laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კატარინა პორტუგალიელი (1540-1614)

კატარინა პორტუგალიელი (პორტ. Catarina de Portugal; დ. 18 იანვარი, 1540 — გ. 15 ნოემბერი, 1614) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. დუარტე პორტუგალიელისა და იზაბელ დე ბრაგანსას ასული. ბრაგანსას ჰერცოგინია როგორც ჟუან I-ის მეუღლე. პორტუგალიის დე-ფაქტო დედოფალი და ტახტის მოსარჩელე 1580-1614 წლებში როგორც მანუელ I-ის შვილიშვილი. პორტუგალიის მეფე ჟუან IV-ის ბებია. კატარინა დაიბადა 1540 წლის 18 იანვარს. იგი იყო ხიმენესის ჰერცოგ დუარტესა და მისი ცოლის, იზაბელ დე ბრაგანსას მეორე ასული. მამის მხრიდან იგი პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის შვილიშვილი იყო. მისი და, მარია ცოლად პარმის პრინცს გაჰყვა და ჯერ კიდევ 1577 წელს გარდაიცვალა, ხოლო მისი უმცროსი ძმა ნაადრევად და უშვილოდ დაიღუპა, ამიტომაც ოჯახის ერთადერთი მემკვიდრე კატარინა გახდა. კატარინა ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილ ჟუან I-ს, ბრაგანსას ჰერცოგს, რომელიც პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის შთამომავალი იყო. 1580 წელს, ენრიკე I-ის გარდაცვალებასთან ერთად შეწყდა ავისის დინასტიაც და პორტუგალიაში დაიწყო მემკვიდრის კრიზისი. ცხადია კატარინამ ტახტზე განაცხადა პრეტენზია, თუმცა მას მისი ბიძაშვილები: ესპანეთის მეფე ფილიპე II (ისაბელ პორტუგალიელის ვაჟი) და სავოიის ჰერცოგი ემანუელე ფილიბერტო (ბეატრიზ პორტუგალიელის ვაჟი) დაუპირისპირდნენ. 1580 წელს ფილიპე II პორტუგალიის ტახტზე ავიდა და იგი ესპანეთთან გააერთიანა, რითაც შეიქმნა იბერიის უნია. ფილიპეს გამეფებიდან სიცოცხლის ბოლომდე, კატარინა პრეტენზიას აცხადებდა და ასარჩელებდა პორტუგალიის ტახტს, თუმცა ამაოდ. იგი 1614 წლის 15 ნოემბერს გარდაიცვალა 74 წლის ასაკში. მისმა შვილიშვილმა ჟუან IV-მ მოახერხა 1640 წელს პორტუგალიის ტახტიდან ფილიპე IV-ის ჩამოგდება, ესპანელების გაძევება, პორტუგალიის განთავისუფლება და ბრაგანსების დინასტიის გამეფება. მარია (1565-?); სარაფინა (1566-1604), ცოლად გაჰყვა ესკალონას ჰერცოგ ხუან ფერნანდეს პაჩეკოს; თეოდუშიუ II (1568-1630), ბრაგანსის ჰერცოგი, პორტუგალიის მეფე ჟუან IV-ის მამა. დუარტე (?-?), ფრეჩილას მარკიზი; ალექსანდრე (?-?), ევორას ეპისკოპოსი; ჩერუბინა (1572-1580); ანჟელიკა (1573-1576); იზაბელა (1578-1582); ფილიპე (1581-1608); «Catarina (D.).». Portugal - Dicionário Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático e Artístico (en portugués) II. pp. 947-948. Consultado el 23 de octubre de 2011. "Nobreza de Portugal e Brasil" - Vol. II, pages 29 and 30. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989
ოიდონკის ციხე

