გურიის რესპუბლიკა

გურიის რესპუბლიკა — სოციალ-დემოკრატიული თვითმმართველობა, რომელიც არსებობდა რუსეთის იმპერიაში, საქართველოს. ტერიტორიაზე 1905 წლის რევოლუციის დროს. ეს იყო მსოფლიოში პირველი გლეხთა რევოლუციური თვითმმართველობა, რომელიც წარიმართა მარქსისტების ხელმძღვანელობით. გურიაში გლეხთა მოძრაობა დაიწყო 1902 წელს და დასრულდა 1906 წელს რევოლუციის დამარცხებასთან ერთდ. ადგილობრივმა გლეხებმა, მუშებმა, ახალგაზრდა მასწავლებლებმა და სტუდენტებმა თვითორგანიზებით მოახერხეს იმპერიის ხელისუფლებისთვის ხანგრძლივი წინააღმდეგობის გაწევა. მოძრაობაში აქტიურად ჩართულ პირებს „ახალთაობელებს“ ეძახდნენ. მოძრაობის სათავეში მამაკაცებთან ერთად მრავლად იყვნენ ქალებიც. რესპუბლიკა გამოაცხადა რსდმპ-ის გურიის კომიტეტმარომლის ხელმძღვანელი იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილი. კომიტეტი თავიდან მხოლოდ სახელმწიფო დაწესებულებების და თავადაზნაურობის ბოიკოტით იყო დაკავებული და ატარებდა გაფიცვებს. შემდგომში კი ოზურგეთის მაზრაში პრაქტიკულად გააუქმა რუსეთის იმპერიის მმართველობა და და თავად აიღო ხელში ძალაუფლება. კომიტეტი ქმნიდა საკუთარ სამხედრო ფორმირებებს, ადმინისტრაციებსა, სტამბებს, სასამართლოებს, მართავდა სასკოლო განათლებას, ადგენდა გადასახადებსა და ფასებს. 1900-იან წლებში გლეხთა მოძრაობა საქართველოს ყველა კუთხეში მიმდინარეობდა, მაგრამ გურიის მოძრაობა ყველაზე მასშტაბური და ხანგრძლივი აღმოჩნდა. გურიის რესპუბლიკას ადარებენ პარიზის კომუნას. ივანე ჯავახიშვილის შეფასებით გურიის გლეხთა მოძრაობაში გამოვლინდა ქართველი ხალხის ორგანიზაციული ნიჭი და მრავალსაუკუნოვანი კულტურა.გურიის გლეხთა მოძრაობის არაერთმა ლიდერმა 1918-1921 წლებში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის პოლიტიკური ხელმძღვანელობაში. ოზურგეთის მაზრა იყო ერთ-ერთი ეკონომიკურად ყველაზე სუსტად განვითარებული და ღარიბი ნაწილი ქუთაისის გუბერნიისა. გლეხობას ძლიერ აწვებოდა საბატონო და სახელმწიფო გადასახადები. 1901-1902 წლები გურიაში შემოუსავლიანი იყო, ისედაც მძიმე საიჯარო პირობები გლეხებს კიდევ უფრო დაუმძიმდათ. 1902 წელს მაზრის გლეხობა, 9934 კომლი იხდიდა ჯამში 61491 მანეთის გადასახადებს, ხოლო 43303 მანეთის ნატურალურ ბეგარას. 1901-1903 წლებში მაზრაში დაგროვდა 272065 მანეთის გადაუხდელი ბეგარა. სოციალური პრობლემები ხელს უწყობდა გლეხობაში სოციალ-დემოკრატიული იდეების მხარდაჭერას. ამავდროულად, ოზურგეთის მაზრა იყო დაწინაურებული სწავლა-განათლების დონით, წერა-კითხვის მცდონეთა და სკოლეის რაოდენობით. სკოლების მასწავლებლები აქტიურად მონაწილეობდნენ მოძრაობაში და იყოლიებდნენ მოსწავლე-ახალგაზრდობას და ხალხს, რადგან ხალხი მასწავლებლებს ენდობოდა და პატივს სცემდა. არაერთი ცნობილი მასწავლებელი იყო მოძრაობაში ჩართული, მათ შორის გრიგოლ ურატაძე, არსენ წითლიძე, ვარლამ ხუროძე, ნესტორ კალანდაძე, ერმილე შარაშიძე და სხვები.იფიცებოდნენ და გამოსვლებში მონაწილეობდნენ მოსწავლეებიც. 1902 წელს ბათუმის მუშათა გაფიცვას მოჰყვა მუშების გასახლება ქალაქიდან. მუშათა უმრავლესობას გურული გლეხები წარმოადგენდნენ, რომლებიც ხელისუფლებამ იძულებით დააბრუნა თავიანთ სოფლებში. როგორც სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციების წევრები, ისინი მომარაგებულნი იყვნენ რევოლუციური ლიტერატურით და პროკლამაციებით. გურიაში დაბრუნებულმა გლეხებმა დაიწყეს საპროტესტო გამოსვლები. 1902 წლის მაისში მოხდა გლეხთა საპროტესტო გამოსვლა სოფელ ნიგოითში. გლეხთა დაუპირისპირდნენ დაიწყო მემამულეებს, თავად მაჭუტაძეებს სათიბების გამო. გამოსვლების ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო სკოლის მასწავლებელი გრიგოლ ურატაძე. ნიგოითის გლეხთა მოძრაობა გავრცელდა სხვა სოფლებშიც: მიქელგაბრიელში, ძიმითში, ჯუმათში, საბოლოოდ მან მოიცვა მაზრის გლეხობის 80%. გლეხები ითხოვდნენ საიჯარო ფასების შემცირებას, საეკლესიო გადასახადის გაუქმებას, ბეგარის თანაბრად გავრცელებას ყველა წოდებაზე. 