laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ზიმბაბვეს ტურიზმი

ზიმბაბვეში ტურისტული ღირსშესანიშნაობები ქვეყნის ყველა რეგიონში მდებარეობს. ეკონომიკურ ცვლილებებამდე ტურიზმის დიდი ნაწილი ზიმბაბვეზე მოდიოდა, თუმცა ამჟამად ტურიზმისგან უფრო მეტ სარგებელს ზამბია იღებს. ვიქტორიას ჩანჩქერის ეროვნული პარკი ზიმბაბვეს ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. მოზამბიკის საზღვართან მთათა სერია, აღმოსავლეთ მაღალმთიანეთი მდებარეობს. მაღალმთიანეთი ჩრდილოეთით ნიანგანიდან სამხრეთით ბვუმბას მთიანეთამდეა გადაჭიმული. ტრანსსასაზღვრო პარკის ენდემური სახეობები მეცნიერებსა და მოლაშქრეებს მსოფლიოს ყველა კუთხიდან იზიდავს. ნიანგას მთებიდან 60-70 კმ-ის მოშორებით მდებარე ადგილების დანახვაა შესაძლებელი, ხოლო მზიან დღეებში ქალაქი რუსაპეც მოჩანს. ზიმბაბვე აფრიკის სხვა ქვეყნებისგან გამორჩეულია შუასაუკუნეების ხანის ქალაქთა ნანგრევების რაოდენობით, რომლებიც უნიკალური მშრალი ქვის სტილით იყო აგებული. მათგან ყველაზე მეტად ცნობილია დიდი ზიმბაბვეს ნანგრევები მასვინგოში, რომელიც ზიმბაბვეს სამეფოს ხანიდან გადარჩა. სხვა ნანგრევებს შორის აღსანიშნავია: ხამი, დანანგომბე და ნეილთეილი. ჩანჩქერ ვიქტორიას ეროვნული პარკი მოიცავს მდინარე ზამბეზის სამხრეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროებს. პარკის დიდი ნაწილი ქვიმის ტყეებს უკავია, სადაც პალმები და ამერიკული წითელი ხეც ხარობს. ვიზიტორებს სპილოების, აფრიკული კამეჩების, სამხრეთული თეთრი მარტორქების, ჰიპოპოტამების, კანებისა და ანტილოპების სხვა სახეობების ნახვის შესაძლებლობა აქვთ. მანა-პულსის ეროვნული პარკი მოიცავს მაგნოლიის, ბაობაბისა და გარეული ლეღვის ტყეებს. ოდესღაც ეროვნული პარკი აღმოსავლური შავი მარტორქების პოპულაციის თავშესაფარს წარმოადგენდა, თუმცა 1994 წლისთვის მათი რაოდენობა 10-მდე შემცირდა. ბუშველდის ეკორეგიონში მდებარე მატობოს ეროვნული პარკი ზიმბაბვეს უძველესი ეროვნული პარკია. პარკის ტერიტორიაზე 200-ზე მეტი სახეობის ხე ხარობს, მათ შორის, მთის აკაცია და ველური მსხალი. პარკი მრავალფეროვანი ფაუნით გამოირჩევა: აქ 175 სახეობის ფრინველი, 88 სახეობის ძუძუმწოვარი, 39 სახეობის გველი და 16 სახეობის თევზი ბინადრობს. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს არქეოლოგიური ძეგლები: ბამბატას, ინანკეს, ნვატუგისა და პომონგვეს მღვიმეები, სადაც ბუშმენების კედლის მხატვრობის ნიმუშები, ადამიანთა ჩონჩხები და პრიმიტიული იარაღებია აღმოჩენილი. ვიზიტორთა სტატისტიკა 2014-2017 წლებში: ↑ Mana Pools National Park, Sapi and Chewore Safari Areas, World Heritage Convention, UNESCO ↑ Zimbabwe - The Spirit of Matobo (Matopos) Siyabona Africa დაარქივებული 2012-02-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Brain, C.K. 1983The Hunters of the Hunted? An introduction to African cave taophonomy. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-07090-2 [1] ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-06. ციტირების თარიღი: 2020-04-06.
გუბელაძე

