laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პატიმატ აბაკაროვა

პატიმატ აბაკაროვა (აზერ. Patimat Serajutdin qızı Abakarova; დ. 23 ოქტომბერი, 1994) — დაღესტნური წარმოშობის აზერბაიჯანელი ტაეკვონდოისტი. ბაქოში გამართული 2015 წლის პირველი ევროპული თამაშების ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი, 2016 წლის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი. 2016 წელს ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში გამართული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების რინჯაოს მედალოსანი და 2015 წლის მსოფლიო სამხედრო თამაშების ოქროს მედლის პრიზიორი. პატიმატ აბაკაროვა დაიბადა 1994 წლის 23 ოქტომბერს მაჰაჩყალაში. 9 წლის ასაკში ის კარატეს წრეზე შევიდა, სამი თვის შემდეგ კი ოჯახთან ერთად სხვაგან გადავიდა. ამის გამო ვეღარ მოახერხა წრეზე სიარული. მიუხედავად ამისა, ახალი საცხოვრებელი ადგილის მახლობლად, მაჰაჩყალის 38-ე სკოლაში დაიწყო სიარული ტაეკვანდოს გაკვეთილებზე, რომელსაც მწვრთნელი ისმაილ ისმაილოვი ატარებდა. მალე გუნდი გადავიდა საბრძოლო ხელოვნების ახალ ცენტრში, რომელსაც აბაკაროვა დღემდე სტუმრობს.. 2013 წელს აზერბაიჯანის ტაეკვონდოს ფედერაციამ აბაკაროვა მიიწვია აზერბაიჯანის შიდა ჩემპიონატზე ასპარეზობისთვის, სადაც აბაკაროვამ პირველი ადგილი მოიპოვა. მალე პატიმატი მიიწვიეს სასწავლო ბანაკში. მას აკვირდებოდა აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების სამწვრთნელო შტაბი, რომლის გადაწყვეტილებითაც აბაკაროვას შესთავაზეს აზერბაიჯანის სახელით ასპარეზობა. 2015 წლის ივნისში მან მონაწილეობა მიიღო ბაქოში გამართულ პირველ ევროპულ თამაშებზე, სადაც მესამე ადგილი დაიკავა.. ამავე წლის 29 ივნისს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა მოაწერა ხელი ბრძანებას პირველი ევროპული თამაშების გამარჯვებულებისა და პრიზიორების დაჯილდოვების შესახებ, რომლებმაც დიდი წვლილი შეიტანეს აზერბაიჯანის სპორტის განვითარებაში. პატიმატ აბაკაროვა დაჯილდოვდა მედალით „პროგრესი“. . 2016 წელს სტამბულში ჩატარებული ევროპის ოლიმპიურ საკვალიფიკაციო ტურნირზე მან პირველი ადგილი დაიკავა რითაც მოიპოვა რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიაში გასამართი 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზია. იმავე წელს იგი გახდა შვეიცარიაში, მონტრეში ჩატარებული ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი, ფინალში დამარცხდა რუს ტატიანა კუდაშოვასთან. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. ნახევარფინალში მარცხის შემდეგ გადაერთო ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაზე. ბრინჯაოს მედლისთვის გამართულ შეხვედრაში დაამარცხა ფრანგი იასმინა აზიე. ↑ Левашинская надежда Азербайджана. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-25. ციტირების თარიღი: 2021-10-20. ↑ Патимат Абакарова: Жду папу в Рио ↑ Патимат Абакарова: Я пришла в тхэквондо не просто так. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-28. ციტირების თარიღი: 2016-08-05. ↑ Президент Азербайджана подписал распоряжения о награждении победителей первых Европейских игр[მკვდარი ბმული]თარგი:Недоступная ссылка ↑ I Avropa Oyunları qaliblərinin və Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ↑ Профиль на сайте taekwondodata.com
ქამრან შახსუვარლი