ოიდონკის ციხე — ციხესიმაგრე ბელგიის სოფელ სინტ-მარია-ლეერნეში. ისტორიკოსების ცნობით ის XIII-XIV საუკუნეებში აშენდა. თავდაპირველად ციხესიმაგრე ფრანგ ჰერცოგებს, მონტმორენსებს, ეკუთვნოდათ. ოიდონკის ციხეს თავისი ისტორიის მანძილზე ბევრი სოციალური კონფლიქტი უკავშირდება, აქედან გამოირჩევა XVI საუკუნის რელიგიური ომი, რომელიც ციხის სიახლოვეს მოხდა. ამ პერიოდში ციხესიმაგრე გაეხვა ცეცხლის ალში და 1579 წელს განადგურდა კიდეც. ამ ამბის შემდეგ ციხე შეიძინა ბელგიელმა და იმ დროს ევროპაში სიმდიდრით მეოთხე ადამიანმა მარტენ დელა ფაიმ და საკუთარი გმოვნებით აღადგინა რენესანსის სტილში. 1864 წელს ციხის შემდეგი მფლობელი გახდა ბელგიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდგვაროვანი ადამიანი ჰენრი კინტ დე როდენბეკე და ამის შემდეგ ციხესიმაგრე მის შთამომავლობას გადაეცემა. ამჟამად სასახლეში ცხოვრობენ კინტ დე როდენბეკეთა შთამომავლები: გრაფი ჰენრი III კინტ დე როდენბეკე, მისი მეუღლე გრაფინია კორალი ვასკეზი და მათი სამი ვაჟი. ციხე 1944 წლიდან დაცულია როგორც ძეგლი და 1958 წლიდან დღემდე ღიაა მნახველებისათვის წელიწადის გარკვეულ დროებში და სპეციალურ საათებში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ოიდონკის ციხე Ooidonk Castle official website
პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი

პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი, პორტატიული სათამაშო კონსოლი, ან უბრალოდ პორტატიული კონსოლი — მცირე ზომის სათამაშო მოწყობილობა, რომელშიც ჩაშენებულია ყველა ის კომპონენტი (ეკრანი, დინამიკი სათამაშო ღილაკები და ა.შ), რომელიც საჭიროა ვიდეო თამაშის ფუნქციონირებისთვის. როგორც წესი, ასეთი ტიპის მოწყობილობა ზომაში გაცილებით მცირეა, ვიდრე სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი და შესაბამისად, სატარებლადაც მარტივია. 1976 წელს, კომპანია Mattel-მა წარმოადგინა პირველი პორტატიული ელექტრონული თამაში „Auto Race“. მოგვიანებით, რამდენიმე კომპანიამ, მათ შორის — Coleco და Milton Bradley, შექმნა საკუთარი ელექტრონული თამაშები და მოწყობილობები. პირველი ნამდვილი პორტატიული კონსოლი სახელწოდებით Microvision (ცვლადი სათამაშო კარტრიჯებით) გამოუშვა კომპანია Milton Bradley-მ 1979 წელს. პორტატიული კონსოლების პუპულარიზაციაში დიდი წვლილი მიუძღვის Nintendo-ს. 1989 წელს კომპანიამ შექმნა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული კონსოლი Game Boy, რომლის წყალობითაც იგი დღემდე დომინირებს პორტატიული კონსოლების ბაზარზე. Microvision Sega Game Gear Sega Nomad Game Boy Color Neo Geo Pocket Color Nintendo DS Nintendo 3DS Nintendo Switch PlayStation Portable PlayStation Vita შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი“ ვიკისაწყობში. ↑ Li, Frederick W. B. Computer Games. Durham University. წაკითხვის თარიღი 19 დეკემბერი, 2008. p. 4. ↑ 2.0 2.1 Steinbock, Dan (28 იანვარი, 2007). The Mobile Revolution. Kogan Page, გვ. 150. ISBN 978-0-7494-4850-9.  ↑ Loguidice, Bill; Matt Barton. (15 აგვისტო, 2008) A History of Gaming Platforms: Mattel Intellivision. ციტირების თარიღი: 27 დეკემბერი, 2008. ↑ Demaria, Rusel (2002). High Score! The Illustrated History of Video games. McGraw-Hill, გვ. 31–32. ISBN 978-0-07-222428-3.  ↑ East, Tom. (11 ნოემბერი, 2009) History Of Nintendo: Game Boy. Official Nintendo Magazine. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-10. ციტირების თარიღი: 29 დეკემბერი, 2013. ↑ Patsuris, Penelope (7 ივნისი, 2004). „Sony PSP Vs. Nintendo DS“. Forbes. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება) ↑ Hutsko, Joe (25 მარტი, 2000). „88 Million and Counting; Nintendo Remains King of the Handheld Game Players“. The New York Times. ციტირების თარიღი: 12 იანვარი, 2009. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |accessdate= და |date=-ში (დახმარება)
მიკროკონსოლი