საკუთარი სახელი გუბელაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: დავით გუბელაძე — ჰიდროტექნიკოსი ვლადიმერ გუბელაძე — საბჭოთა კავშირის გმირი
დავით გუბელაძე

დავით ოთარის ძე გუბელაძე (დ. 14 ოქტომბერი, 1959, თბილისი) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი; ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1998). 1989 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის კვალიფიკაციით, 1999 წელს კი — საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი იურისტ-ეკონომისტის სპეციალობით. 1983–2005 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა აგრარული უნივერსიტეტის ჰიდროტექნიკისა და საინჟინრო ეკოლ. კათედრაზე, 2005–2007 იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამელიორაციო სისტემების მართვის დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2007-2011 წლებში საქართველოს სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო უნივერსიტეტში ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. 2011-2014 წლებში საქართველოს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის ექსპერტი აგროინჟინერიის დარგში; 2011-2015 წლებში თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტის რექტორის მრჩეველი, აგრარული და საინჟინრო მიმართულების ხელმძღვანელი; 2013-2015 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტის პროფესორი; 2015 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის აგრარულ მეცნიერებებისა და ბიოსისტემების ინჟინერინგის ფაკულტეტის პროფესორი და თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. გუბელაძის კვლევის მიმართულებაა: მდინარის კალაპოტური პროცესების გაანგარიშების მეთოდების შესწავლა, კალაპოტური ნაკადების ჰიდროლოგიური, ჰიდრომეტრიული და ჰიდრავლიკური კრიტერიუმების დადგენა. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). გუბელაძე დ., წყლისმიერი ეროზიული პროცესების პროგნოზირება და გაანგარიშება, თბ., 2002. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 171. დავით გუბელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლეონიდე კალანდაძე

ლეონიდე პოლიევქტის ძე კალანდაძე (დ. 14 ნოემბერი, 1898, ხიდისთავი — გ. 23 ივლისი, 1968) — ქართველი აგრონომ-ენტომოლოგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1946), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1954). 1921 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი, ხოლო 1927 წელს მიუნხენის უნივერსიტეტის სატყეო ფაკულტეტი. 1932-1968 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოოლოგიის და ენტომოლოგიის კათედრის გამგე და დირექტორის მოადგილე სასწავლო ნაწილში (1945-1950). 1956-1962 წლებშმი მისი ხელმძღვანელობით შედგა ქართული ენტომოლოგიის სახელმძღვანელოები. არის საქართველოში სამედიცინო ენტომოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ხელმძღვანელობდა საქართველოში კოღოების სახეობრივი შედგენილობისა და გავრცელების ექსპედიციებს. მისი თაოსნობით ტროპიკულ სნეულებათა ინსტიტუტში მოეწყო სპეციალური ენტომოლოგიური განყოფილება და საგამბუზიო. გამოიკვლია ჭაობებისა და მცირე ზომის წყალსატევების ფაუნა, დაამუშავა ქართული ენტომოლოგიური ტერმინოლოგია. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით, საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით. თოდუა, გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 327. ლეონიდე კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნესტორ კალანდაძე

