laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჰუტუ

ჰუტუ ასებე აბაჰუტუ — აფრიკის დიდი ტბების ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხი. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ: რუანდაში, ბურუნდიში და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში, სადაც ტუტსებთან და ტვასთან ერთად ძირითად ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ. რუანდაში და ბურუნდიში ჰუტუ ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენს. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხედვით რუანდელების 84% და ბურუნდიელების 85% ჰუტუს წარმოადგენენ. სიდიდით მეორე ჯგუფი შესაბამისად 15% და 14%-ით ტუტსებია. ტვა პიგმეები სიდიდით მესამე ეთნიკური ჯგუფია, ისინი იზიარებენ ჰუტუების და ტუტსების ენას და კულტურას, თუმცა მათგან საგრძნობლად პატარა სიმაღლით გამოირჩევიან. მიიჩნევა, რომ ჰუტუ მიგრირდა დასავლეთი აფრიკიდან დიდი ტბების ტერიტორიაზე ბანტუს ექსპანსიის პერიოდში. სხვა და სხვა თეორიებია, რომლებიც ცდილობენ ახსნან ფიზიკური სხვაობის მიზეზი ჰუტუსა და მათ მეზობელ ასევე ბანტუზე მოსაუბრე ტუტსებს შორის. ერთი თეორია, რომელიც ძირითადად ზეპირსიტყვიერებას ეყრდნობა ამბობს, რომ ტუტსების წინაპრები იყვენენ კავკასიური რასის წარმომადგენლები, რომლებიც დიდი ტბების რეგიონში ჩრდილოეთი აფრიკიდან მოვიდნენ. ალტერნატიული თეორიის მიხედვით, ჰუტუს და ტუტსებს საერთო ბანტუს ხალხის წინაპარები ჰყავდათ, ხოლო მათი გაყოფა გერმანელების და ბელგიელების მიერ ხელოვნურად მოხდა. ↑ CIA World Factbook writers. Rwanda: People. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-21. ციტირების თარიღი: 2006-10-31. ↑ CIA World Factbook writers. Burundi: People. CIA World Factbook. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-28. ციტირების თარიღი: 2006-10-31. ↑ Encyclopædia Britannica writers. Twa. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2006-11-01. ↑ The Meaning of "Hutu," "Tutsi," and "Twa". Human Rights Watch (1999). ციტირების თარიღი: 2006-10-31. ↑ Luis, J; Rowold, D; Regueiro, M; Caeiro, B; Cinnioglu, C; Roseman, C; Underhill, P; Cavallisforza, L; Herrera, R (2004). „The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations“. The American Journal of Human Genetics. 74 (3): 532–44. doi:10.1086/382286. PMC 1182266.
გორა (საწყაო)

გორა, გორო — მარცვლეულისა და სითხის საწყაო XVI-XVIII საუკუნეებში ლეჩხუმში. ტევადობა — საშუალოდ 32 კგ (ლ). გორა დღესაც გვხვდება ლეჩხუმის ეთნიკურ ყოფაში. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, 1758–1765 წლების საბუთში გვხვდება, რომელშიც „ღჳნო ორმოცი გორა“ არის აღნიშნული. მისივე ცნობით, სულხან-საბა ორბელიანს თავის ლექსიკონში „გორა“ შეტანილი აქვს ტერმინ „კოკის“ ქვეშ. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 221. ↑ ჯაფარიძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 98. ↑ გორა // ივანე ჯავახიშვილი : ენციკლოპედიური ლექსიკონი / მთ. რედ. მეტრეველი რ., თბ.: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2002. — გვ. 237, ISBN 99928-929-8-6.
გორა (ვანის მუნიციპალიტეტი)

