laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მუხტარ შავლოხოვი

მუხტარ შავლოხოვი (დ. 1 ივლისი, 1915, ზღუბირი — გ. 6 იანვარი, 1946, ცხინვალი) — ოსი მწერალი და მთარგმნელი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1940). 1930 წელს დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. ავტორია პოემებისა „გოლიათი მებრძოლი“, „მათე ბაბუა“ (ორივე 1944). ოსურ ენაზე თარგმნა „ვეფხისტყაოსანი“ და ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 674.
ბეტ მიდლერი

ბეტ მიდლერი (ინგლ. Bette Midler; დ. 1 დეკემბერი, 1945) — ამერიკელი მომღერალი, კომპოზიტორი, მსახიობი, მწერალი და კომიკოსი. არის 4 ოქროს გლობუსის, 3 გრემის ჯილდოს, სამი პრაიმტაიმ ემის ჯილდოს და ტონის ჯილდოს მფლობელი. მისი კარიერა დაიწყო 1965 წელს. 1984 წლიდან მიდლერი ქორწინებაშია დუეტ „The Kipper Kids“-ს წევრ, მარტინ ვონ ჰასელბერგთან. ჰყავთ 1 შვილი, მსახიობი სოფი ვონ ჰასელბერგი. 1972 წლის დეკემბერში მან პირველი ალბომი „The Divine Miss M“ გამოუშვა. 1973 წელს მოიგო გრემის ჯილდო, ნომინაციაში „საუკეთესო ახალი არტისტი“. 1979 წელს პირველად ითამაშა ფილმში. მან შეასრულა მთავარი როლი ფილმში „The Rose“. მთავარი სტატია: ბეტ მიდლერის დისკოგრაფია. Studio albums The Divine Miss M (1972) Bette Midler (1973) Songs for the New Depression (1976) Broken Blossom (1977) Thighs and Whispers (1979) No Frills (1983) Some People's Lives (1990) Bette of Roses (1995) Bathhouse Betty (1998) Bette (2000) Bette Midler Sings the Rosemary Clooney Songbook (2003) Bette Midler Sings the Peggy Lee Songbook (2005) Cool Yule (2006) It's the Girls! (2014) ↑ ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა — 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964"></a> ↑ Eldridge A. Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ოფიციალური საიტი
შავტანიანასებრნი

შავტანიანასებრნი (ლათ. Tenebrionidae) — ხოჭოების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 2-50 მმ-ს აღწევს. უმრავლესობას უკანა ფრთები არ აქვს. გავრცელებულია ყველგან, გარდა არქტიკული ოლქებისა. ზოგიერთის მატლი აზიანებს სასოფლო-სამეურნეო მცენარეებს და პროდუქტებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 675.
შავფხა

შავფხა — საქართველოს მაგარი ხორბლის, თავთუხის ადგილობრივი ჯიშ-პოპულაცია. გამოირჩევა მრავალფეროვნებით და მკვეთრად განსხვავდება სხვა მაგარი ხორბლისგან. სითბოს მოყვარული და პლასტიკურია., შავთავთავიანი და შავფხიანი. აქვს მაღალი და არამტკიცე ღერო. 1000 მარცვლის მასა 45 გ-ს შეადგენს. საგაზაფხულო მცენარეა, თუმცა თესავენ შემოდგომითაც. საქართველოში მისი სიჭარბე და სპეციფიკურობა მეცნიერებს აფიქრებინებს, რომ ის უძველესი ჯიშია და ავტოქტონურად წარმოიშვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 675.
ქართული ზამბახი

ქართული ზამბახი (ლათ. Iris iberica) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე ერთლებნიანთა ოჯახისა. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლებს შიგნიდან სიგრძეზე ბანჯგვლიანი ზოლი ჩასდევს, ან მრავალი გაფანტული ბეწვითაა მოფენილი. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლები მომრგვალოა, ქვევით დახრილი, ჩაზნექილი, მკრთალ ყვითელ ფონზე ხშირი მღვრიე წაბლისფერი ზოლებითაა დაქსელილი. ყვავილსაფრის შიგნითა ფოთლები თეთრია ან ოდნავ მოცისფრო, ხშირად მკრთალი სოსანი ძარღვებით დაქსელილი. ფოთლები ლეგაა, ნამგალივით მოღუნული. იზრდება გაშლილ ადგილებზე ქართლსა და აზერბაიჯანში. კახეთში მისი ნახვა შესაძლებელია ივრის აღკვეთილში. გაგნიძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 480. მაყაშვილი ა, ბოტანიკური ლექსიკონი: მცენარეთა სახელწოდებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1961. — გვ. 8.
ქართული კაბა