ნესტორ ლაზარეს ძე კალანდაძე (ფსევდონიმი — ეშმაკი; დ. 1874, ხიდისთავი — გ. 23 ივლისი, 1942, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი პუბლიცისტი, მწერალი, მხატვარ-კარიკატურისტი. 1907 წელს აკაკი წერეთელთან ერთად თანამშრომლობდა ჟურნალში „ეკალი“ და „ოხუნჯი“, ასევე თანამშრომლობდა გაზეთ „შუამავალში“, ხოლო 1909 წელს „ჯოჯოხეთსა“ და „ეშმაკის სალამურში“. იყო „ეშმაკის მათრახის“ ფაქტობრივი რედაქტორი, მაგრამ ცენზურის თვალის ასახვევად ჟურნალს ხელს აწერდა ასოთამწყობი თ. ბოლქვაძე. შალვა შარაშიძესთან ერთად დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული იუმორისა და სატირის განვითარების საქმეში. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო. კალანდაძე ნ., პირველი ღია წერილი სოლომონ ზურგიელიძეს საიქიოს (ავტორი). - თბილისი, ბართლომე კილაძის გამოცემა და სტ., 1919. - 64გვ. კალანდაძე ნ., ანარქიზმის ბუკინისტი, ლიტერატორ-მეწვრილმანე, ზუგდიდელი ჯგუფის თავი ანუ აკობია პავლე : სატირა (ავტორი). - თბილისი, სტ. გუტენბერგი, 1908. - 14გვ. ხომერიკი, ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 327. ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 3, 1969 ნესტორ კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნესტორ კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
წირნიაშის ქედი

წირნიაშის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს ჩხუტნერის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ გაგრძელებას. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3521 მ. აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებით და ასპიდური ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი. მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 332.
ვლადიმერ გუბელაძე

ვლადიმერ იასონის ძე გუბელაძე (დ. 26 სექტემბერი, 1921, სოფ. ზეკარი, ახლანდ. ბაღდათის მუნიციპალიტეტი, — გ. 8 თებერვალი, 1944) — ქართველი ჯარისკაცი, საბჭოთა კავშირის გმირი (22 თებერვალი, 1944, სიკვდილის შემდეგ). 1939 წელს სწავლა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. 1940 წლიდან იყო საბჭოთა არმიის რიგებში. II მსოფლიო ომში გვარდიის ლეიტენანტმა გუბელაძემ თავი გამოიჩინა მდ. დნეპრის გადალახვისას 1943 წელის ოქტომბრის ოპერაციის დროს. დაიღუპა ბრძოლაში 1944 წელს. სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. მისი სახელობისაა ქუჩა ქალაქ ბაღდათში. Цкитишвили К. В., Чинчилакашвили Т. Г. Герои Советского Союза из Грузии. Тбилиси, 1981. გვ. 127-128. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 171. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 22 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 5 марта (№ 13 (273)). — С. 1 ვლადიმერ გუბელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩხუტნერის ქედი

ჩხუტნერის ქედი, ჩხუნდერის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს მდინარეების ხალდეჭალისა და ადიშჭალის წყალგამყოფს. უმაღლესი ადგილია მწვერვალი ჩხუტნერი (3036 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია ჩხუტნერი (3000 მ). აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებით, კირქვებითა და თიხაფიქლებით. დამახასიათებელია ალპური მდელო და სუბნივალური ლანდშაფტები. მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 180.
გუბერნია

