laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტრირის ფრიდრიხ-ვილჰელმის გიმნაზია

ტრირის ფრიდრიხ-ვილჰელმის გიმნაზია (შემოკლებით ეფ-ვე-გე, გერმ. Das Friedrich-Wilhelm-Gymnasium - FWG) არის მეორე საფეხურის სკოლა ქალაქ ტრირში. იგი გერმანიის ერთ-ერთი უძველესი გიმნაზიაა. გიმნაზია დაარსდა 1561 წელს. იგი წარმოადგენდა იეზუიტთა სკოლას და სახელწოდებაც ლათინურენოვანი ჰქონდა Collegium Trinitas (კოლეგიუმ ტრინიტას), ანუ სამების კოლეგია). იეზუიტების მფლობელობაში ძველი ტრირის უნივერსიტეტიც იყო. ტრირის იეზუიტთა სკოლის ის შენობა, რომელშიც 1614 წლიდან მიმდინარეობდა მეცადინეობები, დღემდე შემორჩენილია, და იგი სასულიერო სემინარიას უჭირავს. იეზუიტებს ეს სკოლა მანამ ეკავათ, ვიდრე 1773 წელს იეზუიტების ამ ორდენს გააუქმებდნენ. ამ დროიდან მოყოლებული გიმნაზია გადავიდა კლემენს ვენცესლავ საქსონიელის მფლობელობაში, რომელიც იყო უკანასკნელი არქიეპისკოპოსი და ტრირის კურფიურსტი. პირველი კოალიციის ომის დროს, ტრირის ეპარქიის დაშლის შემდეგ, 1794 წელს, ქალაქი ტრირი ფრანგული არმიის ნაწილებმა დაიკავა,1801 წელს კი ქალაქი საფრანგეთის სარის დეპარტამენტის დედაქალაქად გამოცხადდა. მანამდელი კურფიურსტის სკოლას ეწოდა ეკოლ სენტრალი, მოგვიანებით კი - ასევე ფრანგულ ყაიდაზე - კოლეჟი. ნაპოლეონ პირველის დაცემისა და ტრირის პრუსიის ერთ-ერთი პროვინციის, კერძოდ კი ქვემო რაინის დიდ საჰერცოგოში (1822 წლიდან: რაინის პროვინცია) გაწევრიანების შემდეგ ფრანგულ კოლეჟს ეწოდა პრუსიის სამეფო გიმნაზია. სამეფო გიმნაზიის სახელი ამ სკოლას ოფიციალურად 1858 წელს მიენიჭა. კაიზერ ვილჰელმის გიმნაზიის (ქალაქის დღევანდელი მაქს პლანკის გიმნაზია) დაფუძნების გამო სამეფო გიმნაზიას 1896 წელს სახელების უკეთ გარჩევის მიზეზით სამეფო გიმნაზიას ისევ შეუცვალეს სახელი პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ III-ისადმი პატივისცემის უფრო ნათლად გამოსახატავად და ამჯერად გიმნაზია ფრიდრიხ ვილჰელმის სახელობისა გახდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ისტორიული სკოლის შენობა განადგურდა, რის გამოც მეცადინეობა 1946-დან 1961-წლამდე ასევე მეტად დაზიანებულ რაიხის წმინდა მაქსიმინის სააბატოს შენობაში მიმდინარეობდა. 1961 წელს ბოლოსდაბოლოს მოხერხდა გიმნაზიისთვის ახალი შენობის აგება. 2011 წელს გიმნაზიამ არსებობის 450 წლისთავი იზეიმა. სკოლაში არსებობს ძველი და ახალი ენების ორი განშტოება. განსაკუთრებულად აღსანიშნავია ის, რომ 2005-2006 სასწავლო წლებში 5-ე კლასში ინგლისური ენის პარალელურად შემოღებული იქნა ლათინური ენის კურსი. 7-ე და 8-ე კლასებში მოსწავლეებს საშუალება ეძლევათ დამატებით აირჩიონ სხვა უცხო ენები. ლათინურისა და ძველი ბერძნულის გარდა, ყველა კლასს აქვს აგრეთვე ინგლისური, ფრანგული და იტალიური ენების შესწავლის საშუალება. გიმნაზიის ბაზაზე ლათინური და ბერძნული ენის კურსების წარმატებით გავლის შემდეგ მოსწავლეებს შესაძლებლობა აქვთ ჩააბარონ სახელმწიფო გამოცდა ლატინუმსა და გრეკუმში, რაც მათ უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელების შემთხვევაში გაათავისუფლებს ლათინური და ბერძნული ენების კურსებისაგან. სკოლას გააჩნია თანამედროვე შესაბამისი კლასები. აღჭურვილია თანამედროვე კომპიუტერული ქსელით, ვიდეო და საკონფერენციო დარბაზით, სპორტული დარბაზით, ტანვარჯიშის დარბაზითა და სპორტული მოედნით. სკოლა აწარმოებს მოსწავლეთა გაცვლით პროგრამებს ინგლისის, საფრანგეთის, იტალიის, ნიდერლანდების, ფინეთის, ლუქსემბურგისა და ავსტრიის სხვადასხვა სკოლებთან. სკოლის ოფიციალური საიტი ფრიდრიხ-ვილჰელმის გიმნაზიის მოსწავლეთა ჯაზბენდი დაარქივებული 2012-10-14 საიტზე Wayback Machine.
ინდონეზიის ჰიმნი