ქართული კაბა — ქართველი ქალის ეროვნული კოსტუმის ძირითდი სახეობა. მის კომპლექტში ძირითადად შედის აბრეშუმის ან შალის ძვირფასი ქსოვილისგან შეკერილი წელში გამოყვანილი კაბა, გულმკერდზე შემოტმასნილი ზედატანი, გრძელი, კალთაგანიერი ქვედატანი, ოქრომკერდით ნაქარგი სარტყელი, ჩადგმული გულისპირი და სახელოები, აბრეშუმის გრძელი პერანგი, ტოტებნაქარგი შეიდიში, ხავერდის მოკლებეწვიანი ქათიბი, წინდები, ტყავის ფეხსაცმელი, რთული შედგენილობის თავხურა (ლეჩაქი, ჩიხტი-კოპი, ბაღდადი და სხვა), სამკაულები. ქართული კაბა მაღალი წრის ქალისთვის ყოველდღიური სამოსელი იყო, გლეხისთვის კი საუქმო. უმეტესად გავრცელებული იყო საქართველოს ბარში, სადაც ცნობილი იყო წელიანი, ყურთმანჯიანი, სარტყელ-გულისპირიანი კაბები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 480.
ნებულას პრემია

ნებულას დაჯილდოება — ყოველწლიური დაჯილდოება, რომელიც აშშ-ში სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის საუკეთესო ნამუშევრების გამოსავლენად იმართება. დაჯილდოების ორგანიზატორი სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა არაკომერციული ორგანიზაციაა. ნებულას პრემია სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟარში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და პრესტიჟული ჯილდოა. ყოველწლიურად პრემია დაჯილდოების წინა წელს გამოცემულ ნამუშევრებს გადაეცემათ. ნებულას პირველი დაჯილდოება 1966 წელს ჩატარდა. დღესდღეობით ჯილდოები 7 სხვადასხვა კატეგორიაში გაიცემა, რომელთა შორის 4 პრემიის დაარსების დღიდან არსებობს, ესენია: საუკეთესო რომანი, საუკეთესო ნოველა, საუკეთესო ნოველეტა და საუკეთესო მოთხრობა. დაჯილდოება ნებულას კონფერენციის ფარგლებში ტარდება, რომელიც ყოველ გაზაფხულს ამერიკის ტერიტორიაზე სხვადასხვა ლოკაციაზე იმართება. ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის ოფიციალური საიტი Nebula Rules
ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის

ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის ყოველწლიურად სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა ასოციაციის მიერ სამეცნიერო ფანტასტიკის ან ფანტასტიკის ჟანრის რომანებს გადაეცემა. პრემიაზე წარდგენილი ნაშრომის მოცულობა არანაკლებ 40,000 სიტყვას უნდა შეადგენდეს. ნაშრომი გამოქვეყნებული უნდა იყოს ინგლისურ ენაზე აშშ-ში და ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ამერიკელი მკითხველისთვის, აგრეთვე ელექტრონული ვერსიის სახით წარმოდგენის შემთხვევაში დასაშვებია აშშ-ს გარეთ გამოქვეყნებული და ინგლისურ ენაზე თარგმნილი ნაშრომები. პრემიაზე დასაშვებია რომანები, რომლებიც ადრე გამოქვეყნებული მოთხრობების განვრცობილ ვერსიას წარმოადგენენ, ასევე, ავტორის სურვილის შემთხვევაში, რომანად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ინდივიდუალურად გამოქვეყნებული ნოველები. პრემია 1966 წლიდან გაიცემა. ყველა მეტ ნებულას პრემიას საუკეთესო რომანისთვის ურსულა ლე გუინი ფლობს, რომელმაც ექვსი ნომინაციიდან ოთხი გამარჯვება მოიპოვა. მეორე ადგილს ჯო ჰალდემანი იკავებს, რომელსაც ოთხი ნომინაციიდან სამი გამარჯვება აქვს მოპოვებული. ყველაზე მეტ, თორმეტ ნომინაციას ჯეკ მაკდევიტი ფლობს, რომელმაც ერთი გამარჯვება მოიპოვა. ↑ Nebula Rules. ↑ Nebula Awards 1966. ↑ Nebula Awards 1967. ↑ Nebula Awards 1967. ↑ Nebula Awards 1970. ↑ Nebula Awards 1972. ↑ Nebula Awards 1973. ↑ Nebula Awards 1974. ↑ Nebula Awards 1975. ↑ Nebula Awards 1976. ↑ Nebula Awards 1980. ↑ Nebula Awards 1985. ↑ Nebula Awards 1986. ↑ Nebula Awards 1991. ↑ Nebula Awards 1994. ↑ Nebula Awards 1999. ↑ Nebula Awards 2003. ↑ Nebula Awards 2006. ↑ Nebula Awards 2009. ↑ Nebula Awards 2013. ↑ Nebula Awards 2015. ნებულას დაჯილდოების ოფიციალური ვებსაიტი
იარქენდი (მდინარე)