გორა — ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა გორას, შუა გორას და ქვედა გორას ძველი სახელწოდება. ამჟამად გორა ეწოდება ვანის მუნიციპალიტეტის თემს, რომელიც აერთიანებს ორ სოფელს, ქვედა გორა (თემის ცენტრი) და ზედა გორა აქ ადამიანს ბრინჯაოს ხანიდან უცხოვრია. გორა აღნიშნულია იტალიელ მისიონერის არქანჯელო ლამბერტის მიერ 1654 წელს შედგენილ რუკაზე. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ორი ციხის ნანგრევები. 1926 წლისთვის გორიას თემი შედგებოდა რვა სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 8896 ადამიანს, ხოლო ფართობი 72,7 კმ2-ს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 221. ბერაძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 98. ↑ ქუთაისის მაზრის ადმინისტრაციული რუკა[მკვდარი ბმული] საქართველოს ეროვნული არქივი
გორანა

საკუთარი სახელი გორანა შეიძლება აღნიშნავდეს: გორანა — სოფელი თიანეთის მუნიციპალიტეტში; გორანა — სოფელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში; გორანა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში; გორანა — მდინარე საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში.
აღბულაგი (ჯალილაბადის რაიონი)

აღბულაგი (აზერ. Ağbulaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 77 კაცი. აღბულაგი GEOnet სახელების სერვერზე
აღდაში (ჯალილაბადის რაიონი)

აღდაში (აზერ. Ağdaş) — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 2354 კაცი. აღდაში GEOnet სახელების სერვერზე
ჯაფარლი (39° 10' ჩ. გ. 48° 26' ა. გ.)

ჯაფარლი (აზერ. Cəfərli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში. ჯაფარლი GEOnet სახელების სერვერზე
ჯაფარლი (39° 11' ჩ. გ. 48° 13' ა. გ.)

ჯაფარლი (აზერ. Cəfərli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში. ჯაფარლი GEOnet სახელების სერვერზე
ტაძრის ინსტიტუტი

კოორდინატები: 31°46′31″ ჩ. გ. 35°13′59″ ა. გ.﻿ / ﻿31.7754806° ჩ. გ. 35.2331000° ა. გ.﻿ / 31.7754806; 35.2331000 ტაძრის ინსტიტუტი (ებრ. מכון המקדש) — მუზეუმი, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და საგანმანათლებლო ცენტრი იერუსალიმში. ის დაარსდა 1987 წელს. ინსტიტუტი შეისწავლის იერუსალიმის ტაძარს - (პირველი ტაძარი და მეორე ტაძარი). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტაძრის ინსტიტუტი ტაძრის ინსტიტუტი
ჯალაირი (ჯალილაბადის რაიონი)

ჯალაირი (აზერ. Cəlayir) — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა 1004 კაცი. ჯალაირი GEOnet სახელების სერვერზე
გორაფის ტბა

გირაფის ტბა, ყვარაშის ტბა — ტბა საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2175 მ-ზე. გორაფის ტბის ქვაბული წარმოადგენს მყინვარულ ცირკს. წყლის სარკის ფართობია 0,08 კმ², აუზის ფართობი 2,8 კმ², საშუალო სიღრმე 7,7 მ, მაქსიმალური სიღრმე 15,6 მ. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. გამდინარეა. გორაფის ტბიდან გაედინება მდინარე ჩხალთის მარჯვენა შენაკადი ყვარაში. ტბის წყალი მტკნარი, სუფთა და გამჭვირვალეა. ფერი მოლურჯო. ზაფხულში ზედაპირზე წყლის ტემპერატურა 15–16 °C-ია. ფსკერთან ტემპერატურა დაახლოებით 4 °C უდრის. ნოემბრიდან მაისამდე ტბა ყინულის სქელი ფენითაა დაფარული. ტბაში გავრცელებულია კალმახი. ყვარაშის ტბა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 48. ↑ საქართველოს სსრ წითელი წიგნი, „საბჭოთა საქართველო“, გვ. 220, წ. 1982. ↑ აფხაზავა ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 99.
ნაფთალანი

