laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ახტალა (სომხეთი)

ახტალა (სომხ. Ախթալա, Պղնձահանք) — ქალაქი სომხეთში, ლორეს სიახლოვეს. მდებარეობს მდინარე დებედას ხეობაში, ახტალის ძველი სახელი იყო სპილენძის მადანი სომხურად პღნძაჰანქ. ახტალის მონასტერი ივანე I მხარგრძელს აუშენებია, გვიან შუა საუკუნეებში ახტალა თავად მელიქიშვილების მამული და საძვალე იყო. XVIII საუკუნის ბოლოს ერეკლე II აქ სპილენძს მოიპოვებდა. World Gazeteer: Armenia[მკვდარი ბმული]
მელიქიშვილები

მელიქიშვილები — ქართული თავადური საგვარეულო ისტორიულ ქვემო ქართლში (ლორე). გვარადქცეული თანამდებობა. სომხითის მელიქები. მელქიშვილების წარმოშობის შესახებ ვახუშტი ბატონიშვილი წერს, რომ მელიქიშვილი „არა არს გუარი, არამედ სომეხსა ვისმე პატივსცა შააბაზ გამოჰმადიანებისათვის“, იქვე აღნიშნავს, რომ სომხითის მელიქიც „უწარჩინებულესნი და შემძლებელნი“ იყვნენო, საინტერესოა იოანე ბაგრატიონის ცნობაც, რომ „ესენი პირველ იყვნენ სომეხნი ლორის-მელიქთა ნათესავთაგანი აზნაურნი“ და როდესაც შაჰ აბასმა, ქართლის მეფე გიორგი X (1600-1606 წწ.) და კახეთის მეფე ალექსანდრე II ოსმალები დაამარცხეს ერევანთან, შაჰ აბასმა ქართველებს ლორე გამოართვა და იქ თავისი ჯარი დააყენა ”და მაშინ მუნებური მელიქი მივიდა წინაშე შააბაზისა და მიიღო მამადიანობა, რომლისათვის ჯილდოდ შააბაზმან გაათავადა და მისცა გვარად მელიქობაი და მამული ლორის ხეობასა შინა სახასოთაგან მეფისა, წელს ქრისტეს აქეთ 1601 (ერევანთან ბრძოლა 1604 წელს მოხდა) და მუნიდგან იწოდებიან თავადის მელიქისშვილებად“. 1763 წელს ერეკლე II ახტალას ვერცხლისადნობი ქარხანა დააარსა. მელიქიშვილები ცენტრალურ ხელისუფლებას ვეღარ უწევდნენ წინააღმეგობას და, შედეგად, მამუმლი (სომხითი) დაუთმეს. სანაცვლოდ მეფემ მათ ქარხნების ზედამხედველობა და სომხითის მინბაშობა დაავალა. საგვარეულოს დაუნიშნა შესაბამისი ხელფასი. ამავე დროს მელიქიშვილ-მირმანიძეთა ერთი შტო ცენტრალური ხელისუფლებაში დაწინაურდა (კახეთის ლაშქარნივისი, სომხითის ლაშქარნივის, სალაროს მუშრიბი). მელიქისშვილების მამული ისტორიული სომხითის (ბოლნისისწყალ შულავრის ხეობები) ტერიტორიას (სოფლები: ახტალა, შადიკნი, წოფი, ტეფური, გორული, წერაქვი, დეღარარას სოფელი, ბირშას სოფელი, ზემო გორული, მათიში, დიღცნუტი, სააბი, შამირზას სოფელი, თოხთუქლისი) მოიცავდა. მელიქიშვილების აზნაურები იყვნენ აბაზაშვილები, არდაშელიშვილები, ყარახანაშვილები, ისუაშვილები, ოდიშელიძეები, მაშათაშვილები, მათ სასახლე და საძვალე ახტალაში ჰქონდათ. მირიმანი ყორხმაზბეგი I ათაბეგი ყორხმაზბეგი II ქამარბეგი ავთანდილი ლევანი ვახუშტი ბაგრატიონი აღწერა სამეფოსა საქართველოსა,ქართლის ცხოვრება ტ.IV,ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიხედვით, თბ., 1973 იოანე ბაგრატიონი შემოკლებით აღწერა საქართველოს შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა, თბ., 1997 მელიქის სახელო საქართველოში / ალექსანდრე ბოშიშვილი; რედაქტორი: აპოლონ თაბუაშვილი; ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი - ISBN 978-9941-445-47-7 ↑ ალექსანდრე ბოშიშვილი, ქვემო ქართლის მცირე სათავადოები (მელიქიშვილები, სოლაღაშვილები, დოლენჯიშვილები), თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2012. — გვ. 66, 163.
ბარბარას თერმები

