მწარე დუმასოკო

მწარე დუმასოკო (ლათ. Chalciporus piperatus) — ქალციპორუსის გვარის სოკო ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა. სოკო გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყლებში. პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1790 წელს როგორც Boletus piperatus. სამეცნიერო სინონიმები: Leccinum piperatum (Bull.) Gray (1821) Viscipellis piperata (Bull.) Quél. (1886) Ixocomus piperatus (Bull.) Quél. (1888) Suillus piperatus (Bull.) O.Kuntze (1898) Ceriomyces piperatus (Bull.) Murrill (1909) ქუდის დიამეტრი 2-7 სმ-მდე აღწევს. ზედაპირი — ხავერდოვანი, ამოზნექილი ან ბრტყელი. კანი ადვილად სცილდება ქუდს, ნესტიან ამინდში ლოროწვანია. მოყავისფრო ან მოყვითალო-ყავისფერი. ფორების შრე ფეხთანაა შეზრდილი ან ოდნავ დაღმავალია, მსხვილკუთხიანია და ახასიათებს არასწორი ნასვრეტები. ფეხის სიგრძე — 3-8 სმ, სიგანე — 0,3-1,5 სმ., ცილინდრული, ძირისკენ დაწვრილებული, მურა ან მოწითალო-ოქროსფერი, ძირში ყვითელი ფერის. რბილობი მოვარდისფრო-მოყვითალოა, გაჭრისას ოდნავ წითლდება. განსაკუთრებული სუნის გარეშე. ახასიათებს წიწაკის მწარე გემო. სპორები თითისტარისებრია, მოყვითალო მურა. საშუალო ზომა 9,5×4,5 მკმ. იზრდება ფიჭვნარევ წიწვოვან ტყეებში, იშვიათად — ნაძვნარში, შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში. გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყლებში — ევროპაში, რუსეთის ევროპულ ნაწილში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ურალში, ციმბირსა და შორეულ აღმოსავლეთში. აღმოჩენილია ტასმანიაზეც. როგორც წესი იზრდება ერთეულებად ან 2-3 ეგემპლიარად, ზაფხულ-შემოდგომით. საჭმელ სოკოდ ითვლება, თუმცა ზომაზე მეტად ცხარეა. იტალიელი შეფ-პოვარი ანტონიო კარლუჩო ურჩევს მომხმარებლებს მწარე დუმასოკო მხოლოდ და მხოლოდ სხვა სოკოებისთვის არომატის მისაცემად გამოიყენონ. ბევრ ქვეყანაში სუნელად იყენებენ. კუჭის პრობლემების რისკის შესამცირებლად საჭიროა მისი სათანადოდ მომზადება, რის შემდეგაც სოკო კარგავს წიწაკის ცხარე გემოს. ზოგიერთი სახელმძღვანელო მას არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს. აგრეთვე მის ნაყოფსხეულს სხვა სოკოების მოსართავად იყენებენ. Chalciporus piperatoides — იზრდება ჩრდილოეთ ამერიკის ტყის მასივში. აქვს ნაკლებად ცხარე გემო, მწარე დუმასოკოსაგან განსხვავებით, გაჭრის ან დაზიანების შემთხვევაში ლურჯდება. Suillus bovinus — საჭმელი სოკო უფრო დიდი ზომის ნაყოფსხეულით. ფორები ზეთისხილისფერ-ყავისფერია, მწარე გემოს გარეშე. ილუსტრაცია Chalciporus piperatus — Mycoweb ↑ Bulliard F. (1790). Herbier de la France (French). Paris: Chez l'auteur, Didot, Debure, Belin.  ↑ Chalciporus piperatus (Bull.) Bataille, Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle du Doubs, 15: 39, 1908. MycoBank. International Mycological Association. ციტირების თარიღი: 14 მაისი, 2013. ↑ (2005) The Great Encyclopedia of Mushrooms. Cologne: Könemann, გვ. 24. ISBN 978-3-8331-1239-3.  ↑ 4.0 4.1 ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 63, ISBN 99940-856-1-1. ↑ Carluccio A. (2003). The Complete Mushroom Book. London: Quadrille, გვ. 34. ISBN 978-1-84400-040-1.  ↑ Lincoff GH. (2000). National Audubon Society Field Guide to Mushrooms. New York: Alfred A. Knopf, გვ. 571. ISBN 978-0-394-51992-0.  ↑ (1977) Fungi of Northern Europe 1: Larger Fungi (Excluding Gill-Fungi). Harmondsworth: Penguin, გვ. 106–07. ISBN 978-0-14-063005-3.  ↑ (2011) The Book of Fungi. Chicago: University of Chicago Press, გვ. 343. ISBN 978-0-226-72117-0.