ქამრან ნამიქ ოღლი შახსუვარლი (აზერ. Kamran Namiq oğlu Şahsuvarlı; დ. 6 დეკემბერი, 1992) — აზერბაიჯანელი (გარკვეული დროის მანძილზე ასპარეზობდა ყაზახეთის სახელით) მოკრივე, აზერბაიჯანის ჩემპიონი, აზერბაიჯანის კრივის ეროვნული ნაკრების წევრი. ბრინჯაოს მედალოსანი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში გამართულ 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე და 2017 წლის მსოფლიო თასზე. 2017 წელს გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ქამრან შახსუვარლი დაიბადა 1992 წლის 6 დეკემბერს, ყაზახეთში, გაიზარდა აზერბაიჯანში. კრივთან პირველი შეხება ჰქონდა ყაზახეთში, აქტობეში. 2011 წელს ის გახდა საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული. იყო აქტობეს კრივის ეროვნული ნაკრების წევრი (75 კგ წონით კატეგორიაში).. 2013 წელს, ყაზახეთში არსებული პრობლემების გამო, მან მიიღო აზერბაიჯანის მოქალაქეობა. 2014 წელს ქამრან შახსუვარლი გახდა აზერბაიჯანის ჩემპიონი და მეორე ადგილი დაიკავა უგრაში (რუსეთი) გამართულ ნავთობის ქვეყნების თასზე. ბაქოში გამართული „აბრეშუმის დიდი გზის“ შეჯიბრებებზე შახსივარლიმ ყაზახელი მოკრივე საფარბაი აიდაროვი დაამარცხა და ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ამჟამად შახსუვარლი არის აზერბაიჯანის ნაკრების წევრი. 2015 წელს აზერბაიჯანის ჩემპიონატზე შახსუვარლიმ დაიკავა მეორე ადგილი, ფინალში დამარცხდა კლუბ „გილანის“ წევრ გაიბულა მურსალოვთან.. 2016 წლის ივნისში, ბაქოში ლიცენზირებულ კრივის ტურნირზე, შახსუვარლი გავიდა მეოთხედფინალში, სადაც დამარცხდა ირლანდიელ მოკრივე მაიკლ ო'რეილითან. ირალნდეილი ფინალში გავიდა. გამომდინარე იქიდან, რომ ფინალში ო'რეილის მეტოქე, თურქმენი ასლანბეკ აჩილოვი არ გამოვიდა საბრძოლვლეად, ირლანდიელი გამოცხადდა ჩემპიონად და შახსუვარლიმ მოიპოვა ლიცენზია 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე. ამ თამაშებზე ქამრანი გავიდა ნახევარფინალში, სადაც წააგო მსოფლიოს მოქმედ ჩემპიონთან, კუბელ მოკრივე არლენ ლოპესთან, რითაც მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის ბრძანებულებით დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი“. ევროპის კრივის ჩემპიონატზე, რომელიც 2017 წელს უკრაინის ქალაქ ხარკოვში გაიმართა, შახსუვარლი გავიდა ფინალში, სადაც დამარცხდა უკრაინელ მოკრივე ალექსანდრე ხიჟნიაკთან და მოიპოვა ვერცხლის მედალი. იმავე წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. ↑ Профиль на сайте Рио 2016. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-06. ციტირების თარიღი: 2021-10-20. ↑ 2.0 2.1 Их знают только в лицо или 10 иностранных спортсменов, родившихся в Казахстане ↑ Сильнейшие среди своих ↑ Камран Шахсуварлы завоевал олимпийскую лицензию. Азербайджан в полном составе едет в Рио. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-19. ციტირების თარიღი: 2016-07-30. ↑ Ильхам Алиев наградил Радика Исаева и ряд олимпийцев ↑ Azərbaycan Milli Olimpiya komandası üzvlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
ნამიგ აბდულაევი

