laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სურამის ამაღლების ეკლესია

სურამის ამაღლების ეკლესია — ტაძარი დგას დაბა სურამის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ე.წ. კვართისას მთაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (10,7X5,9 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი კვადრებით. წრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე ლილვებით გამოყვანილი ჯვარია. ეკლესიას ორფერდა სახურავი აქვს. მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 443-444.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6807
ცირა ბარამიძე

ცირა ბარამიძე (დ. 16 მარტი, 1962, სოფ. დვაბზუ, მახარაძის რაიონი) — ქართველი ენათმეცნიერი, თსუ-ის სრული პროფესორი, თსუ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. 1979 წელს დაამთავრა ოზურგეთის რაიონის სოფ.დვაბზუს საშუალო სკოლა. 1986 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი კავკასიურ ენათა სპეციალობით, ხოლო 1990 წელს ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია დაღესტნურ ენათა მიმართულებით „ფერთა აღმნიშვნელი ლექსიკა თაბასარანულ ენაში“. 1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში ნოდარ ანდღულაძის კლასში. 1986-2002 წლებში მუშაობდა არნ. ჩიქობავას სახ. ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართველურ ენათა ისტორიულ-ეტიმოლოგიურ ლაბორატორიაში მეცნიერ-თანამშრომლად. 1990 წლიდან დღემდე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელია: 1990-2002 წლებში — კავკასიურ ენათა კათედრის დოცენტი, 2002-2006 წლებში — ამავე კათედრის პროფესორი, 2006 წლიდან დღემდე — კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის სრული პროფესორი და ხელმძღვანელი. 2002 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თაბასარანული ენის ფონემატური სტრუქტურა და მორფონოლოგიის საკითხები“. 2007 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტიტუტის საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების ხელმძღვანელი. 2007 წელს ცირა ბარამიძის თაოსნობით ჩატარდა კავკასიოლოგთა პირველი საერთაშორისო კონგრესი: „კავკასიური ცივილიზაცია მახლობელი აღმოსავლეთის ლინგვოკულტურულ კონტექსტში“, ხოლო 2010 წელს კი მე-2 — „კავკასიური ცივილიზაცია — ისტორია და თანამედროვეობა“. 2009 წლიდან მისი თაოსნობით გამოიცემა სამენოვანი საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი „კავკასიოლოგიური ძიებანი“. ცირა ბარამიძე არის 80-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, სამი მონოგრაფიისა და სახელმძღვანელოს ავტორი. The issues of functioning of Lezgian languages (history and modern times) ცირა ბარამიძის ავტობიოგრაფია ცირა ბარამიძის ბიოგრაფია
სანიგები

სანიგები, სანიხები, სანიკები — ძველი დასავლურ-ქართული ტომი. პირველად იხსენიებენ I-II საუკუნეების ავტორები — პლინიუსი, არიანე, მემნონი. მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით სანიგები იგივე ზანები (მეგრელ-ჭანები) იყვნენ, სხვების აზრით — სვანები. არსებობს ასევე მოსაზრება, რომ სანიგები ჯიქები (საძები) იყვნენ. პლინიუსისა და არიანეს ცნობით სანიგები სებასტოპოლისის (ახლანდელი სოხუმი) მიდამოებში ცხოვრობდნენ. სტეფანე ბიზანტიელის ცნობით სანიგები სკვითები არიან, რომლებიც აბაზგების მახლობლად ცხოვრობენ. სანიგებს იხსენიებს „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ ავტორიც, მაგრამ მასთან „სანიგ“ ეთნიკური სახელი მოქმედი არ უნდა იყოს და არ უნდა ასახავდეს მის დროს არსებულ ვითარებას. სანიგეთი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 81. მიქელაძე თ., ძიებანი კოლხეთის და სამხრეთ-აღმოსავლეთი შავიზღვისპირეთის უძველესი მოსახლეობის ისტორიიდან (ძვ. წ. II-I ათასწლეულები), თბ., 1974; ინგოროყვა პ., გიორგი მერჩულე, თბ., 1954; ↑ ყაუხჩიშვილი ს., ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. III, ტფილისი: ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1936. — გვ. 284.
