laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნიტრონი

ნიტრონი — პოლიაკრილნიტრილის ბოჭკოს სავაჭრო სახელწოდება სსრკ-ში. სხვა ქვეყნებში ნიტრილი ცნობილია (ცნობილი იყო) შემდეგი სახელწოდებებით: ორლონი, აკრილანი (აშშ), კაშმილონი (იაპონია), კურტელი (დიდი ბრიტანეთი), დრალონი (გერმანია), ვოპრიულა (გდრ), ანილანა (პოლონეთი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 444.
ნიტროსაღებრები

ნიტროსაღებრები — ერთი ან რამდენიმე ნიტროჯგუფის ( NO 2 {\displaystyle {\ce {NO_2}}} ) შემცველი ფენოლები, ნაფთოლები ან არომატული ამინები, რომლებშიც ერთი ნიტროჯგუფი აუცილებლად განლაგებულია ო-მდგომარეობაში ამინო- ან ოქსიჯგუფის მიმართ. ნიტროსაღებრებს ღებულობენ ოქსი- ან ამინონაერთების ნიტვრით. ზოგჯერ ხელსაყრელია ჰალოგენწარმოებულების ნიტვრა და შემდეგ ჰალოგენის ატომის შეცვლა ამინო- ან ოქსი– ჯგუფით. ამჟამად ფართოდ იყენებენ ყვითელ დისპერსიულ მედეგ 2 K {\displaystyle {\ce {2K}}} მარკის ნიტროსაღებრებს პოლიეთერული და აცეტატური ბოჭკოების შესაღებად, წყალში უხსნარ ნიტროსაღებრებს კი ლაქ-საღებავების მრეწველობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 445.
ქსანტოფილები

ქსანტოფილები (ბერძ. ξανθός — ყვითელი და φύλλον — ფოთოლი) — კაროტინოიდების ჯგუფის პიგმენტები. აქვთ სხვადასხვა ინტენსივობის ყვითელი ან ნარინჯისფერი შეფერილობა. ქსანტოფილები მიიღება კაროტინის მოლეკულაში ჟანგბადის ჩართვით. კარგად იხსნებიან ცხიმებში, მაგრამ ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ორგანულ გამხსნელებში მეტ-ნაკლები ხსნადობით. ქსანტოფილები — ლუტეინი, ვიოლაქსანტინი, ზეაქსანტინი, ნეოქსანტინი, ანტერაქსანტინი გვხვდება ქლოროპლასტებში; ისინი ოპტიკურად აქტიური პიგმენტებია, აქვთ შთანთქმის მაქსიმუმი 380-520 ნმ ფარგლებში. შთანთქმული სხივების ენერგიას გადასცემენ ქლოროფილებს და მონაწილეობენ ფოტოსინთეზში, როგორც დამატებითი პიგმენტები. ქსანტოფილები ადვილად იერთებენ ან გასცემენ ჟანგბადს. ისინი უჯრედში შუქფილტრის როლს ასრულებენ და ფერმენტებს სინათლის ზემოქმედებისგან იცავენ. ქსანტოფილები გვხვდება ქლოროპლასტებში, ყვავილის ნაყოფის ქრომოპლასტებში, კვერცხის გულში, ღვიძლში და ზოგიერთი ძუძუმწოვრის ცხიმოვან ქსოვილში. ქინქლაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 561.
შმიდტის რიცხვი

შმიდტის რიცხვი — ერთ-ერთი მსგავსების კრიტერიუმი სითხეების ან აირების მოძრაობისა, რომლებშიც არსებითია შიგა ხახუნისა და დიფუზიის პროცესები. შმიდტის რიცხვი – პრანდტლის რიცხვის დიფუზიური ანალოგი – არის სითხის ან აირის ν {\displaystyle \nu } კინემატიკური სიბლანტის კოეფიციენტის ფარდობა D დიფუზიის კოეფიციენტთან. S c = ν D {\displaystyle \mathrm {Sc} ={\frac {\nu }{D}}} საიდანაც, ν = η ρ {\displaystyle \mathrm {\nu } ={\frac {\eta }{\rho }}} სადაც : η – სიბლანტის დინამიკური კოეფიციენტი; ρ – სიმკვრივე. შმიდტის რიცხვი ახასიათებს მოლეკლულური პროცესებით მოძრაობის რაოდენობის გადატანის ფარდობით როლს. სრულყოფილ აირებში Sc=1, რადგან ν=D, რეალურ აირებში იგი შეიძლება განსხვავდებოდეს 1-გან. სახელწოდება მიიღო ავსტრიელი გეოფიზიკოს ვ. შმიდტის (1883–1936) პატივსაცემად. შმიდტის რიცხვს შირად უწოდებენ პრანდტლის დიფუზურ რიცხვს, რომელსაც P r D {\displaystyle \mathrm {Pr} _{\mathrm {D} }} აღნიშნავენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 14.
შოლტები

