laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შუქტექნიკა

შუქტექნიკა — მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგი, რომლის დანიშნულებაცაა სინათლის გენერირების, სივრცეში გადანაწილების, მახასიათებლების გაზომვა და სხვათა გამოკვლება და დამუშავება: შეისწავლის აგრეთვე წყაროს სანათის შემომსხივარი და შუქსასიგნალო ხელსაწყოებისა და მოწყობილებების ტექნოლობიური დამუშავების საკითხებს. შუქტექნიკა დანადგარების ნორმირების, დაპროექტების, მოწყობისა და ექსპლუატაციის საკითხებს. გარდა ამისა შუქტექნიკა შეისწავლის ცოცხალ ორგანიზმზე ბუნებრივი და ხელოვნური სინათლის ზეგავლენას. სინათლის გამოყენების სფეროების შესაბამისად შუქტექნიკაში განასხვავებენ სანათ, შემომსხივარსა და შუქსასიგნალო დანადგარებს. სანათი დანადგარების მეშვეობით იქმნება განათების აუცილებელი პირობები, რაც უზრუნველყოფს გარემოს მხედველობიტ ართქმას(ხილვადობას), დაახლოებით 90%_ით. საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკათა კავშირში იხარჯებოდა გამომუშავებული ელექტრო ენერგიის 10-12%, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში 18%. შემომსხივარ დანადგარებს იყენებენ ადამიანებზე, ცხოველებზე და მცენარეებზე სხვადასხვა არამხედველობითი ზემოქმედებებისთვის, აგრეთვე გამოიყენება სხვადასხვა საწარმოო პროცესებში. შემომსხივარ დანადგარებს წარმატებით იყენებენ მედიცინაში, მაგალითად ფიზიოთერარაპიაში, სოფლის მეურნეობასი და სხვა. შუქსასიგნალო დანადგარების მეშვეობით გადაიცემა კოდირებული (პირობითი) ინფორმაცია, იზომება სინათლის მახასიათებლები, და ნორმირდება შუქტექნიკური დანადგარები. შუქტექნიკა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კინოში, მას იყენებენ ფილმების გადაღებისას, პირგადაღებისას (ბეჭდვისას) და კინო დაპროექტებისას. კინომატოგრაფიული შუქტექნიკა შეიმუშავებს და იყენებს კინო გადაღებებისთვის საჭირო სინათლის წყაროებს და სანათ ხელსაწყოებს, სპეციალურ სანათ სისტემებს, კინოეკრანებსა და სანათ ფილტრებს. ფილმების პირგადაღებებისას შუქტექნიკის დანიშნულებაა კინოპირგადასაღები აპარატებისთვის სანათი სისტემებისა და შუქსაზომი დასაწყოების დამუშავება. კინოდაპროექტების შუქტექნიკა ჭყვეტს შუქტექნიკურ ამოცანებს, რომელთა მიზანიცაა ფილმების დემონსტრაციის ტექნიკის ხარისხის ამაღლება, მათ წარმოებასთან დაკავშირებული ხარჯების შემცირება, კინოსაპროექტო დანადგარების მომსახურების გამარტივედა და სხვა მრავალი. სამშენებლო შუქტექნიკა შეისწავლის მზის და სახვა სინათლის წყაროების გამოსხივებული სინათლის ოთახში ან რაიმე სივრცეში გავრცელების კანონზომიერებებს, საშენი მასალის და კონსტრუქციების თვისებების, ინტერიერის მხედველობით აღთქმაზე სინათლის გავლენას. იგი ასევე სამშენებლო ფიზიკის დარგიცაა, სამშენებლო შუქტექნიკა მოიცავს: ბუნებრივ, ხელოვნურსა და დასახლებული ადგილების ინსოლაციას. სამშენებლო შუქტექნიკა ცალკეულ მეცნიერულ და რგად ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 50-იანებში. მას აქტიურად იყენებენ ყველა სახის შენობების დაპროექტებასა და აგებაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 59.
The Black Eyed Peas