ნაფთალანი (აზერ. Naftalan) — ქალაქი აზერბაიჯანში. 2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 5 737 ადამიანი.მდებარეობს ბაქოდან 360 კმ-ში. ქალაქში მოიპოვება სამკურნალო ნავთობი - ნაფტალა. დღეს დღეობით ქალაქის ტერიტორიაზე 18 ჭაბურღილია. 2017 წელს სპა-სასტუმრო „ჩინარი“ შევიდა დსთ-ს ქვეყნების 11 საუკეთესო სანატორიუმს შორის. ამ ტერიტორიაზე ნავთობი აღმოჩენილ იქნა VI საუკუნეში. წყაროების მიხედვით ქალაქი ნაფთალანი მოიხსენიება XII საუკუნეში. ქალაქში საქარავნე გზა იყო, რამაც ის მიმზიდველი გახადა მოგზაურებისთვის. ქალაქის სახელწოდება ნიზამი განჯევის ნაშრომებშიც იხსენიება, რომელიც XII-XIII სს მოღვაწეობდა. ნაფთალანის ნავთობი გაჰქონდათ ისეთ რეგიონებში, როგორიცაა ცენტრალური აზია, ინდოეთი, ავღანეთი, სპარსეთის ყურის ქვეყნებში, ასევე კიევის რუსეთში. ქალაქში პირველი ჭაბურღილი 1873 წელს გერმანელი ინჟინერის მიერ იყო დაარსებული. 1890 წელს აშენდა ნავთობგადამამუშავებელი და მალამოების წარმოების ქარხანა. გერმანელმა ინჟინერმა - ეგერმა 1898 წ ქალაქ დრეზდენში გამოსცა წიგნი „მიმოხილვა ნაფტალას შესახებ“. ნაფთალანის ნავთობისა და მინერალების თვისებების ლაბორატორიული შესწავლის საფუძვლები 1926 წელს განხორციელდა. იმავე წელს დაიწყო ფუნქციონირება კურორტმა "ნაფთალანმა". 1936 წელს ბაქოში ბალნეოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორია შეიქმნა ნაფთალანის ბიოლოგიური ეფექტის კვლევის ექსპერიმენტებისათვის. 1967 წელს ნაფთალანმა ქალაქის სტატუსი მიიღო. 1982 წლდან ქალაქი გარდაიქმნა სანატრორიუმისა და საკურორტო დასვენების ადგილად. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნაფთალას ნაპირებზე, მცირე კავკასიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთისწინეთში. ზაფხული ქალაქში ცხელია, ხოლო ზამთარი მსუბუქი. ნალექების ნორმა 250 მმ წალიწადში. ადგილობრივი ხელისუფლების სათავეში დგას აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელი. 1989 წელს ნაფთალანში 7 457 ადამიანი ცხოვრობდა. 2017 წლის მონაცემებით ქალაქში 9500-ზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს. ისტორიული მუზეუმი მეჩეთი ნიზამის პარკი წითელი ხიდი. ლ'ეგლი, საფრანგეთი ესენტუკი, რუსეთი ნაფთალანი GEOnet სახელების სერვერზე World Gazetteer: Azerbaijan[მკვდარი ბმული] – World-Gazetteer.com Нафталан ნაფთალანის აღმასრულებელი ხელისუფლების ოფიციალური ვებ-გვერდი ↑ Лечебные свойства нафталанской нефти ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 В Нафталан за чудо-нефтью ↑ Нафталан объявили одним из лучших санаториев в СНГ ↑ 4.0 4.1 4.2 Нафталан ↑ ვაშლთა და კულინარიის სახელმძღვანელო ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. ↑ ИСТОРИКО-КРАЕВЕДЧЕСКИЙ МУЗЕЙ/НАФТАЛАН
გორგანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი გორგანი შეიძლება აღნიშნავდეს გორგანი — კასპიის ზღვის ყურე გორგანი — ქალაქი ირანში გორგანი — მდინარე ირანში გორგანი — გორგანის დიდი კედელი ირანში გორგანი — სოფელი აზერბაიჯანში
კარლ გუსტავ აკერმანი

