laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მინდია სალუქვაძე

მინდია სალუქვაძე (დ. 3 მაისი, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ, ამიერკავკასიის სფსრ, სსრკ — გ. დეკემბერი, 2018) — ქართველი ფიზიკოსი, აკადემიკოსი, პოლიტიკოსი. 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1955–1957 წლებში იყო თბილისის 55-ე საშუალო სკოლის ფიზიკის მასწავლებელი, 1957-1958 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ელექტრონიკის, ავტომატიკისა და ტელემექანიკის (ამჟამად არჩილ ელიაშვილის მართვის სისტემების) ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1961 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არჩილ ელიაშვილის მართვის სისტემების ინსტიტუტში, აქედან 1971 წლიდან დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში; 1981 წლიდან დირექტორად, ხოლო შემდეგ სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარედ. 1994 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გამოყენებითი მექანიკის, მანქანათმშენებლობისა და მართვის პროცესების განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. გამოქვეყნებული აქვს 140-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა ავტომატური მართვის სისტემების მდგრადობის თეორიისა და ოპტიმალური მართვის სისტემების თეორიის საკითხებზე, აგრეთვე, 10 მონოგრაფია და თანაავტორებთან ერთად 5 სახელმძღვანელო ტექნიკური უნივერსიტეტის სტუდენტებისათვის. სამეცნიერო ლიტერატურაში შესულია ტერმინები „სალუქვაძის მეთოდი“, „სალუქვაძის ამოხსნა“, „სალუქვაძის პრინციპი“, „სალუქვაძის ოპტიმუმი“. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1979) და გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია (1998). მინდია სალუქვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მინდია სალუქვაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი ↑ გარდაიცვალა ინსტიტუტის ყოფილი დირექტორი…. მართვის სისტემების ინსტიტუტი (28 დეკემბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 3 იანვარი, 2019.
არჩილ ებრალიძე

არჩილ ებრალიძე (დ. 21 მარტი, 1908, ფოთი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1960) — ქართველი მოჭადრაკე, ქართული საჭადრაკო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1941). სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1924–1926 წლებში, მოსკოვის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1926–1928 წლებში. დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკური ფაკულტეტი 1935 წელს. რამდენჯერმე მიიღო მონაწილეობა სსრკ ჩემპიონატის ნახევარფინალში, ერთხელ ფინალში 1937 წელს, იყო ტიგრან პეტროსიანის მწვრთნელი. ქართულ ენაზე თარგმნა ლასკერის, კაპაბლანკას, ეივეს და ავერბახის შრომები. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 530. აბაშიძე ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 668. არჩილ ებრალიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შინაური იხვი

შინაური იხვი (ლათ. Anas domestica, Anas domesticus, Anas platyrhynchos domesticus) წარმოშობილია გარეული იხვისაგან, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 1000 წელზე ადრე მოიშინაურეს ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 6–7 თვისა. კვერცხების ყოველ ციკლში (5–6 თვე) დებს 90–130 კვერცხს, თითოეული 85–90 გრამს იწონის. კვერცხის საინკუბაციო ვადაა 27–28 დღე. მოზრდილი მამალი იხვი იწონის 3–5 კგ, დედალი — 2–3,5 კგ. პროდუქტიულობის მიხედვით იხვების ჯიშები იყოფა: სახორცე (პეკინური, უკრაინული რუხი, შავი თეთრგულა და სხვა), სახორცე-მეკვერცხული ან მეკვერცხულ-სახორცე (ხაკი-კემპბელი, ფრთასარკა და სხვა) და მეკვერცხული (ინდური მარბოლარები). სახორცედ კლავენ 50–55 დღის იხვებს, როდესაც თითოეული 2,5 კგ და მეტს იწონის. კუტუბიძე მ., მებუკე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 289.
რუხი იხვი

