laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბორის ლევიევი

  ბორის ლეონოვ ლევიევი ( დ. 24 თებერვალი, 1902, სოფია, ბულგარეთი — გ . 15 იანვარი, 1968, იქვე) — ბულგარელი მევიოლინე, დირიჟორი და კომპოზიტორი. დაიბადა 1902 წლის 24 თებერვალს სოფიაში სეფარდის ოჯახში, ბანკირ ლეონ ლევისა და ლეა ელიეზერის უმცროსი ვაჟი. მუსიკამ ადრეული ბავშვობიდან გაიტაცა: ვიოლინოს შესაძენად მუშაობდა გაზეთების გამყიდველად. 1925 წლამდე უოლტერთან ეუფლებოდა ვიოლინოზე დაკვრას, ხოლო ალტერმანთან ჰარმონიას სწავლობდა. მონაწილეობდა ჯაზ- კონცერტებზე და ოპერეტაში. 1926-1927 წლებში სწავლობდა ბერლინის უმაღლეს მუსიკალურ სკოლაში და ამავე დროს, დამატებითი შემოსავლისთვის დაიწყო მუშაობა კინოორკესტრში, თუმცა უსახსრობის გამო იძულებული გახდა სწავლა შეეწყვიტა. მსახურობდა დირიჟორის ასისტენტად ბერლინის თეატრ „სკალაში“, პარალელურად სწავლობდა კომპოზიციას და დირიჟორობას გილბერტთან, ორკესტრირებას ჰოფმანთან და კამერულ მუსიკას კრუგერთან. ესწრებოდა შმიდტის ლექციებს რეჟისურის შესახებ მაქს რეინჰარდის სახელოსნოში. 1930 წელს დაბრუნდა ბულგარეთში. 1932 წლიდან მუშაობდა ჯაზ ორკესტრში, როგორც მევიოლინე და დირიჟორი. ის რეგულარულად დირიჟორობდა პეტრე სტოიჩევის თეატრში, ასევე ანგელ სლადკაროვის ოპერეტის თეატრში, „ ოდეონში,“ ოპერეტის სამხატვრო თეატრში და ეროვნულ ოპერეტაში. 1948-1958 წლებში იყო სტეფანე მაკედონელის სახელობის ეროვნული მუსიკალური თეატრის მთავარი დირიჟორი. ბორის ლევიევი იყო ნაყოფიერი კომპოზიტორი. მან დაწერა თერთმეტი ოპერეტა, მუსიკა ფილმებისთვის და პოპულარული სიმღერები. ლევიევმა მონაწილეობა მიიღო 200-ზე მეტი ოპერეტის დადგმაში. როგორც რეჟისორმა დადგა ლეო ფოლის ოპერეტები „სტამბულის ვარდი“, იმრე კალმანის „ ჰოლანდიელი ქალი“ და „ ჩარდაშის დედოფალი “ და სხვა. ბორის ლევიევის ინიციატივით შეიქმნა ვოკალური ანსამბლი «Български комедиен хармонист» ასპარუხ ლეშნიკოვის, ბორის ხრისტოვისა და ოტო ლიბიგის მონაწილეობით. ანსამბლმა არსებობა შეწყვიტა მეორე მსოფლიო ომის დროს მობილიზაციის დაწყების გამო. 1950 წელს ლევიევს მიენიჭა საპატიო წოდება „დამსახურებული არტისტი.“ ბორის ლევიევი გარდაიცვალა 1968 წელს. სოფიაში 65 წლის ასაკში. ლევიევის მუსიკალური ნიჭის გამგრძელებლები არიან მისი ვაჟი, კომპოზიტორი ლილჩო ბორისოვი და შვილიშვილი — როკ-მუსიკოსი კირილ მარიჩკოვი. ბორის ლევიევის პირადი არქივი ინახება ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში. იგი შედგება 31 საარქივო ერთეულისაგან 1921 – 1968 წწ ↑ Цветкова Е.. (2022-02-24) Борис Левиев – един от ярките дейци на българския оперетен театър. ციტირების თარიღი: 2022-03-21. ↑ Първанова, Мариана. Неизвестно за известните български родове, улици и сгради. Изд. «Изток-Запад», София, 2005, стр. 205 ↑ 110 години от рождението на Борис Левиев. ციტირების თარიღი: 25 февруари 2015. ↑ Молхов, Яко. Кино Критика. Изд. «Български писател», 1962, стр. 217 ↑ Помните ли... Борис Левиев?. ციტირების თარიღი: 25 февруари 2015. ↑ 6.0 6.1 Борис Леон Левиев. Информационна система на Държавните архиви. ციტირების თარიღი: 27 януари 2020 г
აიდერ ბულგაკოვი