სანიგეთი

სანიგეთი — სანიგებით დასახლებული ისტორიული მხარე ახლანდელი აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. სანიგეთის "მეფეს" სპადაგას, რომელსაც ძალაუფლება იმპერატორ ადრიანესგან მიუღია, იხსენიებს არიანე II საუკუნის პირველ ნახევარში. როგოპრც მეფის სახელიდან ჩანს, იგი ადგილობრივი დინასტი უნდა ყოფილიყო. ს. ჯანაშიას სანიგეთი კოლხეთის სამეფოს დაშლის შედეგად წარმოქმნილ სამეფოდ მიაჩნია. გ. მელიქიშვილის აზრით, სანიგეთის გაერთიანება წარმოადგენდა ტომთა კავშირს სახელმწიფოებრიობის ძლიერი ჩანასახით. ინგოროყვა პ., გიორგი მერჩულე, თბ., 1954; მიქელაძე თ., ძიებანი კოლხეთის და სამხრეთ-აღმოსავლეთი შავიზღვისპირეთის უძველესი მოსახლეობის ისტორიიდან (ძვ. წ. II-I ათასწლეულები), თბ., 1974; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 81.
წაბლოვანის წმინდა გიორგის ეკლესია

წაბლოვანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაბლოვანის ჩრდილოეთით, ფერდობზე. თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (10,2X6,8 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით და თლილი კირქვით, კამარა, კონქი და გადახურვა ხისაა. შიგნიდან თაღოვანი , გარედან სწორკუთხა შესასვლელები სამხრეთით და დასავლეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შიგნიდან თაღოვანი, გარედან სწორკუთხა სარკმელია, მის გვერდზე ასევე თაღიანი ნიშებია. თითო თაღიანი სარკმელია ჩრდილოეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით (კარის თავზე). საკურთხევლის ბაქანი შემაღლებულია და არდაბაგი ეკვრის. საკურთხეველი ეკლესიის დარბაზისგან გამოყოფილია აფსიდის მხრებზე დაყრდნობილი ხის სატრიუმფო თაღით. დარბაზის კამარა შიგნიდან შეფიცრულია. იატაკზე არაწესიერი მოხაზულობის ბაზალტის დიდი ზომის ფილებია მოგებული. სამხრეთ ფასადზე კარს და ტიმპანს შემოვლებული აქვს ნახევარწრიული რელიეფური ლილვი. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის წვეროსთან, ქვის სწორკუთხოვან ფილაზე გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ბარამიძე მ., ოსეფაიშვილი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 454.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17620
სურამის კვირაცხოვლის ტაძარი

სურამის კვირაცხოვლის ეკლესია — ტაძარი გუმბათიანია, მდებარეობს დაბა სურამში დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელი საავტომობილო გზის გვერდით შემაღლებულ ბორცვზე, იმ ადგილას სადაც უწინ ტაძარი ყოფილა. აგებულია 1998 წელს. ტაძარში ერთ-ერთ კუთხეში ქვაზე ამოკვეთილია შემდეგი სტრიქონები: „ტაძარი ეს კვირაცხოვლისა აშენდა სადიდებლად ღვთისა, უფალო შეიწირე შრომა და ღვაწლი ქტიტორთა-ვალერი გელაშვილისა და ბეითან ნოზაძისა და შეუნდე ხუროთმოძღვარსა არჩილ მინდიაშვილსა. ქრისტე შობიდან 1998 წელი“. რუის-ურბნისის ეპარქია – სურამის კვირაცხოვლის ტაძარი[მკვდარი ბმული]
ნაჭარმაგევი

ნაჭარმაგევი — ერთ-ერთი სამეფო რეზიდენცია შუა საუკუნეების საქართველოში; ახლანდელი სოფ. კარალეთის (გორის რაიონი) ადგილზე. ნაჭარმაგევის სასახლესთან არის დაკავშირებული X-XIII საუკუნეების საქართველოს ბევრი პოლიტიკური და სამხედრო მოვლენა: 1110 წელს ნაჭარმაგევში შეყარა დავით აღმაშენებელმა ლაშქარი, როდესაც თრიალეთში თურქ-სელჩუკთა შემოსევა აცნობეს; დემნა უფლისწულის შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ნაჭარმაგევში შეიკრიბა დარბაზი და გიორგი III-მ თავის თანამოსაყდრედ თამარი გამოაცხადა (1178); აქვე წარდგა თამარის წინაშე მეფის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყებული (1191) მისი ყოფილი მეუღლე იური ანდრიას ძე; 1225 ნაჭარმაგევში შეყარა მეფე რუსუდანმა ლაშქარი ჯალალედინის წინააღმდეგ გასალაშქრებლად. შემდგომ საუკუნეებში საქართველოს პოლიტიკური სიძლიერის დაქვეითებასთან ერთად ნაჭარმაგევის სამეფო რეზიდენცია თანდათან დავიწყებას მიეცა. გვასალია ჯ., ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 13; გვასალია ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 345-346.
