laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია

აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია — ბელორუსიის II და I ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1945 წლის თებერვალ-მარტში - დიდ სამამულო ომში. ვისლა-ოდერის ოპერაციის წარმატებით დამთავრების შემდეგ საბჭოთა არმია იანვრის ბოლოს მდინარე ოდერს მიადგნენ. ბელორუსიის I ფრონტის ჯარებმა კიუსტრინთან გადალახეს მდინარე ოდერი და 60 კმ-ზე მიუახლოვდნენ ბერლინს. გერმანელთა სარდლობამ გადაწყვიტა დაჯგუფება „ვისლის“ სამი არმიის ძალებით დაერტყა ბელორუსიის I ფრონტის მარჯვენა ფრთისათვის, გაენადგურებინა ზურგის ნაწილები და ჩაეშალა ბერლინზე შეტევისათვის მზადება. საბჭოთა უმაღლესმა მთავარსარდლობამ დაადგინა, რომ მოწინააღდეგეს დიდი ძალები ჰყავდა დაჯგუფებული აღმოსავლეთ პომერიანში და 8 თებერვალს ბელორუსიის II ფრონტს უბრძანა გაენადგურებინა ეს დაჯგუფება, დაეკავებინა დანციგის რაიონი და მტრისაგან გაეთავისუფლებინა ბალტიის ზღვის სანაპირო ვისლიდან ოდერამდე. 10 თებერვალს ბელორუსიის II ფრონტის ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ, მაგრამ ძალები არ ეყოთ, 10 დღიანი ბრძოლების შემდეგ მხოლოდ 40-60 კმ-ზე წაიწიეს წინ და შეტევა შეწყვიტეს. ამასობაში მტერმა აღმოსავლეთ პომერიანში 40-მდე დივიზიას მოუყარა თავი და 17 თებერვალს მძლავრი დარტყმა მიაყენა ბელორუსიის I ფრონტის მარჯვენა ფრთის ჯარებს. ბერლინის ოპერაციის დაწყებამდე აუცილებელი იყო აღმოსავლრ პომერანიის დაჯგუფების განადგურება, ამიტომ საბჭოთა სარდლობამ გააძლიერა ბელორუსიის II ფრონტის ჯარები მე-19 არმიითა და სატანკო კორპუსით და მათ იერიში მიიტანეს კესლინზე. 1 მარტს შეტევაზე გადავიდნენ ბელორუსიის I ფრონტის შენაერთებიც. მათ კოლბერგის მიმართულებით გაკვეთეს მტრის დაჯგუფება, განავითარეს შეტევა მდინარე ოდერის ქვემო დინებისაკენ. 20 მარტს ისინი ოდერთან გავიდნენ. ამავე დროს ბელორუსიის II ფრონტის ჯარებმა გაათავისუფლეს გდინია და დანციგი. აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაციამ უზრუნველყო ბერლინის ოპერაციის წარმატება და მტრის ჯარების ლიკვიდაცია ბალტიისპირეთსა და აღმოსავლეთ პრუსიაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 59.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1945)

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია — საბჭოთა არმიის დიდი შეტევითი ოპერაცია აღმოსავლეთ პრუსიასა და ჩრდილოეთ პოლონეთში, დიდი სამამულო ომის დამამთავრებელ პერიოდში, 1945 წელს. მიზნად ისახავდა მტრის სტრატეგიული დაჯგუფების განადგურებას აღმოსავლეთ პრუსიას და ჩრდილოეთ პოლონეთში. ოპერაციში მონაწილეობდნენ: ბელორუსიის II და III ფრონტის 43-ე არმია და ბალტიის ფლოტი. აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია ისევე, როგორც ვისლა-ოდერის ოპერაცია იყო შემადგენელი ნაწილი საბჭოთა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული შეტევისა ბალტიის ზღვიდან კარპატებამდე. ანტიფაშისტური კოალიციის გათიშვის იმედით ფაშისტური ხელმძღვანელობა ცდილობდა გაეჭიანურებინა ომი, არ დაეშვა საბჭოთა ჯარების წინსვლა დასავლეთისაკენ. აღმოსავლეთ პრუსიას იცავდა არმიათა ჯგუფი „ცენტრი“. 13 იანვარს მათ გაარღვიეს მტრის თავდაცვა გუმბინენის ჩრდილოეთით. ბელორუსიის II ფრონტის ჯარებმა კი 26 იანვარს ელბინგის ჩრდილოეთით გაარღვიეს ფრონტი და ბალტიის ზღვის სანაპიროზე გადავიდნენ III ფრონტის ჯარებიც. ფაშისტური არმიის მთავარი ძალები ზღვის პირას იქნა მომწყვდეული და განადგურებული. ამის შემდეგ საბჭოთა ჯარებმა დაიკავეს მთელი აღმოსავლეთ პრუსია, მოსპეს გერმანული იმპერიალიზმის კერა და ფორპოსტი აღმოსავლეთში და გაათავისუფლეს ჩრდილოეთ პოლონეთი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 59.
Carnival Sensation

