერკური. ტყუპის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — რაჰუ (მთვარის აღმავალი კვანძი), „დაცემულია“ — კეტუ (მთვარის დაღმავალი კვანძი), „გამოძევებულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის ძირითადი მინერალია: ქალცედონი. მას ასევე შეესაბამება: ზურმუხტი, ოპალი, აქატი, ტურმალინი, მალაქიტი. ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975; ვიქტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005; ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.
გულგულის წმინდა გიორგის ეკლესია

გულგულის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ გულგულის ჩრდილოეთით, 3-4 კილომეტრზე, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ტყიან ნაპირას, ფლატის პირას. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,6x4,6 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელშიც ალაგ-ალაგ აგურის ჰორიზონტალური შრეებია ჩართული. შიგნით კედლების ზედა ნაწილი, კამარა, კონქი, სარკმელების გადახურვა და იატაკი მთლიანად აგურისაა. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში იყო ჩასმული. გარედან კარი გადახურული იყო აგურით ნაწყობი თაღით (შემორჩენილი იყო ორივე ქუსლის წყობა), შიგნიდან კი, ხის ძელით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია განიერი, დაბალი სარკმელი. იგი შიგნიდან ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, გარედან კი სწორკუთხაა.მსგავსი თითო სარკმელი ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, შემორჩენილი იყო აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვრის ქვედა ნახევარი. მსგავსი ჯვარი იყო გამოსახულიდასავლეთ ფასადზეც, რომლის აქეტ-იქით განლაგებული იყო თითო რომბი. მათ შორის სამხრეთით მდებარე - მთლიანად იყო შემორჩენილი, ჩრდილოეთოთ მდებარე კი ნაწილობრივ. შესასვლელის ორივე მხარეს, მიწიდან დაახლოებით 1 მეტრის სიმაღეზე, თითო მცირე, თაღოვანი ნიშაა. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით. XXI საუკუნის პირველი ათწლეულის მეორე ნახევარში სოფლის მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად გაარემონტა. დასავლედ ფრონტონი აღადგინეს ისე, რომ ჯვრისა და რომბების შემორჩენილი ნაშთები მოშალეს და მათ ნაცლად, კარის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით, ახალი ჯვარი გამოსახეს. აღმოსავლეთ ფასადზე კი, ჯვრის შემორჩენილი ნაწილი ხელუხლებლად დატოვეს. აამაღლეს შესასვლელი და იგი თარაზულად გადახურეს.შიგნით ეკლესია გადახურეს რკინა-ბეტონუს კამარით, ხოლო გარედან - თუნუქით. ეკლესიიდან დასავლეთით, ორასიოდე მეტრზე მომცრო ნაგებობის კედლების ნაშთებია, ესაა აღმოსავლეთ დასავლეთ მიმარტულებით წაგრძელებული, შეისრულ კამაროვანი ნაგებობა, რომლის ერთ-ერთ კედელში ტიხის მილია ჩატანებული. ნაგებობა სამხრეთიდან შედარებით მოკლე, გაურკვევეილი დანიშნულების ნაწილი ეკვროდა, რომელიც ქვა-ღორღითაა დაფარული. ამის გამო მისი გეგმის დადგენა არ ხერხდება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 177-178.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 203)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 203). აგებულია 1903 წელს. სახლი ორსართულიანია. მაღალი ნაგებია აგურით, ოთახების ბლოკი, ქუჩის გასწვრივ. მცირედ წაგრძელებულ სწორკუთხედ ქმნის და ქუჩისკენ აგურით დეკორირებული ფასადით გამოდის. ფასადი თანაბარი ინტერვალებით განლაგებული, ბრტყელი თაღით გადახურული კარ-სარკმლებით არის დანაწევრებული. სარკმლებს შორის და ფასადის კიდეებში ვიწრო, პილასტრისებრი შვერილებია, რომლებიც ქვედა სართულზე რუსტირებულია, ზედაზე კი გლუვი. თითოეული ღიობის თავზე სოლისებრი, საჭექი ქვაა. სართულშუა და მეორე სართულის გადახურვის დონეზე. მთელ სიგრძეზე, მაღალი, საფეხუროვანი ლაეგარდანია გამოყვანილი, ფასადი დაგვირგვინებულია პარაპიპეტით, რომელიც დაბალი, პილასტრისებრი შვერილებით და ოდნავ შეღრმავებული ნიშნებით არის დანაწევრებული. მსგავსი ნიშნებია სარკმლების ქვემოთაც. პარაპეტის ცენტრში, ნახევარწრიული ფრონტონით დასრულებული, მცირე შემაღლლებაა. ფრონტონის არეში, გამოსახულია შენობის აგების თარიღი - 1902 წელი. ფასადზე მცირე ზომის ლითონის აივანზეა შეკიდული. ეზოს მხარე სახეშეცვლილია, ამოშენებულია და შელესილია ცემენტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 126.
ლომი (ასტროლოგია)

