laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალი-ბეი ალ-ქაბირი

ალი-ბეი ალ-ქაბირი (არაბ. علي باي الكبير; დ. 1728 — გ. 8 მაისი, 1773) — ეგვიპტის მმართველი, ქართული წარმოშობის მამლუქი. დაამარცხა მომთაბარე ბედუინები, გააერთიანა ზემო და ქვემო ეგვიპტე, შემოიერთა ჰიჯაზი, დაიწყო რეგულარული არმიის შექმნა, გაატარა რეფორმები სამართალწარმოებასა და საფინანსო სფეროებში. გაანადგურა ეგვიპტეში მყოფი ოსმალური ნაწილები და ოსმალეთისათვის ხარკის გადახდა შეწყვიტა. 1770 წლის ივლისში ეგვიპტის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და სულთნის ტიტული მიიღო. აიღო დამასკო და დაიკავა სირია. ალი-ბეი ეგვიპტეს 1757 წლიდან 1773 წლამდე მართავდა და ისტორიკოსთა ნაწილი მას ახალი ეგვიპტის ფუძემდებლადაც კი მიიჩნევს. ისტორიული წყაროების თანახმად, ალი-ბეი ეგვიპტეში ტყვედ გაყიდული ქართველი იყო. 1728 წელს აფხაზეთში, მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდლის ოჯახში დაიბადა და იოსები დაარქვეს. 13 წლისა იყო როდესაც მოიტაცეს და ტყვედ გაყიდეს. იგი ქართული წარმოშობის მამლუქმა იბრაჰიმ ქათხოდამ იყიდა, გაამაჰმადიანა, ახალი სახელი დაარქვა და თავად აღზარდა. ქათხოდას გარდაცვალების შემდეგ კი დაიკავა მისი ადგილი. ალი-ბეი ალ-ქაბირთან დაახლოებულ ქართველ მამლუქთა შორის იყო მისივე აღზრდილი, ასევე ქართველი, მუჰამედ ბეი აბუზაჰაბი, რომელიც ალი-ბეის სიძეც იყო. სწორედ მუჰამედი დაუპირისპირეს ალი-ბეის წარმატებებით შეშფოთებულმა ოსმალებმა ეგვიპტის ქართველ მმართველს. 1773 წელს, როდესაც ალი-ბეი სირიაში იმყოფებოდა, ეგვიპტეში დარჩენილმა მუჰამედმა საკუთარი აღმზრდელის წინააღმდეგ აჯანყება მოაწყო. აჯანყების ჩასახშობად, სირიიდან ეგვიპტისკენ გაემართა ალი-ბეი, მაგრამ ქაირომდე მისვლა ვერ მოასწრო, აჯანყებულმა ბეგებმა მისი ჯარი დაამარცხეს. ამ ბრძოლაში დაიჭრა ალი-ბეი და 1773 წლის 8 მაისს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ეგვიპტის მმართველი მუჰამედი გახდა. ალ. ელერდაშვილი, უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი; თბ., 2006 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 308. ვ. სალია, „ალი ბეი იყო იოსები“; თბილისი, 2012, პირველი გამოცემა, ISBN 978-9941-0-4891-3 ქართველები ეგვიპტის სათავეში ქართველი მამლუქი, რომელიც ეგვიპტეს მართავდა ქართველი მამლუქები ქაიროს განძი. ნაფისა-ხანუმი ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-02. ციტირების თარიღი: 2012-06-17.
1416

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1416 1416 (ათას ოთხას თექვსმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-6 წელი. იოსებ II კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ხდება. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1416. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1416.
ფორ გნასინგბე

ფორ გნასინგბე (ფრანგ. Faure Essozimna Gnassingbé; დ. 6 ივნისი, 1966, აფაგნანი, ტოგო) — ტოგოს პრეზიდენტი 2005 წლიდან. ქვეყნის ყოფილი პრეზიდენტის გნასინგბე ეიადემას შვილი. 2002 წლიდან პარლამენტის წევრია, ხოლო 2003 წელს დაიკავა ტელეკომუნიკაციების მინისტრის თანამდებობა, მამამისის გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. თუმცა მალევე იძულებული იყო თანამდებობა დაეთმო ბონფო აბასისათვის. დანიშნეს არჩევნები, რომელშიც გნასინგბემ გაიმარჯვა. ტოგოს პრეზიდენტი ფორ გნასინგბეს ბიოგრაფია cidob.org-ზე დაარქივებული 2012-06-22 საიტზე Wayback Machine.
1417

