laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სოღუქსუ (ქალქანდერეს რაიონი)

სოღუქსუ (თურქ. Soğuksu) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 38 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 70 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Soğuksu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
მიცემითი ბრუნვა

მიცემითი ბრუნვა – ქართულში უძველესი ფორმაციის ბრუნვა. მისი ნიშანია -ს ფორმანტი, რომელიც საერთო ჩანს ქართველური ენებისთვის. მიცემით ბრუნვასთან გამოიყენება -ვით, -თან, -ზე, -ში თანდებულები: -ვით თანდებული გამოიყენება როგორც თანხმოვანფუძიან, ისე ხმოვანფუძიან სახელებთან. ორივე შემთხვევაში ბრუნვის ნიშანი (-ა მავრცობთან ერთად) შენარჩუნებულია: კაც-ს-ა-ვით, კატა-ს-ა-ვით, ყრუ-ს-ა-ვით.. -თან თანდებულთან ბრუნვის ნიშანი იკარგვის თანხმოვანფუძიან სახელებში: სახლ-ს-თან → სახლთან. კაც-ს-თან → კაც-თან, ხმოვანფუძიან სახელებში კი ბრუნვის ნიშანი შენარჩუნებულია: დედა-ს-თან, ხე-ს-თან, რუ-ს-თან.. -ზე, -ში თანდებულებთან -ს ორივე შემთხვევაში იკარგვის: მთა-ს-ში → მთა-ში, წყალ-ს-ზე → წყალ-ზე. ა. შანიძის აზრით, რადგან -ში და -ზე უშუალოდ ფუძეს ერთვის, მათ ისეთივე ფუნქცია მიიღეს, როგორიც ბრუნვის ნიშნებს აქვთ. ამიტომ იგი -ში და -ზე თანდებულიან მიცემითს სადაობით ბრუნვად გამოყოფს. მიცემითი ბრუნვა ერთ-ერთი ძირითადი სინტაქსური მნიშვნელობის მქონე ბრუნვაა. იგი გამოხატავს: 1. პირდაპირ ობიექტს გარდამავალ ზმნებთან I სერიის ფორმებში: „მეზობელი აშენებს სახლ-ს“, „მხატვარი ხატავს სურათ-ს“, „დედა აწერინებს ბავშვს წერილ-ს“... (ძველ ქართულში მიცემითი ბრუნვა გამოყენებული იყო მასდართანაც; 2. ირიბ ობიექტს – ა) სამპირიან გარდამავალ ზმნებთან I და II სერიის ფორმებში: „მეზობელი სახლს უშენებს შვილ-ს“, „დედა წერილს აწერინებს ბავშვ-ს“, „მეზობელმა სახლი აუშენა შვილ-ს“, „დედამ წერილი დააწერინა ბავშვ-ს“; ბ) ორპირიან გარდაუვალ ზმნებთან სამივე სერიის ფორმებში: „ეფერება მზე ღრუბელ-ს“, „მოეფერა მზე ღრუბელ-ს“; 3. ადგილისა და დროის გარემოებებს: ძირ-ს, შორ-ს, წელ-ს, დილა-ს, შუაღამეს, დღე-ს, შაბათ-ს... გაბუნია კ., ენციკლოპედია „ქართული ენა“, თბ., 2008. — გვ. 328. ჩიქობავა არნ, გრამატიკული კლას-კატეგორია და ბრუნვის ნიშანთა გენეზისის საკითხი ქართულში. – „სმამ“, ტ. 7, №1–2, თბ., 1946; შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1951; კიზირია ა. ადგილისა და დროის გარემოება ძველ ქართულში. „–იკე“, V, თბ., 1953; მარტიროსოვი ა. მიცემითი და ნათესაობითი ბრუნვების წარმოება და ფუნქციები ძველ ქართულში. – კრ: სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართველურ ენებში, წგ. 1, თბ., 1956; ბაბუნაშვილი ე. მიცემითი და ვითარებითი ბრუნვების ურთიერთობისათვის ძველ ქართულში. – იქვე; ჩხუბიანიშვილი დ. ინფინიტივის საკითხისათვის ძველ ქართულში, თბ., 1972.
უნალანი (ქალქანდერეს რაიონი)