რუხი იხვი (ლათ. Anas strepera ან Mareca strepera) — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. საშუალო ზომის იხვია. სხეულის სიგრძეა 46–56 სმ, ფრთის შლილი 84–95 სმ. მამლის მასა 600–1300 (საშალოდ 900) გ-ს შეადგენს, დედლისა — 500–1000 (საშუალოდ 800) გ-ს. სქესობრივი დიმორფიზმი მცირედაა გამოხატული. მამალი მხოლოდ მოწითალო დეტალებით განსხვავდება დედლისაგან. ზურგი შეფერილია მურა-ნაცრისფრად, მკერდია წინა ნაწილი და გვერდები ჭრელად აქვს მოხატული, კისრის წინა ნაწილს მოწითალო ელფერი აქვს, მუცელი და მკერდის უკანა ნაწილი თეთრია. ფრენისას ადვილად შესამჩნევია წაბლისფერი ლაქა ფრტებზე. ფეხები ყვითელია, ნისკარტი მუქი ნაცრისფერი. ბუდობს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყლებში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ატლანტიკის რამდენიმე კუნძულზე: ბრიტანეთის, ისლანდია, ანტიკოსტი, ჰიიუმა, საარემაა. დასავლეთი ევროპა რუხი იხვის საბინადრო ადგილად არც ისე დიდი ხნის წინ გახდა, შოტლანდიაში პირველად შეამჩნიეს 1906 წელს, საფრანგეთში — 1925 წელს, გერმანიაში (ბავარიაში) — 1930 წელს, ირლანდიაში — 1937 წელს, შვეიცარიაში — 1959 წელს. ისლანდიაში შენიშნეს 1862 წელს, ესტონეთში 1920-იან წლებში. აგრეთვე გვხვდება აფრიკაში და სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევთან ახლოს. მიგრაციის დროს და ზამთარში უპირატესობას ანიჭებს ყურეებს, ლაგუნებს, ზღვისპირა დაჭაობებულ ტერიტორიებს. უმთავრესად იკვებება ფოთლებითა და წყლის მცენარეულობით, როგორიცაა წყლის ვაზი, ზღვის რუპია, დისტიხლისი, ლისი და სხვ., აგრეთვე ფიტოპლანქტონით. ცხოველური საკვებიდან გამოირჩევა ლაყუჩფეხიანები, მწერები (მაგ., ტენდიპედიასებრნი), აგრეთვე მოლუსკები, კიბოსნაირნი, თავკომბალები და თევზის ლიფსიტები. ბუდობენ კოლონიებად, ზოგჯერ სხვადასხვა ფრინველების გვერდით. დედალი დებს 6–10 (იშვიათად 12) თეთრ კვერცხს, რომელსაც ჟანგისფერი ან მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს. ინკუბაცია 27–28 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყებს მწერებით კვებავენ. დედას მათ მიუძღვება წინ ორი თვის ასაკამდე, სანამ არ დაფრთიანდებიან. Дементьев, Г. П.; Гладков, Н. А. Птицы Советского Союза. — Советская наука, 1953. — Т. 4. — С. 428—437. — 635 с. А. И. Иванов, Е. В. Козлова, Л. А. Портенко, А. Я. Тугаринов. Птицы СССР. — М.-Л.: Издательство Академии наук СССР, 1951. — Т. I. — 280 с. Коблик Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ. — Изд. МГУ, 2001. — Т. Ч. 1 (Класс Птицы, Отряды Страусообразные, Тинамуобразные, Пингвинообразные, Гагарообразные, Поганкообразные, Буревестникообразные, Пеликанообразные, Аистообразные, Фламингообразные, Гусеобразные, Грифы Нового Света, Соколообразные). — 358 с. — ISBN 5-211-04072-4. Лысенко, В. И. Том 5 - Птицы. Вып. 3 - Гусеобразные // Фауна Украины. — Киев: Наукова думка, 1991. — ISBN 5-12-001367-8. Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель. — Екатеринбург: Изд-во Уральского университета, 2001. — 608 с. — ISBN 5-7525-0825-8. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 289.
აჭისწყალი

აჭისწყალი — მდინარე ქობულეთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტებში, ბჟუჟის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე 2200 მეტრის სიმაღლეზე. მდინარე უზრუნველყოფს ლიხაურსა და ანასეულს სასმელი და ტექნიკური წყლით. მდინარე მდიდარია თევზის უნიკალური ჯიშებით: ნაკადულის კალმახი, ქაშაპი, წვერა, ფრიტა და სხვა. ნაკადულის კალმახი საქართველოს წითელი ნუსხით დაცული სახეობაა, რომლის პოპულაციის აღდგენაც სახელმწიფოს გარემოსდაცვითი სტრატეგიის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. მდინარის ხეობა მდიდარია ისტორიული ძეგლებით და წარმოადგენს სარეკრეაციო ზონას, რომელიც იზიდავს დამსვენებლებს. ზაფხულის განმავლობაში აჭისწყლის ხეობაში ტემპერატურა საგრძნობლად დაბალია ქ. ოზურგეთთან შედარებით. მდინარე აჭისწყალი ↑ აჭისწყალი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი // საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
აშთი