1903 წლის მაისში ბათუმში გაიმართა გურიაში მომუშავე სოციალ-დემოკრატთა კონფერენცია. შეიქმნა რსდმპ-ის გურიის კომიტეტი, რომელიც სათავეში ჩაუდგა გლეხთა მოძრაობას. კომიტეტის შემადგენლობაში შევიდნენ: გოგილო ცინცაძე, ჭოლა ლომთათიძე, ნოე ხომერიკი, ისიდორე რამიშვილი, ნოე რამიშვილი, ბენია ჩხიკვიშვილი, გრიგოლ ურატაძე, თენგიზ ჟღენტი და სხვები. მაზრა საორგანიზაციო მიზნებისთვის დაიყო 5 რაიონად, რომლებიც აერთიანებდა 5-6 სასოფლო საზოგადოებას. შემდეგში რაიონების რაოდენობა 7-მდე გაიზარდა. სოფლებში შეიქმნა ძირეული უჯრედები, წრეების, ათისთავების და ასისთავების სისტემა. კომიტეტი აგროვებდა საწევროს — აბაზს და „თოფის ფულს“ — 2 მანეთს. ნოე რამიშვილის მოთხოვნით კომიტეტმა უარი თქვა ტერორზე, როგორც ბრძოლის ფორმაზე. შეიქმნა შეიარაღებული ძალა, რომელსაც ჯერ ეწოდებოდა მოწინავე რაზმი, ხოლო შემდეგ წითელი რაზმი. კომიტეტი ყველაზე ხშირად კონსპირაციულად იკრიბებოდა სოფელ ხიდისთავში, ბერეჟიანების სახლში. დაიბეჭდა და მთელ დასავლეთ საქართველოში გავრცელდა 70 ათასი ცალი პროკლამაცია „გურიის გლეხობას“. მოთხოვნების შეუსრულებლობის შემდეგ, აქტიური ხვნა-თესვის პერიოდში ნიგოითის, ლანჩხუთის, ჩოხატაურის, მიქელგაბრიელის, ხიდისთავის გლეხებმა ბოიკოტი გამოაცხადეს მემამულეების მიწების იჯარით აღებასა და დამუშავებაზე გლეხებმა შეწყვიტეს გადასახადების გადახდა და უარი თქვეს მემამულეებთან მუშაობაზე. 1903 წლის აგვისტოში ქუთაისის გუბერნატორი სმაგინი პოლიციის დეპარტამენტს ატყობინებდა, რომ ოზურგეთის მაზრაში გლეხთა გამოსვლებს ხელმძღვანელობდნენ ისიდორე და ნოე რამიშვილები, პარმენ ჭიჭინაძე და ბუდუ მდივანი. გლეხთა გამოსვლებს სახელმწიფომ რეპრესიებით უპასუხა. მთავრობამ გურიაში მოქმედი ყველა ბიბლიოთეკა-სამკითხველო დახურა, რადგან ისინი შფოთის კერებად მიიჩნია. სწორედ სამკითხველოების მეშვეობით ვრცელდებოდა მარქსისტული ლიტერატურა. 1903 წლის 6 აგვისტოს ოზურგეთში ჩავიდნენ სამხედრო ნაწილები და კაზაკები.2 თვის განმავლობაში გრძელდებოდა მაზრაში ძალადობა და ძარცვა-გლეჯა. დააპატიმრეს 300-მდე გლეხი. რეპრესიებმა და ეგზეკუციებმა გლეხობას დაანახა მთავრობის მიერ მიკერძოება და მხარდაჭერა მემამულეებისა და ბატონებისადმი. ხალხმა სრულად დაკარგა პატივისცემა ადმინისტრაციისადმი. ზაფხულისთვის მხარის სახელმწიფო ადმინისტრაციის მუშაობა, ფაქტობრივად, ჩავარდნილი იყო. სანაცვლოდ გურიის გლეხთა კომიტეტის მიერ ორგანიზებული იყო გლეხთა რევოლუციური კომიტეტები. 1904 წლის 1 მაისს რამდენიმე სოფელში მოეწყო საპირველმაისო დემონსტრაცია. ჩაფრებმა სოფელ ჯვარცხმაში ცეცხლი გაუხსნეს ხიდისთავიდან ჩოხატაურამდე მიმავალ დემონსტრანტებს, მოკლეს ერთი და სასიკვდილოდ დაჭრეს ერთი გლეხი. ჩასაფრების მეთაური – ჩოხატაურის ბოქაული ელჩიბეგოვი – 1905 წელს ქუთაისში მოკლა ბესარიონ ჟღენტმა. 1904 წლის 23 მაისს გაიმართა რსდმპ-ის გურიის კომიტეტის მეორე კონფერენცია. სოციალ-დემოკრატიული ლიტერატურის გავრცელების მიზნით ასკანა-მთისპირში მოეწყო არალეგალური სტამბა, რომელმაც 1907 წლის 17 ივნისამდე იმუშავა. სტამბას სევასტი თალაკვაძე ხელმძღვანელობდა. 1903 წლიდანვე გურიაში მიმდინარე პროცესებს აქტიურად აშუქებდა რსდმპ-ის მიერ ევროპაში გამოცეული გაზეთი „ისკრა“. მიუხედავად იმისა, რომ კომიტეტმა უარყო ტერორი, როგორც ბრძოლის ფორმა, მასზე ხელის აღება არ ხერხდებოდა. თავდასხმებში მოაწილეობდნენ ფირალები: კიკია მამულაიშვილი, მელქისედეკ გუნთაიშვილი და სხვები. რევოლუციონერები თავს ესხმოდნენ პოლიციელებს, სახელმწიფო მოხლეებს ან მათ, ვინც თანამშრომლობდა ხელისუფლებასთან. ჩოხატაურში მოკლეს ბლაღოჩინი ნიკო რამიშვილი, რომელმაც ხელისუფლებას უკარნახა გლეხების დაფიცება ლომისკარელის ხატზე. 1903 წელს ხიდისთავში ტერორისტმა მიხეილ ლომაძემ აზნაურ სიო ბერიძის ნაცვლად შემთხვევით მოკლა აზნაური ქარცივაძე. კომიტეტის მიერ ტერორი ჰქონდა დანიშნული დათიკო შევარდნაძეს. 