აიდერ იაკუბოვიჩ ბულგაკოვი ( დ. 1956, უზბეკეთის სსრ, სსრკ) — ყირიმული თათრული წარმოშობის საბჭოთა და თურქი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. აიდერ ბულგაკოვი დაიბადა 1956 წელს უზბეკეთში, ყირიმელი თათრების დეპორტაციის შემდეგ. 1972 წელს წარმატებით გავიდა მათემატიკის ოლიმპიადაზე, სადაც მიიღო ხარისხი. ხარისხის მიღების შემდეგ, დაასრულა ფიზიკა-მათემატიკის საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა ნოვოსიბირსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1978 წელს დაამთავრა ნოვოსიბირსკის უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო. 1978-1993 წლებში ეკავა წამყვანი მკვლევარის თანამდებობა, 1978-1980 წლებში იყო გამოთვლითი ცენტრის მკვლევარი, ხოლო 1980 წლის შემდეგ მუშაობა გააგრძელა მათემატიკის ინსტიტუტში. აიდარ ბულგაკოვმა ჯერ კანდიდატის ხარისხი (1982) მიიღო გამოყენებითი მათემატიკის კათედრაზე, ხოლო შემდეგ გახდა მეცნიერებათა დოქტორი (1989). 1976-1993 წლებში. მუშაობდა პროფესორ სერგეი გოდუნოვთან ერთად. ჯერ გოდუნოვის სტუდენტი იყო, ხოლო შემდეგ მისი კოლეგა გახდა. რუსეთში აიდარ ბულგაკოვის მიერ შემუშავებულმა ტექნოლოგიურმა მეთოდებმა კომპიუტერული აპლიკაციის სახით, გამოყენება პოვა ინდუსტრიაში, განსაკუთრებით საავტომობილო, ქიმიურ, საავტომობილო, კოსმოსურ, საავიაციო და სამხედრო მრეწველობაში. მეცნიერი მუშაობდა კვლევითი ცენტრის კოორდინატორად. მონაწილეობდა მრავალ ეროვნულ და საერთაშორისო კონგრესში, როგორც ორგანიზატორი და მომხსენებელი. 1998 წელს, 9-დან 21 აგვისტომდე აიდარ ბულგაკოვმა ანტალიაში დაიკავა ნატო-ს პერსპექტიული კვლევების ინსტიტუტის საზაფხულო სკოლის დირექტორის თანამდებობა. სკოლის სახელწოდება იყო „შეცდომის კონტროლი და ადაპტაცია სამეცნიერო გამოთვლებში“ (ინგლ. «Error Control and Adaptivity in Scientific Computing»). საკუთარი სკოლის სამეცნიერო შედეგებს თავი მოუყარა წიგნში "შეცდომის კონტროლი და ადაპტაცია სამეცნიერო გამოთვლებში" (ინგლ. «Error Control and Adaptivity in Scientific Computing»), რომელიც გამოქვეყნდა Kluwer Academic Press და Christoph Sänger -ის (მიუნხენის ტექნიკური უნივერსიტეტი, გერმანია ) მიერ. აიდერ ბულგაკოვს გამოქვეყნებული აქვს არაერთი სამეცნიერო სტატია საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. 2000-2003 წლებში მუშაობდა საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალის Selcuk Journal of Applied Mathematics-ის აღმასრულებელ რედაქტორად. 1993 წელს მეცნიერი ოჯახთან ერთად გადავიდა თურქეთში, სადაც გახდა სელჩუკის უნივერსიტეტის მათემატიკის პროფესორი მეცნიერებათა და გამოყენებითი მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1994 წელს მან დააარსა გამოყენებითი მათემატიკის კვლევის ცენტრი სელჩუკის უნივერსიტეტში და გახდა ამავე ცენტრის დირექტორი 2003 წლის ბოლომდე. ამ ცენტრში მეცნიერმა შექმნა სამეცნიერო ჯგუფი და თავის გუნდთან ერთად შეიმუშავა კომპიუტერული დიალოგის სისტემებზე დაფუძნებული სწავლების ახალი პრინციპები. აიდერ ბულგაკოვი დაოჯახებულია. მას ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი. მეცნიერი ფლობს რუსულ, თურქულ, უზბეკურ და ინგლისურ ენებს. ↑ Haydar BULGAK. ციტირების თარიღი: 2020-07-27 ↑ kaynakca.hacettepe.edu.tr/kisi/78972/haydar-bulgak თურქ. ↑ NATO ASI Advanced Study Institute: Home. ციტირების თარიღი: 2020-07-27 ↑ Архивированная копия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-08. ციტირების თარიღი: 2020-07-27 ↑ Архивированная копия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-27. ციტირების თარიღი: 2020-07-27
ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა

ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა (ინგლ. Oxford University Press, OUP) — გამომცემლობა დიდ ბრიტანეთში, ოქსფორდის უნივერსიტეტის შემადგენელი ნაწილი. მსოფლიოში უდიდესი საუნივერსიტეტო გამომცემლობა. პირველი წიგნი გამოსცეს 1478 წელს. 1586 წელს კი მიიღო შეკვეთებით წიგნების ბეჭდვის კანონიერი უფლება. არის მეორე უძველესი საუნივერსიტეტო გამომცემლობა კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობის შემდეგ, რომელიც 1534 წელს დაფუძნდა. არის ოქსფორდის უნივერსიტეტის განყოფილება. მას მართავს 15 მეცნიერისგან შემდგარი ჯგუფი („გამომცემლობის დელეგატები“), რომელსაც ნიშნავს ოქსფორდის უნივერსიტეტის ვიცე-კანცლერი (ვიცე-რექტორი). დელეგატებს ხელმძღვანელობს მდივანი, რომელიც არის გამომცემლობის აღმასრულებელი დირექტორი და მისი წარმომადგენელი უნივერსიტეტის სხვა ორგანოებში. გამომცემლობას მმართველობის ასეთი სტრუქტურა აქვს XVII საუკუნიდან. ბოლო რამდენიმე საუკუნის მანძილზე გამომცემლობა უპირველეს ყოვლისა ორიენტირებულია პედაგოგიური ტექსტების გამოცემაზე: აკადემიური ჟურნალები, ლექსიკონები, ბიბლიოგრაფიები, წიგნები ინგლისური ენის, მუსიკის, ლიტერატურის, ისტორიის შესახებ, ბიბლიები, ატლასები. გამომცემლობას წარმომადგენლობები აქვს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, ძირითადად ოდესღაც ბრიტანეთის იმპერიაში შემავალ ქვეყნებში. ოფიციალური საიტი ↑ A Short History of Oxford University Press. ციტირების თარიღი: 29 April 2022 ↑ Balter, Michael (16 February 1994). „400 Years Later, Oxford Press Thrives“. The New York Times. ციტირების თარიღი: 28 June 2011. ↑ About Oxford University Press. ციტირების თარიღი: 3 August 2018 ↑ A Brief History of the Press. ციტირების თარიღი: 3 August 2018 ↑ Carter, Harry Graham (1975). A History of the Oxford University Press. Oxford: Clarendon Press, გვ. 137. OCLC 955872307.
თომას იოჰან ზეებეკი

თომას იოჰან ზეებეკი (გერმ. Thomas Johann Seebeck; დ. 9 აპრილი, 1770, რეველი — გ. 10 დეკემბერი, 1831, ბერლინი) — გერმანელი ფიზიკოსი. ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1818). ბერლინსა და გეტინგენში შეისწავლა მედიცინა. აღმოაჩინა თერმოელექტრული ეფექტი, რომელსაც ზეებეკის ეფექტი ეწოდა. ფრანგ ფიზიკოს ჟ. პელტიესთან ერთად ჩაატარა მრავალი ცდა, რომლებშიც ნაჩვენები იყო სითბური ენერგიის გადასვლა ელექტრულში და პირიქით. მისი შრომები ეხება ფიზიკურ ოპტიკას, ფიზიკურ ქიმიას და სხვას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 501. ↑ 1.0 1.1 1.2 Deutsche Nationalbibliothek Record #117654698 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168"></a> ↑ Зеебек Томас Иоганн // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
ზეებეკის ეფექტი

ზეებეკის ეფექტი, ზეებეკის თერმოელექტრული ეფექტი — თერმოელექტრული მოვლენა, რომლის დროსაც ელექტრომამოძრავებელი ძალა წარმოქმნება ისეთი სხვადასხვანაირი გამტარებისაგან შედგენილ ელექტრულ წრედში, რომელთა კონტაქტებს სხვადასხვა ტემპერატურა აქვს, აღმოაჩინა თ. ი. ზეებეკმა 1821 წელს. ზეებეკის ეფექტს ემყარება თერმოწყვილის მეშვეობით ტემპერატურის გაზომვის პრინციპი. პელტიეს ეფექტი ტომსონის ეფექტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 501.
სმირნიოტების ჯვაროსნული ლაშქრობები