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1417 1417 (ათას ოთხას ჩვიდმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-7 წელი. დიდ ნოვგოროდში აღიმართა წმინდა სამების ეკლესია. მეჰმედ ჩელებიმ ჩაახშო აჯანყება მცირე აზიაში. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1417. 23 თებერვალი : პავლე II — რომის პაპი (1464– 1471) (გ. 1471) გიორგი VIII — საქართველოს მეფე (გ. 1476) იბრაჰიმ I — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე, შირვანის მმართველი მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1417. 18 ოქტომბერი : გრიგოლ XII — რომის პაპი (დ. 1325) ჰუიცილიჰუიტლი — აცტეკთა ტლატოანი (დ. 1380)
ლეტსიე III

ლეტსიე III (დ. 17 ივლისი, 1963) — ლესოთოს მეფე 1990-1995 წწ. და 1996 წლის 7 თებერვლიდან. მისი მამა იყო მოშეშ II (1938-1996). 1987 წელს სამხედრო ხელისუფლებასა და მეფეს შორის მომხდარი დაპირისპირების შედეგად ლესოთოს მეფე მოშეშ II იძულებილი გახდა ქვეყნიდან გაქცეულიყო, ხოლო ახალ მეფედ აღიარეს მისი შვილი ლეტსიე III. შემდეგი სამხედრო გადატრიალება მოხდა 1991 წელს, როდესაც სამხედრო ხუნტის მეთაური ჯასთინ მეცინგ-ლეკხანია გადააყენეს და ხელისუფლებაში მოვიდა გენერალი ელიას ფისვანა-რამაემი, ის იყო ხელისუფლების სათავეში დემოკრატიული არჩევნების ჩატარებამდე ანუ 1993 წლამდე, არჩევნებში გაიმარჯვა ბასოტოს კონგრესის პარტიამ. ყოფილმა მეფე მოშეშ II-მ გადასახლებიდან სამშობლოში დაბრუნება შეძლო ჩვეულებრივი მოქალაქის სტატუსით. მეფე ლეტსიე მესამე ცდილობდა, რომ მამამისისთვის დაეუბრუნებინათ სახელმწიფოს მეთაურის სტატუსი მაგრამ მისი ეს თხოვნა არ იქნა დაკმაყოფილებული ხელისუფალთა მხრიდან. 1994 წლის ავგისტოში ლეტსიემ სამხედროების დახმარებით მოახერხა და ძალაუფლება წაართვა გადატრიალების გზით ბესოტოს კონგრესის პარტიას. მაგრამ ახალმა მთავრობამ არ მიიღო სრული საერთაშორისო აღიარება, სამხრეთ აფრიკის განვითარების საზოგადოების წევრმა სახელმწიფოებმა (SADC) გამართეს მოლაპარაკებები და მოახერხეს ბესოტოს კონგრესის პარტიის კვლავ ხელისუფლებაში დაბრუნება, ხოლო მეფე მამა ანუ მოშეში ამ მოლაპარაკებების თანახმად კვლავ უნდა ასულიყო სამეფო ტახტზე. ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შემდეგ ბესოტოს კონგრესის პარტიამ 1996 წელს დაიბრუნა ძალაუფლება, მეფე კი 1995 წლიდან იყო მოშეშ II, მანამ სანამ დაიღუპებოდა ავტოკატასტროფაში 1996 წელს, რის შემდეგაც სამეფო ტახტს კვლავ დაუბრუნდა მისი შვილი ლეტსიე მესამე. ლეტსიე III-ის ბიოგრაფია დაარქივებული 2013-04-12 საიტზე Wayback Machine.
კოფეინი