ლომი (♌) — ზოდიაქოს რიგით მეხუთე ასტროლოგიური ნიშანი. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ლომის ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 23 ივლისიდან 22 (ან 23) აგვისტომდე. ლომის ზოდიაქო განსხვავდება ლომის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 10 აგვისტოდან 15 სექტემბრამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის მმართველია — მზე. ლომის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — პლუტონი, „დაცემულია“ — ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — ურანი და სატურნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის ძირითადი მინერალია: სარდონიქსი. მას ასევე შეესაბამება: ლალი, ცირკონი, ციტრინი, ჟადეიტი. ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975; ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005; ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ ბაგრატიონის 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. ამჟამად ეკუთვნის საქართველოს საპატრიარქოს. სახლი ორსართულიანია. მაღალი, შთამბეჭდავი ექსტერიერის მქონე ინტერიერი ნაწილობრივ ავთენტურია, შელამფული ჭერებითა და ხის იატაკებით. შენობა ეზოს სიღრმეში, ამაღლებულ ადგილზე დგას. თ. ბაგრატიონის ქუჩის მხრიდან მას კარიბჭიანი გალავანი ზღუდავს. სახლის პირველი სართულის კედელი მართკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული, რომელთა წინ აივნის საყრდენი, აგურის მრგვალი სვეტებია განთავსებული. მეორე სართულის ხის აივნის სვეტები ვიწროა, მოაჯირის დეკორი კი - სადა. მეორე სართულზე კარ-სარკმლების თავსართები რკალური მოხაზულობისაა და ნალექობით გამოყვანილი საპირეებით არის შემკული. ფასადისცენტრალურ ნაწილში, კარის თავზე, გამოსახულია ვარსკვლავში ჩასმული ანგელოზის რელიეფი, სახლს საკმაოდ მაღალი სარდაფი აქვს. შენობა გადახურულია კრამიტით. სახლი ერთ-ერთი გამორჩეული ნაგებობაა ისტორიულ თელავში. იგი ყაზახაშვილებს ეკუთვნოდა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 93-94.
კურდღელაურის კოშკი

კურდღელაურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კურდღელაურის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებობა გეგმით კვადრატთანაა მიახლოებული, კუთხეები მომრგვალებული სწორკუთხედია. ნაშენია საშუალო ზომის რიყის ქვით და კირის დუღაბით, წყობა სწორხაზოვანია. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია ერთი სართულის სიმაღლეზე. შესასვლელი აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილშია. ამავე კედელში ერთი, სწორკუთხა ნიშა და ეთი სწორკუთხა სარკმელია მოწყობილი. მსგავსი ფორმის ერთი ნიშა და სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. სართული გადახურულია ცილინდრული კამარით. რომლის ღერძი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა მიმართული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 292.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 219)