გუბერნია (რუს. губе́рния) — მსხვილი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ერთეული რუსეთში; შემოიღო პეტრე I-მა XVIII საუკუნეში. 1708 წელს მან რუსეთის იმპერია დაყო რვა გუბერნიად: ინგერმანლანდის, მოსკოვის, სმოლენსკის, არხანგელოგოროდის, კიევის, ყაზანის, აზოვის და ციმბირის. 1713-1719 წლებში შეიქმნა ახალი გუბერნიები: ნიჟნი-ნოვგოროდის, ასტრახანის და რიგის. სმოლენსკის გუბერნია შეუერთდა მოსკოვისა და რიგის გუბერნიებს. 1719 წელს გუბერნიები დაიყო პროვინციებად, ხოლო პროვინციები რაიონებად. გუბერნიას სათავეში ედგა გუბერნატორი. ეკატერინე II-ს დროს მიღებული იქნა „სრულიად რუსეთის იმპერიის გუბერნიების მართვის განწესება“. 1775-1780 წლებში გუბერნიების რიცხვი 40-მდე გაიზარდა, ხოლო მისი მეფობის დასასრულს რუსეთის იმპერიის მიერ დაპყრობილი ტერიტორიების ხარჯზე 51-მდე. ამ დროს გუბერნიები, 2 ან 3, გაერთიანდნენ სამეფისნაცვლოში. XIX საუკუნეში შიდა რუსეთში შენარჩუნდა გუბერნიები, ხოლო განაპირა კოლონებში შეიქმნა საგენერალგუბერნატოროები. გუბერნიები რუსეთში გაუქმდა 1924-1929 წლებში. რუსეთის იმპერიის მიერ ანექსირებულ საქართველოში 1840 წელის 10 აპრილს შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნია, რომელმაც 1846 წლამდე იარსება. 1846 წლის 14 დეკემბრის დებულებით საქართველოს ტერიტორია თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიებად დაყვეს. საქართველოს გუბერნია საქართველო-იმერეთის გუბერნია ტფილისის გუბერნია ქუთაისის გუბერნია შავიზღვისპირეთის გუბერნია ცინცაძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 288. ცინცაძე ზ., აღმოსავლეთ საქართველოს გვიანი შუასაუკუნეებისა და XIX ს-ის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა, თბ., 1974.
აკაკი მგელაძე (მსახიობი)

აკაკი დიომიდეს ძე მგელაძე (დ. 10 აგვისტო, 1912, ზომლეთი — გ. თებერვალი, 1985) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1957). 1938 წლიდან მუშაობდა ბათუმის სახელმწიფო თეატრში. შესრულებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის როლები: მაზრის უფროსი (შ. დადიანის „გუშინდელნი“), გირგოლა ( ყაზბეგის „მამის მკვლელი“), ხევისბერი (ს. შანშიაშვილის „ხევისბერი“), ბეგლარი (კ. კალაძის „როგორ“), ხარიტონოვი (ბ. ლავრენიოვის „მეზღვაურები“), კომანდორი (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“), კლავდიუსი (შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა. გადაღებულია ფილმებში „მსურველებს შეუძლიათ ჩაეწერონ“ და „მე მოვედი“. 1949 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი 1957 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი ქაბზინაძე, ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 526. აკაკი მგელაძე (მსახიობი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ეროვნული ფილმოგრაფია დაარქივებული 2020-04-06 საიტზე Wayback Machine. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1949. № 10-11. გვ. 4. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1957. №2. გვ. 13.
ჩხუტნერის უღელტეხილი

ჩხუტნერის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის შტოქედ ჩხუტნერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3000 მ. აგებულია პალეოზოური მეტამორფული ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი. აკავშირებს მდინარეების ხალდეჭალისა და ადიშჭალის (ენგურის მარჯვენა შენაკადები) ხეობებს. უთმელიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 180.
ცახალე

ცახალე — მთა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხევსურეთის არაგვის (ფშავის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2522 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით. არჩვაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 188.
ილია მგელაძე

ილია ბეჟანის ძე მგელაძე, ქოროღლი (დ. 1875, შემოქმედი — გ. 6 სექტემბერი, 1921) — ქართველი რევოლუციონერი. 1905 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. რევოლუციური მოღვაწეობისთვის გარიცხეს თბილისის სასულიერო სემინარიიდან. 1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1906-1907 წლებში მუშაობდა კახეთის სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციაში ქოროღლის მეტსახელით. 1907 წელს მუშაობდა ბაქოს კომიტეტში. 1909 წელს დააპატიმრეს და 1910 წელს გადაასახლეს ყუბანში. 1911 წელს მისი ბინა ტუაფსეში იყო რვოლუციონერების თავშესაფარი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მუშაობდა ვლადიკავკაზში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ ანტისახელმწიფოებრივი მუშაობის გამო დააპატიმრა და გადაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ იყო თბილისის მაზრის რევკომის თავმჯდომარე. გეგეშიძე, ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 527. ილია მგელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გიორგი გუბლია