Carnival Sensation — Fantasy class-ის საკრუიზო გემი, რომელიც 1993 წლიდან კომპანია Carnival Cruise Lines-ისთვის ოპერირებს. გემი აქტიურ საკრუიზო სერვისს 2009 წლის 12 თებერვლიდან დაუბრუნდა, მას შემდეგ რაც მშრალ დოკზე (გემების სარემონტო ადგილი ხმელეთზე) მასშტაბური სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარდა. რემონტის დროს, ოკეანის ხედიან ოთახებს 98 საკუთარი აივანი დაემატა. სასეირნო გემბანს დაემატა სრულწლოვანთათვის განკუთვნილი მზიანი არეალი სახელად Serenity (სიმშვიდე), ბავშვებისთვის განკუთვნილი წყლის პარკი კი ვერანდაზე განთავსდა. გემის შუა ნაწილში განახლდა ღია საცურაო აუზი, გაუქმდა სასრიალო. განახლებისას ასევე გამოიცვალა საფარდაგე ქსოვილები მასიური თავშეყრის ადგილებსა და მთავარ სასადილოში. ასევე, კიჩოზე დაემატა ოთხსართულიანი წყალსადენის სადგურის ნაგებობა. დღესიათვის, Carnival Sensation-ი ასრულებს სამ და ოთხღამიან კრუიზებს ფლორიდის ნავსადგურ პორტ-კანავერალიდან ბაჰამის კუნძულების მიმართულებით. ამავე მარშრუტით დადის მისი დობილი გემი Carnival Ecstasy. Carnival Sensation 1993 წელს, ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკიში აიგო. Carnival Sensation იმ რამდენიმე საკრუიზო გემს შორის იყო, რომელსაც აშშ-ის მთავრობამ ქარიშხალ კატრინას დროს დაზარალებულთა და მუშათა საცხოვრებლით უზურნველყოფა დაავალა. მას შემდეგ, რაც აშშ-ის საგანგებო სიტუაციების ფედერალურმა სააგენტომ გემი ამ მოვალეობისგან გაათავისუფლა, ის კვლავ კრუიზებს დაუბრუნდა. Carnival Cruise Lines ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Carnival Sensation ოფიციალური საიტი Cruise Critic review Carnival Sensation ship location in Google Maps
ლუდვიგ II ახალგაზრდა

ლუდვიგ II ახალგაზრდა (დ. 825 — გ. 12 აგვისტო, 875) — იტალიის მეფე 844 წლიდან და საღვთო რომის იმპერატორი 850 წლიდან. 855 წლამდე ის იყო მამის, ლოთარ I-ის თანამოსაყდრე, შემდეგ კი მარტომ განაგრძო მმართველობა. ლუდვიგი იყო ლოთარ I-ის უფროსი ვაჟი. 839 წლიდან ის მოიხსენიებოდა როგორც იტალიის მეფე და ამიტომაც გადაიტანა სამეფო რეზიდენცია ამ ქვეყანაში. 844 წლის 15 ივნისს პაპმა სერგიუს II-მ ლუდვიგი რომში მეფედ აკურთხა. მან მაშინვე მოისურვა იმპერიის კანონების გავრცელება ამ ქალაქზე, თუმცა ეს მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა; მაგრამ 850 წელს ის იმპერატორად ეკურთხა პაპ ლეო IV-ის მიერ. ამის შემდეგ მალევე, 851 წლის 5 ოქტომბერს დაქორწინდა ენგელბერგაზე და იტალიის დამოუკიდებელი ხელისუფლების სათავეში მოექცა. ლუდვიგ II დაიღუპა 875 წლის 12 აგვისტოს, დღევანდელი ბრეშას პროვინციის მახლობლად. დაკრძალულია მილანში, წმინდა ამბროსის ტაძარში. იტალიის მომდევნო მეფე გახდა კარლომან ბავარიელი, რომელიც იყო ლუდვიგ II გერმანელის ვაჟი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ლუდვიგ II ახალგაზრდა Annales Bertiniani and Chronica S. Benedicti Casinensis, both in the Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, Bände i. and iii. (Hanover and Berlin, 1826 fol.) Muhlbacher, E. Die Regesten des Kaiserreichs unter den Karolingern (Innsbruck, 1881) Sickel, T. Acta regum et imperatorum Karolinorum, digesta et enarrata (Vienna, 1867—1868) E. Dummler Geschichte des ostfrankischen Reiches (Leipzig, 1887—1888). Charles Oman. The Dark Ages 476–918. London: Rivingtons, 1914.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1914)