კრემლის იარაღის პალატა

კრემლის იარაღის პალატა (რუს. Оружейная палата), მოსკოვის ერთ-ერთი უძველესი მუზეუმი-საგანძური, დაარსებული 1808 წელს, და მოსკოვის კრემლის დიდი სასახლის ნაწილია. კრემლის იარაღის პალატა დასაბამს იღებს 1508 წელს სამეფო არსენალიდან. სამეფო კარის პეტერბურგში გადატანამდე, იარაღის პალატას ევალობოდა სამხედრო აღჭურვილობის, იარაღის, სამკაულების და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთების შეძენა მეფეთათვის. პალატაში მოსკოვის საუკეთესო იარაღის ხელოსნები (ძმები ვიატკინები), იუველირები (გავრილა ოვდოკიმოვი), და მხატვრები (სიმონ უშაკოვი) მუშაობდნენ. 1640-83 წლებში აქ გაიხსნა ხატწერისა და პეიზაჟისტების სახელოსნოები, სადაც ხატვისა და ხელოსნობის გაკვეთილებს უტარებდნენ ნარჩევ შეგირდებს. 1700 წელს პალატა გამდიდრდა რუსეთის მეფეების ოქროსა და ვერცხლის დარბაზების განძებით. 1711 წელე პეტრე დიდმა ხელოსანთა დიდი ნაწილი მის ახალ დედაქალაქ სანქტ-პეტერბურგში გადაიყვანა. 15 წლით გვიან იარაღის პალატა შეუერთდა სამონეტო ეზოს (სამეფო საგანძურის უძველეს საცავს), საცხენოსნო საცავს (სადაც ცხენის უზანგები, მოსართავები და კარეტები ინახებოდა) და მთავარი პალატა (რომელიც მეფეთათვის ტანსაცმლისა და საძინებლის შეკერვას ხელმძღვანელობდა). ამის შემდეგ პალატას იარაღისა და მთავარი პალატა დაერქვა. ალექსანდრე I-მა 1806 წელს იარაღის პალატა მოსკოვის პირველ საზოგადო მუზეუმად გამოაცხადა, თუმცა მისი კოლექცია საზოგადოებისთვის მხოლოდ 7 წლით გვიან გაიხსნა. თანამედროვე იარაღის პალატის შენობა 1844-51 წლებში აიგო იმპერატორის არქიტექტორი კონსტანტინე ტონის პროექტით. ბოლშევიკთა რევოლუციის შემდეგ იარაღის პალატა შეივსო პატრიარქის საკრისტეს, კრემლის საკათედრო ტაძრების, მონასტრებისა და კერძო კოლექციებიდან წამოღებული განძით. საგანძურის ნაწილი 1930-იან წლებში სტალინის ბრძანებით საზღვარგარეთ გაიყიდა. 1960 წელს იარაღის პალატა კრემლის ოფიციალური მუზეუმი გახდა. ორი წლის შემდეგ პატრიარქის პალატები და თორმეტი მოციქულის საკათედრო ტაძარი იარაღის პალატას მიაკუთვნეს გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმის მიკუთვნების მიზნით. ამჟამად კრემილის იარაღის პალატაში ინახება რუსეთის ალმასის ფონდი. ფონდის გამორჩეულ ექსპონატთა შორისაა რუსეთის საიმპერატორო გვირგვინი, მონომახის ქუდი, ივანე მრისხანეს სპილოსძვლის გვირვინი და სხვა რეგალიები; ორლოვის ბრილიანტი, იაროსლავ II-ის ჩაფხუტი, კუზმა მინინისა და დიმიტრი პოჟარსკის ხანჯლები; XII საუკუნის ყელსაბამები რიაზანიდან, ოქროსა და ვერცხლის სასადილო ხელსაწყოები, მომინანქრებული ნივთები, საიმპერატორო კარეტები, იარაღი, მორთულობა და ფაბერჟეს 10 კვერცხი.