ნამიგ იადულა ოღლი აბდულაევი (აზერ. Namiq Yadulla oğlu Abdullayev; დ. 4 იანვარი, 1971, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე, პოლიციის პოლკოვნიკი, სპორტის დამსახურებული ოსტატი, მწვრთნელი. 2000 წლის სიდნეის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი წონით 54 კგ წონით კატეგორიაში. ის იყო აზერბაიჯანის ნაკრების მედროშე 2000 წლის სიდნეის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიაზე. 1996 წლის ოლიმპიადაზე ატლანტაში, სადაც მეორე ადგილი დაიკავა, გახდა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის პირველი სპორტსმენი, რომელმაც ოლიმპიური მედალი მოიპოვა. ნამიგ აბდულაევის ძმა არის მსოფლიო ჩემპიონის არიფ აბდულაევი.. ნამიგ იადულა ოღლუ აბდულაევი დაიბადა 1971 წლის 4 იანვარს, ბაქოში, აზერბაიჯანის სსრ-ში. აბულაევი ჭიდაობაზე შევიდა მისი ბიძაშვილის ელხანის ინიციატივით. 1983 წელს იგი ჩაირიცხა სპარტაკის საზოგადოებაში. მისი პირველი მწვრთნელი იყო დამსახურებული მწვრთნელი ვაჰიდ მამედოვი. სპორტსმენმა პირველ წარმატებას ხუთი წლის შემდეგ მიაღწია, როდესაც აბდულაევი გახდა უკრაინაში ჩატარებული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების სალიცენზიო ტურნირის გამარჯვებული. სწორედ ამ ტურნირის დროს ნამიგი საბჭოთა კავშირის ნაკრების მწვრთნელების ყურადღების ცენტრში მოექცა. ამ მოვლენიდან ორი წლის შემდეგ აბდულაევი გამოიძახეს სსრკ -ს ეროვნულ ნაკრებში. პირველ მცდელობისას ვერცხლის მედალი მოიპოვა, ხოლო მომდევნო წელს ოქროს მედლები, ნამიგ აბდულაევი წავიდა მსოფლიო ჩემპიონატზე კანადაში 1990 წელს სსრკ-ს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. პირველ საერთაშორისო შეჯიბრში 19 წლის ასაკში ოქროს მედალი მოიპოვა. არის ევროპის სამგზის ჩემპიონი. 1994 წელს 52 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ევროპის ჩემპიონატი. 1995 წელს ზედიზედ მეორედ მოახერხა ევროპის ჩემპიონატის მოგება. 1996 წელს გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1997 და 2006 წლებში ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. მსოფლიო ჩემპიონატის სამგზის (1994, 1998, 2002) ვერცხლის მედლისა და ერთგზის (2006) ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. აბდულაევმა კარიერა 2009 წელს დაასრულა. 2008 წლის 28 ოქტომბერს, 37 წლის ასაკში ნამიგ აბდულაევი დაქორწინდა. ქორწილი გაიმართა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.. Sports-Reference.com ↑ В Баку стартует Кубок мира по вольной борьбе ↑ Женился азербайджанский борец Намик Абдуллаев
მოვლუდ მირალიევი

მოვლუდ მუსტაფა ოღლი მირალიევი (აზერ. Mövlud Mustafa oğlu Mirəliyev; დ. 27 თებერვალი, 1974, უზბეკეთის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი, თურქი მესხური წარმოშობის. კარიერის განმავლობაში იყო აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების წევრი. 2008 წელს ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში გამართული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. 2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. ასპარეზობდა 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. არის სამბოსა და ძიუდოს სპორტის ოსტატი. მოვლუდ მირალიევი დაიბადა 1974 წლის 27 თებერვალს, კაშკადარიის ოლქის ქალაქ კიტაბში, უზბეკეთის სსრ-ში. 1983 წელს დაიწყო სამბოში ვარჯიში. მოგვიანებით გადაინაცვლა ძიუდოში. 2004 წლის ათენში, საბერძნეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე დაიკავა მე-5 ადგილი. დამარცხდა მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში. 2007 წელს დაიკავე მე-7 ადგილი როგორც მსოფლიო ჩემპიონატზე, აგრეთვე ევროპის ჩემპიონატზე. 