თელავის საცხოვრებელი სახლი არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 219). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ძველი აგურით, ქუჩისპირა ფასადი გალესილია. პირველ სართულზე განიერი, თაღოვანი ნიშაა, რომელიც აქ ადრე არსებული, სავაჭრო დახლის არსებობას მიგვანიშნებს. ამ თაღის შიგნით, თავდაპირელად არსებული ღიობები მცირე ზომის, სწორკუთხა, ორი სარკმლითაა შეცვლილი. მეორე სართულზე ხის, ჭვირული აივანი მოშლილია. ჩანს აივნის კოჭების არსებობის დამადასტურებელი ღრმულები. ამ სართულის სარკმლები სწორკუთხაა. ჩასმულია რკალურთავიან, სადა საპირეში. მათ ზემოთ, ფასადზე, ჩანს კბილანისებრი, ორნამნტული ზოლები. ეზოს მხარეს სახლის ექსტერიერი ძლიერ შეცვლილია. მთლიანად დაკარგულია ხის აივნის კაზმულობა. კარ-სარკმლები ძველი ჩარჩოები მხოლოდ მეორე სართულზეა შემონახული. პირველი სართული ცემენტით არის გალესილი, ნაწილობრივ ჩანს აგურის სვეტებისა და შერწყმული წყობით ნაგები კედლის ფაქტურა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 126-127.
თელავის სავაჭრო რიგი (ბ. ჩოლოყაშვილის 18)

თელავის სავაჭრო რიგი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 18). აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. შენობა ერთსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით, მთავარ ფასადზე აგურის პილასტრებზე დაყრდნობილ თაღებში ვიწრო თაღებია ჩასმული. ნაგებობასა და გვერდით სახლს შორის ჭიშკარია. ეზოს მხარეს სახლი ორსართულიანია. პირველი სართული ნახევარსარდაფია, რომლის წინ, მეორე სართულის ხის აივნის დასაყრდენი აგურის ოთკუთხა სვეტებით მოსაზღვრული ღია ტერესაა. ტერესაზე რამდენიმე ღიობი გადმოდის, კედელში ძველი თონის ნაშთია. მეორე სართულის ხის აივნიდან შემორჩენილი იყო მხოლოდ ფსევდოდროული მოტივით გაფორმებული სვეტები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 84.
სიმონიანთ საყდარი

სიმონიანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კისისხევში, სიმონიშვილების უბანში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი ორია, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან ორივე კარი თაღოვანია და შიგნიდან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ღრმა, არაწესიერი მოხაზულობის აფსიდია, რომლის ორივე გვერდში თითო, შეხრულათაღოვანი ნიშაა. მათ შორის ჩრდილოეთით მდებარე ნიშა კედლის სიბრტყეშია შეღრმავებული. სწორკუთხა არეშია მოთავსებული, საკურთხევლის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი აფისიდს თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. მსგავსი ფორმისაა კამარაც, ინტერიერი ოთხი, მცირე ზომის, შესრულთაღოვანი სარკმლითაა განათებული, მათ შორის ერთ აფსიდშია, თითო გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და ერთიც დასავლეთ კედლის ღერძზეა დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთით კიდეში მარტივი, თაროსებრი კაპიტელებით დასრულებული, თითო პილასტრია, რეებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. შიგნით კედელბი შელესილია. ეკელსიას მარტივი გარეგნობა აქვს. კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია კვადრატული აგურით აღმოსავლეთით და დასავლეთით ფრონტონების არეში, აგურის წყობის შეღრმავებით, გამოსახული იყო რომბისებრი პოსტამენტაზე დაყრდნობილი ჯვარი. დასავლეთით შესასვლელის თავზე ოდნავ შემრგვალებული, სწორკუთხა არეა, როგორც ჩანს, წარწერიანი ქვის ჩასადგმელად. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 264.
ფოხოლაურების ნამოსახლარი

ფოხოლაურების ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ კურდღელაურის ჩრდილოეთით 1,3 კილომეტრის მანძილზე, ვაკეზე. 1956 წელს კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ჩატარდა მცირე არქეოლოგიური სამუშაოები. დაზვერვითი შურფების შედეგად დადგინდა რომ ნამოსახლის ფართობი 40 000 მ² იყო. აქ დადასტურდა ქვიშანარევი თიხისაგან დამზადებული, ლეგად ან ლეგა-მოყავისფროდ გამომწვარი ჭურჭელი. მათი ზედაპირი დასერილია კონცენტრული ხაზებით, მხარზე კი უმეტესად ირიბი, გრძელი ნაჭდევები შემოუყვება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 292-293.
ფოშტის საყდარი