1904 წელს მას ორჯერ დაესხნენ თავს, მაგრამ მოკლა ვერ მოახერხეს, ის მხოლოდ ერთხელ დაიჭრა ხელში. მოგვიანებით, შევარდნაძე შეურიგდა კომიტეტს და ნასაკირალის ბრძოლაში ერთ-ერთ რაზმს ხელმძღვანელობდა. ქუთაისის ციხეში მოკლეს ლანჩხუთის პრისტავი მიქიაშვილი ბათუმში, მანთაშევის ქარხანასთან მოკლეს სტრაჟნიკების ურიადნიკი ლევან გურიელი. გურიელის დაკრძალვისთვის ძლივს იშოვეს კუბო და ეტლი, რადგან ხელოსნები და მეეტლეები გაიფიცნენ გურიელის საწინააღმდეგოდ. მოკლეს მომრიგებელი-შუამავალი თავადი ტიფო ნაკაშიძე. საჭამისერში მოკლეს პრისტავი კოსტავა, რომელიც ქუთაისის გუბერნატორთან მიდიოდა გურიაში ეგზეკუციის მოთხოვნის მიზნით. გურიის მოძრაობა განსაკუთრებით გააქტიურდა 1905 წლის რევოლუციის დროს. გლეხები არ ემორჩილებოდნენ კანონებს და განკარგულებებს, სოფლებიდან აძევებდნენ თანამდებობის პირებს, წვავდნენ სასოფლო კანცელარიების დოკუმენტებს და ზოგჯერ შენობებსაც. გლეხები აღარ იხდიდნენ ბეგარას, დრამის ფულს, კრძალავდნენ მოსახლეობის მიერ ამა თუმ ამ საკითზე ადმინისტრაციისადმი ან სასამართლოსადმი მიმართვას. სახელმწიფო ორგანოები ვეღარ ფუნქციონირებდნენ. წინააღმდეგობის მოძრაობაში ჩაბმული ადამიანები სწავლობდნენ სამხედრო საქმეს, ემზადებოდნენ შეიარაღებული აჯანყებისთვის, იარაღის მოსაპოვებლად თავს ესხმოდნენ ჩაფრებს. 1905 წლის თებერვლისთვის გურია მთლიანად რევოლუციონერთა კონტროლქვეშ იყო. 3 თებერვალს ოზურგეთში უნდა შესდგომოდა საქმეების განხილვას ქუთაისის ოლქის სასამართლოს სესია. მაგრამ მაზრის ადმინისტრაციამ აცნობა სასამართლოს, რომ ქალაქში შესვლა საშიში იყო. მაზრის პოლიციამ სამსახურს თავი დაანება რევოლუციონერების შიშით. სამსახურიდან წავიდა სუფსის ბოქაული ქავთარაძე. 3 თებერვალს თავს დაესხნენ სხვა ბოქაულის სახლს და 35 ტყვია ესროლეს. ქალაქ ოზურგეთში ორი დარაჯი მოკლეს დ ბერდანას თოფები წაიღეს. მაზრაში მიმდინარე მოვლენებს გამოეხმაურა გაზეთი „ვპერიოდი“, რომლის რედაქტორი იყო ლენინი. 1905 წლის 23 მარტის ნომერში ეწერა, რომ ოზურგეთის მაზრა მზადაა რევოლუციისთვის და მას შეუძლია 15 000 შეიარაღებული პირის გამოყვანა. გურიაში აირჩიეს საკუთარი მოსამართლეები და ჩამოაყალიბეს სასოფლო თემები. რსდმპ-ის ბათუმის კომიტეტის გადაწყვეტილებით გურიის კომიტეტის დაქვემდებარებაში გადავიდა ქვემო გურიაც, რომელიც ადმინისტრაციულად კინტრიშის უბნის სახით შედიოდა ბათუმის ოლქში ხელისუფლებამ ოზურგეთის მაზრასა და კინტრიშის უბანში გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. გურიაში სადამსჯელო მიზნით გაიგზავნა „რიონის რაზმი“. მის შემადგენლობაში შედიოდა ქვეითთა ერთი პოლკი, ქვეით კაზაკთა ერთი ბატალიონი, ცხენოსანი კაზაკების ერთი პოლკი და არტილერიის ორი ბატარეა; ჯამში 4 000 ადამიანზე მეტი.რაზმის ხელმძღვანელი იყო გენერალი მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკი. 16 თებერვალს თბილისში მთავარმართებლის მოვალეობის შემსრულებელ გენ. მალამას ქართული საზოგადოების დეპუტაციამ (თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის მარშალი დავით მელიქიშვილი, ქუთაისის გუბერნიის მარშლის მოვალეობის შემსრულებელი დავით ნიჟარაძე, ბათუმის ქალაქის მოურავი ივანე ანდრონიკაშვილი, ქუთაისის ქალაქის მოურავის მოადგილე გრიგოლ გველესიანი, ჟურნალისტები ალექსანდრე ჯაბადარი და კ. ჯაფარიძე და სხვ.) გურიაში ჯარის შეჩერება მოსთხოვა. შეხვედრის შემდეგ ჯარი სადგურ ნატანებში შეჩერდა და მთავრობამ გადაწყვიტა გლეხებთან მოლაპარაკებაზე წასულიყო. გლეხობასთან მოსალაპარაკებლად 18 თებერვალს გურიაში ჩავიდა მთავარმმართებლობის საბჭოს წევრი, სპეციალური უფლებამოსილებით აღჭურვილი სულთან კრიმ-გირეი. გურიის კომიტეტის გდაწყვეტილებით კრიმ-გირეის თან დაჰყვებოდა ადგილობრივი სიტუაციის მცდონე აპოლონ წულაძე. კრიმ-გირეი შეხვდა იმ დროს არსებული 25 სასოფლო საზოგადოებიდან 12 საზოგადოების გლეხებს.. ამ 12 საზოგადოებას შორის იყო ნიგოითი, ბახვი, შემოქმედი, ასკანა, ერკეთი, ნანეიშვილისეული. კრიმ-გირეის გლეხობამ საკუთარი მოთხოვნები გადასცა. ასეთი იყო შემოქმედის გლეხთა დადგენილება და „ბახვის მანიფესტი“. შემოქმედში გურიის კომიტეტს ხალხის დელეგატად დანიშნული ჰყავდა ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, ხოლო ბახვში რაფიელ ჩიხლაძე. გლეხობის მოთხოვნებს შორის არსებითი იყო: ადგილობრივი ადმინისტრაციის და სასამართლოს არჩევითობა სკოლა და სასამართლო ქართულ ენაზე მიწის გადაცემა გლეხებისთვის საკუთრებაში აქციზის და არაპირდაპირი გადასახადების გაუქმება სიტყვის და პრესის თავისუფლება ჟურნალისტები აქტიურად აშუქებდნენ კრიმ-გირეის ვოიაჟს. კრიმ-გირეის თან ახლდნენ „ივერიის“, ნოვოე ობოზრენიეს“, „კვალის“, „მოგზაურის“ კორესპონდენტები. გაზეთებში იბეჭდებოდა დაწვრილებითი