2008 წლის 14 აგვისტოს პეკინის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში მირალიევმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. პირველ შეხვედრაში მოვლუდმა დაამარცხა ალჟირელი ძიუდოისტი ჰასან აზუნი. ამის შემდეგ დაამარცხა ქართველი მოჭიდავე, ლევან ჟორჟოლიანი. მეოთხედფინალში მირალიევის მეტოქე იყო რუმინელი დანიელ ბრატა. ნახევარფინალში დამარცხდა მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონთან, მონღოლ ნაიდანგიინ ტუვშინბაიართან. მესამე ადგილისთვის გამართულ შეხვედრაში მირალიევმა დაამარცხა პოლონელი სპორტსმენი პელისლავ მატიახეშეკი. 2014 წლის სექტემბერში მან მოიპოვა ოქროს მედალი ძიუდოს ვეტერანთა მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც ჩატარდა ესპანეთის ქალაქ მალაგაში. 2016 წლის დასაწყისში მირალიევი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებს. მისი პირველი შეჯიბრი, ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის რანგში, იყო რუსეთის ქალაქ ყაზანში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. , სადაც მისმა სპორტსმენებმა აიღეს ერთი ოქრო, ერთი ვერცხლის მედალი და ასევე დაიკავეს მესამე ადგილი გუნდურ შეჯიბრებაში. 2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე რომელიც ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში ჩატარდა, აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებმა მოვლუდ მირალიევის ხელმძღვანელობით ორი ვერცხლის მედალი მოიპოვა.. მოვლუდ მირალიევი ჩინეთში, პეკინში, XXIX ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული ბრინჯაოს მედლისთვის 2008 წელს დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი“. Азербайджанский дзюдоист Мовлуд Миралиев занял 7-е место на чемпионате мира[მკვდარი ბმული] [http://www.extratime.az/article.php?aid=1735 14 августа 2008 / 16:46. Мовлуд Миралиев приносит Азербайджану первую «бронзу» в Пекине (Обновлено) ↑ Olympics Day 6 — Judo[მკვდარი ბმული]თარგი:Недоступная ссылка ↑ 2.0 2.1 http://1news.az/sport/others/20160813102006747.html ↑ Федерация дзюдо рассказала о планах Зайзенбахера доказать свою невиновность
მიტროფანე კუჭავა

მიტროფანე იონას ძე კუჭავა (დ. 6 ივნისი, 1906, გურიფული, რუსეთის იმპერია — გ. 6 ნოემბერი, 1999, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. საკავშირო ალკკ-ის წევრი (1923), საკავშირო კპ(ბ) წევრი (1937). მიტროფანე კუჭავა დაიბადა 1906 წლის 6 ივნისს სოფელ გურიფულში, გლეხის ოჯახში. 8 კლასი დაამთავრა ხობში. შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისში, სადაც სკოლის დირექტორი და ლოგიკა-ფსიქოლოგიის მასწავლებელი იყო პროფესორი შალვა ნუცუბიძე. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1930-1941 წლებში მუშაობდა თბილისის სტალინის სახელობის ორთქმავალ-ვაგონშემკეთებელ ქარხანაში რიგ თანამდებობაზე. 1941-1947 წლებში მუშაობდა გაგრის რაიკომის მდივნად. 1948-1951 წლებში სწავლობდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებულ უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. 1951-1953 წლებში მუშაობდა ზუგდიდის რაიკომის მდივნად. 1953-1976 წლებში მუშაობდა: საქართველოს პროფსაბჭოს თავმჯდომარედ; საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ; საგარეო საქმეთა მინისტრად; სოფლის მეურნეობის მინისტრად; პარტიული სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, ერთსა და იმავე დროს საქართველოს კპ ცკ მდივნად და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ; სახალხო კონტროლის კომიტეტის თავმჯდომარედ; საქართველოს სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1953-1970 წლებში იყო საქართველოს კპ ცკ ბიუროს წევრი მიტროფანე კუჭავა იყო საქართველოს სსრ-ს II-III და აფხაზეთის ასსრ-ის II მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1953 წლის დეკემბერში იყო ბერიას წინააღმდეგ სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს სპეციალურის სასამართლო პროცესის წევრი. გარდაიცვალა თბილისში 1999 წლის 6 ივნისს. 