The Black Eyed Peas — ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფი ლოს-ანჯელესიდან (კალიფორნია), რომელმაც წარმატებას მიაღწია მსოფლიო მასშტაბით. ჯგუფში ოთხი წევრი შედის - will.i.am, apl.de.ap, Taboo, და Fergie. 2003 წლის წარმატებულმა ალბომმა Elephunk ამ ჯგუფს პოპ/საცეკვაო ჰიპ-ჰოპ მუსიკით სახელი დაუმკვიდრა. The Black Eyed Peas-ს მსოფლიოს მასშტაბით დაახლოებით 30 მილიონამდე ალბომი და სინგლი აქვს გაყიდული. დღესდღეობით, Black Eyed Peas ისვენებს. მისი წევრები დამოუკიდებლად მოღვაწეობენ მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში. მთავარი სტატია: The Black Eyed Peas-ის დისკოგრაფია. Behind the Front (1998) Bridging the Gap (2000) Elephunk (2003) Monkey Business (2005) The E.N.D. (2009) The Beginning (2010) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: The Black Eyed Peas ოფიციალური საიტი
თბილისი (გაზეთი)

„თბილისი“ — ქართულენოვანი გაზეთი, გამოდიოდა თბილისში. 1958–1990 წლებში საქართველოს კომპარტიის თბილისის კომიტეტისა და საქალაქო საბჭოს, 1990–1992 წლებში კი — საქართველოს უზენაესი საბჭოს პერიოდული ბეჭდვითი ორგანო. 1992–2006 წლებში „თბილისი” დამოუკიდებელი, თავისუფალი სტატუსის მქონე გაზეთი იყო. გაზეთ „თბილისის“ პირველი ნომერი გამოვიდა 1958 წლის 15 იანვარს. იმავე წლის ივლისამდე გაზეთს ჰქონდა რუსულენოვანი დუბლიკატი. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორები იყვნენ: ნიკოლოზ ჯაში (1958–81), ოთარ იოსელიანი (1981–85), არჩილ გოგელია (1985–89), ნარგიზა მგელაძე (1989–90), ნ. ბოცვაძე (1990–92), გ. ზურაბიშვილი (1992–95), ა. ციცქიშვილი (1995–97), იოსებ ჭუმბურიძე (1997–2006). გაზეთი, თავისი არსებობის განმავლობაში აქტიურად ეხმიანებოდა თბილისის ცხოვრების სხვადასხვა საკითხებს; რეგულარულად ქვეყნდებოდა კრიტიკული წერილები სხვადასხვა პრობლემის თუ დედაქალაქსა და ქვეყანაში მიმდინარე კულტურული ცხოვრების შესახებ, ლიტერატურული ნაწარმოებები, სტატიები სამეცნიერო სიახლეების თაობაზე, სპორტის ახალი ამბები. XX საუკუნის 70-იან წლებში დაარსდა გაზეთის ყოველკვირეული სარეკლამო დამატება „ცნობის ფურცელი“ და მისი რუსულენოვანი დუბლიკატი „Рио“ (Реклама – информация – объявления). XX საუკუნის 90-იანი წლების შემდგომ განვითარებული საბაზრო ურთიერთობების პირობებში 2006 წელს გაზეთი დაიხურა. კოხრეიძე, ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014.
ბორის ბრეგვაძე

ბორის იაკობის ძე ბრეგვაძე (დ. 19 მარტი, 1926, სარატოვი — გ. 28 მარტი, 2012, სანქტ-პეტერბურგი) — ბალეტის ქართველი მსახიობი, რსფსრ სახალხო არტისტი (1957). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1951). 1939-1944 წლებში სწავლობდა სარატოვის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან არსებულ საბალეტო სტუდიაში. 1947 წელს დაამთავრა ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელთან არსებული დახელოვნების კლასი. 1947–1971 წლებში იყო ს. კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. ბრეგვაძის ცეკვა გამოირჩეოდა დიდი ემოციურობით, მაღალი საშემსრულებლო ტექნიკით. უმთავრესად ასრულებდა გმირულ-რომანტიკული პარტიებს: სოლორი (მინკუსის „ბაიადერა“), ფრონდოსო (კრეინის „ლაურენსია“), ბაყილო (მინკუსის „დონ კიხოტი“), სპარტაკი (ხაჩატურიანის „სპარტაკი“), ოტელო (მაჭავარიანის „ოტელო“) და სხვა. 1962 წლიდან ლენინგრადის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის პედაგოგია. ჩხეიძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 512.
თბილისური