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია — რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთი ფრონტის შეტევითი ოპერაცია გერმანიის წინააღმდეგ პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში. ოპერაციის უშუალო მიზანი იყო აღმოსავლეთ პრუსიის დაკავება და ამით ნიადაგის მომზადება გერმანიაში შესაჭრელად. საფრანგეთის მოთხოვნით რუსეთმა მობილიზაციისა და ჯარების კონცენტრაციის დამთავრებამდე დაიწყო შეტევა, რათა ჩაეშალა გერმანიის მთავარი ძალების შეტევა საფრანგეთზე. რუსეთის უმაღლესი სარდლობა ვარაუდობდა გაენადგურებინა გერმანიის VIII არმია, არმიების ძალებით. მიუხედავად გენერალი პაველ რენენკამპფის უუნარო ხელმძღვანელობისა, I-მა არმიამ დაამარცხა გერმანელები შტალუპენენთან და გუმბინენთან 17-20 აგვისტოს, მაგრამ შემდეგ შეწყვიტა მათი დევნა. 21-22 აგვისტოს იმის ნაცვლად, რომ შეერთებოდა II არმიას, იგი უმოქმედოდ იდგა. ამით ისარგებლა გერმანელთა სარდლობამ, მარნის ბრძოლის გადამწყვეტ დღეებში გადმოისროლა ჯარები საფრანგეთის ფრონტიდან და რუსეთის II არმიას შეუტია. 26-30 აგვისტოს გარს შემოერტყა მის ცენტრალურ დაჯგუფებას ნოიდენბურგის აღმოსავლეთით და გაანადგურა. 9-15 სექტემბერს გერმანელებმა ძლიერი იერიშით ნემას გაღმა უკუაგდეს რუსეთის I არმია. რუსეთის ეს მარცხი განაპირობა გენერალ იაკოვ ჟილინსკის უნიათო ხელმძღვანელობამ და გენერალ რენენკამპფის უმოქმედობამ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 59.
ტელეფისის ბრძოლა

ტელეფისის ბრძოლა — 553 წელს ბრძოლა ეგრის-ბიზანტიისა და სასანიანთა იმპერიისს ჯარს შორის ეგრისის დიდი ომის დროს ტელეფისის ციხესთან. 552 წელს ირანელებმა დაასრულეს საომარი ოპერაციები ეგრისში და მუხირისის აღებით საბოლოოდ გამაგრდნენ ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილში ცხენისწყლიდან იბერიამდე. მაგრამ მათ აწუხებდათ ის, რომ ბიზანტიელებს გამაგრებული ჰქონდათ ფაზისისკენ მიმავალ გზაზე არსებული ციხესიმაგრეები როდოპოლისი, ნესოსი და ტელეფისი. ტელეფისის ციხეში გამაგრებული იყო ბიზანტიელი სარდალი მარტიანე. ირანელების მიზანი იყო ბიზანტიელთა განდევნა ამ ციხეებიდან. მათ ჯერ როდოპოლისი აიღეს და 553 წელს მიადგნენ ტელეფისს. აგათია სქოლასტიკოსის ცნობით ტელეფისის ციხე კარგად ადცულ ადგილას მდებარეობდა და ბიზანტიელებსაც ის დამატებით ჰქონდა გამაგრებული. ამიტომ ირანელების სარდალმა მერმეროემ მის ასაღებად ხერხს მიმართა: ხმა გაავრცელა თითქოს უკურნებელი სენით დაავადდა და გარდაიცვალა. ბიზანტიელებმა სიფხიზლე მოადუნეს. ირანელებმა ამით ისარგებლეს და ტელეფისის ციხე მოულოდნელად აიღეს. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 687. ყაუხჩიშვილი, ს. (1936). ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტომი III. ტფილისი: ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 311-316.
ტირა