4 ცალი მედალი „კავკასიის დავცისათვის“ მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“ მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“ გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი“, №22 (3735), 2 თებერვალი, 1951 მიტროფანე კუჭავა - ბერია, გამომცემლობა „ინტელექტი“, 1996 და „არტანუჯი“ 2012. მიტროფანე კუჭავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მიტროფანე კუჭავა - „ლავრენტი ბერიას და მის თანამზრახველთა სასამართლო პროცესი (სასამართლო წევრის დღიურიდან)“
კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტი

კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტი — დაარსდა თბილისში 1917 წლის 1 ივლისს. ეს იყო პირველი ინსტიტუტი რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაში. დაარსების ინიციატორი და ოფიციალური ხელმძღვანელი იყო აკადემიკოსი ნიკო მარი. ინსტიტუტის ძირითად მიზანს შეადგენდა კავკასიის მოსახლეობისა და მისი მონათესავე ხალხთა ენებისა და ისტორიის შესწავლა, კავკასიისმცოდნეობასთან დაკავშირებული სამეცნიერო დისციპლინების განვითარება, ყოფილ კავკასიის სამეფისნაცვლოს ფარგლებში არსებული მატერიალური და სულიერი კულტურის ძეგლების რეგისტრაცია-დაცვა. 1931 წელს ინსტიტუტს დაემატა საბუნებისმეტყველო მეცნიერების განყოფილება და ეწოდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტი, რომლის ბაზაზეც 1932 წელს შეიქმნა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალი. 1933 წელს ამიერკავკასიის ფილიალის ბაზაზე ჩამოყალიბდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალის საქართველოს განყოფილება. 1935 წელს მოხდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფილიალის რეორგანიზაცია: ჩამოყალიბდა 3 დამოუკიდებელი ფილიალი —აზერბაიჯანის, საქართველოს და სომხეთის. 1941 წლის თებერვალში საქართველოს ფილიალის ბაზაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია — ამჟამად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია. 1936 წელს კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტს ეწოდა აკადემიკოს ნიკო მარის სახელობის ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიის, მატერიალური კულტურის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტი, 1936 წლის ივლისიდან კი აკადემიკოს ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი („ენიმკი“). ინსტიტუტი აწყობდა სამეცნიერო ექსპედიციებს, ლექცია-მოხსენებებს. მჭიდრო კონტაქტი ჯქონდა ამიერკავკასიის და ჩრდილოეთ კავკასიის სამეცნიერო წრეებთან. ჰქონდა აგრეთვე პერიოდული ორგანო — „კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოლოგიური ინსტიტუტის მოამბე“. ენიმკი 1941 წელს გაიყო ორ ინსტიტუტად: „ისტორიის ინსტიტუტი“ და „აკად. ნ. მარის ენის ინსტიტუტად“. თოფურიძე ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 306. ჯანაშია ს., მოკლე ანგარიში ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის და მისი სამეცნიერო საბჭოს მუშაობისა 1936-1944 წწ., «ენიმკის მოამბე», 1944, ტ. 14; Джорбенадзе С. М., Учреждениз АН СССР и Тбилисский университет. (Документы и факты), Тб., 1974;