მიძინების ტაძარი (მოსკოვი)

მოსკოვის კრემლის მიძინების ტაძარი (რუს. Успенский собор) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტაძარი მოსკოვის კრემლის ტაძრის მოედანზე. აგებულია 1475-79 წლებში იტალიელი ხუროთმოძღვრის არისტოტელე ფიორავანტის ხელმძღვანელობით. მოსკოვის სახელმწიფოს მთავარი საკათედრო ტაძარი 1917 წლამდე და მოსკოვში მთლიანად შემონახული უძველესი ნაგებობაა. ტაძარი წარმოადგენს პირველი საპატრიარქო პერიოდის (1589—1721) ყველა მოსკოვის პატრიარქების საძვალეს ნიკონისა და იგნატის გარდა. 1918 წლიდან ტაძარი, ისევე როგორც კრემლის სხვა ეკლესიები, დაიხურა. 1930 წელს ტაძრის ხატების და ისტორიული არტეფაქტების ნაწილი სახელმწიფომ იარაღის პალატას და ტრეტიაკოვის გალერეას გადასცა. დიდი სამამულო ომის დამთავრებიდან მალევე ტაძარში სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო. გაიწმინდა XIV საუკუნის ხატები. 1955 წლის ზაფხულში ტაძარი, როგორც მუზეუმი, გაიხსნა მნახველებისთვის. 1960 წლის თებერვალში ის სსრკ-ს კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1990 წელს რუსეთში პატრიარქად ალექსი II აირჩიეს. ამ დროიდან რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას მრავალი ეკლესია გადაეცა. კრემლის მიძინების ტაძარმა მუზეუმის სტატუსი შეინარჩუნა და 1991 წლიდან შედიოდა „მოსკოვის კრემლის“ მუზეუმ-ნაკრძალში. მაგრამ პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით ცალკეულ დღეებში აღევლინებოდა ღვთისმსახურება. 2017 წელს ტაძარში დაიწყო კომპლექსური რესტავრაცია, რომლის დროსაც აღმოაჩინეს ახალი ფრესკები. ტაძრის მთავარი კანკელი 1653 წელს შეიქმნა. მისთვის დაიწერა 69 ხატი. ის შედგება 5 იარუსისგან და 16 მეტრს აღწევს სიმაღლეში. პირველი მეფედ კურთხევა მიძინების ტაძარში 1498 წელს შედგა. ივანე III-მ თავის შვილიშვილს — დიმიტრის გადასცა უფლებამოსილება. 1547 წელს ივანე IV-მ მიიღო მეფის ტიტული. შენობაში ჩატარდა სრულიად მოსკოვის 1613 ეროვნულ ასამბლეა, რომელზეც მიხეილ თედორეს ძე აირჩიეს მეფედ. 1721 წელს პეტრე I-მა ტაძარში იმპერატორთა კორონაციის ცერემონიას ჩაუყარა საფუძველი. ბოლო კორონაცია 1896 წლის 14 მაისს გაიმართა. მიძინების ტაძარში იმართებოდა ჯვრისწერის ცერემონიები. 1391 წელს მიტროპოლიტმა კიპრიანემ ვასილი I დიმიტრის ძესა და ლიტვის დიდი მთავრის, ვიტოვტის ქალიშილს სოფიას დასწერა ჯვარი. 1472 წელს ამავე ტაძარში გაიმართა ივანე III-სა და სოფიას, ხოლო 1505 წელს ვასილი III-ისა და სოლომონია საბუროვას სადღესასწაულო ჯვრისწერა. ↑ Заграевский С. Реестр белокаменных зданий Древней Руси. — М. 2010. ↑ УСПЕНСКИЙ СОБОР МОСКОВСКОГО КРЕМЛЯ ↑ Владимировна Е. Великие храмы России. — М.: Эксмо, 2012. — 256 с. — ISBN 978-5-699-53662-7. с. 12—15. ↑ [Успенский собор Московского Кремля: Материалы и исследования / под ред. Э. Смирновой. — М.: Наука, 1985. с. 180.] ↑ В Успенском соборе Московского Кремля нашли неизвестные фрески ↑ Недавно найденные фрески Успенского собора спрячут опять ↑ Толстая Т. Успенский собор: Путеводитель. — М.: Гос. ист.-культ. музей-заповедник «Московский Кремль», 2009. — 216 с. — ISBN 978-5-88678-189-2. с. 87
მიძინების ტაძარი