გიორგი კონსტანტინეს ძე გუბლია (დ. 21 მაისი, 1928, სოფ. ყულანურხვა, ახლანდ. გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 ნოემბერი, 2019) — აფხაზი მწერალი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1954). მუშაობდა სოხუმის მ. გორკის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში აფხაზური ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ. პირველი პოეტური კრებული გამოაქვეყნა 1956 წელს. გამოქვეყნებული აქვს ლექსების რამდენიმე კრებული, პოემები და რომანები. თხზულებების ძირითადი მოტივი პატრიოტულია. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან უთანაგრძნობდა სეპარატისტულ მოძრაობას აფხაზეთში. დაჯილდოებული იყო დიმიტრი გულიას სახელობის ლიტერატურული პრემიით და სეპარატისტული მთავრობის ორდენი „ღირსება და დიდება“ (Ахьдз-апша, 2013). მოქრის კოდორი, თბ., 1964; ლექსები, თბ., 1971; დიმიტრი გულია. შემოქმედებითი გზა, თბ., 1974; ისევ აქა ვარ, თბ., 1977; ღელავდა ზღვა: ლექსები და პოემა, თბ., 1988. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 171. ↑ 1.0 1.1 1.2 Ушел из жизни поэт и прозаик Георгий Гублиа, „სპუტნიკ-აბზაზია“, 7 ნოემბერი, 2019.
სააბატო

სააბატო (ლათ. abbātia) — დასავლეთ ქრისტიანულ სამყაროში მოწესეთა საკრებულო — მონასტერი, რომელსაც წარმართავს აბატი (ან აბატისა). იგი შეიძლება ემორჩილებოდეს ეპისკოპოსს, უშუალოდ რომის პაპს ან იყოს დამოუკიდებელი ეპისკოპოსის იურისდიქციისაგან. ამავე სახელწოდებას ატარებს სააბატო საკრებულოს კუთვნილ შენობათა კომპლექსი. შუა საუკუნეეში სააბატოები იყო ყველაზე დიდი და მდიდარი მონასტრები (სენ-დენი, კლიუნი, წმინდა გალის სააბატო, სენტ-ოლბანსი, მონტეკასინო, კლერვო, ფულდა და სხვ.). ფლობდნენ ვრცელ მიწებს, წარმოადგენდნენ ფეოდალურ სენიორიებს. ჰქონდათ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და ეკონომიკური გავლენა. პირველ სააბატოდ ითვლება მონტეკასინო, რომელიც 529 წელს დააარსა ბენედიქტე ნურსიელმა იტალიაში. თავდაპირველად სააბატოები სრულიად დამოუკიდებელი იყო ერთმანეთისაგან, მათი ცენტრალიზების პროცესი დაიწყო X საუკუნეში. XII-XIII საუკუნეებში სააბატოები ფართოდ გავრცელდა მთელს ევროპაში, განსაკუთრებით საფრანგეთში. სააბატოს მართავს აბატი, რომელსაც ეხმარება მონასტრის კაპიტულუმი და უხუცესთა საბჭო. შუა საუკუნეებში სააბატო მემკვიდრეობით ადგილ-მამულად (ფეოდი) ითვლებოდა და მისი დაფუძნების ნებართვას ხელმწიფე გასცემდა ინვესტიტურის გზით. ამჟამად ასეთი ნებართვის გაცემა მხოლოდ რომის პაპს შეუძლია. არქიტექტურულად სააბატო სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე შენობის კომპლექსს წარმოადგენდა. ყველაზე მნიშვნელოვან შენობებს ერთმანეთთან გალერეა — კლუატრი აკავშირებდა. საერთო საძინებელი (დორმიტორიუმი) ხშირად სასადილოს ზემოთ იყო განთავსებული კლუატრის აღმოსავლეთით და უკავშირდებოდა ცენტრალურ ეკლესიას. კლუატრის დასავლეთ მხარეს განლაგებული იყო საერთო სივრცე და კარიბჭე, რომელიც გარე ეზოში გამავალი ერთადერთი გზა იყო. კლუატრის სამხრეთით იყო მთავარი სამზარეულო, ლუდსახარში და სახელოსნოები. ნოვიციატი (მორჩილების სამყოფელი) და საავადმყოფო განთავსებული იყო ცალკე შენობაში, რომელსაც გააჩნდა საკუთარი სამლოცველო, აბანო, სასადილო, სამზარეულო და ბაღი. ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ., „სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, ტ. IV, თბილისი: „ტექნიკური უნივერსიტეტი“, 2019. — გვ. 15, ISBN 978-9941-28-496-0. „სააბატო“. წგნ: პეტროზილო, პიერო. ქრისტიანობის ლექსიკონი/პიერო პეტროზილო; [იტალ. თარგმნა მარიკა სააკაშვილმა; რედ. მერაბ ღაღანიძე; სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტი, ქრისტ. თეოლოგიისა და კულტ. ცენტრი]. - თბ.: სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტის გამოც., 2011. - ISBN: 978-9941-0-3408-4; სააბატო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 Смирнова Е. Д., Сушкевич Л. П., Федосик В. А. Аббатство // Средние века : Культура, искусство, история. Иллюстрированная энциклопедия / под ред. В. А. Федосика. — М.: Эксмо, 2008. — стр. 6, 304 c. ISBN 978-5-699-24660-1.
შიო დავითაშვილი