აშთი (ტაჯ. Ашт) ან შაიდონი (ტაჯ. Шайдон) — ქალაქი ტაჯიკეთში. მდებარეობს სოღდის ოლქის აშთის რაიონში. რაიონის ცენტრი. განლაგებულია ყარამის ქედის ძირზე. ქალაქში იყო საკონსერვო ქარხანა, რომელიც აღარ მუშაობს. მოსახლეობა შეადგენს 15 206 კაცს. ↑ https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 465 (ჩანართი). ↑ List of Jamoats. UN Coordination, Tajikistan. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 16, 2011. ციტირების თარიღი: April 4, 2009.
წულაძე

საკუთარი სახელი წულაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: აპოლონ წულაძე — ქართველი მეფუტკრე, ეთნოგრაფი, ჟურნალისტი ბაადურ წულაძე — ქართველი მსახიობი, კინორეჟისორი და სცენარისტი ვანო წულაძე — ქართველი კრიტიკოსი, მთარგმნელი, პოეტი ვასილ წულაძე — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი ლავრენტი წულაძე — ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი ლევან წულაძე — ქართველი რეჟისორი, კინომსახიობი სერგი წულაძე — ქართველი ფსიქოთერაპევტი, მთარგმნელი, მწერალი
სქიმიღუმენია იოანა

სქიმიღუმენია იოანა (ერობაში ნათელა ტაბატაძე; დ. 13 თებერვალი, 1939, თბილისი — გ. 9 აგვისტო, 2015) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე. მამა — მიხეილი, დედა — ნინო ახალკაცი. მეუღლის, ნიკოლოზ სიხარულიძის და დის, ეთერის (ამჟამად მონაზონი ნინო) ხელშეწყობით იგი ხშირად ესწრებოდა ღვთისმსახურებას თბილისის სხვადასხვა ეკლესიებში. ამ პერიოდში მან გაიცნო და დაუახლოვდა მამა გაბრიელს, ერისკაცობაში გოდერძი ვასილის ძე ურგებაძეს. იგი მისი ოჯახის ხშირი სტუმარი იყო. 1985 წელს გარდაიცვალა ნიკოლოზ სიხარულიძე. ამავე წელს ნათელა ტაბატაძე წავიდა სამთავროს დედათა მონასტერში მორჩილად. მისი ექვსი შვილიდან (ჯემალი, გიორგი, რევაზი, ვახტანგი, დავითი, ანა) სამი არასრულწლოვნის აღზრდა ითავა მისმა დამ, ეთერმა. 1991 წლის 13 მარტს, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში ნათელა ტაბატაძე აკურთხეს მონაზვნად და სახელი უწოდეს ნანა. ამავე წელს ილია II-ის მიერ დადგენილ იქნა ბოდბის მონასტრის იღუმენიად. 1991 წლის 19 ივლისს ილია II-მ და მამა დავითმა, შემდგომში მიტროპოლმა დანიელმა, სხვა სასულიერო პირებთან, მათ შორის იღუმენია ნანას შვილთან, რევაზ სიხარულიძესთან ერთად იგი ბოდბის მონასტერში ჩაიყვანეს. 1993 წლის ზაფხულში, როცა მიმდინარეობდა აფხაზეთის ომი (1991-1993), იღუმენია ნანა მიტროპოლიტი დანიელის კურთხევით რამდენიმე თვით აფხაზეთში გაემგზავრა. 1994 წლიდან იღუმენია ნანა ბოდბიდან თბილისის საპატრიარქოში გადავიდა. 1997 წელს, იოანე კლემაქის სხენების დღეს იღუმენია ნანა აყვანილ იქნა დიდ სქიმაში და წმინდანის პატივსაცემად ეწოდა სახელად იოანა. სქიმიღუმენია იოანამ სამჯერ იმოგზაურა მოსალოცად ისრაელში და ერთხელ სინის მთაზე. 2000 წელს გადატანილი ინსულტის შედეგად სქიმიღუმენია იოანას შეეზღუდა მოძრაობის უნარი. ის ასევე ვეღარ ამოძრავებდა მარცხენა ხელს, რაც სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა. ბოლო ორი წელი კი სქიმიღუმენია იოანამ ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, ძირითადად, მჯდომარე მდგომარეობაში გაატარა. სქიმიღუმენია იოანა გარდაიცვალა 2015 წლის 9 აგვისტოს და დაკრძალეს სამთავროს დედათა მონასტერში, მცხეთაში. სამთავროს მაყვლოვანი, „სამთავროს დედათა მონასტრის პერიოდული გამოცემა“, 2016, გვ. 58; ხედი, მცხეთა, 2006, გვ. 4. [1]
ქოშაობა

