laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ვეგეტარიანელობა

ვეგეტარიანელობა — ცხოვრების წესი, ხასიათდება უპირველეს ყოვლისა კვებით, რომელიც გამორიცხავს ნებისმიერი ცხოველის ხორცს (ასევე ფრინველის, თევზის და ა.შ.). ვეგეტარიანელობაში არსებობს იგივე მოძრაობა — ვეგანობა, რომლის მიმდევრებიც უარს იძახიან ცხოველური წარმოშობის პროდუქტზე როგორც კვებაში (ძუძუმწოვრების რძეზე, კვერცხზე), ასევე საოჯახო ნივთებზეც (ბეწვი, ტყავი, და ა.შ.). ოქსფორდის ლექსიკონის თანახმად, ტერმინი ვეგეტარიანელი (vegetarian) მოდის ინგლისური სიტყვიდან – vegetable (მცენარე, ბოსტნეული კულტურები). ლექსიკონში აღნიშნულია, რომ სიტყვა მხოლოდ 1847 წელს, ვეგეტარიანული საზოგადოების შექმნის შემდეგ გახდა პოპულარული. თუმცა არსებობს ტერმინის მოხმარების უფრო ადრინდელი შემთხვევებიც. ვეგეტარიანული საზოგადოება, რომელსაც მიეწერება შექმნა ტერმინის „ვეგეტარიანელი“ თავისთვის, ამტკიცებს, რომ იგი ჩამოყალიბდა ლათინური სიტყვისგან vegetus (მხნე, ნედლი, ცოცხალი). ვეგეტარიანელები არ ხმარობენ საკვებში ხორცს, ფრინველს, თევზს და ცხოველური წარმოშობის ზღვის პროდუქტებს. რძის პროდუქტებს და კვერცხს ვეგეტარიანელების მხოლოდ ნაწილი იგნორირებს. სადავო პროდუქტებს ასევე ეკუთვნის თაფლიც. სოკო ტრადიციულად ეკუთვნის მცენარეულობის საკვებს, თუმცა თანამედროვე მეცნიერება გამოყოფს მათ ცალკე სამეფოში. ზოგი ვეგეტარიანელი, კვების პროდუქტების გარდა, ასევე იგნორირებს: ტანსაცმელს და სხვა პროდუქციას, რომლის ნაწილებიც ბეწვის ან ტყავისგან არის დამზადებული. 1 ოქტომბერი – ვეგეტარიანელობის მსოფლიო დღე 1 ნოემბერი – ვეგანის საერთაშორისო დღე ვეგეტარიანული და ვეგანური ინფორმაცია რესურსები ვეგეტარიანელთათვის ცნობილი ვეგეტარიანელები დაარქივებული 2011-02-12 საიტზე Wayback Machine. მარტივი და ჯანმრთლი ვეგეტარიანული საკვები
ტრიფტორქლორმეთანი

ტრიფტორქლორმეთანი (იგივე ქლორტრიფტორმეთანი) ფრეონი, R-13, CFC-13, ან ფრეონი-13 , წარმოადგენს უფერო, არაფეთქებად, არააგრესიულ ქლორფტორნახშირბადიან ნაერთს (CFC), ასევე წარმოადგენს შერეულ ჰაგოგენმეთანს. ის გამოიყენება როგორც მაცივარ აგენტი, მაგრამ მისი ოზონის ფენის დაშლის მაღალი პოტენციალის გამო მისი წარმოება და გამოყენება აკრძალულია მონრეალის ოქმის მიხედვით. MSDS at mathesontrigas.com დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine. საფაერო სითხეებ აირების ენციკლოპედიის შესავალი (Entry at Air Liquide gas encyclopaedia) დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine. ტრიფტორქლორმეთანი კრისტალური სტრუქტურა, CF 3 Cl; ტრიფტორქლორმეთანის ფხვნილის ნეიტრონული დიფრაქცია და რაფინირება (The crystal structure of chlorotrifluoromethane, CF3Cl; neutron powder diffraction and constrained refinement)[მკვდარი ბმული] თერმოქიმიურ მონაცემთა ცხრილი (Termochemical data table)
თქმულებები ჯედაებზე: სითთა ბნელი მბრძანებლები