შოლტები — უჯრედის ციტოპლაზმური გამონაზარდები, ახასიათებს შოლტოსნებს, მრავალ ბაქტერიას, მცენარეებისა და ცხოველების ზოოსპორებსა და სპერმატოზოიდებს. უჯრედს, ჩვეულებრივ, აქვს ერთი ან რამდენიმე შოლტი. შოლტის სიგრძე სხვადასხვა უჯრედში სხვადასხვაა, დიამეტრი 0,2 მკმ აღწევს. თითოეული შოლტი წარმოადგენს ღეროს, რომელიც დაფარულია პლაზმური გარსით და შედგება ჰომოგენური ნივთიერებისაგან; შოლტის ფუძესთან მდებარეობს ბაზალური სხეულაკი – ცენტრიოლების ჰომოლოგი. განასხვავებენ შოლტის მოძრაობის რამდენიმე ფორმას: ბრუნვითს (ხრახნისებურს), ტალღისებურს და სხვა. ამოჩენილია შოლტის ცილის მსგავსება კუნთების ცილასთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 18.
შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკა

შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკა (შარ) — დემოკრატიული რესპუბლიკა აღმოსავლეთ ციმბირსა და შორეულ აღმოსავლეთში 1920-22 წლებში. მისი შექმნა განპირობებული იყო რთული საშინაო და საგარეო პოლიტიკური ვითარებით. ჩამოყალიბდა 1920 წლის 6 აპრილს ბაიკალისპირეთის მშრომელთა დამფუძნებელ ყრილობაზე. ყრილობამ აირჩია რესპუბლიკის დროებითი მთავრობა. შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკაში შედიოდა იმიერბაიკალეთის, ამურის, ზღვისპირეთის, კამჩატკის ოლქები და ჩრდილოეთ სახალინი. დედაქალაქი თავდაპირველად იყო ვერხნეუდინსკი, შემდეგ – ჩიტა. საბჭოთა მთავრობამ ოფიციალურად ცნო იგი 1920 წლის 14 მაისს და ყოველმხრივ დახმარებას უწევდა მას. შორეული ამოსავლეთის ოლქების წარმომადგენელთა კონფერენციაზე (1920 წ. 28 ოქტომბერი – 10 ნოემბერი) აირჩიეს შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკის მთავრობა. რესპუბლიკის საბოლოო სახელმწიფოებრივ-სამართლებრივი გაფორმებისათის მოწვეულ იქნა დამფუძნებელი კრება. არჩევნები შედგა 1921 წლის 9-11 იანვარს. ბოლშევიკები და მათი მომხრეები შეადგენდნენ არჩეულთა 72,6%-ს. კრებამ მიიღო კონსტიტუცია და აირჩია მთავრობა. 1921 წლის 26 მაისს თეთრგვარდიელებმა იაპონელთა ხელშეწყობით მოახდინეს გადატრიალება ვლადივოსტოკში, 22 დეკემბერს ხელთ იგდეს ხაბაროვსკი. შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკის არმია (სარდალი ვ. ბლიუხერი) კონტრშეტევაზე გადავიდა, 1922 წლის 12 თებერვალს თეთრგვარდიელები გაანადგურა სადგურ ვოლოჩაევსკასთან, ხოლო 14 თებერვალს გაათავისუფლა ხობაროვსკი, 25 ოქტომბერს შევიდა ვლადივოსტოკში და ინტერვენტები იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინთ ზღვისპირეთი. 1922 წლის 15 ნოემბერს შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკა შევიდა რსფსრ-ის შემადგენლობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 20.
სამების ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)