ქოშაობა (აზერ. Qoşaoba) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონში, ზარდაბის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 2,492 კაცი. ქოშაობა GEOnet სახელების სერვერზე
ნიტი

ნიტი (<ლათ. nitro — ვბრწყინავ, ვკაშკაშებ) — სიკაშკაშის ერთეული, რომელიც შედის ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში (SI) – კანდელა მ²-ზე; აღნიშვნები: ქართულად – ნტ, საერთაშორისოდ – nt. 1 ნტ = 10-4 კდ/სმ² = 9,95 · 10-5 სტილბი =3,13 · 10-4 ლამბერტი. სახელწოდება ნიტი ერთეულთა ახალ სტანდარტში შეტანილი არ არის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნიტრატები

ლითონების ნიტრატები — აზოტმჟავას HNO 3 {\displaystyle {\ce {HNO_3}}} მარილები. უფერული კრისტალური ნივთიერებები. ნიტრატები ჩვეულებრივ ტემპერატურაზე მდგრადებია, მაღალ ტემპერატურაზე კი ადვილად იშლებიან და ჟანგბადს გამოყოფენ, რის გამოც ძლიერი მჟანგავები არიან (მაგ., 2 KNO 3 = 2 KNO 2 + O 2 {\displaystyle {\ce {2KNO_3 = 2KNO_2 +O_2}}} ). ყველა ლითონის ნიტრატი წყალში კარგად იხსნება. ნიტრატებს ღებულობენ ლითონებზე, ოქსიდებსა და მარილებზე HNO 3 {\displaystyle {\ce {HNO_3}}} -ის მოქმედებით და სხვ. ნიტრატებს იყენებენ აზოტიან სასუქად, ფეთქებად ნივთიერებათა წარმოებაში, ღებვისას და ა. შ.; ამონიუმის, ტუტე და ტუტე მიწათა ლითონების ნიტრატებს უწოდებენ აგრეთვე გვარჯილებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნიტრიდები

ნიტრიდები — აზოტის ნაერთები ელექტროდადებით ელემენტებთან, უმთავრესად ლითონებთან. აღნაგობისა და თვისებების მიხედვით განასხვავებენ ნიტრიდების სამ ჯგუფს: იონურს (პერიოდული სისტემის I და II ჯგუფის ლითონთა ნიტრიდები), კოვალენტურსა (არალითონთა, აგრეთვე Al {\displaystyle {\ce {Al}}} , Ga {\displaystyle {\ce {Ga}}} , In {\displaystyle {\ce {In}}} , Tl {\displaystyle {\ce {Tl}}} -ის ნიტრიდები) და ლითონისებრს (გარდამავალ ლითონთა ნიტრიდები). კოვალენტური ჯგუფის ნიტრიდები დიელექტრიკები ან ნახევრად გამტარებია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბორის ნიტრიდი. გარდამავალ ლითონთა ნიტრიდები არასტექიომეტრიული ნაერთებია; მათთვის დამახასიათებელია მაღალი ქიმიური მდგრადობა, მაღალი ელექტრო- და თბოგამტარობა, სიმტკიცე და სხვ. ლითონის ზედაპირზე ნიტრიდები წარმოიქმნება აზოტის ან ამიაკის მოქმედების შედეგად 500–900°C ტემპერატურაზე. ლითონის ნაკეთობა, რომელსაც ნიტრიდული დანაფარი აქვს, უფრო გამძლე, ცვეთა- და კოროზიამედეგია. ნიტრიდების ნაკეთობებს იყენებენ მაღალ ტემპერატურულ ტექნიკაში, ენერგეტიკაში, კოსმოსურ ტექნიკაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნიტრილები

კარბომჟავების ნიტრილები, ციანური ნაერთები, RC ≡ N {\displaystyle {\ce {RC\equiv N}}} — ციანწყალბადმჟავას ორგანული ნაწარმები. მათი სტრუქტურული იზომერებია იზონიტრილები. ნიტრილების რიგის პირველი წარმომადგენელია ციანწყალბადი HCN {\displaystyle {\ce {HCN}}} (ფორმონიტრილი). დაბალი რიგის ალიფატური ნიტრილები არასასიამოვნო სუნის მქონე სითხეებია, უმაღლესი კი მყარი კრისტალური ნივთიერებებია. ბენზონიტრილი მწარე ნუშის სუნის მქონე უფერული სითხეა. ადვილად მიმდინარეობს უჯერი რადიკალების შემცველი ნიტრილების პოლიმერიზაცია, მაგალითად, წარმოებაში აკრილონიტრილის პოლიმერიზაციით მიიღება პოლიაკრილნიტრილის ბოჭკო, მეტაკრილნიტრილიდან იღებენ ორგანულ მინას. ნიტრილებს ღებულობენ ამიდების, კარბომჟავა ამონიუმის მარილების დეჰიდრატაციით და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნიტრიფიკაცია

ნიტრიფიკაცია (ნიტრ... და ლათ. facio — ვაკეთებ) — ამონიუმის მარილების ნიტრატებად გარდაქმნის პროცესი — მცენარის აზოტოვანი კვების ძირითადი ფორმა. ნიტრიფიკაციას აწარმოებენ ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები. ნიტრიფიკაცია ორ სტადიად მიმდინარეობს: ამონიუმის გარდაქმნა ნიტრიტად და ნიტრიტის შემდგომი დაჟანგვა ნიტრატად. ნიტრიფიკაციას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს აზოტის წრებრუნვაში, ვინაიდან უმაღლესი მცენარეები ნიტრატების სახით ითვისებენ აზოტს და ჩართავენ მას ორგანულ ნივთიერებებში. ცოცხალ ორგანიზმთა ნარჩენების სახით ნიადაგში მოხვედრილი ორგანული ნევთიერებების მინერალიზაციის საბოლოო ეტაპს კვლავ ნიტრიფიკაცია წარმოადგენს. ვინადან ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები აერობული ორგანიზმებია, ჟანგბადის გარეშე ნიტრიფიკაცია არ მიმდინარეობს. ნიტრიფიკაცია ასუფთავებს გარემოს გამოყოფილი აზოტის ოქსიდებისაგან, რომელიც წვიმის მეშვეობით დიდი რაოდენობით ხვდება ნიადაგსა და წყალსატევებში. ჯეჯელავა ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები

ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები — ბაქტერიები, რომლებიც ამონიუმსა და მის მარილებს ნიტრატებად გარდაქმნიან. გვხვდებიან აერობული, გრამ-უარყოფითი მოძრავი ბაქტერიების სახით; ბინადრობენ ნიადაგსა და წყალსატევებში; ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები გამოყო და აღწერა სერგეი ვინოგრადსკიმ 1890 წელ. ნიტრიფიკაცია ორ სტადიად მიმდინარეობს: პირველი — NH 3 {\displaystyle {\ce {NH_3}}} -ის დაჟანგვა ნიტრიტად ე. წ. ნიტრიტული ბაქტერიების (ლათ. Nitrosomonas) მოქმედების შედეგია, ხოლო მეორე — ნიტრიტის შემდგომი გარდაქნმა ნიტრატად — ნიტრატული ბაქტერიებისა (ლათ. Nitrobacter). მიკროორგანიზმთა ამ ორ ჯგუფს შორის მეტაბიოზური დამოკიდებულებაა: ერთი აწვდის მეორეს სუბსტრატს. ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები დაჟანგვის ენერგიის ხარჯზე ითვისებენ ატმოსფეროს ნახშირორჟანგსა და კარბონატებს და იყენებენ მათ უჯრედში შემავალ ნივთიერებათა სინთეზისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ნიტროამოფოსკა

ნიტროამოფოსპა — რთული მინერალური აზოტ-ფოსფორ-კალიუმიანი სასუქი. მარცვლისებრია, შეიცავს 50–54% N {\displaystyle {\ce {N}}} , P 2 O 5 {\displaystyle {\ce {P_2O_5}}} , და K 2 O {\displaystyle {\ce {K_2O}}} . იყენებენ ყველა კულტურის როგორც ძირითად, ისე თესვისწინა სასუქად. კომპლექსური სასუქი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ნიტრობენზოლი