მიკროკონსოლი — ვიდეო თამაშების კონსოლის სახეობა. მიკროკონსოლთა უმეტესობა არის დაბალბიუჯეტიანი Android-ზე დაფუძნებული მოწყობილობა, რომელიც უერთდება სტანდარტულ ტელევიზორს, ხოლო თამაშის გადმოწერა შესაძლებელია Google Play-ის მსგავსი აპლიკაციების მაღაზიებიდან. პირველი მიკროკონსოლი სახელწოდებით „MicroConsole TV Adapter“ შეიმუშავა ღრუბლოვანი სათამაშო სერვისების პროვაიდერმა OnLive-მა 2010 წელს. ფართო საზოგადოების დაინტერესება მიკროკონსოლებისადმი გამოიწვია სათამაშო მოწყობილობა OUYA-ს გამოსვლამ, რამაც ხელი შეუწყო მობილური თამაშების ინდუსტრიის ზრდას. ამას მოჰყვა რამდენიმე კონსოლის გამოშვება, მათ შორის — PlayStation TV (2013), Amazon Fire TV (2014), Nvidia Shield (2015), Apple TV (მე-4 თაობა, 2015) და სხვა. OUYA Amazon Fire TV PlayStation TV PlayStation TV Nvidia Shield ↑ Gilbert, Ben. OUYA developers sound off: successes and failures of the dev kit, one month out. Engadget. AOL Tech (1 თებერვალი, 2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — =8 ივნისი, 2013. ციტირების თარიღი: 7 ივნისი, 2013. ↑ Hollister, Sean. Nvidia's Project Shield: right on time. The Verge. Vox Media (10 იანვარი, 2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ივნისი, 2013. ციტირების თარიღი: =7 ივნისი, 2013. ↑ Griffiths, Daniel Nye. OUYA Closes $15 Million Round, Sets Up Microconsole Showdown. Forbes (9 ივნისი, 2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ივნისი, 2013. ციტირების თარიღი: 7 ივნისი, 2013. ↑ McElroy, Griffin. Guitar Hero co-creator developing virtual gaming console for smartphones and TVs. Polygon. Vox Media (6 ნოემბერი, 2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ივნისი, 2013. ციტირების თარიღი: 8 ივნისი, 2013.
ნანა კიზირია

ნანა ანტონის ასული კიზირია (დ. 17 ივნისი, 1941, თბილისი — გ. 2 თებერვალი, 1994) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. დაიბადა თბილისში. 1958-1963 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1965-1969 წლებში ნანა კიზირია ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი იყო. 1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია („ჭანურის ბგვერითი შედგენილობა. ექსპერიმენტული გამოკვლვეა“). 1971 წლიდან მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ფონეტიკის ლაბორატორიაში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1982 წლიდან ნანა კიზირია უფროსი მეცნიერ თანამშრომელია, 1990 წლიდან — წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თანამედროვე სალიტერატურო ქართული ინტონაცია (ექპერიმენტული გამოკვლევა)“. ნანა კიზირია ორი მონოგრაფიისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო წერილის ავტორია. იგი, აგრეთვე იყო ფონეტიკოს-ექსპერიმენტატორი, რომელიც იყენებდა ექსპერიმეტული კვლევის უახლეს მეთოდებს. ჭანურის ბგერითი შედგენილობა (ექსპერიმენტული გამოკვლევა სოფელ სარფის მეტყველების მიხედვით) 1980 წელი. სალიტერატურო ქართულის ინტონაციის საკითხები 1987 წელი. ნანა კიზირია
დიდი ტბების ქვაბული