სმირნიოტების ჯვაროსნული ლაშქრობები (1343–1351 წწ.) — პაპ კლემენტ VI-ის მიერ წარგზავნილი ჯვაროსნები უმურ ბეის დაქვემდებარებაში მყოფი აიდინის საამიროს წინააღმდეგ, რომლის პრინციპული სამიზნე იყო მცირე აზიის ნახევარკუნძულზე მდებარე სანაპირო ქალაქი სმირნა. სმირნიოტების პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა კლემენტ VI-ის ჩანაფიქრი იყო. თურქული მეკობრეობის საფრთხე ეგეოსის ზღვაში სტიმულს აძლევდა კლემენტის მემკვიდრეებს, იოანე XXII-სა და ბენედიქტე XII-ს, შეენარჩუნებინათ 4 გალერასგან შემდგარი ფლოტი ქრისტიანების გემების დასაცავად. თუმცა, 1340-იანი წლებიდან დაწყებული, კლემენტი ცდილობდა დახმარების მიღებას ვენეციის რესპუბლიკისგან, რათა გაეფართოვებინა თავისი ძალისხმევა სრული სამხედრო ექსპედიციის დაწყების საქმეში. კლემენტმა კონსტანტინოპოლის კათოლიკოს-პატრიარქს, ჰენრი ასტიელს თურქების წინააღმდეგ ლიგის ორგანიზება დაავალა. მომდევნო წლებში, თურქებმა გააფართოვეს მეკობრეობა ეგეოსის ზღვაში. ჰიუ IV კვიპროსელი და ჰოსპიტალიერების რაინდები გაერთიანდნენ და 1342 წლის 2 ნოემბერს, პაპმა დააგზავნა წერილები მამაკაცებისა და ვენეციური გემების მწყობრში მოსაყვანად. პაპის ბულა, ჯვაროსნებს ანიჭებდა ინდულგენციას და ქადაგების უფლებას აძლევდა მთელი ევროპის ტერიტორიაზე. 30 სექტემბერს გამოქვეყნდა Insurgentibus contra fidem. სმირნიოტის პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა დაიწყო საზღვაო გამარჯვებით პალეტების ბრძოლაში და დასრულდა სმირნაზე შეტევით. შედეგად, 1344 წლის 28 ოქტომბერს, ჯვაროსნებმა დაიკავეს ნავსაყუდელი და ციტადელი, მაგრამ ვერაფერი გააწყვეს აკროპოლისთან მიმართებაში. ზედმეტი თავდაჯერებულობის გამო, 1345 წლის 17 იანვარს, ჰენრი ასტიელი შეეცადა მესა აღენიშნა მიტოვებულ შენობაში, რომელიც სწამდათ, რომ მიტროპოლიტის საკათედრო ტაძარი იყო. მსახურების დროს, უმურ ბეი მიიჭრა კრებაზე და ჯვაროსნების ლიდერები დახოცა, მათ შორის, პატრიარქი მარტინო ზაქარია, პაპის გალერას მეთაური და ვენეციის რესპუბლიკის მეთაური პიეტრო ძენო. მცირე აზიის ნახევარკუნძულზე ჯვაროსნებთან დაკავშირებით საეჭვო ვითარების გამო, პაპმა 1345 წელს დაიწყო მეორე ექსპედიციის ორგანიზება. ნოემბერში, ჰუმბერტ II ვიენოისელის მეთაურობით, სმირნიოტების მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა ვენეციის რესპუბლიკიდან დაიწყო. 1346 წლის თებერვალში, ჯვაროსნებმა თურქები დაამარცხეს მიტილენეში, მაგრამ ჰუმბერტი, თურქებთან შედარებით, უფრო მეტად გაისარჯა სმირნაში და ქალაქის ქრისტიანული ნაწილი გაამაგრა. მომდევნო ხუთი წელი კლემენტ VI ცდილობდა მოლაპარაკებების წარმოებას თურქებთან, რომლებიც სმირნას მუდმივად ალყის პირობებში ამყოფებდნენ ხმელეთიდან და უზრუნველყოფდნენ პირდაპირ ფინანსურ და სამხედრო დახმარებას ქალაქისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ კლემენტის შეშფოთება ჯვაროსნებთან დაკავშირებით მოულოდნელად დასრულდა 1351 წლის სექტემბერში, ქრისტიანებმა შეძლეს ქალაქის შენარჩუნება 1402 წელს თემურიდების მიერ სმირნის ალყაში მოქცევამდე. Setton, Kenneth M. (1976). The Papacy and the Levant (1204–1571), Volume I: The Thirteenth and Fourteenth Centuries. Philadelphia: The American Philosophical Society. pp. 184–223. ISBN 0-87169-114-0. Carr, Mike. 2014. "Humbert of Viennois and the Crusade of Smyrna: A Reconsideration". Crusades 13 (1): 237–51. Gay, Jules. 1904. Le pape Clément VI et les affaires d'Orient. PhD thesis.
პელტიეს ეფექტი

