laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ანასეული

ანასეული — უბანი ქალაქ ოზურგეთში, ყოფილი სოფელი. ანასეულში მოქმედებს საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი, ჩაის ფაბრიკა, დისტილერია, მოხუცთა პანსიონატი, ჩაის და სუბტროპიკულ მეურნეობათა ინსტიტუტი, ნიადაგის სადიაგნოსტიკო ცენტრი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 460 მეტრზე. ჰავა ხასიათდება სუბტროპიკული ნოტიო კლიმატით. საშუალო წლიური ტემპერატურა 13.6 0C, იანვარში +4.8 0C, ივლისი-აგვისტოში +22.6 0C, აბსოლუტური მინიმუმი -19 0C, აბსოლუტური მაქსიმუმი +41 0C. ნალექების საშუალო რაოდენობა წელიწადში - 2168 მმ, ნალექების დღეღამური მაქსიმუმი 216 მმ, ჰაერის ფარდობითი საშუალო წლიური ტენიანობა 76% 1956-63 ანასეულში ლ. ნებიერიძის ხელმძღვანელობით გათხარეს ნეოლითური ხანის სამოსახლო ბორცვები, რომლებსაც „მიწის ციხეს“ უწოდებენ. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა კინტრიშისა და გურიანთის არქეოლოგიური მასალის მსგავსია. გურიის მთავრის, მამია მეორის (1600-1625) ქალიშვილს, ანა ბატონიშვილს უნდა უკავშირდებოდეს სახელწოდება ანასეულის წარმოშობა. მამია II-მ ქალიშვილი ანა კახთა მეფე თეიმურაზს მიათხოვა და მამული უბოძა. თავდაპირველად ანასეული წარმოადგენდა სოფელს. 1930 წელს დაარსდა ჩაის მეურნეობის ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით ჩამოყალიბდა ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურათა სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად. 1938 წლიდან ინსტიტუტს დაეკისრა მუშაობა ციტრუსოვან და სხვა სუბტროპიკულ კულტურებზე. 1948 წლიდან ინსტიტუტმა დაიწყო ციტრუსოვანთა სელექცია. ინსტიტუტს ფილიალები ჰქონდა ჩაქვში, სოხუმში, ფოთსა და ზუგდიდში. 1953 წელს ინსტიტუტში არსებული ჩაის განყოფილების ბაზაზე ჩამოყალიბდა ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი, რომელსაც გააჩნდა საკუთარი ჩაის ფაბრიკა. 1958 წელს მისი მოსახლეობა აღემატებოდა 900 კომლს. 1971 წელს ანასეულში დაიდგა ტელესარეტრანსლაციო სადგური. ექადია ანასეულის ნამოსახლარი ანასეულის ჩაის მრეწველობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი დ. თუშაბრამიშვილი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 430. ↑ საგანმანათლბელო დაწესებულებების კატალოგი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-20. ციტირების თარიღი: 2014-01-06.
ანატორის ჯვარი

ანატორის ჯვარი — „წმინდა“ ნადირის (ჯიხვის, არჩვის, შვლისა და სხვ. გარეული ცხოველის) მფარველი ღვთაება ხევსურეთში. ამჟამად ცნობილია ასევე, როგორც მთავარანგელოზის სალოცავი. სამლოცველო აქვთ სოფელ შატილიდან 3 კმ-ის დაშორებით, ნასოფლარ ანატორში. იგი შატილიონთა საერთო სალოცავად ითვლება. შატილის უძველესი მცხოვრებნი — ანატორელნი ანატორის ჯვრის უნჯი ყმები იყვნენ. მათი თავკაცები შეადგენდნენ ამ სალოცავის ჯვარიონს. ანატორის ჯვარი ქისტების სალოცავიც იყო. მისი ნიში ქისტურ სოფელ ჯარეგოშიც იდგა. კულტს ენათესავება საქონლის მფარველი მეგრული ღვთაება ჟინი ანთარი და აფხაზური აითარა. ანატორის ნასოფლარი მოიცავს ერთმანეთზე მიჯრით ნაგებ, ქვის სიპებით თავშეკრულ აკლდამებს. გადმოცემით ეს აკლდამები ეკუთვნით ანატორელებს, რომლებიც ჟამს გაუწყვეტია ერთ-ერთი მათგანის მიერ ანატორის ჯვრის სალოცავის უდიერად მოპყრობის გამო. ოჩიაური გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 432.
ესპანეთ-ამერიკის ომი