უნალანი (თურქ. Ünalan) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 221 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Ünalan Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
წოდებითი ბრუნვა

წოდებითი ბრუნვა — გამოიყენება მიმართვის ფორმებში. ქართველურ ენათაგან მხოლოდ ქართულ ენაში გამოიყოფა წოდებითი, როგორც ბრუნვა, ვინაიდან მხოლოდ ქართულში დაერთვის სპეციალური ნიშანი. ბრუნეის ნიშანია (-ო) – ალომორფებით – -ო, -ვ, Ø. ამ ალომორფთა დისტრიბუციას სახელის ფუძის დაბოლოება განსაზღვრავს, თუმცა მოქმედებს სემანტიკური აკრძალვაც: საკუთარი სახელები (მიუხედავად იმისა, ფუძე ხმოვანზე ბოლოვდება თუ თანხმოვანზე) არ დაირთავენ წოდებითი ბრუნვის ნიშანს: დათო! პეტრე! ნანა! ლალი! ვახტანგ! დავით!… -ო ალომორფი დასტურდება თანხმოვანფუძიან საზოგადო სახელებთან, აგრეთვე ყველა სახელის მრავლობით რიცხვში (-ნ და -ებ დაბოლოებით): -ო ბოლოსართი ხმოვანფუძიან ერთმარცვლიან ფუძეებთანაც გვხვდება, თუმცა არაობლიგატორულად: მას -ვ სუფიქსი შეიძლება შეენაცვლოს: „აი, ძმაო, ეს წიგნი არის ქართველების გულის საუნჯე!“; „ტყეო, დედამიწის გვირგვინო“ შდრ. „ტყევ დაბურულო, ჩემო სიცოცხლე… “ ორ- ან ორსე მეტმარცვლიან ფუძეებს -ვ სუფიქსი დაერთვის: „რა მშვენიერი რამა ხარ, დილის ცერით პირდაბანილო ქვეყანავ“, „ნუ გეშინიან, პატარავ, არ დაშრები, არ დაიკარგებიო“… საზოგადო სახელთა ანალოგიით (უნიფიკაციის ზოგადი ტენდენციის მოქმედებით) დიალექტებში და ხშირად სალიტერატურო ენაშიც (მწერალთა შემოქმედებაში) საკუთარ სახელებსაც დაერთვის წოდებითის -ო (-ვ): ჰა, პეტრევ“, „დაასხი, ერეკლევ“, „მე, ასმათო, მოგვივიდა მოწყალება ღმრთისა ზენით“… II პირის ნაცვალსახელები მიმართვის ფორმებში ბოლოკიდურ -ნ სუფიქსს იკვეცენ, რითაც ოპოზიციას ქმნიან „უბრუნველ“ შენ, თქვენ ფუძეებთან: „ჰი, შე უმადურო, შენა; „ჰაი, თქვე ლაჩრებო, თქვენა! -ო სუფიქსის ქართულ ენაში დამკვიდრების ისტორიის თვალსაზრისით, ძველი ქართული სალიტერატურო ენა სხვა სურათს გვიჩვენებს: ადრეულ ძეგლებში მ (ან ოი) შორისდებული სახელობითთანაც გვხვდებოდა (მიმართვის ფორმებში); უფრო ადრე იგი წრფელობითის ფორმებთანაც უნდა ყოფილიყო ძველ ქართულში, რაც, ე. თოფურიას აზრით, გარდამავალი საფეხურის მაჩვენებელია. ბოლოკიდური -ო ხმოვანი, მისივე ვარაუდით, ბერძნული ნაწილაკისგან მომდინარეობს, ე. ი. წარმომავლობით შორისდებულია. მიუხედავად იმისა, რომ წოდებითისეული -ო სუფიქსი შორისდებულის ნაშთია წარმოშობით, დღესდღეობით იგი ბრუნვის ნიშანია, თუმცა არსებობს განსხვავებული თვალსაზრისიც, რომლის მიხედვითაც –ო/-ე ბოლოსართიანი ფორმები მიმართვის ფორმებად მიიჩნევა (არნ. ჩიქობავა, ე. თოფურია, თ. უთურგაიძე). გაბუნია კ., ენციკლოპედია „ქართული ენა“, თბ., 2008. — გვ. 578-579. ჩიქობავყვა არნ, ქართული ენის სოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1,თბ. 1950; შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953; მისივე, წოდებითის ფორმის დაბოლოება. – კრ.: სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართვე- ლურ ენებში, წგ. 1, თბ., 1956; თოფურია ეს წოდებითი ბრუნვისათვის, – იქვე უთურგაიძე თ., ქართული ენის სახელის მორფონოლოგიური ანალიზი, თბ., 1986; ონიანი ა, ქართველურ ენათა შედარებითი გრამატიკის საკითხები (სახელთა მორფოლოგია), თბ., 1989; ჯ ორბენაძე ბ, ქართული ენის მორფოლიოგია, თბ., 1995; აფრიდონიძე შ., წოდებითი ბრუნვა თუ მიმართეის ფორმა7 – არნ. ჩიქობავას საკითხავები, XII, თბ., 2001.
იენიგეჩითლი (ქალქანდერეს რაიონი)