საჰიბ I გირეი

საჰიბ I გირეი (ყირიმ. I Sahib Geray, صاحب كراى١‎; დ. 1501 — გ. 1551) — ყირიმის ხანი 1532–1551 წლებში, ასევე ყაზანის ხანი 1521 წლიდან 1524 წლამდე, მენლი I გირეის უმცროსი ვაჟი, ოსმალეთის სულთნის, სულეიმან I-ის ბიძა. საჰიბ გირეი დაიბადა 1501 წელს ყირიმში, ხანის მენლი I გირეის ოჯახში. ახალგაზრდობიდანვე ჩართული იყო სამხედრო კამპანიებსა და სახელმწიფო საქმეების მართვაში. 1521 წელს ცენტრალურ აზიაზე წარმატებული გალაშქრების შემდეგ, საკუთარმა ძმამ, მეჰმედ I გირეიმ დანიშნა ყაზანის მართველად ანუ ხანად. ეს თანამდებობა მან 1524 წლამდე შეინარჩუნა, რა დროიდანაც ყირიმის სახანოში დაბრუნდა. საჰიბი საკუთარი ძმის, საადეთ I გირეის მმართველობის დროს დანიშნული იყო კალგად. 1532 წელს, საადეთის გადადგომის შემდეგ, ოსმალებს ყირიმის ხანად უნდა დაემტკიცებინათ საჰიბი. მიუხედავად ამისა, მათ დაასწრო საჰიბის ძმისშვილმა, ისლამმა, შეიჭრა დედაქალაქ სალაჩიკში და თავი ყირიმის ერთადერთ მმართველად გამოაცხადა. 5 თვიანი ბრძოლის შემდეგ, საჰიბ გირეიმ ოსმალთა და თავის ერთგულ მომხრეთა დახმარებით შეძლო კუთვნილი ტიტულის მიღება. საჰიბ I, მიუხედავად ისლამ გირეის გაუთავებელი აჯანყებებისა, (რომლებიც 1537 წლამდე გაგრძელდა) წარმატებით მართავდა სახანოს. 1532 წელს დედაქალაქი ბახჩისარაიში გადაიტანა. მის დროს ყირიმელები ძირითადად არბევდნენ ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონს, ასევე მოლდავეთსა და ლიეტუვას. 1541 წელს მოაწყო მოსკოვზე უშედეგო თავდასხმა. ის ასევე უდიდეს დახმარებას უწევდა, საკუთარ დისშვილსა და სულთანს, სულეიმან I-ს უნგრეთის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში. 1551 წელს, საჰიბმა ოსმალებს მოსთხოვა საკუთარი ძმისშვილის, დევლეთის მისთვის გადაცემა იმ ახსნით, რომ დევლეთს ყირიმს ჩააბარებდა და თვითონ ყაზანის სახანოზე გაილაშქრებდა და დაიბრუნებდა საკუთარ ტიტულს. სულთანმა მისი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა და სეფიანთა წინააღმდეგ ლაშქრობის წინ არმიის გამოყვანა მოთხოვა, რაზეც უარი მიიღო. სულეიმან I-მა ეს ნაბიჯი საჰიბს ღალატად ჩაუთვალა და გადაწყვიტა მისი ყირიმის ტახტიდან გადაყენება. ოსმალები დიდძალი არმიით შევიდნენ ყირიმში, პერეკოფთან შეიპყრეს საჰიბ I გირეი, რომელსაც საკუთარი ჯარის ნახევარმა უღალატა. მისმა ძმისშვილმა, დევლეთმა საჰიბი თავის ვაჟებთან ერთად სიკვდილით დასაჯა ტამანის ციხეში, რის შემდეგაც გახდა ყირიმის ხანი. ყირიმელებმა თავად საჰიბი დიდი პატივით დაკრძალეს სალაჩიკში, ბახჩისარაის მახლობლად. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია Михаил Георгиевич Худяков ОЧЕРКИ ПО ИСТОРИИ КАЗАНСКОГО ХАНСТВАდაარქივებული 2013-04-23 საიტზე Wayback Machine. Олекса Гайворонский «Повелители двух материков», ტომი 1, 2007 г. ISBN 978-966-96917-1-2, ст. 187—223 Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003 წ. Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2, თავი 1, გვერდები 169–199
ჭობისხევის კვირაცხოველის ეკლესია

ჭობისხევის კვირაცხოველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. სოფელ ჭობისხევსა და სოფელ დვირს შორის, ბორჯომ-ახალციხის მთავარ მაგისტრალთან, შემაღლებულ მთაზე. ეკლესია ერთნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს. ტაძარი ნაგებია დიდი ზომის კარგად გათლილი ქვებით, რომელსაც ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 58