ესპანეთ-ამერიკის ომი 1898 (ესპ. Guerra Hispano-Estadounidense, ინგლ. Spanish-American War) - ომი კოლონიური სამფლობელოების გადასანაწილებლად აშშ-სა და ესპანეთს შორის, რომელიც მიზნად ისახავდა ესპანეთის კოლონიების კუბის, ფილიპინებისა და პუერტო-რიკოს ხელში ჩაგდებას. ომს წინ უძღოდა ძლიერი აჯანყებები ესპანელთა ბატონობის წინააღმდეგ კუბასა (1895 წლიდან) და ფილიპინებზე (1896 წლიდან). 1898 წლის 21 აპრილს აშშ-მა ომის გამოუცხადებლად დაიწყო საომარი მოქმედება ესპანეთის წინააღმდეგ. ომმა 3,5 თვეს გასტანა და 13 აგვისტოს ესპანეთის კაპიტულაციით დასრულდა. 10 მაისს მხარეებს შორის დაიდო პარიზის ზავი, რომლის მიხედვითაც ამერიკამ მიიღო პუერტო-რიკო, გუამი და ფილიპინები. კუბა კი დამოუკიდებლად გამოცხადდა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ესპანეთ-ამერიკის ომი უილიამ გლაკენსი, საბეჭდი მასალები კონგრესის ბიბლიოთკიდან კუბის დამოუკიდებლოისთვის ბრძოლის ფოტოები, 1898 ომში სამედიცინო დახმარების ნაწილების სურათები დაარქივებული 2010-11-16 საიტზე Wayback Machine. ესპანეთთან ომის ამსახველი ხელოვნება დაარქივებული 2010-11-05 საიტზე Wayback Machine. ესპანეთ ამერიკის ომის სურათბის კოლექცია-კალიფორნიის ცენტრალური ბიბლიოთკა დაარქივებული 2010-09-24 საიტზე Wayback Machine. ↑ Guevara, Sulpicio, რედ. (2005), „Philippine Declaration of Independence“, The laws of the first Philippine Republic (the laws of Malolos) 1898–1899, Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Library (გამოქვეყნების თარიღი: 1972), http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;rgn=full%20;idno=aab1246.0001.001;didno=aab1246.0001.001;view=image;seq=00000221. წაკითხვის თარიღი: 2013-01-02. (English translation by Sulpicio Guevara) ↑ Guevara, Sulpicio, რედ. (2005), „Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, June 12, 1898“, The laws of the first Philippine Republic (the laws of Malolos) 1898–1899, Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Library (გამოქვეყნების თარიღი: 1972), http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&cc=philamer&idno=aab1246.0001.001&frm=frameset&view=image&seq=203. წაკითხვის თარიღი: 2013-01-02. (Original handwritten Spanish) ↑ 19 ↑ 22 ↑ 20 ↑ 20 ↑ 20 ↑ 20 ↑ 67 ↑ 67 ↑ Trask 1996, p. 371 ↑ 12.0 12.1 Arriba España Twentieth-Century Spain Politics and Society in Spain, 1898-1998, Francisco J. Romero Salvadó, 1999, pg. 19, MacMillan Distribution Ltd, ISBN 0-333-71694-9
რუისელები

რუისელები (ლათ. Trichoptera), წყლის იმ მწერების რიგი, რომელთაც სრული გარდაქმნა ახასიათებთ. ზრდასრული რუისელები გარეგნულად ჩრჩილს წააგავენ მათი ყავისფერი ან მოყვითალო-მურა სხეული და ფრთები დაფარულია ბეწვით. ზრდასრული რუისელები დიდხანს არ ცოცხლობენ. მათი სხეულის სიგრძე 1,5-25 მმ, ფრთების შლილი — 5-70 მმ აღწევს. ცნობილია რუისელების 5500 სახეობა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება დაახლოებით 95-მდე სახეობა. რუისელების მატლის სხეულის სიგრძეა 2-60 მმ, ცილინდრული ფორმა აქვს. ცხოვრობს 1-იდან 3 წლამდე. კანს იცვლის 4-6-ჯერ. რუისელების ზოგი მატლი მტაცებელია, ზოგი კი მცენარეებით იკვებება. რუისელები ბენთოფაგი თევზების ერთ-ერთი ძირითადი საკვებია. ყველა რუისელების მატლი დაჭუპრების წინ თავისთვის აგებს „სახლს“, რომელსაც ნასვრეტები აქვს წყლის საცირკულაციოდ. ჭუპრი ზედა ყბების დახმარებით არღვევს სახურავს, ტოვებს „სახლს“ და დაცურავს. იმაგოს გამოფრენის წინ კი ამოდის წყლიდან. რუისელები ცხოვრობენ ტბებში, მდინარეებსა და წყაროებში. კაკაურიძე თ., ქსე, ტ. 8, გვ.468, თბ., 1984
ანგრევანი