„თქმულებები ჯედაებზე: სითთა ბნელი მბრძანებლები“ (ინგლ. „Tales of the Jedi: Dark Lords of the Sith“) — ექვსნაწილიანი სიუჟეტური თაღი კომიქსების სერიაში თქმულებები ჯედაებზე. მისი სცენარის ავტორები არიან ტომ ვეიტჩი და კევინ ჯ. ანდერსონი. პირველი ნომერი გამომცემლობამ Dark Horse Comics გაყიდვაში 1996 წლის 1 თებერვალს გამოუშვა. ამ კომიქსებში მოქმედება ხდება ვარსკვლავური ომების გალაქტიკაში იავინის ბრძოლამდე 3.997 წლით ადრე. მასში მოთხრობილია ულიკ ქელ-დრომას შემდგომი თავგადასავლებისა და ექსარ კუნის, სითთა ბნელი მბრძანებლის შესახებ. ასევე სიუჟეტის ძირითად ხაზს წარმოადგენს ჯედაების, ულიკ ქელ-დრომას და ნომი სანრაიდერის მცდელობები, დაიმორჩილონ ძალის ბნელი მხარე. სატალი და ალემა, წარმოდგენილი წინა სერიაში, თქმულებები ჯედაებზე: ფრიდონ ნადის ამბოხება, ამ თავებში უკვე აკონტროლებენ ძალის ბნელ მხარეს, რათა მისი დახმარებით გავლენა იქონიონ სხვებზეც. ასევე მოთხრობილია ექსარ კუნის ბნელ მხარეს მოქცევის, ფრიდონ ნადის სულის ხელმეორედ განადგურებისა და ულიკისა და ექსარის მოკავშირეებად ჩამოყალიბების შესახებ. სითთა ბნელი მბრძანებლები: ძალის ოსტატები და მოწაფეები სითთა ბნელი მბრძანებლები: სითების ძიება სითთა ბნელი მბრძანებლები: დაშვება ბნელ მხარეს სითთა ბნელი მბრძანებლები: ბნელი ჯედაის სიკვდილი სითთა ბნელი მბრძანებლები: სითთა საიდუმლოება სითთა ბნელი მბრძანებლები: ჯედაების იერიში ინფორმაცია Dark Horse-ის საიტზე გაერთიანებული გამოცემის შესახებ დაარქივებული 2008-01-06 საიტზე Wayback Machine.
კლიფი

კლიფი, სანაპირო ბექობი (ინგლ. cliff — ციცაბო ფლატე, ფრიალო კლდე) — ვერტიკალური, თითქმის ვერტიკალური ან საფეხურებიანი ქანების გაშიშვლება, რომელიც წარმოიქმნება გამოფიტვისა და ეროზიის შედეგად. კლიფი გავრცელებულია სანაპიროებზე, მთის რაიონებში, ესკარპებსა და მდინარეთა გაყოლებაზე. ჩვეულებრივ, ფორმირებულია ისეთი ქანების მიერ, რომლებიც მედეგია გამოფიტვისა და ეროზიის მიმართ. კლიფების ამგებელი დანალექი ქანებია ქვიშქვა, კირქვა, ცარცი და დოლომიტი. ხშირად კლიფების ჩამოყალიბებაში მონაწილეობენ აგრეთვე მაგმური ქანებიც, მაშასადაბე, გრანიტი და ბაზალტი. განარჩევენ აქტიურ და მომკვდარ კლიფებს. აქტიურია ისეთი კლიფი, რომელიც თანადროულ დროში წყლის ტალღების გავლენით დანგრევას განიცდის, ხოლო მომკვდარი კლიფი თანამედროვე დროში აღარ ექვემდებარება ტალღების ზემოქმედებას. კლიფის საფუძველში ხშირად ზვირთცემის ნიში წარმოიქმნება. კლიფი თანდათან იხევს უკან ხმელეთისაკენ, რაც ხელს უწყობს მის ძირში არსებული აბრაზიული ტერასის ზრდას სიგანეში. კლიფის ნაირსახეობას წარმოადგენს ესკარპი, რომლის წარმოშობა დაკავშირებულია რღვევებთან, მეწყერთან ან სხვადასხვა სიმტკიცის ქანების ფენების შერჩევით ეროზიასთან. კლიფების უმრავლესობას საფუძველში ფერდობული ჩამონაშალის ფორმა აქვს. სანაპირო ეროზიის შედეგია ზღვიური კლიფების წარმოშობა დამრეცი სანაპირო ზოლის გასწვრივ. კლიფი გვხვდება მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის ირლანდიაში, ნორვეგიაში, ესპანეთში, ისლანდიაში, უკრაინაში, აშშ და სხვა. კლიფი ზღვის სანაპიროდან კლდეებივით არის ამართული და სიმაღლეში ხშირად ასეულ მეტრს აღემატება. მაგ., ევროპაში არსებული კლიფები სიმაღლეში საშუალოდ 200-300 მ-ის ტოლია. აღსანიშნავია ირლანდიაში მდებარე ზღვის კლიფი — სლივ-ლიგი, რომლის მკვეთრი კლდეების სიმაღლე 596 მ აღწევს. ზოგჯერ კლიფებზე განლაგებულია არქეოლოგიური ძეგლებიც. ბენჩი კლდე ↑ Cliff // Encyclopedia Britannica ↑ Клиф // Геологическая энциклопедия ↑ Клиф // Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-20. ციტირების თარიღი: 2020-03-20. ↑ Andrew Goudie, Encyclopedia of Geomorphology: Volume 1: A–I. Routledge, 2004 - 578 pages ↑ Slieve League Sliabh Liag
პლაჟი