კარლ გუსტავ აკერმანი (გერმ. Karl Gustav Ackermann) (დ. 10 აპრილი, 1820 — გ. 1 მარტი, 1901)— გერმანელი პოლიტიკოსი, რაიხსტაგის დეპუტატი. დაიბადა 1820 წლის 10 აპრილს. განათლება მიიღო ლეიპციგის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც 1847 წელს დრეზდენში დასახლდა, სადაც სხვადასხვა თანამდებობებს იკავებდა. 1853 წლიდან იყო დრეზდენის საქალაქო საბჭოს წევრი, 1854 წლიდან – ვიზე-პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი პრეზიდენტი. 1878 წელს მიიღო საპატიო მოქალაქის წოდება. 1869 წლიდან, როგორც ელბის მარცხენა ნაპირზე დრეზდენის საარჩევნო ოლქის წარმომადგენელი, იკავებდა ადგილს რაიხსტაგში გერმანულ-კონსერვატიული პარტიიდან. მუშაობდა სამეწარმეო კანონმდებლობასთან. 1881–1884 წლებში იყო რაიხსტაგის მეორე ვიცე-პრეზიდენტი. გარდაიცვალა 1901 წლის 1 მარტს. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона – კარლ გუსტავ აკერმანი ↑ 1.0 1.1 http://digital.slub-dresden.de/id31456492Z/89 ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/442/115#
პოლსკი-სენოვეცი (ველიკო-ტირნოვოს ოლქი)

პოლსკი სენოვეცი (ბულგ. Полски Сеновец) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 540 კაცს. დაწყებითი სკოლა არქეოლოგიური ტერიტორია სათემო ცენტრი "ნადეჟდა 1883" მართლმადიდებელი ეკლესია შადრევანი მოსახლეობის სტატისტიკა
კამბე

კამბე (პორტ. Cambé) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 96 733 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 195.27 კმ²-ზე. ფართობი 495 376 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
იბიპორანი

იბიპორანი (პორტ. Ibiporã) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 497 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 48 198 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 161.88 კმ²-ზე. ფართობი 297 742 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
პიტანგეირასი (პარანა)

პიტანგეირასი (პორტ. Pitangueiras) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 660 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 786 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22.61 კმ²-ზე. ფართობი 123 229 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
როლანდია

როლანდია (პორტ. Rolândia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 730 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 57 862 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 126.05 კმ²-ზე. ფართობი 459 024 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ტამარანა

ტამარანა (პორტ. Tamarana) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 753 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 262 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.97 კმ²-ზე. ფართობი 472 155 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
მანდაგუარი

მანდაგუარი (პორტ. Mandaguari) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 658 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 97.25 კმ²-ზე. ფართობი 335 814 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
მარიალვა (პარანა)

მარიალვა (პორტ. Marialva) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 602 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 959 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 67.2 კმ²-ზე. ფართობი 475 564 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
პაისანდუ (პარანა)

პაისანდუ (პორტ. Paiçandu) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 550 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 936 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 209.69 კმ²-ზე. ფართობი 171 379 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სარანდი (პარანა)

სარანდი (პორტ. Sarandi) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 592 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 82 847 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 800.74 კმ²-ზე. ფართობი 103 463 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ტუტსი (ხალხი)