ანგრევანი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ამამლოს თემი), მდებარეობს მდინარე მაშავერის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დინიდან 1160 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 162 კაცი. ანგრევანი შეიძლება იყოს შუა საუკუნეების ქართული წყაროების „ანგრიანი“, რომელიც დაახლ. 1258 წ. ძაგან აბულეთისძეს შიომღვიმის მონასტრისათვის შეუწირია. სოფლის სახელწოდება „ანგრევანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Ангреванъ“ სახით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 440. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 146. ↑ http://census.ge/en/home ↑ http://silknet.com/?module=popup_content&language=ge&product_id=8&type_id=20&attr=city_indexes ↑ http://www.gpost.ge ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 16. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 19. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2011-07-18.
რუისის საეპისკოპოსო

რუისის საეპისკოპოსო — ქართლის ერთ-ერთი უძველესი საეპისკოპოსო კათედრა. რუისის ეპისკოპოსი ანუ მროველი მონაწილეობდა 506 წელს დვინის საეკლესიო კრებაზე. ეპისტოლეთა წიგნში იგი მოხსენიებულია როგორც „მარუელი“. რუისის საეპისკოპოშო შედიოდა რუისის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე შიდა ქართლის სოფლები ლიხ-ტაშისკარამდე. აწყურის საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ (XVII საუკუნე) ხეობისა და სადგერის სოფლებიც მროველს დაექვემდებარა. 1715 წელს რუისის სამწყსოში შედიოდა 84 სოფლის 1839 კომლი. 1811 წელს რუისის საეპისკოპო გაუქმდა. რუისის სამწყსოს დავთარი გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 468.
გვალვა

გვალვა — ბუნებრივი მოვლენა, რომლის ჩამოყალიბებაში ერთდროულად მოქმედებს ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი ფაქტორები — ხანგრძლივი უნალექობა, მაღალი ტემპერატურა და ჰაერის დაბალი ფარდობითი ტენიანობა. გვალვის ერთ–ერთი ყველაზე არსებითი მაჩვენებელია გაზაფხულზე ტენის შემცველობის ოდენობა ნიადაგის მცენარეთა ფესვთა სისტემის განვითარების ზონაში. ტერიტორიის ტენით უზრუნველყოფის კრიტიკულ ნორმად მიღებულია ნალექების ჯამი ვეგეტაციის პერიოდში 150–200 მმ საზღვრებში. შესაბამისად, 150 მმ–ზე ნაკლები ნალექები ამავე პერიოდის განმავლობაში ფასდება, როგორც მკაცრი გვალვა. გვალვისთვის ადაპტირებული მცენარეულობა. მინდვრები ავსტრალიის გვალვიან რეგიონში. ჩადის ტბა 2001 წლის სატელიტუს სურათზე. 1960 წლის შემდეგ ტბის 95% დამშრალია. გვალვის შედეგად გამხმარი საძოვარი. ახალი სამხრეთი უელსი. კლიმატის ცვლილება ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გვალვა GIDMaPS Water scarcity Drought: Hearing before the Committee on Energy and Natural Resources, United States Senate, One Hundred Thirteenth Congress, First Session, on Exploring the Effects of Drought on Energy And Water Management, April 25, 2013 ↑ Disappearing Lakes, Shrinking Seas. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-29. ციტირების თარიღი: 2014-12-11. ↑ Shrinking African Lake Offers Lesson on Finite Resources
რუსთაველი (ჟურნალი)

„რუსთაველი“ — ქართული ჟურნალი, საქართველოს ეროვნულ-ხალხოსნური და მუშა-მშრომელთა ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1918 წელს. რედაქტორ-გამომცემელი — ე. დვალი. გამოიცა 3 მონაკვეთი. შეიცავს ე. დვალისა და ზ. ჭიჭინაძის სტატიებს. ზ. ჭიჭინაძის მიერ შედგენილი „ვეფხისტყაოსნის“ ქართული და უცხოური გამოცემათა სიას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 508.
დიქსი (სიმღერა)