ანგარიშები კრიმ-გირეის და გლეხთა შეხვედრების შესახებ. ამან განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა ადგილობრივ გლეხებს. გლეხებისთვის უმთავრესი საკითხი იყო ბატონისგან ფინანსური და საგადასახადო თავისუფლების საკითხი. ისინი ითხოვდნენ, რომ მემამულეებისთვის მოსახვლის ნახევრის ნაცვლად მხოლოდ მესამედი ან მეოთხედი გადაეხადათ. მემამულეები ამას არ თანხმდებოდნენ, ამიტომ გლეხები მიმართავდნენ ბოიკოტს, ისინი აღარ ამუშავებდნენ მემამულეების მიწებს. გაფიცულები მკაცრ ზომებს მიმართავდნენ იმ გლეხთა წინააღმდეგ, რომლებიც მაინც ამუშავებდნენ მიწებს, მაგალითად ცელავდნენ მათ ყანებს. გლეხების ერთ-ერთი მოთხოვნა იყო საეკლესიო გადასახადის — „დრამის ფულის“ — გაუქმება. აგიტატორები ხალხში ეწეოდნენ „დრამის ფულის“ და სამღვდელოების საწინააღმდეგო პროპაგანდას, მაგრამ არ ეხებოდნენ უშუალოდ სარწმუნოებას.. სამღვდელოების ნაწილი ახალთაობის მხარეს იყო გადასული, ზოგმა საკუთარი ნებით თქვა უარი საეკლესიო გადასახადის აკრეფაზე, ზოგმა გაიახადა ანაფორა და ა.შ. ახალთაობელები ბრძოლას უცხადებდნენ ძველ ტრადიციებს, როგორიც იყო „წაბურვა“ (მიცვალებულის ოჯახის ფინანსური დახმარება), ხარჯიანი ქორწილი, „ზარი“, აღაპი. მიცვალებულისთვის სანთლის მიტანის ნაცვლად პრაქტიკაში დაამკვიდრეს გვირგვინის მიტანა. ხელისუფლება მალე დარწმუნდა, რომ მცირე დათმობებით გლეხებს ვერ დააკმაყოფილებდა და 8 მარტს კრიმ-გირეი გაიწვია. 10 მარტს ალიხანოვ-ავარსკის კორპუსი შევიდა ოზურგეთში. მარტიდან აგვისტომდე კორპუსი პოლიციურ ფუნქციების შესასრულებლად იდგა ოზურგეთის მაზრაში. გახშირდა დაპატიმრებები, ხელისუფლება სურების ეკლესიის წმინდა გიორგის „ლომისკარელის“ ხატზე აფიცებდა მოსახლეობას ხელისუფლების ერთგულებაზე. ამის გამო გრიგოლ ცინცაძის მეთაურობით რევოლუციონერებმა ბუკისციხის ეკლესიიდან გაიტაცეს ხატი ხელისუფლების ორგანოებს ფუნქციონირება ფაქტიურად შეწყვეტილი ჰქონდათ. რეალურად ძალაუფლებას ფლობდა გურიის კომიტეტი, რომელიც მშვიდობიანად და თვითმმართველობის პრიციპით ახორციელებდა ხელისუფლების ფუნქციებს. კომიტეტმა გააუქმა სახელმწიფო და საეკლესიო გადასახადები, დააწესა სიტყვის და სარწმუნოების თავისუფლება, დააარსა სკოლები და სახალხო სასამართლოები. კომიტეტის თანხმობით შეწყდა ჯარში გაწვევა. გაუქმდა წოდებრივი პრივილეგიები და თავადაზნაურობას დაევალა გლეხობასთან ერთად მიეღო მონაწილეობა საერობო ბეგარაში. 1 მაისს სოფლებში ჩატარდა მასობრივი დემონსტრაციები, რომლებშიც 82 000 ადამიანი მონაწილეობდა. გურიის გლეხობის მოძრაობას მაღალი შეფასება მისცა ლენინმა მას შემდეგ რაც რსდმპ-ს III ყრილობაზე მიხა ცხაკაიამ წარადგინა გურიის ამბები. მთელი საქართველოს ტერიტორიაზე რევოლუციური აგიტაციის და პროტესტის ზრდის გამო მეფის მთავრობა იძულებული გახდა ივლისში გურიის ტერიტორიიდან გაეყვანა „რიონის რაზმი“. 1 აგვისტოს ქუთაისის გუბერნატორად დაინიშნა ვლადიმირ სტაროსელსკი, ხოლო მის მოადგილედ ალექსანდრე ყიფშიძე. სტაროსელსკის დანიშვნა ნიშნავდა მთავრობის მიერ რბილი ხაზის გატარებას და დათმობებს, მაგრამ ამან გლეხთა მოძრაობა ვერ შეაჩერა. ივლისში ფარცხმელმა იესე ცინცაძემ გურიაში საჯავახოდან ერმილე დოლიძის ეტლით იოსებ სტალინი ჩამოიყვანა, რომელიც მონაწილეობას იღებდა კრებებსა და დისკუსიებში. მიტინგებზე მიმდინარეობდა პაექრობა და კამათი მენშევიკებსა და ბოლშევიკებს შორის. ძირითადი სადავო საკითხი იყო დამოკიდებულება შეიარაღებული აჯანყებისადმი და 5 აგვისტოს მანიფესტისადმი. მიტინგები გაიმართა შუაფრაცხმაში, სადაც 3000 ადამიანი შეიკრიბა. კრებაზე უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა მენშევიკებს. შემდეგ დღეს გაიმართა იანეულში, სკოლის ეზოში. იანეულის კრებას, რომელსაც 1000 ადამიანი ესწრებოდა, ასევე ესწრებოდა ნიკო მარი. ნიკო მარს უარყოფითი შეხედულება ჰქონდა სოციალ-დემოკრატიაზე, მაგრამ მოიხიბლა რევოლუციონერთა ორგანიზებულობით. უმცირესობაში მყოფმა ბოლშევიკებმა ცალკე კრება გამართეს ხიდისთავში. მოგვიანებით ამ კრებაზე სტალინის გამოსვლის აღსანიშნავად სოფლის ცენტრში აღმართეს ობელისკი. 1905 წლის 5 აგვისტოს შედგა დიდი კრება ვაკიჯვარში, რომელსაც 6 ათასი კაცი დაესწრო. აგრეთვე დიდი მიტინგი გაიმართა ჩოხატაურში, რომელზეც 7-8 ათასი ადამიანი მონაწილეობდა. 