კოფეინი (ასევე ეწოდება თენი, მატეინი, გურანინი) — პურინის გვარის ალკალოიდი. კოფეინს შეიცავს ისეთი მცენარეები როგორიცაა ყავის ხე, ჩაი, მატე, გუარანა, კოლა და სხვა. სინთეზირდება მცენარეების მიერ მწერებისგან დასაცავად. გამოიყენება სასმელებში. მცირე დოზით სტიმულურად მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე. დიდი დოზით მიღება იწვევს დამოკიდებულებას — კოფეინიზმს. კოფეინის მიღების შედეგად იზრდება გულის ცემა, რაც ზრდის სისხლის წნევას, 40 წუთის განმავლობაში მცირედ იმატებს განწყობა დოფამინის გაძლიერების ხარჯზე, თუმცა 3-6 საათის შემდეგ კოფეინის მოქმედება მთავრდება, რაც იწვევს დაღლილობას, დავარდნილ შრომის უნარიანობას და სხვა. სუფთა სახით, კოფეინი პირველად მიიღეს 1828 წელს. ინფორმაცია კოფეინის შესახებ დაარქივებული 2012-07-12 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) ↑ http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=2519#Synonyms. PubChem public chemical database ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-12. ციტირების თარიღი: 2012-06-17.
უმბრაილის უღელტეხილი

უმბრაილის უღელტეხილი (გერმ. Umbrailpass, რეტორმ. Pass da l'Umbrail, იტალ. Passo dell'Umbrail ან იტალ. Giogo di Santa Maria) — უღელტეხილი ალპებში. მდებარეობს იტალია-შვეიცარიის საზღვარზე. სიმაღლე 2501 მ. აკავშირებს ვალ-მიუსტაირის ხეობას (შვეიცარია) ვალტელინის (იტალია) ხეობასთან. 1901 წელს უღელტეხილის გავლით დაიგო საავტომობილო გზა, რომელიც როგორც წესი, ღიაა აპრილისა და ოქტომბრის ჩათვლით. იტალიური მხრიდან დაკავშირებულია სტელვიოს უღელტეხილთან. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „უმბრაილის უღელტეხილი“ ვიკისაწყობში. უმბრაილის უღელტეხილი – ინფორმაცია დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
1418

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1418 1418 (ათას ოთხას თვრამეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-8 წელი. კორეის მეფე გახდა სეჯონგ დიდი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1418. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1418.
გამალიელ ბეილი

გამალიელ ბეილი (ინგლ. Gamaliel Bailey; დ. 3 დეკემბერი, 1807 — გ. 5 ივნისი, 1859) — ამერიკელი ჟურნალისტი და აბოლიციონისტი. დაიბადა და გაიზარდა ნიუ-ჯერსიში. ცხრა წლის ასაკში, ოჯახთან ერთად ფილადელფიაში გადასახლდა. 1827 წელს, აქვე დაამთავრა ჯეფერსონის სამედიცინო კოლეჯი. მცირე ხნით, ბალტიმორში (მერილენდი), რელიგიური ჟურნალის „Methodist Protestant'“-ის რედაქტორად მუშაობის შემდეგ, 1831 წელს გადავიდა ცინცინატიში (ოჰაიო), სადაც თავდაპირველად, საკუთარი თავი, მთლიანად სამედიცინო მოღვაწეობას მიუძღვნა. ამავდროულად იგი ლექციებს კითხულობდა ფიზიოლოგიაში, ლეინის თეოლოგიურ სემინარიაში, საიდანაც გაძევებული იქნა პრო-მონობისა და ანტი-მონობის მომხრე სტუდენტებს შორის გამართული ცხარე კამათის გამო (1834 წლის თებერვალი), რის შემდეგადაც მგზნებარე აბოლიციონისტი გახდა. 1836 წელს შეუერთდა ჯეიმზ გ. ბირნის, ვისთან ერთადაც „Philanthropist” - ის სარედაქციო კონტროლს ეწეოდა, სადაც მუქარის მიუხედავად აქვეყნებდა აბოლიციონისტურ პუბლიკაციებს, რის გამოც „Philanthropist”-ი ბრბოს მიერ 3-ჯერ იქნა დანგრეული. 1843 წელს იგი იყო ყოველდღიური გაზეთის, „Herald“-ის რედაქტორი, სადაც 1847 წელს, ვაშინგტონში, გამოაქვეყნა მონობის საწინააღმდეგო პუბლიკაცია, სათაურით „ეროვნული ეპოქა“. აქაც, მისი ეს პუბლიკაცია, მონობის მომხრეების მხრიდან რამდენიმეჯერ გახდა თავდასხმის მიზეზი. 1848 წელს ერთ-ერთი ასეთი თავდასხმის დროს, მონობის მომხრეებმა რედაქტორი და მესტამბეები თავიანთ ოფისში ჩაკეტეს და მთელი სამი დღის განმავლობაში, შენობაზე ალყა ჰქონდათ შემორტყმული. 1851—1852 წლებში, აქ დაიბეჭდა პირველად ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს „ბიძია თომას ქოხი“, რომელსაც ძალიან მნიშვნელოვანი გამოხმაურებები მოჰყვა და დიდი ყურადღება მიიპყრო მთელს ქვეყანაში. ბეილი გარდაიცვალა 51 წლის ასაკში, ზღვაზე, ევროპის მიმართულებით მოგზაურობისას. ↑ Folsom, Joseph Fulford; and Ogden, Mary Depue. Cyclopedia of New Jersey biography, memorial and biographical, p. 321, American Historical Society, 1921. Accessed March 1, 2011. "Gamaliel Bailey, an early advocate of slave abolition doctrines, was born at Mount Holly, New Jersey, Dece,ber 3rd, 1807. His parents removed to Philadelphia, pennsylvania, when he was nine years old." Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Bailey, Gamaliel". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.
პეტრ იირაჩეკი