იარქენდი (უიღ. يەكەن دەرياسى იექენ დარიასი, ჩინ. ტრად. 葉爾羌河, გამარტ. 叶尔羌河, ფინინი: Yè'ěrqiāng Hé; ზემო წელზე ეწოდება რასქემ-დარია) — მდინარე დასავლეთ ჩინეთში, ტარიმის შემდგენელი. სიგრძე 1068 კმ. სათავეს იღებს ყარაყორუმის მყინვარებში; მთებიდან გამოსვლისას წარმოქმნის გამოზიდვის კონუსს მრავალი ტოტით, შემდეგ, მდინარეებთან აქსუსა და ხოთანთან შეერთებამდე (ტარიმის სხვა შემდგენლები), მიედინება ტარიმის ღრმულის ჩრდილო დასავლეთ განაპირა მხარეს, არამდგრად კალაპოტში. წყალდიდობა იცის ზაფხულში, რომელიც გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით და წვიმით; ზაფულში ვაკეზე შრება. წყლის საშუალო ხარჯი 170 მ³/წმ. რწყავს იარქენდის ოაზისს. ↑ Яркенд // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 30 — М., 1978.
აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობა

აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობა (მოქალაქობაჲ და წამებაჲ წმიდისა აბიბოს ნეკრესელ ეპისკოპოსისაჲ) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს ცამეტ ასურელ მამათაგან, ერთ-ერთის, აბიბოს ნეკრესელის ღვაწლსა და მოწამეობრივ აღსასრულზე. ჩვენამდე შემონახულია აბიბოსის შედარებით მოკლე „მარტვილობა“, რომელსაც მეტაფრასტის ხელში გაუვლია. მეტაფრასტს მარტვილობის თავდაპირველი, კიმენური რედაქცია, ალაგ-ალაგ შეუმოკლებია, ზოგი რამ დაუმატებია მისთვის. მაგალითად, მას დაუმატებია დედნისთვის შესავალი, ეპილოგი, შუაში ჩაურთავს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი. მეტაფრასული რედაქციის ავტორი პირდაპირ აღნიშნავს მარტვილობის კიმენური, ძველი რედაქციის არსებობას, როდესაც ამბობს: აბიბოსმა ბევრი რამ გააკეთა „ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასაო“. ეს თავდაპირველი კიმენური რედაქცია, რომელიც არ შემონახულა, მისი სათაურის მიხედვით არის „თქუმული არსენი დიდისა, ქართლისა კათალიკოზისა“. არსენის მარტვილოლოგიურ ნაშრომში აღწერილი ყოფილა, იმდროინდელი ქართულ-ირანულ-ბიზანტიური პოლიტიკური ურთიერთობის ფონზე, აბიბოსის საქმიანობა. მეტაფრასტს, სამწუხაროდ, ყველაფერი არ შეუტანია თავის ნაწარმოებში. ის შენიშნავს: „ამას რა გითხრობ თქუენ ნეტარისა ეპისკოპოსისა აბიბოსისა[თჳს], არა თუ ყოველთა საქმეთა და შრომათა და ღუაწლთა მისთა გაუწყებ თქუენ: ანუ ვითარ იგი დალეწნა კერპნი და უღმრთოთა მათ არწმუნა ქრისტე და ნათელსცა მათ, ანუ ვითარ დედაკაცსა მას უწინაჲსწარმეტყუელა შემდგომად მისა მოსვლაჲ ბერძენთაჲ და დაპყრობაჲ ქუეყანისა ამის ჩუენისაჲ, რომელიცა იგი იქმნა მსწრაფლ: მისსავე დედაკაცისაზე მოვიდეს ბერძენნი და განასხნეს უსჯულონი იგი სპარსნი, მიერითგან ერისთავნი იქმნნეს მპყრობელ ქართლისა, და სხუანი მრავალნი, ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასა“. მეტაფრასტის წყალობით მეცნიერებას დაკარგვია ძვირფასი ცნობები უძველესი ისტორიიდან. კორნელი კეკელიძის მოსაზრებით, ამ თხზულების დაწერისას არსენს ხელთ ექნებოდა წყაროები, რომელთა ნაწილი მაინც, სავარაუდოდ, აღმოცენებულნი იყვნენ სამონასტრო ზეპირსიტყვიერებისა და ტრადიციათა ნიადაგზე; ისინი გატარებულნი ჩანან იმ ბრძოლის ქარცეცხლში, რომელიც VII-IX საუკუნეების მანძილზე მიმდინარეობდა საქართველოში ქალკედონისტთა და ანიტიქალკედონისტთა შორის. მკვლევარისვე აზრით, ამ წყაროებში ჭეშმარიტება ტენდენციურადაა წარყვნილი გამარჯვებული დიოფიზიტობის მიერ, თუმცა მას შემოუნახავს ისტორიულად სწორი ცნობების ელემენტებიც. ვარაუდობენ, რომ ის მეტაფრასტი, რომელმაც არსენის შრომა გადააკეთა, უნდა იყოს ნეკრესის კათედრის ერთ-ერთი ეპისკოპოსი, რაც მისი შემდეგი სიტყვებიდან ჩანს: „ჩემი არს მოწამე ესე და არა სხჳსაჲ, ჩემისა ამისაგან საყდრისა ნაყოფი მშუენიერი, მხიარულებისა ჩემდა მომღებელი“. თავისი მეტაფრასტული შრომის დაწერისას მას გამოუყენებია, სხვათა შორის, ქართული თარგმანი გიორგი ამარტოლის „ხრონოგრაფისა“. ეს იმ ნაწილში, სადაც მსჯელობაა იმაზე, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი. კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 82-84. ↑ მიხეილ საბინინი, საქართველოს სამოთხე, 1882, გვ. 213–216
რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა

რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა (წამებაჲ და ღუაწლი წმიდისა დიდისა მოწამისა რაჟდენისი) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს სპარსი რაჟდენის მოღვაწეობასა და მარტვილობაზე, რომელიც ქართლში მოვიდა ვახტანგ გორგასლის დროს და ქრისტიანობის მიღებისათვის აწამეს თანამემამულეებმა, რომლებიც იმ ხანებში შემოესიენ ქართლს. როგორც ნაშრომიდან ჩანს, რაჟდენის „სიმხნე და მოთმინება“, ძველად აღწერილი, მალე დაკარგულა, ამიტომ ავტორს ახალი თხზულება დაუწერია. რადგანაც, მის პერიოდში გავრცელებული ყოფილა მეტაფრასული მიმართულება, თავისი ნაშრომი მას ამ მიმართულებით განუვითარებია. ავტორს ხელთ ჰქონია ქართული მატიანეების პირველი კრებული — „ცხოვრებანი ქართველთანი“, რომელსაც ის ძველ მატიანეს უწოდებს. აქედან მას ამოუღია უმთავრესი ფაქტები ვახტანგისა და სპარსელების ურთიერთდამოკიდებულებისა, რომელმაც იმსხვერპლა რაჟდენი. აგრეთვე, ხელთ ჰქონია დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა. მაშასადამე, თხზულების დაწერის თარიღად მიჩნეულია XII საუკუნის მეორე ნახევარი. მისი ავტორი უცნობია. კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 84-85.
გიორგი უშიკიშვილი

გიორგი უშიკიშვილი (დ. 31 მარტი, 1985, ახმეტა) — ქართველი მომღერალი, პედაგოგი, ლოტბარი, ტელეწამყვანი. გიორგი უშიკიშვილი დაიბადა 1978 წლის 31 მარტს, ახმეტაში. დაამთავრა თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1993 წლიდან იყო მოსწავლეთა სასახლის ქართული ფოლკლორის მასწავლებელი; 1993–1997 წლებში ხალხური სიმღერების შემსწავლელი სკოლის პედაგოგი; 1995–1997 წლებში საქართველოს ტელერადიო მაუწყებლობის ბავშვთა გუნდისა და 1997–2003 წლებში ლოტბარი; 2004 წლიდან საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრის დირექტორი. საუკუნის წინანდელი ჩანაწერებით აღადგინა უნიკალური ქართული ხალხური სიმღერები ანსამბლ „ლაშართან“ ერთად და გამოსცა კომპაქტ-ალბომის სახით. 2008 წელს დააარსა ფოლკლორული რადიო. 2004–2013 წლებში ხელმძღვანელობდა ფოლკორის სახელმწიფო ცენტრს. 2013 წლიდან სამუშაოდ გადავიდა ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ში, სადაც საავტორო ფოლკ-რუბრიკას უძღვებოდა. იყო მუსიკალური ტელეპროექტის „მხოლოდ ქართული“-ს ჟიურის წევრი (2017, 2018, 2019). წინანდლის პრემია; ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი; ღირსების ორდენი. ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ., 2006. — გვ. 448. გიორგი უშიკიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
არჩილ მეფის მარტვილობა