15 აგვისტოს გაიმართა მიტინგები დვაბზუსა და ბახვში. 25 აგვისტოს მიტინგი გაიმართა ლანჩხუთში, 26 აგვისტოს – მაკვანეთში. ყველაზე დიდი მიტინგი გაიმართა წიფნარში, სადაც 7000 ადამიანი შეიკრიბა. კრება გადაიზარდა დემონსტრაციაში, რომელმაც 7 ვერსი გაიარა თოფის სროლითა და მარსელიეზას სიმღერით. პარტიის ორ ფრაქციას შორის ბრძოლაში გურიაში დიდი უპირატესობა ჰქონდათ მენშევიკებს. დავას არ იწვევა ეროვნული საკითხი, რომლის შესახებ ორივე ფრაქციას ერთი ჰქონდა, არ ითხოვნდნენ ავტონომიას და ეხმრობოდნენ მხოლოდ ფართო თვითმმართველობას. აჯანყებისთვის საჭირო იყო დიდძალი იარაღი. სამხედრო-შეიარაღებული აჯანყების მომხარეებმა მოაწყვეს დემონსტრაციები რევოლუციური ძალების დათვალიერების მიზნით ლანჩხუთში, ნიგოითში, ჩიბათში, სუფსაში. მასობრივი ხასიათი მიიღო სტრაჟნიკებსა და კაზაკებზე თავდასხმებმა და მათთვის იარაღის წართმევამ. გლეხობას იარაღით უზრუნველყოფის საკითხში ეხმარებოდა ნესტორ კალანდარიშვილი. იარაღის დამზადების მიზნით სურების სოფელ ტობახჩაში მოეწყო კუსტარული საამქრო. 1905 წლის 29 აგვისტოს არქივის შენობიდან მოიპარეს „ბერდენის“ სისტემის რვა თოფი. 9 სექტემბერს ლანჩხუთში თავს დაესხნენ ჩაფრებს. 11 ოქტომბერს, დილით, ასამდე რევოლუციონერი თავს დაესხა ბათუმიდან მიმავალ მატარებელ სუფსისა და ჯუმათის სადგურებს შორის და გაიტაცეს 5 ყუთი რევოლვერი. 12 ოქტომბერს მათ სადგურ ნატანებსა და სუფსას შორის აყარეს ლიანდაგი და მოაწყვეს შეიარაღებული თავდასხმა, რომლის შედეგად მოიპოვეს 8 შაშხანა. ათი წითელრაზმელი, გრიგოლ დუმბაძის მეთაურობით, ოზურგეთში თავს დაესხა მძინარე სტრაჟნიკებს და გაიტაცა ოცდაექვსი ბერდანის თოფი, რამდენიმე ხანჯალი და ვაზნები. 1905 წლის 14 ოქტომბერს იმპერიაში დაიწყო საყოველთაო გაფიცვა. გურიაში საყოველთაო გაფიცვა დაიწყო 16 ოქტომბერს. 16 ოქტომბერს, ჩოხატაურში აჯანყებულები თავს დაესხნენ პოლიციელთა საგუშაგოს და ფოსტის განყოფილებას. მოკლეს ორი, დაჭრეს ერთი და დაატყვევეს რამდენიმე კაცი, მათ შორის პოლიციის ბოქაული გაგუა. აგრეთვე წაიღეს იარაღი – 10 ბერდანა, 12 შაშხანა, 2 რევოლვერი, ტყვია-წამალი და სხვა. ამ თავდასხმებმა ძლიერ შეაშფოთა მაზრის ადმინისტრაცია. მაზრის უფროსი ივან ლაზარენკო 18 ოქტომბერს 113 კაზაკისა და 16 ცხენოსანი პოლიციელის თანხლებით გაემართა ოზურგეთიდან ჩოხატაურში წესრიგის დასამყარებლად. ლაზარენკომ 2 დღე გაატარა ჩოხატაურში. მთავარი სტატია: ნასაკირალის ბრძოლა. ჩოხატაურიდან უკან დაბრუნებულ ლაზარენკოს რაზმს აჯანყებულებმა გზა ნასაკირალის უღელტეხილზე გადაუღობეს. ბრძოლა გაიმართა 20 ოქტომბერს. ნასაკირალის ბრძოლაში ძირითადად დვაბზუსა და ბახვის სასოფლო საზოგადოებები მონაწილეობდნენ. აჯანყებულებიდან მხოლოდ რამდენიმე ათეული კაცი იყო კარგად შეიარაღებული, დანარჩენებს კი კაჟიანი თოფები, ცულები, წალდები და სხვა სასოფლო-სამეურნეო იარაღი ჰქონდათ. ბრძოლას ბენიამინ ჩხიკვიშვილი და ნესტორ ერქომაიშვილი ხელმძღვანელობდნენ. ბრძოლაში გლეხებმა მოკლეს 10, დაჭრეს 14 და ტყვედ აიყვანეს 6 კაზაკი, ასევე ხელში ჩაიგდეს ცეცხლსასროლი იარაღი და ცხენები. აჯანყებულებს მოუკლეს ერთი კაცი და ორი დაჭრეს. 21 ოქტომბერს აჯანყებულებმა გაიგეს 17 ოქტომბრის მანიფესტის შესახებ. გამართულ მიტინგზე აჯანყებულებმა უარყოფითად მიიღეს და დაგმეს ოქტომბრის მანიფესტი, თუმცა შეწყვიტეს ბრძოლა და ლაზარენკოს რაზმს გასვლის საშუალება მისცეს. 22 ოქტომბერს ოზურგეთის გარნიზონი, 150-მდე პლასტუნი ნასაკირალისკენ გაეშურა, შეუერთდა ლაზარენკოს რაზმს და შეერთებული ძალით ოზურგეთისაკენ დაბრუნდნენ. უკან დაბრუნებულებმა სოფელ დვაბზუდან ოზურგეთამდე გადაწვეს 46 ოჯახი და 90-მდე შენობა, მათ შორის დვაბზუს სოფლის კანცელარია, სკოლა და ამხანაგობა „შუამავალი“. 23 ოქტომბერს აჯანყებულებმა ხელისუფლებას ჩააბარეს 8 ტყვე და 2 მოკლულის გვამი. 