. ბარბარას თერმები, ან ბარბარას აბანო ტრირში არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი რომაელთა საცურაო და საბანაო ნაგებობები, რომელიც ალპებს გადაღმა აუშენებიათ რომაელებს. 1986 წელს ეს ისტორიულ–კულტურული ძეგლი ტრირის სხვა რომაულ ხანიდან შემორჩენილ ღირსშესანიშნაობებთან ერთად იუნესკოს მსოფლიო კულტურის მემკვიდრეობის საგანძურის სიაში შეიტანეს. ბარბარას აბანოები ჩვ. წელთაღრიცხვამდე II საუკუნეში აუგიათ. თავდაპირველად თერმების განზომილებები სავარაუდოდ 172 / 240 მ. უნდა ყოფილიყო. დღეს ამ სიდიდის მხოლოდ წარმოდგენაა შესაძლებელი. ამის მიზეზი კი ისაა, რომ ადგილობრივნი ამ ნაგებობას საუკუნეების განმავლობაში ნელ-ნელა, ქვა-ქვას აცლიდნენ და შლიდნენ, რათა ეს ნაშალი სახლებისა თუ ეკლესიების ასაგებად გამოეყენებინათ. მოგვიანებით ბარბარას თერმები საერთოდ ააფეთქეს. 2000 წლიდან მოტანებული ეს ნაგრევები სარეკონსტრუციო სამუშაოების გამო მნახველთათვის დახურულია, 2009 წლისათვის აპირებენ გახსნან ეს მეტად საინტერესო ისტორულ–კულტურული ძეგლი. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში Heinz Cüppers: Die Barbarathermen. წიგნში: H. Cüppers (გამომც.): Die Römer in Rheinland-Pfalz. Lizenzausgabe, Nikol, Hamburg 2002, ISBN 3-933203-60-0 გვ. 616–620. Sabine Faust: Barbarathermen. წიგნში: Rheinisches Landesmuseum Trier (გამომც.): Führer zu archäologischen Denkmälern des Trierer Landes. Trier 2008, ISBN 978-3-923319-73-2 (Schriftenreihe des Rheinischen Landesmuseums Trier 35) გვ. 40-დან. Thomas Fontaine: Die Barbarathermen. წიგნში: Hans-Peter Kuhnen (გამომც.): Das römische Trier. Theiss, Stuttgart 2001 გვ. 102–113. ISBN 3-8062-1517-0 (Führer zu archäologischen Denkmälern in Deutschland 40). Klaus-Peter Goethert: Die Barbarathermen. წიგნში: Römerbauten in Trier. Führungsheft 20, Edition Burgen, Schlösser, Altertümer Rheinland-Pfalz, Schnell & Steiner, Regensburg 2003 ISBN 3-7954-1445-8 გვ. 76–105. Günther Stanzl, Michael Dodt: Die Barbarathermen in Trier. Ein neues Projekt der Bauforschung - Restaurierung und Präsentation. წიგნში: Die Denkmalpflege. Band 63, Nr. 1, Deutscher Kunstverlag, Berlin 2005, გვ. 39–54. 360º- ბარბარას თერმების პანორამული ხედი დაარქივებული 2009-02-18 საიტზე Wayback Machine. ინფორმაცია ბარბარას თერმების ისტორიის შესახებ ბარბარას თერმების რეკონსტრუქცია რომაელთა ხანაში დაარქივებული 2007-12-20 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბარბარას თერმები
მეფრინველეობა