შიო დავითაშვილი (დ. 1857, სოფ. ბრეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 1933) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც აკრძალული ლიტერატურის კითხვის გამო გარიცხეს. თბილისში ჩაება ეგნატე იოსელიანის ხალხოსნურ წრეში. 1876 წელს რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა თბილისის მუშა-ხელოსნებში. 80-იან წლებში გორში დააარსა ხალხოსნური წრე „საიდუმლო კომიტეტი“, რომელსაც კავშირი ჰქონდა „ნაროდნაია ვოლიას“ აღმასკომთან. რევოლუციური პარტიის საჭიროებისათვის მონაწილეობა მიიღო გორის ხაზინიდან ფულის გატაცებაში. 1883 წლის 14 მარტს დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. პატიმრობიდან განთავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა გორში პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ, შემდეგ ჩამოშორდა რევოლუციურ საქმიანობას. ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, ტფ., 1933. ანთელავა ი., საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობისა და საზოგადოებრივი აზრის ისტორიიდან საქართველოში (XIX ს. II ნახ.), თბ., 1967; მგალობლიშვილი ს., მოგონებანი, თბ., 1938; შველიძე ზ., რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, თბ., 1960; შველიძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 279. შიო დავითაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალექსანდრე მახარაძე (რევოლუციონერი)

ალექსანდრე ქაიხოსროს ძე მახარაძე, (დ. 1896, ბახვი — გ. 25 ოქტომბერი, 1920, რუსეთი) — ქართველი რევოლუციონერი. 1916 წლიდან იყო კონუნისტური პარტიის წევრი. 1917 წელს მონაწილეობდა თებერვლის რევოლუციაში პეტროგრადში. 1918 წელს სამეგრელოში ამზადებდა აჯანყებას ალექსანდრე გეგეჭკორთან და შალვა ასკურავასთან ერთად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ. 1919 წლის ქტომბრის ბოლოს პარტიამ გაიწვია მოსკოვში. საბრძოლო დავალებით გაგზავნეს ბაქოში. ის დააპატიმრეს, მაგრამ გაიქცა საქართველოში, სადაც ასევე დააპატიმრს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. 920 წლის თებერვალში გაიქცა. მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიაში თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ ბრძოლებში, სადაც დაიღუპა ერთ-ერთი შეტაკების დროს. თოიძე, ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 516.
შალვა ვანიშვილი