ინდონეზიის ჰიმნს ჰქვია Indonesia Raya („დიდი ინდონეზია“). სიმღერის კომპოზიტორია ვაგე რუდოლფ სუპრატმანი, რომელმაც „დიდი ინდონეზია“ პირველად წარადგინა 1928 წლის 28 ოქტომბერს ბატავიაში (დღევანდელი ჯაკარტა),ახალგაზრდების ეროვნულ ყრილობაზე. სიმღერა ეძღვენა ეროვნულ მოძრაობას, რომელმაც მთელი არქიპელაგი მოიცვა და იბრძოდა ერთიანი ინდონეზიის იდეისთვის და მისი რამდენიმე სახელმწიფოდ გაყოფის საწინააღმდეგოდ. ჰიმნის ტექსტი [რედაქტირება] Indonesia, tanah airku, tanah tumpah darahku. Di sanalah aku berdiri, jadi pandu ibuku. Indonesia, kebangsaanku, bangsa dan tanah airku. Marilah kita berseru, «Indonesia bersatu!» Hiduplah tanahku, hiduplah neg’riku, Bangsaku, rakyatku, semuanya. Bangunlah jiwanya, bangunlah badannya Untuk Indonesia Raya. მისამღერი: Indonesia Raya, merdeka, merdeka Tanahku, neg’riku yang kucinta. Indonesia Raya, merdeka, merdeka Hiduplah Indonesia Raya. Indonesia Raya, merdeka, merdeka Tanahku, neg’riku yang kucinta. Indonesia Raya, merdeka, merdeka Hiduplah Indonesia Raya. Indonesia tanah yang mulia, tanah kita yang kaya. Disanalah aku berada untuk s’lama-lamanya. Indonesia tanah pusaka, P’saka kita semuanya. Marilah kita mendoa, «Indonesia bahagia!» Suburlah tanahnya, suburlah jiwanya, Bangsanya, rakyatnya, semuanya. Sadarlah hatinya, Sadarlah budinya Untuk Indonesia Raya. Indonesia, tanah yang suci, tanah kita yang sakti. Di sanalah aku berdiri, Jaga ibu sejati. Indonesia, tanah berseri, tanah yang aku sayangi. Marilah kita berjanji, «Indonesia abadi!» S’lamatlah Rakyatnya, S’lamatlah putranya, Pulaunya, lautnya, semuanya. Majulah negrinya, majulah pandunya Untuk Indonesia Raya. ინდონეზიის ეროვნული ჰიმნი
მეორე საფეხურის სკოლა გერმანიაში

მეორე საფეხურის სკოლები, ანუ სეკუნდარული საფეხურის სკოლები გერმანიიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში ის სკოლებია, რომლებიც ბავშვებმა დაწყებითი საფეხურის გავლის შემდეგ უნდა გაიარონ. მეორე საფეხურის სკოლებში შედის ისეთი სკოლის ტიპები, როგორიცაა ე.წ. გეზამთსკოლები, გიმნაზიები, ჰაუპტსკოლები და რეალსკოლები. პირველი საფეხურის სკოლა გერმანიის სასკოლო სისტემა შვეიცარიის სასკოლო სისტემა ავსტრიის სასკოლო სისტემა უმაღლესი სკოლა, ანუ ე.წ. High School (უმაღლესი სასწავლებელი ავსტრალიაში, ჩინეთის რესპუბლიკაში, ჰონგ კონგში, იაპონიაში, კანადაში, სინგაპურში, სამხრეთ კორეასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
თეთრი ღმერთი