სამების ხიდი (რუს. Троицкий мост) — საფეხმავლო, საავტომობილო და ტრამვაის გასახსნელი ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და საადმირალოს პირველ კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 582 მეტრი, ხოლო სიგანე — 23,6 მეტრი. ეს არის მესამე მუდმივი ხიდი მდინარე ნევაზე (ბლაგოვეშჩენსკისა და ლიტეინის ხიდების შემდეგ). 1965 წლამდე ალექსანდრე ნეველის ხიდის აგებამდე, ქალაქის ყველაზე გრძელი ხიდი იყო. ხიდი წარმოადგენს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. ხიდის ჩრდილოეთი ნაწილი კვეთს პულკოვის მერიდიანს. სამების ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს სუვოროვის მოედანსა და მარსის ველსა და სამების მოედანს. ხიდიდან იწყება კამენოოსტოვსკის პროსპექტი. დინების ზემოთ მდებარეობს ლიტეინის ხიდი, ხოლო ქვემოთ სასახლის ხიდი. უახლოესი მეტროს სადგურია „გორკოვსკაია“. 1803 წელს აქ მდებარე ბარჟებიანი ხიდის სახელწოდება იყო პეტერბურგის ხიდი, 1827 წელს გადაკეთებულ ხიდს უწოდეს სამების ხიდი ახლოს მდებარე სამების მოედნისა და პეტროვსკის სამების ტაძრის გამო (რომელიც დაანგრიეს 1932 წელს). 1891 წელს ქალაქის საბჭომ წამოაყენა წინადადება ხიდისთვის ეწოდებინათ ალექსანდრო-მარიინსკის ხიდი, იმპერატორ ალექსანდრე III-ისა და დედოფალ მარია თედორეს ასულის ქორწინების 25 წლისთავის აღსანიშნავად. მაგრამ იმპერატორმა ბრძანა ხიდისთვის შეენარჩუნებინათ სახელწოდება სამება. 1918 წლის ოქტომბერში საბჭოთა ხელისუფლებამ ხიდს სახელი შეუცვალა და უწოდა თანასწორობის ხიდი. სერგეი კიროვის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა თავისი დადგენილებით 1934 წლის 15 დეკემბერს უწოდა კიროვის ხიდი. აღნიშნული სახელწოდება მოქმედებდა 1991 წლის 4 ოქტომბრამდე, ამ დღეს კი ხიდმა დაიბრუნა ისტორიული სახელწოდება. Бунин М. С. Мосты Ленинграда. Очерки истории и архитектуры мостов Петербурга — Петрограда — Ленинграда. — Л.: Стройиздат, 1986. — 280 с. Богданов Г. И., Петров Ю. А., Ярохно В. И. Троицкий мост // Нева. — 1999. Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд., перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 328—329. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1. Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 65. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2. Кочедамов В. И. Мосты Ленинграда. — Л.: Искусство, 1958. — 60 с. Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с. Троицкий мост //СПб ГБУ «Мостотрест» [https://web.archive.org/web/20181228092242/http://krti.gov.spb.ru/mosty-sankt-peterburga/troickij-most/ დაარქივებული 2018-12-28 საიტზე Wayback Machine. Троицкий мост] //Комитет по развитию транспортной инфраструктуры Санкт-Петербурга
არმაზელი

არმაზელი, ამაზაერ, არმაზაერი — ქართლის (იბერიის) მეფე მცხეთას ორმეფობის პერიოდში, მის ბიძაშვილთან, აზორკთან ერთად, 87–103 წლებში. პავლე ინგოროყვას „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სიის“ მიხედვით: არმაზაერი თანა-მეფეა (არმაზელი პიტიახში) მცხეთის იბერიის მეფე ხსე-ფარნუგის (ფარნუკ I = ხსე-ფარნუგი) 110-იან წლებში. «XVII-ბ. არმაზაერი — „ამიერი“ თანა-მეფე — არმაზელი პიტიახში. სერაფიტის სტელის წარწერაში, როგორც აღნიშნული გვქონდა, მოხსენებული არაა, თუ ვინ იყო სრულიად იბერიის მეფის ხსე-ფარნუგის დროს არმაზელ პიტიახშად. ხოლო ქართულ მატიანეებში სრულიად იბერიის მეფის (=„ამიერი“ მეფის) ფარნუკის=ხსე-ფარნუგის დროს დასახელებულია ფარნუკის თანამმართველი — „ამიერი“ თანა-მეფე, სახელწოდებით: არმაზაერი, — არმაზელი. რაკი სხვა „ამიერი“ თანა-მეფენი — ბარცომი და კაოსი (კაოს პუბლიკი აგრიპა) ყოფილან, როგორც გმოირკვა, არმაზელი პიტიახშები, ამის მიხედვით ეს მესამე პირიც არმაზელ პიტიახშად უნდა ვცნოთ. და რომ ეს ასეა, ამის მაჩვენებელია თვით სახელწოდება (ზედწოდება) ამ მესამე პირისა არმაზაერი, — არმაზელი, რამდენადაც პიტიახშთა რეზიდენცია არმაზი იყო.» ↑ ვახუშტი ბატონიშვილი „საქართველოს ისტორია“, გამოცემა გ. დ. ქართველიშვილისა. განმარტებული და შევსებული ახლად შეძენილის არხეოლოგიურისა და ისტორიულის ცნობებით დ. ზ. ბაქრაძის მიერ. ტფილისი, 1885. გვ. გ. ↑ თეიმურაზ ბატონიშვილი „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა“ ქმნილი საქართველოს მეათცამეტის მეფის გიორგის ძის თეიმურაზისაგან სტამბასა შინა სამეცნიერო აკადემიისასა 1848 წელსა. გვ. 214, 215. ↑ პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია“: XI, ქრონოლოგიური ნუსხა იბერიის მეფეთა, III საუკუნიდან ჩვენს ერამდე – ვიდრე IV საუკუნემდე ჩვენი წელთაღრიცხვისა. გვ. 559–562. ↑ პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია“. გვერდი 551.
აზრა კოჰენი