მიძინების ტაძარი (რუს. Успе́нский собо́р) — ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრების გავრცელებული სახელწოდება ზოგიერთ სლავურ ქვეყანაში (მაგ. რუსეთი, უკრაინა, ბულგარეთი). მიძინების ტაძარი (მოსკოვი), მოსკოვის კრემლი მიძინების ტაძარი (ვლადიმირი), ვლადიმირი მიძინების ტაძარი (რიაზანი), რიაზანი მიძინების ტაძარი (სმოლენსკი), სმოლენსკი მიძინების ტაძარი (ხარკივი) — უკრაინა მიძინების ტაძარი (ჰელსინკი) — ფინეთი მიძინების ტაძარი (კიევი) — უკრაინა მიძინების ტაძარი (ვარნა) — ბულგარეთი მიძინების ეკლესია მიძინების მონასტერი
პეტრე ხარისჭირაშვილი

პეტრე ხარისჭირაშვილი (დ. 1804 — გ. 1892, სტამბოლი) — აბატი პეტრა. XIX საუკუნის ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, მეცნიერი, სტამბოლის ქართული მონასტრის დამაარსებელი. პეტრე ხარისჭირაშვილი დაიბადა ახალციხეში, ერთი ცნობით 1804 წელს, მეორით კი 1818 წლის 25 აპრილს. აღმსარებლობით კათოლიკე იყო. სწავლობდა ახალციხის ნათლისმცემლის ეკლესიის სამრევლო სკოლაში. შემდეგ და ალექსანდროპოლის სემინარიაში განაგრძო სწავლა. ბოლოს ევროპაში გაემგზავრა და რომის სასულიერო სასწავლებელი დაამთავრა. 1842 წელს ახალციხეში მღვდლად აკურთხეს, 50-იანი წლებიდან ხიზაბავრაში (დღევანდელი ასპინძის რაიონი) გადაიყვანეს. მრავალი დაბრკოლებისა და წინააღმდეგობის გამო იძულებული გახდა 1856 წელს უცხოეთში წასულიყო, თუმცა იქაც ისევ ქართულ საქმეს ემსახურებოდა და ორიოდე წელიწადში ვენეციაში, წმინდა ლაზარეს კუნძულზე ქართულ ენაზე რამდენიმე მნიშვნელოვანი საისტორიო და თეოლოგიური წიგნი გამოსცა. იმხანად კათოლიკურ ეკლესიებში ქართულ ენაზე მღვდელმსახურების ნება დამტკიცებული არ იყო. პეტრე ხარისჭირაშვილმა მომხიბვლელი სიტყვითა და ღირსეული საქმიანობით ვატიკანის ყურადღება დაიმსახურა და 1859 წელს ნება დართეს სტამბოლში შეექმნა ქართველ კათოლიკეთა კონგრეგაცია — ქართული ენითა და ტიპიკონით. 1861 წელს კი სტამბოლის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ უბანში, ფერიქოიში პეტრე ხარისჭირაშვილმა ქართველ კათოლიკეთა სავანე — ეკლესია, დედათა და მამათა მონასტრები დააფუძნა. ეს კონგრეგაცია მრავალმხრივ მოღვაწეობას ეწეოდა. დაარსებიდან ერთი წლის შემდეგ შეიქმნა სასულიერო სასწავლებელი. საღვთისმეტყველო საგნების გარდა ისწავლებოდა ქართული ენის გრამატიკა, ლიტერატურა და ისტორია. მოსწავლეებმა ზეპირად იცოდნენ ნაწყვეტები „ვეფხისტყაოსნიდან”. იმდენად საფუძვლიანად ასწავლიდნენ ლათინურ და ფრანგულ ენებს, რომ სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მოსწავლეს ამ ენებზე წირვის აღსრულება, ანდა ფრანგულ სემინარიებში სწავლის გაგრძელება შეეძლო. წარმატებულ ახალგაზრდებს მონასტრის ხარჯით ევროპაში გზავნიდნენ სწავლის გასაგრძელებლად. ამ სასწავლებელში აღიზარდნენ მიხეილ თამარაშვილი და მიხეილ თარხნიშვილი. „პეტრესგან განკაცებული მამებით მოფენილია მთელი ევროპა“ — წერდა იმდროინდელი პრესა. პეტრე ხარისჭირაშვილი რვა ენას ფლობდა, მაგრამ განსაკუთრებულ ყურადღებას ქართულის სწავლებას აქცევდა. 