28 ოქტომბერს გურიაში ჩავიდა ქუთაისის გუბერნატორი სტაროსელსკი. მან შეხვედრები გამართა ხიდისთავში, ჩოხატაურსა და ოზურგეთში და ხალხისგან მორჩილების პირობა მიიღო. სტაროსელსკიმ ასევე გადააყენა ლაზარენკო. ნოემბერში აჯანყებულებმა აყარეს რკინიგზა სუფსის და ნატანების სადგურების შორის, ჩაჭრეს სატელეფონო და სატელეგრაფო კავშირები. სადგურ ნატანებში მოხდა შეტაკება კაზაკების რაზმთან. წითელრაზმელებმა მოკლეს 8 კაზაკი და ხელთ იგდეს მათი თოფები. დანარჩენი კაზაკები ამის შემდეგ აღარ აქტიურობდნენ.. კომიტეტმა გამოაცხადა გურიის რესპუბლიკის შექმნა. ჩატარდა თვითმმართველობის არჩევნები, ქალაქ ოზურგეთის თავად ვასილ ხუნდაძის ნაცვლად არჩეულ იქნა მიხაკო ახალაძე., გურიის პარლამენტის პრეზიდენტად (თავმჯდომარედ) ბენია ჩხიკვიშვილი იქნა არჩეული.. ხელისუფლებამ ისევ გაგზავნა ალიხანოვ-ავარსკის დამსჯელი რაზმი გურიაში. 21 ოქტომბერს რიონის რკინიგზიდან გადავარდა სამხედრო მატარებელი, რომლითაც დამსჯელი რაზმი იგზავნებოდა. ლიანდაგი წინასწარ იყო გაფუჭებული, რათა ხელი შეეშალათ მატარებლის მოძარაობისთვის. მეფისნაცვლის წინაშე წარსდგა არაერთი დელეგაცია, რომელიც ითხოვდა დამსჯელი რაზმის უკან გამოწვევას. ხელისუფლება, რომელიც არ იყო დარწმუნებული საკუთარი ძალების უპირატესობაში, იძულებული გახდა, ისევ უკან გაეწვია დამსჯელი რაზმი. გურიისთვის მიყენებულმა ზარალმა 100000 მანეთს გადააჭარბა. 16 ნოემბერს შეიქმნა დაზარალებული გურულების დახმარების ფონდი, რომლის აღმასრულებელ კომიტეტში შედიოდნენ იაკობ გოგებაშვილი, ვასილ რცხილაძე, ივანე დურგლიშვილი და ვასილ ყიფიანი. მსგავსი დამხმარე კომიტეტები იქმნებოდა მაზრებშიც. ხელისუფლებას ეშინოდა ასეთი კომიტეტებისა. 1906 წელს მცირე ხნით დააპატიმრეს ოზურგეთში ასეთი კომიტეტის წევრები, მეუღლეები ილია ნაკაშიძე და ნინო ნაკაშიძე. 1905 წლის 20 ნოემბერს ქართულმა დრამატულმა საზოგადოებამ სახაზინო თეატრში დადგა სევილიელი დალაქი“, შემოსავალი კი გურულების დახმარების ფონდში გადარიცხა. დაზარალებულთა დასახმარებლად თანხას აგროვებდნენ გაზეთების რედაქციები, საზოგადოებრივი დაწესებულებები, მოქალაქეები, სასტუმროების და სასადილოების თანამშრომლები, გარემოვაჭრეები, ქარხნების მუშები, რკინიგზის მუშები, სასულიერო პირები, ტფილისის და ბათუმის საქალაქო საბჭოები. 20 დეკემბერს გურიის წითელი რაზმი მატარებლით დაიძრა თბილისისკენ დეკემბრის აჯანყებაში მონაწილეობის მისაღებად. სამტრედიასა და ზესტაფონში მატარებელი შეივსო მეგრელი და იმერელი აჯანყებულებით. სადგურ მარელისში მატარებელმა მიიღო ცნობა თბილისში აჯანყების დამარცხების შესახებ. მატარებელი დაბრუნდა უკან, გურიაში გასამაგრებლად. 1906 წლის 5 იანვარს ვორონცოვ-დაშკოვმა გადააყენა გუბერნატორი სტაროსესლკი და მის ნაცვლად დანიშნა ალიხანოვ-ავარსკი. ქუთაისის გუბერნიაში გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა. ბათუმიდან გამოძახებულ იქნა პოლკოვნიკი კონსტანტინე კრილოვი. კრილოვის განკარგულებაში იყო პლასტუნების ერთი ბატალიონი, ხერსონის 130-ე ქვეითი პოლკის ორი ბატალიონი და სწრაფმსროლელი ზარბაზნები. გურიის კომიტეტმა დაბლაციხეში დიმიტრი შარაშიძის სკოლაში გამართა სხდომა იმის შესახებ, გაეწიათ თუ არა წინააღმდეგობა კრილოვისთვის. სხდომამ მხარი დაუჭირა ბრძოლის გაგრძელებას მაგრამ 11906 წლის 10 იანვარს პოლკოვნიკ კრილოვის ექსპედიცია უკვე სადგურ ნატანებში იყო, ხოლო ალიხანოვ-ავარსკი სამტრედიაში, ბრძოლის გაგრძელებას აზრი აღარ ჰქონდა. კრილოვი ქალაქ ოზურგეთისკენ გაემართა. კრილოვთან დეპუტაცია გაგზავნა, რომელმაც ითხოვა ეპატიება გურულებისთვის. კრილოვი მათ პატიებას დაპირდა და დეპუტაციას აღუთქვა, რომ მშვიდობიანი გზებით იმოქმედებდა. 12 იანვარს კრილოვი ოზურგეთში შევიდა და დაპირების მიუხედავად ქალაქი გადაწვა. კრილოვი შეხვდა თემების წარმომადგენლებს და მოსთხოვა: იარაღის ჩაბარებას, რევოლუციის ლიდერთა გაცემა, ხალხის მიერ სამხედრო ვალდებულების შესრულება და გადასახადების გადახდა. მაზრის დატოვება მხოლოდ სპეციალური საბუთით გახდა შესაძლებელი.