პელტიეს ეფექტი — თერმოელექტრული მოვლენა, რომლის დროსაც სითბო გამოიყოფა ან შთაინთქმება ორი სხვადასხვანაირი გამტარის კონტაქტში (ნარჩილში) ელექტრული დენის გავლისას. დენის მიმართულების შეცვლისას სითბოს გამოყოფა იცვლება შთანთქმით. აღმოაჩინა ჟ. პელტიემ 1834 წელს. გამოყოფილი ან შთანთქმული Q სითბო ნარჩილში გამავალი q მუხტის სიდიდის პროპორციულია: Q = Π A B I t = ( Π B − Π A ) I t {\displaystyle Q=\Pi _{AB}It=(\Pi _{B}-\Pi _{A})It} , სადაც Q {\displaystyle Q}  არის გამოყოფილი ან შთანთქმული სითბოს რაოდენობა, I {\displaystyle I}  — დენის ძალა, t {\displaystyle t}  — დენის გავლის დრო, Π {\displaystyle \Pi }  — პელტიეს კოეფიციენტი. Π = − T Δ α {\displaystyle \Pi =-T\Delta \alpha } , სადაც T {\displaystyle T}  არის აბსოლუტური ტემპერატურა K-ით, ხოლო Δ α {\displaystyle \Delta \alpha } — გამტართა თერმოელექტრული კოეფიციენტების სხვაობა. პელტიეს ეფექტი განსაკუთრებით დიდია ნახევარგამტარებში, რის გამოც მას იყენებენ გამთბობ და მაცივებელ ნახევარგამტარიან ხელსაწყოებში. ზეებეკის ეფექტი ტომსონის ეფექტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 15.
თერმოელექტრული მოვლენა

თერმოელექტრული მოვლენა — ფიზიკური მოვლენა, რომელიც განპირობებულია გამტარებსა და ნახევარგამტარებში მიმდინარე სითბურ და ელექტრულ პროცესებს შორის კავშირით. თუ შევაერთებთ ორი სხვადასხვა ლითონის ან ნახევარგამტარის ბოლოებს და შეერთების ადგილებს სხვადასხვა ტემპერატურებს შევუნარჩუნებთ, წრედში წარმოიქმნება ელექტრული დენი (ზეებეკის ეფექტი). ამ მოვლნას იყენებენ თერმოწყვილებში. თუ ორი სხვადასხვა ლითონის შეერთების ადგილში ელექტრულ დენს გავატარებთ, მაშინ შეერთების ადგილში ჯოულ-ლენცის კანონის მიხედვით განსაზღვრულ სითბოსთან ერთად ხდება დამატებითი სითბოს გამოყოფა ან შთანთქმა (პელტიეს ეფექტი). ამ მოვლენაზეა დამყარებული ნახევარგამტარიანი თერმოელემენტის მოქმედების პრინციპი. თერმოელექტრული მოვლენაა აგრეთვე ტომსონის ეფექტი. იგი იმაში მდგომარეობს, რომ გამტარში, რომელშიც დენი გადის, მის გასწვრივ ტემპერატურის ვარდნისას ხდება ამ ვარდნის სიდიდესა და გამტარის ბუნებაზე დამოკიდებული დამატებითი სითბოს გამოყოფა ან შთანთქმა. ნახევარგამტარებისათვის ეს ეფექტი გაცილებით ძლიერია, ვიდრე გამტარებისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 662.
ტომსონის ეფექტი

ტომსონის ეფექტი — თერმოელექტრული მოვლენა, რომლის დროსაც თუ გამტარის გასწვრივ, რომელშიც ელექტრული დენი გადის, ტემპერატურათა სხვაობაა, მაშინ ჯოულ-ლენცის კანონის შესაბამისად გამოყოფილ სითბოსთან ერთად გამტარის მოცულობაში d V {\displaystyle \,dV} დამატებით გამოიყოფა ან შთაინთქმება (იმისდა მიხედვით თუ როგორია დენის მიმართულება) დამატებითი Q {\displaystyle Q} სითბოს რაოდენობა (ტომსონის სითბო), რომელიც პროპორციულია I {\displaystyle I} დენის ძალისა, t {\displaystyle t} დროისა და Δ T {\displaystyle \Delta T} ტეპერატურათა სხვაობისა. Q T = − τ ( Δ T ⋅ I ) d t d V {\displaystyle Q^{T}=-\tau (\Delta T\cdot I)\,dt\,dV} , სადაც τ {\displaystyle \tau } — ტომსონის კოეფიციენტი მასალის ბუნებაზეა დამოკიდებული. აღმოაჩინა უ. ტომსონმა 1856 წელს. ზეებეკის ეფექტი პელტიეს ეფექტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 18.
მიხეილ გიგოლოვი

