laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გორანის ეკლესია

ტერმინი გორანის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს: გორანის პირველი ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გორანაში გორანის მეორე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გორანაში
თოხლიაურის მთავარმოწამეს ეკლესია

თოხლიაურის მთავარმოწამეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, დიდი ველების ტყიან ქეედზე. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის მოზრდილი ქვები, წყობა ძირითადად ქაოსურია, თუმცა შეორჩენილია სწორხაზოვანი რიგებიც. დიდი დანკარგების გარეშეა შემორჩენილი კედლები. დასავლეთ კედელი კი 2,4 მეტრის სიმაღლეზე დგას. ეკლესია უაფსიდოა 5,65 მეტრი 4,45 მეტრზე, აღმოსალვეთით ეკლესია დასრულებულია სწორი კედლით რომელშიც ოდნავ შევიწროვებული სარკმელის კვალია დარჩენილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, 1-1,3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი წირთხლებიც. დასავლეთ კედელში დაბალი, ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. შიგნიდან, დასავლეთის ორივე კუთხე მომრგვალებულია. დვალი. თ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 109-110.
კვირიას ხატი

ტერმინი კვირიას ხატი შეიძლება აღნიშნავდეს: კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანაანთკარში. კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვერნაულაში. კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევში. კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭურჭელაურებში. კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურებში.
ირესინე

ირესინე (ლათ. Iresine) — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია, ბუჩქ-ბალახები, იშვიათად ბუჩქები ან ხეებია. აქვთ მორიგეობით განწყობილი ფოთლები და კენწრულ ან უბის ყვავილედებად თავმოყრილი უფერული ყვავილები. 70-ზე მეტი სახეობა უფრო ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ამერიკაშია გავრცელებული. ზოგ ჭრელფოთლიან სახეობას მდელო-ხალიჩებისა და ბორდიურებისათვის იყენებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 219.
ტუშურების კოპალას ხატი

ტუშურების კოპალას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების ჩრდილო-დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ჩიტაურების ხევის პირას. აგებულია XlX საუკუნეში. ნატეხი ქვით ნაგებ, კუბური ფორმის (1,4x1,4x1,4 მეტრი) მასიურ ბაზისზე დაშენებულია მთლიანად აგურით ნაწყობი ოთხწახნაგოვანი ფანჩატური. ქვედა ნაწილის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნახნაგებში (მიწის დონეზე) თითო შეისრულთაღოვანი ნიშია. ფანჩატურის კვადრატულ ბურჯებზე ბრტყელი თაღებია დაყრდნობილი. თაღები და მათ ზემოთ წყობის ნაწილი სწორკუთხოვან შეღრმავებაშია მოქცეული. ფანჩატური დასრულებულია ვიწრო ლავგარდნით, რომელიც კუთხით შვერილი აგურების ერთი რიგისგან შედგება. ნაგებობას პირამიდული ფორმის აგურის სახურავი აქვს. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417.
თოხლიაურის სამების ეკლესია

თოხლიაურის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურისგან 400-450 მეტრის მოშორებით, აღმოსავლეთით. მანავის მეურნეობის სასტუმროს ჩრდილოეთით 60-70 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუუნეებით. XX საუკუნის მიწურულს ეკლესია ექსპერტებთან შეთანხმების გარეშე გააარემონტეს, რის გამოც ძეგლმა დაკარგა თავდაპირველი მახასიათებელი ნიშნები. ეკლესია დარბაზულია, საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის სხვადასხვა ზომის ქვები და კირის დუღაბი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი შეისრული თაღითაა გადახურული, კარი გამოყვანილია აგურით და როგორც შიგნიდან ისე გარედანაც შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული. ეკლესიის აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ორივე მხარესაც თითო, მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. აფსიდის შუა ნაწილი განგრეული ყოფილა, რომელიც რემონტის დროს ამოავსეს და თაღოვანი სარკმელი მოაწყვეს. ამავე დროსაა მოწყობილი დასავლეთ კედელში ორი მრგვალი სარკმელი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით, რომელიც ხის წვრილ ტოტებზეა დაწყობილი. დვალი. თ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 110.
მანავის ნიში