პლაჟი (ფრანგ. plage — ზღვის დამრეცი ნაპირი) — ზღვის სანაპირო ზოლი, რომელიც აგებულია ზვირთცემის ნაკადის მოქმედების ზონაში დაგროვილი ნატანი მასალით. განასხვავებენ კენჭიან, ხრეშიან, ქვიშიან, ნიჟარიან პლაჟებს. პლაჟი წარმოადგენს ზვირთცემისაგან ნაპირის დაცვის ბუნებრივ საშუალებას. მორფოლოგიურად განარჩევენ სრული და არასრული პროფილის პლაჟებს. პირველს დამრეცი ზვინულის ფორმა აქვს, მეორე წარმოადგენს ზღვისკენ დახრილ ნატანის გროვას, რომლის ზურგი ნაპირის ბექს ებჯინება. ზვირთცემის პირდაპირი და უკუდინების სიჩქარეთა განსხვავების გამო პლაჟზე ხდება ნატანი მასალის დახარისხება სიდიდისა და სიმკვრივის მიხედვით. გარკვეულ ხელსაყრელ პირობებში პლაჟზე წარმოიქმნება სასარგებლო წიაღისეულის ქვიშრობული საბადოები. სოლარიუმებისა და აერარიუმებით მოწყობილ პლაჟებს იყენებენ მკურნალობისათვის. ფართო გაგებით პლაჟი იქმნება არა მხოლოდ ზღვაზე, არამედ ტბაზე, წყალსატევებზე და სხვა. სანაპირო ზოლები პლაჟის სახით მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაშია წარმოდგენილი. მ.შ. შესანიშნავი საერთაშორისო საზღვაო კურორტები სანაპირო ფართო და ვიწრო პლაჟის სახით გააჩნია საქართველოს საზღვაო ქალაქებსაც, რომლებიც ათვისებულია რეკრეაციული მიზნებისათვის. პლაჟი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) პლაჟი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 99-100. Ricci Lucchi F., Sedimentologia. Parte 3, cap. 6, pp. 183-214, Bologna, CLUEB, 1980.
ოროგენი

ოროგენი (ბერძ. oros — მთა და genes — წარმოშობილი) — კონტინენტებზე მთათწარმოშობის ძირითადი მექანიზმი, რომელიც მიმდინარეობს ფილების კონვერგენტული კიდის გასწვრივ, როდესაც ხდება კიდის შეკუმშვა ფილის მოძრაობით. ოროგენული სარტყელი ან ოროგენი როგორც დედამიწის მოძრავი სარტყელის ტიპი წარმოიქმნება დიდი ტექტონიკური ფილების საზღვრებზე ან რიფტოგენეზისა და კონტინენტური ფილების გახლეჩის დროს. იგი მოიცავს გეოლოგიური პროცესების სერიას, რომელსაც ერთობლივად ოროგენეზისი ეწოდება. მას მიეკუთვნება კონტინენტური ქერქის სტრუქტურული დეფორმაცია და ვულკანიზმთან დაკავშირებული ახალი კონტინენტური ქერქის წარმოქმნა. ოროგენში აზიდულ მაგმას ნაკლები რაოდენობის მკვრივი მასალა მოაქვს ზემოთ, რაც დედამიწის ლითოსფეროს კომპოზიციური დიფერენციაციის შედეგია (ქერქი და ზედა მანტია). სინოროგენული პროცესები ან მოვლენები ოროგენის განმავლობაში მიმდინარეობს. ოროგენული პროცესი მიმდინარეობს ტექტონიკური ფილების კონვერგენტულ ან, სხვაგვარად, კონტინენტების აქტიური კიდეების ზონებში, რომელთაც ადრე დღეისათვის უკვე მოძველებული სახელი — გეოსინკლინი ერქვა, დღეს კი მოძრავი სარტყელი ჰქვია. მთების წარმოშობა მეტად ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ათეული მილიონი წლების განმავლობაში გრძელდება. ამავე დროს, არ არის დროში უწყვეტი. დედამიწის გეოლოგიური განვითარების ისტორიაში გამოიყოფა პერიოდები მთათა წარმოშობისა (ე.წ. გეოკრატიული პერიოდები) და პერიოდები სიმშვიდისა (თალასოკრატიული პერიოდები). გეოკრატიულ პერიოდში მთების წარმოშობა მიმდინარეობდა ოროგენეტული ციკლების განვითარებით. ამ შინაარსით ცნობილია კალედონური (სილურული), ჰერცინული (გვიანპალეოზოური), კიმერიული (გვიანტრიასულ-იურული) და ალპური (ცარცულ-კაინოზოური) ოროგენეტული ციკლები ან უბრალოდ ოროგენი. ამ ოროგენეტული ციკლების შედეგად ჩამოყალიბებულ მთათა სისტემებს, შესაბამისად, კალედონიდები, ჰერცინიდები, კიმერიდები და ალპიდები ეწოდება. ოროგენი ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ათეული და მეტი მილიონი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. ის ზოგადად ერთიანია, თუმცა ცალკეული სტადიებისაგან შედგება. ამ სტადიებს ოროგენეტული ფაზისები ეწოდება. ჩვეულებრივ ოროგენს თან ახლავს დანაოჭება და ფენის რღვევა, კუთხური უთანხმოების განვითარება და დანალექი კლასტური სოლის ნაფენების არსებობა. რეგიონული მეტამორფიზმი და მაგმური აქტივობა ხშირადაა დაკავშირებული ოროგენულ მოვლენებთან. ოროგენი შეიძლება იყოს სუბდუქციის, ტერეინული აკრეციის, კონტინენტური კოლიზიის და სხვა მიზეზების შედეგი. ამერიკელმა გეოლოგმა გროვ კარლ ჯილბერტმა მთათწარმოშობის პროცესები აღწერა 1890 წელს, თუმცა ტერმინი „ოროგენი“ მანამდეც გამოიყენებოდა. ფილების ტექტონიკა ↑ Tony Waltham (2009). Foundations of Engineering Geology (3rd ed.). Taylor & Francis. p. 20. ISBN 978-0-415-46959-3. ↑ Allaby, Michael (2013). "synorogenic". A dictionary of geology and earth sciences (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065. ↑ გურამ ღონღაძე, მარიამ ახალკაციშვილი, გეოლოგიის საფუძვლები, თბილისი, 2018. ↑ Orogeny, geology | Encyclopedia Britannica www.britannica.com ↑ Klein G.O. (ed.). (1994). Pangea: Paleoclimate, Tectonics, and Sedimentation During Accretion, Zenith, and Breakup of a Supercontinent. GSA Special Paper. Vol. 288. p. 160.
ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა

ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა (ლათ. Tetranychus telarius) — მცენარეთა მავნებელი აბლაბუდატკიპასებრთა ოჯახისა. მოწითალო-მწვანე ან მოწითალო ფერისაა. სიგრძე 0,25-0,45 მმ. დედალი ფოთოლზე 100-160-მდე კვერცხს დებს. წელიწადში იძლევა 12-15 თაობას. ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა გავრცელებულია თითქმის მთელ მსოფლიოში. ზამთრობს ნიადაგის ნაპრალებში, მიწის გოროხის ქვეშ, სარეველა ბალახზე და სხვა. აზიანებს მრავალი სახეობის მცენარეს, ფოთოლს წუწნის ქვედა მხრიდან, ფოთოლი ყვითლდება და ხმება. ბრძოლის ღონისძიებანი: სარეველას მოსპობა, მოსავლის ნარჩენების ნიადაგში ღრმად ჩახვნა, დახურული გრუნტიდან კი მისი გატანა და დაწვა, სათბურის გასუფთავება და დეზინსექცია, ეთერსულფონატისა და თიოფოსის ემულსიის კომბინირებული ნაზავის ან 0,2%-იანი კელტანის შესხურება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 29-30.
ნიადაგთმცოდნეობა

ნიადაგთმცოდნეობა (იგივეა რაც პედოლოგია) — მეცნიერება ნიადაგის, მისი წარმოშობის განვითარების, გეოგრაფიული გავრცელების, რაციონალურად გამოყენებისა და შედგენილობა-თვისებების შესახებ. ნიადაგთმცოდნეობა შეისწავლის ნიადაგს, როგორც ბუნების სხეულს, წარმოების საშუალებას და შრომის საგანს. ნიადაგთმცოდნეობის ერთ-ერთი აქტუალური საკითხია ნიადაგების კლასიფიკაციის დადგენა, ნიადაგთწარმოქმნის პირობების გარკვევა და ნიადაგის მორფოლოგიის შესწავლა. დაკავშირებულია გეოგრაფიასთან, გეოლოგიასთან და ბუნებისმეტყველების სხვა დარგებთან. ნიადაგთმცოდნეობის ძირითადი დარგებია: ნიადაგების გეოგრაფია; ნიადაგის გენეზისი; ნიადაგის ფიზიკა; ნიადაგის ქიმია; ნიადაგის ჰიდროლოგია; ნიადაგის ბიოლოგია (მიკრობიოლოგია). ნიადაგების მეცნიერული შესწავლა დაიწყო XVIII-XIX სს. მიჯნაზე. ნიადაგთმცოდნეობის მეცნიერული თეორია რუსეთში XIX საუკუნის II ნახევარში შეიქმნა და მას გენეზისური მიმართულება მიეცა. ვასილი დოკუჩაევმა დაასაბუთა ნიადაგთწარმოქმნის ბუნებრივი ფაქტორების (ნიადაგთწარმომქმნელი ქანი, კლიმატი, რელიეფი, ხნოვანება, მცენარეულობა) უდიდესი როლი, რომელსაც შემდგომში დაემატა ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედება. მეცნიერული ნიადაგთმცოდნეობის განვითარებაში დიდი როლი შეასრულა აგრეთვე პავლე კოსტიჩევმა, ვასილი ვილიამსმა; შემდგომ ეტაპებზე მნიშვნელოვანი ღვაწლი მიუძღვით: გ. ვისოცკის, კ. გლინკას, ლ. პრასოლოვს, ს. ზახაროვს, ი. ტიურინს, ი. გერასიმოვს და სხვ. XX საუკუნის დასაწყისში ნიადაგთმცოდნეობაში შეიქმნა ახალი ქიმიური მიმართულება, რომლის ფუძემდებლად ითვლება კონსტანტინე გედროიცი, ხოლო 20-იან წწ. - ბიოგეოქიმიური მიმართულება (ვლადიმერ ვერნადსკი). დოკუჩაევის მოძღვრების საფუძველზე დამუშავდა გვალვის საწინააღმდეგო ბრძოლის ღონისძიებები. ნიადაგთმცოდნეობაში ფართოდ იყენებენ საველე-ექსპედიციურ და სტაციონარულ გამოკვლევებს, ის მჭიდროდაა დაკავშირებული