laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სინდარული

სინდარული (Sindarin) — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში ტელერების მშობლიური ენა. ტოლკინმა ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში გადაწყვიტა განევითარებინა ენა, რომელიც ჟღერადობით ახლოს იქნებოდა ვალიურთან და სხვა კელტურ ენებთან, ისევე, როგორც ძველ სკანდინავიურთან . თავდაპირველად მან ჩამოაყალიბა გოლდოგრინი. შემდეგ ნოლდორულიდან შექმნა სინდარული. სინდარული განვითარდა ტელერულისაგან და ითვლებოდა შუახმელეთის საერთაშორისო ენად, განსაკუთრებით ბელერიანდში. დიდი ლაშქრობისას, როდესაც ელფები დასავლეთში გადადიოდნენ ვალართა მოწვევით, ტელერებს გზადაგზა აკლდებოდათ ხალხი. მაგალითად, ნანდორები პირველები იყვნენ, ვინც მთავარ შტოს დასცილდა, რადგან ნისლიანმა მთებმა ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ელფები დააფრთხო. ყველაზე დიდი ნაკადი შუა ბელერიანდში დარჩა, მათ სამშობლოდ შემდგომ დორიათი იქცა. ხოლო ზღვასთან მიახლოვებულებს კიდევ დასცილდა ელფების გარკვეული რიცხვი. მათ სანაპიროებზე გააშენეს მათი ქალაქები და იწოდებოდნენ ფალათრიმებად. დარჩენილი ტელერი გადავიდნენ ამანში. ტელერების საერთო ენა იყო ტელერული, მაგრამ კლანის ტომებად დაშლამ გამოიწვია საერთო ენის განშტოება. ამანელი ტელერები იყენებდნენ უცვლელ ამანიარულ ტელერულს, მწვანე ელფების ენას ეწოდებოდა ნანდორული და იყოფოდა დიალექტებად - ოსირიანდულ, ლოთლორიენულ და ტყის სამფლობელოს დიალექტად. ამ უკანასკნელ ორს ეწოდებოდა სილვანი. ნოლდორთა მოსვლამდე, ბელერიანდის მთავარი ენა იყო სინდარული და იყოფოდა სანაპიროს დიალექტად, ჩრდილო დიალექტად და დორიათის დიალექტად. შუახმელეთის გეოგრაფიული დასახელებები მეტწილად სინდარულზე წარმოითქმებოდა. ბელერიანდის განადგურების შემდეგ სინდარული რჩებოდა შუახმელეთის მნიშვნელოვან ენად, მაგრამ ნაწილობრივ შეერწყა ნანდორულს ლორიენში და დაილექა ქუენიურიდან შუაველში. მესამე ეპოქის შუახმელეთში სინდარული შემორჩენილი იყო ელფთა სამეფოებში (გარდა ბნელტევრის), თუმცა ყველგან განსხვავებულ დიალექტს იყენებდნენ. დორიათრინი - დორიათის დიალექტი, საკმაოდ არქაული ჟღერადობით. ძირითადად დორიათის ფარულ სამეფოში გამოიყენებოდა და უამრავი არქაული ელემენტის მატარებელი იყო. იგი შემორჩენილი იყო არსებით სახელებში, ნაცვალსახელებსა და სხვადასხვა ზეპირსიტყვიერ ფორმაში. ამ ენაში, განსხვავებით სხვებისგან, ქუენიურის გავლენა არ იგრძნობოდა. ფალათრინი - ფალასის დიალექტი, რომელსაც სანაპიროზე იყენებდნენ, შემდგომში ნარგოთრონდშიც. ჩრდილო სინდარული - დორთონიონისა და ჰითლუმის დიალექტი. სინდარული წარმოადგენდა ლინგუა ფრანკას, ელფებსა და მათ მომხრეებს შორის, მაგრამ თანდათან ზღუდავდა ვესტრონი. ნანდორულთან შერევის გამო, ლოთლორიენის დიალექტი საკმაოდ გაუგებარი იყო სინდარულის მცოდნისთვის, ხოლო შუაველში ქუენიურს დიდი გავლენა ჰქონდა, განსხვავებით ლინდონისაგან, სადაც მან თავისი ძველი ფორმა მეტნაკლებად შეინარჩუნა. Parma Tyelpelassiva ნეო-სინდარულის კურსი დაარქივებული 2006-02-11 საიტზე Wayback Machine. ↑ Burns, Marjorie (2005). Perilous Realms: Celtic and Norse in Tolkien's Middle-earth. University of Toronto Press, გვ. 21. ISBN 0-8020-3806-9.  ↑ Chance, Jane (2001). The Lord of the Rings: The Mythology of Power. University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-9017-7.  ↑ Conley, Tim; Cain, Stephen (2006). Encyclopedia of Fictional and Fantastic Languages. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33188-6.
ენამრგვალასებრნი