მანავის ნიში — საკულტო ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, მანავის ციხის გზაზე. წარმოადგენს გეგმით სწორკუთხა ორფერდა სახურავიან ნაგებობას. გალესილია და შეთეთრებული. დასავლეთ მხარეს მოწყობილი აქვს სასანთლე ნიშა. ნაგებობას მავთულის ღობე აქვს შემოვლებული. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 133.
თოხლიაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

თოხლაურის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის სასაფლაოზე. არქიტექტურული ნიშნებით თარიღდება XVIII საუკუნით, 2013-2014 წლებში სოფლის მოსალხეობამ თვითნებურად აღადგინა ეკლესია, რის დროსაც: კამარა, კონქი, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების ნაწილები და დასავლეთ კედელი განაახლეს. აფსიდა გეგმით ნახევარწრიულია. მასში განიერი ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გვერდებზე კი სიმეტრიულად ორი ნახევარწრიულთაღოვანი ნიშია განლაგებული. გრძივ კედლებზე ერთსაფეხურიანი ორ-ორი პილასტრია. პილასტრებზე დაყრდნობილი იყო კამარის საბჯენი თაღები. პილასტრები ასევე გვხვდება დასალვეთ კუთხეებში, მათზე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბრჯენი თაღები იყო გადაყვანილი. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში საშუალო ზომის ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ კედელში კი აფსიდის მხარისა და პილასტრს შორის დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. დვალი. თ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 110.
კვირიას ხატი (ტუშურები)

კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, 0,3 კილომეტრზე, აგებულია XX საუკუნეში. ნაშენია აგურითა და ნატეხი ქვით, გეგმით კვადრატულია (1,1x1,1 მეტრი; სიმაღლე 1,8 მეტრი). ჩრდილო და დასავლეთ წახნაგებში თითო სწორკუთხა ნიში აქვს. ნაგებობა კრამიტის ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417.
ირითი

ირითი — მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრის აუზში. სიგრძე 2,5 კმ, ფართობი 2,6 კმ². ირითი მყინვარ ტვიბერს ერთვის მარჯვენა მხრიდან 2750 მ სიმაღლეზე. მყინვარი კარული ტიპისაა. ფირნის ხაზი გადის ზღვის დონიდან 3110 მ სიმაღლეზე. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 86. ↑ შენგელია რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 354.
ზემო ყანდაურის ეკლესია

ზემო ყანდაურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. ეკლესიის სამხრეთ კედელში, გარედან, ჩასმულია ბაზალტის ქვა, რომელზეც ამოკვეთილია ორენოვანი (ქართული და სომხური) სამშენებლო წარწერა. წარწერის მიხედვით ეკლესია აგებულია 1884 წელს, სიმონ პეტრუსოვის „ფულითა და გამრჯობითა“. თუმცა, შენობის კედლებში სხვა, ბევრად უფრო ძველი ფენაცაა შესამჩნევი, რომელიც, როგორც საშენი მასალის რაობით, ისე წყობის ხასიათითაც გამოირჩევა და ხუროთმოძღვრული ნიშნებით გვიანდელ შუა საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ჩანს, რომ ეკლესია 1884 წელს კი არ აუგიათ, არამედ აღუდგენიათ, თუმცა, ამ ფაქტის აღნიშვნის ნაცვლად, წარწერაში, ეკლესიის აგების შესახებაა საუბარი. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედელი შუაში, მთელ სიმაღლეზე, გახეთქილია. ეკლესიის შიგნით მცენარეულობა და მოზრდილი ხეა მოსული. ეკლესია დარბაზულია. შენობის თავდაპირველი ნაწილი რიყის თანაბარი ზომის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. წყობაში, აქა-იქ, რიყის ნატეხი ქვები და ლოდებიცაა ჩართული. კუთხეები ოდნავ მოზრდილი ქვებითაა ამოყვანილი. რიგების სწორხაზოვნება ძირითადად დაცულია. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, რიყის ქვასთან ერთად, აგურიცაა გამოყენებული. სარკმლები და არქიტექტურული ელემენტები კი მთლიანად აგურისაა. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნითკენ ოდნავ ფართოვდება. იგი გადახურული იყო აგურით ნაწყობი, ბრტყელი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელი და გეგმით ნახევაწრიული ორი ნიშაა. სარკმელი ჩვეულებისამებრ, აფისიდ ღერძზეა. ნიშები კი აფსიდის ბოლოებთანაა განლაგებული. ჩრდილოეთ ნიშანი წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილი თაროა. სამხრეთ ნიშა კი ძირიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის მხართან ახლოს, შემორჩენილია სარკმლის ქვედდა ნაწილი. იგი, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება და დახრილი რაფა აქვს. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის მარჯვნივ, აგურით გამოყვანილი ვიწრო, მაღალი, ოთხკუთხა ნიშა, რომელიც ლოდითაა გადახურული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 103-104.
ზემო ყანდაურის კოშკი