დიქსი (ინგ. "Dixie", აგრეთვე ცნობილი როგორც "I Wish I Was in Dixie" ან "Dixie's Land"), -- პოპულარული ამერიკული სიმღერა. ეს მე-19 საუკუნის ყველაზე გამორჩეული ამერიკული მუსიკალური პროდუქტია და შესაძლოა ყველაზე კარგად ცნობილი სიმღერა, რომელიც ბლეკფეის მინსტრელის შოუმ შეასრულა. მიუხედავად იმისა, რომ წარმოშობით ის ხალხურად არ ითვლება, "დიქსი" მას შემდეგ ამერიკულ ხალხური ფოლკლორის განუყოფელი ნაწილი გახდა. ამ სიმღერამ დაამკვიდრა სიტყვა დიქსი ამერიკულ ლექსიკონში, როგორც სამხრეთის შტატების სინონიმი. ძირითადი წყაროები სიმღერის შექმნას დენიელ დეკატურ ემეტს მიაწერენ. თუმცა, თავად ემეტის სიცოცხლის განმავლობაშიც კი უამრავი ადამიანი იჩემებდა "დიქსის" ავტორობას. წარმოშობის დადგენის პრობლემას ისიც ართულებს, რომ საკუთარი სიზარმაცის გამო ემეტს ამ სიმღერაზე საავტორო უფლებები არ დაუცავს. სიმღერამ პირველად გაიჟღერა ბლეკფეისის მინსტრელის შოუზე 1850-იანებში და სწრაფად გახდა პოპულარული მთელ შეერთებულ შტატებში. ლექსი სიმღერისთვის დაწერილია აფრო-ამერიკული სლენგის რასისტული, გაზვიადებული ვერსიით და მოუთხრობს ისტორიას განთავისუფლებული შავკანიანი მონისა, რომელსაც დაბადების პლანტაციისკენ მიუწევს გული. ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს "დიქსი" კონფედერატთა მიერ საკუთარ ჰიმნად იქნა მიღებული. ამ პერიოდში გაჩენილი სიმღერის ახალი ვერსიები უფრო უკავშირდებოდა სამოქალაქო ომის მოვლენებს. ამერიკული სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის გაძლიერებასთან ერთად, ბევრმა სიმღერის ლირიკა ძველი სამხრეთის იკონოგრაფიასა და იდეოლოგიას დაუკავშირა. დღეს "დიქსი" ხშირად შეურაცმყოფელად მიიჩნევა და მისი შესრულება გაიგივებულია ამერიკული სამხრეთის მონობის კონცეფციისადმი თანაგრძნობასთან. სიმღერის მომხრეები, მეორე მხრივ, განიხილავენ მას, როგორც სამხრეთის კულტურულ დანატოვარს. თუმცა უმრავლესობისთვის ის დღესაც ჩვეულებრივი სიმღერაა საკმაოდ ამყოლი მელოდიით. "დიქსი ლენდის" შესრულების ერთ-ერთი ვარიანტი დაარქივებული 2006-03-05 საიტზე Wayback Machine.
რუსთაველის თეატრის სტუდია

რუსთაველის თეატრის სტუდია, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრთან არსებული თეატრალური სტუდია, დაარსდა 1927 წელს. მიზნად ისახავდა თეატრალური კადრების აღზრდას. 1927-1935 წლებში სტუდიის ხელმძღვანელი იყო აკაკი ვასაძე, 1935-1939 — აკაკი ხორავა. სტუდიას ჰქონდა აფხაზეთის,აჭარის და სამხრეთ ოსეთის სექციები, რომლებიც ახალგაზრდა კადრებს ამზადებდა სოხუმის, ბათუმისა და ცხინვალის თეატრებისათვის. სტუდიამ იარსება 1939 წლამდე. 1939 წელს რუსთაველის თეატრის სტუდიისა და სხვა თეატრალური სტუდიების ბაზაზე შეიქმნა თეატრალური ინსტიტუტი. ქსე, ტ. 8, გვ. 510, თბ., 1984
შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია

შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (ყოფ. შოთა რუსთაველის სახელობის რესპუბლიკური პრემია) — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, რომელიც დააარსა საქართველოს მინისტრთა საბჭომ 1965 წელს. შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიაზე განაცხადები მიიღება შემდეგ დარგებში: მხატვრული ლიტერატურა, მუსიკალური, კინო, სახვითი და თეატრალური ხელოვნება, არქიტექტურა, რუსთველოლოგია, სოციალური და ჰუმანიტარული მეცნიერებები. შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია ენიჭება: ა) ხელოვნების დარგში — ლიტერატურის, მთარგმნელობითი და კვლევითი, ხელოვნებისა და არქიტექტურის უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოებისათვის, რომელმაც მხატვრულ ღირსებათა გამო საერთო ეროვნული აღიარება მოიპოვა და გამსჭვალულია თავისუფლების, ჰუმანიზმისა და პატრიოტიზმის ზოგადსაკაცობრიო იდეალებით; ბ) მეცნიერების დარგში — მაღალ მეცნიერულ დონეზე შესრულებული და საყოველთაოდ აღიარებული სამეცნიერო ნაშრომის ან ნაშრომთა ციკლისათვის, რომელსაც განსაკუთრებული წვლილი შეაქვს არა მარტო ჩვენი ქვეყნის მეცნიერების, არამედ მსოფლიოს სულიერ, სოციალურ და/ან ეკონომიკურ განვითარებაში. პირს, რომელიც მოიპოვებს შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიას, მიენიჭება შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატის წოდება, გადაეცემა ლაურეატის დიპლომი, ოქროს მედალი და ფულადი ჯილდო. ავტორთა კოლექტივისთვის პრემიის მინიჭების შემთხვევაში, საპრემიო თანხა ნაწილდება თანაბრად. შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია გაიცემა 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით.  კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 510. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება საქართველოს მთავრობის დადგენილება მთავრობამ რუსთაველისა და ეროვნული პრემიები აღადგინა (რადიო თავისუფლება) ↑ 2000 წლის საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის ეროვნული პრემიის მინიჭების შესახებ ↑ ინტერპრესნიუსი
ჭილყვავი

ჭილყვავი (ლათ. Corvus frugilegus) — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 45 სმ აღწევს. ფერად შავია, ლურჯი, ლითონისებრი ბზინვარება დაკრავს. ზრდასრულს ნისკარტის ფუძესთან კანი შიშველი აქვს. სპორადულად არის გავრცელებული ევრაზიაში. აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება როგორც მობინადრე, ზამთარში ადგილობრივ პოპულაციებს ემატება ჩრდილოეთიდან დასაზამთრებლად მასობრივად შემოფრენილები. ბინადრობს მეტწილად კოლონიებად, მაღალ ხეებზე — ტყისპირებში, ჭალებში, ბაღებსა და მისთანებზე. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერების დიდი რაოდენობით განადგურებით. თესვის დროს კი ერთგვარი მავნებელია, კენკავს დათესილ მარცვლებს. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 400.
ესპანეთის მეორე რევოლუცია