დიდი ტბების ქვაბული (მონღ. Их нууруудын хотгор; რუს. Котловина Больших Озёр) — ფართო ტექტონიკური დადაბლება მონღოლეთსა და რუსეთში. განლაგებულია მონღოლეთის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო ჩრდილოეთი კიდე რუსეთის ტუვის ტერიტორიაზეა. ვრცელდება მონღოლეთის ალთაის, ხანგაისა და ტანუ-ოლის ქედებს შორის. ფართობი 100 ათ. კმ²-ზე მეტი. რელიეფში ჭარბობს დამრეცად დახრილი ღორღნარი და თიხოვანი ვაკეები, წვრილგორაკების მონკვეთების, იზოლირებული გრანიტული მოწმეებისა და მასივების მონაცვლეობით. სიმაღლე 750-800 მ-იდან 1500-2000 მ-მდე. დიდი ტბების ქვაბულში განლაგებულია მრავალრიცხოვანი ტბები, რომელთაგან უდიდესია უბსუ-ნური, ხირგის-ნური, ხოიდ-დალაი-ნური და ხარა-ნური. აგებულია უმეტესწილად ალუვიური, ტბიური და ეოლური დანალექებით. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია. ჰაერის ტემპერატურა ირყევა –50°C-იდან 35°C-მდე. ნალექების რაოდენობა 100-150 მმ, მთებში და ჩრდილოეთით წელიწადში 350 მმ ნალექი მოდის. ძირითადი მდინარეებია კობდო, ზაბხანი და ტესიინ-გოლი. დიდი ფართობი უკავია მლაშობებს, ქვიშის მასივებს, მშრალ კალაპოტებს. ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ბარხანულ-სერებიანი ქვიშები, რომლებიც წარმოქმნილია მდინარეთა ალუვიურ-დელტური ნატანის ეოლური გადამუშავების შედეგად. ცენტრალურ რაიონში გვხვდება ნახევარბუჩქნარი მლაშობურა უდაბნოები, რომლებიც პერიფერიებზე იცვლება გაუდაბნოებული სტეპებითა და ნახევარუდაბნოებით (ვაციწვერა, ასფურცელა, ავშანი და სხვა). მდინარეთა ხეობების გასწვრივ ადგილ-ადგილ არყისა და ვერხვის კორომებია, ტბების სანაპიროებზე — ლერწმის რაყები. განვითარებულია მეცხოველეობა და ოაზისური მიწათმოქმედება. ქვაბულზე გადის დასავლეთ და შუა ციმბირის წყლის ფრინველთა მიგრაციის ცენტრალური აზიის გზა. აგრეთვე ქვაბულის ტერიტორიაზე გვხვდება რამდენიმე გლობალურად იშვიათი სახეობა, მათ შორის ირბისი და ალთაის მთის ცხვარი. დიდი ტბების ქვაბული — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
მანგანიზმი

მანგანიზმი — მოწამლის ერთ-ერთი სახე, რომლის გამომწვევი მიზეზი მანგანუმის ტოქსიკური ზემოქმედებაა. მცირე დოზით მაგანუმი შედის ადამიანის ორგანიზმში და ევალება ორგანულ ნივთიერებათა მიმოცვლის რეაქციების მაკატალიზირებელი ენზიმების გააქტიურება. პირველად ეს დაავადება აღწერა ჯეიმზ კუპერმა 1837 წელს. ↑ Silva Avila, Daiana; Luiz Puntel, Robson; Aschner, Michael (2013) „Chapter 7. Manganese in Health and Disease“, რედ. Astrid Sigel, Helmut Sigel and Roland K. O. Sigel: Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases, Metal Ions in Life Sciences. Springer, გვ. 199–227. DOI:10.1007/978-94-007-7500-8_7.  ↑ Couper, J. (1837). „Sur les effets du peroxide de manganèse“. Journal de chimie médicale, de pharmacie et de toxicologie. 3: 223–225.
აფონსუ I (ბრაგანსის ჰერცოგი)