თამარ ოდიშარია

თამარ ათანასეს ასული ოდიშარია (დ. 1922, ნოსირი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. საკავშირო კპ(ბ) წევრი (1944). აფხაზეთის ასსრ-ის II-III მოწვევის უმაღლესი საბჭოსა და მშრომელთა დეპუტატების სოხუმის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი. თამარ ოდიშარია დაიბადა 1922 წელს სოფელ ნოსირში, გლეხის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლლება მშობლიურ სოფელში მიიღო. ქალაქ ცხაკაიაში დაამთავრა ლ. ბერიას სახელობის პედაგოგიური სასწავლებელი და მიიღო მასწავლებლის წოდება. პედაგოგიური მოღვაწეობა 1940 წლიდან დაიწყო. მუშაობდა სოხუმის ვაჟთა პირველ ქართულ საშუალო სკოლაში. 1947 წელს მონაწილებდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 29 მარტს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1950 წლის დეკემბერში არჩეულ იქნა საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის საქალაქო კომიტეტის მდივნად. იყო საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის ქალაქკომის ბიუროს წევრი. 1951 წელს მონაწილებდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 27 აპრილს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი“, №22 (3735), 2 თებერვალი, 1951
ყვიბისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ყვიბისის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს სოფლის სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია ცალნავიანი და დარბაზული ტიპის ნაგებობას წარმოადგენს, რომელიც აშენებულია ფლეთილი ქვით, კირის დუღაბზე. საკურთხევლის ცენტრში დადგმულია ერთი მასიური ქვის ტრაპეზი, ხოლო სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში ამოღებულია ზომით ერთი მეორისაგან განსხვავებული 34 ვიწრო სარკმელი. შესასვლელები დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებშია დატანებული. ტაძრის ეზოში თავად ქაიხოსრო ავალიშვილის საფლავის ქვაა, რომელზეც მოთავსებულია მხედრული ეპიტაფია. საფლავის ქვა შემდეგი სახით იკითხება: როგორც აღნიშნული საფლავის ქვის წარწერიდან ვიგებთ, ბორჯომის ხეობის თავადი, ავალ ავალიშვილის ვაჟი ქაიხოსრო 44 წლის ასაკში ხის დაცემით მის მამულ საკოჭავში გარდაცვლილა. მას დარჩენია მეუღლე სახელად ნინო, სამი ძე და სამი ასული. ეპიტაფიის ბოლოს ქაიხოსრო თავის ოჯახს უბარებს, რომ ის დაკრძალონ მის მიერ განახლებულ ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესიაში და იზრუნონ მისი სულისათვის.როგორც ვხედავთ, გარდაცვალებამდე ანუ 1851 წლამდე ქაიხორო ავალიშვილს განუახლებია ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესია. გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2014, გვ. 33-35. გელაშვილი ბ., ცოტა რა ყვიბისის წარსულიდან, გაზეთი „რეპორტი-2“, ბორჯომი, 2009 წელი, 18 სექტემბერი, # 53 გოილაძე ვ., ჩვენი მხარისა და სოფელ ყვიბისის წარსულიდან, ჟურნალი „თორი“, ბორჯომი 2008 წელი, # 3