ნიტრობენზოლი, C 6 H 5 NO 2 {\displaystyle {\ce {C_6H_5NO_2}}} — უმარტივესი არომატული ნიტრონაერთი; მოყვითალო ზეთისებრი სითხე; დნობის ტემპერატურაა 5,7°C, დუღილისა 210,9°C; სიმკვრივე 1987 კგ/მ³ (25°C); წყალში ცუდად იხსნება, ორგანულ გამხსნელებს კარგად ერევა. იმისდა მიხედვით, თუ რა პირობებში მიმდინარეობს ნიტრობენზოლის აღდგენა, მიიღება ანილინი ან ჰიდრაზობენზოლი. ნიტრობენზოლს ღებულობენ ბენზოლის ნიტვრისას მანიტვრელი ნარევით. ნიტრობენზოლი მომწამლავია. მისი ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია ჰაერში 3 მგ/მ³-ია. ნიტრობენზოლს ძირითადად იყენებენ ანილინისა და ზოგიერთი სხვა საღებრის მისაღებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
Royal Mail

Royal Mail (ზოგჯერ ქართული ასოებით: როიალ მეილი) — საფოსტო-კურიერული კომპანია გაერთიანებულ სამეფოში, რომელიც 1516 წელს დაარსდა. ამ კომპანიის შვილობილი კომპანია არის Royal Mail Group. Royal Mail არის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით 44 ქვეყანაში მუშაობს. მისი შემოსავლები ყოველწლიურად 10 მილიარდს აღემატება.კომპანიაში დასაქმებულია თითქმის 160 000 ადამიანი. ყოველ წელს კომპანიის გავლით იგზავნება 1.8 მილიარდზე მეტი ამანათი და 14 მილიარდი წერილი. ის მუშაობს 38 საფოსტო ცენტრის ქსელში. თითოეული საფოსტო ცენტრი ემსახურება დიდი ბრიტანეთის დიდ გეოგრაფიულად განსაზღვრულ ადგილს და ისინი ერთად ქმნიან საფოსტო სადისტრიბუციო ოპერაციის ხერხემალს. Royal Mail რეგულირდება ორგანიზაცია Ofcom-ის მიერ. Ofcom აქვს ვალდებულება რომ უზრუნველყოს დიდი ბრიტანეთის უნივერსალური საფოსტო სერვისის დებულებები, მუშაობს 6 დღე კვირაში, ფასი ყველგან თანაბარია და ამანათი შეიძლება გაიგზავნოს 30 მილიონ ადამიანთან. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „Royal Mail“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი Corporate website Penny Post Credit Union UK Postal Workers Website Post Office დაარქივებული 2008-10-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 Annual Report 2017. Royal Mail. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 ივნისი 2018. ციტირების თარიღი: 23 June 2017.
ნიტროგლიცერინი

ნიტროგლიცერინი, CH 2 ONO 2 − CHONO 2 − CH 2 ONO 2 {\displaystyle {\ce {CH_2ONO_2-CHONO_2-CH_2ONO_2}}} — გლიცერინისა და აზოტმჟავას სრული ეთერი; ფეთქებადი ნივთიერება, ზეთისებრი უფერული სითხე; კრისტალდება ლაბილური (tდნ 2,8°C) და სტაბილური (tდნ 13,5°C) მოდიფიკაციის სახით, სიმკვრივე 1591 კგ/მ³ (25°C), წყალში პრაქტიკულად უხსნარია, კარგად იხსნება ბენზოლში, აცეტონში, ეთერში. ფეთქდება ოდნავი დარტყმითაც; აფეთქების სითბოა 1500 კკალ/კგ; ნიტროგლიცერინს ღებულობენ გლიცერინის ნიტვრისას მანიტვრელი ნარევით. იყენებენ დინამიტებისა და სხვადასხვა დენთის წარმოებაში. ნიტროგლიცერინი იწვევს სისხლძარღვთა გაფართოებას. მედიცინაში ნიტროგლიცერინს იყენებენ სტენოკარდიული შეტევების მოსახსნელად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ლითანიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ლითანიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ნანა (ნანუკა) ლითანიშვილი — მსახიობი ოთარ ლითანიშვილი — არქიტექტორი, მხატვარი, პოლიტიკოსი ოთარ ლითანიშვილი — რეჟისორი, სცენარის ავტორი, მსახიობი
ნიტროეთერები