ფოშტის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კისისხევის სამხრეთით, ოთხასიოდე მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია აფისიდიანი, ნაგებია რიყის ქვით ტლანქად. გამოყენებულია აგურიც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. იგი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი, შესრულთაღოვანია და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. შიგნით ღიობი ხის ძვლებით, თარაზულად იყო გადახურული აფსიდი ნახევარწრიულია. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი, რის აქეთიქით, აფსიდის ბოლოებთან ახლოს, თითო, მცირე ზომის, კვადრატული, ნიშაა. მსგავსი ნიშა დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარშიცაა, იატაკიდან დაახლოებით 1,2 მეტრ სიმაღლეზე აფსიდში დგას მოზრდილი ტრაპეზი, რითც კედელზეა მიბჯენილი. აფსიდი გადახურულია კონქით. კონქის საპირე თაღი აგურითაა გამოყვანილი და ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს. სგავსი ფორმისაა კამარაც. დარბაზის სამივე კედლის საფეხური გასდევს. დასავლეთით კედლის ზედა ნაწილში მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა, მოკლებულია დეკორატიულ სამკაულს კედლები დასრულებული იყო აგურით გამოყვანილ ლავგარდნით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 264.
თელავის სავაჭრო რიგი (ბ. ჩოლოყაშვილის 54)

თელავის სავაჭრო რიგი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 54) აგებულია XIX საუკუნეში. შენობა ერთსართულიანია ნაგებია აგურით. სახლის ინტერიერი სავაჭრო დანიშნულებას პასუხობს. ქუჩის პირა ოთახები დიდი ზომისა და ერთმანეთს კარებით უკავშირდება. მთავარი ფასადი ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე გამოდის იგი ოთხი თაღოვანი ნიშით არის დანაწევრებული ეზოს მხარეს ხის, ჭვირული აივანია. 2011-2012 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. სახლი გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 85.
კურდღელაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