თეთრი ღმერთი — ირაკლი ჩარკვიანის 2011 წლის ალბომი, რომელიც გამოვიდა მისი სიკვდილის შემდგომ, მუსიკოსის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. დისკი კომპანია „სილქნეტის“ სპონსორობით გამოიცა. ალბომში შეტანილია სიმღერები, რომლებიც მუსიკოსის სიცოცხლეში არ გამოსულა და რამდენიმე უკვე არსებული ცნობილი კომპოზიციაც. სიმღერებს ახლავს ირაკლი ჩარკვიანის მიერ წაკითხული რამდენიმე ლექსი. პროდიუსერების სახით ალბომზე მუშაობდნენ გიორგი ასანიშვილი და ქეთათო ჩარკვიანი. ვირთხა რბოლა აფრენ ია ცაკუალე კანაფი სი ბემოლი სირცხვილი ადანდალი კაია ანგელოზი შანხაი ძაღლები ძილი მოდი წავიდეთ ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-12-29. ↑ http://silknet.com/index.php?lang=ka&mid=89&s=news&id=95
პაპუა (ინდონეზიის პროვინცია)

პაპუა (ინდონ. Papua) — პროვინცია ინდონეზიაში. მოიცავს კუნძულ ახალი გვინეის დასავლეთ ნახევრის უმეტეს ნაწილს და მიმდებარე სხვა კუნძულებს. დედაქალაქია ჯაიაპურა. წარმოადგენს ინდონეზიის უდიდეს და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე პროვინციას. თავდაპირველად, პროვინცია კუნძულ ახალი გვინეის მთლიან დასავლეთ ნახევარს მოიცავდა, ამ დროისთვის მისი სახელი იყო დასავლეთი ახალი გვინეა ანუ ირიან–ჯაია, თუმცა, 2003 წელს ინდონეზიის მთავრობამ კუნძულის უკიდურესი დასავლეთი ნაწილი ცალკე პროვინციად გამოაცხადა; ამჟამად კი ეწოდება დასავლეთი პაპუა. 2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 2 833 381 ადამიანს შეადგენს. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პაპუა 28 სარეგენტოდ და 1 ავტონომიურ ქალაქად იყოფა. ინდონეზიის პროვინციები ოფიციალური ვებ-გვერდი Languages and ethnic groups of Papua Province, SIL Ethnologue ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 Papua Province Administrative Division Data and Code 2015 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23899310"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ Central Bureau of Statistics: Census 2010, retrieved 17 January 2011 (ინდონეზიური)
აფრენ

აფრენ — ირაკლი ჩარკვიანის 1998 წლის ალბომი. შეტანილია 11 სიმღერა, ჩაწერილი 1997 წლის განმავლობაში. აგრეთვე შეტანილია ოთხი სიმღერა დადა დადიანთან ერთად განხორციელებული ინტერნეტ-პროექტიდან „დაირა“. „აფრენ“ „თბილისო“ „Silent Swim“ „გაიღვიძე შვილო“ * „Москва“ „ომარას ძაღლი“ „ბაღში“ * „მაწონი“ „Ahmed“ * „Net Problem“ * „Love Is All“ (დამატება) „დამდევ“ * - პროექტი „დაირა“ ალბომი YouTube-ზე (ოფიციალური არხი)
რიაუ