ტირა, ტირასი — ანტიკური ქალაქი. დააარსეს მილეტიდან გადმოსახლებულებმა მდინარე დნესტრის დასავლეთ ნაპირას ძვ. წ. VI საუკუნეში. ტირა ავტონომიური მონათმფლობელური სახელმწიფო - პოლისი იყო. დაახლ. ძვ. წ. 360 წელს საკუათარი მონეტების ემისია დაიწყო. იმპერატორ ავგუსტუსის დროს დაემორჩილა რომს. მნიშვნელოვანი საყრდენი პუნქტი იყო იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვრებთან. ტირა ვაჭრობდა შავიზღვისპირეთის მრავალ ქალაქთან. გვიანდელ ანტიკურ და ადრინდელ შუა საუკუნეების პერიოდში ტირაში დასახლდნენ მეზობელი ტომები. მათ შორის სლავები, რომლებაც ტირას დაარქვეს ბელგოროდი (1484 წლიდან – აკერმანი, 1944 წლიდან – ბელგოროდ-დნესტროვსკი). არქეოლოგიური ძიებანი დაიწყო XX საუკუნის დამდეგიდან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 722.
ტიგლათფილესერ I

ტიგლათფილესერ I (ასურ. თუქულთიაფალეშარი) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 1114-1076 წლებში. მისი მართველობის დროს საკმაოდ გაძლიერდა ასურეთი. მეფობის დასაწყისში ტიგლათფილესერ I-ს ბრძოლა მოუხდა მცირე აზიის აღმოსავლეთ ოლქებში მცხოვრები მუშქების ძლიერ ტომებთან. მეფე სიამაყით მოგვითხრობს მათი დამარცხების შესახებ. ილაშქრა ასურეთის ჩრდილოეთით მდებარე ნაირის მხარეში, მიაღწია „ზემო ზღვას“ (შავი ზღვა). წარმატებით დალაშქრა ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნები, ებრძოდა ბაბილონს. მისი მეფობის ბოლო წლებში ასურეთში შემოსევა დაიწყეს ამორეველთა ტომებმა, რომლებთან ბრძოლაშიც ქვეყანა თანდათან დასუსტდა. ტიგლათფილესერ I-ის მეფობის პერიოდში ხეთური სამეფო დაეცა, ეგვიპტე გამოუცდელი იყო, რომელიც დაექვემდებარა სამხრეთ ბაბილონის არამეულ მომთაბარე — ქალდეელთა ტომს. ამ პოლიტიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, ასურეთი დარჩა ერთადერთი დიდი ძალა. მმართველობის პირველი ხუთი წლის განმავლობაში ტიგლათფილესერ I-მა დაიპყრო 42 ქვეყანა. როგორც ასურეთის მეფე, ამას თავად გვატყობინებს ტიგროსის შესართავთან არსებულ წარწერაში. ტიგლათფილესერ I არაერთხელ ეძახის თავს „ნაირის ქვეყნების დამპყრობელს თუმედან დაიაენემდე“. ეტყობა, ამით იგი გამოჰყოფს ნაირიში მის მიერ დაპყრობილი ქვეყნებიდან ასურეთთან ყველაზე ახლო (სამხრეთით) და ყველაზე უფრო შორს (ჩრდილოეთით) მდებარე ქვეყნებს. ტიგლათფილესერ I გარდაიცვალა 39 წლის ასაკში. შარაშენიძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 715.
ტიგლათფილესერ III

ტიგლათფილესერ III (ასურ. თუქულთიაფალეშარი) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 745-727 წლებში. გაატარა მნიშვნელოვანი რეფორმები: გაუქმა სამეფისნაცვლოები და შექმნა უფრო მცირე ადმინისტრაციული ერთეულები, რომელთაც სათავეში ჩაუყენა ოლქის უფროსები. შექმნა აგრეთვე მუდმივი არმია, რომელიც ივსებოდა რეკრუტირებული მოსახლეობისაგან. არმიას მთლიანად სახელმწიფო ინახავდა, რის გამოც ღარიბებსაც შეეძლოთ ჯარში ემსახურათ. რეფორმებმა განამტკიცეს ცენტრალური ხელისუფლება და ქვეყნის სამხედრო ძლიერება. ძვ. წ. 740 წელს დაიპყრო ტიგროსის ზემო დინების აუზში მდებარე ურარტუს ტერიტორიის ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთ სირიის მნიშვნელოვანი რაიონი, ძვ. წ. 735 წელს შეიჭრა ურარტუს ტერიტორიაზე და მიადგა მის დედაქალაქს ტუშფას, მაგრამ მისი აღება ვერ შეძლო. დაიმორჩილა ფინიკია და სირიის ნაწილი, ძვ. წ. 739 წელს აიღო ქ. დამასკოც. ბაბილონში მეფედ აირჩიეს ფულუს სახელით. ბაბილონს შეუნარჩუნა მმართველობა და მხოლოდ მოკავშირის უფლებებით გააერთიანა ასურეთთან. მის დროს გრძელდებოდა დაპყრობილი ტერიტორიებიდან მოსახლეობის ასურეთში გადმოსახლების პოლიტიკა. შარაშენიძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 715-716.
გეოგრაფიული საზოგადოების მყინვარი