გეომორფოლოგიასთან, კლიმატოლოგიასთან, მინერალოგიასთან, პეტროგრაფისთან, მცენარეთა ფიზიოლოგიასთან, ქიმიასთან, ფიზიკასთან და სხვ. დარგებთან. დიდი ყურადღება ექცევა ნიადაგის ნაყოფიერების გადიდებას, აგროტექნიკურ და მელიორაციულ ღონისძიებებს. წარმატებით განვითარდა ნიადაგთმცოდნეობა საქართველოში. ჩატარებულია ნიადაგების გამოკვლევები საქართველოს სხვადასხვა რაიონში. საქართველოში ნიადაგთმცოდნეობის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით ცნობილ მეცნიერებს: დიმიტრი გედევანიშვილს, მიხეილ საბაშვილს, მიხეილ დარასელიას, გიორგი ტარასაშვილს, გაბრიელ ტალახაძესა და სხვ. ნიადაგთმცოდნეობაში ჩატარებულია საერთაშორისო კონგრესები. გამოდის ჟურნალები. ნიადაგების შესახებ ნიადაგთმცოდნეობა დაარქივებული 2009-05-14 საიტზე Wayback Machine. ნიადაგთმცოდნეობა – ინფორმაცია ISRIC - მსოფლიო ნიადაგები SSSA - ამერიკის ნიადაგთმცოდნეობის საზოგადოება საბაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 401. საბაშვილი მ., ნიადაგთმცოდნეობა, თბ., 1970; Докучаев В. В., Соч., т. 1—9, М. — Л., 1949—61; Сибирцев Н. М., Избр. соч., т. 1—2, М., 1951—53; Гедройц К. К., Избр. соч., т. 1—3, М., 1955.
ნიადაგის ჰორიზონტი

ნიადაგის ჰორიზონტი — შრე, რომელიც ყალიბდება ნიადაგის წარმოქმნის პროცესში. ნიადაგის გენეტიკური ჰორიზონტების ერთობლიობა ქმნის ნიადაგის პროფილს. ნიადაგის ჰორიზონტები ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან შეფერილობით, სტრუქტურით, სიმკვრივით, მექანიკური, ქიმიური, ფიზიკური და სხვა თვისებებით. ყოველი ნიადაგის ჰორიზონტი მეტნაკლებად ერთგვაროვანია. ნიადაგის ჰორიზონტი შეიძლება დაიყოს ქვეჰორიზონტებად. ნიადაგის ჰორიზონტის აღმნიშვნელი სიმბოლოებია (ინდექსებია): A - ნეშომპალა-აკუმულაციური, ხშირად ელუვიური; B - ილუვიური ან მეტამორფული; C - ნიადაგთწარმომქმნელი ქანი. ქვეჰორიზონტებია: Ao - მკვდარი საფარი, A1 - ჰუმუსიანი, A2 - გაეწრებული; BH - ჰუმუსის მეორე მაქს. და ა.შ. დამუშავებულ ნიადაგში გამოყოფენ სახნავ ჰორიზონტს – A სახნავი. Arbeitskreis für Bodensystematik der Deutschen Bodenkundlichen Gesellschaft. Aktueller Stand der wissenschaftlichen Bearbeitung der deutschen Bodensystematik Bodenhorizonte und Bodenprofil. Lern- und Arbeitsumgebung zum Themenfeld "Boden" im Unterricht. Westfälische Wilhelms-Universität Münster Bodenhorizonte. დაარქივებული 2010-11-19 საიტზე Wayback Machine. TRIANET, Program of the European Union Socrates-Comenius Bodenwelten. Internetseite des Bundesministeriums für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit (BMU) Peter Fitze: Bodengeographie. დაარქივებული 2010-09-18 საიტზე Wayback Machine. Skript des Geographischen Instituts der Universität Zürich ლეჟავა ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 406.
ნიადაგის სტრუქტურა