მეფრინველეობა — მეცხოველეობის დარგი, რომლის ამოცანაა სასოფლო-სამეურნეო ფრინველის მოშენება. მეფრინველეობის ძირითადი პროდუქტებია ხორცი და კვერცხი, თანაპროდუქტი — ფრთა-ბუმბული, აგრეთვე სასუქი-გუანო, ფრინველის მალმწიფალობა, მრავალნაყოფიანობა და აკლიმატიზაციის კარგი უნარი უზრუნველყოფის პროდუქტების სწრაფ წარმოებას და ეკონომიკურ ეფექტიანობას. დიდი სასურსათო მნიშვნელობა აქვს კვერცხს, რომლისთვისაც ამრავლებენ საკვერცხე მიმართულების ქათმებს. სახორცე მეფრინველეობაში იყენებენ ქათამს, ინდაურს, ბატს, იხვს და ნაწილობრივ ციცარსა და მწყერს. ფრინველის მოშინაურებას საფუძველი ჩაეყარა 3 ათასი წლის წინათ ინდოეთში, აქედან გავრცელდა ჯერ სპარსეთსა და ეგვიპტეში, ხოლო შემდეგ — მთელ მსოფლიოში. მეფრინველეობის განვითარებასთან ერთად ყალიბდებოდა სხვადასხვა მიმართულების ფრინველთა კულტურული ჯიშები: საკვერცხე, სახორცე, კომბინირებული, ძიძგილა, დეკორატიული და სხვა. საქართველოში მეფრინველეობის დარგში ნაყოფიერ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა ნ. მკურნალი. მისი ხელმძღვანელობით მუშაობდა მეფრინველეობის საზოგადოების (1904) ამიერკავკასიის განყოფილება. მეფრინველეობაში გეგმიურ მეცნიერულ მუშაობას საფუძველი ჩაეყარა 30-იან წლებში პროფ. ი. ჯანდიერის ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით. ანთაძე ნ., მეფრინველეობა, თბ., 1966; მისივე, სანაშენე მუშაობა მეფრინველეობაში, თბ., 1973; ნიკიტინი ვ. პ., მეფრინველეობა, თბ., 1949; Вожко П. Е., Производство яйц и мяса птицы в специализированных хозячствах, М., 1971; Промышленное птицеводство, М., 1978; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 623–624.
მეფყაში

მეფყაში, მექფაში ― მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე, მდინარეების არშირის, ლასილისა (ენგურის მარცხენა შენაკადები) და ლასკადურის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3559 მ. აგებულია ქვედაიურული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. პირამიდისებური მოყვანილობისაა, რელიეფი კლდოვანია და მცირე მყინვარებიანი. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 624.
მექეთი

მექეთი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ახალგორისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ალევის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2937 მ. აგებულია შუაიურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. დამახასიათებელია ნაზი რელიეფი. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 628.
მექვიშიასებრნი

მექვიშიასებრნი (ლათ. Ammodytidae) — თევზების ოჯახი ქორჭილასნაირთა რიგისა. აქვთ წაგრძელებული სხეული, რომლის სიგრძე 36 სმ აღწევს. გავრცელებული არიან ატლანტისა და წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, აგრეთვე სამხრეთ აფრიკის სანაპიროებთან. შავ ზღვაში ბინადრობს ქვიშაქექია (Gymnammodytes cicerellus), რომელიც საქართველოში გაგრის ნაპირებთანაა ნაპოვნი. მექვიშიასებრნი ზღვის ფსკერის ქარავნული თევზებია. სამეურნეო მნიშვნელობა არა აქვთ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 628.
ფინურ-უნგრული ენები