ზემო ყანდაურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია კედლების უმნიშვნელო ფრაგმენეტები. გეგმა სრულად არ იკითხება. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 104.
ლაშარის ჯვრის ნიში (ტუშურები)

ლაშარის ჯვრის ნიში — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, 0,3 კილომეტრზე, აგებულია XX საუკუნეში. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. სიმაღლე 1,9 მეტრია. სალოცავი გეგმით კვადრატულია (1,35×1,35 მეტრი). მასიური ნაგებობაა. დასავლეთით (მიწის დონეზე) თაღოვანი ნიში აქვს, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით კი, თითო სწორკუთხა ნიში. დასავლეთ წახნაგის ზემო ნაწილში წყობიდან ოდნავ შვერილი ოთხი აგურით ჯვარია გამოყვანილი. ნაგებობას კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417.
იკვლივგორანის ლომისის ეკლესია

იკვლივგორანას ლომისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ იკვლივგორანას სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით. ეკლესია ორნავიანია, სიგრძე 7.4 მეტრი, სიგანე 6.8 მეტრი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვებითა და კირის დუღაბით. გარეთა კედლებში გამოყენებული ქვები შედარებით მოზრდილია. ქვები შერჩეულია და ერთმანეთთან მჭირდოდაა მიწყობილი, თუმცა არ ქმნიან სწორხაზოვან რიგებს. ეკლესიის სხვა არქიტექტურულ ელემენტებში ასევე გამოყენებულია შირიმის ქვები. ეკლესიის ორივე ნავი აფსიდიანია, და ერთმანეთს ორმალიანი თაღედით უკავშირდებიან. თაღები ეყრდნობიან სწორკუთხა ბურჯს, რომელიც დაგვირგვინებულია ნატეხი ქვით გამოყვანილი კაპიტელით. მსგავსი კაპიტელებითაა დასრულებული თაღედის განაპირა კედლებიც. შესასვლელი სამხრეთ ნავის სამხრეთ კედლის შუაშია. ძველად, გარედან კარი თარაზულად, ხოლო შიგნიდან ნახევარწრიული თაღით იყო გადახურულუ. ორივე ნავის აფსიდი ნახევარწრიულია. ორივეში თაღოვანი, გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი. ორივე სარკმის თაღი, როგორც შიგნიდან ისე გარედან მთლიანად შირიმის ქვაშია გამოკვეთილი. მთავარი ნავის აფსიდის გვერდებში თითო პატარა, ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ ნავის აფსიდა კი ნიშების გარეშეა. აფსიდები დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქებით. მთავარი ნავის კონქის თაღი აფსიდის მხრებზეა დაყრდნობილი. სამხრეთ ნავის კონქის თაღი კი მარტივპროფილიან კაპიტელებზე. მათავარი ნავის კონქის წყობიდან, ოდნავ გამოშვერილი ქვებით გამოვანილი თაროა, რომელიც აფსიდს მთელს სიგრძეზე გაუყვება. ორივე ნავი შიგნიდან გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. მთავარ ნავს, გარდა საკურთხევლის სარკმლისა, ასევე ანათებს სამხრეთ კედელში გაჭრილი ორი პატარა, ოთხკუთხა სარკმელი. სამხრეთ ნავს, საკურთხევლის სარკმლის გარდა სხვა სარკმელი არ აქვს. აღმოსავლეთ ფასადზე, მთავარი ნავის სარკმელი შემკულია ნახევარწრიული რელიეფური თაღით. იგი დაყრდნობილია იმავე პროფილის ორ სვეტზე, რომლებსაც ბოლოში ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვთ. სარკმლის ქვემოთ, ერთ ქვაში გამოკვეთილია რელეფური ჯვარი. მთავარი ნავი გადახურული იყო ორქანობიანი სახურავით, ხოლო სამხრეთ ნავი ცალქანობიანი სახურავით. დვალი. თ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 110-111.
ქალის ციხე