თბილისური — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე ვაზის ჯიში. 1962 წელს გამოყვანილია საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობის კათედრაზე რქაწითელისა და ალექსანდრიული მუსკატის შეჯვარებით. ავტორები: ვ. ქანთარია, ნ. ჩახნაშვილი. ზრდასრული ფოთოლი მომრგვალო ფორმისაა, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს, მთავარი ძარღვების გასწვრივ, გასდევს ძალიან სუსტი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ირსქესიანია. მტევანი საშუალო და დიდი ზომისაა, ოვალური, ზოგჯერ ასიმეტრიული, მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, ყავისფერი ლაქებით, საშუალოზე მცირე ფიფქით დაფარული. რბილობი ხორციან-წვნიანია, გემო — სასიამოვნო, ჰარმონიული შაქარმჟავიანობით. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 168 დღეა. ვაზი საშუალო ზრდისაა. მტევნის წონა 320 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 15.0-16.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-6 გ/ლ-ს. თბილისური იძლევა მაღალხარისხიან სასუფრე ყურძენს. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 547 გეგეშიძე, ქ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. თბილისური. საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება. ნანახია 18-10-2018.
ზურაბ იარაჯული

ზურაბ იარაჯული (დ. 12 მარტი, 1972, თბილისი, – გ. 16 ივლისი, 1993, სოფ. შრომის მიდამოები) — ქართველი სამხედრო მფრინავი, საქართველოს სამხედრო-საჰაერო ძალების უფროსი ლეიტენანტი, საქართველოს ეროვნული გმირი (2013). დაიღუპა აფხაზეთის ომში. 1988–1992 წლებში სწავლობდა რუსეთში, კაჩას უმაღლეს სამხედრო-საფრენოსნო სასწავლებელში. აფხაზეთის ომის დაწყების შემდეგ, 1992 წელს, ზურაბ იარაჯული საქართველოში დაბრუნდა და გადამზადება სუ-25 მოიერიშეზე გაიარა. იმავე წელს, ავიაციის ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა. აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს განახორციელა ოცზე მეტი საბრძოლო გაფრენა. 1993 წლის 13 ივლისს მონაწილეობდა სოხუმის მისადგომებთან სოფ. შრომის დაცვაში. ამ დღეს კოპიტნარის აეროდრომიდან განახორციელა 2 საბრძოლო გაფრენა. მოწინააღმდეგის კოლონაზე შეტევის დროს მისი სუ-25 მოიერიშე ჩამოაგდეს. იარაჯულმა მოახერხა კატაპულტირება, თუმცა ფრონტის ხაზს მიღმა აღმოჩნდა. დაიღუპა გუმისთის ტყეში მდევართან შეტაკების დროს მას შემდეგ, რაც უარი განაცხადა დანებებაზე. 2013 წელის 19 სექტემბერს მიენიჭა საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება და შესაბამისი ორდენი. ასევე დაჯილდოებულია, სიკვდილის შემდეგ, ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით. დაკრძალულია სოფ. იარაჯულებში (ახლანდ. თიანეთის მუნიციპალიტეტი). თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზარიძეებში არის ზურაბ იარაჯულის სახელობის პარკი და მემორიალი (გაიხსნა 2017 წელს). ↑ საქართველოს ეროვნული გმირები: ზურაბ იარაჯული. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. ნანახია 19-10-2018. ↑ თიანეთში ეროვნული გმირის ზურაბ იარაჯულის სახელობის პარკი და მემორიალი გაიხსნა. საინფორმაციო ცენტრების ქსელი (ICN). ნანახია 19-10-2018.
იუდგიუნი

იუდგიუნი (აზერ. Üdgün) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. '&Diacritics=DC იუდგიუნი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ნანი ბრეგვაძე