ოზურგეთის შემდეგ კრილოვმა გადაწვა ნაგომარი, შარაშიძეების სამეურნეო სკოლა დაბლაციხეში, კრილოვის შემდეგ გურიაში რევოლუციის ჩახშობას ხელმძღვანელობდა პოლკოვნიკი ივანე ტოლმაჩოვი. გურიის რესპუბლიკის გამო აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, რომლის გამოძიება მინდობილი ჰქონდა განსაკუთრებულ და მნიშვნელოვან საქმეთა გამომძიებელ ს. სიონკევიჩს. რესპუბლიკის მოთავეებს ბრალი ედებოდათ 102-ე სტატიით: სპეციალური ორგანიზაციის შექმნა თვითმპყრობელობის დასამხობად შეიარაღებული საშუალებით. ბრალდებულები იყვნენ ბენია ჩხიკვიშვილი, ნესტორ ერქომაიშვილი, სიმონ ღლონტი, სერგო სურგულაძე, მოსე ტუღუში, რაჟდენ ხომერიკი, გიორგი მამულაიშვილი, ანტონ ლომჯარია, სიმონ ტოტოჩავა, პარმენ თოთიბაძე, კარლო ლომაძე. ბრალდებულები წინასწარი პატიმრობის სახით ორ წელიწადზე მეტ ხანს ისხდნენ ციხეში. სასამართლო პროცესი დაიწყო 1908 წლის 21 იანვარს თბილისში. სასამართლოზე სხდომაზე სიტყვით გამოვიდა ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა ხალხზე და პროცესი დემონსტრაციად გადაიქცა. მოსამართლეებს ეშინოდათ რევოლუციონერების თავდასხმებისა, ამიტომ გადაწყდა სასამართლო პროცესის გადატანა ოდესაში, სადაც ქალაქის ხელმძღვანელად იმყოფებოდა უკვე გენერლის ჩინის მქონე ივანე ტოლმაჩოვი. გამოძახებული 58 მოწმიდან პროცესზე გამოცხადდა მხოლოდ 13. პროცესის მიმართ მაღალი ინტერესის მიუხედავად, ის დახურულად წარიმართა. ყველა ბრალდებული, გარდა ორისა, დამნაშავედ სცნეს. ნესტორ ერქომაიშვილს მიესაჯა კატორღა ექვსი წლით, ბენიამინ ჩხიკვიშვილს 4 წლით, მამულაიშვილს, ტუღუშს, სურგულაძეს, ლომჯარიას და ტოტოჩავას მიესაჯათ სამუდამო გადასახლება, თოთიბაძე და ლომაძე გათავისუფლდა. მოგვიანებით, ქუთაისში გაასამართლეს შილაკაძე, რომელსაც მიუსაჯეს ციმბირში სამუდამო გადასახლება, და ძმები გოგოტიძეები, რომლებსაც მიესაჯათ კატორღა 6 და 4 წლით. გურიის რესპუბლიკამ დიდი ზეგავლენა იქონია რევოლუციურ მოძრაობაზე არა მარტო საქართველოში, ზოგადად მთელს იმპერიაში. სიტყვები „გურია“ და „გურული გლეხები“ მთელი რევოლუციური რუსეთისთვის დიდი ხნის განმავლობაში სახალხო ბრძოლის სიმბოლოდ რჩებოდა. რსდმპ-ის IV და V ყრილობებზე გურიას ერგო 6 და 10 მანდატი, რომელიც მენშევიკებმა მიიღეს. უკვე 1920-იანი წლებიდანვე ბოლშევიკები ცდილობდნენ გურიის გლეხთა მოძრაობაში გამოერიცხათ მენშევიკების გავლენაც კი. ხდებოდა სტალინის როლის გადაჭარბებით წარმოჩენა. რუსეთის რევოლუცია (1905) ბახვის მანიფესტი ნასაკირალის ბრძოლა მახარაძე ი., ვაჭარაძე ა., „ბენიამინ (ბენია) ჩხიკვიშვილი (1880-1924)“, თბილისი: IDFI, 2020, ISBN 978-9941-8-2176-9. მახარაძე ი., „გურიის რესპუბლიკა გურიის გლეხთა მოძრაობა 1902-1906 წლებში“ — „აზრი", თბილისი, 2016 შრომის ზეიმი, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბილისი, 1968 სიხარულიძე ვ. „გლეხთა რევოლუციური მოძრაობა გურიაში 1900-1905 წლებში“ „საბჭოთა საქართველო“, 1958 ხაჭაპურიძე გ., 1905–1907 წლების რევოლუცია საქართველოში, თბილისი, 1955. სტაროსელსკი ვ., „გლეხთა მოძრაობა ქუთაისის გუბერნიაში“ — „სახელგამი“, ტფილისი, 1928 ჟღენტი თ., 1905 წელი გურიაში, ტფილისი: სახელგამი, 1927. მახარაძე ფ., „1905 წელის ამიერ-კავკასიაში“ // გაზეთი „კომუნისტი“, N292-293 — ტფილისი, 1925 სამხედრო შტაბის უფროსის, გრიგოლ დუმბაძის ავტობიოგრაფია დაარქივებული 2013-04-13 საიტზე Wayback Machine. ერთი წელი ამბოხებულ გურიაში დაარქივებული 2016-03-08 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Teodor Shanin; Revolution as a Moment of Truth: 1905-1907 →1917-1922” Yale University Press, 1986 ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 ირემაძე ი., „სოლიდარობა პოლიტიკური და სამხედრო კრიზისების დროს და დამოუკიდებლობის დაცვისათვის“ // „ინიციატივა ცვლილებებისთვის“, ტ. III, თბ., 2021. — გვ. 146-153, ISBN 978-9941-8-3108-9. ↑ მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 6 ↑ ლი ე., ექსპერიმენტი: საქართველოს მივიწყებული რევოლუცია, „პოეზია“, 2018. — გვ. 39. ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 ჯავახიშვილი ივ., პოლიტიკური და სოციალური მოძრაობა მე-19 საუკუნის საქართველოში, თბ.: ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, 2016 [1906]. — გვ. 60-64, ISBN 978-9941-13-503-3. ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 20 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 35 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 36 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 8 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 46 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 17 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 52 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 18 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 23 ↑ 15.0 15.1 ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 48 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 11 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 47 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 20 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 58 ↑ 20.0 20.1 ჟღენტი, 1927, გვ. 48 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 45 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 46 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 10 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 49 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 47 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 75 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 76 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 77 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 75 ↑ „ივერია“, №2 - 18 თებერვალი, 1905. ↑ გაზეთი „ცნობის ფურცელი“ N2739 გვ. 2 — 1905 წ. ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 60 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 82 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 63 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 84 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 9 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 26 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 24 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 85 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 44 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 100 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 19 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 25 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 93 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 71 ↑ 46.0 46.1 ჟღენტი, 1927, გვ. 53 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 58 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 54 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 56 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 55 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 106 ↑ 52.0 52.1 მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 16 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 84 ↑ „ცნობის ფურცელი“, N2899 გვ 3. 1905 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 112 ↑ ახალი ამბავი // ცნობის ფურცელი : გაზეთი, 11 ოქტომბერი, 1905. ↑ მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 17 ↑ გურიის ამბები // ივერია : გაზეთი, 3 ნოემბერი, 1905, № 196, გვ. 2-3. ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 90 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 28 ↑ ჯონსი ს., „სოციალიზმი ქართულ ფერებში: ევროპული გზა სოციალიზმისკენ, 1883-1917“ = Socialism in Georgian Colors: The European Road to Social Democracy, 1883–1917, ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2005. — გვ. 184, ISBN 0-674-01902-4.. ↑ გაზეთი „ივერია“ N 191 გვ. 3 — 1905 წ. ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 89 ↑ ხაჭაპურიძე, 1955, გვ. 115 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 92 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 96 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 94 ↑ დასავლეთ საქართველოში // ცნობის ფურცელი : გაზეთი, 24 იანვარი, 1906, № 2986, გვ. 1-2. ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 114 ↑ მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 20 ↑ რამიშვილი ი., მოგონებები, თბილისი, არტანუჯი, 2012, ISBN 9789941421624 გვ. 465 ↑ მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 22 ↑ ჟღენტი, 1927, გვ. 118 ↑ მახარაძე, ვაჭარაძე, 2020, გვ. 23