ფინურ-უნგრული ენები, უნგრულ-ფინური ენები, ფინურ-მადიარული ენები — ურალურ ენათა ოჯახის ერთ-ერთი ჯგუფი. გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ევროპაში (სკანდინავიიდან ურალამდე), ვოლგა-კამის აუზის უდიდეს ნაწილში, შუა და ქვემო ობის აუზში, დუნაის აუზის მცირე ნაწილში. ფინურ-უნგრულ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 24 მლნ-ს აღწევს. უნგრულ, ფინურ და ესტონურ ენებს მრავალსაუკუნოვანი დამწერლობა და ლიტერატურული ტრადიციები აქვთ. სხვა ფინურ-უნგრულ ენების უმრავლესობა ახლადდამწერლობიანი ენებია, ხოლო ზოგიერთი ბალტიისპირულ-ფინური ენა უდამწერლობოა. ფინურ-უნგრული ენების ნათესაობის დამადასტურებელია ამ ენებში არსებული ძველი სიტყვების საერთო ფენა, ასევე სიტყვის მორფოლოგიური მწარმოებლებისა და კუთვნილების აღმნიშვნელი სუფიქსების სისტემა. მათი ტიპოლოგიური მახასიათებლებია აგლუტინაცია, სინჰარმონიზმი, მჟღერი თანხმოვნების სიღარიბე, 2 და მეტი თანხმოვნის შეუთავსებლობა პირველ მარცვალში და ა. შ. აქვთ კუთვნილებისა და ჯერადობის (ზმნაში) აღმნიშვნელი ბოლოსართების მდიდარი სისტემა. ფინურ-უნგულ ენებს ორ, ფინურ და უნგრულ ენათა შტოდ ჰყოფენ, ხოლო ფინურ-უნგულ ენებზე მოლაპარაკეთ კი ფინურ-უნგრელ ხალხებს უწოდებენ. ამ ენებს ზოგჯერ ფინურ-მადიარულ ენებსაც უწოდებენ. ფინურუნგრული ენები შემდეგნაირად კლასიფიცირდება: უნგრული ენები უნგრული ობურ-უნგრული ენები ხანტი (აღმოსავლეთიაკური) მანსი (ვოგულური) ფინურ-პერმული ენები პერმული ენები ზირიანული პერმული უდმურტული ვოლგის ფინური ენები მარიული აღმოსავლურ-დაბლობის მთის ჩრდილო-დასავლური მორდვა ერზია მოქშა გამქრალი ვოლგის ფინური ენები მარიანული † მურომული † მეშჩერული † ფინურ-სამური ენა (ფინურ–ლაპური ენა) საამური ენები (ლაპური ენები) დასავლეთსაამური ენები სამხრეთსაამური უნესაამური ლულესაამური პიტესაამური ჩრდილოეთსაამური აღმოსავლეთსაამური ენები კემისაამული † ინარისაამული აკალასაამური † კილდინსანური სკოლცამური ტერსაამული ბალტიისპირულ-ფინური ენა ესტონური ფინური (მ(ე)იანკიელის, ანუ ტორნედაფინურის, კვენფინურის, ან –კვიანურის და ინგერმანლანდურ–ფინურის ჩათვლით) იჟორული კარელიური საკუთრივ კარელიური ლიადიკიური ოლონეცური ლივური ვეფსური ვორო (ვორუ; სეტო) ვოდური უწინ მორდვასა და მარის ენებს ვოლგას ენებს მიაკუთვნებდნენ, მაგრამ დღეს ამგვარი კლასიფიკაცია კითხვის ქვეშ დგას, რადგან შეუძლებელია ვოლგის ფინური ენის რეკონსტრუირება. ამიტომაც კლასიფიცირების კრიტერიუმად უფრო გავრცელების გეოგრაფიული არეალია მიღებული, ვიდრე ენათა გენეტიკური სიახლოვე. მაშინ როცა რიცხვითი სახელები „ერთიდან“ „ექვსის“ ჩათვლით ფინურ–უნგრული წარმოშობისაა, რიცხვი სახელი „შვიდი“ როგორც ფინურ, ასევე უნგრულ ენებში წარმოადგენს ინდროევროპულ ნასესხობას, კერძოდ კი ძველი ინდურიდან შემოსულ სიტყვას – „საპტა“. სიტყვა „ათი“ იყო არა მარტო სიტყვა „ათის“ შესატყვისი, არამედ გამოხატავდა „რიცხვსაც“. ეს დღესაც ასეა სამის, მარისა და მანსის ენებზე. რიცხვითი სახელი „დას“ კომისა და უდმურტულ ენაში, ხოლო „ტიზ“ უნგრულში ირანული ენებიდან შემოსულ ნასესხობას წარმოადგენს . მ. ჩხაიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 327. Frequently Asked Questions about Finno-Ugrian Languages László Marácz: The Untenability Of The Finno-Ugrian Theory From A Linguistic Point Of View დაარქივებული 2007-10-17 საიტზე Wayback Machine. ურალურ ენათა სია–ჩამონათვალი მოსაუბრეთა რაოდენობის მითითებით (ინგლისურ ენაზე)
მექვიშიები

მექვიშიები (ლათ. Gerbillinae) — ძუძუმწოვარი ცხოველების ქვეოჯახი მღრღნელების რიგისა. ცნობილია 10-12 გვარის 102 სახეობა. ყოფილ სსრკ-ში გვხვდება 2 გვარი: ჩვეულებრივი მექვიშიები (Meriones) და დიდი მექვიშიები (Rhombomys). მათი 9 სახეობიდან საქართველოში გვხვდება 3. გავრცელებული არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში ბინადრობენ უდაბნოებსა და ველებზე. ცხოვრობენ კოლონიებად. იკვებებიან უმთავრესად მცენარეთა მიწისზედა ნაწილებით; მათი მრავალი წარმომადგენელი შავი ჭირის გამომწვევის მატარებელია. აზიანებს ნათესებს. ავალიანი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 628.
ხამსა