ნიტროეთერები — აზოტმჟავას რთული ეთერები სპირტებთან; განასხვავებენ მონო-, დი- და პოლინიტროეთერებს (პოლი-ნიტროეთერები). ზოგიერთი პოლი-ნიტროეთერი ძლიერი ფეთქებადი ნივთიერებაა. ნიტროცელულოზას იყენებენ დენთისა და დინამიტების წარმოებაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ნიტროზოსაღებრები

ნიტროზოსაღებრები — საღებართა ჯგუფი არომატული ნაერთებისა, რომლებიც შეიცავს ნიტროზოჯგუფს NO {\displaystyle {\ce {NO}}} ორთო-მდგომარეობაში OH {\displaystyle {\ce {OH}}} ჯგუფის მიმართ. ნიტროზოსაღებრებს ჩვეულებრივ ღებულობენ ფენოლების ან ნაფთოლების ნიტროზირებით; ანალოგიური პროდუქტები წარმოიქმნებიან ბენზოქინონების ან ნაფთოქინონების ურთიერთქმედებით ჰიდროქსილამინთან. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ისეთ ნიტროზოსაღებრებს, რომლებშიც ოქსი- და ნიტროზოჯგუფი განლაგებულია ორთო-მდგომარეობაში ერთმანეთის მიმართ. ნიტროზოსაღებრების კომპლექსები ლითონებთან სხვადასხვა ფერის პიგმენტებია. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 1-ნიტროზო-2-ნაფთოლს, რომლისგანაც ამზადებენ ფერმჭერ მწვანეს. ნიტროზოსაღებრებს ეკუთვნის პრაქტიკულად მნიშვნელოვანი საღებარი მჟავური მწვანე, რომელსაც მატყლისა და აბრეშუმის შესაღებად იყენებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ნიტრომეთანი

ნიტრომეთანი — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით CH 3 NO 2 {\displaystyle {\ce {CH3NO2}}} . არის უმარტივესი ორგანული ნიტრონაერთი, მწარე ნუშის სუნის მქონე უფერული სითხე. გამოიყენება გამხსნელად, არომატული ნახშირწყალბადების ექსტრაქციისათვის, ქლორპიკრინის, ფარმაცევტული საშუალებების, პესტიციდების, ასაფეთქებელი ნივთიერებების, ბოჭკოების და საიზოლაციო მასალების დასამზადებლად. მას ასევე იყენებენ როგორც საწვავის დანამატს. დუღილის ტემპერატურა 101,2°C, სიმკვრივე 1138 კგ/მ³ (20°C); წყალში იხსნება; ერევა ჩვეულებრივ ორგანულ გამხსნელებს (პარაფინების გარდა), წყალთან წარმოქმნის აზეოტროპულ ნარევს (tდუღ 83,6°C, 76,4% ნიტრომეთანი). ნიტრომეთანი ინდუსტრიულად იწარმოება აირად ფაზაში მყოფი პროპანისა და აზოტმჟავასგან 350–450 °C-ის პირობებში. ეს ეგზოთერმული რეაქცია წარმოქმნის ოთხ ინდუსტრიულად მნიშვნელოვან ნიტროალკანს: ნიტრომეთანს, ნიტროეთანს, 1-ნიტროპროპანს და 2-ნიტროპროპანს. ლაბორატორიაში ნიტრომეთანის მიღება ხდება ნატრიუმის ქლორაცეტატის და ნატრიუმის ნიტრიტის ურთიერთქმედებით ხსნარში. ClCH2COONa + NaNO2 + H2O → CH3NO2 + NaCl + NaHCO3 ↑ (2014) „Front Matter“, Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book). Cambridge: The Royal Society of Chemistry, გვ. 662. DOI:10.1039/9781849733069-FP001. ISBN 978-0-85404-182-4.  ↑ 2.0 2.1 2.2 Haynes, p. 3.414 ↑ Reich, Hans. Bordwell pKa table: "Nitroalkanes". ციტირების თარიღი: 17 January 2016. ↑ Haynes, p. 15.19 ↑ 5.0 5.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445. ↑ 6.0 6.1 Markofsky, S. B. (2000). „Nitro Compounds, Aliphatic“. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a17_401.pub2. ISBN 978-3527306732. ↑ Whitmore, F. C.; Whitmore, M. G. (1941). "Nitromethane". Organic Syntheses.; Collective Volume, 1, p. 401
ანტონიო კაბრინი