ქალის ციხე, თამარის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, თოხლიაურისხევის სათავეებთან, მანავის ცივის სამხრეთ კალთის ერთ-ერთ განშტოებაზე, სოფლიდან 10 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ციხის სახელწოდებას ლეგენდა თამარ მეფეს უკავშირებს. თითქოს ციხის მეფე ქალს აუშენებია და ამიტომ ჰქვია მას ქალის ციხე. სხვა ვერსიის მიხედვით კი, როდესაც მამაკაცები საომრად იყვნენ წასული, ციხეს ქალები იცავდნენ და სახელიც აქედან მომდინარეობს. ქართლის ცხოვრების მიხედვით, XIV საუკუნეში გიორგი ბრწყინვალემ ჰერ-კახთა და სომხეთის ერისთავნი, რომლებიც მონღოლებს მიემხრნენ, კახეთის ცივის მთაზე მიიწვია და ამოწყვიტა: არსებობს ვარაუდი, რომ გიორგი ბრწყინვალემ მოღალატე ერისთავები სწორედ ქალის ციხეში დასაჯა სიკვდილით. ციხე განლაგებულია ორი ღრმა ხევის შესაყართან, მაღალ ციცაბოფერდებიან მთაზე, ისე რომ ხევების მხრიდან იგი სრულიად მიუდგომელია. ერთადერთი მისადგომი ბილიკი მანავის ცივის მხრიდანაა. ციხის გეგმა არაწესიერი მოხაზულობისაა. ციხის სამხრეთით, ყველაზე დაბალ ადგილზე, გეგმით ნახევარწრიული კოშკია, რომელიც გალავანშია ჩართული და როგორც ჩანს ციხის მხარეს მთელ სიმაღლეზე იყო გახსნილი. ციხის ტერიტორია მთლიანად ტყითაა გადაფარული და უამრავი ქვაა მიმოფანტული. ციხის ჩრდილოეთ ნაწილში, მცირე შემაღლებაზე, ძლიერ დაზიანებული, დარბაზული ტიპის ეკლესიაა, რომლისგანაც, მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებია შემორჩენილი. თუმცა კედლები გარედან მიწითა და ქვითაა დაფარული. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. კედლები ამ ადგილას განგრეულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. დვალი თ. ქოქიაშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 133.
ზემო ყანდაურის სამარხი

ზემო ყანდაურის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, განაპირას. განეკუთვნება ძვ. წ. II და I ათასწლეულების მიჯნას. შემთხვევით აღმოჩენილი ორმოსამარხი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიის ექსპედიციამ. სამარხში აღმოჩნდა ივრისა და ალაზნის ქვემო წელისათვის დამახასიათებელი ბრინჯაოს მახვილი. ინახება საგარეჯოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ჯაშიაშვილი ტ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 104.
ნათლისმცემლის ნაეკლესიარი