გეოგრაფიული საზოგადოების მყინვარი (ტაჯ. пиряхи Ҷамъияти Географӣ, pirjachi Dżamijati Geografi) — დენდრიტული მყინვარი ცენტრალურ პამირში, ტაჯიკეთში. მდებარეობს მდინარე ვანჩის ზემოთში, მეცნიერებათა აკადემიისა და დარვაზის ქედებს შორის. სიგრძე 24,2 კმ, ფართობი 64,4 კმ². ფირნის ხაზი მდებარეობს 4200 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 2580 მ-მდე. მყინვარი აღმოჩინეს პ. კოსტენკოვმა და პ. ბესედინმა 1882 წელს. სახელი ეწოდა 1928 წელს. ↑ Большая российская энциклопедия | Географического общества ледник. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-06. ციტირების თარიღი: 2020-06-06. ↑ Ледник Русского Географического Общества
ტევტონები

ტევტონები — ძველი გერმანული ტომები. ძვ. წ. II საუკუნის დამლევს დაიძრნენ იუტლანდიის ნახევარკუნძულიდან და სამხრეთ გალიაში შეიჭრნენ. აქ ისინი შეუერთდნენ კიმბრებს და მათთან და სხვა გერმანულ ტომებთან ერთად ჩრდილოეთ იტალიისაკენ გაემართნენ. ძვ. წ. 102 წელს რომაელმა სარდალმა გაიუს მარიუსმა სესტიუსის წყლებთან (ახლანდ. ქ. ექსი, მარსელის მახლობლად) სასტიკად დაამარცხა ტევტონები, რის შემდეგ ისინი, როგორც ტომები, აღარ იხსენიებიან. ტევტონებს უწოდებდნენ საერთოდ გერმანელებსაც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 681-682.
ქავთარ I ტბელი

ქავთარ I ტბელი — ქართლის დიდი აზნაური X საუკუნის პირველ ნახევარში, ივანე ტბელის უფროსი ძე. ქართლის გამგებლის კონსტანტინეს (კოსტანტი), აფხაზთა მეფის გიორგი II-ის ძის, განდგომის შემდეგ, რაშიც მას მხარი დაუჭირეს ტბელებმაც, გიორგი მეფემ ტბელების ნაწილი ვასპურაკანში განდევნა, ქავთარი კი, როგორც ჩანს, ქართლში დარჩა ტბელების სახლის უფროსად. ტბელები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 680.
სოღდებილი

სოღდებილი — შუა საუკუნეების თბილისის ერთ-ერთი გარეუბანი ქალაქის აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს. სოღდებილი წყაროებში პირველად მოხსენებულია IX-X საუკუნეებში. სოღდებილს იხსენიებენ არაბი ისტორიკოსები ბალაროზი, ტაბარი, იბნ-რუსთე და არაბი გეოგრაფი იბნ-ხორდადბე. სოღდებილის გაშენებას არაბი ავტორები მიაწერენ ხოსრო ანუშირვანს და მის მიერ აქ VI საუკუნეში ირანული ეთნიკური ჯგუფის — სოღდების დასახლებას. არსებობს აგრეთვე მოსაზრება, რომ „სოღდებილი“ ნაწარმოებია ქართული სიტყვისაგან „საგოდებელი“ (სასაფლაო). სოღდებილი მოქმედი ციხე იყო IX საუკუნის შუა წლებში. XI საუკუნიდან თბილისის ეს ნაწილი იხსენიება როგორც ისანი. ისანი მეტეხი ბერიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 485. ბერიძე თ., ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია, თბ., 1977 ლორთქიფანიძე, მ. (1954). „ძველი თბილისის ისტორიული გეოგრაფიიდან“, მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვეთი XXX. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, გვ. 159-164.
ქავთარ II ტბელი

ქავთარ II ტბელი — ქართლის დიდი აზნაური X საუკუნის მეორე ნახევარში, სხვა აზნაურებთან ერთად იბრძოდა ქართლში აფხაზთა მეფისა და ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა ხელისუფლების დამკვიდრების წინააღმდეგ. X საუკუნის 80-იან წლებში მისი წინამძღვრობით ქართლის აზნაურებმა მოღრისთან ბრძოლა გაუმართეს დასავლეთ საქართველოდან ქართლში მომავალ ბაგრატ III-ს. ქართლის აზნაურები დამარცხდნენ, რის შემდეგაც ბაგრატ III-მ, როგორც ჩანს მკაცრად დასაჯა ქავთარ ტბელი და ჩამოართვა ყმა-მამულის ნაწილი. ტბელის შთამომავალი უნდა იყოს ქართლის ერისთავი ივანე აბაზასძე (XI საუკუნის 30-იანი წწ.). ტბელები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 680.
სოციალ-დემოკრატ