აზრა აკილაჰ კოჰენი (თურქ. Azra "Akilah" Kohen; დ. 1979, იზმირი, თურქეთი) — თურქი მწერალი, რომელიც ცნობილია თავისი რომანებით. პირველი რომანი „Fi“ მეტსახელით აკილაჰით გამოქვეყნების შემდეგ, მეორე და მესამე რომანი, „Çi“ და Pi“ ნამდვილი სახელით, აზრა კოჰენით გამოაქვეყნა. აზრა კოჰენი, მანდვილი სახელით „აზრა სარიზეიბეკი“ 1979 წელს, თურქეთის ქალაქ იზმირში დაიბადა. სტამბოლის უნივერსიტეტის საკომუნიკაციო ფაკულტეტის რადიოს, ტელევიზიისა და კინოს მიმართულების დასრულების შემდეგ, კოჰენმა სწავლა კანადის ოტავის უნივერსიტეტში გააგრძელა. განათლების მიმართ თავისი დამოკიდებულება კოჰენმა ერთ-ერთი რეპორტაჟში შემდეგი სიტყვებით გამოხატა: „ამ სამყაროზე სწავლისთვის მოვევლინეთ“. ფლობს ინგლისურ და იტალიურ ენებს. კოჰენის მიერ დაწერილი სამი რომანი „Fi“, „Çi“ და „Pi“ მალე ბესტსელერი გახდა თურქეთში, ხოლო პირველ რომანზე „Fi“-ზე დაყრდნობით ინტერნეტ სერიალი გადაიღეს. 2017 წლის დეკემბერში, კოჰენმა ერთ-ერთ რადიო გადაცემაში განაცხადა, რომ ახალ ორ რომანზე დაიწყო მუშიაობა, სახელად „მნახე“ (თურქ. Gör Beni) და „მომისმინე“ (თურქ. Dinle Beni). 2001 წელს, აზრა კოჰენი სადოკ კოჰენზე დაქორწინდა, 2009 წელს წყვილს ვაჟი შეეძინათ. კოჰენი თავის ერთ-ერთ ინტერვიუში განაცხადა, რომ ვეგეტარიანელი არ არის, თუმცა, შეეცადა რომ გამხდარიყო. Fi Çi Pi Aeden ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2019-06-28 საიტზე Wayback Machine. აიშე არმანთან რეპორტაჟი ↑ Akilah Azra Kohen kimdir?. Sözcü (21 დეკემბერი 2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 მარტი 2017. ციტირების თარიღი: 30 მარტი 2017. ↑ Arman, Ayşe. (16 აგვისტო 2015) Dünyayı değiştirmek için yazdım. Hürriyet. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 სექტემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 14 მარტი 2017. ↑ 3.0 3.1 Şener, Nuri Mertcan. (8 იანვარი 2017) Akilah Azra Kohen: "Akilah ismi aslında...". HaberTürk. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 მარტი 2017. ციტირების თარიღი: 15 მარტი 2017. ↑ Yazarın Dilinden. Radyo Trafik Marmara (22 დეკემბერი 2017). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-31. ციტირების თარიღი: 30 იანვარი 2018. ↑ Akilah Azra Kohen'in çok satan Fi Çi Pi kitap üçlemesinden uyarlanan aynı isimdeki diziye sürpriz bir isim daha katılıyor. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-23. ციტირების თარიღი: 2017-03-23.
ბისკარის ხოცვა-ჟლეტა