კურდღელაურის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კურდღელაურის ცენტრში. თარიღდება გარდამავალი ხანით. ძეგლი სამნავიანი ბაზილიკაა. ნაგებია რიყის ქვით. შეკეთების დროს გამოიყენეს აგურიც. გვერდითა ვიწრო ნავები თავდაპირველად ერთიანი იყო, მოგვიანებით ორივე ნავში, ნავების გამმიჯნავ, აღმოსავლეთიდან პირველ ბოძსა და გრძივ კედელს შორის ჩააშენეს, სწორკუტხა გასასვლელის მქონე, კედლები, ნავების აღმოსავლეთ ნაწილში კი გამოყვეს სამკვეთლო და სადიაკვნე. 2010 წელს სოფლის მკვიდრი დათიაშვილების თაოსნობით ძეგლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 293-294.
ვანთის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ვანთის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვანთის ახალ სასაფლაოზე. სავარაუდოდ თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ძეგლი სამეკელსიანი ბაზილიკის ტიპისაა, მონაშენით სამი მხრიდან. ამ უკანასკნელიდან ამჟამად მხოლოდ კედლების მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი, რომლებიც მიწით და მცენარეულობით ისე დაფარული, რომ გასუფთავების გარშე მისი გეგმის დადგენა შეუძლებელია. შენობა ნაგებია მოზრდილი ზომის, რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ალაგ-ალაგ, ძირითადად, ღიობების წყობაში, გამოყენებულია ლოდები. წყობა ირეგულარულია. ქვებს შირის დარჩენილი არეები ბათქაშითაა შევსებული. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირინი. ეკლესიას (6,3x4 მ) სამი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. დასავლეთ და ჩრდილოეთ შესასვლელები გარედან, მოზრდილი ქვით, თარაზულადაა გადახურული, შიგნიდან კი ნალისებრთაღოვანია. შიგნიდან ნალისებრი თაღითაა დასრულებული სამხრეთ შესასვლელიც, ოღონდ გარედან იგი ხის კოჭითაა გადახურული, რომელიც 2009 წელს ეკლესიის აღდგენის დროს ჩაუდგამთ. ამავე დროს, კარის თავზე არსებული მცირე ნიშის ადგილზე სარკმელი მოუწყვიათ. შენობის შიდა სივრცე აზიდული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთთ იგი ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ცენტრში ნალისებრთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის გარეთა თაღი შირიმის ერთ ქვაშია გამოკვეთილი. სარკმლის ქვემოთ კი კედელზე, კუბურუ ფორმის ტრაპეზია მიბჯენილლი. აფსიდში ორი სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდის ჩრდილოეთ მხართან შემორჩენილია რიყის ქვით ნაშენი, ცილინდრული ფორმის, დაახლოებით 40 სანტიმეტრი სიმაღლის ნაგებობის (ჯვრის აღსამართი პოსტამენტი) ნაწილი, რომელიც კედელზეა მიდგმული. იგივე ფორმის, სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლის ფრაგმეტი დარბაზის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეშიცაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ოდნავ ნალისებრი კამარით. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც, რომელიც მარტივი პროფილის შირიმის იმპოსტებზეა დაყრდნობილი. გარედან, ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ ფასადებზე, წყობიდან გამოშვერილი, თხელი, ნატეხი ქვებით გამოყვანილია თარო, რომელზეც მინაშენის კამარა იყო დაყრდნობილი. ჩრდილოეთი მინაშენი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით. 2009 წელს ეკლესიის ძირითადი ნაწილის დანგრეული კედლები აღადგინეს. მოაწყვეს თაროსებრი ლავანგარდი და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს. ეკლესიის გაწმენდის დროს, აღმოჩნდა ბრტყელი კრამიტის ფრაგმენტი, რაზეც რელიეფური, ასომთავრიულით შესრულებული სამსტრიქონიანი წარწერისნაწილი იყო შემორჩენილი. წარწერა ასე იკითხება: I სტრიქონი — ႼႭ[წმინდაო] Ⴈ [იოანე]; II სტრიქონი — ႬႧ [ნათლისმცემელი]; III სტრიქონიდან ერთი ასოს ნაშთიღაა დარჩენილი. პალეოგრაფიული მონაცემებით წარწერა შესაძლოა ადრინდელი შუა საუკუნეებით დათარიღდეს. ასევე აღმოჩნდა მოჭითული ჭურჭლის ფრაგმენტი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 178-179.
ველის გველგესლა

ველის გველგესლა (ლათ. Vipera ursinii) — შხამიანი გველი გველგესლასებრთა ოჯახისა. მორუხო-მურა ფერის ზურგზე კლაკნილი ზოლი გასდევს. აქვს უზარმაზარი არეალი. საქართველოში ძირითადად გვხვდება აღმოსავლეთ ნაწილის მთიანეთში. ბინადრობს სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, ტყის პირებზე, ქვაღორღიან ადგილებში, ბალახში. ვრცელდება ზღვის დონიდან თითქმის 3000 მეტრამდე სიმაღლეზე. სეზონის მიხედვით ხან დღისით არის აქტიური, ხან ბინდისას. იკვებება ძირითადად მწერებით (სწორფრთიანებით), აგრეთვე წვრილი ხერხემლიანებით. ცოცხლადმშობია. ნაშიერები (ჩვიდმეტამდე) იბადებიან აგვისტო-სექტემბერში. ველის გველგესლას ნაკბენისგან ადამიანის სასიკვდილოდ მოშხამვის შემთხვევები ცნობილი არ არის. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 241.
შალაურის კვირაცხოვლის ეკლესია