არჩილ მეფის მარტვილობა — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც არჩილის მოწამეობრივ აღსასრულ მოგვითხრობს. ეს არის მოკლე ნაწარმოები, რომელიც „ქართლის ცხოვრების“ პირველ რედაქტორს შეუტანია ისტორიკოს ჯუანშერის თხზულებაში იქ, სადაც ლაპარაკია არჩილის შესახებ, და თან დაუმატებია: „წიგნი ესე იპოვა ესრეთ სულ მცირედ აღწერილი, რომელ ჟამთა შლილობითა ჯერისაებრ ვერვის აუწერიაო“. თხზულების ავტორი არის XI საუკუნის ისტორიკოსი ლეონტი მროველი. ამ თხზულების დაწერისას მას ხელთ ჰქონდა უმთავრესად ჯუანშერის ნაშრომი. თხზულება შინაარსით მწირია, ჩანს, მეტი ცნობები ამ ეპოქიდან არც ლეონტის დროს არსებობდა, თორემ თუ ის არა, ჯუანშერი მაინც შეიტანდა თავის ისტორიაში. ლეონტის ეს შრომა შემდეგ უცნობ ჰაგიოგრაფს გაუვრცია. ამ გადამეტაფრასებულ რედაქციას ეწოდება „შესხმაჲ და წამებაჲ წმიდისა და დიდებულისა მოწამისა არჩილისა მეფისა“. შესხმა იწყება ვრცელი შესავლით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივი აგიოგრაფიული შაბლონით. ავტორი არჩილის ისტორიას წყვეტს ფეოდალური ხანის აზროვნებისათვის დამახასიათებელი შენიშვნით მისი მოწამეობრივი ღვაწლის შესახებ: „არა სადა სმენილ არს თჳთმპყრობელთა მეფეთა მოწამეობაჲ, სხვაჲ არს სისხლი მეფისაჲ და სხუაჲ მთავრისაჲ და სხუაჲ მონისაო“. პირველი ნაწილი არჩილის ისტორიისა შედგენილია დავით და კონსტანტინეს ცხოვრების მიხედვით. აქ თითქმის სიტყვა-სიტყვით გამეორებულია მურვან ყრუს საქართველოში მოსვლის შესახებ ყველაფერი ის, რაც დავით და კონსტანტინეს ცხოვრებაშია მოთხრობილი. მურვან ყრუ აქაც მაჰმადის დისწულადაა გამოყვანილი, როგორც დავით და კონსტანტინეს ცხოვრებაში. ამის შემდეგ მოყვანილია, თითქმის უცვლელად, ლეონტი მროველის მიერ აღწერილი არჩილის ცხოვრება. ისტორია მთავრდება მოკლე დარიგებით: ვნატრიდეთ გვირგვინოსანი მეფის ღვაწლს და ვბაძავდეთ მას. ასეთია ამ თხზულების შედგენილობა. მისი ავტორი უცნობია. ის მხოლოდ შენიშნავს: „ვიკადრე მეცა უნდომან და გლახაკმან ამან აღწერად მისთჳს ძალისაებრ ჩემისაო“. თხზულების დაწერის თარიღად ვარაუდობენ XII საუკუნეს, უფრო მის მეორე ნახევარს. ჰაგიოგრაფს იმ დროის საქართველოს სურათი გადააქვს არჩილის მეფობაში, როდესაც ამბობს: „ეპყრა მას საზღუარნი ყოვლისა საქართველოჲსანი ანაკოფსით ვიდრე დარუბანდამდეო“. ნაწარმოების ლიტერატურული ენა არის უბრალო და მარტივი, ყოველ შემთხვევაში, აქ ჩვენ ვხედავთ პეტრიწონული სკოლის ხელოვნურ სქოლასტიკურ ნორმებს, რომელთაც დიდი ადგილი ეკავათ განსაკუთრებით მეტაფრასულ ჰაგიოგრაფიაში. კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 90-91. ↑ ექვთიმე თაყაიშვილი, ქართლის ცხოვრება მარიამ დედოფლისა, 1906, გვ. 211-215 ↑ ექვთიმე თაყაიშვილი, ქართლის ცხოვრება ანა დედოფლისა, 1906, გვ. 157-159 ↑ მ. ჯანაშვილი, ქართული მწერლობა, ტ. I, გვ.253-292 ↑ ს. ყუბანეიშვილი, ქრესტომათია, ტ. I, გვ. 249-252
მიქელ-გობრონის მარტვილობა