ესპანეთის მეორე რევოლუცია — ესპანეთში XIX საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეორე. მიმდინარეობდა 1820-1823 წწ. ამ რევოლუციის მთავარ მამოძრავებელ ძალას წარმოადგენდა არმია, რომელმაც 1808-1813 წწ. ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომის გავლენა განიცადა. რევოლუცია დაიწყო 1820 წლის იანვარში, სამხედრო გამოსვლით კადისში რაფაელ რიეგო-ი-ნუნიესის მეთაურობით, რასაც მოჰყვა აჯანყება მთელს ქვეყანაში. 1820 წლის 9 მარტს მეფე ფერდინანდ VII იძულებული გახდა აღედგინა 1812 წლის კონსტიტუცია, მარტ-აპრილში შეიქმნა კონსტიტუციური მთავრობა, რომელშიც შევიდნენ პირველი რევოლუციის ყოფილი მოღვაწეები - მოდერადოსის (ზომიერები) პარტიის წარმომადგენლები (ხელისუფლების სათავეში იყვნენ 1822 წლის აგვისტომდე). 1820 წლის დეკრეტით გაუქმდა მაიორატები, დაიხურა მონასტრების ნაწილი და მათი მიწები ნაციონალიზებულ იქნა. შემცირდა გადასახადები იმპორტულ მანქანებზე, გააძევეს იეზუიტები, დაარსდა ეროვნული მილიცია და აღდგენილ იქნა წინა რევოლუციის დროინდელი ადმინისტრაციული რეფორმები. ექსალტადოსის (მემარცხენე ლიბერალები) პარტიის წარმომადგენლები მოითხოვდნენ ღონისძიებების გატარებას გლეხთა ფართო ფენების სასარგებლოდ. 1821, 1822 და 1823 წწ. კორტესმა განიხილა ექსალტადოსის პარტიის მიერ შეტანილი კანონპროექტი სენიორული მიწის დიდი ნაწილის გლეხებისათვის გადაცემის შესახებ. მეფემ ორჯერ დაადო მას ვეტო, როდესაც 1823 წელს იგი ძალაში შევიდა უკვე გვიანი იყო: საღვთო ალიანსის გადაწყვეტილებით ესპანეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი ოკუპირებულ იქნა ფრანგ ინტერვენტთა მიერ. აგრარული რეფორმა განუხორციელებელი დარჩა, რამაც ჩამოაშორა რევოლუციას გლეხთა ფენები. 1821 წლის შემოდგომასა და ზამთარში ქვეყანაში გამწვავდა კლასობრივი ბრძოლა, საღვთო ალიანსის მხარდაჭერით გამოცოცხლდა კონტრრევოლუცია. ფელიუს მთავრობამ (1821 წლის მარტი-დეკემბერი) გააძლიერა პროვოკაციები რევოლუციონერთა მიმართ. ასეთ პირობებში გამოსვლებმა ანტისამთავრობო ხასიათი მიიღო. 1822 წლის აგვისტოში ხელისუფლება მემარჯვენე ექსალტადოს-მასონთა (ე. სან-მიგელის მთავრობა) ხელში გადავიდა. მათ არ მიიღეს გადამწყვეტი ზომები კონტრევოლუციონერთა წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია ანტისამთავრობო 1822 წლის შემოდგომაზე გამოსვლების გაძლიერება კომუნეროსთა (მემარცხენეები) მიერ. მთავრობა გააძლიერა კომუნეროსთა რეპრესია, პარალელურად ებრძოდა ულტრაროიალისტებს, რომლებმაც წამოიწყეს აჯანყებები ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეებში. ამ ვითარებაში საღვთო კავშირმა დაიწყო აშკარა ინტერვენცია. 1823 წლის 7 აპრილს საფრანგეთის არმია ესპანეთში შეიჭრა, მთავრობამ ვერ შეძლო თავდაცვის ორგანიზება, ხოლო მოსახლეობის დაბალმა ფენებმა არ გაუწია აქტიური წინააღმდეგობა ინტერვენციას. 1823 წლის 30 სექტემბერს კონსტიტუციურმა მთავრობამ, რომელიც ჯერ სევილიაში გადავიდა, ხოლო შემდეგ კადისში, კაპიტულაცია გამოაცხადა. 1823 წლის 1 ოქტომბერს მეფე ფერდინანდ VII აღადგინა აბსოლუტისტური რეჟიმი. ესპანეთის პირველი რევოლუცია ესპანეთის მესამე რევოლუცია ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 230.
ესპანეთის მესამე რევოლუცია