ნიადაგის სტრუქტურა — ნიადაგის მკვრივი ფაზის მექანიკური ელემენტების შეწებების შედეგად წარმოქმნილი სხვადასხვა ფორმისა და ზომის ერთეულები. განარჩევენ ნიადაგის მიკრო- (<0,25 მმ) და მაკროსტრუქტურას (> 0,25 მმ). ნიადაგის სტრუქტურა ნიადაგის წარმოქმნისა და მასზე ადამიანის საწარმოო ზემოქმედების შესაბამისად, სხვადასხვაა. მაგალითად : შავმიწებს აქვთ მტკიცე მარცვლოვანი სტრუქტურა; კორდიან-ეწერ ნიადაგებს — თხელი ფიქალისებრი სტრუქტურა; ყომრალ, ყავისფერ და მდელოს ყავისფერ ნიადაგებს — მტკიცე კაკლოვანი სტრუქტურა და ა.შ. სახნავი ფენისათვის კარგია მარცვლოვან-კოშტოვანი სტრუქტურა. აგრონომიულად მაღალი ღირსებებისაა ისეთი სტრუქტურული ნიადაგი, რომლის კოშტების სიდიდეა 0,5-10 მმ და მტკიცე აგრეგატების რაოდენობა 75% აღემატება. ნიადაგის სტრუქტურის სიმტკიცე განისაზღვრება წყლის დამშლელი მოქმედებისადმი წინააღმდეგობის უნარით. ნიადაგის სტრუქტურის შექმნა და დაშლა მტკიცედაა დაკავშირებული მექანიკურ, ფიზიკურ-ქიმიურ და ბიოლოგიურ მოვლენებთან. ნიადაგური სტრუქტურის წარმოქმნის ერთ-ერთი პირობაა ნიადაგში წვრილდისპერსიული ფრაქციების (კოლოიდური ფრაქციების), ახალდალექილი ჰუმუსის (ჰუმინისა და ულმინის მჟავას) Ca-თან ერთად არსებობა და მცენარის ფესვთა სისტემა. ნათესბალახიანი სისტემა ნიადაგის სტრუქტურის წარმოქმნის ყველაზე ეფექტიანი საშუალებაა. ნარევი ბალახები (მარცვლოვანები და პარკოსნები) ქმნის ხელოვნურ კორდს, რომელიც მტკიცე სტრუქტურის შექმნა-შენარჩუნებას განაპირობებს. ლატარია ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 405. მარიამ გერგედავა — ნიადაგის დეგრადაცია საქართველოში
ტენიანობა

ტენიანობა — წყლის შემცველობა ფიზიკურ სხეულებში. ტენიანობა დამოკიდებულია გარემოს ფარდობითს ტენიანობაზე, ნივთიერების გვარობაზე, ხოლო მყარ სხეულებში — მის დაქუცმაცებულობაზეც და ფორიანობის ხარისხზეც, უფრო ზუსტად სხეულის გარე და შიგა ზედაპირების საერთო ზომებზე. ქიმიურად ბმული, ე. წ. კონსტიტუციური წყლის (მხოლოდ ქიმიური დაშლის დროს გამოყოფილი წყლის), აგრეთვე კრისტალოჰიდრატული წყლის შემცვლელობა ტენიანობის ცნებაში არ შედის. ტენიანობას ახასიათებენ ტენშემცველობით – წყლის რაოდენობით, რომელიც მოდის მასალის მშრალი ნაწილის ერთეულ მასაზე და ფარდობითი ტენიანობით – სითხის შემცველობით, რომელიც მოდის, ტენიანი მასალის ერთეულ მასაზე. მრავალი პროდუქტის, მასალისა და სხვ. ტენიანობის ხარისხის დადგენას დიდი სახალხო-სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს. ბევრი სხეული (მარცვალი, ცემენტი და სხვ.) იმ მიზნისათვის, რომლისთვისაც იგი განკუთვნილია, ვარგისია მხოლოდ განსაზღვრული ტენიანობის დროს. ცხოველებისა და მცენარეული ორგანიზმების ცხოველმოქმედება შესაძლებელია მხოლოდ გარემომცველი ატმოსფეროს ტენიანობისა და აბსოლუტური ტენიანობის გარკვეულ საზღვრებში. ჰაერის ტენიანობა წყალი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 694.
ბოლივიის ქალაქების სია