აფონსუ I (პორტ. Afonso I; დ. 10 აგვისტო, 1377 — გ. 15 დეკემბერი, 1461) — პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის უკანონო ვაჟი. ავისის დინასტიის წარმომადგენელი და ბრაგანსის დინასტიის დამაარსებელი, რომელიც შემდგომში მართავდა პორტუგალიასა და ბრაზილიას. ბრაგანსის ჰერცოგი 1442-1461 წლებში და ბარსელოს გრაფი 1401-1461 წლებში. აფონსუ დაიბადა 1377 წლის 10 აგვისტოს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ისა და მისი საყვარლის, ინეს პერესის უკანონო ვაჟი. იგი თავის ღვიძლ დასთან, ბეატრიზთან ერთად იზრდებოდა პორტუგალიის სამეფო კარზე, სადაც მათ აღზრდა-განათლებაზე ჟუან I-ის ინგლისელი ცოლი, დედოფალი ფილიპა ლანკასტერი ზრუნავდა. 1415 წელს, სეუტას დაპყრობისას აფონსუს ევალებოდა ესტრემადურას პროვინციის მომზადება ბრძოლისთვის. სეუტადან დაბრუნების შემდეგ, გმირობისათვის მამამისმა მას გარკვეული პრივილეგიები მიანიჭა. 1433 წელს, ჟუან I-ის გარდაცვალების შემდეგ მეფე აფონსუს ნახევარ-ძმა, დუარტე I გახდა, რომელთანაც მართალია მას კარგი ურთიერთობა ჰქონდა, მაგრამ მეფემ აფონსუს ნება არ დართო ტანჟერის ალყაში მიეღო მონაწილეობა. 1438 წელს, დუარტეს გარდაცვალების შემდეგ მეფე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი აფონსუ V გახდა. ტრადიციის მიხედვით მეფის რეგენტი დედამისი, ამ შემთხვევაში დედოფალი ელეანორ არაგონელი უნდა გამხდარიყო, მაგრამ დუარტემ დატოვა ანდერძი, რის გამოც რეგენტი მისი ძმა, პედრუ გახდა. აფონსუსა და პედრუს ერთმანეთთან ცუდი ურთიერთობა ჰქონდათ, ამიტომაც რეგენტობისათვის დაწყებულ ბრძოლაში იგი ელეანორს მიემხრო. 1442 წლის 30 დეკემბერს, შერიგებისა და დაახლოვების მიზნით პედრუმ აფონსუს ბრაგანსის ჰერცოგობა უბოძა, რითაც იგი არა მხოლოდ პორტუგალიაში, არამედ ევროპის ერთ-ერთ უმდიდრეს კაცად აქცია. ამან ძმები მაინც ვერ დააახლოვა. აფონსუ ახლოს იყო მეფე აფონსუ V-თან, რომელსაც იგი ძალიან უყვარდა. 1448 წელს აფონსუ V სრულწლოვანი გახდა და პედრუს რეგენტობა ჩამოართვა. სულ მალე პედრუსა და მეფეს შორის ომი დაიწყო, სადაც აფონსუცა და მისი ნახევარ-ძმებიც მეფის მხარეს დადგნენ და 1449 წელს ბრძოლაში მოკლეს პედრუ, მიუხედავად იმისა, რომ აფონსუ V პედრუს ასულ იზაბელ კოიმბრელზე იყო დაქორწინებული. ბრძოლის შემდეგ აფონსუ V-მ ბრაგანსის ჰერცოგს ახალი ტიტულები და პრივილეგიები მიანიჭა, აფრიკული კამპანიისას კი მთელი სამეფო ხელისუფლება მას ჩააბარა. აფონსუ გარდაიცვალა 1461 წლის 15 დეკემბერს, 84 წლის ასაკში. აფონსუს შვილები მხოლოდ პირველი ცოლის, ბეატრიზ პერეირასგან ჰყავდა: აფონსუ (1401-1460), ვალენცას პირველი მარკიზი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; იზაბელა (1402-1466), ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის ვაჟ ჟუან პორტუგალიელს; ფერნანდუ (1403-1478), ბრაგანსის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ხუანა დე კასტრო, რომელთანაც ექვსი შვილი შეეძინა; Nobreza de Portugal e Brasil, Vol. II pages 437 to 439. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989. Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188
მანგანუმის(II) კარბონატი

მანგანუმის(II) კარბონატი — არაორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით MnCO3. ჩვეულებრივ გვხვდება ბუნებაში, მინერალ როდოქროზიტის სახით, მაგრამ ინდუსტრიულად იწარმოება. არის ღია ვარდისფერი, წყალში უხსნადი ნივთიერება. 2005 წლისთვის დაახლოებით 20 000 ტონა აწარმოეს. მანგანუმის მოლეკულის გეომეტრიული ფორმა ჰგავს კალციტისას, რომელიც შედგება მანგანუმის(II) იონებისგან და აქვს ოქტაედრული მოლეკულურ-გეომეტრიული ფორმა. მისი მიღება ხდება მანგანუმის(II) ნიტრატის წყალხსნარზე ნახშირორჟანგის და ამიაკის მოქმედებით, რის შედეგადაც ღია ვარდისფერი ნალექი ფსკერზე ილექება. გვერდით პროდუქტს, ამონიუმის ნიტრატს კი იყენებენ სასუქად. მანგანუმის კარბონატი იშლება და გამოიყოფა ნახშირორჟანგი. პროცესი მიმდინარეობს 200 °C-ზე და მიიღება MnO1.88: MnCO3 + 0.44 O2 → MnO1.8 + CO2 ამ მეთოდით ზოგჯერ იღებენ მანგანუმის დიოქსიდს, რომელიც გამოიყენება მშრალი ბატარეების დასამზადებლად. მანგანუმის კარბონატი გამოიყენება მცენარეთა სასუქებში, ისეთ ნიადაგში რომელსაც მანგანუმის დეფიციტი აქვს, ასევე საკვებ დანამატებში და ლაქ-საღებავეში. მანგანუმით მოწამვლას რომელსაც მანგანიზმი ეწოდება შეიძლება გამოიწვიოს მანგანუმის მტვერმა. ↑ 1.0 1.1 http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=3854 ↑ 2.0 2.1 Arno H. Reidies (2007). „Manganese Compounds“. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a16_123. ↑ Pertlik, F. (1986). „Structures of hydrothermally synthesized cobalt(II) carbonate and nickel(II) carbonate“. Acta Crystallographica Section C. 42: 4–5. doi:10.1107/S0108270186097524. ↑ "How To Stain Concrete with Manganese"
ფერნანდუ I (ბრაგანსის ჰერცოგი)