იენიგეჩითლი (თურქ. Yenigeçitli) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 22 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 113 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yenigeçitli Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ადგილობითი ბრუნვები

ადგილობითი ბრუნვები — ადგილის გამომხატველი ბრუნვის ფორმები. ბრუნვა ასეთი სახელწოდებით ქართულში არ არსებობს, მაგრამ გრამატიკულ ლიტერატურაში სათანადო ტერმინი იხმარებოდა მიცემითი ბრუნვის იმ ფუნქციის აღსანიშნავად, რომელიც ადგილზე მიუთითებს. უპასუხებდა კითხვაზე სად? ამ დანიშნულებით მიცემითი (ევრ. locativus-ის შესაბამისად) ხშირად იხმარებოდა ძველ ქართულში. მაგ., პოვა იგი უდაბნოსა (დაბ. 16, 7); დაჰფლა ქჳშასა (გამოსლ. 2, 12); და იყო სიყმილი ძლიერი სამარიას (III მეფ. 18, 2). იშვიათად დღესაც გვხვდება: კახეთს წავიდა, ქალაქს გაემგზავრა და სხვ. ფონეტიკური ცვლილებების გავლენით სახელთან ზოგიერთი თანდებულის მჭიდროდ შეზრდის გამო ახალ ქართულში ბრუნვის ნიშანსა და თანდებულს შორის ზღვარი წაიშალა და შეიქმნა საფუძველი, რომ სახელის ფუძეზე დართული ელემენტი მთლიანად ბრუნვის ნიშნად ყოფილიყო გაგებული. ასეთი რამ მოხდა სამ ბრუნვაში: მიცემითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში. ამის საფუძველზე ა. შანიძემ გამოყო სამი ახალი ბრუნვა: სადაობითი (ქალაქ-ში, წყალ-ზე), გამოსვლითი (სახლიდან), მიწვევნითი (ქალაქ-ამდე), რომელთაც ადგილობითი (ლოკალური) ბრუნვები უწოდა. სპეციალურ ლიტერატურაში ამ ფორმათა შესახებ სხვაგვარი მოსაზრებაც არსებობს. მარტიროსოვი ა., ენციკლოპედია „ქართული ენა“, თბ., 2008. — გვ. 16. შანიძე ა., ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1951; ჩიქობავა არნ. თანდებულიან ბრუნვათა საკითხისათვის ქართულში. – კრ. „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“, 11, თბ., 1961.
იენიქოი (ქალქანდერეს რაიონი)

იენიქოი (თურქ. Yeniköy) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 81 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yeniköy Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იეშილქოი (ქალქანდერეს რაიონი)

იეშილქოი (თურქ. Yeşilköy) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 261 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yeşilköy Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იოქოშლუ (ქალქანდერეს რაიონი)

იოქოშლუ (თურქ. Yokuşlu) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 274 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yokuşlu Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იოლბაში (ქალქანდერეს რაიონი)

იოლბაში (თურქ. Yolbaşı) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 810 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Rize Kalkandere Kalkandere Yolbaşı Köyü arası mesafe (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 16 Ağustos 2020. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იუმურთათეფე (ქალქანდერეს რაიონი)

იუმურთათეფე (თურქ. Yumurtatepe) — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 25 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 154 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yumurtatepe Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 29 Ağustos 2017. ↑ Rize Kalkandere Ormanlı Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
საჰაერო ხომალდი