ტუტსი ასევე აბატუტსი, ისტორიულად ვატუტსი-საც უწოდებდნენ. — აფრიკის დიდი ტბების რეგიონში მცხოვრები ხალხი. ტუტსი წარმოადგენს ბანირუანდის და ბარუნდის ეთნიკური ჯგუფების ქვეჯგუფს, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რუანდაში და ბურუნდიში და ასევე დიდი რაოდენობით წარმოდგენილი არიან: უგანდაში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ტანზანიაში. ისინი ძირითადად საუბრობენ ბანტუს ჯგუფის რუანდა-რუნდის ენაზე. რუანდის და ბურუნდის სამი უდიდესი ეთნიკური ჯგუფიდან ტუტსი სიდიდით მეორეა. დანარჩენი ორია ჰუტუ (უდიდესი ეთნიკური ჯგუფი) და ტვა (სიდიდით მესამე). დანარჩენი მცირე ჯგუფების წარმომადგენლები არიან: ჰემა, კიგა და ფურირუ. ჩრდილოეთით, რუანდაში მცხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ რუგურუ ან ბანიარუგურუ. სამხრეთით, ბურუნდიში მხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ ჰიმა, ხოლო დასავლეთით კონგოს ტერიტორიაზე კივუს პლატოზე მცხოვრებ ტუტსებს - ბანიამულენგეს. "Tutsi" at everyculture.com ↑ Collins English Dictionary ↑ Gourevitch, Philip (2000). We Wish To Inform You That Tomorrow We Will Be Killed With Our Families, Reprint, London; New York, N.Y.: Picador, გვ. 52. ISBN 978-0-330-37120-9.  ↑ Leatherman, Janie. Breaking Cycles of Violence: Conflict Prevention in Intrastate Crises, გვ. 142.  ↑ http://orvillejenkins.com/peoples/tutsiandhutu.html
ფსიტის ციხე

ფსიტის ციხე, ფსიტიანის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების აღმოსავლეთით, პირდაპირი ხაზით სამ კილომეტრზე, მდინარე ფსიტისხევის მარჯვენა ნაპირას, კლდოვან ქედზე. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა და განსხვავებული წყობა. ადრინდელი ფენები V-VI საუკუნეებისაა. გვხვდება განვითარებული შუა საუკუნეებისა და გვიანდელი შუა საუკუნეების წყობაც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ციხის შეკეთება საუკუნეების განმავლობაში ხდებოდა და თავის ფუნქციას გვიანდელ შუა საუკუნეებშიც ინარჩუნებდა. ფსიტის ციხე პირველად კახეთის მეფის ალექსანდრე II-ის (1574-1605 წწ.) ერთ-ერთ საბუთშია ნახსენები. ციხე ძირითადად ნაგებია, საშუალო და დიდი ზომის რიყის ქვით, კირის ხსნარზე. გამოყენებულია ნატეხი ლოდებიც. ციხე ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. დასავლეთი მხარე მასიური გოდოლებითაც იყო გამაგრებული, სამხრეთით 10 მ სიმაღლის მრგვალი გოდოლის ნაშთია. მის გასწვრივ ჩრდილოეთით მეორე გოდოლის ნაშთიც გვხვდება. ისინი ერთმანეთთან სქელი კედლითაა დაკავშირებული. მთლიანად დანგრეულია ციხის შიდა მხარე. ჩრდილოეთ განაპირას შემორჩენილია ერთ-ერთი გოდოლის პირველი სართული, გუმბათოვანი გადახურვის მქონე მცირე, მრგვალი ოთახი. სამხრეთით კარის კვალია, აღმოსავლეთისკენ მეორე სწორკუთხა სათავსია. გაძნელებულია დანარჩენი ფრაგმენტების გარჩევა. კიკაჩეიშვილი პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 228-229.
ინვაირონმენტალიზმი

ინვაირონმენტალიზმი (ინგლ. environmentalism) ჩვეულებრივ ეკოლოგიურ, ანუ სხვანაირად “მწავნეთა მოძრაობის” გაჩენას უკავშირებენ. მისი წარმოშობა ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში ინდუსტრიალიზმის საწინააღმდეგო გამოსვლას უკავშირდება. ზოგადად მწვანეთა იდეოლოგია იმ ზიანის წინააღმდეგ იმაღლებს ხმას, რაც მზარდმა ეკონომიკურმა განვითარებამ მიაყენა ბუნებრივ გარემოს. გარემოს დამცველთა იდეოლოგიის თანახმად დღის წესრიგში უკვე საერთოდ ადამიანის არსებობის საკითხი დგას. მსგავსი პრობლემების დასმა ხშირად ჩვეულ იდეოლოგიურ კლიშეებს ვერ ცდება. მაგალითად ეკოსოციალიზმი გარემოს განადგურებას კაპიტალიზმის სიხარბით ხსნის. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
ჩინური დიალექტები