ფერნანდუ I (პორტ. Fernando I; დ. 1403 — გ. 1 აპრილი, 1478) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ აფონსუ I-ის ნაბოლარა ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1461-1478 წლებში. ფერნანდუ დაიბადა 1403 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის უკანონო ვაჟის, ბრაგანსის ჰერცოგ აფონსუ I-ისა და მისი პირველი ცოლის, ბეატრიზ პერეირა დე ალვიმის ნაბოლარა ვაჟი. 1460 წელს მისი უფროსი ძმა, აფონსუ გარდაიცვალა, რის გამოც მემკვიდრე ფერნანდუ გახდა, რომელმაც ბრაგანსის ჰერცოგობა 1461 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო. ვინაიდან დედამისი ერთ-ერთი უმდიდრესი პორტუგალიელი დიდებულის, ნუნო ალვერეს პერეირას ერთადერთი შვილი იყო, მისი გარდაცვალების შემდეგ პერეირების უზარმაზარი ქონება ფერნანდუს დარჩა. იგი გახდა ბარსელოს გრაფი, არაიოლოს გრაფი, ვილა-ვიკოზას მარკიზი, ნეივას გრაფი და ურემის გრაფი. იგი მონაწილეობდა ტანჟერის ალყაში, რის შემდეგაც მეფემ იგი დააჯილდოვა და სეუტას გუბერნატორად დანიშნა. იგი თავის ბიძაშვილთან, პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-თან ერთად მონაწილეობდა ჩრდილო აფრიკის კამპანიაში. 1471 წელს, როდესაც მეფე ასილას დასაპყრობად გაემგზავრა, პორტუგალიას ფერნანდუ მართავდა, როგორც რეგენტი. იგი გარდაიცვალა 1478 წლის 1 აპრილს, ვილა-ვიკოზაში. 1429 წლის 28 დეკემბერს ფერნანდუმ ცოლად შეირთო ესპანელი დიდგვაროვანი ხუანა დე კასტრო, რომელთანაც ცხრა შვილი შეეძინა: ფერნანდუ II (1430-1483), ბრაგანსის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო იზაბელა ვიზეუელი; ჟუანი (1430-1484), მონტემორ-ო-ნოვუს მარკიზი, გარდაიცვალა უშვილოდ; აფონსუ (1435-?), ფარუს გრაფი; ალვარუ (1440-1504), ფერეირას ბატონი; ანტონიუ (?-?), დაიბადა მკვდარი; იზაბელა (?-?), დაიბადა მკვდარი; ბეატრიზი (1440-?), ცოლად გაჰყვა ვილა-რეალის მარკიზ პედრუ დე მენეზესს; გვიდომარა (1450-?), ცოლად გაჰყვა ვიანა დო ალენტეჟუს მარკიზ ენრიკე დე მენეზესს; კატარინა (?-?), დაიბადა მკვდარი; Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188 ”Nobreza de Portugal e do Brasil” – Vol. II, page 439. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989.
ციკლური ნახშირბადი