მოცემულია ბოლივიის 30 უდიდესი ქალაქის სია: რუკა ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-05. ციტირების თარიღი: 2012-12-05.
აბლაცია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აბლაცია (ლათ. ablatio — „ართმევა“) შეიძლება აღნიშნავდეს: აბლაცია — ნივთიერების მასის ართმევა; აბლაცია — გლაციოლოგიაში მყინვარის მასის შემცირება.
აბოვიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აბოვიანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ხაჩატურ აბოვიანი — სომეხი მწერალი; აბოვიანი (ქალაქი) — ქალაქი სომხეთში.
საკაბა

საკაბა (ესპ. Sacaba) — ქალაქი ბოლივიაში. ჩაპარეს პროვინციის დედაქალაქი, მდებარეობს კოჩაბამბიდან აღმოსავლეთით 13 კილომეტრზე. ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში აღმართულია პოსტ-კოლონიური ეპოქის შენობები. 2001 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობს 92581 კაცი. ბოლივიის ქალაქების სია Map of Chapare Province დაარქივებული 2009-03-03 საიტზე Wayback Machine. Bolivian Music and Web Varieties დაარქივებული 2006-08-21 საიტზე Wayback Machine.
ვარსკვლავური ომების მოთხრობები, ტომი 6

„ვარსკვლავური ომების მოთხრობები, ტომი 6“ (ინგლ. Star Wars Tales Volume 6) — რიგით მეექვსე ტომი ვარსკვლავური ომების მოთხრობები სასაჩუქრო სერიაში. მასში შეტანილია მცირე ისტორიები ვარსკვლავური ომების ციკლიდან. ამ ნაწილში ძირითადად მოთხრობილია იმის შესახებ, თუ როგორ ეძებდა დარკა ნილი ლიკანს. ჯედაების ნადირობის შედეგად მოხდა ტერენტატეკების, საზარელი მონსტრების თითქმის სრული განადგურება. უკანასკნელი არსებების განადგურება დაევალა ჯედაებს - დურონ ქელ-დრომას, შეილა ნუურსა და გუუნ ჰან სარეშს. ინფორმაცია Dark Horse-ის საიტზე დაარქივებული 2010-01-12 საიტზე Wayback Machine.
ელ-ალტო

ელ-ალტო — ქალაქი ბოლივიის მთიანეთში. ერთ დროს წარმოადგენდა ლა-პასის უბრალო გარეუბანს, ამჟამად კი ბოლივიის ერთ-ერთი უდიდესი და სწრაფად მზარდი ქალაქია. 2001 წელს, მისი მოსახლეობა 649 958 ადამიანს შეადგენდა, უკვე 2010 წლისთვის კი 900 000-ზე მეტს. ელ-ალტო ზღვის დონიდან 4 150 მეტრზე მდებარეობს და წარმოადგენს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მაღლა მდებარე ქალაქს. კლიმატი საკმაოდ ცივია. მაქსიმალური ტემპერატურა ზაფხულში 17 °С-ია. ელ-ალტო ბოლივიის ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქია. ამის მიზეზია ლა-პასის დეპარტამენტიდან მიგრანტთა დიდი რაოდენობით შემოდინება, რაც განპირობებულია 1952 წელს დაწყებული სამრეწველო რეფორმით. ეს პროცესი კიდევ უფრო გაიზარდა უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში. ამავე დროს, ელ-ალტო მთელს ლათინურ ამერიკაში ყველაზე დიდი ქალაქია ინდიელი მაცხოვრებლების რაოდენობით. მოსახლეობის 76% აიმარას წარმომადგენელია, 9% კეჩუას, 15% მეტისები და მხოლოდ 1% კრეოლები. ქალაქში მდებარეობს ელ-ალტოს საერთაშორისო აეროპორტი. ბოლივიის ქალაქების სია www.ine.gob.bo La Paz-El Alto City Guide დაარქივებული 2011-07-23 საიტზე Wayback Machine. Weather in El Alto დაარქივებული 2020-10-06 საიტზე Wayback Machine. El Alto Bolivia დაარქივებული 2018-03-29 საიტზე Wayback Machine. El Alto Bolivia(ES) INE - Instituto Nacional de Estadística de Bolivia ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ელ-ალტო
მონტერო