ტერმინი ნათლისმცემლის ნაეკლესიარი შეიძლება აღნიშნავდეს: ნათლისმცემლის პირველი ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში; ნათლისმცემლის მეორე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში. ნათლისმცემლის მესამე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში.
მრავალძლის წმინდა გიორგის ნიში

მრავალძლის წმინდა გიორგის ნიში — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით. აგებულია XX საუკუნეში. სიმაღლე 3,2 მეტრია. მისი ქვედა მასიური კორპუსი (1x1 მეტრი) ნატეხი ქვითაა ნაშენი. ჩრდილო, აღმოსავლეთ და დასავლეთ წახნაგებში სწორკუთხა ნიშებია. მათგან ჩრდილოეთის ნიშის ზემოთ თიხის მილია ჩასმული. ზედა ნაწილი აგურით ნაგებია. ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი თაღებით გახსნილი ფანჩატურია (შიგ ბრინჯაოს ზარი კიდია). სახურავი ოთხფერდაა, თუნუქის, წვერზე ლითონის ჯვარი ადგას. ნაგებობა შელესილი და შეთეთრებულია. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417.
გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, სოფელ ანთოკსა და გიორგიწმინდას შორის მდებარე მთაზე. სავრაუდოდ თარიღდება XVIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია და უაფსიდო. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და მოყვითალო ფერის კირის დუღაბით. გარეთა კედლებში, ალაგ-ალაგ, ირიბად დაწყობილი ქვის რიგებია, რომლებიც შესაბამის კედლებს მთელ სიგრძეზე არ გასდევს. კედლების ზედაპირი როგორც შიგნით, ისევე გარედანაც, გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც უსწორმასწოროა. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან გამოყვანილია აგურით და ნახევარწრიული ტიმპანითაა (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) დასრულებული, შიგნით კი თარაზული გადახურვა აქვს. კარის ზღურბლი მიწიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა. რის გამოც, შესასვლელი წინ რამდენიმე საფეხურიანი კიბე უნდა ყოფილიყო მოწყობილი (ამჟამინდელი კიბე XX საუკუნის მიწურულს, ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერაა გაკეთებული). ეკლესიის გეგმა შიგნითაც ოთხკუთხა. საკურთხევლის ნაწილი იატაკის მიმართ თხუთმეტიოდე სანტიმეტრითაა შემაღლებული. აღმოსავლეთ კედლეში გაჭრილია ოდნავ შევიწროვებული, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი, რომლის წირთხლები და თაღიც აგურითაა გამოყვანილი. სარკმლის ძირის დონეზე, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში, თითო პატარა, ოთკუთხა ნიშაა. სარკმლის ჩამოსწვრივ კი, აგურით ნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას. ეკლესია შიგნიდან გადახურულია ერთიანი კამარით, რომელიც გრძივ კედლებთან შეერთების ადგილას მცირე კუთხეს ქმნის. ეკელსიის ფასადები სადაა. სამხრეთ შესასვლელის თავზე, წყობაში, ჩასმულია საფლავის ოთხკუთხა ქვა. კედლები დასრულებულია აგურის ოთხწახნაგა ლავგარდანით, რომლიც შედგენილია დაკბილული და ჩვეულებრივი წყობით გამოყვანილი რიგების მონაცვლეობით. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კამარით, რომლის ნაწილი აყრილია, ნაწილი კი - დამტვრეული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 91.
იკვლიგორანის ღვთისმშობლის ეკლესია

იკვლიგორანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიიცპალიტეტის სოფელ იკვლივგორანის აღმოსავლეთით. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის და ნატეხის ქვით. შენობის კუთხეებში და სარკმლის წირთხლებად გამოყენებულია შირიმიც. შესამჩნევია შეკეთების კვალი. ეკლესია დაზიანებულია, ჩამონგრეულია კამარისა და სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის წირთხლები შირიმის ქვისაა. სარკმელის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია ტრაპეზი. აფისდა დარბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია და შირიმის თაროსებრივ იმპოსტებს ეყრდნობა. თოფურია ა., კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 111.
მანავის ქაშვეთის ეკლესია