სოციალ-დემოკრატ შეიძლება აღნიშნავდეს: სოციალ-დემოკრატ — ლიტერატურულ-პოლიტიკური მიმოხილვა რუსულ ენაზე. სოციალ-დემოკრატ — რუსული არალეგალური გაზეთი სოციალ-დემოკრატ — რუსული ყოველდღიური გაზეთი სოციალ-დემოკრატი — ქართული არალეგალური ჟურნალი სოციალ-დემოკრატიული ფურცელი — ქართული ყოველდღიური გაზეთი
აქაველთა კავშირი

აქაველთა კავშირი — ძველი ბერძნული ქალაქების პოლიტიკური გაერთიანება პელოპონესში. მიმართული იყო დორიელთა წინააღმდეგ. საბერძნეთისთვის ისტორიულად კლასიკურ ხანაში აქაველთა კავშირს განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ ჰქონია. იგი დაიშალა ძვ.წ IV საუკუნის II ნახევარში და აღდგა ძვ.წ 280 წელს, როგორც აქაიას ოთხი ქალაქის ანტიმაკედონიური ფედერაცია.ძვ. წ 275 წელს ფედერაციას შეუერთდა ქალაქი ეგიონი, ძვ.წ III საუკუნის II ნახევარში კი იგი დაახლოებით 60 ქალაქს აერთიანებდა. ქალაქები ავტონომიით სარგებლობდნენ. აქაველთა კავშირის მმართველობის უმაღლესი ორგანო იყო საერთო კრება, რომელსაც იწვევდნენ წელიწადში ორჯერ ეგიონში. კავშირის ყველა წევრ-ქალაქს კრებაზე თითო ხმის უფლება ჰქონდა. კრება ირჩევდა უმაღლესი თანამდებობის პირებს: სტრატეგოსს, ნავარქოსს, ჰიპარქოსს. ასევე არჩევდა მართლმსაჯულების საკითხებს და იხილავდა საგარეო და საშინაო საქმეებს. აქაველთა კავშირი ჭრიდა საკუთარ მონეტას, ჰქონდა ზომა-წონის ერთიანი სისტემა. ძვ.წ 251 წელს აქაველთა კავშირის წევრი გახდა ქალაქი სიკიონი. არატე სიკიონელმა ბოლო მოუღო მაკედონურ ჰეგემონიას პელოპონესში, მაგრამ კლეომენე III-ის მიერ სპარტაში გატარებულმა რეფორმებმა და აგრარულმა მოძრაობამ, რომელიც ამ რეფორმებმა გამოიწვია პელოპონესში, დააშინა ოლიგარქოსები. ძვ.წ 221 წელს აქაველთა კავშირი იძულებული გახდა მაკედონიას შეკავშირებოდა სპარტის წინააღმდეგ, რის შედეგადაც იგი ფაქტობრივად მაკედონიას დაემორჩილა. რომისა და მაკედონიის ბრძოლების დროს აქაველთა კავშირმა კოლიცია შექმნა მაკედონიის წინააღმდეგ, მაგრამ მალე რომი აქაველთა კავშირის საქმეში ჩაერია, ძალმომრეობას მიმართა და იტალიაში მძევლად წაიყვანა პრომაკედონური ორიენტაციის ათასი მოქალაქე. აქაველთა კავშირის ცდა, ომით დაეღწია რომაელთა გავლენისაგან დასრულდა ძვ.წ 146 წელს მისი დაშლით, რომაელთა მიერ კორინთის დანგრევითა და საბერძნეთის დამორჩილებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 35.
სოციალ-დემოკრატი

„სოციალ-დემოკრატი“ — ქართული არალეგალური ჟურნალი. კავკასიის სოციალ-დემოკრატთა მუშათა ორგანიზაციების ორგანო. გამოდიოდა თბილისში 1905 წელს. გამოიცა 6 ნომერი. აშუქებდა კავკასიის მუშათა მოძრაობის აქტუალურ საკითხებს. „სოციალ-დემოკრატის“ შემდეგ გამოიცა ლეგალური გაზეთი „სხივი“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 485.
ტანაისი