მიქელ-გობრონის მარტვილობა („წამებაჲ წმიდისა მოწამისა გობრონისი“) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება გობრონის მოწამეობრივი აღსასრულის შესახებ. თხზულების ავტორი არის სტეფანე მტბევარი, IX საუკუნის ბოლოსა და X საუკუნის პირველი მეოთხედის მოღვაწე. როდესაც აშოტ III-მ, რომელსაც ზედმეტ სახელად კუხი ერქვა, ტბეთის საეპისკოპოსო საყდარი დააარსა, მის პირველ ეპისკოპოსად სტეფანე დასვა. მაშასადამე, თხზულება დაწერილია X საუკუნის დასაწყისში, 914–918, ვინაიდან აშოტ კუხი 918 წელს გარდაიცვალა. მარტვილობა ვრცელი არ არის და მისი უმეტესი ნაწილი წარმოადგენს საღვთისმეტყველო ტრაქტატს, რომელიც საღვთო წერილიდან მოტანილი ციტატებით და განყენებული მსჯელობითაა შეზავებული. ავტორის აზრი საეკლესიო-პროვიდენციალურია: მისი აზრით, უცხო და გარეშე მტრის შემოსევა, ომიანობა და ქვეყნის აწიოკება ღვთის რისხვაა და შურისძიება ადამიანის უკეთურების გამო. ასე ხსნის ის სომხეთის მოოხრებას აბუ ლ-კასიმის მიერ. ეს თხზულება ტიპური ნიმუშია იმ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა, რომლებიც X საუკუნიდან გაჩნდნენ ქართულ ლიტერატურაში და რომელნიც მონოფიზიტი სომხების მიმართ ეროვნულ-სარწმუნოებრივი თვალსაზრისით ლოიალობას ვერ იჩენდნენ. მიუხედავად ასეთი ტენდენციისა, ის საყურადღებო ნაწარმოებს წარმოადგენს. იმდროინდელი პოლიტიკური ვითარება სტეფანეს, თუმცა მოკლედ, მაინც მკაფიოდ აქვს დახასიათებული. არაბების შემოსევა, მათი რიცხვი, შეიარაღება, ციხისათვის ალყის შემორტყმა და ქრისტიანების ხოცვა-ჟლეტა, მათი გასაჭირი, რომელიც იქამდე მიდიოდა, რომ ისინი „ვითარცა მკალნი მოსჭამდეს ფურცელსა ხეთასა და მწუანილოვანსა ქუეყანისასა“ — ეს ყველაფერი წარმოგვიდგენს ავტორს, როგორც „რეალისტური“ მანერის მწერალს. კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 92-93. ↑ მიხეილ საბინინი, საქართველოს სამოთხე, გვ. 393–400. ↑ ს. ყუბანეიშვილი, ქრესტომათია, გვ. 80-85
ზოსიმე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ზოსიმე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ზოსიმე — ქართველ ჰიმნოგრაფი ზოსიმე კუმურდოელი — ქართველი საეკლესიო პირი, კუმურდოს ეპისკოპოსი XI საუკუნეში ზოსიმე II კუმურდოელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი ზოსიმე პალესტინელი — ქრისტიანი ასკეტი ბერი ზოსიმე ფინიკიელი — ქრისტიანი წმინდანი ზოსიმე (შიოშვილი) — ქართველი საეკლესიო პირი, წილკნის ეპისკოპოსი XX-XXI საუკუნეებში აგრეთვე ზოსიმუსი — რომის პაპი
მიხეილ ზოშჩენკო