პეტრ იირაჩეკი — ჩეხი ფეხბურთელი, ჩეხეთის ეროვნული ნაკრებისა და საფეხბურთო კლუბ „ჰამბურგის“ წევრი. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2012 წლის ჩემპიონატზე. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „პეტრ იირაჩეკი“ ვიკისაწყობში. პეტრ იირაჩეკი. national-football-teams.com იირაჩეკის პროფილი „ვიქტორია პლჟენის" საიტზე დაარქივებული 2012-07-28 საიტზე Wayback Machine. .
გრიმზელის უღელტეხილი

გრიმზელის უღელტეხილი (გერმ. Grimselpass) — უღელტეხილი ბერნის ალპებში. მდებარეობს შვეიცარიის ბერნისა და ვალეს კანტონების საზღვარზე. სიმაღლე 2165 მ. აკავშირებს რონის ხეობას მდინარე აარეს ზემო დინების ხეობასთან. სიახლოვეს რონის მყინვარია. აქვე მიედინება მდინარე რონა. კალთებზე, ზღვის დონიდან 1908 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ხელოვნური ტბა გრიმზელ-ზეე. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „გრიმზელის უღელტეხილი“ ვიკისაწყობში. გრიმზელის უღელტეხილი – ინფორმაცია[მკვდარი ბმული] (ინგლისური)
1419

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1419 1419 (ათას ოთხას ცხრამეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-9 წელი. მადეირის კუნძულები აღმოაჩინეს ჟუან გოსალვიშ ზარკუმ და ტრიშტან ვაშ ტეშეირამ. დაიწყო ჯვაროსნული ლაშქრობა ჰუსიტების წინააღმდეგ. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1419. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1419. 16 აგვისტო : ვენცელი — საღვთო რომის იმპერატორი და ჩეხეთის მეფე. ჟან უშიშარი — ბურგუნდიის ჰერცოგი.
ტენდის უღელტეხილი

ტენდის უღელტეხილი (ფრანგ. Col de Tende; იტალ. Colle di Tenda; ტენდა) — უღელტეხილი ზღვისპირა ალპებში. მდებარეობს საფრანგეთისა და იტალიის საზღვარზე. სიმაღლე 1870 მ. ზღვისპირა ალპებს ჰყოფს ლიგურიის ალპებისაგან. უღელტეხილის გავლით გაყვანილია სარკინიგზო (1898 წ.) და საავტომობილო (1882 წ.) გვირაბები, რომელთაგან უკანასკნელი წარმოადგენს ერთ-ერთ უძველეს, 3,2 კმ-იანი სიგრძის გვირაბს. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ტენდის უღელტეხილი“ ვიკისაწყობში. ტენდის უღელტეხილი – ინფორმაცია დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
გეორგიოს კარაგუნისი