ხამსა (არაბ. خمسة‎‎ ხუთეული) იყო XVII-XVIII საუკუნეების ყარაბაღის ხუთი სამელიქოს გაერთიანება, რომელთაც შექმნეს რიგი საგულისხმო ინსტიტუტები — ძლიერი არმია, ეფექტიანი სამართალწარმოება და ა. შ. ხამსას მელიქები ყარაბაღის ხანის ნების აღმსრულებელი უნდა ყოფილიყო. ყველაზე ძლიერი და გავლენიანი საგვარეულო იყო ჰასან ჯალალიანების საგვარეულო. ამ საგვარეულოდან ინიშნებოდნენ სომხეთის კათოლიკოსები, მოგვიანებით განძასარის მიტროპოლიტები და ასევე მათ სამელიქოში იკრიბებოდა მელიქების საბჭო „ხამსა“. ხამსას მელიქები ჰასან ჯალალიანი — ხაჩენის მელიქები, ფლობდნენ ხოხანაბერდის და კაჩახაკაბერდის ციხეებს, საძვალე განძასარის მონასტერი ბეგლარიანი — გულისტანის მელიქები, ფლობდნენ გულისტანის და თალიშის ციხეებს, საძვალე ორეკის მონასტერი ისრაელიანები — ჯრაბერდის მელიქები, ფლობდნენ ჯრაბერდის (წყალციხე) ციხეს, საძვალე გულატახე ავანიანები — დიძაკის მელიქები, ფლობდნენ გტიჩის ციხეს, საძვალე თოხის ციხის კარის ეკლესია შაჰნაზარიანები — ვარანდის მელიქები, ფლობდნენ ავეტარანოცის (ჩანჩახი) და ყარაგლუხის (შუშა) ციხეებს, საძვალე ავეტარანოცი
გულების მტეხველნი (ფილმი)

გულების მტეხველნი, (ინგლ. I Heart Huckabees) აგრეთვე ცნობილი როგორც სიყვარულის მტეხველნი, იწერება როგორც I ♥ Huckabees — 2004 წლის კომედიური ჟანრის ფილმი. მისი რეჟისორი არის დევიდ ოუენ რასელი, რომელმაც ჯეფ ბაენასთან ერთად დაწერა სცენარი. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ჯეფების ოჯახური წყვილი, პირადი ემოციური პრობლემების გადასაწყვეტად დეტექტივობას განიზრახავს... მათი პირველი კლიენტი ალბერტ მარკოვსკია... გამოძიების მსვლელობისას, ჯეფები ალბერტის ახლობლებს გაიცნობენ და მიხვდებიან, რომ მათაც სჭირდებათ დახმარება... დასტინ ჰოფმანი — ბერნარდ ჯეფი იზაბელ იუპერი —კეტრინ ვობანი ჯუდ ლოუ — ბრედ სტენდი ჯეისონ შვარცმანი — ალბერტ მარკოვსკი ლილი ტომლინი — ვივიან ჯეფი მარკ ვალბერგი — ტომი კორნი ნაომი უოტსი — დაუნ კემპბელი ტიპი ჰედრენი — მერი ჯეინ ჰატჩინსონი შანია ტვეინი — საკუთარი თავი რიჩარდ ჯენკინსი — მისტერ ჰუტენი ფილმის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-01-22 საიტზე Wayback Machine. „გულების მტეხველნი“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ↑ Levantine - გაზეთი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-09-08. ციტირების თარიღი: 2008-05-23. ↑ Fox Searchlight - გულების მტეხველნი - ოფიციალური საიტი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-22. ციტირების თარიღი: 2008-05-23. ↑ :: rogerebert.com :: განხილვები :: გულების მტეხველნი (xhtml). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-18. ციტირების თარიღი: 2021-09-06. ↑ 4.0 4.1 IMDb - გულების მტეხველნი (2004) ↑ გულების მტეხველნი (2-დისკი) DVD: დასტინ ჰოფმანი, იზაბელ ჰუპეტი, ჯუდ ლოუ, ჯეისონ შვარტზმანი, დევიდ ო. რასელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-25. ციტირების თარიღი: 2008-05-23. ↑ სიყვარულის მტეხველნი :: ფილმის განხილვა :: ABC Tasmania ↑ სიყვარულის მტეხველნი - ნიუ იორკის ჟურნალის ფილმის განხილვა
ფაშიზმი