რიაუ (ინდონ. Riau) — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სუმატრის აღმოსავლეთ სანაპიროს ცენტრში, მალაკის სრუტის გასწვრივ. 2004 წლამდე იგი მოიცავდა სუმატრის აღმოსავლეთით და სინგაპურის სამხრეთით მდებარე რიაუს კუნძულებსაც, სანამ მათ ცალკე პროვინციის სტატუსი მიენიჭებოდა. დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქია პეკანბარუ. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია დუმაი, სელატ-პანჯანგი, ბაგანსიაპიაპი, ბენგკალისი, რენგატი. რიაუ ამჟამად ინდონეზიის ერთ–ერთი უმდიდრესი პროვინციაა, განსაკუთრებით ბუნებრივი რესურსებით — ნავთობით, ბუნებრივი აირით, კაუჩუკით, პალმის ზეთით. 1982–2005 წლებში მნიშვნელოვნად დაზარალდა ხე–ტყის უკანონო ჩეხვით, როს შედეგადაც ტყით დაფარული 78 % ტერიტორია 33 %–მდე შემცირდა. დეფორესტაცია ძირითადად ზეთის პალმის გაშენებისა და ქაღალდისთვის მიმდინარეობდა. მცენარეული საფარის სასტიკად შემცირებამ წყალდიდობებისა და მეწყერის საფრთხე არა მარტო რიაუს პროვინციას, არამედ მალაიზიის დედაქალაქ კუალა-ლუმპურსაც შეუქმნა. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 5 543 031 ადამიანს შეადგენს. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, რიაუ ათ სარეგენტოსა და ორი ავტონომიური ქალაქისგან შედგება. ინდონეზიის პროვინციები (ინდონეზიური) ოფიციალური ვებ-გვერდი ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 Riau Province Administrative Division Data and Code 2015 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23894800"></a> ↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ Central Bureau of Statistics: Census 2010 დაარქივებული 2012-02-01 საიტზე Wayback Machine. , retrieved 17 January 2011 (ინდონეზიური) ↑ WWF:The Eleventh Hour for Riau's Forests. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-06-14. ციტირების თარიღი: 2012-12-29. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-29. ↑ http://www.bernama.com/bernama/v6/newsindex.php?id=673630
მუვათალი II

მუვათალი II — ხეთების მეფე, მურსილი II-ის ძე. ჩვენამდე მოაღწია ხეთურ ენაზე შედგენილმა ვრცელმა ხელშეკრულებამ, რომელიც მუვათლიმ დადო მცირე აზიის სამხრეთ-დასავლეთში მდებარე ხეთების ვასალური ქვეყნის - ვილუსას - მმართველ ალექსანდუსთან. მუვათალი ცდილობდა ხეთების პოლიტიკური გავლენის შენარჩუნებას ჩრდილოეთ სირიის სამთავროებზე. ამ მიზნით იგი კადეშთან შეებრძოლა ეგვიპტელების ლაშქარს, რომელსაც რამსეს II მეთაურობდა (ძვ. წ. 1274). ბრძოლამ წარმატება ვერცერთ მხარეს ვერ მოუტანა, ხეთები კვლვინდებურად ბატონობდნენ ჩრდილოეთ სირიაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 190. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, თბ., 1971
მურსილი I

მურსილი I — ძველი ხეთური სამეფოს ერთ-ერთი მმართველი, შვილიშვილი (თუ შვილობილი) და მემკვიდრე ხათუსილი I-ისა, მცირე აზიის მრავალი ოლქის დამორჩილების შემდეგ მურსილიმ დაარბია ხალაფი (ჰალაბი), დაამარცხა ხურიტები და დაანგრია ქ. ბაბილონი (ძვ. წ. 1595). მოკლეს ხათუსაში სამეფო კარის ინტრიგების შედეგად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
რიაუს კუნძულების პროვინცია

რიაუს კუნძულების პროვინცია (ინდონ. Provinsi Kepulauan Riau) — მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ ყველაზე სწრაფადმზარდი პროვინცია ინდონეზიაში; მოიცავს რიაუს არქიპელაგის კუნძულებს, ისევე როგორც სამხრეთით, აღმოსავლეთით და ჩრდილო–აღმოსავლეთით მდებარე სხვა კუნძულებს. დედაქალაქია ტანჯუნგ-პინანგი. 2004 წლამდე რიაუს კუნძულები რიაუს პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 685 698 ადამიანს შეადგენს. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, პროვინცია იყოფა ხუთ სარეგენტოდ და ორ ქალაქად. ინდონეზიის პროვინციები (ინდონეზიური) ოფიციალური ვებ-გვერდი ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Riau Islands Province Administrative Division Data and Code 2015 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23894851"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164"></a> ↑ Central Bureau of Statistics: Census 2010, retrieved 17 January 2011 (ინდონეზიური)
მურსილი II