ჩინური დიალექტები — ჩინურ ენაში უამრავი დიალექტია, მაგრამ გამოირჩევა 7 ძირითადი დიალექტი, ესენია: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტი), დიალექტი უ, დიალექტი სიანგი, დიალექტი ქეძია (ხაკკა), დიალექტი მინი, დიალექტი იუე. მიუხედავად დიალექტების დიდი რაოდენობისა, ყოველთვის გამოყოფენ სამ, ყველაზე მნიშვნელოვან და გავრცელებულ დიალექტს: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი), კუანგტუნგური დიალექტი „იუე“ და შანხაის დიალექტი „უ“. ყველაზე მსხვილი ჩამოთვლილთა შორის არის ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ჩინური ენის 70% -ზე მეტს. მთელ ჩინეთში გავრცელებულია იეროგლიფური დამწერლობა. წერის დროს დიალექტებს აქვთ მსგავსი ლექსიკა და გრამატიკა. თუმცა, დიალექტთა ფონეტიკა იმდენად განსხვავდება, რომ თავად ჩინელები აწყდებიან სირთულეებს არამონათესავე დიალექტზე მოლაპარაკე ადამიანებთან. მიუხედავად სირთულეებისა დიალექტების განსხვავებების გამო, დიალექტში აისახება ჩინური ენის სიმდიდრე და ჩინური კულტურის ისტორიული თავისებურებები. ცნობარი „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ“ თბ. 2016
ამფიტრიტე

ამფიტრიტე — ზღვათა დედოფალი. ზღვის ღვთაების, გრძნეული ნერევსის და დორიდეს ასული. პოსეიდონის მეუღლე რომლისგანაც ეყოლა ტრიტონი. ხატოვნად წარმოგვიდგენენ მითები ამფიტრიტეს ცხოვრებას: ზღვის ქალბატონი ზღვათა სიღრმეში აშენებულ ცისფერ სასახლეში ცხოვრობდა. ეს სასახლე გადახურული იყო ნიჟარებით, რომლებიც წყლის მოქცევისას იხსნებოდნენ და მათ წიაღში დაფარული მარგალიტებით ზღვა ნათდებოდა. ხოლო როდესაც ზვირთები მშვიდად ნებივრობდნენ, სასახლის ქარვის ფანჯრებიდან ძოწისფერი ყვავილივით მოჩანდა მზე. ამფიტრიტესთან იკრიბებოდნენ ოკეანოსის ასულები, ხოლო ისინი სამი ათასი იყვნენ. როდესაც დები ზღვის ქალბატონის ეტლის გარშემო დაცურავდნენ, ზვირთები ისე ქაფდებოდნენ, გეგონებოდათ, ზეციური ყველა ღრუბელი ზღვად დაეშვაო. არ ივიწყებდნენ ამფიტრიტეს მისი დები, ნერეიდები. ისინი ხშირად მოცურავდნენ მასთან და სიმღერებით ართობდნენ, ხანაც საცეკვაოდ იწვევდნენ. თუ ამფიტრიტე არ ისურვებდა ცეკვას და სადმე ჩამოჯდებოდა, ისინი მის ფერხთით გაინაბებოდნენ და მწვანე თმებს ივარცხნიდნენ. მაშინ თავისი ბროლის სახლიდან გამოდიოდა მოხუცი ნერევსი და მოუთხრობდა მათ საოცარ ამბებს იმ დროზე, როდესაც ღმერთები ჯერ კიდევ არ იყვნენ სამყაროში. საიდანღაც ტრიტონებიც გამოჩნდებოდნენ, პოსეიდონის ნების აღმსრულებელი ეს თევზკაცა ღვთაებები, თავისი სიცელქით ნიმფებს რომ აფრთხობდნენ. ბოლოს პოსეიდონიც მობრძანდებოდა და საყვარელი მეუღლე მიჰყავდა ოლიმპოზე, იქ, სადაც უმაღლესი ღვთაებები იკრიბებოდნენ სანადიმოდ გაშლილ სუფრასთან. ამფიტრიტეს ხელოვნების ნიმუშებზე წარმოსახავდნენ პოსეიდონის გვერდით მჯდომს ეტლზე, რომელშიც შებმულნი იყვნენ ტრიტონები. მას ხშირად ხელთ ეპყრა სამკაპი. ვარაუდობენ, რომ ამფიტრიტეს კულტი წინაბერძნული წარმომავლობის უნდა იყოს. Warburg Institute Iconographic Database დაარქივებული 2014-12-23 საიტზე Wayback Machine.
საჯარო მმართველობა