მანავის ქაშვეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სასაფლაოზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია: საკურთხევლის აფსიდი და გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილი. აფსიდის შუაში განგრეულია, ჩრდილოეთ კედლის შემორჩენილი ნაწილი მოცილებულია აფსიდს და ჩრდილოეთითაა გადახრილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. აფსიდი მოკლეა, განიერი. აფსიდის სამხრეთ გვერდში ორი ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი, ჩრდილოეთ გვერდში კი ერთი. აფსიდის კედელში თიხის ჭურჭელია ჩატანებული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 134.
ფუძისანგელოზის ხატი

ფუძისანგელოზის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთ-დასავლეთით, ტყეში, აგებულია XX საუკუნეში. სიმაღლე 3,2 მეტრია. ხატის ქვედა მასიური კორპუსი (1,1x1,1 მეტრი) ნატეხი ქვითაა ნაშენი. ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მხრიდან სწორკუთხა ნიშები აქვს. ხატის ზედა ნაწილი ოთხფერდასახურავიანი ფანჩატურია, რომლის თუნუქის სახურავი ოთხ კვადრატულ ბოძს და მათზე გადებულ კოჭებს ეყრდნობა. სახურავის წვერზე ლითონის ჯვარია გამოსახული. ბაქრაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417.
კაკაბეთის კავთის ღვთისმშობლის ეკლესია

კაკაბეთის კავთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის აღმოსავლეთით, ორი კილომეტრის მოშორებით, ტყიანი ქედის ძირში. აგებულია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ XX საუკუნის II ნახევარში, ძველი დანგრეული ეკლესიის ფუძეზე. ეკლესია მცირე ზომისაა 4,9 მეტრი 4 მეტრზე, აგებულია რიყის ქვით და აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ასევე დასავლეთ კედელშია მოწყობილი სარკმელი. შენობა, როგორც შიგნიდან ისევე გარედან ორკალთა ხის სახურავითაა გადახურული. კუპრეიშვილი, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 112.
მანავის ქვაჯვარა

მანავის ქვაჯვარა — საკულტო ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, მანავის ციხისაკენ მიმავალ გზაზე. ქვაჯვარა ერთ ქვაშია გამოკვეთილი, რომლის სიმაღლე 1 მეტრია, ხოლო სიგრძე 50 სანტიმეტრი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 134.
ავაზასგორის ნამოსახლარი

ავაზასგორის ნამოსახლარი — ნამოსახლარი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის დასავლეთით, მოგრძო ბუნებრივ ბორცვზე. გამოკვლეური მასალის მიხედვით ნამოსახლარი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრით. ნამოსახლარი შეისწავლა კახეთის აქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. ნამოსახლარში აღმოჩენილია ნავისებრი ხელსაფრქვავის ფრაგმენტები და თიხის ჭურჭლების ნამსხვრევები. კალანდაძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 112.
ტუშურების ღვთისმშობლის ეკლესია