ანტონიო კაბრინი (იტალ. Antonio Cabrini; დ. 8 ოქტომბერი, 1957, კრემონა) — იტალიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა „კრემონეზეს“, „ატალანტას“, „იუვენტუსის“, „ბოლონიის“ და იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. იტალიის ექვსგზის ჩემპიონი, იტალიის თასის ორგზის მფლობელი, უეფა-ს თასის, თასების მფლობელთა თასის, უეფა-ს სუპერთასის, ევროპის ჩემპიონთა თასისა და საკონტინენტთაშორისო თასის მფლობელი „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში. 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1980 წლის ევროპის ჩემპიონატის, 1978 წლის არგენტინისა და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება თავისი დროის მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო ფეხბურთელად და ერთ-ერთ უდიდეს იტალიელ მცველად. 1978–1987 წლებში იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 73 შეხვედრას ატარებს და 9 ბურთი გააქვს. კაბრინიმ მსოფლიო ჩემპიონატების 18 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი გოლი გაიტანა. 2019 წლისათვის არსებული სტატისტიკური მონაცემებით, ანტონიო კაბრინის — ფაბიო კანავაროსთან და გაეტანო შირეასთან ერთად — მეორე ადგილი უკავია იტალიელ ფეხბურთელებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატებზე ჩატარებულ შეხვედრათა რაოდენობის მხრივ. მათზე მეტჯერ მხოლოდ პაოლო მალდინიმ ითამაშა, მას მსოფლიო ჩემპიონატების 23 შეხვედრაში აქვს მონაწილეობა მიღებული. იუვენტუსი სერია A: 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86 იტალიის თასი: 1978–79, 1982–83 უეფა-ს თასი: 1976–77 უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი: 1983–84 უეფა-ს სუპერთასი: 1984 ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1984–85 საკონტინენტთაშორისო თასი: 1985 იტალია მსოფლიო ჩემპიონატი: 1982 მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 1978 ფიფა-ს თერთმეტეული: 1979 Cabrini, Antonio (1988). Io, Antonio. Milano: Sonzogno.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ანტონიო კაბრინი Italy · Record International Players Juventus News 24 · List of Juventus F.C. Players[მკვდარი ბმული] ↑ Cabrini, Antonio // treccani.it ↑ Brazil shine but Rossi strikes Spanish gold for Italy // fifa.com ↑ World Cup 1978 finals // rsssf.com ↑ World Cup 1982 finals // rsssf.com ↑ World Cup 1986 finals // rsssf.com ↑ World Cup 1986 finals: Coaches, assistants, reserve players // rsssf.com ↑ Italy's World Cup squad 1978 // planetworldcup.com ↑ Italy's World Cup squad 1982 // planetworldcup.com ↑ Italy's World Cup squad 1986 // planetworldcup.com ↑ Italy's greatest defenders — Antonio Cabrini // skysports.com ↑ Antonio Cabrini — International Appearances // rsssf.com ↑ 1982 World Cup Final: Italy 3-1 Germany FR // fifa.com ↑ მსოფლიო ჩემპიონატი 1978 // fifa.com ↑ მსოფლიო ჩემპიონატი 1982 // fifa.com ↑ მსოფლიო ჩემპიონატი 1986 // fifa.com ↑ Antonio Cabrini in the World Cups // thesoccerworldcups.com ↑ Italy in the World Cups: General Stats // thesoccerworldcups.com ↑ Italia 1982 // solofutbol.cl ↑ FIFA XI 2–1 Argentina // rsssf.com
ბადრიძე

საკუთარი სახელი ბადრიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: გიორგი ბადრიძე — ქართველი პედიატრი, პუბლიცისტი გიორგი ბადრიძე — ქართველი სცენარისტი, მსახიობი გიორგი ბადრიძე — ქართველი დიპლომატი დავით ბადრიძე — ქართველი მომღერალი (ლირიკული ტენორი), პედაგოგი იასონ ბადრიძე — ქართველი ბიოლოგი ილია ბადრიძე — ქართველი პოლიტიკოსი მელანია მამაცაშვილ-ბადრიძე — ქართველი პროზაიკოსი