შალვა ნიკოლოზის ძე ვანიშვილი (დ. 1 სექტემბერი, 1931, სოფ. ატენი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 16 დეკემბერი, 2013) — ქართველი იურისტი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1992), საქართველოს პოლიტიკურ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სახელმწიფო სამართლის სპეციალობით. 1954 წლიდან მუშაობდა ადმინისტრაციულ ორგანოებში, პარალელურად პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, თსუ-სა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. მისი სამეცნიერო კვლევის საგანია სახელმწიფო და სამართლის ისტორია. არის გორისა და ვალერი სუხიშვილის უნივერსიტეტების სრული პროფესორი. 1970–80-იან წლებში მოღვაწეობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო სტატიები ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე, მ. შ. მონოგრაფია „ამიერკავკასია რუსეთის მმართველობის სისტემაში (1864–1917)“. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 160. შალვა ვანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნიკოლოზ მახარაძე

ნიკოლოზ ბარნაბის ძე მახარაძე, (დ. 24 ოქტომბერი, 1901, შემოქმედი — გ. 1990) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966) სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში. 1917 წელს ოზურგეთში დააარსა კლუბი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ახალგაზრდების მიერ მარქსიზმის შესწავლის საქმეში. 1921-1922 წლებში იყო ოზურგეთის რაიკომის მდივანი. 1926 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის კომუნისტური უნივერსიტეტი. 1933 წელს დაამთავრა წითელი პროფესურის ინსტიტუტი მოსკოვში. 1927-1931 წლებში მუშაობდა პარტიის ცკ-ში. 1967 წელს გამოსცა მონოგრაფია „დიდი ოქტომბრის გამარჯვება საქართველოში“. კვაჭაძე, ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 516. ნიკოლოზ მახარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ედვარდ ები

ედვარდ ები (ინგლ. Edward Abbey; დ. 29 იანვარი, 1927, ინდიანა, პენსილვანია, აშშ, — გ. 14 მარტი, 1989, ტუსონი, არიზონა, აშშ) — ამერიკელი მწერალი და პუბლიცისტი, გარემოს დამცველი აქტივისტი. დაამთავრა ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი (B.A., 1951; M.A., 1956). კარიერის დასაწყისში მუშაობდა აშშ ეროვნული პარკების სამსახურის რეინჯერად და ტყის ხანძრების აღმომჩენად. ების ეკუთვნის არაერთი მხატვრული ნაწარმოები და ესე, რომელშიც გაკრიტიკებულია თანამედროვე მომხმარებლური კულტურის უხეში ჩარევა ველურ ბუნებაში და ასახულია ავტორის რადიკალური ენვაირონმენტალისტური ფილოსოფია. მისი თხზულებებიდან აღსანიშნავია ავტობიოგრაფიული ხასიათის „უდაბნოს განდეგილები“ (Desert Solitaire, 1968) და რომანი „ქანჩის გასაღების ბანდა“ (The Monkey Wrench Gang, 1975). ეს უკანასკნელი აღწერს პარტიზანი გარემოს დამცველების ჯგუფის თავგადასავალს, რომელიც შთაგონების წყაროდ იქცა არაერთი წამოწყებისთვის რეალურ ცხოვრებაში. საკუთარი ანდერძის თანახმად საძილე ტომარაში მოთავსებული დაკრძალეს მოუნიშნავ ადგილზე არიზონის უდაბნოში. ედვარდ ები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ნოე ურუშაძე