ხვეწის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხვეწის წმნიდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ გომნის სიახლოვეს, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე. ტაძარი სამეკლესიან ბაზილიკას წარმოადგენს, ნართექსით გაერთიანებული, რომლის ცენტრალური ეკლესიის ზომებია დაახლ. 10 მ×4 მ. სარკმლები დაბალია და განიერი, აფსიდა ორი საფეხურითაა ამაღლებული. მონასტრის კედლებზე შეინიშნება შელესილობის კვალი, სამონასტრო კომპლექსს ირგვლივ გალავანი აქვს გარშემორტყმული. ტაძარი ნაგებია უხეშად ნატეხი მსხვილი ქვით. შენობის კუთხეები ამოყვანილია კარგად გათლილი დიდი ლამაზი ბლოკებით. სამშენებლო ტექნიკით ხვეწის საყდარი დიდად უახლოვდება დვირის მთავარანგელოზის ეკლესიას (იხ.ქვემოთ). მოგვიანო ხანაში აქ ჩაუდგამთ განივი ტიხარი, რომელიც სანახევროდ დანგრეულია. ამ რეკონსტრუქციას XV-XVI საუკუნეებით ათარიღებენ. სამწუხაროდ, ტაძარმა ჩვენამდე ნანაგრევების სახით მოაღწია. ტაძარს, მისი ხუროთმოძღვრული მონაცემების გათვალისწინებით, X საუკუნის შუა ხანებით ათარიღებენ. გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 53-54 ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ. 1985 რჩეულიშვილი ლ., ძველი ნასოფლარები ბორჯომ-ბაკურიანის მიდამოებში, თბ., 1994 ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, თბ., 1987 ხოშტარია დ., ჩითახევის სამონასტრო ეკლესია, თბ., 1983 ხოშტარია დ., კვირიკეწმინდის ადგილმდებარეობის საკითხისათვის, თბ., 1985
ჭობისხევის ციხე-კოშკები

ჭობისხევის ციხე-კოშკები — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობისხევში. ჭობისხევის ხეობის მარჯვენა სანაპიროზე კლდეზე, რომლის ბრტყელი მხარე ხევს გადაჰყურებს, მრგვალი კი, ადვილად მისავალი მხრისკენაა და კლდეს ემხრობა. ქვედა ციხის კედლები ამოსავალ ბილიკებს კეტავენ და ზოგან ნახევარწრიული ბურჯებია. კლდის ლოდები ჰორიზონტალურად კირზეა ნაწყობი. არქეოლოგიური ექსპედიციების დროს გამოვლინდა აღნიშნულ ციხეში თონე და წყალსაცავი. ამგვარი კოშკი, ოღონდ უფრო მცირე ზომისა, არის სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აღნიშნული ციხიდან დაახლოებით 700 მეტრზე ხევის დაყოლებით. ნასოფლარის ზევით, დაახლოები 3 კილომეტრზე, დაბაძველს მიმავალი გზის ჩრდილოეთ მხარეს მესამე კოშკია,ისიც ზურგიანი. ეს კოშკი ბილიკების ჩამკეტად აუგიათ მთის ფერდზე. ამ კოშკის ზომებია: 6 მ×6 მ, კედლის სისქე - 160 სმ. წყობა აქაც თარაზულია, კირზეა ნაგები. ჭობისხევის ციხე-კოშკს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე, XVII საუკუნით ათარიღებენ. გამაგრებათა ამ სისტემით ჭობისხეველები ცდილობდნენ უკონტროლოდ არ დაეტოვებინათ არც ერთი ბილიკი დაბაძველისა, რომელიც ამ ხეობის ნამდვილი სიმდიდრეა და ძალა თავისი ტბებით (კახისის, წეროს და სხვ.). ტბების ირგვლივ გაშლილი საძოვარი და სათიბები, საიდანაც უმოკლესი გზებია თორისაკენ, საკირისაკენ და კოდიან-ციხისჯვრისაკენ. პაპუნა ორბელიანის მიხედვით: როგორც ვხედავთ, 1757 წელს 1000 ქვეითი ლეკი შემოესია ბორჯომის ხეობას, აუღიათ ყვიბისის ციხე, რომლის შემდეგ მიადგნენს ჭობისხევის ციხეს. თეიმურაზ II თვითონ დადგა ქვიშხეთს და ციხეს მაშველი ჯარი მიაშველა ამილახორის მეთაურობით. ამის შემდეგ ლეკები იძლებული გახდნენ ჭობისხევის ციხეს გასცლოდნენ. ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 გელაშვილი ბ., თორის ხეობის თავდაცვითი ნაგებობების ისტორიისათვის, გულანი, ახალციხე 2011 გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ., 2013. პაპუნა ორბელიანი, `ამბავნი ქართლისანი, ტექსტი დაადგინა, შესავალი, ლექსიკონი და საძიებლები დაურთო ელენეცაგარეიშვილმა, თბ., 1981 საქართველოს ისტორიის ქრონიკები XVII-XIX სს, ტექსტები გამოსაცემად მოამზადა, გამოკვლევები, შენიშვნები დაგანმარტებები დაურთო პროფ. ავთ. იოსელიანმა, თბ., 1980 გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2014, გვ. 56-57