მიხეილ ზოშჩენკო (დ. 29 ივლისი, 1895, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 27 ივლისი, 1958, ლენინგრადი) — რუსი სატირიკოსი მწერალი, მთარგმნელი. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ქართულ ენაზე. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1918 წელს მოხალისედ შეუერთდა წითელ არმიას. 1921 წლიდან იყო ლიტერატურულ ჯგუფ „სერაპიონის ძმების“ წევრი. 1922 წელს გამოსცა პირველი წიგნი, იუმორისტული ნოველების კრებული „ნაზარ ილიჩის, ბატონი სინებრიუხოვის მოთხრობები“. „მიშელ სინიაგინი“, 1930 „დაბრუნებული ახალგაზრდობა“, 1933 „კერენსკი“, 1937 „ტარას შევჩენკო“, 1939 „ტილოს პორტფელი“, 1939, პიესა „მზის ამოსვლის წინ“, 1943, მოთხრობა „დაე, უიღბლომ იტიროს“, 1946, პიესა მიხეილ ზოშჩენკოს აგარაკი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 539. მიხეილ ზოშჩენკო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ზრენიანინი

ზრენიანინი — ქალაქი სერბეთში, ვოევოდინას ავტონომიურ მხარეში, ზრენიანინის თემის ცენტრი. მოსახლეობა 76 511 ადამიანი (2011). ნავსადგური მდინარე ბეჩეიზე, სარკინიგზო კვანძი. ქალაქში განვითარებულია სამშენებლო, ხე-ტყის, სასოფლო-სამეურნეო და გადამამუშავებელი მრეწველობა. ოფიციალური საიტი
მიკლოშ ზრინი

მიკლოშ ზრინი (დ. 1 მაისი, 1620, — გ. 18 ნოემბერი, 1664, ჩაკოვეცი) — უნგრელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, მწერალი და პოეტი, ხორვატიის მთავარმართებელი 1647 წლიდან. მისი ადრეული სსატრფიალო პოეზია ბაროკოს გავლენას განიცდიდა. ავტორია საგმირო ეპოსისა „სიგეტის დაცემა“ (1645-1646), სადაც ასახა უნგრელთა ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. მის შემოქმედებაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს უნგრეთის გათავისუფლების და გაერთიანების იდეას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 539. მიკლოშ ზრინი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
არტაშეს ამირბეკიანი

არტაშეს ამირბეკიანი (დ. 8 მაისი, 1905, ტფილისი — გ. 25 იანვარი, 1983) — სომეხი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხლო არტისტი (1958) და სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1962). 1922 წელს თბილისში ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა სომხეთში. 1929 წელს მუშაობა დაიწყო სოხუმის თეატრის სომხურ დასში. 1929–1932 წლებში იყო თბილისის სომხური დრამის მსახიობი, 1932–1935 წლებში ერევნის მ. გორკის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი, 1936 წლიდან თბილისის სომხური დრამატული თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: კაკული, ისაია (გ. სუნდუკიანის „პეპო“, „ხათაბალა“), რუსტამი (შირვანზადეს „ნამუსი“), ოთარბეგი(ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ზაბელინი (ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები“), ანდრო (ს. კლდიაშვილის „გმირთა თაობა“) იაგო (უ. შექსპირის „ოტელო“), ფრანც მოორი (ფ. შილერის „ყაჩაღები“), ოგსენი (ა. პარონიანის „ძია ბაღდასარი“) და სხვ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 134. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 398. ელერდაშვილი, ა., უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ.: ფანტაზია, 2006. არტაშეს ამირბეკიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჯოვანი ამიჩი

ჯოვანი ამიჩი (დ. 25 მარტი, 1786, მოდენა — გ. 10 აპრილი, 1863, ფლორენცია) — იტალიელი ბოტანიკოსი და ოპტიკოსი. გააუმჯობესა მიკროსკოპი, გამოიგონა იმერსიული ობიექტივი და პირდაპირი ხედვის სპექტროსკოპი. აღწერა პროტოპლაზმის მოძრაობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 399. ჯოვანი ამიჩი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ლიბიის სამოქალაქო ომი

ტერმინი ლიბიის სამოქალაქო ომი შეიძლება აღნიშნავდეს: ლიბიის პირველი სამოქალაქო ომი — სამოქალაქო ომი ლიბიაში (2011). ლიბიის მეორე სამოქალაქო ომი — სამოქალაქო ომი ლიბიაში (2014-დან)
ბოზოქლუ მუსტაფა-ფაშა