ნოე ალექსანდრეს ძე ურუშაძე (დ. 15 მარტი, 1920, ქ. ლანჩხუთი, — გ. 6 ოქტომბერი, 1943, კანევი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა კავშირის გმირი. მუშაობდა ლანჩხუთში ავტომექანიკოსად. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1942 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში. 1943 წლის 29 სექტემბერს მზვერავთა ჯგუფთან ერთად ერთ-ერთმა პირველმა გადალახა მდინარე დნეპრი. 1943 წლის 6 ოქტომბერს დაიღუპა ბრძოლაში. ჩინჩილაკაშვილი, ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 182. ნოე ურუშაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ირლანდიის ეროვნული თეატრი

ირლანდიის ეროვნული თეატრი (ირლ. Amharclann Náisiúnta na hÉireann, ინგლ. National Theatre of Ireland), სააბატოს თეატრი (ირლ. Amharclann na Mainistreach, ინგლ. Abbey Theatre) — თეატრი ქალაქ დუბლინში, ირლანდიის ერთ-ერთი წამყვანი კულტურული დაწესებულება. ირლანდიური სალიტერატურო თეატრის სახელწოდებით დააფუძნეს 1899 წელს უილიამ ბატლერ იეიტსმა და ლედი აუგუსტა გრეგორიმ, რომლებიც 1904 წლიდან თანამშრომლობდნენ დრამატურგ ჯონ მილინგტონ სინგთან. ამ დროისათვის თეატრის დასი გადავიდა განახლებულ შენობაში სააბატოს ქუჩაზე (აქედან მომდინარეობს სახელწოდება „სააბატოს თეატრი“). იდგმებოდა როგორც ორიგინალური პიესები, ასევე შონ ო’კეისისა და სხვათა ნაწარმოებები. მნიშვნელოვანი პრემიერები იყო სინგის „დასავლეთ სამყაროს ფლეიბოი“ (1907) და ო’კეისის „გუთანი და ვარსკვლავები“ (1926). 1924 წელს სააბატოს თეატრი გახდა სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებული პირველი თეატრი ინგლისურენოვან სამყაროში. 1951 წელს თეატრის თავდაპირველი შენობა ხანძარმა იმსხვერპლა. 1966 წელს ახალი თეატრი ააგეს. ირლანდიის ეროვნული თეატრი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
მიხეილ ერისთავი (გენერალი)

მიხეილ ბიძინას ძე ერისთავი (დ. 9 თებერვალი, 1827, სოფ. კარალეთი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 მაისი, 1894, გორი) — თავადი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულოდან, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1885). გენერლების ნიკოლოზ ერისთავისა და კონსტანტინე ერისთავის ძმა. მონაწილეობდა ყირიმისა (1853–1856) და რუსეთ-ოსმალეთის (1877–1878) ომებში. 1877 წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის, 1885 წელს — გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. დაკრძალულია თბილისში, კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესიის საგვარეულო აკლდამაში. გოგიტიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 61. მიხეილ ერისთავი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ 1.0 1.1 «Кавказъ» № 122, 9-го маяб 1894. — с. 1.
ზაალ ქიქოძე (რევოლუციონერი)

ზაალ იოსების ძე ქიქოძე (დ. 1896, ბახვი, — გ. 24 დეკემბერი, 1922, აბასთუმანი) — ქართველი რევოლუციონერი. სწავლობდა პეტროგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში, სადაც აქტიურ მონაწილეობას იღებდა სტუდენტთა რევოლუციური წრეების მუშაობაში. 1917 წელს მონაწილეობდა თებერვლის რევოლუციასა და ოქტომბრის გადატრიალებაში. მუშაობდა პეტროგრადის რევკომში. 1918 წელს მოსკოვში მუშაობდა ეროვნებათა სახალხო კომისარიატში. 1919 წელს გაგზავნეს ყირიმში. 1918-1919 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ შეთქმულებებში, რის გამოც ორჯერ იყო დაპატიმრებული. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მუშაობდა საქართველოს სსრ სახკომსაბჭოში. დაკრძალულია თბილისში. თოიძე, ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 538.