გეორგიოს კარაგუნისი (ბერძ. Γιώργος Καραγκούνης დ. 6 მარტი, 1977, პირგოსი)— ბერძენი ფეხბურთელი, საბერძნეთის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი 2009-2014 წლებში, ევროპის ჩემპიონი. საბერძნეთის ნაკრების შემადგენლობაში მას ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული. გამოირჩეოდა შორეული და საჯარიმო დარტყმებით. კარიერის მანძილზე თამაშობდა სხვადასხვა კლუბებში: „პანათინაიკოსში“, „ინტერში“, „ბენფიკასა“ და „ფულემში“. 15 წლის ასაკიდან ის საბერძნეთის ახალგაზრდულ ნაკრებში თამაშობდა, სადაც 111 მატჩი ითამაშა. 1998 წელს საბერძნეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებთან ერთად მოიპოვა ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლები. კარაგუნისის დებიუტი ნაკრებში შედგა 1999 წლის აგვისტოში სალვადორის ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2004 წლის ჩემპიონატზე, სადაც გაიტანა ჩემპიონატის პირველი გოლი პორტუგალიის კარში. მატჩი საბერძნეთმა 2-1 მოიგო, იმ წელს კი კარაგუნისი ნაკრებთან ერთად ევროპის ჩემპიონი გახდა. მონაწილეობა მიიღო 2005წლის კონფედერაციის თასზე, ევროპის 2008 და 2012 წლების გათამაშებებში. ამ ჩემპიონატზე კარაგუნისმა გაიტანა გადამწყვეტი გოლი გადამწყვეტ მატჩში რუსეთის წინააღმდეგ, რითაც საკუთარი გუნდი ტურნირის მეოთხედფინალში გაიყვანა. ასევე მონაწილეობდა 2010 და 2014 წლების მუნდიალებზე. კარაგუნისს 15 წლიანი სანაკრებო კარიერა ჰქონდა და მას საბერძნეთის ნაკრების მაისურით ყველაზე მეტი, 139 მატჩი აქვს ჩატარებული. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „გეორგიოს კარაგუნისი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი Fulham F.C. profile Elitefootball profile გეორგიოს კარაგუნისი — სტატისტიკა საიტზე Soccerbase.com (ინგლისური)
ტყის ბონიტეტი

ტყის ბონიტეტი (გერმ. Bonität; ლათ. bonitas – კეთილხარისხოვნება) — მოსაჭრელი ტყის ხარისხიანობის მაჩვენებელი, რაც დამოკიდებულია ჰავაზე, ნიადაგზე, მოვლაზე. ბონიტეტი ტყის პროდუქტიულობის მაჩვენებელია, რომელიც დამოკიდებულია ნიადაგ-გრუნტისა და კლიმატურ პირობებზე. განისაზღვრება კორომში გაბატონებული ხეების საშუალო სიმაღლითა და ხნოვანებით. მაღალი ბონიტეტის კორომებს ქმნის მაგ., მთათუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფიჭვი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 465. ↑ უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
აღმოსავლეთი ნახევარსფერო

აღმოსავლეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: აღმოსავლეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნახევარსფერო, რომელიც მდებარეობს გრინვიჩის მერიდიანის აღმოსავლეთით და 180-ე მერიდიანის დასავლეთით. აღმოსავლეთი ნახევარსფერო აღნიშნავს ევროპის, აზიის, აფრიკისა და ავსტრალიის კონტინენტებს, საპირისპიროდ დასავლეთი ნახევარსფეროსა, რომელიც ამერიკას მოიცავს. გარდა ამისა, ტერმინი „აღმოსავლეთი ნახევარსფერო“ კულტურული და გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით, შეიძლება გამოყენებული იქნას როგორც „ძველი სამყაროს“ სინონიმი. აღმოსავლეთი და დასავლეთი ნახევარსფეროების დემარკაციის ხაზს დაუსაბუთებელი შეთანხმება წარმოადგენს, განსხვავებით ეკვატორისგან (წარმოსახვითი გადაკვეთის ხაზი დედამიწის ზედაპირის სიბრტყეზე), რომელიც ჰყოფს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებს. ნულოვანი მერიდიანი (გრძედისა) და დემარკაციული ხაზი, დაახლოებით გრძედის 180-ე მერიდიანი პირობითად მიღებული საზღვრებია, რამეთუ ისინი აღმოსავლეთ გრძედს დასავლეთ გრძედისაგან ყოფენ. აღნიშნული შეთანხმება დაიდო 1884 წელს მერიდიანის საერთაშორისო კონფერენციაზე, რომელიც ქალაქ ვაშინგტონში გაიმართა. აღნიშნული დადგენილი საზღვრების მიხედვით დასავლეთი ევროპა, აფრიკა და აღმოსავლეთი რუსეთი ექცევა დასავლეთ ნახევარსფეროში, ხოლო ევრაზია და აფრიკა როგორც წესი, მოქცეულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. აღმოსავლეთი ნახევარსფეროში მოქცეულია როგორც ხმელეთი ისე წყალი. ხმელეთის უმაღლესი წერტილია ევერესტი (8848 მ), ხოლო უდაბლესი მკვდარი ზღვა (– 423 მ). ამასთანავე აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში ხმელეთი უფრო მეტია, ვიდრე დასავლეთ ნახევარსფეროში. ინდოეთის, ატლანტისა და წყნარის ოკეანეები აგრეთვე აღმოსავლეთი ნახევარსფეროს შემადგენელი ნაწილებია. დედამიწის ნახევარსფეროები აღმოსავლეთი ნახევარსფერო – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური) ↑ Latitude and Longitude დაარქივებული 2008-06-09 საიტზე Wayback Machine. at britannica.com, accessed 2008-05-24
1420

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1420 1420 (ათას ოთხას ოცი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-10 წელი. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ხდება მიქელ VI. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1420. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1420.
სამხრეთი ნახევარსფერო

სამხრეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: სამხრეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან სამხრეთით. სამხრეთი ნახევარსფერო მოიცავს ანტარქტიდის, ავსტრალიის, სამხრეთ ამერიკის დიდ ნაწილსა და აფრიკის სამხრეთ მონაკვეთს, ოკეანეთის დიდ ნაწილს, აგრეთვე ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების სამხრეთ ტერიტორიას, ეგრეთ წოდებულ სამხრეთის ოკეანეს. გარდა ამისა, სამხრეთ ნახევარსფეროს მიეკუთვნება აზიის კონტინენტის კუთვნილი კუნძულები, მათ შორის მალაის არქიპელაგის გარკვეული ნაწილი. ზაფხული აქ დეკემბრიდან მარტამდეა, ხოლო ზამთარი ივნისისა და სექტემბრის ჩათვლით გრძელდება. 22 ან 23 სექტემბერი გაზაფხულის ბუნიაობის თვეებია, 20 ან 21 მარტი კი შემოდგომის ბუნიაობის თვეები. კლიმატები ზომიერი ხასიათისაა, გამონაკლისია ანტარქტიდა, რომლის ჰავა არქტიკის კლიმატზე უფრო ცივია. ეს იმით აიხსნება, რომ სამხრეთ ნახევარსფეროში გაცილებით მეტი წყალია, ვიდრე ხმელეთი, რის გამოც წყალი გათბობასა და გაცივებას შედარებით დიდხანს უნდება, ვიდრე ხმელეთი. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროსთან შედარებით, სამხრეთი ნახევარსფერო ნაკლებად არის დაბინძურებული, რაც მეჩხერი დასახლებით (მსოფლიო მოსახლეობის 10-12 % სამხრეთ ნახევარსფეროზე მოდის) და ნაკლები ინდრუსტრიალიზაციით არის განპირობებული. ყველაფერთან ერთად სამხრეთ ნახევარსფეროში არ არის დამახასიათებელი ლინგვისტური მრავალფეროვნება. მოსახლეობა მხოლოდ 5 ენაზე საუბრობს: პორტუგალიურ, ინგლისურ, ესპანურ, ფრანგულ ან ინდონეზიურ ენებზე. სამხრეთ ნახევარსფეროში ციკლონები და ტროპიკული შტორმები ბრუნავს საათის ისრის მიხედვით. სამხრეთი ზომიერი სარტყლები თითქმის მთლიანად ოკეანურია. აღნიშნული ზონა აერთიანებს: ურუგვაის, ლესოთოს, ესვატინსა და ახალ ზელანდიას; ჩილეს, არგენტინის, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკისა და ავსტრალიის დიდ ნაწილს; პარაგვაის, ბრაზილიის, ნამიბიის, ბოტსვანის, მოზამბიკისა და მადაგასკარის ნაწილებს. სამხრეთი პოლუსი ორიენტირებულია გალაქტიკური ცენტრისაკენ. ჩილესა და ახალ ზელანდიაში გვხვდება უნიკალური წიფლის სახეობები, ეგრეთ წოდებული ნოთოფაგუსი. ევკალიპტი ხარობს როგორც ავსტრალიაში, ისე სამხრეთ აფრიკასა და ლათინურ ამერიკაში. დედამიწის ნახევარსფეროები
1421