ტანაისი, ტანაიდა — ძველი ქალაქი მდინარე დონის შესართავთან. ძვ. წ. III საუკუნეში დააარსეს ბერძნებმა. მდებარეობდა ახლანდელი დასახლების ნედვიგოვკის ადგილზე (როსტოვის ოლქი). ტანაისი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო ბოსფორის ბერძნებსა და აზოვისპირა და დონის ველების მომთაბარეთა შორის. XIX საუკუნის შუა წლებიდან მიმდინარებდა ნაქალაქარისა და სამაროვნის არქეოლოგიური შესწავლა. 1961 წელს ტანაისში შეიქმნა არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი. 2009 წლის 24 თებერვლიდან ტანაისის არქეოლოგიური ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 652. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტანაისი ტანაისის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალის ოფიციალური საიტი. ↑ UNESCO – The archeological site of Tanais
სუფილულიუმა I

სუფილულიუმა I — ხეთების სამეფოს მეფე, ძე თუთხალია III-ისა (შესაძლოა II-ისა). ხეთების ახალი სამეფოს დამაარსებელი. იმეფა დაახლ. ძვ. წ. 1380-1340 წწ. სუფილულიუმას დროს ხეთების სახელმწიფომ დიდ პოლიტიკურ ძლიერებას მიაღწია. ილაშქრა ჩრდილოეთ შუამდინარეთსა და ჩრდილოეთ სირიაში, რითაც მეტოქეობა გაუწია ეგვიპტეს. დაიპყრო მითანი და მიწასთან გაასწორა მისი დედაქალაქი ვაშუქანი, შეიჭრა სირიაში და დაამხო ხალაფი (ახლანდ. ჰალაბი), ალალახი (ახლანდ. თელ-აჩანა), ქარხემიში და სხვა. ვასალური ხელშეკრულება დაადებინა მითანის, ნუხაშეს, ამურუს, ქარხემიშის, ქიცვათნის, ხაიასისა და უგარითის მეფეებს. სუფილულიუმას სამხედრო ლაშქრობები აღწერილია მისი ძმის – მურსილი II-ის მიერ შედგენილ ე. წ. „სუფილულიუმას ანალებში“. გიორგაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 614.
სუფილულიუმა II

სუფილულიუმა II — ხეთების სამეფოს უკანასკნელი მეფე. განახორციელა რამდენიმე სამხედრო ლაშქრობა. მიუხედავად ამისა მის დროს ხეთების სამეფო პოლიტიკურად და ეკონომიკურად დასუსტდა. გიორგაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 614. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, თბ., 1971
მისისიპის შტატი

მისისიპი (ინგლ. Mississippi) — შტატი აშშ-ში. მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „დიდ მდინარეს“ ნიშნავს. ფართობი – 122 ათასი. მოსახლეობა - 2 992 ათასი (თეთრი 59,1 %, აფროამერიკელი 37 %, აზიელი 0,9 %). ქალაქები – ჯექსონი 166,9 ათასი, გალფორტი 71,8 ათასი, საუთჰევენი 54 ათასი. ცნობილი ადამიანები – უილიამ ფოლკნერი, ელვის პრესლი, ტენესი უილიამსი, რიჩარდ რაიტი. ეს ტერიტორია 1540 წელს გამოიკვლია ერნანდო დე სოტომ. 1699 წელს ფრანგებმა შექმნეს დასახლება, 1763 – პარიზის შეთანხმებით გადაეცა ინგლისს. 1798-დან აშშ-ს ტერიტორიაა, 1817-დან - შტატი. 1861-1870 წლებში კონფედერაციის წევრი იყო. შტატის უმეტესი ნაწილი მდებარეობს ვაკეზე, რომელიც დასერილია მდინარე მისისიპის შენაკადებით. ჰავა ნოტიოა. შტატის ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე ფოთლოვანი ტყეებია, ხოლო სამხრეთით წიწვოვანი. მექსიკის ყურის სანაპიროზე ჭაობის კვიპაროზის რაყებია. ოფიციალური საიტი Mississippi Travel and Tourism Mississippi Development Authority The "Mississippi Believe It" Campaign USDA Mississippi State Facts University Press of Mississippi Ecoregions of Mississippi[მკვდარი ბმული] მისისიპის შტატი საიტზე Curlie Mississippi as Metaphor State, Region, and Nation in Historical Imagination", Southern Spaces, October 23, 2006. ↑ 2020 United States Census / აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566"></a>
ვარსკვლავური გზა: პირველი კონტაქტი