მიხეილ გიორგის ძე გიგოლოვი (დ. 17 მარტი, 1885,თბილისი — გ. 18 აგვისტო, 1963, იქვე) — ქართველი ქირურგი. დოცენტი (1935), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1942). 1911 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო თბილისის I საავადმყოფოში (1931 წლიდან ქირურგიის განყოფილების გამგე). 1934 წელს განაგებდა თბილისის ჯანდაცვის განყოფილების სისხლის გადასხმის სადგურს. 1935 წელს დაინიშნა ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ტრავმატოლოგიის კათედრის გამგედ. მეორე მსოფლიო ომის წლებში იყო თბილისის საევაკუაციო ჰოსპიტლების კონსულტანტი. 1960–1963 წლებში — ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიის კათედრის დოცენტი. გიგოლოვის შრომები ეხება ფილტვისა და ღვიძლის ექინოკოზის, სამხარეო პათოლოგიის, სისხლის გადასხმის, კუჭის ქირურგიის და სხვა საკითხებს. ქირურგთა რესპუბლიკური სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 152. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 615.
მასის დეფექტი

მასის დეფექტი — სხვაობა მოცემული იზოტოპის მასასა (რომელიც მასის ატომური ერთეულებითაა გამოსახული) და მასურ რიცხვს შორის. მასის დეფექტი დაკავშირებულია ბირთვში ნუკლონების ბმის ენერგიასთან და ახასიათებს მოცემული ბირთვის მდგრადობას. ზოგჯერ იყენებენ 1 ნუკლონზე მოსულ მასის დეფექტს, რომელსაც ჩაწყობის ნამრავლს უწოდებენ. ზოგჯერ მასის დეფექტს უწოდებენ Δ E / c 2 {\displaystyle \Delta E/c^{2}} სიდიდეს, სადაც Δ E {\displaystyle \Delta E} არის ატომბირთვის ბმის ენერგია, c {\displaystyle c} — სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 482.
ჰამლეტ გონაშვილი