ნანი გიორგის ასული ბრეგვაძე (დ. 21 ივლისი, 1936, თბილისი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი, საქართველოს სსრ-ისა (1974) და სსრკ-ის (1983) სახალხო არტისტი. 1961 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1956 წელს საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრში. 1957 წელს გახდა მეექვსე საერთაშორისო ახალგაზრდულ-სტუდენტური ფესტივალის ლაურეატი მოსკოვში, სადაც გურამ ბზვანელის მიერ იოსებ გრიშაშვილის ლექსზე შექმნილი სიმღერა „ჩავაქრე სანთელი“ შეასრულა. 1959–1964 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრის „რეროს“ სოლისტი. 1964 წლიდან ვოკალურ-ინსტრუმენტული ანსამბლის „ორერას“ სოლისტია. 1980 წლიდან გამოდის სოლო კონცერტებით. ბრეგვაძის საშემსრულებლო ხელოვნებისათვის დამახასიათებელია ლირიზმი, იგი ქართველი კომპოზიტორების მრავალი ახალი საესტრადო ნაწარმოების პირველი შემსრულებელია. ასრულებს როგორც ქართულ ისე ყოფილ სსრკ ხალხთა და საზღვარგარეთის ქვეყნების სიმღერებს. წარმატებით გამოდის ყოფილ სსრკ ქალაქებსა და მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. ახმოვანებდა ფილმებს და თავადაც გადაღებულია რამდენიმე მხატვრულ ფილმში: „ორერა, სრული სვლით!“ (კამეო, რეჟ. ზაალ კაკაბაძე, 1970), „სამკაული სატრფოსთვის“ (აიშა, რეჟ. თენგიზ აბულაძე, 1971), „მე, პელეს ნათლია!“ (მაკა, რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი (უმცრ.), 1991), „სიყვარული აქცენტით“ (რეჟ. რეზო გიგინეიშვილი, 2012), „მხატვრის მუზები“ (რეჟ. შოთა კალანდაძე, 2014, მხატვრულ-დოკუმენტური) და სხვა. 1974 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი 1983 — სსრკ სახალხო არტისტი 1994 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია 1995 — თბილისის საპატიო მოქალაქე 1996 — ღირსების ორდენი (ქართული საესტრადო ვოკალური ხელოვნების განვითარებისა და პოპულარიზაციის საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისა და ამ დარგში ხანგრძლივი მაღალფროფესიული მოღვაწეობისათვის) 2010 — ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი 2014 — ილიას მედალი, „მარად და ყველგან, საქართველოვ, მე ვარ შენთანა“ (ქართული კულტურისა და სულიერების წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისათვის) გელოვანი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 512. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნანი ბრეგვაძე ნანი ბრეგვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნანი ბრეგვაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია ნანი ბრეგვაძე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ნანი ბრეგვაძე Facebook-ზე ↑ 2003-2015 წლებში საქართველოს პრეზიდენტების მიერ გაცემული სახელმწიფო ჯილდოები. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (10 მაისი, 2016). ციტირების თარიღი: 21 აპრილი, 2023
ივო (ნიგერია)

ივო (ინგლ. Iwo) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ნიგერიაში, ოსუნის შტატში (1991 წლამდე — ოიოს შტატში). 130,7 ათ. მცხოვრები (2012). მნიშვნელოვანი სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრი. აგროვებენ კაკაო-მარცვალს, ზეთის პალმის ნაყოფს. განვითარებულია პალმის ზეთისა და ინდიგოს წარმოება, ფეიქრობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 95. ↑ ივო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან ↑ Nigeria:largest cities and towns and statistics of their population. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-26. ციტირების თარიღი: 2018-10-18.
იზმითის ყურე

იზმითის ყურე (თურქ. İzmit Körfezi) — ყურე მარმარილოს ზღვაში, მცირე აზიის (თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირთან. სიგრძე 52 კმ, სიგანე შესასვლელთან 6 კმ, სიღრმე 183 მ-მდე. ყურის ჩრდილოეთი ნაპირი საკურორტო რაიონია (ანატოლიის რივიერა). იზმითის ყურეშია ნავსადგური იზმითი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 97.
ნადეჟდა ალილუევა