საჰაერო ხომალდი – საფრენი აპარატი, რომელიც ატმოსფეროში მდებარეობას ინარჩუნებს ჰაერთან ურთიერთქმედების შედეგად, დედამიწის ზედაპირიდან არეკლილ ჰაერთან ურთიერთქმედების გამოკლებით. საჰაერო ხომალდები ჯგუფდება შემდეგნაირად: ჰაერზე მჩატე ძრავის გარეშე აეროსტატი თავისუფალი აეროსტატი თავისუფალი სფერული აეროსტატი თავისუფალი არასფერული აეროსტატი მიბმული აეროსტატი მიბმული სფერული აეროსტატი მიბმული არასფერული აეროსტატი ძრავით დირიჟაბლი ხისტი დირიჟაბლი ნახევრადხისტი დირიჟაბლი არახისტი დირიჟაბლი ჰაერზე მძიმე ძრავის გარეშე პლანერი სახმელეთო პლანერი ჰიდროპლანერი ფრანი ძრავით თვითმფრინავი სახემელეთო თვითმფრინავი ჰიდროთვითმფრინავი ამფიბია ხრახნფრთიანი ავტოჟირი სახემელეთო ავტოჟირი ჰიდროავტოჟირი ავტოჟირი-ამფიბია შვეულმფრენი სახემელეთო შვეულმფრენი ჰიდროშვეულმფრენი შვეულმფრენი-ამფიბია ორნითოპტერი სახემელეთო ორნითოპტერი ორნითოპტერი ორნითოპტერი-ამფიბია საქართველოს კანონი „საქართველოს საჰაერო კოდექსი“, 1996 წლის 29 ოქტომბერი, მუხლი 1, ჰ​¹
Nick Mason's Fictitious Sports

Nick Mason's Fictitious Sports — ინგლისელი რამერ ნიკ მეისონის პირველი სოლო ალბომი, რომელიც გამოვიდა აშშ და ბრიტანეთში 1981 წლის 3 მაისს. ალბომი უშუალოდ დაფუძნებულია კარლა ბლეის მუსიკაზე, რომლის ფონზეც მღერის რობერტ უაიეტი, რის გამოც ალბომი ხშირად ბლეის ჩანაწერად ითვლება. დისკი ჩაიწერა 1979 წელს, სტუდიაში Grog Kill (ნიუ-იორკი, აშშ), 1979 წლის ოქტომბერში. მისი გამოცემა გადაიდო ორი წლით. ალბომის ტექსტებში არის ბევრი იუმორი, ირონია და სატირა. „Boo to You Too“, მაგალითად, სიმღერაა ჯგუფზე, რომელიც მაყურებელმა არ მიიღო და გაჩუმება მოითხოვა. ვინაიდან იმ პერიოდში პინკ ფლოიდის ნებისმიერი წევრის სოლო-პროექტი ლეიბლისგან გარანტირებულ წინასწარ ფულად თანხას ნიშნავდა, მეისონის სახელით ჩანაწერის გამოცემა კომერციულ წარმატებას ნიშნავდა, თუმცა დისკს პოპულარობა არ ჰქონია. 1981 წელს გამოცემის შემდეგ შტატების ჩარტში იგი მხოლოდ 170-ე პოზიციაზე მოხვდა. პრომოს სახით ფირფიტას ახლდა სინგლი „Hot River/Can't Get My Motor To Start“, რომელიც ფართო გაყიდვაში არ გამოსულა. ალბომის გარეკანი ეკუთვნის სტორმ თორგერსონის დიზაინ ჯგუფ Hipgnosis-ს. მასზე გამოსახულია გამოგონილი სპორტული მოედანი (ხედი ზევიდან). ალბომის შიდა კონვერტზე წარმოდგენილია სიმღერების ტექსტები და ფოტოსურათები. ტექსტები დაწერილია ნიკ მეისონის ხელით, ისევე როგორც ალბომზე Animals. ყველა სიმღერის ავტორი - კარლა ბლეი Can't Get My Motor to Start – 3:39 I Was Wrong – 4:12 Siam – 4:48 Hot River – 5:16 Boo To You Too – 3:26 Do Ya? – 4:36 Wervin' – 3:58 I'm a Mineralist – 6:16 ნიკ მეისონი – დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია, პროდიუსერი, ხმის ინჟინერი კარლა ბლეი – კლავიშები, სიმღერების ავტორი, ტექსტების ავტორი, თანაპროდიუსერი კრის სპედინგი – გიტარა სტივ სუოლოუ – ბას-გიტარა მაიკლ მანტლერი – საყვირი, ხმის ინჟინერი რობერტ უაიეტი – ვოკალი კერენ კრაფტი – ვოკალი („Can't Get My Motor To Start“) გერი უინდუ – კლარნეტი, ფლეიტა, ვოკალი გერი ვალენტი – ტრომბონი, ვოკალი ჰოვარდ ჯონსონი – ტუბა ტერი ადამსი – ფორტეპიანო („Boo To You Too“), ჰარმონიკა („Can't Get My Motor To Start“) კარლოს უორდი – ვოკალი დ. შარპი – ვოკალი ვინსენტ ჩენსი – ვოკალი ერლ მაკინტაირი – ვოკალი ტექნიკური პერსონალი ჯეიმზ გათრი – ხმის ინჟინერი Hipgnosis – გარეკანის დიზაინი ↑ Vernon Fitch. Pink Floyd Archives - Nick Mason LP Discography. The Pink Floyd Archives. ციტირების თარიღი: 1 August 2011. ↑ Allmusic review ↑ Tentative Reviews review ↑ Fictitious Sports AllMusic-ზე ↑ Fictitious Sports: Credits AllMusic-ზე ↑ http://www.discogs.com/Nick-Mason-Hot-River/release/2481832
პალეოცენი

პალეოცენი (ძვ. ბერძნ. παλαιός [palaiós] — „ძველი“ და ეოცენი, პალეოცენის მომდევნო ეპოქა) — დედამიწის გეოლოგიური ეპოქა, პალეოგენური პერიოდის პირველი ეპოქა კაინოზოურ ერაში. დაიწყო დაახლოებით 66 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 56 მილიონი წლის წინ. ეპოქა მოიცავს დედამიწის ისტორიაში მომხდარ ორ უმნიშვნელოვანეს მოვლენას. პირველ რიგში აღსანიშნია ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება, ვულკანიზმით (Deccan Traps) ან მეტეორის შეჯახებით გამოწვეული მოვლენა, რომელმაც პალეოცენის დასაწყისი განსაზღვრა და სახეობათა 75% გაანადგურა, მათ შორის არამფრინავი დინოზავრების უმეტესობა. ეპოქის დასასრული კი აღნიშნა პალეოცენ-ეოცენის თერმულმა მაქსიმუმმა (PETM). ამ კლიმატური მოვლენის დროს ატმოსფეროსა და ოკეანებში დაახლოებით 2500–4500 გიგატონა ნახშირბადი გამოიყო, რამაც მსოფლიო ტემპერატურისა და ოკეანის მჟავიანობის მკვეთრი მატება განაპირობა. პალეოცენში ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს კონტინენტები კვლავ დაკავშირებული იყო სახმელეთო ხიდებით, ხოლო სამხრეთი ამერიკა, ანტარქტიდა და ავსტრალია ჯერ კიდევ არ იყო მთლიანად გამოყოფილი სხვა კონტინენტებისგან. ცარცულ-პალეოგენურმა გადაშენებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა პლანეტის ფლორა და ფაუნა. აქამდე ფართოდ გამრავლებული სახეობების უმეტესობა გაქრა, მათი ადგილი კი ახალმა სახეობებმა დაიკავა. საშუალო მსოფლიო ტემპერატურამ 24–25°C-ს მიაღწია, პოლუსებზე გაქრა მუდმივი ყინულოვანი საფარველი. არსებულ ტყეებში ფლორის მრავალფეროვნებამ საგრძნობლად იკლო, ტყის ბინადრები იყვნენ პატარა სახეობები, რომლებიც სწრაფად ვითარდებოდნენ და ითვისებდნენ ახლად დაცარიელებულ დედამიწას. სწორედ პალეოცენში დაიწყეს ძუძუმწოვრებმა სწრაფად განვითარება და ხმელეთზე გაბატონება, ღია ოკეანებსა და რიფებში კი სხივფარფლიანი თევზები დომინირებდნენ. Paleocene mammals BBC paleocene ↑ ICS Timescale Chart. ↑ International Chronostratigraphic Chart. International Commission on Stratigraphy (2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 30, 2014. ციტირების თარიღი: 29 April 2015. ↑ http://www.cugb.edu.cn/uploadCms/file/20600/20131028144132060.pdf ↑ Fortey, Richard (1999). Life: A natural history of the first four billion years of life on Earth. Vintage, გვ. 238–260. ISBN 978-0-375-70261-7.
უფის რუსული ისლამური უნივერსიტეტი

რუსული ისლამური უნივერსიტეტი (ბაშკ. Рәсәй ислам университеты) — არასახელმწიფო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება რუსეთის ფედერაციაში მუსლიმთა ცენტრალურ სულიერ ადმინისტრაციაში — უფაში. 1989 წელს, სსრკ მინისტრთა კაბინეტის რელიგიის საკითხთა საბჭოს დადგენილების საფუძველზე, უფაში პირველი საკათედრო ტაძრის მეჩეთის ბაზაზე გაიხსნა რიზაიტინ ფახრედინის სახელობის მედრესე. 1999 წელს იგი გადაკეთდა რ. ფახრედინის სახელობის რუსეთის ისლამურ ინსტიტუტად. 1999-2005 წლებში საგანმანათლებლო დაწესებულება მდებარეობდა „ლალა-წულპანის“ მეჩეთის შენობაში. 2001 წელს ბაშკორთოსტანის რესპუბლიკის მთავრობის და უფის საქალაქო საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით, ცნობილი გალიას მედრესას შენობა დაუბრუნდა მუსლიმთა ცენტრალური სულიერი ადმინისტრაციის საკუთრებას. 2003 წელს იგი გადაკეთდა რუსეთის ისლამურ უნივერსიტეტად. რუსეთის ისლამურ უნივერსიტეტს აქვს 3 ფაკულტეტი: თეოლოგიისა და პედაგოგიკის ფაკულტეტი ისლამის სარწმუნოებისა და ისტორიის საფუძვლების ფაკულტეტი გადამზადების, კვალიფიკაციის ამაღლებისა და დამატებითი განათლების ფაკულტეტი. გარდა ამისა, უნივერსიტეტი შედგება 7 კათედრისგან, მათ შორის ორი საუნივერსიტეტო დეპარტამენტისგან (აკმულის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტთან ერთად). უნივერსიტეტს აქვს ბიბლიოთეკა, კომპიუტერული კლასები და სარედაქციო და საგამომცემლო განყოფილება. 2009 წლიდან საგანმანათლებლო დაწესებულების სარედაქციო და საგამომცემლო განყოფილება აქვეყნებს მონოგრაფიებს, სასწავლო-მეთოდურ რესურსებს. სწავლება მიმდინარეობს დღის, საღამოს ან დაუსწრებელ, მამაკაცთა და ქალთა განყოფილებებში. რუსეთის ისლამური უნივერსიტეტი ამზადებს იმამ-ჰათიბებს, იმამ-მუჰთასიბებს, მუჰალიმებს, ისლამურ მეცნიერებათა და არაბული ენის მასწავლებლებს. საგანმანათლებლო დაწესებულების კურსდამთავრებულებს ენიჭებათ სპეციალისტის, ბაკალავრის ან მაგისტრის კვალიფიკაცია. კასიმ-ჰაზრატ სალიმოვი რავილ უტიაბაი-კარიმი რინატ რაევი არტურ სულეიმანოვი ↑ Валиева Р. М. Ляля-Тюльпан. დაარქივებული 2019-12-24 საიტზე Wayback Machine. // Башкирская энциклопедия
ტუსტეპეკის რაიონი

ტუსტეპეკის რაიონი (ესპ. Distrito de Tuxtepec) ― რაიონი პაპალოაპანის რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. ტუსტეპეკის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: აკატლან-დე-პერეს-ფიგეროა აიოცინტეპეკი კოსოლაპა ლომა-ბონიტა სან-ფელიპე-ხალაპა-დე-დიასი სან-ფელიპე-უსილა სან-ხოსე-ჩილტეპეკი სან-ხოსე-ინდეპენდენსია სან-ხუან-ბაუტისტა-ტუსტეპეკი სან-ხუან-ბაუტისტა-ვალიე-ნასიონალი სან-ლუკას-ოხიტლანი სან-მიგელ-სოიალტეპეკი სან-პედრო-ისკატლანი სანტა-მარია-ხაკატეპეკი ↑ 1.0 1.1 Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. ციტირების თარიღი: 2010-07-08.
ჩოაპანის რაიონი

ჩოაპანის რაიონი (ესპ. Distrito de Choapan; ან ჩოაპამის რაიონი) ― რაიონი პაპალოაპანის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 3 166 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 37 809 ადამიანს შეადგენს. სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი მთიანია, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი მექსიკის ყურის სანაპირო ვაკეებს უკავია. ჩოაპანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: სან-ხუან-კომალტეპეკი სან-ხუან-ლალანა სან-ხუან-პეტლაპა სანტიაგო-ჩოაპამი სანტიაგო-ხოკოტეპეკი სანტიაგო-იავეო ↑ 1.0 1.1 Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-10. ციტირების თარიღი: 2010-07-08.
ისტლანის რაიონი

ისტლანის რაიონი (ესპ. Distrito de Ixtlán) ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონში, ოახაკის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მექსიკაში. რაიონი მოიცავს 26 მუნიციპალიტეტს, ჯამში 161 დასახლებას. 2000 წლის აღწერის მიხედვით, რაიონის მოსახლეობა 40 218 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უმრავლესობას ადგილობრივი საპოტეკები წარმოადგენენ. ისტლანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: აბეხონესი კაპულალპამ-დე-მენდესი ევანხელისტა-ანალკო გელატაო-დე-ხუარესი ისტლან-დე-ხუარესი ნატივიდადი ნუევო-სოკიაპამი სან-ხუან-ატეპეკი სან-ხუან-ჩიკომესუჩილი სან-ხუან-კიოტეპეკი სან-მიგელ-ალოაპამი სან-მიგელ-ამატლანი სან-მიგელ-დელ-რიო სან-მიგელ-იოტაო სან-პაბლო-მაკუილტიანგისი სან-პედრო-იანერი სან-პედრო-იოლოსი სანტა-ანა-იარენი სანტა-კატარინა-ისტეპეხი სანტა-კატარინა-ლაჩატაო სანტა-მარია-ხალტიანგისი სანტა-მარია-იავესია სანტიაგო-კომალტეპეკი სანტიაგო-ლასოპა სანტიაგო-სიაკუი ტეოკოკუილკო-დე-მარკოს-პერესი ↑ El Premio Gobierno y Gestión Local. Associatióon de Municipios del Distrito de Ixtlán de Juárez. ციტირების თარიღი: 2010-07-08 (in Spanish) ↑ Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-10. ციტირების თარიღი: 2010-07-08
ვილია-ალტის რაიონი

ვილია-ალტის რაიონი (ესპ. Distrito de Villa Alta) ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონის ცენტრალურ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 1 156 კმ². მოიცავს 25 მუნიციპალიტეტს. ვილია-ალტის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: სან-ანდრეს-სოლაგა სან-ანდრეს-იაა სან-ბალტასარ-იაცაჩი-ელ-ბახო სან-ბარტოლომე-სოოგოჩო სან-კრისტობალ-ლაჩირიოაგი სან-ფრანსისკო-კახონოსი სან-ილდეფონსო-ვილია-ალტა სან-ხუან-ხუკილა-ვიხანოსი სან-ხუან-ტაბაა სან-ხუან-იაეე სან-ხუან-იაცონა სან-მატეო-კახონოსი სან-მელჩორ-ბეტასა სან-პაბლო-იაგანისა სან-პედრო-კახანოსი სანტა-მარია-ტემასკალაპა სანტა-მარია-იალინა სანტიაგო-კამოტლანი სანტიაგო-ლალოპა სანტიაგო-სოოჩილა სანტო-დომინგო-როაიაგა სანტო-დომინგო-საგასია ტანეცე-დე-სარაგოსა ვილია-იდალგო ვილია-ტალეა-დე-კასტრო ↑ Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-10. ციტირების თარიღი: 2010-07-08
სიერა-მისეს რაიონი

სიერა-მისეს რაიონი (ესპ. Distrito de Mixe) ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მოიცავს 17 მუნიციპალიტეტს. რაიონის ფართობია 4 930 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 96 920 ადამიანს შეადგენს. სიერა-მისეს რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: ასუნსიონ-კაკალოტეპეკი მისისტლან-დე-ლა-რეფორმა სან-ხუან-კოცოკონი სან-ხუან-მასატლანი სან-ლუკას-კამოტლანი სან-მიგელ-კეცალტეპეკი სან-პედრო-ოკოტეპეკი სან-პედრო-ი-სან-პაბლო-აიუტლა სანტა-მარია-ალოტეპეკი სანტა-მარია-ტეპანტლალი სანტა-მარია-ტლაუიტოლტეპეკი სანტიაგო-ატიტლანი სანტიაგო-ისკუინტეპეკი სანტიაგო-საკატეპეკი სანტო-დომინგო-ტეპუსტეპეკი ტამასულაპამ-დელ-ესპირიტუ-სანტო ტოტონტეპეკ-ვილია-დე-მორელოსი ↑ Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. ციტირების თარიღი: 2010-07-08.
ხუჩიტანის რაიონი

ხუჩიტანის რაიონი (ესპ. Distrito de Juchitán) ― რაიონი ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 13 300 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა 339 445 ადამიანს შეადგენს. ხუჩისტანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: ასუნსიონ-ისტალტეპეკი ჩაუიტესი სიუდად-ისტეპეკი ელ-ბარიო-დე-ლა-სოლედადი ელ-ესპინალი ხუჩიტან-დე-სარაგოსა მატიას-რომერო რეფორმა-დე-პინედა სან-დიონისიო-დელ-მარი სან-ფრანსისკო-დელ-მარი სან-ფრანსისკო-ისუატანი სან-ხუან-გიჩიკოვი სან-მიგელ-ჩიმალაპა სან-პედრო-ტაპანატეპეკი სანტა-მარია-ჩიმალაპა სანტა-მარია-პეტაპა სანტა-მარია-სადანი სანტიაგო-ნილტეპეკი სანტო-დომინგო-ინგენიო სანტო-დომინგო-პეტაპა სანტო-დომინგო-სანატეპეკი უნიონ-იდალგო ↑ Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. ციტირების თარიღი: 2010-07-08
ტეუანტეპეკის რაიონი

ტეუანტეპეკის რაიონი (ესპ. Distrito de Tehuantepec) ― რაიონი ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში, , ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის შემადგენლობაშია ქალაქები სალინა-კრუსი და ტეუანტეპეკი. ტეუანტეპეკის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს: გევეა-დე-უმბოლდტი მაგდალენა-ტეკისისტლანი მაგდალენა-ტლაკოტეპეკი სალინა-კრუსი სან-ბლას-ატემპა სან-მატეო-დელ-მარი სან-მიგელ-ტენანგო სან-პედრო-კომიტანსილიო სან-პედრო-უამელულა სან-პედრო-უილოტეპეკი სანტა-მარია-გიენაგატი სანტა-მარია-ხალაპა-დელ-მარკესი სანტა-მარია-მისტეკილია სანტა-მარია-ტოტოლაპილია სანტიაგო-ასტატა სანტიაგო-ლაჩიგირი სანტიაგო-ლაოლიაგა სანტო-დომინგო-ჩიუიტანი ტეუანტეპეკი ↑ 1.0 1.1 Enciclopedia de los Municipios de México: Estado de Oaxaca. ციტირების თარიღი: 2010-07-08.
იუტანდუჩი-დე-გერერო

იუტანდუჩი-დე-გერერო (ესპ. Municipio de Yutanduchi de Guerrero) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 195 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 64.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 18.6 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა. ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/oax/territorio/div_municipal.aspx ↑ Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: February 26, 2021 ↑ Censo de Población y Vivienda 2010 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: January 27, 2021 ↑ México en cifras - Medio Ambiente - Nayarit es. INEGI (January 2016). ციტირების თარიღი: February 12, 2021 ↑ (1996) Estado de Oaxaca División Territorial de 1810 a 1995. (es). Mexico: INEGI. ISBN 970-13-1507-3.