ბისკარის ხოცვა-ჟლეტა — ორი ინციდენტის კოლექტიური სახელი, როდესაც 45-ე ქვეითი სამმართველოს ამერიკელმა ჯარისკაცებმა დახოცეს 74 უიარაღო იტალიელი სამხედრო ტყვე და ორი გერმანელი ტყვე. ეს მოხდა 1943 წლის 14 ივლისს. სიცილიაში მოკავშირე ძალების შემოჭრის დროს, გენერალ-ლეიტენანტი ჯორჯ პატონი და გენერალ ბერნარ მონტგომერის მეთაურობით მე -8 ბრიტანული არმია 1943 წლის 10 ივლისს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში შეიჭრნენ. გენერალ-ლეიტენანტმა ომარ ბრედლიმ აშშ-ის 45 დივიზიონის ქვეით ჯარს მისცა რთული დავალება -  შეიპყრონ ახლოს მდებარე ქალაქები და აეროდრომები. 180-ე ქვეით ჯარს ჰქონდა დავალება შეიპყრონ ბისკარის აეროდრომი. ბრძანება იმდენად ცუდად სრულდებოდა, რომ გენერალ-მოიორი ტროი მიდლტონი მეთაურის მოხსნაზე ფიქრობდა. ამის ნაცვლად დივიზიის მეთაურის დამხმარე გაგზავნეს, რათა მკაცრად დაკვირვებოდა ლეგიონს.   1943 წლის 14 ივლისს ბისკარის აეროდრომის დაპყრობის შემდეგ 180-ე ქვეითი ჯარის ლეგიონმა მოკლა 74 იტალიელი და 2 გერმანელი სამხედრო ტყვე ორი ცალკე ინციდენტის მიმდინარეობისას. პირველ რიგში გარდაიცვა 36 ან 39 იტალიელი, მეორე ინციდენტის დროს კი 35 იტალიელი და ორი გერმანელი ჯარისკაცი. აღსანიშნავია, რომ როდესაც გენერალი ომარ ბრედლი ინფორმირებული იყო ხოცვა-ჟლეტაზე მან გენერალ ჯორჯ პატონს უთხრა, რომ ამერიკელმა სამხედროება დახოცეს დაახლოებით 50-70 ტყვე. პატონი ამ წინადადებას რამდენიმე წლის შემდეგ უპასუხა თავის დღიურში: „მე ვუთხარი ბრედლის, რომ, სავარაუდოდ, ის აჭარბებს, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში შეიძლება ვთქვათ, რომ მკვდრები იყვნენ სნაიპერები ან გაქცევა დააპირეს. სხვა შემთხვევაში ეს გამოიწვევს სკანდალს პრესაში და ასევე გამოიწვევს სამოქალაქო უკმაყოფილებას. ისინი მაინც მკვდარნი არიან, ამიტომ ვერაფერს შევცვლით“. War Department Field Manual FM 27-10 (1940) — Rules of Land Warfare The Worst War Crimes The U.S. Committed During World War II Trump’s military hero responsible for Sicily war crimes Massacre at Biscari: Patton and an American War Crime ↑ Atkinson (2007), p. 119.
ზახარიე ორფელინი

ზახარიე ორფელინი (სერბ. Захарије Орфелин, ნამდვილი გვარი — სტეფანოვიჩი) (დ. 1726 — გ. 19 იანვარი, 1785, ნოვი-სადი, ჰაბსბურგთა მონარქია) — სერბი პოლიმატი, პოეტი, მწერალი და ისტორიკოსი. ადამიანი, რომელიც პირველმა დაიწყო წიგნების ბეჭდვა სერბულ ენაზე. დააფუძნა ჟურნალი „სლავურ - სერბული მაღაზია“. ზახარიე ორფელინი დაიბადა 1726 წელს ვუკოვარში. დაწყებითი განათლება თითქმის არ მიუღია. სწავლობდა გრავირებასა და ფერწერას ვენეციაში. მთელი ცხოვრების მანძილზე სიღარიბეში ცხოვრობდა. ერთი პერიოდი მუშაობდა მასწავლებლად. 1757 წლიდან იყო სრემსკი-კარლოვიცის მიტროპოლიტის პავლე ნენადოვიჩის მდივანი. 1768 წელს ორფელინმა ვენეციაში გამოსცა ჟურნალი „სლავურ-სერბული მაღაზია“, სადაც იგი მოუწოდებდა მშობლიურ ენაზე ლიტერატურის შექმნას. ორფელინის საქმიანობა შთაგონებულია თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის იდეებით. საკუთარ პოემებში მან გაამჟღავნა სერბი ხალხის თავისუფლებისკენ სწრაფვის სურვილი. ასევე ცნობილია მისი „ოდები“ და „მელოდიები“, რომლებიც დაწერილია პატრიოტულ თემებზე და შეიცავს სერბეთის გათავისუფლების იდეას. ასევე წერდა თეოლოგიურ თხზულებებს. ზახარიე ორფელინის ისტორიული წიგნებიდან ცნობილი წიგნებია „პეტრე I“ და „ეკატერინე II“. ორფელინის გარდაიცვალა 1795 წლის 19 იანვარს ქალაქ ნოვი-სადიში. ორფელინის მიმდევრები სერბული ენის შემოღებაში იყვნენ: დოსიტეი ობრადოვიჩი და ვუკ კარაჯიჩი. Збирка књига Захаријe Орфелина ↑ 1.0 1.1 Орфелин, Захарий Стефанович ↑ 2.0 2.1 2.2 Орфелин ↑ ОРФЕЛИН
აზორკი