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1421 1421 (ათას ოთხას ოცდაერთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-3 დეკადის 1-ლი წელი. 2 თებერვალი : მინის დინასტიის მესამე იმპერატორმა იუნლემ დედაქალაქი გადაიტანა ნანკინიდან პეკინში. 26 მაისი : ოსმალეთის სულთანი მეჰმედ I გარდაიცვალა. ტახტზე ავიდა მისი შვილი მურად II. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1421. 6 დეკემბერი : ჰენრი VI — ინგლისის მეფე (გ. 1471) სოგი — იაპონელი ბუდისტი ბერი და პოეტი (გ. 1502) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1421. 26 მაისი : მეჰმედ I — ოსმალეთის სულთანი ივლისი : ამასიალი ბაიაზიდ-ფაშა — ოსმალეთის დიდი ვეზირი
1422

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1422 1422 (ათას ოთხას ოცდაორი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-3 დეკადის მე-2 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1422. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1422. 31 აგვისტო — მეფე ჰენრი V (ინგლისი) (დ. 1387) 21 ოქტომბერი — მეფე შარლ VI (საფრანგეთი) (დ. 1368)
1423

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1423 1423 (ათას ოთხას ოცდასამი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-3 დეკადის მე-3 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1423. 3 ივლისი : ლუი XI — საფრანგეთის მეფე (გ. 1483) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1423.
ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონი

ჰავლიჩკუვ-ბროდი (ჩეხ. Okres Havlíčkův Brod) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ჰავლიჩკუვ-ბროდი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1 264,95 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 96 011 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 75,9 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები ჰავლიცკუვ-ბროდის რაიონის ქალაქების და სოფლების სია დაარქივებული 2005-01-23 საიტზე Wayback Machine.
იიჰლავის რაიონი

იიჰლავა (ჩეხ. Okres Jihlava) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი იიჰლავა. რაიონის ფართობი შეადგენს 1199,32 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 112 950 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 94,18 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები იიჰლავის რაიონის ქალაქების და სოფლების სია დაარქივებული 2005-01-23 საიტზე Wayback Machine.
პელჰრჟიმოვის რაიონი

პელჰრჟიმოვის რაიონი (ჩეხ. Okres Pelhřimov) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი პელჰრჟიმოვი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1 290,00 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 73 067 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 56,64 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები პელჰრჟიმოვის რაიონის ქალაქების და სოფლების სია დაარქივებული 2005-01-23 საიტზე Wayback Machine.
1424

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1424 1424 (ათას ოთხას ოცდაოთხი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-3 დეკადის მე-4 წელი. ალექსანდრე I-მა მცხეთის სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ეკლესიას შესწირა დავითგარეჯა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1424. 31 ოქტომბერი : ვლადისლავ III — პოლონეთის მეფე (გ. 1444) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1424. 10 მაისი : გო-კამეიამა — იაპონიის იმეპერატორი 12 აგვისტო : იონლე — ჩინეთის იმპერატორი (დ. 1360) 11 ოქტომბერი : იან ჟიჟკა — ჩეხი ხალხის განმათავისუფლებელი გმირი (დ. 1360)
ტრჟებიჩის რაიონი