ციკლური ნახშირბადი — ნახშირბადის ნაერთი, რომლის მოლეკულაც მხოლოდ ნახშირბადის ატომებისგან შედგება. მეორენაირად მას უწოდებენ ციკლო[n]ნახშირბადს. „[n]“ აღნიშნავს იმ ნახშირბადის ატომების რაოდენობას, რომლებიც შედიან ციკლში. რადგანაც ნაერთი მხოლოდ ნახშირბადისგან შედგება, ის ნახშირბადის ალოტროპიაა. ციკლში ნახშირბადატომები ერთმანეთს ერთმაგი და სამმაგი ბმებით უკავშირდებიან ერთმანეთის მონაცვლეობით. ციკლო[6]ნახშირბადი — ციკლი, რომელიც შეიცავს 6 ნახშირბადს და მისი ფორმულაა C6. სხვაგვარად ამ ციკლს ბენზოტრიინს უწოდებენ. მისი სინთეზი ვერ მოხერხდა და არაერთი წარუმატებელი შემთხვევა არსებობს მის სინთეზთან დაკავშირებით. მისი ფორმულაა C18. 2019 წელს IBM/ოქსფორდის გუნდმა გამოაცხადა, რომ მისი სინთეზი მოახდინეს მყარ მდგომარეობაში. მათი აზრით ციკლურ ნახშირბადს აქვს ალტერნატიული ერთმაგი და სამმაგი ბმები, რაც სავარაუდოდ მოლეკულას ნახევრად გამტარად აქცევს. ↑ George A. Adamson; Charles W. Rees (1996). „Towards the total synthesis of cyclo[n]carbons and the generation of cyclo[6]carbon“. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1 (13): 1535–1543. doi:10.1039/P19960001535. ↑ Yves Rubin; Carolyn B. Knobler; Francois Diederich (1990). „Precursors to the cyclo[n]carbons: from 3,4-dialkynyl-3-cyclobutene-1,2-diones and 3,4-dialkynyl-3-cyclobutene-1,2-diols to cyclobutenodehydroannulenes and higher oxides of carbon“. J. Am. Chem. Soc. 112 (4): 1607–1617. doi:10.1021/ja00160a047. ↑ François Diederich; Yves Rubin; Carolyn B. Knobler; Robert L. Whetten; Kenneth E. Schriver; Kendall N. Houk; Yi Li (8 September 1989). „All-Carbon Molecules: Evidence for the Generation of Cyclo[18]carbon from a Stable Organic Precursor“. Science. 245 (4922): 1088–1090. Bibcode:1989Sci...245.1088D. doi:10.1126/science.245.4922.1088. PMID 17838807. ↑ Kaiser, Katharina (15 Aug 2019). „An sp-hybridized molecular carbon allotrope, cyclo[18]carbon“. Science. doi:10.1126/science.aay1914.
მიკროკონსოლების სია

ეს არის მიკროკონსოლების სია, დალაგებული ქრონოლოგიურად. სია შესაძლოა არ იყოს სრულად შევსებული. მიკროკონსოლები პირველად გამოჩნდა მეშვიდე თაობის კონსოლების პერიოდში. ეს სია არ მოიცავს სხვა სახის ვიდეო თამაშების კონსოლებს, როგორიც არის პორტატიული კონსოლები და სახლის სათამაშო კონსოლებს. OnLive (2010) Ouya (2013) PlayStation TV (2013) Fire TV (2014) Nvidia Shield (2015) პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლების სია სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლების სია
ციკლო(18)ნახშირბადი

ციკლო[18]ნახშირბადი ან ციკლოოქტადეკა-1,3,5,7,9,11,13,15,17-ნონაინი — ქიმიური ნაერთი და ნახშირბადის ალოტროპია ქიმიური ფორმულით C18. ციკლში მყოფი თვრამეტი ნახშირბადის ატომი ერთმანეთს მონაცვლეობით უკავშირდება ერთმაგი და სამმაგი ბმებით, ამრიგად ციკლო[18]ნახშირბადი არის ციკლური ნახშირბადი. ციკლო[18]ნახშირბადი არის ყველაზე პატარა ციკლო[n]ნახშირბადი, რომელიც თერმოდინამიკულად სტაბილურია. გამოთველბით ენერგიის დაძაბულობა 72 კილოკალორიაა თითო მოლზე. IBM-სა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის გუნდის წევრებმა განაცხადეს, რომ იგი 2019 წელს მყარ მდგომარეობაში სინთეზირდა. IBM-ის ამ მკვლევარების თანახმად, მათი პროდუქციის ელექტრონული სტრუქტურა შედგება სამმაგი და ერთმაგი ბმების მონაცვლეობისაგან, სავარაუდოდ ამ მოლეკულას ნახევრად გამტარად გამოიყენებენ. ↑ George A. Adamson; Charles W. Rees (1996). „Towards the total synthesis of cyclo[n]carbons and the generation of cyclo[6]carbon“. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1 (13): 1535–1543. doi:10.1039/P19960001535. ↑ François Diederich; Yves Rubin; Carolyn B. Knobler; Robert L. Whetten; Kenneth E. Schriver; Kendall N. Houk; Yi Li (8 September 1989). „All-Carbon Molecules: Evidence for the Generation of Cyclo[18]carbon from a Stable Organic Precursor“. Science. 245 (4922): 1088–1090. Bibcode:1989Sci...245.1088D. doi:10.1126/science.245.4922.1088. PMID 17838807. ↑ Kaiser, Katharina (15 Aug 2019). „An sp-hybridized molecular carbon allotrope, cyclo[18]carbon“. Science. doi:10.1126/science.aay1914.
ფერნანდუ II (ბრაგანსის ჰერცოგი)