ტუშურების ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურებში, სასაფლაოზე, განეკუთვნება XVlll საუკუნეს. დარბაზულია (12,3x6,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და აგურით. ძლიერ დაზიანებულია: კამარა, კონქი და საბჯენი თაღები ჩამოშლილია. შესასვლელი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით. ორივე კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ შევიწროებული სარკმელი, რომლის მარჯვნივ ორი შეისრულთაღოვანი ნიშია. თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც შეისრული ფორმის კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. პილასტრები დასრულებულია რთულპროფილიანი კაპიტელებით. შეისრული ფორმისა იყო კონქის თაღიც. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. სამი ასეთივე ჯვარია დასავლეთ ფასადზე: ერთი სარკმლის ზემოთ და თითო-თითო - შესასვლელის ორივე მხარეს. კედლები დასრულებულია ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის ორსაფეხუროვანი ლავგარდნით, რომლის უმეტესი ნაწილი ჩამოცვენილია. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმულია მთლიანად აგურით ნაგები ოთხწახნაგოვანი სამრეკლო. სამრეკლოს დაბალი კვადრატული საფუძვლის ოთხივე კუთხეში კვადრატული ბურჯებია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის თაღები ეყრდნობა. თაღებს ზემოთ სიბრტყის ოდნავ შეღრმავებულ ნაწილს აგვირგვინებს კუთხით გამოშვერილი აგურებისგან შედგენილი ვიწრო ფრიზი. მსგავსი ფორმისაა ლავგარდანიც. სამრეკლო დასრულებულია თუნუქით შემოსილი პირამიდული ფორმის სახურავით, რომელსაც წვერზე ლითონის ჯვარი ადგას. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 417-417.
მანავის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

მანავის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, ვ. მათიაშვილის კარ-მიდამოში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. მთლიანად დანგრეულია. გეგმა არ იკითხება. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის საფუძველზე კედლები ამოუყვანია. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 134.
არაჩვეულებრივი რეისი

„არაჩვეულებრივი რეისი“ — ბიძინა ჩხეიძის 1982 წლის მხატვრული ფილმი. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ახალგაზრდა მძღოლი გადაწყვეტს დაახლოვოს ადამიანები, რომლებიც თითქმის ყოველდღე ერთად მგზავრობენ, მაგრამ ერთმანეთს ვერც კი ამჩნევენ. იგი ხალხით სავსე ავტობუსს გაიყვანს ქალაქგარეთ და მთელი დღით დატოვებს ბუნებაში. მძღოლზე აღშფოთებული მგზავრები ნელ-ნელა ეცნობიან ერთმანეთს, ღამით კი ქალაქისკენ მიმავალი ავტობუსიდან ისმის ახლად დაახლოებულ ადამიანთა მხიარული სიმღერის ხმები. მამუკა კიკალეიშვილი გურამ ლორთქიფანიძე (ამბერკი) ივანე საყვარელიძე ზეინაბ ბოცვაძე გრიგოლ წიტაიშვილი ვაჟა ფირცხალაიშვილი ალეკო ვასაძე თამარ თვალიაშვილი თამაზ თოლორაია ბერტა ხაფავა მიხეილ ვაშაძე ალექსანდრე სავიცკი რუსლან მიქაბერიძე ჟუჟუნა დუგლაძე თამარ ქირიკაშვილი რუსუდან ბოლქვაძე გულჩინა დადიანი ელენე ასლამაზიშვილი თინათინ სეფერთელაძე იური ვასაძე ემზარ ნიკოლაძე გია გიგაშვილი ჯემალ ტალაბაძე ლია კაპანაძე ეთერი საპანაძე ია ახობაძე ტ. მერაბიშვილი ავთანდილ მახარაძე ნ. მეფარიშვილი ნანა ანდრონიკაშვილი „არაჩვეულებრივი რეისი“ [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია არაჩვეულებრივი რეისი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
კაკაბეთის კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია

კაკაბეთის კავთის შმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთიდან 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია 7,1 მეტრი 4,9 მეტრზე, ნაგებია რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და შირიმით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთაა. აღმოსავლეთის ნახევარწრიულ აფიდში გაჭრილია განიერი ოთხკუთხა სარკმელი, რომელიც ორივე მხარეს თითო თითო ოთხკუთხა ნიშია მოწყობილი. სარკმლის ქვემოთ კი ოთხკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. დასავლეთ კედელში შემოსასვლელი კარის ზემოთ მცირე ოთხკუთხა სარკმელია. დასავლეთ კედლის გარეთა მხარეს ლითონის ჯვარია დადგმული. ასევე ეკლესიას დასავლეთიდან ჰქონდა მიშენებული სწორკუთხა გეგმის ნაგებობა, რომლისაგანაც მხოლოდ კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ., 2019. — გვ. 112-113.