ტრჟებიჩი (ჩეხ. Okres Třebíč) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ტრჟებიჩი, სიდიდით მეორე ქალაქი ვისოჩინის მხარეში, იიჰლავას შემდეგ. რაიონის ფართობი შეადგენს 1463,07 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 114 587 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 78,32 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები
ჟძიარ-ნად-საზავოუს რაიონი

ჟძიარ-ნად-საზავოუ (ჩეხ. Okres Žďár nad Sázavou) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ჟძიარ-ნად-საზავოუ. რაიონის ფართობი შეადგენს 1578,51 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 119 946 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 75,99 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები ჟდიარ-ნად-საზავოის რაიონის ქალაქების და სოფლების სია დაარქივებული 2005-01-23 საიტზე Wayback Machine.
კრომერჟიჟის რაიონი

კრომერჟიჟის რაიონი (ჩეხ. Okres Kroměříž) — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი კრომერჟიჟი. რაიონის ფართობი შეადგენს 795,67 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 108 943 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 136,92 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები
უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონი

უჰერსკე-ჰრადიშტე (ჩეხ. Okres Uherské Hradiště) — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი უჰერსკე-ჰრადიშტე. რაიონის ფართობი შეადგენს 991,37 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 145 840 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 147,11 ადამიანს. ჩეხეთის რაიონები
1425

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1425 1425 (ათას ოთხას ოცდახუთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-3 დეკადის მე-5 წელი. 9 სექტემბერი : ბელგიაში ლეუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტი დაარსდა. საქართველოს მეფე ალექსანდრე I-მა სპეციალური დროებითი საკომლო გადასახადი შემოიღო, რათა შეეკეთებინა სვეტიცხოველი და მრავალი სხვა ციხე, საყდარი და მონასტერი. ვასილი II გახდა მოსკოვის დიდი მთავარი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1425. 25 იანვარი : ენრიკე IV — კასტილიისა და ლეონის სამეფოს უკანასკნელი მეფე (1454–1474) (გ. 1474) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1425. 8 სექტემბერი : კარლოს I — ნავარის მეფე 27 თებერვალი : ვასილი I — მოსკოვის დიდი მთავარი (დ. 1371) სოფია ბავარიელი — ბოჰემიის დედოფალი (დ. 1376)
ვსეტინის რაიონი

ვსეტინის რაიონი (ჩეხ. Okres Vsetín) — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ვსეტინი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1142,87 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 147 362 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 128,94 ადამიანს. ვალაშსკე-მეზირჟიცი ვსეტინი ზუბრჟი კაროლინკა კელჩი როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემ ჩეხეთის რაიონები
ზლინის რაიონი

ზლინის რაიონი (ჩეხ. Okres Zlín) — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ზლინი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1033,59 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 195 668 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 189,31 ადამიანს. ბრუმოვ-ბილნიცე ვალაშსკე-კლობოუკი ვიზოვიცე ზლინი ლუჰაჩოვიცე ნაპაიედლა ოტროკოვიცე სლავიჩინი სლუშოვიცე ფრიშტაკი ჩეხეთის რაიონები
ჩეხური მიწები

ჩეხური მიწები (ჩეხ. České země) — ტერმინი რომელიც გამოიყენება ბოჰემიის, მორავიის და ჩეხური სილეზიის საერთო დასახელებად. დღს ეს სამი ისტორიული პროვინცია შეადგენს ჩეხეთს. ჩეხური მიწები თავიდან გამოიყენებოდა კელტების (ბოიები) მიერ, შემდგომ მეშვიდე საუკუნემდე გერმანული ტომების (მარკომანები, კვადები, ლანგობარდები) მიერ, VII საუკუნიდან კი სლავური ტომების მიერ. ბოჰემიის გერბი მორავიის გერბი ჩეხეთის სილიზიის გერბი ბოჰემიის მმართველთა სია Pánek, Jaroslav; Tůma Oldřich et al. (2009). A History of the Czech lands. Prague: Karolinum. ISBN 978-80-246-1645-2.