ნადეჟდა ალილუევა (აზერ. Nadejda Aliluyeva, რუს. Надежда Аллилуева; დ. 22 სექტემბერი, 1901, ბაქო, რუსეთის იმპერია — გ. 9 ნოემბერი, 1932, მოსკოვი, საბჭოთა კავშირი) — იოსებ სტალინის მეორე მეუღლე და მისი ორი შვილის — ვასილისა და სვეტლანას დედა. სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით. ნადეჟდა დაიბადა 1901 წლის 22 სექტემბერს ბაქოში, რუსეთის იმპერიაში. მამამისი იყო რუსი რევოლუციონერი სერგეი ალილუევი, რომელიც რკინიგზაში მუშაობდა. რაც შეეხება დედამისს, ის იყო ნახევრად გერმანელი და ნახევრად ქართველი ქალი ოლღა ალილუევა, თუმცაღა მიუხედავად წარმოშობისა, იგი რუსულის გარდა სხვა ენებზე ვერ მეტყველებდა. ნადეჟდა მათი ნაბოლარა შვილი იყო. მართალია სერგეი ალილუევი წარმოშობით რუსი იყო, მაგრამ სამუშაოს გამო კავკასიაში მოუხდა გადასახლება, სადაც მან მეორე სამშობლო იპოვნა. რუსეთის დიდი რევოლუციისა და იმპერიის დაშლის პერიოდში, ალილუევების ოჯახი სამეფო ოჯახის მიერ მკაცრად იდევნებოდა. მათ 1917 წლამდე თავი სწორედ ნადეჟდას მომავალ ქმართან, იოსებ სტალინთან შეაფარეს, მისი აღზევების პერიოდში კი საკმაოდ მოძლიერდნენ. ნადეჟდა იოსებ სტალინს ჯერ კიდევ მაშინ შეხვდა, როდესაც 1911 წელს მამამისი ციმბირში გადაასახლეს, ოლღა ალილუევამ კი შვილებთან ერთად მასთან შეაფარა თავი. რევოლუციის შემდეგ ნადეჟდა ლენინის ოფისში კომფიდენციალურ კოდებზე მუშაობდა. იგი ყველანაირად ეწეოდა ბოლშევიკურ პროპაგანდას, რის სანაცვლოდაც დიდ ანაზღაურებასაც იღებდა. ნადეჟდა და იოსები სწორედ ამ პერიოდში დაუახლოვდნენ ერთმანეთს. იოსები მან საოცარი ჩაცმულობით, მაკიაჟითა და სხვა ხრიკებით მოხიბლა. 1919 წელს წყვილი დაქორწინდა. ამ დროს სტალინი უკვე ორმოცი წლის ქვრივი და ერთი ვაჟის მამა იყო. მისი პირველი მეუღლე, კატო სვანიძე, ტიფისაგან გარდაიცვალა 1907 წელს. ნადეჟდასა და იოსებს ქორწინებიდან სულ ორი შვილი შეეძინათ: 1921 წელს დაბადებული ვასილი და სვეტლანა, რომელიც 1926 წელს დაიბადა. ნადეჟდას ახლო მეგობრის, პოლინა ცემჩუცინას განცხადებით, მათი ქორწინება ძალიან უიღბლო და დაძაბული იყო, რასაც თან სდევდა გაუთავებელი კონფლიქტები. 1932 წლის 9 ნოემბერს, სტალინის პარტიის ოფიციალური სადილის შემდეგ, სასოწარკვეთილმა ნადეჟდამ საკუთარ ოთახში თავში ტყვია დაიხალა და ადგილზევე გარდაიცვალა 31 წლის ასაკში. მიუხედავად ყველაფრისა, სტალინმა მისი გარდაცვალების ოფიციალურ ოქმში გარდაცვალების მიზეზად აპენდიციტი ჩააწერინა. წლების მანძილზე საზოგადოებაში სწორედ ასე იყო ცნობილი, რომ ნადეჟდა აპენდიციტით გარდაიცვალა, მაგრამ 1967 წელს მისი ქალიშვილი სვეტლანა აშშ-ში გაემგზავრა, სადაც გამოაქვეყნა ავტობიოგრაფიული წიგნი. სწორედ იქ აღწერს მისი მშობლების უიღბლო ქორწინებას და ასევე ამ წიგნით ეხდება ფარდა ნადეჟდას ტრაგიკულ გარდაცვალებას. თავად სვეტლანა 1992 წლიდან ბრიტანეთის მოქალაქე გახდა, სადაც გარდაიცვალა 2011 წელს, 85 წლის ასაკში. "Stalin's women". Sunday Times (UK). 29 June 2003. Archived from the original on 21 Nov 2003. Retrieved 26 March 2007. V. Topolyansky. Blow from the past. (Russian: В. Торолянский. Сквозняк из прошлого.) Novaya Gazeta/InaPress. Moscow. 2006. ISBN 5-87135-183-2.
გენადი გიორგაძე