მონტერო — ქალაქი ბოლივიაში, სანტა-კრუსის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერადან 50 კმ–ით ჩრდილოეთით. 2006 წლის მონაცემებით, მონტეროს მოსახლეობა 90 837 ადამიანს შეადგენს. ბოლო პერიოდში, მოსახლეობის ზრდამ უფრო მასშტაბური ხასიათი მიიღო. ქალაქი ზღვის დონიდან 300 მეტრზე მდებარეობს. საშუალო ტემპერატურა 23 °C–ია. ელ-ალტო მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრია. ქალაქი 1912 წლის 4 დეკემბერს დაარსდა. ბოლივიის ქალაქების სია Impacto Deportivo დაარქივებული 2016-10-02 საიტზე Wayback Machine. Club Guabirá[მკვდარი ბმული] Montero Noticias Radio Norte[მკვდარი ბმული] en Vivo de Montero[მკვდარი ბმული]
აბო თბილელი

აბო თბილელი (ძვ. ქართ. ჰაბო ტფილელი; დ. დაახლ. 756 — გ. 6 იანვარი, 786) — ქრისტიანობისათვის წამებული არაბი, ნერსე ქართლის ერისმთავრის მსახური, ნელსაცხებელთა ოსტატი, წმინდანი [ხსენების დღე — 8 (21) იანვარი]. წმინდანი ბაღდადიდან ქართლში ჩამოჰყვა ნერსეს. აბო გაკვირვებული იყო ქართველთა ზნეობით; იგი სწავლობდა ქართულ ენას, დადიოდა ეკლესიაში, ესაუბრებოდა სამღვდელოებას, ლოცულობდა მათთან ერთად და მარხულობდა. შემდეგ ქართლიდან დევნილ ერისთავს თან გაჰყვა ხაზარეთში, სადაც ქრისტიანობა მიიღო. აბო თან გაჰყვა არაბთა რისხვას განრიდებულ ერისმთავარს აფხაზეთში. იგი მადლობდა ღმერთს, რომ იხილა ადგილი, სადაც ყველა ქრისტიანი იყო და ერთი პირითა და ერთი გულით ადიდებდა შემოქმედს. შემდგომმა პოლიტიკურმა მოვლენებმა ნერსეს საშუალება მისცა ისევ ქართლს დაბრუნებოდა. აფხაზთა მეფემ სთხოვა აბოს დარჩენილიყო აფხაზეთში: სამი წელი მოღვაწეობდა აბო თბილისში და ქადაგებდა ქრისტიანობას. ძველმა თანამემამულეებმა დაასმინეს იგი, შეიპყრეს და სატუსაღოში ჩააგდეს, მაგრამ სტეფანოზ ერისთავის თხოვნით მალე გაათავისუფლეს. სულ მალე თბილისში ახალი ამირა დასვეს. ქრისტიანებმა გაიგეს, რომ ამირა შეპყრობას უპირებდა ნეტარ აბოს, გააფრთხილეს და ურჩიეს დამალულიყო, მან კი გახარებულმა ასე უპასუხა: ამირას მსახურებმა შეიპყრეს ნეტარი აბო და მსაჯულს წარუდგინეს. არაბებმა მოსთხოვეს მაჰმადიანობას დაჰბრუნებოდა. აბომ უარი განაცხადა. განრისხებული მსაჯულის ბრძანებით აბოს ხელ-ფეხზე ბორკილი დაადეს და საპყრობილეში ჩასვეს შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს. აბო დაწვეს, ხოლო ძვლები, რომელთა დაწვაც ვერ შეძლეს, ცხვრის ტყავში გამოკერეს და მტკვარში ჩააგდეს. ქართულმა ეკლესიამ აბო წმინდანად შერაცხა. მიჩნეული იყო ქ. თბილისის მფარველად. აბო თბილელის მოწამეობა აღწერა VIII საუკუნის მწერალმა იოანე საბანისძემ თხზულებაში „აბო თბილელის წამება“. მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმინდა აბო თბილელის ხსენების დღეა — 8 (21) იანვარი. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 30. ბოგვერაძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 30. „წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ. www.orthodoxy.ge // წმიდა მოწამე აბო თბილელი (ისმაიტელყოფილი) – თბილისში წამებული (+786) [8 (21) იანვარი] აბო თბილელი დაარქივებული 2014-01-02 საიტზე Wayback Machine. წმიდა აბო თბილელის ცხოვრება და მოწამეობა
რიბერალტა

რიბერალტა — ქალაქი ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს მდინარეების - მადრე-დე-დიოსისა და ბენის შერწყმის ადგილზე, მდინარე ბენის სამხრეთ ნაპირზე. რიბერალტა ვაკა-დიესის პროვინციის დედაქალაქია. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 78 100 ადამიანს შეადგენს. ბოლივიის ქალაქების სია ბოლივიის მუნიციპალიტეტები დაარქივებული 2016-03-13 საიტზე Wayback Machine. თანამგზავრული რუკა