ჰამლეტ დიმიტრის ძე გონაშვილი (დ. 20 ივნისი, 1928, ანაგა — გ. 25 ივლისი, 1985, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ტენორი), სახალხო მოლექსე, მასწავლებელი, ქართველთა მიერ „საქართველოს ხმად“ აღიარებული. საქართველოს სახალხო არტისტი (1980). ჰამლეტ გონაშვილი დაიბადა სოფელ ანაგაში. სწავლობდა ბიოლოგიას. მუშაობა თბილისის ტურისტულ ბიუროში დაიწყო და მისთვის სასიამოვნო საქმეს მიჰყო ხელი. შემდეგ თეატრალურში სწავლობდა, მაგრამ ინსტიტუტის სცენაზეც სიმღერით გამოვიდა. რექტორმა მიხეილ კვესელავამ მას ურჩია, სიმღერისთვის მიეხედა. 25 წლისა უკვე საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის სოლისტი იყო. 1953-1969 წლებში იყო ქართული სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წევრი. 1969 წლიდან ანსამბლ „რუსთავში“ გადავიდა და 16 წელი ამ ანსამბლის სოლისტი იყო. ანსამბლის რეპერტუარი მასზე იყო აწყობილი. ერთნაირი წარმატებით ასრულებდა როგორც ქართლ-კახურ, ისე მეგრულ და აფხაზურ სიმღერებს, იმერულ-გურულ საგალობლებს (მთქმელის პარტიას), ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებებს. ჰამლეტის მთავარი მომხიბლაობა იყო განსაკუთრებული და განუმეორებელი, მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი, რბილი ტემბრის ხმა, ვირტუოზული საშემსრულებლო ტექნიკა, დახვეწილი გემოვნება, ბგერის სიმსუბუქე და მკაფიოება. არტისტული გარეგნობით, სიმღერის დახვეწილი მანერითა და თავდაჭერილობით აღტაცებაში მოჰყავდა არა მხოლოდ ქართველი, უცხოელი მსმენელიც. პარიზში „მრავალჟამიერი“ სამჯერ ამღერეს, ესპანელები ყელზე კოცნიდნენ. ანსამბლ „რუსთავთან“ ერთად თითქმის მთელი მსოფლიო მოიარა და თავისი სიმღერით გულგრილი არავინ დაუტოვებია, მათ შორის პროფესიონალი მუსიკოსებიც. გონაშვილის რეპერტუარიდან გამორჩეულია: „თუ ასე ტურფა იყავი“ (ტექსტის ავტორი: ნათელა ონაშვილი (სიმღერის ვერსია), ორიგინალი ლექსის ავტორი: ივლიტა შავერდაშვილი, მუსიკის ავტორი: ანზორ ერქომაიშვილი), „ურმული“, „ოროველა“, „წინწყარო“, „წმინდაო ღმერთო“, „გაფრინდი შავო მერცხალო“, „დაიგვიანეს“. მისი შემოქმედება ქართული მუსიკალური ფოლკლორისა და კლასიკური მუსიკის უნიკალური სინთეზია. გონაშვილს გააჩნდა მელოდიის არტიკულაციის უბადლო უნარი, რაც ძალიან კარგად გამოიყენა კომპოზიტორმა იაკობ ბობოხიძემ, როდესაც მან გონაშვილის ხმას თავისი რამდენიმე შედევრი („მოდი გიამბობ“, „თოვლი“, „მზეო თიბათვისა“) მოარგო. ჰამლეტ გონაშვილი დაიღუპა ტრაგიკულად, მშობლიურ სოფელ ანაგაში, დედის სანახავად ჩასული. დაკრძალეს საბურთალოს სასაფლაოზე. 2001 წელს გადაასვენეს დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. მის მიერ შესრულებული სიმღერები დღეს უფრო და უფრო პოპულარული ხდება საზღვარგარეთ. უცხოელები ჰამლეტ გონაშვილის „ურმულსა“ და „ოროველას“ კინოფილმებსა და მასობრივ სანახაობებში იყენებენ როგორც მისტიკური მოვლენის, ადამიანის ხმის შესაძლებლობის უნიკალურ გამოვლინებას. გარაყანიძე ე., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 95-96. ჰამლეტ გონაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი სიმღერები ჰამლეტ გონაშვილის შესრულებით ჰამლეტ გონაშვილის სიმღერები დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ პიკის საათი - ერთი სიმღერის ისტორია, ინტერვიუ ანზორ ერქომაიშვილთან. ↑ ვის ეკუთვნის ლექსი "თუ ასე ტურფა იყავი"?, შეცდომა ბათუმის ბოტანიკური ბაღის ბანერზე ↑ planeta.ge - ჰამლეტ გონაშვილის ბიოგრაფია
შეპირაპირება

შეპირაპირება — კოსმოსური საფრენი აპარატების ან მათი ნაწილების დაახლოება და შეერთება ორბიტაზე. შეპირაპირება შეიძლება მოხდეს ავტომატურად ან ხელით (კოსმონავტების მიერ). პირველი შეპირაპირება განხორციელდა ხელით 1966 წლის 16 მარტს ამერიკული კოსმოსური ხომალდის „ჯემინი 8“-ის ეკიპაჟის მიერ (რაკეტასთან „აჯენა“), ხოლო პირველი ავტომატური შეპირაპირება, კი — 1967 წლის 30 ოქტომბერს ორ საბჭოთა ხელოვნურ თანამგზავრს — „კოსმოს-186“ და „კოსმოს-188“-ს — შორის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 718.
სპორების მტვერი

სპორების მტვერი ან სპორების ფხვნილი (სპორების ანაბეჭდი) — სოკოს სპორების მტვერი, რომელიც მიიღება სოკოს ნაყოფსხეულისგან სოკოს კვლევის, გვარის განსაზღვრისა და კულტივირების მიზნით. სპორების ფერი წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფაქტორს სოკოს იდენტიფიცირებისათვის და ხშირად განსხვავდება ჰიმენოფორის ფერისაგან. სპორების ფერის გარჩევა შესაძლებელია ბუნებრივი განათების პირობებში. სპორის ანაბეჭდის ფერით, ზოგჯერ შესაძლებელია შხამიანი სოკოს გარჩევა მისი მსგავსი საჭმელი სახეობისგან, მაგალითად, შხამიანი Chlorophyllum molybdites-ის გარჩევა საჭმელად ვარგისი წეროსწვივას (ლათ. Macrolepiota) სოკოებისგან ადვილია მწვანე სპორებით (წეროსწვივას სოკოებში სპორები თეთრი ან სუსტად შეფერილია). ადრეულა აგროციბეს სპორების ანაბეჭდი ენტოლომას სპორების ანაბეჭდი ღორისსოკოს სპორების ანაბეჭდი თავჭედილას სპორების ანაბეჭდი ლამაზი ვოლვარიელას სპორების ანაბეჭდი Лессо Т. Грибы, определитель / пер. с англ. Л. В. Гарибовой, С. Н. Лекомцевой. — М.: „Астрель„, „АСТ“, 2003. — С. 16—17, 284—288. — ISBN 5-17-020333-0. Вавриш П.О., Горовой Л.Ф. Грибы в лесу и на столе. — К.: „Урожай“, 1993. — С. 43. — 208 с. — ISBN 5-337-00728-9. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სპორების მტვერი“ ვიკისაწყობში.
ტრიბალები