გენადი ვალერიანის ძე გიორგაძე (დ. 7 ნოემბერი, 1948, წილკანი, ახლანდ. მცხეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო და თავისუფალი ჭიდაობა), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1973). დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი 1970 წელს. სოფლის სპორტსმენთა შორის საკავშირო ჩემპიონატების (1968–72) ჩემპიონი და IX საერთაშორისო ტურნირის (1969, თბილისი) ბრინჯაოს პრიზიორი თავისუფალ ჭიდაობაში. იყო სსრკ-ის ნაკრების წევრი 1972–1975 წლებში. 1973 წელს თეირანში მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული სამბოში. 1995 წლიდან იყო საქართველოს სამბოს ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტი, 1997 წლიდან — საქართველოს სამბოს ნაკრების მწვრთნელი, 2003 წლიდან — ლ. თედიაშვილის სახელობის სპორტული სკოლის მწვრთნელი თავისუფალ ჭიდაობაში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. გიორგაძე, ე., გუგუშვილი, ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 13. დიმოვი, იან, საქართველოს ფალავნები, თბ.: საბჭ. საქართველო, 1987. — გვ. 212–215. 268 გვ. გენადი გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი გენადი გიორგაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი გენადი გიორგაძე — ქართული სპორტი
სტეფან ედბერგი

სტეფან ბენგტ ედბერგი (შვედ. Stefan Bengt Edberg; დ. 19 იანვარი, 1966, ვესტერვიკი, შვედეთი) — შვედი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. ედბერგს 6 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 2 ავსტრალიის ღია პირველობა, 2 უიმბლდონი და 2 აშშ-ის ღია პირველობა. მან ასევე მოიგო 1 წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას ATP-ის 41 ტიტული აქვს ერთეულებში მოგებული. ედბერგი 72 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. წყვილებში ედბერგმა ორჯერ მოიგო ავსტრალიის ღია პირველობა და ერთხელ აშშ-ის ღია პირველობა. იგი წყვილთა რეიტინგშიც იკავებდა პირველ ადგილს 15 კვირით. ოლიმპიურ თამაშებზე, ედბერგმა 1-1 ოლიმპიური ბრინჯაოს მედლები მოიპოვა ერთეულებში და წყვილებში. სანაკრებო დონეზე, მან 4 დეივისის თასი მოიგო შვედეთის ნაკრებთან ერთად. შვედმა კარიერა 1996 წელს დაასრულა. 2004 წელს, ედბერგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. 2013 წლის დეკემბერში, ედბერგი როჯერ ფედერერის მწვრთნელი გახდა. მისი დახმარებით, ფედერერი 3-ჯერ გავიდა დიდი სლემის ტურნირების ფინალში, მოიგო 3 მასტერსის ტიტული და 1 დეივისის თასი. 2015 წლის ბოლოს ედბერგმა და ფედერერმა დაასრულეს თანამშრომლობა. მთავარი სტატია: სტეფან ედბერგის სტატისტიკა და მიღწევები. (დ) – დახურული კორტი ბეკერი–ედბერგის მეტოქეობა ედბერგი–ლენდლის მეტოქეობა ედბერგი ATP-ის ოფიციალურ საიტზე ედბერგი ITF-ის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2019-04-17 საიტზე Wayback Machine. ედბერგი დეივისის თასის ოფიციალურ საიტზე ედბერგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზის ოფიციალურ საიტზე ↑ „Roger Federer recruits Stefan Edberg to his coaching team“. bbc.com. ციტირების თარიღი: 19 ოქტომბერი 2018. ↑ „Roger Federer and Stefan Edberg split after two-year partnership“. bbc.com. ციტირების თარიღი: 19 ოქტომბერი 2018.
გრიგოლ ბუაჩიძე