ვარსკვლავური გზა: პირველი კონტაქტი (ინგლ. Star Trek: First Contact) — მერვე სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, რომლის მოქმედება მიმდინარეობს ვარსკვლავური გზის სამყაროში. ფედერაციას თავს ესხმიან ბორგები. „ენტერპრაიზ-E“ კაპიტან ჟან-ლუკ პიკარის მეთურობით მიემერთება ბრძოლის ველზე. ისინი ანადგურებენ ბირგების კუბს, მაგრამ გადარჩენილი ბორგები მცირე სფერული ხომალდით მიემგზავრებიან წარსულში, 2063 წლის 4 აპრილს, ერთი დღით ადრე დღემდე როცა შედგა დედამიწელთა პირველი ვარპ-გაფრენა და პირველი კონტაქტი უცხოპლანეტურ რასასთან — ვულკანელებთან. პიკარი იძულებულია უკან გაჰყვეს ბორგებს რათა არ მისცეს მათ დედამიწის ისტორიის შეცვლის საშუალება. „ენტერპრაიზი“ ანადგურებს სფეროს. დედამიწის ზედაპირზე პიკარი და დანარჩენები პოულობენ გვამებს და კოსმოსურ ხომალდად გადაკეთებულ ბირთვულ რაკეტას. ამ დროს „ენტერპრაიზზე“ ჩნდებიან ბორგები რომლებიც იწყებენ ხომალდის ათვისებას და ეკიპაჟის ასიმილაციას. პიკარი და დეიტა ბრუნდებიან ბორტზე. დიანა ტროი და უილიამ რაიკერი პოულობენ პირველი ვარპ-ხომალდის შემქმნელს - ზეფრამ კოკრეინს და უყვებიან თუ როგორ მნიშვნელოვანია მისი ხვალინდელი გაფრენა. მას თავიდან არ ჯერა, თუმცა მას შემდეგ რაც დაინახავს „ენტერპრაიზს“ ორბიტაზე იცვლის აზრს. ეკიპაჟის დიდი ნაწილი გადაქცეულია ბორგებად პიკარი და ვორფი ანადგურებენ „ენტერპრაიზის“ ანტენას, რათა ბორგებმა ვერ შეძლონ მისი გამოყენება. კავშირი დედამიწასთან იკარგება. დედამიწაზე არ აიციან რომ „ენტერპრაიზი“ დაიკავეს ბორგებმა, რომლებიც აპირებენ კოკრეინის ხომალდის განადგურებას. სტარტი შედგა წარმატებით. ამავდრიულად პიკარი ახდენს ხომალდის ევაკუირებას და რთავს თვითგანადგურების რეჟიმს. ბორგები აიძულებენ დეიტას გაანადგუროს კოკრეინის ხომალდი. იგი უშვებს ტორპედოებს მაგრამ შეგნებულად აცილებს, შემდეგ კი უშვებს გაზს, ანადგურებს ბორგებს ტა თიშავს თვითგანადგურების რეჟიმს. კოკრეინი ასრულებს თავის გაფრენას. კოკრეინი, პიკარი, რაიკერი, ტროი, ლა ფორჟი და ეკიპაჟის სხვა წევრები ერთად უყურებენ ვულკანური ხომალდის დაშვებას და პირველ კონტაქტს. ფილმის მოქმედება მიმდინარეობს 2373 და 2063 წლებში. „ვარსკვლავური გზა: პირველი კონტაქტი“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ოფიციალური საიტი „ვარსკვლავური გზა: პირველი კონტაქტი“ — Allmovie-ზე ვარსკვლავური გზა: პირველი კონტაქტი საიტზე memory-alpha.org
ვარსკვლავური გზა: აჯანყება

ვარსკვლავური გზა: აჯანყება (ინგლ. Star Trek: Insurrection) — მეცხრე სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, რომლის მოქმედება მიმდინარეობს ვარსკვლავური გზის სამყაროში. პლანეტა „ბა-კუ“ ნამდვილი სამოთხეა. აქაური მაცხოვრებლები არ ბერდებიან და ფლობენ პარაფსიქოლოგიურ შესაძლებლობებს. ფედერაციის აგენტები საიდუმლოდ იმყოფებიან პლანეტაზე და ცდილობენ ამოხსნან უკვდავების საიდუმლო. მათი მოქმედება არღვევს ვარსკვლავური ფლოტის „პირველ დირექტივას“, ამიტომ როცა კაპიტანი პიკარი იგებს ამის შესახებ, გადაწყვეტს ნებისმიერი საშუალებით შეაჩეროს საიდუმლო მოქმედებები პლანეტაზე. ფილმის მოქმედება მიმდინარეობს 2375 წელს. „ვარსკვლავური გზა: აჯანყება“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ოფიციალური საიტი „ვარსკვლავური გზა: აჯანყება“ — Allmovie-ზე ვარსკვლავური გზა: აჯანყება საიტზე memory-alpha.org