ესპანეთის მესამე რევოლუცია - ესპანეთში XIX საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მესამე. მიმდინარეობდა 1834-1843 წწ. იგი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული I კარლისტურ ომთან. 1833 წელს რეგენტმა მარია კრისტინამ გამოაქვეყნა მანიფესტი ესპანეთში აბსოლუტისტური წესების შენარჩუნების შესახებ. მანიფესტმა უკმაყოფილება გამოიწვია, რამაც აიძულა მარია კრისტინა დათმობებზე წასულიყო. 1834 წელს შეიქმნა მოდერადოსთა მთავრობა მარტინეს დე ლა როსას, ხოლო 1835 წლის ივნისიდან - ტორენოს მეთაურობით. მათი მთავრობის პოლიტიკამ უკმაყოფილება გამოიწვია ოპოზიციურად განწყობილი პროგრესისტების ლიბერალურ-ბურჯუაზიული პარტიის რიგებში, რასაც მოჰყვა სახალხო აჯანყებები, რომელთა მსვლელობაშიც წამოაყენეს კადისის 1812 წლის კონსტიტუციის აღდგენის ლოზუნგი. 1835 წლის სექტემბერში მათი მოთხოვნების საფუძველზე შეიქმნა პროგრესისტების მთავრობა მენდისაბლის მეთაურობით. მარია კრისტინას ანტი სამთავრობო გადატრიალების მცდელობამ კვალვ აჯანყება გამოიწვია. 1836 წელს აღდგენილ იქნა კადისის კონსტიტუცია და შეიქმნა კალატრავას მთავრობა, რომელიც განაგრძობდა ანტისასულირო მოღვაწეობას: დახურა მონასტრები, გაყიდა საეკლესიო მიწები... მოწვეულ იქნა დამფუძნებელი კორტესები, რომელმაც 1837 წლის 18 ივნისს მიიღო ახალი კონსტიტუცია (მონარქის ხელისუფლება იზღუდებოდა ორპალატიანი კორტესით). პროგრესისტები ფიქრობდნენ რომ კონსტიტუციის მიღებით გადაწყდებოდა რევოლუციის მიზნები, მაგრამ 1837 წელს ისინი საერთოდ ჩამოაშორეს ხელისუფლებას და მთავრობის სათავეში კონსერვატორები მოვიდნენ. კონსერვატორებს ხელმძღვანელობდა მოდერადოსთა ლიდერი გენერალი ნარვაესი, პროგრესისტებს კი - ბალდომერო ესპარტერო. ესპარტერომ ხალხის მასების აღშფოთებით ისარგებლა და ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება. 1840 წლის 17 ოქტომბერს მარია კრისტინა გადადგა რეგენტობიდან. 1841 წლის მარტში საპარლამენტო და ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები. ესპარტერო რეგენტად დაინიშნა და შეინარჩუნა მთელი ძალაუფლება. მაგრამ მალე ხელისუფლების სათავეში მოექცა გენერალი ნარვაესი, რომელსაც მხარს უჭერდა არმია. 1843 წლის 23 ივლისს მან დაიკავა მადრიდი; ესპარტერო გაიქცა დიდ ბრიტანეთში. ესპანეთის პირველი რევოლუცია ესპანეთის მეორე რევოლუცია ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 230.
ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია

ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია - ესპანეთში XIX საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეოთხე. მიმდინარეობდა 1854-1856 წწ. დაიწყო 1854 წლის 28 ივნისს სამხედრო აჯანყებით. აჯანყებულებმა 7 ივლისს გამოქვეყნეს თავიანთი მოთხოვნები ე. წ. „მანსანარესის მანიფესტი“, რომლითაც მოითხოვდნენ მეფის კამარილიის მოსპობას და დამფუძნებელი კორტესის მოწვევას. აჯანყებას მიემხრო მადრიდისა და ესპანეთის სხვა დიდი ქალაქების მოსახლეობა. 31 ივლისს დედოფალი ისაბელ II იძულებული გახდა პრემიერად დაენიშნა მესამე რევოლუციის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა, ესპანეთის ყოფილი რეგენტი ბალდომერო ესპარტერო, რომელმაც პროგრესისტებისა და მემარჯვენე ლიბერალებისგან შექმნა მთავრობა. ივლისში შექმნილმა ეროვნული მილიციის რაზმებმა მიიღო ლეგალური სტატუსი. 1854 წლის 8 ნოემბერს მადრიდში შეიკრიბა ერთპალატიანი დამფუძნებელი კორტესი, რომლის დეპუტატთა უმეტესობა ეკუთვნოდა ლიბერალური კავშირის პარტიას (შეიქმნა 1854 წელს მემარჯვენე ლიბერალებისაგან) სამხედრო მინისტრ ო’დონელის მეთაურობით. კორტესის მემარცხენე ფრთას შეადგენდნენ პროგრესისტები (ესპარტეროს მომხრეები) და დემოკრატ-დესპუბლიკელთა მცირე ჯგუფი. ესპარტეროსა და ო’დონელის პირადი მეტოქეობა გადაიზარდა დიდ პოლიტიკურ კონფლიქტში, რის შედეგადაც რევოლუციის მომხრეები ორად გაიყვნენ: ერთი ითხოვდნენ რევოლუციის გაღრმავებას, მეორენი კი მიღწეულით კმაყოფილნი იყვნენ. ლეოპოლდო ო'დონელ ი ხორისი სარგებლობდა ისაბელ II-ის, სამეფო კარის წრეების და სამღდელოების მხარდაჭერით. კატალონიაში, ვალენსიასა და ანდალუსიაში ძალას იკრებდა რესპუბლიკური მოძრაობა. 1856 წელს დაიწყო აგრარული მღელვარებანი ანდალუსიაში, ესტრემადურასა და ვალიადოლიდში, რითაც ისარგებლა დედოფალმა და გადააყენა ესპარტეროს მთავრობა. მთავრობას სათავეში ჩაუდგა ო’დონელი, რომელმაც დაშალა ეროვნული მილიცია და დამფუძნებელი კორტესი. აღადგინა 1845 წლის კონსტიტუცია და რევოლუციამდე მოქმედი სხვა კანონები. ესპანეთის პირველი რევოლუცია ესპანეთის მეორე რევოლუცია ესპანეთის მესამე რევოლუცია ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 230.
ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია

ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია — ესპანეთში XIX საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეხუთე. მიმდინარეობდა 1868-1874 წწ. 1868 წლის 18 სექტემბერს კადისში ადმირალ ხუან ბატისტა ტოპეტეს მეთაურობით აჯანყდა ფლოტი. მას მოჰყვა არმიის გამოსვლა, რომელსაც სათავეში ჩაუდგნენ გენერალიტეტის უმარლესი წარმომადგენლები (მარშალი ფრანსისკო სერანო, გენერლები ხუან პრიმი, დულსე და სხვ.) ბრძოლას შეუერთდნენ მადრიდის, ბარსელონის, ვალენსიისა და სხვა დიდი ქალაქების მოსახლეობა, რომლებსაც უმთავრესად რესპუბლიკელები ხელმძღვანელობდნენ. მთელ ქვეყანაში იქმნებოდა ხუნტები. ალკოლესთან (ანდალუსია) ბრძოლის შემდეგ დედოფალი ისაბელ II 30 სექტემბერს ესპანეთიდან გაიქცა და 18 ოქტომბერს შეიქმნა დროებითი მთავრობა ფრანსისკო სერანოს მეთაურობით. მაგრამ რესპუბლიკელები არ დაუშვეს სახელმწიფოს მმართველობაში. 1869 წელს გამოქვეყნდა ესპანეთის კონსტიტუცია, რომელმაც ესპანეთი მემკვიდრეობით მონარქიად გამოაცხადა. კონსტიტუცია აცხადებდა საყოველთაო საარჩევნო უფლებას მამაკაცებისათვის, ბეჭდვის, კრებების, ასოციაციების ტავისუფლებას, სამოქალაქო ქორწინებას და პირველად ესპანეთის ისტორიაში სარწმუნოების თავისუფლებას. 1869 წლის 18 ივნისს ფ. სერანო დაინიშნა რეგენტად, ხოლო ხუან პრიმი - პრემიერ-მინისტრად. 1870 წელს ესპანეთის ტახტზე აირჩიეს უფლისწული ამადეო სავოიელი (იტალიის მეფის ვიქტორ ემანუელ II-ის შვილი). რევოლუციის შედეგებმა ვერ დააკმაყოფილა მოსახლეობა, რომლებიც აქტიურად გამოდიოდნენ რესპუბლიკის დამყარების მოთხოვნით. 1868 წლის დეკემბერში დაიწყო რესპუბლიკელთა აჯანყება. ამადეო სავოიელის მმართველობა განიცდიდა როგორც რესპუბლიკელების, ასევე დედოფალ ისაბელისა და კარლისტების მომხრეთა შეტევას. 1873 წლის 11 თებერვალს ამადეო გადადგა სამეფო ტახტიდან და კორტესმა ესპანეთი რესპუბლიკად გამოაცხადა დამყარდა ესპანეთის პირველი რესპუბლიკა. 1874 წლის 3 იანვარს გენერალმა პავიამ და მარშალმა სერანომ მოაწყვეს სამხედრო გადატრიალება, რომლის შედეგად ქვეყანაში დამყარდა სამხედრო დიქტატურა. 1874 წლის 29 დეკემბერს გენერალ კამპოსის მიერ მიერ განხორციელებული ახალი გადატრიალების შედეგად ისაბელ II-ის შვილი ალფონსო XII ესპანეთის მეფედ გამოაცხადეს. ასე დასრულდა მღელვარე XIX საუკუნის რევოლუციები ესპანეთში. ესპანეთის პირველი რევოლუცია ესპანეთის მეორე რევოლუცია ესპანეთის მესამე რევოლუცია ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 231.