ფაშიზმი (იტალ. fascismo) — პოლიტიკური მიმდინარეობა, რომელიც წარმოიშვა იტალიაში. მიუხედავად იმისა, რომ ფაშიზმის უმთავრესი იდეებისა და დოქტრინების საფუძვლები შეიძლება მეცხრამეტე საუკუნეში ვიპოვოთ, საბოლოო სახე ამ იდეებს პირველმა მსოფლიო ომმა და მისმა შედეგებმა მისცა, კერძოდ კი ომისა და რევოლუციის ძლიერმა ნაზავმა. იტალიაში ფაშისტური პარტია 1919 წელს ჩამოყალიბდა, მისი ლიდერი ბენიტო მუსოლინი 1922 წელს პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა და 1926 წლისთვის დაფუძნდა ერთპარტიული ფაშისტური სახელმწიფო. გერმანიის ნაციონალ-სოციალისტური მუშათა პარტია, ცნობილი ნაცისტების სახელით, ასევე 1919 წელს ჩამოყალიბდა და ადოლფ ჰიტლერის ლიდერობით შეგნებულად გადმოიღო მუსოლინისეული ფაშიზმის სტილი. 1933 წელს ჰიტლერი დაინიშნა გერმანიის კანცლერად და ერთ წელიწადზე ოდნავ მეტ ხანში გერმანია ნაცისტური დიქტატურის ქვეშ მოაქცია. იმავე პერიოდში ევროპის უმეტეს ნაწილში კრახი განიცადა დემოკრატიამ, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში ჩანაცვლებულ იქნა მემარჯვენე ფრთის, ავტორიტარული ან ღიად ფაშისტური რეჟიმებით. 1938 წლისთვის ჩეხოსლოვაკია ერთადერთი შემორჩენილი დემოკრატიული ქვეყანა იყო აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ამავდროულად უნგრეთი და რუმინეთი მტკიცედ ადგა ფაშიზმისა და ნაცისტურ გერმანიასთან თანამშრომლობის გზას. პორტუგალიაში 1928 წელს სალაზარმა დიქტატურა დაამყარა, ხოლო ესპანეთში სამოქალაქო ომი ფრანკოს დიქტატურის ჩამოყალიბებით დაგვირგვინდა. ევროპის გარეთაც ჩამოყალიბდა რეჟიმები, რომლებიც გარკვეულწილად უკავშირდებოდნენ ფაშიზმს, განსაკუთრებით XX საუკუნის 30-იანი წლების იმპერიულ იაპონიასა და პერონის მმართველობის ქვეშ მყოფ არგენტინაში 1945-1955 წლებში. ფაშიზმისთვის დამახასიათებელია მკაცრი იერარქიული წყობა, პალინგენეტიკური ნაციონალიზმი, მილიტარიზმი, კორპორატივიზმი, ავტარქია, ორგანიციზმი, ვოლუნტარიზმი, ვიტალიზმი და რეაქციული მოდერნიზმი. ფაშისტური იდეოლოგია განსაკუთრებით პოპულარული გახდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში, როგორც დაღმასვლის ფაზაში მყოფი ევროპული ცივილიზაციის აღორძინებაზე მიმართული მოძრაობა და საერთაშორისო კომუნიზმის საპირწონე პოლიტიკური ძალა. ისტორიულად ფაშიზმი პოზიციონირებდა როგორც „მესამე გზა“, რომელიც წარმოადგენდა მარქსისტული სოციალიზმის და ლიბერალ-დემოკრატიული კაპიტალიზმის ალტერნატივას. თანამედროვე პოლიტიკურ დისკურსში მას ხშირად ახასიათებენ როგორც ულტრამემარჯვენე იდეოლოგიას. „პოლიტიკური იდეოლოგიები, შესავალი კურსი“, ენდრიუ ჰეივუდი, ლოგოს პრესი, 2004 წ. გვ. 247-248 ISBN 99928-928-4-6 ფაშიზმის დოქტრინა საკითხავი ლიტერატურა, ფაშიზმსა და ნაციონალ სოციალიზმზე
შინდისი