აზორკი, არსოკი — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. II-I სს.-ის მიჯნაზე. ლეონტი მროველის მიხედვით არსოკ/აზორკი არის ქართლში ორმეფობის (იხ. ორმეფობა) მესამე წყვილის წარმომადგენელი. მისი თანა-მეფე იყო არმაზელი. პ. ინგოროყვას მიაჩნდა, რომ აზორკი/არსოკი უნდა იყოს არმაზის ბილინგვაში მოხსენიებული ქართლის მეფე ხსეფარნუგი და მის სახელს ასე კითხულობდა: [ფ]არ[ნ]უკ. რაც შეეხება არმაზელს, პ. ინგოროყვას აზრით, მარტო ეს სახელი კმარა იმის დასამტკიცებლად, რომ თანამეფეები აზმაზის პიტიახშები იყვნენ. სწორედ ამ სახელიდან იყო ნაწარმოები, მისი აზრით, [ფ]არ[ნ]უკის თანამეფის სახელი არმაზელი. სახელი XVII-ა მეფისა [ფ][არ][ნ]უკ. მოღწეულ ხელნაწერებში ეს სახელი დაზიანებულად არის დაცული. არსებული დაწერილობანი ამ სახელისა მომდინარეობენ ფორმისაგან: არნუკ (ႠႰႬႭჃႩ). „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“: ႠႰႬႭჃႩ → ႠႰႱႭჃႩ || ႠႰႱႭჃႩ. ლეონტი მროველი: ႠႰႬႭჃႩ → ႠႰႪႭჃႩ || ႠႰႻႭჃႩ || ႠႪႭႻႩ. ძველ-ქართულ ონომასტიკონში დამოწმებულია სახელი: ბარნუკი (=ფარნუკი), ხსე-ფარნუგი, ნა-ბარნუგი. ქართული ხელნაწერების არ[ნ]უკი, როგორც ირკვევა, წარმოადგენს დაზიანებულს დამწერლობას ამ სახელისა: „ფარნუკი“. (მაშასადამე, აქაც დაზიანებულია სახელის დასაწყისი, როგორც ამას სხვა შემთხვევაშიაც ვხედავთ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ხელნაწერში: ადეროკ — დეროკ — როკ). რომ ეს დაზიანებული დამწერლობა სახელისა „არნუკი“ არის „[ფ]არნუკი“, ეს დასტურდება შემდეგის მიხედვით: ა) იმ ხანაში, როდესაც ქართული მატიანეები უჩვენებენ არნუკის=[ფ]არნუკის მეფობას, ახლად აღმოჩენილი სერაფიტის ძეგლის წარწერა ასახელებს იბერიის მეფეს იმავე სახელით: ხსე-ფარნუგი (=ფარნუკი). ბ) ქართული მატიანეების თანახმად მეფე [ფ]არნუკი არის მემკვიდრე ფარსმანისა. ხოლო სერაფიტის ძეგლის წარწერის თანახმადაც მეფე ხსე-ფარნუგი არის მემკვიდრე ფარსმანისა. მცხეთა-არმაზში აღმოჩენილი სერაფიტის სტელის წარწერაში, როგორც აღნიშნული გვქონდა, მოიხსენება იბერიის ორი მეფე, რომლებიც მეფობდნენ შემდეგი თანმიმდევრობით: 1. ფარსმანი და 2. ხსე-ფარნუგი. წარწერიდან ირკვევა აგრეთვე, რომ მეფე ფარსმანის დროს არმაზელ პიტიახშად ყოფილა პუბლიკი-აგრიპა (ხსე-ფარნუგის დროინდელი პიტიახში მოხსენიებული არაა). შევადაროთ ეს ნუსხა ქართულ მატიანეთა მეფეთა სიის სათანადო ნაწილს: „იმიერი“ მეფეები არიან სრულიად იბერიის მეფეები: მატიანეში მოხსენებული XVI მეფე ფარსმანი — ეს არის იგივე წარწერაში მოხსენებული მეფე ფარსმანი; ხოლო XVII მეფე [ფ]არ[ნ]უკი — არის იგივე ხსე-ფარნუგი. სერგი გორგაძის მიხედვით აზორკი არისიგივე მითრიდატე II. ↑ ლორთქიფანიძე მ., მეტრეველი რ., საქართველოს მეფეები, თბ.: „ნეკერი“, 2007. — გვ. 21, 22, ISBN 99928-58-36-2. ↑ შეად. ხეთური სახელი: ტლა-ბარნა (ლა-ბარნა, ტა-ბარნა). ↑ პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია“. 1. საკუთარი სახელების დაზიანებული დაწერილობანი. გვ. 512, § 7. ↑ პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია“. გვ. 551. ↑ სერგი გორგაძე „საქართველოს ისტორია“. გვ. 51-53.
ბილიანა პლავშიჩი