შალაურის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ შალაურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 4 კმ-ზე. ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,9X4,2 მ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი შირიმის, ნათელი ქვითაა გამოყვანილი და დასრულებულია ნახევარწრიული თაღით (ნაწილი ჩამონგრეულია). აფსიდი ნახევარწრიულია. აფსიდის ცენტრში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია მოწყობილი, გვერდებში კი — თითო, ოთხკუთხა ნიშა. ერთი, ოთხკუთხა სარკმელი დასავლეთით, შესასვლელის თავზეცაა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული კამარით. დასავლეთ სარკმლის თავზე, გარედან, ჩასმული ყოფილა ოთხკუთხა ფილა, რომლის კვალიღაა შემორჩენილი. კედლებს ლავგარდანი აღარ შემორჩა, ჩამოშლილია სახურავიც. სახურავზე მცენარეებია ამოსული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 368-369.
ეკლესია ნაწერი

ეკლესია ნაწერი — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვანთიდან დაახლოებით 6-7 კილომეტრზე. ტყეში, მთის წვერზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია არაწესიერი ფორმის სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვით, რიყის ქვით და კირის ხსნარით. წყობა ქაოსურია. გარედან კედლების ზედაპირი, გასწორებულია ბათქაშით, შიგნით კი შელესილია. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარის გადახურვა და მის ზემოთ კედელი დანგრეულია. ჩამონგრეულია კამარაც. ეკელსიის შემორჩენილ კელებზემცენარეულობაა ამოსული. აღმოსავლეთ ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. ერთი, პატარა ნიშა დასავლეთის კედლის შუაშიცაა. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. ეკლესია მოხატული ყოფილა. აფსიდში იკითხება ორნამენტის მკრთალი ნახატი, დასავლეთის კედლის ზედა ნაწილში კი ღვთისმშობლისა და ყრმის გამოსახულების ფრაგმენტებია შემორჩენილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 180-181.
კისისხევის ღვთაების ეკლესია

კისისხევის ღვთაების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კისისხევის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. აგებულია 1806 წელს, მდივანბეგ სვიმონ ქობულოვის მიერ. ამ ფაქტს გვამცნობდა ამავე სოფელში, ნათლისმცემლის შობის ეკლესიასთან მდგარ კოშკი აღმოჩენილ ზარზე არსებული წარწერა. ა. სოღულაშვილის მიხედვით ეკლესია დარბაზულია ნაგებია ნატეხი ქვით, აფსიდის კედლის ქვემოთა ნაწილი, კარ-სარკმლების წირთხლები და თაღები აგურით. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია და შეთეთრებულია. შენობას ორი შესასვლელი აქვს სამხრეთით და დასავლეთით ორივე კარი სწორკუთხაა და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ, შეისრულთაღოვან არეშია ჩასმული, მათ შორის დასავლეთ არე, აღმოსავლეთით ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, აფსიდში, იატაკიდან 1.1 მეტრ სიმაღლეზე, გაჭრილია მაღალი, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი, მსგავსი, თითო სარკმელი შენობის დანარჩენ კედლბშიცაა ფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში მცირე, თაღოვანი ნიშაა, შუაში. კი აგურით ნაწყობი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის კამარით მასგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. შენობის ფასადები სადაა, დასავლეთით ფასადის თითქმის მთელ სიბრტყეზე, გამოყვანილია საფეხურით შეღრმავებული, თაღოვანი არე, ისე, რომ ფასადის კიდეებში პილასტრისებრი შვერილებია დარჩენილი, ეკლესია გადახურულია ჩარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 264-265.
ვარდისუბნის თეთრი გიორგის ეკლესია