შინდისი — სოფელი თბილისში, მთაწმინდის რაიონში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთი განშტოების კალთაზე, ზღვის დონიდან 820 მეტრზე, თბილისის ცენტრიდან — 15 კილომეტრის დაშორებით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1722 კაცი. 2007 წლამდე სოფელი ადმინისტრაციულად მიეკუთვნებოდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის ტაბახმელის თემს, 2007 წლიდან დაექვემდებარა ქალაქ თბილისის დიდგორის რაიონს, 2013 წლის თბილისის ტერიტორიული რეფორმის შემდეგ გადავიდა მთაწმინდის რაიონის შემადგენლობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 5. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2013-09-16. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ georgia-ethnic-2014
ოქროყანა (თბილისი)

ოქროყანა — სოფელი თბილისში, მთაწმინდის რაიონში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებაზე, ზღვის დონიდან 720 მ. ოქროყანის მიწების მფლობელები იყვნენ გაბაშვილები. გაბაშვილებისგან ოქროყანა მზითევის სახით მიიღო ივანე პოლტორაცკიმ, რომელსაც ცოლად ნადეჟდა გაბაშვილი ჰყავდა. 1900-იან წლებში გაჩნდა ე.წ. ზედა თბილისის გაშენების იდეა. გეგმის მიხედვით „ზედა თბილისი“ ოქროყანაში მთაწმინდის პლატოზე უნდა გაშენებულიყო. შემუშავდა განაშენიანების გეგმა და ქუჩათა ქსელი. პოლტორაცკებმა მიწა იჯარით გადასცეს ბელგიურ კომპანიას, რომელმაც ოქროყანის ქვედა თბილისთან დასაკავშირებლად თბილისის ფუნიკულიორი ააშენა. ამ მიწაზე მოგვიანებით მთაწმინდის პარკი გაშენდა. ივანე პოლტორაცკის სიძე იყო ექვთიმე თაყაიშვილი, რომლის სახელი ეწოდა ოქროყანის სკოლას, რომელიც ასევე გაბაშვილების აგარაკის სახლში გაიხსნა. ↑ ექვთიმე თაყაიშვილი, კრებული გვ. 283-286 — საქართველოს საპატრიარქოს გამომცემლობა, თბილისი, 2007, ISBN 978-99940-852-0-0 ↑ georgia-ethnic-2014
ახალდაბა (თბილისი)

ახალდაბა — სოფელი თბილისში, ვაკის რაიონში, მდინარე ვერეს მარჯვენა მხარეს, მთაწმინდის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრზე, თბილისიდან დაშორებილია 9 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 128 კაცი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 280. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 20. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2013-09-17. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
კიკეთი

კიკეთი — სოფელი თბილისში, მთაწმინდის რაიონში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებაზე, ზღვის დონიდან 1200 მ. სოფელთან დგას ხუროთმოძღვრების ძეგლი კაბენი. წყაროებში პირველად იხსენიება XVIII საუკუნეში. გადმოცემით, სოფელში ცხოვრობდა ცხრა ძმა ხერხეულიძე. 1961 წელს კიკეთში გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. 2007 წლამდე სოფელი ექვემდებარებოდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის კოჯრის თემს. 2007 წლიდან დაექვემდებარა ქალაქ თბილისის დიდგორის რაიონს, 2013 წლის თბილისის ტერიტორიული რეფორმის შემდეგ გადავიდა მთაწმინდის რაიონის შემადგენლობაში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 207 კაცი. კიკეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის საბავშვო კურორტია. იცის ზომიერად რბილი ზამთარი, თბილი და მშრალი ზაფხული. სეზონი - ზაფხული. თოდრია თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 512. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2013-09-16. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ georgia-ethnic-2014
დემოკრატია