საჯარო მმართველობა — დადგენილი წესრიგის უზრუნველყოფის მექანიზმია და მისი მთავარი თვისება, კოლექტიური გადაწყვეტილებების მიღებისა და აღსრულების უნარი. აღსანიშნავია, რომ პოლიტიკური სისტემა არა მხოლოდ მმართველობის მექანიზმებს და სახელმწიფო ინსტიტუტებს გულისხმობს, არამედ იმ სტრუქტურებს და პროცესებსაც, რომელთა მეშვეობით სახელმწიფო ურთიერთობს საზოგადოებასთან. მმართველობა იძენს თავის საჯარო ხასიათს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა პირდაპირ კავშირშია ფორმალურ და ინსტიტუციონალურ პროცესებთან, რომლებიც სახელმწიფოებრივ დონეზე, საზოგადოების წესრიგის დასაცავად და კოლექტიური საქმიანობის ხელშესაწყობად მოქმედეს. ამ კონტექსტში საჯარო მმართველობას სამი მთავარი ფუნქცია აკისრია: საკანონმდებლო (კანონშემოქმედება ან კანონთა შექმნა); აღმასრულებელი (არსებული კანონების აღსრულება); სასამართლო. მმართველობის აღნიშნული ფუნქციები განსაზღვრავენ მის საჯარო ფენომენის არსსა და სტატუსს. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობა განსაზღვრავს საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროს, მმართველობის შინაარსს მის ხასიათს, დანიშნულებასა და ფორმას. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესი მოიცავს მთელ საზოგადოებას, ზოგადად საზოგადოებრივ ურთიერთობებს. ამდენად საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესი გამოირჩევა მთელი რიგი სპეციფიკურობით და თავისებურებებით, და ეს თავის თავად ხასიათდება გარკვეული სირთულეებით და წინააღმდეგობებით. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის ერთ-ერთი თავისებურებაა თავისი შემოქმედებითი ხასიათი. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესში ძირითადია საზოგადოების ევოლუციის სტრატეგიული მიმართულების განსაზღვრა, სოციალურ-პოლიტიკური პროცესების ოპერატიული და ოპტიმალური წარმართვის მიზნით ტაქტიკური ღონისძიებების დაგეგმვა და შემდგომში განხორციელება. იმისათვის რათა საჯარო-პოლიტიკური მმართველობა იყოს ეფექტიანი და საბოლოო ჯამში წარმატებული მის დაგეგმარებაში აუცილებლად უნდა იყოს გათვალისწინებული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი – საზოგადოების მოთხოვნილებათა შესატყვის ზოგადპროგრამული მიმართულების შემუშავება.
ჩინური ქაღალდის ჭრა