1870 წლისათვის ხარისჭირაშვილის დაუზოგავი შრომის შედეგად მონასტერში უკვე მუშაობდა ქართული სტამბა. მარტო 1877-81 წლებში ამ სტამბაში დაიბეჭდა და საქართველოში გავრცელდა 25-მდე სხვადასხვა წიგნი. ქართული ენის სიწმინდის დასაცავად მრავალ ღონეს მიმართავდა, გრამატიკის შედგენაც დაიწყო. მაშინ, როდესაც საქართველოს ეკლესიას ავტოკეფალია ჩამორთმეული ჰქონდა და ქართული ენისა თუ მწერლობის განვითარებაში მონაწილეობას აღარ იღებდა, სტამბოლის მონასტერი გრიგოლ ხანძთელის დაწყებულ საქმეს აგრძელებდა. 1894 წელს აშენებული მონასტრის ოთხსართულიანი შენობის მეოთხე სართულზე გახსნეს სასტუმრო სტამბოლში ჩასული უბინაო, ხელმოკლე ქართველებისათვის. ისინი I მსოფლიო ომის დროს მესხეთ-ჯავახეთიდან, აჭარასა და ტაო-კლარჯეთიდან ლტოლვილები იყვნენ. ტაძრის ტერიტორიაზე დღემდე ინახება ქართველ კათოლიკეთა არქივი და ბიბლიოთეკა. აქ უამრავი უნიკალური წიგნი და ხელნაწერია დაცული. მისი მეთვალყურე კათოლიკე მილიონერი სიმონ ზაზაძეა. პეტრე ხარისჭირაშვილი მონასტრისავე ეზოშია დაკრძალული. პეტრე ხარისჭირაშვილი – Georgians Abroad პეტრე ხარისჭირაშვილი – ბიოგრაფიული ლექსიკონი ხარისჩარაშვილი, პეტრე (1804-1892)
ნაჭკადუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნაჭკადუ შეიძლება აღნიშნავდეს: ნაჭკადუ - სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში ნაჭკადუ - სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში
ხცისის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ხცისის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, წვიმოეთის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხცისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე. ტაძრის მშენებლობა დაწყებულა ბაგრატ III-ის მეფობის დროს. სამშენებლო წარწერის მიხედვით ეკლესიის აშენება 1002 წელს დაუწყია გურანდუხტ დედოფლის დაახლოებულ პირს, ძლიერ ფეოდალს ანანია მთავარეპისკოპოსს. აღმოსავლეთ ფასადზე არსებული სამშენებლო წარწერა გვაუწყებს: ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ნაგებია კარგად მოსწორებული მოყვითალო და მონაცისფრო ქვის კვადრებით. სამხრეთით და ჩრდილოეთით მინაშენებია სამკვეთლო და კარიბჭე. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს სამხრეთით და დასავლეთით. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. აღმოსავლეთ ფასადზე სამი თაღია. შუა თაღი ამღლებულია. ასეთივე თაღებია დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზეც. თაღები მოჩუქურთმებული ყოფილა, შემორჩენილა წარწერები, ფასადებზე რელიეფებია - ჯვრის ვარიაციები, ცხოველთა და ფრინველთა გამოსახულებანი. დასავლეთ ფასადზე სამი ასომთავრული წარწერაა: ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეკლესიის აღმოსავლეთი ფასადი ჯაბა ლაბაძის ფოტო წარწერა ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე ჯაბა ლაბაძის ფოტო წარწერა ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე ჯაბა ლაბაძის ფოტო აღმოსავლეთ ფასადის მორთულობა ჯაბა ლაბაძის ფოტო აღმოსავლეთ ფასადის მორთულობა ჯაბა ლაბაძის ფოტო აღმოსავლეთ ფასადის მორთულობა ჯაბა ლაბაძის ფოტო აღმოსავლეთ ფასადის მორთულობა ჯაბა ლაბაძის ფოტო საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 460-462.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7137 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2015-02-06.
ხცისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხცისის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხცისის ცენტრში. თარიღდება XIX საუკუნით. დასავლეთიდან ეკლესიას თანადროული სამრეკლო ეკვრის. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია აგურით. შესასვლელები სამხრეთითა და დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით სამწახნაგოვანი შვერილი აფსიდია. აფსიდის შუა წახნაგში თაღოვანი სარკმელია, ხოლო გვერდით წახნაგებში - თითო მაღალი თაღოვანი ნიში. დარბაზის გრძივ კედლებში ორ-ორი სარკმელია. საკურთხევლის საფეხურით ამაღლებული ბაქანი თავისი არდაბაგით მიახლოებულია დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრების აღმოსავლეთ წყვილთან.აღმოსავლეთის სამწახნაგა ფასადის გვერდით წახნაგებზე თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული.სამხრეთ ფასადზე, შუა სწორკუთხედში კარია გაჭრილი და ზედ სამი მხრიდან თაღებით გახსნილი კარიბჭეა მიშენებული. სამრეკლო ნაგებია აგურით, შეულესავია. მისი პირველი სართული კარიბჭეა, მეორე კი - სამი მხრიდან თაღებით გახსნილი ფანჩატურია, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17613
ავტოგაზი

სააქციო საზოგადოება „ავტოგაზი“ — ჰოლდინგ საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფის შვილობილი კომპანია. საქმიანობის ძირითადი სფეროა ავტოტრანსპორტის ბუნებრივი და თხევადი აირით გამართვა. სააქციო საზოგადოება „ავტოგაზი“ ფლობს ავტომობილების აირით გასამართ საკომპრესოროებს საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში (თბილისში, რუსთავში, ქუთაისში, თელავში, მარნეულში, ხაშურში, წეროვანში, ზესტაფონში, სამტრედიაში). ასევე მისი საკუთრებაა მოძრავი აირგასამართი სადგურები. შპს „ავტოგაზს“ ჰყავს შვილობილი კომპანიები: შპს "ავტოგაზი–მ“, შპს „ავტოგაზი პირველი“, შპს „აჭარა ავტოგაზი“, შპს „იბერგაზი“ და შპს „ექსპრესავტოგაზი“. საქართველოს ბაზარზე ამ სახის მომსახურების მიმართ სწრაფად მზარდი მოთხოვნილებიდან გამომდინარე, მიმდინარეობს ქსელის შემდგომი გაფართოების სამუშაოები.
საქნახშირი

შპს „საქნახშირი“ — სამთომომპოვებელი საწარმო, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ტყიბულში და ქვანახშირის მოპოვებას ტყიბულის საბადოდან აწარმოებს. ნახშირის მოპოვება ტყიბულის საბადოზე პირველად 1846 წელს დაიწყო და 1990 წლების მიწურულამდე გაგრძელდა. 2006 წლიდან „საქნახშირმა (ჯი-აი-ჯი ჯგუფი)“ განაახლა ნახშირის მოპოვება. განხორციელდა არსებული ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაცია, კაპიტალურად შეკეთდა და აღდგა დატბორილი გვირაბები, მომზადდა ახალი ამოსაღები ველები, აღდგა ზედაპირული კომპლექსი, მთლიანად გადაიხურა სარკინიგზო მაგისტრალი, კაპიტალური რემონტი ჩაუტარდა ყველა ზედაპირულ შენობა-ნაგებობას. დასაქმებულთა რაოდენობა 400-დან ათას კაცამდე გაიზარდა. 2018 წელს კომპანიის სახელწოდებიდან ამოღებულ იქნა „(ჯი-აი-ჯი ჯგუფი)“, მოგვიანებით კი, 2019 წელს, საწარმოს წილის 100% ახალ მფლობელს – შპს „სტიილ ინტერნეიშენელ ტრეიდინგ კომპანის“ გადაეცა. ტყიბულის საბადოზე, არსებული გათვლებით, საორიენტაციოდ 330 მილიონი ტონა ნახშირის დეპოზიტია განთავსებული. მოპოვებული ნახშირის რეალიზაცია ხდება როგორც ადგილობრივ, ასევე საექსპორტო ბაზრებზე. ნახშირის გადამუშავების და სხვადასხვა ტექნოლოგიურ პროცესებში გამოყენების მიზნით საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფის კომპანიების მიერ დაწყებულია ნახშირის გამამდიდრებელი ფაბრიკის, ნახევრად კოქსის ქარხნის და ნახშირზე მომუშავე თბოელექტროსადგურის მშენებლობა. 