ფერნანდუ II (პორტ. Fernando II; დ. 1430 — გ. 20 ივნისი, 1483) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ის უფროსი ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1478-1483 წლებში. ფერნანდუ დაიბადა 1430 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ისა და მისი ცოლის, ხუანა დე კასტროს პირველი შვილი. იგი ბავშვობიდანვე ძალიან ახლოს იყო თავის ბიძაშვილთან, პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-თან, რომელსაც თან ახლდა მაროკოში ლაშქრობისას. 1464 წელს მეფე აფონსუმ მას ხიმარესის გრაფობა უბოძა, 1475 წელს კი ხიმარესის ჰერცოგის რანკში აამაღლა. ფერნანდუ ასევე მონაწილეობდა 1474 წელს დაწყებულ კასტილიის მემკვიდრეობის ომში, სადაც ერთმანეთს არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ის ცოლი ისაბელ კასტილიელი და პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-ის ცოლი ხუანა ლა ბელტრანეხა ებრძოდნენ. საბოლოოდ ბრძოლა ისაბელ კასტილიელის ტრიუმფითა და ხუანასთან განქორწინებით დასრულდა, მაგრამ გადასახლებულ დედოფალზე ზრუნვა ფერნანდუს დაეკისრა. 1478 წელს, მამამისის გარდაცვალების შემდეგ ფერნანდუ ბრაგანსის ჰერცოგი გახდა. ამ დროისათვის ბრაგანსას დინასტის პორტუგალიაში ყველაზე დიდი და ძლიერი სახლი იყო ავისის სამეფო დინასტიის შემდეგ. ფერნანდუმ ბრაგანსის ჰერცოგთა რეზიდენცია მალევე გადაიტანა ვილა-ვიკოზას სასახლეში. მას შემდეგ, რაც ტახტზე აფონსუს ვაჟი ჟუან II ავიდა, მან ისეთი რეფორმების გატარება დაიწყო, რომლითაც შეძლებდა პორტუგალიელი თავად-აზნაურობისათვის ძალაუფლების შემცირებას. ჟუან II განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას უთმობდა ბეჟას, ბრაგანსისა და ვიზეუს დინასტიების ძალაუფლების შემცირებაზე. ჟუანმა ბეჟას ჰერცოგი დიუგუ, რომელიც ბიძაშვილად ერგებოდა, უაზროდ დაადანაშაულა ღალატში და სიკვდილით დასაჯა. იგივე ბედი ეწია ფერნანდუ II-საც, რომელიც 1483 წლის 20 ივნისს, ევორაში სიკვდილით დასაჯეს. მეფემ მის ოჯახს მთელი ქონება წაართვა, რის გამოც ბრაგანსები იძულებული გახდნენ კასტილიაში გაქცეულიყვნენ, საიდანაც 1498 წელს დაბრუნდნენ და დაიბრუნეს წართმეული ტიტულები. ფერნანდუ ორჯერ დაქორწინდა. იგი პირველად დაქორწინდა ლეონორ დე მენეზესზე, თუმცა იგი მალევე უშვილოდ დაიღუპა. 1472 წელს, ფერნანდუმ ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის უფროსი და, იზაბელა ვიზეუელი, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა: ფილიპე (?-?), დაიბადა მკვდარი; ჟაიმე I (1479-1532), ბრაგანსის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ლეონორ პერესი, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ხუანა მენდოსა. ორივე ცოლთან სულ ათი შვილი შეეძინა; დინიში (1481-1516), ლემოს გრაფი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; მარგარიდა (?-?), დაიბადა მკვდარი; ”Nobreza de Portugal e do Brasil” – Vol. II, page 440/442. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989. Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188
მელქიორი

მელქიორი — სპილენძის და ნიკელის შენადნობი. სიტყვა მომდინარეობს იტალიური melchior-დან, რაც არის ფრანგული maillechort-ის დამახინჯებული ფორმა. მელქიორი ზოგჯერ შედგება არა მარტო ნიკელისა და სპილენძისგან, არამედ თუთიისგანაც. ამ შენადნობს ეწოდება ნიკელის ვერცხლი. მელქიორი მარტივად დეფორმირდება მაღალ და დაბალ ტემპერატურაზეც. შენადნობი, რომელიც შეიცავს 30% ნიკელს, 0,8% რკინას, 1% მანგანუმსა და 68,2% სპილენძს, გამოიყენება საზღვაო გადაზიდვაში, კერძოდ კონდენსატორული მილების დასამზადებლად. რადგან მელქიორი შეიცავს ნიკელს, ამიტომ მას აქვს ვერცხლისფერი შეფერილობა, განსხვავებით სპილენძისა და ბრინჯაოსგან. ↑ Melchior Russian. Great Soviet Encyclopedia.