გრიგოლ მიხეილის ძე ბუაჩიძე (დ. 5 თებერვალი, 1916, სოფ. ფარცხნალი, ახლანდელი ხარაგაულის რაიონი — გ. 1996) — საბჭოთა კავშირის გმირი (26 ოქტომბერი, 1943). სკკპ წევრი 1942 წლიდან. მუშაობდა პედაგოგად. 1938 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე. 1939 არმიაში გაიწვიეს. დიდ სამამულო ომში იბრძოდა სტალინგრადთან, ხარკოვთან, კრემენჩუგთან, სადაც მდ. დნეპრისგადალახვისა და მარჯვენა ნაპირზე პლაცდარმის გამაგრების დროს გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. შემდეგ მონაწილეობდა კიშინიოვ-იასის ოპერაციაში, აგრეთვე ბროლებში რუმინეთის, ჩეხოსლოვაკიის, უნგრეთის და ავსტრიის განსათავისუფლებლად. 1946-1954 წლებში მუშაობდა ყესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის კადრების განზოფილების უფროსად, 1955 წლიდან მუშაობს ქ. რუსთავის ქიმიურ კომბინატში ოსტატად. 1956 წელს დაამთავრა ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ორი სხვა ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 546–547. ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით. მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა ”საბჭოთა საქართველო” თბილისი - 1964 Цкитишвили К. В., Чинчилакашвили Т. Г. Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981
ვარიეტე

ვარიეტე (ფრანგ. Varieté) — თეატრის ერთ-ერთი სახეობა, რომელშიც შერწყმულია თეატრალური, მუსიკალური და საცირკო ხელოვნების სხვადასხვა ჟანრი. სახელწოდება წარმოდგება 1720 წელს დაარსებული პარიზული თეატრის „ვარიეტესაგან“. ვარიეტეს წარმოდგენები გასართობი ხასიათისაა და მოიცავს ირონიას, პაროდიას, კომედიას და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 303. ვარიეტე
იუზიუმჩიულარი

იუზიუმჩიულარი (აზერ. Üzümçülər) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
თედორე ბუაჩიძე

თედორე (სოსო) მოსეს ძე ბუაჩიძე (დ. 1900, დაბა ხარაგაული ― გ. 1937) — სამხედრო მოღვაწე, კომპარტიის წევრი 1917 წლიდან. დაიბადა გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ქუთაისში, შემდეგ ხონის საოსტატო სემინარიაში. 1918-1920 წლებში პარტიულ ორგანიზატორად მუშაობდა შორაპნისა და გორის მაზრებში, აქტიურად მონაწილეობდა სამხრეთ ოსეთში შეიარაღებული აჯანყების (1919 ოქტომბერი) მომზადებაში, რისთვისაც დააპატიმრეს. 1920 წელს ბაქოში გაასახლეს. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1921 წლის აპრილიდან მუშაობს პარტიის თელავის სამაზრო კომიტეტის პასუხისმგებელ მდივნად და საორგანიზაციო განყოფილების გამგედ. 1922 წლიდან სამხედრო სამსახურში იყო (ბათუმში, ქუთაისში, თბილისში, ბაქოსა და სხვა ქალაქებში). 1924-1928 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიაში, შემდეგ იყო ქართველ მსროლელთა დივიზიის სამხედრო კომისარი და პოლიტიკური განყოფილების უფროსი, ხოლო 1931 წლიდან - ფრუნზეს სახელობის მეორე ქართველ მსროლელთა დივიზიის მეთაური და სამხედრო კომისარი. ბუაჩიძე იყო საკ. კპ (ბ) XVI და XVII ყრილობების დელეგატი, საქ. კპ (ბ) თბილისის საქალაქო კომიტეტის, საქ. კპ (ბ) ცკ-ისა და სსრკ ცაკის წევრი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით. რეპრერისებულია (მოკლეს დაკითხვის დროს); სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია. ივანიძე კ., ქსე, ტ. 2, გვ. 547, თბ., 1977 ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, გვ. 487, თბ., 1997
თინათინ ბურბუთაშვილი