მურსილი II — ახალი ხეთური სამეფოს ერთ-ერთი მმართველი, სუფილულიუმა I-ის ძე.ფართო დაპყრობითი პოლიტიკის შედეგად მიაღწია ხათის გაბატონებას მცირე აზიის ძირითად პოლიტიკურ გაერთიანებებზე (ქასქების ტომები, ხაიასა, არცავა) და ჩრდილოეთ სირიის სამთავროებზე (ჰალაბი, ამურუ, ქარხემიში და სხვ.). ჩვენამდე მოაღწია „ანალებმა“, „ლოცვებმა“ და სხვა ხასიათის ტექსტებმა, რომლებიც მას მიეწერება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
მურსილი III

მურსილი III, ურხითესუფი — ახალი ხეთური სამეფოს ერთ-ერთი მმართველი, მუვათალი II-ის ძე. ქვეყანას მართვდა ძვ. წ. XIII საუკუნის დასაწყისში. გააგრძელა ომი ეგვიპტესთნ. იმეფა შვიდი წელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 202.
ელბაქიანთკარის იოანე მახარებლის ეკლესია

ელბაქიანთკარის იოანე მახარებლის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტი სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 0,5 კილომეტრზე, მთის ფერდობზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (10,8 X 6 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვის კვადრებით. შესასვლელი დასავლეთით და ჩრდილოეთითაა. დასავლეთ შესასვლელი გადახურულია ქვიშაქვის არქიტრავით, ჩრდილოეთისა — აგურის შეისრული თაღით. ეკლესიის ყოველ კედელში თითო სარკმელია. დარბაზის გრძივი კედლები და შეისრული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი გათლილი ქვიშაქვით ნაშენი შეისრული საბჯენი თაღით. აფსიდის მხრებთან შემორჩენილია ქვითა და აგურით ნაგები კანკელის ფრაგმენტები. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე სწორკუთხა სარკმელი ერთ დიდი ზომის ქვიშაქვის ქვაშია ამოკვეთილი. ლავგარდანი თაროსებრია, სახურავი ორფერდა. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 370.
ელბაქიანთკარის ღვთისმშობლის ეკლესია

ელბაქიანთკარის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტი სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (8,6 X 4,6 მ), ნაგებია უხეშად დაკუთხული ბაზალტის კვადრებით; წყობაში აქა-იქ მოზრდილი ლოდებიც არის გამოყენებული. გარედან არქიტრავით, შიგნიდან ნახევარწრიული თაღით გადახურული შესასვლელი სამხრეთითაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, კონქის ქუსლთან სარკმელია. საკურთხეველში კედელზე მიშენებულია სატრაპეზო. ერთი სარკმელი დასავლეთითაა. დარბაზის გრძივი კედლები და ნახევარწრიული კამარა დანაწევრებულია მარტივკაპიტელებიანი წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით. კედლების გაყოლებაზე ერთსაფეხურიანი ჩამოსაჯდომებია. კედლები და კამარა შელესილი ყოფილა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 371.
ელბაქიანთკარის მაცხოვრის ეკლესია

ელბაქიანთკარის მაცხოვრის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ძამის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის ბუნებრივად მოვაკებულ პატარა ფერდობზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ეკლესია ორი კორპუსისაგან შედგება: ძველი ეკლესიისა და მასზე ჩრდილოეთ მხრიდან მიდგმული ოდნავ მოკლე სათავსის - სამკვეთლოსაგან. მოგვიანებით ეკლესიის ძირითადი კორპუსისათვის სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით დამატებითი სათავსებიც მიუშენებიათ. სამხრეთის მინაშენში ორი სათავსია: დასავლეთით სწორკუთხა, ხოლო აღმოსავლეთით აფსიდიანი (სამლოცველო), რომელიც კარით უკავშირდება ეკლესიას. სწორკუთხა სათავსი დასავლეთ მინაშენის ნართექსთანაა დაკავშირებული კარით. დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მინაშენები ერთიან გარშემოსავლელს ქმნიან. ძველი ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის მუქი ფერის უხეში ნატეხი ქვის კვადრებით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია კარგად გათლილი შირიმის ქვები. გვიანდელი მინაშენის კედლები გარედან მოპირკეთებულია ქვიშაქვის გათლილი კვადრებით. ძველი ეკლესია დარბაზულია (9,9 X 8 მ). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ფართო თაღოვანი სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. თითო ასეთივე სარკმელია სამხრეთით და დასავლეთით. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია, რომლებიც ერთ ქვაშია გამოკვეთილი და ზემოთ ოდნავ ვიწროვდება. სატრიუმფო თაღი შირიმის მარტივ (თარო და დახრილი სიბრტყე) იმპოსტებს ეყრდნობა. აზიდული პროპორციების დარბაზის კამაროვანი გადახურვა ერთ შეკიდულ საბჯენ და დასავლეთ კედლის შეკიდულ თაღებს ეყრდნობა. ეკლესია აფსიდის ჩრდილოეთ მხართან გაჭრილი კარით დაკავშირებულია სამკვეთლოსთან. სამკვეთლოში აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი მაღალი ნახევარწრიული ნიშია. ერთი პატარა სწორკუთხა ნიში აფსიდის სამხრეთ მხართანაა. დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია. სამკვეთლო გადახურულია სხმული კამარით. სამხრეთ მინაშენს სამლოცველოს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი აქვს, რომელშიც თაღოვანი სარკმელი და ერთი პატარა ნიშია. მეორე სწორკუთხოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. აფსიდის ნახევარწრიული თაღის ქუსლებთან თაროსა და დახრილი სიბრტყისაგან შედგენილი იმპოსტებია. სამლოცველოს სხმული დამრეცი კამარა სამხრეთით უშუალოდ კედელს ეყრდნობა, ხოლო ჩრდილოეთით - კედლის ფართო თაღით შექმნილ გრძივ საყრდენს. გარშემოსავლელის დასავლეთ ნაწილში ეკლესიის სიგანეზე შექმნილი ნართექსის ნახევარწრიული კამარა სამ შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ნართექსის შუა ნაწილი განაპირებზე უფრო ფართო და მაღალია. ნართექსის დასავლეთის (გარეთა) ფართო შესასვლელი ეკლესიის დასავლეთ კარის პირდაპირაა. შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით, სავარაუდოა, რომ აქ ორსაფეხურიანი პორტალი იყო. ეკლესიის მაღალი ორფერდასახურავიანი კორპუსი მკვეთრად გამოიყოფა ცალფერდა სახურავებით გადახურული დაბალი მინაშენებისაგან. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე, ლილვებით შედგენილ თაღოვან მოჩარჩოებაში გამოსახულია რელიეფური განედლებული ჯვარი, რომელიც დასრულებულია ფართორელიეფიანი თაღით, თაღს ბოლოებზე ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. შემორჩენილია ლავგარდნის რამდენიმე ქვა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 370-371.
ელბაქიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ელბაქიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მდინარე ძამის ხეობაში, კლდის პირზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (10,7 X 5,5 მ), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით, აქა-იქ უსწორმასწორო ლოდები და აგურია გამოყენებული. გარედან ოთხკუთხა, სოლო შიგნიდან ისრულთაღიანი შესასვლელები დასავლეთით და ჩრდილოეთითაა. დარბაზის შიდა სივრცე მაღალი და ხალვათია. ნახევარწრიული აფსიდი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხევლის ღერძზე სარკმელია, რომლის ქვეშ კედელზე მიშენებულია სატრაპეზო. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია აგურის დაბალი (1,6 მ) კანკელით, რომელიც სამი მონაკვეთისაგან შედგება: შუაში თაღოვანი აღსავლის კარია, გვერდებზე - ღრმა სახატე ნიშები. დარბაზის გრძივი კედლები და ნახევარწრიული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი ოდნავ შეისრელი თაღით. დასავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში თითო სარკმელია. ეკლესიის კედლები, კონქი და კამარა შელესილი და მოხატული ყოფილა. ეკლესია დგას მაღალ სუბსტრუქციაზე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 371.
სათერძის წმინდა გიორგის ეკლესია