ჩინური ქაღალდის ჭრა — ქაღალდის ჭრის ხელოვნება უკვე ორი ათას წელს ითვლის, თუმცა, ის განსაკუთრებით გავრცელდა VII საუკუნიდან XIII საუკუნემდე, როცა მან გამორჩეული ადგილი დაიკავა ჩინურ ფესტივალებზე. ეს ხელოვნება დანარჩენ მსოფლიოში XIV საუკუნიდან ვრცელდება. ჩინეთის სხვადასხვა რეგიონში ქაღალდის ჭრა ტრადიციულად ქალების საქმიანობად მიიჩნევა. წარსულში ეს საქმე ყველა გოგონას უნდა ესწავლა. პატარძლებს ხშირად გამოცდას უწყობდნენ, თუ რამდენად ფლობდნენ ამ ხელოვნებას. მეორე მხრივ, პროფესიონალ ქაღალდის მჭრელად ხშირად მამაკაცები გვევლინებიან, რომელბმაც სახელოსნოებში მუშაობა თავიანთი შემოსავლის გარანტირებულ წყაროდ აქციეს. ქაღალდის ნაკეთობები ძირითადად ადგილობრივ რიტუალებში, დეკორაციებსა და მოსართავებში გამოიყენებოდა, რომელსაც ადრეულ ხანაში ადამიანის ან სხვადასხვა ნივთის ფორმას აძლევდნენ. ხშირად ამ ნაკეთობებს მარხავდნენ მიცვალებულებთან ერთად ან წვავდნენ მათი დაკრძალვებისას. გავრცელებული იყო რწმენა, რომ ეს დამარხული ან დამწვარი ნივთები მიცვალებულს იმქვეყნად გაჰყვებოდა. ამავე დროს, ეს ნაკეთობები გამოიყენებოდა დაკრძალვის დეკორაციისათვისაც. ამჟამად ქაღალდის ნაკეთობებს დეკორაციებად იყენებენ. ისინი გამოსახავს შინაურ ცხოველებსა და ჩიტებს, ბოსტნეულს, მარცვლეულსა და ყვავილებს, სცენებს ბავშვების ცხოვრებიდან თუ ადგილობრივი ოპერიდან. ეს ნაკეთობები, რომელთა ყველაზე გავრცელებული ფერია წითელი, ამშვენებს კედლებს, ფანჯრებს, კარებს, სარკეებს, ლამპებს. ისინი ხშირად საჩუქრების სახითაც გადაეცემა. ქაღალდის ნაკეთობები ცხადად გადმოსცემს ადამიანების სურვილებსა და იმედებს, ასევე, მათ სწრაფვას, იყვნენ ჯანმრთელნი, მდიდარნი, დღეგრძელნი. მაგალითად, მიჩნეულია, რომ იეროგლიფი „ფუ“-ს ფორმის ნაკეთობა ჩინური ახალი წლის დღეებში ბედნიერებისა და წყალობის მომტანია. საქორწინო ცერემონიისას წითელი ქაღალდის ნაკეთობა, იეროგლიფით „სი“, ტრადიციული და აუცილებელი დეკორაციაა. მოხუცი ადამიანების დაბადების დღეებზე კი ხშირად ჩნდება იეროგლიფი „შოუ“-ს ფორმის ნაკეთობები. სხვადასხვა რეგიონის ხალხებს სხვადასხვა ჩვევები და ადათ-წესები აქვთ, ამიტომ ჭრის სტილიც და შინაარსიც განსხვავებულია. ქაღალდის ჭრის სწავლა საკმაოდ ადვილია. ამ საქმისთვის საჭიროა მხოლოდ ქაღალდი, მაკრატელი, ან კიდე დანა. დაოსტატება ამ ხელოვნებაში არც ისე მარტივია, რადგანაც ამ საქმეს ბევრი მუშაობა, დიდი ნებისყოფა და წარმოსახვის უნარი სჭირდება. ცნობარი „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ?“ გვ. 45