2007 „საქნახშირმა“ მოიპოვა ვალეს (ახალციხე) ნახშირის საბადოს ლიცენზია და უახლოეს მომავალში ნახშირის მოპოვება ამ რეგიონშიც განახლდება. ნახშირის მრეწველობის განვითარება ხელს შეუწყობს საქართველოს ენერგეტიკული უსაფრთხოებისა და ენერგოდამოუკიდებლობის განმტკიცებას. ხოლო ადგილობრივი ნახშირის რესურსის გამოყენებით ელ. ენერგიის წარმოების პროექტების თანახმად, ნავარაუდევია ქვეყნის მაკროეკონომიკური მაჩვენებლების მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება (მშპ–ს 7–10%–მდე ზრდა, საგარეო სავაჭრო ბალანსის ნახევარი მილიარდი აშშ დოლარით გაუმჯობესება). კომპანიის პროფილი დაარქივებული 2020-09-19 საიტზე Wayback Machine.
ინტერტრანსი

შპს "ინტერტრანსის" საკონტეინერო ტერმინალი ფუნქციონირებს 2006 წლიდან და არის ჰოლდინგი საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფის შვილობილი კომპანია საკუთარი სიმძლავრეების მეშვეობით (სამხრეთ ფარეხის ინფრასტრუქტურა), კომპანია უზრუნველყოფს მომსახურების ვრცელ პაკეტს, რომელშიც შედის: დაზღვევა; დისტრიბუცია; საბანკო მომსახურება; საბაჟო ნებართვები; განბაჟება-დასაწყობება; კარიდან კარამდე მიწოდება; მალფუჭებადი და სახიფათო ტვირთების გადაზიდვა; სამშენებლო ტექნიკისა და არაგაბარიტული ტვირთების ტრანსპორტირება; ტვირთის კოორდინირებულ გადაადგილებას დსთ-ს სივრცეში და მის ფარგლებს გარეთ; კონტეინერების ინტერმოდალური და მულტიმოდალური ტრანსპორტირება ნებისმიერი მიმართულებით. ტერმინალის საპროექტო სიმძლავრე წელწადში 40 000 TEU კონტეინერის გადამუშავებას ითვალისწინებს. ტერმინალზე დამონტაჟებულია 3 ამწე, 2 მათგანის ტვირთამწეობა არის 50 ტონა, ერთის - 32 ტონა; მფლობელობაშია 2 თბომავალი; სასწორი, რომელსაც შეუძლია როგორც ჩვეულებრივი, ასევე ღერძული აწონვა; დიზელ-ელექტრო გენერატორი; კომპრესორი; ავტოსატვირთველები; ტერმინალის ტერიტორიაზე აგებულია დახურული საბაჟო საწყობი; ტერმინალზე შემოდის რკინიგზის ლიანდაგის 3 ჩიხი, რაც ხელს უწყობს სამუშაო პროცესების დაჩქარებას.
ბეღლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბეღლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეღლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (7,4×5,2 მეტრი) ნაგებია ქვიშაქვით, კამარა და კონქი ხისაა. შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავული. შესასვლელი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით (ამოქოლილია). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის გვერდებზე თითო სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის დანარჩენ კედლებშიც თითო ფართო თაღოვანი სარკმელია. კონქის საყრდენი ხის თაღი მარტივი პროფილის ქვის იმპოსტებს ეყრდნობა, ხოლო დასავლეთისა კუთხის კრონშტეინებს. ეკლესიის ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. სამხრეთის ფასადზე შესასვლელი შეღრმავებულ სწორკუთხედშია ჩასმული, ხოლო არქიტრავის თავზე პატარა თაღოვანი შეღრმავებაა. არქიტრავზე გამოსახულია პატარა ჯვარი. კედლები დასრულებულია ქვიშაქვის მარტივპროფილიანი ლავგარდნით. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990 წ.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17714