ბოზოქლუ მუსტაფა ფაშა (დ. 1638, იოზგათის პროვინცია – გ. დეკემბერი, 1698, ედირნეს პროვინცია) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი 1693–1694 წლებში. თანამდებობაზე შეცვალა სიურმელი ალი-ფაშამ. islamansiklopedisi.info
პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში

პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში — ერთ-ერთი კატეგორია პულიცერის პრემიის შვიდ კატეგორიას შორის, რომელიც ყოველწლიურად ლიტერატურაში, დრამატურგიასა და მუსიკაში გაიცემა. პრემია 1918 წელს დაარსდა და 1948 წლამდე, როგორც პულიცერის პრემია რომანისთვის, გაიცემოდა. პრემიის ფინალისტების ვინაობას 1980 წლიდან აცხადებენ. პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში ორჯერ მოიპოვეს უილიამ ფოლკნერმა, ჯონ აპდაიკმა, ბუთ ტარკინგტონმა და კოლსონ უაიტჰედმა. პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში პულიცერის პრემია რომანისთვის ↑ 2009 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 14 January 2021 ↑ 2017 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 14 January 2021 ↑ 2015 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 2021 ↑ 2017 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 14 January 2021 ↑ 2018 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 14 January 2021 ↑ 2020 Pulitzer Prize Winners & Finalists. ციტირების თარიღი: 14 January 2021
მიქელ პარეხელის ცხოვრება

მიქელ პარეხელის ცხოვრება — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, მიქელ პარეხელის შესახებ. თხზულება არ შემონახულა, თუმცა მისი დაწერის თარიღად ვარაუდობენ IX საუკუნის მეორე ნახევარს, გამომდინარე იქიდან, რომ მიქელ პარეხელი მოხსენიებულია „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებასა“ და „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“. იგი სერაპიონ ზარზმელის უფროსი თანამედროვე ყოფილა. თხზულება ხელთ ჰქონია ბასილი ზარზმელს, როდესაც ის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებას“ წერდა და, როგორც ჩანს, იქიდან რამდენიმე ცნობა ამოუღია; ასევე, ხელთ ჰქონია ის გიორგი მერჩულესაც, როდესაც „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებას წერდა“. მკვლევართა ვარაუდით, უდაოა, რომ გრიგოლ ხანძთელისა და სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების მიქელი ერთი და იგივე პიროვნებაა: ორივე თხზულების მიქელს ჰყავს მოწაფე ბასილი, ორივე მიქელი აშენებს პარეხს, სადაც სიკვდილის შემდეგ იმარხება კიდეც. ამას არ ეწინააღმდეგება ის მცირეოდენი განსხვავება, რომელიც ამ ორი ცხოვრების თხრობათა შორისაა: „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების“ მიხედვით, მიქელი პირველად მოღვაწეობდა ოპიზაში და აქედან დაემკვიდრა იგი პარეხში, „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ კი ოპიზა ამ შემთხვევაში სულაც არაა ნახსენები – მიქელი მიძნაძორს შემდგარა ბერად, იქიდან ხანძთაში მისულა გრიგოლთან, რომლის განზრახვით და რჩევით პარეხში დამკვიდრებულა. „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების“ ავტორი მოგვითხრობს იმას, რაც მას სხვებისაგან გაუგონია – „ესე სიტყუაჲ მამათა მიერ მოვალს ჩუენდაო“, ამბობს ის, და ამ შემთხვევაში, შესაძლოა, გადმოცემით თხზულებაში შესაძლოა, ისეთი ანაქრონიზმებიც შერეულიყო, როგორიცაა ცნობა მიქელის შიო მღვიმელის მოსწავლეობაზე. გიორგი მერჩულეს, გრიგოლ ხანძთელის ბიოგრაფს, როგორც ხანძთის მოღვაწეს, უფრო ნამდვილი ცნობები ჰქონია. მკვლევართა ვარაუდით, მიქელი სერაპიონზე ადრე უნდა გარდაცვლილიყო, არა უადრეს IX საუკუნის 70-იანი წლების დასაწყისისა. „სწავლანი, ნიშნი და სასწაულმოქმედებანი მისნი“, ესე იგი მისი ცხოვრება, ამბობს ბასილი ზარზმელი, „აღწერეს მოწაფეთა მისთა“. კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 107-108.
იშიმი (მრავალმნიშვნელოვანი)

იშიმი შეიძლება აღნიშნავდეს: იშიმი — მდინარე რუსეთში იშიმი — ქალაქი რუსეთში