ბილიანა პლავშიჩი (სერბ. Биљана Плавшић; დ. 7 ივლისი, 1930, ტუზლა, იუგოსლავიის სამეფო) — სერბთა ეროვნული მოძრაობის პოლიტიკური მოღვაწე იუგოსლავიის ყოფილი რესპუბლიკის ბოსნია და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე. ბიოლოგი, პროფესორი. 1996-1998 წლებში იყო ბოსნია და ჰერცეგოვინის სერბთა რესპუბლიკის პრეზიდენტი. 2000-იანი წლების დასაწყისში საერთაშორისო ტრიბუნალმა ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებში გაასამართლა და მიუსაჯა 11 წლიანი პატიმრობა. გაათავისუფლეს 2009 წელს. ნაციონალისტების გამარჯვების შემდეგ შევიდა სერბთა კოლექტიური პრეზიდენტიობის შემადგენლობაში. იყო ბოსნიელი სერბების რადოვან კარაჯიჩის ახლო თანამებრძოლი. აქტიურად მონაწილეობდა 1992-1995 წლების ომში. მიიღო „რკინის ქალბატონის“ ტიტული 1994 წელს სლობოდან მილოშევიჩის წინააღმდეგ გმირული წინააღმდეგობისათვის. 1996 წელს შეცვალა რადოვან კარაჯიჩი სერბთა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობაზე. მან თავისი ხანმოკლე პრეზიდენტობა სერბეთის ხელისუფლების შიდა წინააღმდეგობებში გაატარა: სერბთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთი ნაწილი ცენტრით პალეში იყო კარაჯიჩის მომხრე, ხოლო დასავლეთი ნაწილი ცენტრით ბანია-ლუკა, მისი მომხრე იყო. ამ წინააღმდეგობის დროს პლავშიჩს მხარი დაუჭირა საერთაშორისო ძალებმა. 1997 წლის არჩევნების შედეგად პლავჩიშმა ჩამოაყალიბა კოალიციური მთავრობა მილორად დოდიკის მეთაურობით. 1998 წლის არჩევნებში განიცადა მარცხი. პრეზიდენტი გახდა ულტრამემარცხენე ნიკოლა პოპლაშენი. 2001 წლის 11 იანვარს ბილიანა პლავშიჩი თავისი ნებით ჩაბარდა საერთაშორისო ტრიბუნალს ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე ჰააგაში. იგი დაადანაშაულეს სამხედრო დანაშაულში, გენოციდში და კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულში ბოსნიის ომის დროს. 2002 წლის ბოლოს მან აღიარა ბოსნიის ომის დროს ჩადენილი დანაშაული. 2003 წლის 27 თებერვალს მიუსაჯეს 11 წელი. სასჯელს საკუთარი არჩევანით იხდიდა შვედეთის ქალთა კოლონია ხინსებერგში. გაათავისუფლეს 2009 წლის 27 ოქტომბერს. გათავისუფლების შემდეგ ცხოვრობს სერბეთში და აქვს სერბეთის მოქალქეობაც. „Biljana Plavsic: Serbian iron lady“. BBC News. 2003-02-27. FitzPatrick, Patrick (2000-06-05). „It Isn't Easy Being Biljana“. Central Europe Review. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-19. ციტირების თარიღი: 2019-01-03. ICTY's page on Plavšić case Article in Serbian დაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine. in Glas Javnosti BBC Profile On Biljana Plavšić დაარქივებული 2007-12-23 საიტზე Wayback Machine. Article and video in Swedish on Sveriges Television's website. ↑ Биляна Плавшич. Истории Людей (30.11.2005). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-09. ↑ Энгельгардт Г. Н. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990—2006 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 168—169. Режим доступа: http://www.inslav.ru/sobytiya/zashhity-dissertaczij/2216-2015-engelgardt ↑ Энгельгардт Г. Н. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990—2006 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 171—176. Режим доступа: http://www.inslav.ru/sobytiya/zashhity-dissertaczij/2216-2015-engelgardt ↑ Биляна Плавшич выбрала шведский «санаторий», «Молодёжь Эстонии», 1.07.03
ჟელკა ცვიანოვიჩი