სათერძეს წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სათერძის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კმ-ზე, სათერძისწყლის ხეობაში, მთის კონცხზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება XIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (10,8 X 6,8 მ), ნაგებია ქვიშაქვის კარგად გათლილი და დაწყობილი კვადრებით. გარედან არქიტრავული, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით (დასავლეთის არქიტრავის ქვა ჩამოვარდნილია და შესასვლელის წინ დევს). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული, დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლის თაღოვანი ნიშია. ნიშის თაღები ერთ მთლიან ქვაშია გამოკვეთილი. საკურთხევლის კონქის ქუსლები ეყრდნობოდა განსხვავებული პროფილის იმპოსტებს (სამხრეთის - გლუვი თარო და ოდნავ დახრილი სიბრტყე; ჩრდილოეთისა - მარტივი თარო, შვეული პირი და ლილვი). თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში და დასავლეთ შესასვლელის თავზეა. გრძივი კედლები და კამარა წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფოდა. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ორნამენტირებულ საპირეს შეწყვილებული გრეხილით ლილვები აქვს შემოვლებული. ორნამენტირებულია სამხრეთ ფასადის შესასვლელის და სარკმლის საპირეებიც (სარკმლის საპირე ჩამოშლილია). შესასვლელის თავზე ვარსკვლავისებური როზეტია. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელს ბრტყელი ორნამენტირებული საპირე აქვს (არქიტრავზე ორნამენტის ნახატი გეომეტრიულია, გვერდებზე - ლათინური ,,ს“-ს მაგვარი). აქვე, არქიტრავზე, მოზრდილი წრიული როზეტია, რომლის არეში ლილვების გრეხილით ამოკვეთილია ტოლმკლავა ჯვარი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 388-389.
ალ-მუთავაქილი

ალ-მუთავაქილი (დ. უცნობია — გ. 861) — აბასიანთა დინასტიის ხალიფა. სახალიფოს მართავდა 847-861 წლებში. მის დროს სახელმწიფო რელიგიად მუთაზილობის ნაცვლად კვლავ ორთოდოქსული ისლამი - სუნიტობა გამოცხადდა. სუნიტებზე დაყრდნობით ალ-მუთავაქილი ცდილობდა თურქული გვარდიის მზარდი გავლენის შესუსტებას. 853 წელს ალ-მუთავაქილმა თბილისის ამირა საჰაკ ისმაილის ძის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო ბუღა თურქის სარდლობით. ალ-მუთავაქილი მოკლეს თურქული გვარდიის მეთაურებმა. მისის სიკვდილის შემდეგ ხალიფის ხელისუფლება უკიდურესად დასუსტდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 192-193.
მუთაზილიტები

მუთაზილიტები (არაბ. المعتزلة) — რაციონალური მიმდინარეობის (ჩაისახა არაბთა სახალიფოში VIII საუკუნეში) მიმდევრები ადრინდელ მუსლიმანურ თეოლოგიაში. მუთაზილობის დამაარსებელია ვასილ იბნ ატაი (699-748 წწ.). დასრულებული სისტემის სახე მიიღო IX საუკუნეში. მუთაზილობის თეორეტიკოსები უარყოფდნენ ორთოდოქსული ისლამის ბევრ დოგმას და თვლიდნენ ყურანს ღმერთის ერთ-ერთ ქმნილებად; აღიარებდნენ ადამიანის ნებისყოფის თავისუფლებას და ზნეობის უმაღლეს კრიტერიუმად მიიჩნევდნენ ადამიანის გონებას. ხალიფა ალ-მამუნმა (813-833 წწ.) მუთაზილობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა სუნიზმის ნაცვლად. მაგრამ 851 წელს ორთოდოქსული ისლამი კვლავ აღდგა თავის უფლებებში. დაიწყო მუთაზილიტების დევნა, თუმცა მათი სკოლები ირანში მომდევნო საუკუნეებშიც არსებობდა. საბოლოოდ მუთაზილობა გაქრა XIV საუკუნეში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 193.
სამნიტები