თინათინ ვასილის ასული ბურბუთაშვილი (დ. 24 ივლისი, 1921, სოფელი მუხრანი, ახლანდელი მცხეთის მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 მაისი, 1978, თელავი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1974). 1949 წელს დაამთავრა თბილისის სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, პარალელურად 1946 წლამდე სწავლობდა თბილისის კინომსახიობთა სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეგ თბილისის კინოსტუდიის მსახიობად ჩაირიცხა. სასცენო მოღვაწობა დაიწყო 1944 წელს ხაშურის თეატრში. 1950 წლიდან თელავის ვაჟა-ფშაველას სახელობის თეატრის (იმ დროს სერგო ორჯონიკიძის სახელობის) მსახიობია. ბურბუთაშვილის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ემოციურობა, გარდასახვის დიდი უნარი, მაღალი პროფესიული კულტურა, სცენური მომხიბვლელობა. წარმატებით გამოდის ტრაგიკულ, სახასიათო, კომიკურ როლებში. შესრულებული აქვს: ბეატრიჩე (კარლო გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“), სალომე-კინტო (აკაკი წერეთლის „კინტო“), ხანუმა (აქვსენტი ცაგარლის „ხანუმა“), მარფა (ვანიონ დარასელის „კიკვიძე“), ვანა (ი. ჯავახიშვილისა და ა. აბშილავას „ვაზისუბნელი ძმაბიჭები“), ჯემა (ეთელ ლილიან ვოინიჩის „კრაზანას“ მიხედვით), ლარისა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“), დედა (ფედერიკო გარსია ლორკას „სისხლიანი ქორწილი“) და სხვა. 1960: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“ (ვაჟიკას დედა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი 1976: „ნატვრის ხე“ (შეთეს დედა) რეჟ. თენგიზ აბულაძე 1977: „როცა დედები შინ არ არიან“ რეჟ. პავლე ჩარკვიანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 574. გვენცაძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 506. თინათინ ბურბუთაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თინათინ ბურბუთაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
კალოიანი (ბულგარეთი)

კალოიანი, ივან კალოიანი (დ. დაახლ. 1170 — გ. ოქტომბერი, 1207) — ბულგარეთის მეორე სამეფოს მეფე 1197 წლიდან. წარმატებით ებრძოდა ბიზანტიას, გაათავისუფლა ჩრდილოეთ ბულგარეთი, პომორავიე და მაკედონიის უმეტესი ნაწილი. კალოიანმა ცნო რომის კურიის უზენაესი საეკლესიო ხელისუფლება, რისთვისაც პაპმა ინოკენტი III-მ აკურთხა (1204) „ბულგარების და ვლახების“ მეფედ. მისი პოლიტიკა მიზნად ისახავდა ბოგომილობაზე და ქალაქებზე დაყრდნობით სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას. 1205 წლის 14 აპრილს მონაწილეობდა ადრიანოპოლის ბრძოლაში ჯვაროსანთა წინააღმდეგ. მოკლეს შეთქმულმა ბოიარებმა სოლუნის გარემოცვის დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 339.
ასენის დინასტია

ასენის დინასტია (ბულგ. Асеневци; ბერძ. Ασάνης — ასანები) — შუა საუკუნეების ბულგარეთის სამეფო დინასტია 1187–1280 წლებში. საფუძველი ჩაუყარეს ძმებმა ბოლიარებმა — ასენ I-მა და პეტრემ, რომელთაც გააერთიანეს ბულგარელები და ვლახები, სათავეში ჩაუდგნენ ანტიბიზანტიურ ამბოხებას (1186–1187), მიაღწიეს ბიზანტიისგან დამოუკიდებლობას და შექმნეს ბულგართა მეორე სამეფო. ასენ I-ისა (1187–1196) და მისი თანამმართველი ძმის პეტრეს (1187–1197) შემდეგ გამეფდა მათი უმცროსი ძმა კალოიანი (1197–1207). შემდეგ მეფობდნენ ასენის დინასტიის წარმომადგენლები: ბორილი (1207–1218), ივან ასენ II (1218–1241). ასენის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლების კალიმან I-ის (1241–1246), მიხაილ I ასენის (1246–1257), კალიმან II-ის (1257–1258), კონსტანტინე ასენ ტიხის (1258–1277), მიხაილ II ასენის (1277–1279) მეფობაში გაძლიერდა ფეოდალური დაქუცმაცება, რაც დააჩქარა მონღოლთა შემოსევამ და ივაილოს აჯანყებამ 1277–1280 წლებში. ასენის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლის ივან ასენ III-ის (1279–1280) ბიზანტიაში გაქცევის შემდეგ შეწყდა ასენის დინასტიის არსებობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 629.