ვარდისუბნის თეთრი გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვარდისუბნის მახლობლად, თელავი-გომბორის გზიდან სამიოდე კილომეტრის მანძილზე, ტყეში. თარიღდება VI-VII საუკუნეებით. შენობა სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, აღმოსავლეთის გვერდითი ოთახებითა და დასავლეთის გარშემოსავლელით. ნაგებია დიდი ზომის, რიყის ქვის, სწორი რიგებით. კუთხეები გამოყვანილია შირიმით. შირიმისვეა კონქის სატრიუმფო თაღი და საკურთხეველის სარკმელი. ეკლესია დაზიანებულია: ჩამოქცეულია ცენტრალური ეკლესიის კამარა და აფსიდის სამხრეთ მხარე. შენობა XVI საუკუნეში გაურემონტებიათ: წვრილი, რიყის ქვით ამოუვსიათ და აგურის წყობით გასქელებული წირთხლებით გაუმაგრებიათ შუა ეკლესიის სამივე კარის თაღოვანი ნაწილი. შეისრული თაღით ადუსრულებიათ კარის შევიწროვებული მალი. დასავლეთ გარშემოსავლელი აღმოსავლეთ კედელი და სამხრეთ ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელი გაუმაგრებიათ აგურის პილასტრებით რომლებსაც შეისრული თაღები ეყრდნიბა. აგურითვეა შეკეთებული ცენტრალური ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის სამი სარკმელი. აფსიდის ჩრდილოეთ მხარი და კონქის ზედა ნაწილი აგურით ნაწყობი შეისრული თაღით არის გამაგრებული გვერდის ეკლესიების შესასვლელები. თავდაპირველი ლავგარდანი ოთხრიგად ნაწყობი აგურის ლავგარდნითაა შეცვლილი. მთავარი ეკლესიის სიმაღლე 2,5 ჯერ მეტია სიგანეზე. მასში სამი შესასვლელია: ჩრდილოეთიდან, დასავლეთიდან და სამხრეთიდან შესასვლელები მაღალია, გადახურულია ნახევარწრიული თაღებით. საკურთხევლის აფსიდი ნახევარწრიულია. მასში შირიმით ნაწყობი, ნალესებრი თაღით გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სამ-სამი სარკმელი გრძივ კედლებშიცაა. მათი წირთხლები ერთმანეთის პარალელურია და გადახურულია ნახევარწრიულია თაღით. კონქის ნალისებრი სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა აფსიდის მხრების დამაგვირგვინებელ კაპიტალებს. აფსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სამკვეთლო და სადიაკვანეა, რომლებიც ეკლესიას აფსიდის ახლოს, გრძივ კედლებში გაჭრილი, თითო კარით უკავშირდება. სამკვეთლოს ბრტყლად გადახურული კარი ამჟამად ამოქოლილია. სამხრეთ კედელში ნიშაა მოწყობილი. თითოეული სათავსის აღმოსავლეთ კედელში თითო სარკმელი, რომლებიც შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება და გადახურულია ბრტყელი ქვის ფილით. სადიაკვნეში, ჩრდილოეთ კედელზე მიდგმულია რიყის ქვით ამოყვანილი, სწორკუთხა პილასტრი. ამავე კედელზე, პელასტრიდან, დაგაყვანილია ორი თაღი, რომლებიც, თავის მხრივ, საყრდენს უქმნის კამარას. სამრეკლოს და სადიაკვნის გაყოლებაზე, დასავლეთისაკენ, განლაგებულია გვერდის, უაფსიდო ეკლესიები. მათგან ჩრდილოეთ ეკლესიას სამკვეთლო კარით უშუალოდ უკავშირდება. გვერდითა ეკლესიებს გარედან დამოუკიდებელი შესასვლელები აქვს. ეკლესიებს აკავშირებს დასავლეთ გარშემოსავლელი, რომელსაც, თავის მხრივ, დასავლეთით აქვს კარი და ბრტყელი ქვის ფილით გადახურული, ერთი სარკმელი. აღმოსავლეთ ფასადზე, ცენტრალური ეკლესიის საკერთხევლის სარკმელს აგვირგვინებს ქვიშაქვაზე შესრულებული, ნახევარწრიული, კედლის სიბრტყიდან საგრძნობლად ამოწეული თავსართი, რომელსაც ჰორიზონტალურად აკეცილი ბოლოები აქვს. თავსართს ამკობს ღრმა, ზემოდან ვიწრო თაროთი შემოვლებული, ნალისებრი თაღების მწკრივი. ამავე ფასადზე, სადიაკვნისა და ეკლესიის მიჯნაზე ჩასმულია ქვიშაქვის ფილა, რომელზეც რელიეფურად ჯვარია გამოკვეთილი. სრულად შემორჩენილი ზედა მკლავი ბოლოში ფართოვდება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 107-208-209.