ტრიბალები (ძვ. ბერძნ. Τριβαλλοί, ლათ. Triballi) — ძველი თრაკიული ან ილირიული წარმომავლობის ტომი. ცხოვრობდნენ დუნაის ქვემო წელზე. მათი განსახლების ყველაზე ადრეული ტერიტორია იყო ე.წ. „ტრიბალების ველი“ (სავარაუდოდ, ახლანდელი კოსოვოს ველი), მდინარეების ანგრუსისა (დასავლეთის მორავა) და ბრონგუსის (სამხრეთის მორავა) შეერთების ადგილთან, ცენტრალურ ბალკანეთში. პირველად იხსენიებიან ჰეროდოტესთან (ძვ. წ. V საუკუნე). წარმატებით მოახერხეს ოდრისებთან ბრძოლაში დამოუკიდებლობის შენარჩუნება. დაახლ. ძვ. წ. 424 წლის შემდეგ დამარცხდნენ ავტარიატებთან. ძვ. წ. 339 წელს ფილიპე II მაკედონელს უარი უთხრეს ჰემოსის (ბალკენეთის) მთებზე გატარებაზე, თუკი ის ნადავლის ნაწილს არ გადაუხდიდა. ფილიპემ სვლა გააგრძელა, თუმცა მათთან ბრძოლაში დაიჭრა. ფილიპეს სიკვდილის შემდეგ, 335 წელს ალექსანდრე გადავიდა ჰემოსზე და გაანადგურა ტრიბალები (იხ. ლიგინუსის ბრძოლა). მაკედონელის ლაშქრობის შემდეგ ტრიბალების მიწა აოხრდა, თვითონ კი ილირიელების ბატონობის ქვეშ მოექცნენ. მოგვიანებით მოახერხეს ძალების მოკრება და წინააღმდეგობას უწევდნენ მაკედონიის რომაელ მმართველებს. ↑ Triballi en. Encyclopedia Britannica online (2019). ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2024
ქსერქსეს არხი

ქსერქსეს არხი (ბერძ. Διώρυγα του Ξέρξη) — ძველი სანაოსნო არხი აიონ-ოროსის ნახევარკუნძულის ყელზე, ჩრდილოეთ საბერძნეთში. გაიჭრა აქამენიანური ირანის მეფის ქსერქსე I-ის ბრძანებით, საბერძნეთში ლაშქრობის (ძვ. წ. 480) წინ, რათა თავი აერიდებინათ ამ ნახევარკუნძულის კონცხის სახიფათო პირობებისთვის, რომელმაც მანამდე (ძვ. წ. 492) სპარსეთის ფლოტი შეიწირა. ჰეროდოტეს თანახმად, არხის სიგრძე იყო 2,2–2,3 კმ, სიგანე არანაკლებ 30 მეტრი (შესაძლებელი იყო გვერდი-გვერდ ორი ტრირემის გავლა). ზოგიერთი მონაკვეთი, რომელიც ფინიკიელებმა ააშენეს, სიღრმეში 4 მეტრამდე იყო. არხი მალევე დაიფარა ნალექებით, დღეისათვის შემორჩენილია მხოლოდ ფართო ღრმული მის ცენტრალურ ნაწილში. ↑ Jones, R. E.; Isserlin, B. S. J.; Karastathis, V.; Paramarinopoulos, S. P.; Syrides, G. E.; Uren, J.; Balatsas, I.; Kapopoulos, Ch.; Maniatis, Y.; Facorellis, G. (სექტემბერი, 2000). „Exploration of the Canal of Xerxes, Northern Greece: the role of geophysical and other techniques“. Archaeological Prospection. 7 (3): 147–170. doi:10.1002/1099-0763(200009)7:3<147::AID-ARP132>3.0.CO;2-2. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება)