laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ისააკ ელიშაკოვი

ისააკ ელიშაკოვი (ინგლ. Isaac Elishakoff; დ. 9 თებერვალი, 1944, ქუთაისი) — ამერიკელი მათემატიკოსი და მექანიკოსი, წარმოშობით ებრაელი საქართველოდან. დაამთავრა მოსკოვის ენერგეტიკის ინსტიტუტის მანქანათა დინამიკისა და გამძლეობის ფაკულტეტი (1968). 1971–1972 წლებში მუშაობდა სოხუმის უნივერსიტეტის მათემატიკური ანალიზისა და ანალიზური გეომეტრიის კათედრაზე. 1972 წლიდან არის ისრაელის, ხოლო 1989 წლიდან — ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქე. სხვადასხვა დროს მუშაობდა ტექნიონის (ისრაელის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, ხაიფა), ტოკიოსა და კიოტოს (იაპონია), რომის „ლა საპიენსას“, ბოლონიის (იტალია) და სხვა უნივერსიტეტებში. 1989 წლიდან არის ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტის (აშშ) პროფესორი. ელიშაკოვის სამეცნიერო მოღვაწეობის სფეროა საიმედოობის თეორია, სტრუქტურათა შემთხვევითი რხევები, დრეკადობის თეორიის ამოცანების მათემატიკური მოდელირება. გამოყენებით მექანიკაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის არჩეული საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელი წევრად (2010). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a>
ლუნა-4

„ლუნა-4“ (რუს. «Луна-4», «Е-6 №4») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1963 წლის 2 აპრილს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მოეხდინა მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვება. 1963 წლის 2 აპრილს მოსკოვის დროით 11:04 სათზე ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-4. 5 აპრილს დაიკარგა აპარატის ასტრონავიგაციაზე კონტროლი, რის შედეგადაც მოხდა ტრაექტორიიდან გადახრა. ლუნა-4-მა 8500 კმ-ით მოშორებით ჩაუარა მთვარის ზედაპირს. 2-დან 6 აპრილამდე ავტომატურ პლანეტათშორისო სადგურთან 12-ჯერ შედგა კავშირის დამყარება. უკანასკნელი კონტაქტი აპარატთან განხორციელდა 13 აპრილს, როცა მასთან მანძილი შეადგენდა 1 მლნ კმ-ს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Лунные зонды СССР
ლუნა-6

„ლუნა-6“ (რუს. «Луна-6», «E-6 №7») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1965 წლის 8 ივნისს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მოეხდინა მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვება. 1965 წლის 8 ივნისს 07:41:00 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-6. 11 ივნისს აპარატმა ფრენისას წარმოქნილი ცვლილებების გამო გადაუხვია დაგეგმილ ტრაექტორიას, მთვარის ზედაპირს ჩაუარა 150 ათასი კმ-ს დაშორებით და გავიდა ჰელიოცენტრულ ორბიტაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Zarya - Luna programme chronology დაარქივებული 2022-07-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ NASA. Luna 6. ციტირების თარიღი: 2 December 2016
ლუნა-7

„ლუნა-7“ (რუს. «Луна-7») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1965 წლის 4 ოქტომბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მოეხდინა მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვება. 1965 წლის 4 ოქტომბერს 07:56:40 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-7. 7 ოქტომბერს სადგურმა მიაღწია მთვარის ზედაპირს. მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვების მცდელობა ჩაიშალა, რადგან დედამიწის მიმართ მიმართულების სენსორის კუთხეები არასწორად იყო დაყენებული, რამაც ხელი შეუშალა ძრავის ჩართვას დასამუხრუჭებლად. ლუნა-7-მა სიჩქარის შემცირება ვერ შეძლო და გრუნტზე დაეცა (კოორდინატები 9°48′N 47°48′W﻿ / ﻿9.8° ჩ. გ. 47.8° დ. გ.﻿ / 9.8; -47.8). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Luna en. Encyclopedia Astronautica. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-15. ციტირების თარიღი: 2012-01-28. ↑ Table of Anthropogenic Impacts and Spacecraft on the Moon.
არჩილ ჩიმაკაძე

არჩილ ჩიმაკაძე (დ. 5 მარტი, 1919, ჭიათურა — გ. 3 სექტემბერი, 1991) — ქართველი კომპოზიტორი და პედაგოგი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1973). საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის (1945 წლიდან) და საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობის (1953 წლიდან) წევრი. 1946 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1951–1961 წლებში თბილისის II სამუსიკო სასწავლებელში მუსიკის თეორიის საგნებს ასწავლიდა. 1960–1963 წლებში იყო თბილისის I სამუსიკო სასწავლებლის დირექტორი, 1963–1967 წლებში — ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის დირექტორი. 1968 წლიდან ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგია, 1978 წლიდან — საკომპოზიციო კათედრის დოცენტი, 1979 წლიდან კი — პროფესორი. 1972–1976 წლებში იყო საქართველოს ტელევიზიისა და რადიოს მუსიკალური გადაცემების სამხატვრო ხელმძღვანელი. დაწერილი აქვს: ოთხნაწილიანი კანტატა „ქართლის გული“ (1952, ტექსტი ა. აბულაძის, ამ ჟანრის საუკეთესო ნიმუში ქართულ მუსიკაში), ერთნაწილიანი კანტატები – „ფიცი მშვიდობას“ (1954), „ლენინს“ (1970), „დიდება შენ“ (1971); მუსიკალურ–დრამატული კომპოზიცია „ვეფხისტყაოსანი“ (1962–1966წწ), საგუნდო ნაწარმოებები, სიმღერები (მათ შორის პოპულარულია „ფიროსმანის სიმღერა“), რომანსები; სიმფონიური პოემა „დევლეთი“ (1946), ჰეროიკული მუსიკალური კომედია „მაია წყნეთელი“ (1980, ვ. კანდელაკის პიესის მიხედვით), მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისათვის – შ. რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრი („ყვარყვარე თუთაბერი“ - 1958, „ჰამლეტი“ - 1959, „ბახტრიონი“ - 1960, „ფიროსმანი“ - 1961,), კ. მარჯანიშვილი სახელობის დრამატული თეატრი ( „რაიკომის მდივანი“ - 1957, „მედეა“ - 1962, „ორი პოემა“ – „ალუდა ქეთელაური“ და „სტუმარ–მასპინძელი“, 1970, ვაჟა–ფშაველა). პოლიფონიის სახელმძღვანელოს ავტორი (1983). 1958, 1966 — საპატიო ნიშნის ორდენი 1961 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე 1973 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი არჩილ ჩიმაკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი არჩილ ჩიმაკაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია არჩილ ჩიმაკაძე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1973. № 8. გვ. 547.
ლუნა-8

„ლუნა-8“ (რუს. «Луна-8») — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1965 წლის 3 დეკემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მოეხდინა მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვება. 1965 წლის 3 დეკემბერს 07:56:40 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-8. 6 დეკემბერს სადგურმა მიაღწია მთვარის ზედაპირს. მთვარის ზედაპირზე რბილი დაშვების მცდელობა ჩაიშალა, რადგან აპარატმა ვერ შეძლო სიჩქარის შენელება და დაეცა მთვარის გრუნტზე ქარიშხლების ოკეანის აღმოსავლეთით (კოორდინატები 9°06′N 63°18′W﻿ / ﻿9.1° ჩ. გ. 63.3° დ. გ.﻿ / 9.1; -63.3). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 312. Zarya - Luna programme chronology დაარქივებული 2022-07-01 საიტზე Wayback Machine. ↑ Luna 8. NASA Space Science Data Coordinated Archive (2014-08-26). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-04. ციტირების თარიღი: 2015-06-05.
იოსებ ემინი

იოსებ ემინი (სომხ. Յովսէփ Էմին; დ. 1726, ჰამადანი, ირანი, — გ. 2 აგვისტო, 1809, კალკუტა) — სომეხი მოგზაური, მწერალი, განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე. წარმოშობით ინდოეთის სომეხ ვაჭართა წრიდან იყო, სამხედრო განათლება ინგლისში მიიღო. იქვე გაეცნო ევროპული განმანათლებლობის იდეებს. 1759-1760 წლებში პირველად ეწვია სომხეთს. ემინის წარმოდგენით სომხეთის გათავისუფლება ირანისა და ოსმალეთის ბატონობისგან უნდა მომხდარიყო ქართულ-სომხური ფედერაციული სახელმწიფოს ფარგლებში, არსებობის გარანტია რომელიმე ძლიერ და განვითარებულ სახელმწიფოს მფარველობას უნდა უზრუნველეყო. ემინი თავისი პოლიტიკური პროგრამის რეალიზაციისათვის მხარდამჭერ მფარველებს თავდაპირველად ინგლისში, შემდეგ კი რუსეთში ეძებდა, მაგრამ მხოლოდ თანაგრძნობის სიტყვები მიიღო. პეტერბურგში თეიმურაზ II-ის სტუმრობას შეესწრო და იმედი მიეცა, რომ ქართველი მეფე დაიყოლიებდა რუსეთს კავკასიის ქრისტიანების მფარველობაზე. 1763 წელს ემინი მოვსეს ბაგრამიანის თანხლებით, თეიმურაზ II-ის ხელშეწყობითა და კანცლერ მ. ვორონცოვის სარეკომენდაციო წერილით რუსეთიდან საქართველოში გამოემგზავრა თავისი პოლიტიკური პროგრამის ერეკლე II-თან განსახილველად. მისი აზრით, ქართული სამხედრო ძალისა და სომხური კაპიტალის შეერთება უზრუნველყოფდა მეზობელი ხალხების დამოუკიდებელ განვითარებას, რისთვისაც საჭირო იყო ბურჟუაზიული ხასიათის ზოგიერთი რეფორმის გატარება. მიუხედავად ემინთან თავდაპირველი თანამშრომლობისა, ოსმალეთთან პირდაპირი შეჯახების საფრთხე აიძულებდა ერეკლეს სომეხი მოღვაწის იდეებს ფრთხილად მოკიდებოდა. ემინის წინააღმდეგ გამოვიდნენ სომეხთა კათოლიკოსი სიმეონი და თბილისის სომეხი ვაჭრებიც. 1764 წელს იმედგაცრუებულმა ემინმა საქართველო დატოვა და წარუმატებლად სცადა ყარაბახის სომხებს შორის აჯანყების მოწყობა. 1770 წლიდან კალკუტაში ცხოვრობდა. თავისი თავგადასავალი ემინმა აღწერა ავტობიოგრაფიაში, რომელიც 1792 წელს გამოვიდა ლონდონში ინგლისურ ენაზე. The Life and Adventures of Joseph Emin an Armenian, written in English by himself, L., 1792. მაისურაძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Иоаннисян А. Р., Иосиф Эмин, Ер., 1989. George A. Bournoutian. Eastern Armenia from the 17th Century to the Russian Annexation // The Armenian People from Ancient to Modern Times / Richard G. Hovannisian. — Palgrave Macmillan, 1997.
ერნსტ ემსჰაიმერი

ერნსტ ემსჰაიმერი (გერმ. Ernst Emsheimer; დ. 15 იანვარი, 1904, მაინის ფრანკფურტი, — გ. 12 ივნისი, 1989, სტოკჰოლმი) — შვედი ფოლკლორისტი, ეთნომუსიკოლოგი, საკრავთმცოდნე. დაიბადა ფრანკფურტის ებრაულ ოჯახში. სწავლობდა ვენისა და ფრაიბურგის უნივერსიტეტებში. 1932 წელს საბჭოთა კავშირში გადასახდლა. 1932-1936 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის მეცნიერებათა აკადემიის ანთროპოლოგიისა და ეთნოგრაფიის განყოფილებაში. ამ პერიოდში მისი კვლევის საგანი იყო კავკასიის ხალხთა მუსიკალური შემოქმედება. 1937 წელს ხელმძღვანელობდა ჩრდილოეთ კავკასიაში ჩატარებულ ფოლკლორულ ექსპედიციას. 1937 წლიდან ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა შვედეთში. 1949-1973 წლებში იყო სტოკჰოლმის მუსიკის ისტორიის მუზეუმის კურატორი. ემსჰაიმერმა შეისწავლა, გაშიფრა და ნოტებზე გადაიტანა ოსური (100-ზე მეტი) და გურული (30) ხალხური სიმღერა. ასევე სწავლობდა მონღოლურ, იუგოსლავიურ, ალბანურ, აფრიკულ, ციმბირის ხალხურ მუსიკას. შეაგროვა ხალხური მუსიკალური საკრავების კოლექცია (ერთ-ერთი უდიდესი მსოფლიოში). დაინტერესებული იყო მრავალხმიანობის საკითხებით, რასაც მიუძღვნა შრომები: „ზოგიერთი შენიშვნა ევროპულ ხალხურ მრავალხმიანობაზე“ (1964) და „ქართული ხალხური მრავალხმიანობა“ (1967). Studia ethnomusicologica eurasiatica. Bd. 1. Musikmuseet, Stockholm 1964 (gesammelte Aufsätze 1941–1961). Studia ethnomusicologica eurasiatica. Bd. 2. Musikmuseet, Stockholm 1991 (gesammelte Aufsätze 1964–1988). კალანდაძე ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Ling, J.,In Memoriam. Ernst Emsheimer (1904–1989), Ethnomusicology. Jg. 34, Nr. 3, 1990, — S. 425–428.
ემუხვარი

საკუთარი სახელი ემუხვარი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: არზაყან ემუხვარი — პოლიტიკოსი ვლადიმერ ემუხვარი — პოლიტიკოსი ნოდარ ემუხვარი — კარდიოლოგი ემუხვარები — საგვარეულო აფხაზეთში
ნოდარ ემუხვარი

ნოდარ მუშნის ძე ემუხვარი (დ. 2 ივნისი, 1943, სოფ. შეშელეთი, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი კარდიოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (1997). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1967). სხვადასხვა დროს იყო თსსუ-ის №1 კლინიკის დირექტორი (1996-1998), თსსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი (1998-1999), თსსუ-ის პრორექტორი სამკურნალო დარგიში (1995-2005), თსსუ-ის შინაგანი მედიცინის კათედრის გამგე (1995-2006), თსსუ-ის შინგანი მედიცინის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი და კერძო თერაპიის მიმართულების სრული პროფესორი (2006 წლიდან). გამოქვეყნებული აქვს მრავალი 1 მონოგრაფი, სახელმძღვანელო „შინაგანი სნეულებანი“ (ორ ტომად) და სხვ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2000). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 659. ნოდარ ემუხვარი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შეშელეთი

შეშელეთი — აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტის სოფლების — პირველი შეშელეთისა და მეორე შეშელეთის საერთო ისტორიული სახელწოდება. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVII საუკუნეში, არქანჯელო ლამბერტისა და ე.წ. ლათინურენოვან „სამეგრელოს რუკაზე“ Sciascialeti-ის ფორმით. 1886 წელს შეშელეთი შედიოდა გუდავის თემში როგორც ერთი სოფელი, ხოლო 1930 წელს — ახალშექმნილ რეფი-შეშელეთის სასოფლო საბჭოში. შემდეგ მოხდა სოფლის დაყოფა პირველ და მეორე შეშელეთად. შეშელეთში დაიბადა მათემატიკოსი ილია ვეკუა (1907). ცხადაია პ., ჯოჯუა ვ., სამურზაყანოს გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბ., 2003. — გვ. 194.
სოფიო ღამბაშიძე

სოფიო ღამბაშიძე (დ. 1896 — გ. 1959) — ქართველი საოპერო მომღერალი და პედაგოგი. 1920 წელს საოპერო თეატრში დაიწყო მოღვაწეობა. მნიშვნელოვან როლებს ასრულებდა ქართულ ოპერებში: მარეხი (ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“), ნინო (დ. არაყიშვილის „თქმულება შოთა რუსთაველზე“). საოპერო თეატრში მოღვაწეობის შემდეგ მუსიკალურ ათწლედში სიმღერის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. გასაბჭოების შემდეგ იმღერა მაროს პარტია ზ. ფალიაშვილის „დაისიდან“. მისი მოწაფეები: თ. ზაალიშვილი, ნ. გელაშვილი და სხვ. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921) ენციკლოპედია, თბილისი, 2018, გვ. 466 სოფიო ღამბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვლადიმერ ემუხვარი

ვლადიმერ (ლადი) კონსტანტინეს (პახვას) ძე ემუხვარი (დ. 23 თებერვალი, 1886, სოფ. ოქუმი, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1961, აბონდანი, საფრანგეთი) — პოლიტიკოსი, პუბლიცისტი, აფხაზი თავადების — ემუხვარების საგვარეულოს წარმომადგენელი. დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1916). იმავე პერიოდში შევიდა სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში. ერთხანს მუშაობდა ტფილისის სასამართლო პალატის ვექილის თანაშემწედ, 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ კი აქტიურად ჩაერთო აფხაზეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1917 წლის მარტში ის გახდა სოხუმის ოლქის საზოგადოებრივი უსაფრთხოების კომიტეტის, იმავე წლის ნოემბერში — აფხაზეთის სახალხო საბჭოს წევრი. მხარს უჭერდა აფხაზეთის დამოუკიდებელი საქართველოს შემადგენლობაში ყოფნას. 1918 წლის მიწურულს ემუხვარმა დატოვა სოციალ-დემოკრატები და საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი გახდა. 1920 წელს ემუხვარი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა ბერლინში მიავლინა სამართლის დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. 1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების ძალადობრივი დამყარების გამო ევროპიდან აღარ დაბრუნებულა. 1924 წელს პრაღაში გადავიდა და იქ, უკრაინულ თავისუფალ უნივერსიტეტში სამართლისა და სოციალური მეცნიერებების ფაკულტეტზე შევიდა. 1927 წელს მიენიჭა სამართლის დოქტორის ხარისხი. იმავე წელს საფრანგეთში გადასახლდა. განიცდიდა ფინანსურ სიძნელეებს. 1930-იან წლებში აქტიურ პუბლიცისტურ საქმიანობას ეწეოდა ქართულ და კავკასიურ ემიგრანტულ გამოცემებში, მხარს უჭერდა კავკასიის ხალხთა კონფედერაციის იდეას. მეორე მსოფლიო ომის წლებში გერმანელებთან თარჯიმნად მუშაობდა. გარდაიცვალა აბონდანის მოხუცთა სახლში 1961 წელს. დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე. მარშანია ნ., აფხაზი არისტოკრატები ემიგრაციაში: ვლადიმერ ემუხვარი, თბ., 2020. — გვ. 108-127.
ენაგეთის ბრძოლა

ენაგეთის ბრძოლა — ბრძოლა თურქმანთა და ქართველთა ლაშქარს შორის 1488 წელს, თეთრბატკნიან (აყ-ყოიუნლუს) თურქმანთა მმართველის იაყუბ-ყაენის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეპიზოდი. მის შესახებ მოთხრობილია „ახალ ქართლის ცხოვრებასა“ და ვახუშტი ბატონიშვილის ნაშრომში. 1488 წელს იაყუბ-ყაენის ერთ-ერთი სარდალი ხალილ-ბეგი დიდი ჯარით საქართველოში შემოიჭრა, აიღო კოჯრის ციხე და თბილისს ალყა შემოარტყა. ქართლის მეფე კონსტანტინე II მდ. ნიჩბისისწყალთან იდგა და ჯარს აგროვებდა. სამცხის მთავარმა და კახეთის მეფემ დახმარებაზე უარი უთხრეს. ამასობაში თბილისთან მდგარმა თურქმანთა სარდალმა მარბიელი ლაშქარი შეუსია ქვემო ქართლს. თურქმანებმა ამოწყვიტეს ორბეთის ძირისა და მთის სოფლები, დადძალი ტყვე და ალაფი ჩაიგდეს ხელთ, მაგრამ მათ სოფ. ენაგეთში მდგომი სულხან ბარათაშვილი და მისი ძმები დაესხნენ თავს და სასტიკად დაამარცხეს. უკუქცეული მტრის არიერგარდს (ჩაღათაულთ) ქაიხოსრო ბარათაშვილი, ჯავახ ჯავახიშვილი და ქავთარ სოლოღაშვილი წამოეწივნენ მცირე რაზმით. ამ გამარჯვების მიუხედავად, კონსტანტინე მეფეს თურქმანთა ძირითად ჯართან საბრძოლველად ძალა არ ჰყოფნიდა; უშედეგო მოლაპარაკების შემდეგ მეფემ 1489 თებერვალში თბილისი დათმო. იაყუბ-ყაენის გარდაცვალების (1490) შემდეგ კი კონსტანტინემ თურქმანები თბილისიდანაც განდევნა და ქართლიდანაც. ასათიანი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
ენამთის სამაროვანი

ენამთის სამაროვანი — ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულისა და I ათასწლეულის დასაწყისის არქეოლოგიური ძეგლი სოფ. ყარაღაჯის (სიღნაღის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ-აღმოსავლეთით 5–6 კმ-ზე, წნორი–სამთაწყაროს ტრასის მარჯვენა მხარეს. არქეოლოგიური კვლევა ჩატარდა 1984 წელს (კ. ფიცხელაური, მ. კინწურაშვილი). გაითხარა ქვაყრილიანი 2 კრომლეხი და მათში ჩაშვებული 6 ორმოსამარხი. სამარხი ორმოები (2,1 მ × 1,4 მ; 2,1 მ × 1,7 მ) გადახურული იყო ქვის ძელებით. ყველა მიცვალებული ესვენა ტყავით მოფენილ იატაკზე, მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ჩატანებული ჰქონდათ ქვიშანარევი თიხისაგან სამეთუნეო მორგვზე დამზადებული ჭურჭელი, რომელთა უმრავლესობა შემკულია კონცენტრული წრეებით, ღარებით, ნაჭდევებით, ნაპრიალები ორნამენტით. გამოვლინდა აგრეთვე ბრინჯაოს მთლიანადსხმული შუბისპირი, ლითონის თხელი ფურცლისაგან დამზადებული მახვილი, ბრინჯაოს ცული. სამაროვანზე გამოვლენილი ჩაშვებული ორმოსამარხები (1,0 მ × 0,7 მ; 1,3 მ × 1,0 მ) დაზიანებულია. არის სარეცლიანი სამარხებიც. მიცვალებულებს კრძალავდნენ მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე მოხრილი კიდურებით, თავი მიმართული აქვთ ჩრდილო-დასავლეთით. მოპოვებული სამარხეული მასალიდან აღსანიშნავია ქვიშანარევი თიხისაგან მორგვზე დამზადებული რუხი ნაცრისფერი და მოშავო ყავისფერი დოქები, ტოლჩა, ქოთანი, ლანგარი. მათი ზედაპირი შემკულია კონცენტრული ღარებითა და ნაჭდევებით. ზოგ მათგანზე ზოომორფული ფიგურებია. გამოვლინდა აგრეთვე ბრინჯაოს რკალგახსნილი სამაჯური, ბრინჯაოს თავდაბრტყელებული მახათი და ზღვის ნიჟარა. მასალა ინახება გურჯაანის საცავში. კინწურაშვილი მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 669. სამრეკლოს ენამთის გორასამარხი
ბექა გოჩიაშვილი

ბექა გოჩიაშვილი (დ. 11 მარტი, 1996, თბილისი) — ქართველი არტისტი, კომპოზიტორი, მუსიკოსი. ფორტეპიანოზე დაკვრა დაიწყო 3 წლის ასაკიდან, 4 წლის ასაკიდან ჯაზის მიმართულებით სხვადასხვა პედაგოგებთან მეცადინეობდა. მასში ეს ნიჭი მუსიკოსმა მამამ აღმოაჩინა და 10 წლის ასაკში უკვე ჯაზკლუბებში დაკვრა დაიწყო. 2008 წლიდან, აშშ სახელმწიფო მდივნის კ. რაისისა და საქართველოს კულტურის მინისტრის ნ. რურუას მხარდაჭერით სწავლობს აშშ ჯულიარდის აკადემიაში არსებულ ART-school–ში. 2015 წელს გამართა საქველმოქმედო კონცერტი თბილისში წყალდიდობით დაზარალებულთა დასახმარებლად. ექვსი წლის ასაკიდან ნატრობდა, რომ ჩიკ კორიას შეხვედროდა. საბოლოოდ მასთან ერთად დუეტში დაუკრა და ალბომიც ჩაწერა. 2008 — მონტრეს ფესტივალი (შვეიცარია), I პრემია 2007 — საულკრასტეს ფესტივალი (ლატვია), ლაურეატი 2004 — კლასიკური მუსიკის ფესტივალი (შვაიგერი, გერმანია) ანზორ თამარიშვილი, „ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბილისი, 2015, გვ. 122 ბექა გოჩიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ფოკუსში: ბექა გოჩიაშვილი ↑ ბექა გოჩიაშვილის ბიოგრაფია ↑ ფოკუსში: ბექა გოჩიაშვილი
თენგიზ ენდელაძე

თენგიზ გრიგოლის ძე ენდელაძე (დ. 30 სექტემბერი, 1954, ქუთაისი) — ქართველი ისტორიკოსი, უშიშროების გენერალ-მაიორი (2000). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1979; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, 2004). 1973-1975 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის არმიაში. 1982 წლიდან, სსრკ უშიშროების კომიტეტის მინსკის უმაღლესი კურსების დამთავრების შემდეგ, 1994 წლამდე მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში, 1994-1997 წლებში — სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში. 1997-1999 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს სამმართველოს უფროსი, 1999–2003 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს აკადემიის რექტორი, 2003-2004 წლებში — პრორექტორი. 2004 წლიდან თადარიგშია და დაკავებულია აკადემიური საქმიანობით. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 673.
ადოლფ ენდლერი

ადოლფ ენდლერი (გერმ. Adolf Endler; დ. 10 სექტემბერი, 1930, დიუსელდორფი, — გ. 2 აგვისტო, 2009, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი, მთარგმნელი, კრიტიკოსი. მემარცხენე განწყობების გამო 1955 წელს დასავლეთ გერმანიიდან აღმოსავლეთში (შემდეგ გდრ) გადავიდა. დაამთავრა ლაიფციგის იოჰან ბეხტერის ლიტერატურის ინსტიტუტი (1957). ენდლერი წამყვან როლს თამაშობდა იატაკქვეშა სუბკულტურულ ლიტერატურულ მოძრაობაში და უპირისპირდებოდა აღმოსავლეთ გერმანიაში ოფიციალურად გაბატონებულ სოციალისტურ რეალიზმს. მისი პოეტური კრებული „ქვიშის მარცვალი“ (Das Sandkorn, 1974) იმ პერიოდის გერმანული პოეზიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუშია. 1979 წელს გარიცხეს გდრ-ის მწერალთა კავშირიდან. გერმანიის გაერთიანების (1990) შემდეგ გამოაქვეყნა მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი თხზულება — ავტობიოგრაფიული შინაარსის „ტარზანი პრენცლაუერ-ბერგში“ (Tarzan am Prenzlauer Berg, 1994). ენდლერის შემოქმედებაში თვალსაჩინო ადგილი უჭირავს საქართველოს თემას. 1969 წელს მან თავის მაშინდელ ცოლთან, მწერალ ელკე ერბთან და პოეტ რაინერ კირშთან ერთად ხანგრძლივად იმოგზაურა საქართველოში. რაინერ კირშთან ერთად თარგმნა ქართული პოეზიის ნიმუშები ანთოლოგიისათვის „რვასაუკუნოვანი ქართული პოეზია“ (Georgische Poesie aus acht Jahrhunderten; 1971, 1974). ენდლერმა წიგნს წაუმძღვარა ვრცელი წერილი „ცდა ქართულ პოეზიაზე“. 1976 წელს გამოაქვეყნა მოგზაურობის, მოგონებებისა და შთაბეჭდილებების წიგნი „საქართველოს შესახებ თხრობის ორი ცდა“ (Zwei Versuche, uber Georgien zu erzahlen). Kleiner kaukasischer Divan: Von Georgien erzählen, Wallstein, 2018. კაკაბაძე ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 673. Berendse, G.-J., Fractured Memories: Life Writing in Adolf Endler's Surrealist Anti-Autobiography Nebbich, Seminar: A Journal of Germanic Studies, Volume 45 Issue 1, February 2009, pp. 31-43. ჭიაურელი, მ., როგორ ცდილობდა საქართველოზე თხრობას ადოლფ ენდლერი..., „რადიო თავისუფლება“, აგვისტო 10, 2009.
მერაბ ენდრონიკაშვილი

მერაბ ერასტის ძე ენდრონიკაშვილი — XVIII საუკუნის I ნახევრის ქართველი სამხედრო მოღვაწე, თავადი. 1724 წელს თავის ძმა ჯავახთან (გარსევანი, რუსეთში — გერასიმე) ერთად ვახტანგ VI-ს გაჰყვა რუსეთში. 1725 წელს ძმებმა ენდრონიკაშვილებმა ოთარ ჩოლოყაშვილთან ერთად თხოვნით მიმართეს რუსეთის მთავრობას მათთვის კასპიისპირეთში ახლადდაარსებულ წმინდა ჯვრის სიმაგრეში (ახლანდ. სოფ. ბაბაიურტი, დაღესტანი) დასახლების უფლება მიეცა. 1738 წელს ენდრონიკაშვილები ქართველ ჰუსართა პოლკში ჩაირიცხნენ. 1741 წელს კაპიტანმა მერაბ ენდრონიკოვმა რუსეთის ხელისუფლებისგან შვილებთან ერთად სამშობლოში დაბრუნების ნებართვა მიიღო. პაპუნა ორბელიანის მიხედვით, 1748 წელს მერაბ ენდრონიკაშვილისა და მისი 60 კახი მეომრისთვის მეფე ერეკლე II-ს აბდულა-ბეგის დამარცხების შემდეგ გათავისუფლებული ნარიყალას ციხე ჩაუბარებია. სიხარულიძე, ფ., მოსკოვის ქართული ახალშენის ისტორიიდან, თბ., 1991. — გვ. 102, 106. პაპუნა ორბელიანი, ამბავნი ქართლისანი, ტექსტი დაადგინა, შესავალი, ლექსიკონი და საძიებლები დაურთო ელენე ცაგარეიშვილმა, თბ., 1981. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 5. Гамрекели, В. П. Документы по взаимоотношениям Грузии с Северным Кавказом в XVIII в., Тб., 1968 г. — с. 27, 108. Гребельский, П. Х., Думин, С. В., Лапин В. В., Дворянские роды Российской империи, т. 4: Князья Царства Грузинского, М., 1998. — с. 118.
ძალაუფლების 48 კანონი

„ძალაუფლების 48 კანონი“ (ინგლ. The 48 Laws of Power) — ამერიკელი მწერლის რობერტ გრინის პოპულარული სამეცნიერო წიგნი, რომელიც ნიუ-იორკ თაიმსის ბესტსელერადაა აღიარებული. წიგნმა უზარმაზარი პოპულარობა მოიპოვა და კულტურულ ფენომენად იქცა. მედიაში ფართოდ განიხილებოდა. ზოგიერთი იდეა, რომელიც წიგნის საფუძველს დაედო, ავტორმა ჰოლივუდში მუშაობის დროს ჩამოაყალიბა. მან გავლენიანი ისტორიული მოღვაწეების საერთო თვისებები გამოყო. 1995 წელს რობერტ გრინი მუშაობდა მწერლად ხელოვნებისა და მედიის სკოლაში, სადაც წიგნის შემფუთავი ჯუსტ ელფერსი გაიცნო. გრინმა მას თავისი წიგნის იდეა გაუმხილა და ექვსი თვის შემდეგ ელფერსმა სთხოვა გრინს დაწერა იგი. მიუხედავად იმისა, რომ გრინი არ იყო კმაყოფილი თავისი საქმით, იგი კომფორტულად გრძნობდა თავს და თვლიდა, რომ ძალიან სარისკო იქნებოდა ელფერსის წინადადებით წიგნის დაწერაში ჩაძირვა. თუმცა, იმ დროს გრინი იულიუს კეისრის ბიოგრაფიას კითხულობდა, რომელიც მისი საყვარელი წიგნი იყო და შთაგონდა კეისრის გადაწყვეტილებით, გადაეკვეთა მდინარე რუბიკონი და ებრძოლა პომპეუსთან, რითაც დაიწყო რომის სამოქალაქო ომი. ეს იყო გარდამტეხი მომენტი მის ცხოვრებაში, რის შედეგადაც დაიწერა წიგნი-ბესტსელერი „ძალაუფლების 48 კანონი“. აშშ-ში წიგნის 1,2 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი გაიყიდა და 24 ენაზე ითარგმნა. აშშ-ს ზოგიერთ კოლეჯში როგორც პირველი კურსის სახელმძღვანელო, ისე გამოიყენება. წიგნი აშშ-ს რამდენიმე ციხეში აკრძალული იყო. ↑ Greene, Robert. The 48 Laws of Power. — New York, 2000. — P. 452. — ISBN 0140280197. ↑ The New York Times Business Best Sellers ↑ 3.0 3.1 3.2 How to master 'The 48 Laws of Power' ↑ American Apparel’s in-house guru shows a lighter side ↑ Robert Greene On Power Ambition Glory ↑ Books Banned in U.S. Prisons Featured at Minneapolis Art Festival