დემოკრატია (ბერძ. δήμος „დემოს“ — ხალხი; κράτος „კრატოს“ — კანონი, ძალა) — სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით. დემოკრატიის უმთავრესი მოთხოვნებია – არჩევითობა და მოკლევადიანობა. გარდა ამისა, ცნება დემოკრატია მოიცავს მთელ რიგ უფლებებსა და თავისუფლებას, რომელთაც ბუნება ანიჭებს ყოველ ადამიანს განურჩევლად მისი რასული, ეთნიკური, კონფესიური, რელიგიური, სოციალური, იდეოლოგიური თუ სხვა კუთვნილებისა. ღარიბთა და უპოვართა მმართველობა; მმართველობის ისეთი ფორმა როცა ხალხი პირდაპირ და უწყვეტად მართავს საკუთარ თავს პოლიტიკოსების და სახელმწიფო მოხელეთა დაუხმარებლად; თანაბარ შესაძლებლობებსა და პიროვნულ უნარს დაყრდნობილი საზოგადოება სადაც იერარქიიისა და პრივილეგიების ადგილი არაა. გადაწყვეტილებათა მიღების ისეთი წესი, რაც უმრავლესობის მმართველობას ეფუძნება. უმრავლესობის ძალაუფლებაზე კონტროლის განმახორციელებელი უმცირესობის უფლებებისა და ინტერესების უზრუნველმყოფელი სისტემა. მოქალაქეთა პირდაპირ, უშუალო და მუდმივ თანამონაწილეობას მმართველობით საქმიანობაში. დემოკრატიის შეზღუდული და არაპირდაპირი ფორმაა შეზღუდულია იმდენად რამდენადაც მმართველობაში ხალხის მონაწილეობა შეწყვეტილია და ხანმოკლე და მხოლოდ რამდენიმე წელიწადში ერთხელ არჩევნებში მონაწილეობით გამოიხატება. დემოკრატიის კლასიკური მოდელი ძველ ბერძნული პოლისია ანუ ქალაქი სახელმწიფო კერძოდ მმართველობის ის სისტემა რომელიც ათენში განვითარადა ძვ. წ. V-IV საუკუნეებში. იქ გავრცელებული პირდაპირი დემოკრატიის ფორმას იდეალურ სისტემად მიიჩნევდნენ. კლასიკური დემოკრატია სახალხო მმართველობის პრინციპს ეფუძნება. და ხალხის მიერ მმართველობის საუკეთესო მართვის ფორმად მიიჩნევა. დემოკრატიულმა იდეებმა ახალი სიცოცხლე XVII-XVIII საუკუნეებში შეიძინა. აქ დემოკრატია ნაკლებად აღიქმებოდა როგორც საზოგადოების პოლიტიკურ ცხოვრებაში თანამონაწილეობის მექანიზმი. ის ახლა უფრო იმ საშუალებით მოიაზრებოდა, რითაც მოქალაქეებს ხელისუფლების მოთოკვა შეეძლოთ. აქედანაა მეურვე დემოკრატიის მცნება. დამცავი დემოკრატია ლიბერალიზმის ინდივიდუალისტურ შეხედებულებებზე აღმოცენდა. დამცავი დემოკრატია მოქალაქეებს ყველაზე მეტ საშუალებას აძლევს თავის ნებაზე იცხოვროს. ხელშემწყობი დემოკრატიის ყველაზე უახლესი და რადიკალური ჟან-ჟაკ რუსოსეული მოდელია. რუსოსეული დემოკრატია სხვა არაფერი იყო თუ არა იარაღი რითაც ადამიანს თავისუფლება და დამოუკიდებლობა უნდა მოეპოვებინა საკუთარი თავისთვის დაწესებულ კანონთა მორჩილების თვალსაზრისით. ხელშემწყობი დემოკრატია მეტი თანამონაწილეობის პრინციპის გამტარებელია. ხელშემწყობ დემოკრატიას ის ღირსება გააჩნია, რომ თანამონაწილეობის ხარისხსაც ამაღლებს, მეტ თავისუფლებასაც მოითხოვს და პიროვნების ზრდასაც უწყობს ხელს. ცნება სახალხო დემოკრატია მას შემდეგ გაჩნდა რაც საბჭოური ტიპის რეჟიმები აღმოცენდა. სახალხო დემოკრატია განსაკუთრებულ მნიშვნელობას კლასთა შორის ძალაუფლების გადანაწილებას ანიჭებს. სახალხო დემოკრატია უფრო ეკონომიკურ განვითარებას ისახავს მიზნად ვიდრე პოლიტიკური უფლებების უბრალო გაფართოებას. მარქსს სჯეროდა კაპიტალიზმის დამხობა ჭეშმარიტი დემოკრატიის აყვავებას მოიტანსო. დემოკრატიის ინდექსი დემოკრატია რესპუბლიკის წინააღმდეგ დაარქივებული 2011-05-15 საიტზე Wayback Machine. ალექს დე ტოკვილი, დემოკრატია ამერიკაში დაარქივებული 1997-04-11 საიტზე Wayback Machine.