სამნიტები — ერი ცენტრალური იტალიის სამხრეთ ნაწილში. ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლოს საბოლოოდ დაემორჩილნენ რომაელებს. ტერმინი თავიდან გამოიყენა უილიამ სმითმა და ის მოიცავდა: საბინებს, მარსებს, მარუჩინებს და ვესტინებს. პლინიუს უფროსი ერთ პარაგრაფში ამბობს რომ სამნიებიც აგრეთვე სამნიტები არიან. რასაც სტრაბონიც აასტურებს. საბელუსი ტიტუს ლივიუსთან და სვა ლათინურ მწერლებთან მოხსენიებულია როგორც სამნიტების ზედსართავი სახელი და არა როგორც ნაციის სახელი. ↑ vol. i. p. 91; უილიამ სმიტი, ბერძნულ რომაული გეოგრაფიის ლექსიკონი, "Sabini". ↑ პლინიუს უფროსი H.N., iii. 12. §. 17 ↑ Strabo, volume v. ↑ Liv. viii. 1, x. 19
სტილპნომელანი

სტილპნომელანი — სილიკატების კლასის მინერალი. ფენობრივი სტრუქტურა აქვს, ახლოს დგას ტალკთან. ქიმიური ფორმულა: K(Fe2+,Mg,Fe3+)8(Si,Al)12(O,OH)27·n(H2O). ძირითადად ოქროსფერ-მურა და მომწვანო-მოშავოა. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3-4. გრანიტებსა და გნაისებში მას ცვლის ქლორიტი, ბიოტიტი და ამფიბოლი. კრისტალის სინგონია ტრიკლინურია. სტილპნომელანი პირველად აიღწერა 1827 წელს ჩეხეთში. მინერალების სია ↑ გეოლოგიური ენციკლოპედია ↑ Stilpnomelane on Webmineral
ალაადინ მუჰამად II

ალაადინ მუჰამედ II (გ. 1220) — ხვარაზმის შაჰი (1200-1220 წწ.). 1207 და 1212 წლებში ჩაახშო სახალხო აჯანყებები ბუხარასა და სამარყანდში. 1210 წელს გაანადგურა ყარახატაელთა არმია. 1220 წელს ჩინგიზ-ყაენის შემოტევის დროს ვერ შეძლო წინააღმდეგობის ორგანიზაცია, გაიქცა კასპიისპირეთში და კასპიის ზღვის ერთ-ერთ კუნძულზე გარდაიცვალა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 233.
მუჰამედ შაიბანი

მუჰამედ შაიბანი (უზბეკ. Muhammad Shayboniy; დ. 1451 — გ. 1510) — უზბეკი ხანების შაიბანიდების ფეოდალური დინასტიის დამაარსებელი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილის შაიბანის შთამომავლი, ცდილობდა მომთაბარე ტომების გაერთიანებას. XV საუკუნის დასასრულს შეუდგა თემურიდების სამფლობელოების დაპყრობას და შედარებით ადვილად დაიპყრო მავერანაჰრი, 1505 წელს აიღო ხვარაზმი, 1507 წელს - ჰერათი. მისი წინსვლა სამხრეთით შეაჩერა სეფიანთა ირანმა. დაიღუპა ისმაილ I-თან ბრძოლაში მარვთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 234.
დიდი სვინაქსარი

დიდი სვინაქსარი — X საუკუნის ქართული ხელნაწერი საღვთისმსახურო წიგნი, რომელშიც თავმოყრილია მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანთა, მათ შორის ქართველთა მოკლე ცხოვრებები და წამებები. ხელნაწერი საეკლესიო კალენდარზეა გაწყობილი. შეიცავს ინფორმაციას სოფიაწმინდის, სტოდიელთა სავანისა და ათონის ივერთა მონასტრის ლიტურგიკული პრაქტიკის შესახებ. დიდი სვინაქსარი 1042-1044 წლებში ბერძნული ენიდან თარგმნა და ქართული მასალით შეავსო გიორგი მთაწმიდელმა. ეს ხელნაწერი კი იმავე საუკუნეში ცნობილი კალიგრაფების, დავით და იოვანე ჯიბისძეების მიერაა გადაწერილი შავ მთაზე, რომანწმინდის მონასტერში. საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, შეიცავს 452 ფურცელს, ფურცლის ზომებია 22X17 სანტიმეტრი. შესრულებულია ნუსხურით, მელანი ყავისფერია. სათაურები სინგურით ასომთავრულადაა ნაწერი. ხელნაწერი გაფორმებულია სწორხაზოვანი თავსამკაულებითა და საზედაო ასოებით. დიდი სვინაქსარი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H ფონდში (H-2211). მცირე სვინაქსარი ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 49