ჟელკა ცვიანოვიჩი (სერბ. Жељка Цвијановић; დ. 2 აგვისტო, 1967, ტესლიჩი, იუგოსლავია) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის სერბი პოლიტიკოსი. სერბთა რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2018 წლის 19 ნოემბრიდან და ყოფილი პრემიერ-მინისტრი 2013-2018 წლებში . სწავლობდა სარაევოს უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, შემდეგ კი ბანია-ლუკის უნივერისტეტის ამავე ფაკულტეტზე. არის ინგლისური ენისა და ლიტერატურის პროფესორი. აქვს მაგისტრის ხარისხი დიპლომატიურ და საკონსულო სამართალში. პოლიტიკაში მოსვლამდე იყო ინგლისურის მასწავლებელი. 2010 წლის 29 დეკემბერს დანიშნეს ეკონომიკური კავშირებისა და რეგიონული განვითარების მინისტრად. 2013-2018 წლებში სერბთა რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი იყო. 2018 წლიდან კი ქვეყნის მეთაურია. Željka Cvijanović at imovinapoliticara.cin.ba ↑ Zeljka Cvijanovic new Prime Minister of Republic Srpska
Talk (სიმღერა)

Talk — ინგლისურ როკ ჯგუფ Coldplay-ს სიმღერა. იგი 2005 წლის ალბომში X&Y რიგით მეხუთე სიმღერაა. 2005 წლის დეკემბერში იგი სინგლად გამოვიდა და მყარი ჰიტი გახდა მსოფლიოს გარშემო (იხ. 2005 წელი მუსიკაში).დიდ ბრიტანეთში Talk ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში #10 ადგილიდან შევიდა, ხოლო მსოფლიოში მისი წარმატება სხვადასხვა იყო:მან #1 ადგილს მიაღწია ნიდერლანდის ტოპ 40-ში და ტოპ ხუთეულში შევიდა კანადის ჩარტში. ორივე სიმღერა და მისი რემიქსი Thin White Duke 2007 წლის გრემის დაჯილდოებაზე იყო წარდგენილი, უკანასკნელმა აიღო კიდეც ეს პრიზი. Coldplay-მ ნებართვა აიღო ელექტონულ მუსიკალურ ჯგუფ Kraftwerk-ისგან, რათა მათი სიმღერის „Computer Love“ (გერმანული ვერსია: Computerliebe), 1981 წლის სტუდიური ალბომიდან „Computer World“ (გერმანულად: Computerwelt), ძირითადი მელოდია თავიანთი სიმღერისთვის გამოეყენებინათ. მათ სინთეზატორები გიტარით ჩაანაცვლეს. ჯგუფმა ამ სიმღერის სამი განსხვავებული ვერსია ჩაწერა; ხოლო ის რომელიც ალბომ X&Y-ში მოხვდა, ადრეულ ვერსიაზეა დაფუძნებული. Talk-ის უფრო ახალმა ვერსიამ ორიგინალისაგან განსხვავებული ტექსტით ინტერნეტში 2005 წლის მარტში გაჟონა. Talk თავიდან გათვალისწინებული იყო როგორც სინგლ Speed Of Sound-ის B-მხარე, მანამ სანამ ის ახალი ალბომის ბოლო დამატება არ გახდებოდა. სიმღერა ცოცხლად იქნა შესრულებული 2005 წლის MTV Europe Music Awards-ზე 3 ნოემბერს ლისაბონში, პორტუგალია და გრემის 2006 წლის დაჯილდოებაზე ლოს-ანჯელესში, აშშ. 2005 წელს სამი კვირის მანძილზე დეკემბერში ამ ქვეყანაში გამოიცა 3 ნაწილიანი სინგლი. ინფორმაცია საიტზე Discogs