ენამრგვალასებრნი (ლათ. Alytidae, Discoglossidae) — ოჯახი უკუდო ამფიბიების რიგისა. აქვთ მრგვალი გაუორკაპებელი ენა, ოჯახში 4 გვარია და 8 სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკაში. ყველაზე ცნობილი გვარია ბაყაყი-მეანი (Alites). ენამრგვალასებრნი დროის უმეტეს ნაწილს წყალში ატარებენ. გარკვეული დაყოფით ოჯახს ასევე მიაკუთვნებენ გომბიოს გვარს (Bombina). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 147.
მილანლი

მილანლი (აზერ. Milanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში. მილანლი GEOnet სახელების სერვერზე
მირლარი

მირლარი (აზერ. Mirlər) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში. მირლარი GEOnet სახელების სერვერზე
მოლაბიუჰანი

მოლაბიუჰანი (აზერ. Mollabürhan) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში. მოლაბიუჰანი GEOnet სახელების სერვერზე
მოლალი (გუბადლი)

მოლალი (აზერ. Mollalı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
მუღანლი (გუბადლი)

მუღანლი (აზერ. Muğanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში. მუღანლი GEOnet სახელების სერვერზე
ენგური (მრავალმნიშვნელოვანი)

ენგური შეიძლება აღნიშნავდეს: ენგური — მდინარე საქართველოში ენგური — მყინვარი საქართველოში
ენგურის მყინვარი

ენგურის მყინვარი, ენგურ-უხვანი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 3,1 კმ, ფართობი 3,5 კმ². მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 2730 მ სიმაღლეზე. ფირნის ხაზის სიმაღლეა 3550 მ. ენგურის მყინვარიდან სათავეს იღებს მდინარე ენგურის ერთ-ერთი მდგენელი. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 63. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 671.
ენგურის ბრძოლა

ენგურის ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ჯარებს შორის მდინარე ენგურის ნაპირებზე 1855 წლის 25 ოქტომბერს, ყირიმის ომის (1853-1856) დროს. 1855 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში თურქებმა დიდძალი ჯარი გადმოსვეს ყულევში, ტრაპიზონში, ხოლო 1856 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში 36-ათასიანი არმია გადასხეს აფხაზეთში ომერ-ფაშას მეთაურობით. ოსმალეთის სარდლობა აფხაზეთ-სამეგრელოს ხელში ჩაგდებას ვარაუდობდა. ამავე დროს საქართველოში გამარჯვება მდგომარეობას შეუმსუბუქებდა ალყაში მოქცეულ ყარსის თურქულ გარნიზონს. 1856 წლის ოქტომბერში ომერ-ფაშას ჯარი აფხაზეთიდან სამეგრელოსკენ დაიძრა. მის წინააღმდეგ იდგა „გურიის რაზმი“ — 7 ბატალიონი და ქართველთა სახალხო ლაშქარი — დაახლოებით 5 ათასი კაცი გენერალ-მაიორ ივანე მუხრანბატონმა მეთაურობით. მუხრანბატონმა სცადა გაემაგრებინა გადასასვლელები მდ. ენგურზე; ყველაზე უკეთ იყო გამაგრებული რუხის გადასასვლელი, რომელიც ზუგდიდის გზას კეტავდა. ომერ-ფაშამ იერიში მიიტანა რუხის გადასასვლელზე, მაგრამ ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდა. მაშინ მან მოულოდნელად შეუტია ნაკლებად გამაგრებულ სანარმანიოს გადასასვლელს. უთანასწორო ბრძოლაში გამარჯვება ოსმალებს დარჩათ. ამის შემდეგ ოსმალებმა იერიში მიიტანეს კოკის გადასავლელზეც და გარემოცვის მუქარით აიძულა მუხრანბატონი უკან დაეხია. რამდენიმე დღის შემდეგ რუსეთის ჯარმა საერთოდ დატოვა სამეგრელო და ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირზე გადავიდა. მოკლულთა, დაჭრილთა და დაკარგულთა სახით რუსეთის ჯარმა 500-ზე მეტი ადამიანი დაკარგა, ოსმალებმა — 300-ზე მეტი. კაჭარავა დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 671. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5, თ., 1970. ბურჭულაძე გ., ყირიმის ომი და საქართველო, თბ., 1960. Ингур // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
ალექსანდრე II-ის ძეგლი (შახტი)

ალექსანდრე II-ის ძეგლი (რუს. Памятник Александру II) — ძეგლი როსტოვის ოლქის ქალაქ შახტიში. მდებარეობს შევჩენკოსა და პუშკინის ქუჩის გადაკვეთაზე. სრულიად რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე II ისტორიაში შევიდა თავისი მასშტაბური რეფორმებით, რომელმაც რევოლუციამდელ ისტორიოგრაფიაში მიიღო „დიდი რეფორმების“ სახელი. იმპერატორმა დიდი როლი ითამაშა ქალაქ შახტის ცხოვრებაში. 1867 წელს გამოსცა კანონი გრუშევსკის დასახლების შექმნის შესახებ, რომელმაც მიიღო სამთო ქალაქის სტატუსი. იმპერატორის წყალობით სამთო საქმიანობა აღნიშნული ქალაქის მრეწველობის მთავარი დარგი გახდა. 1883 წლის 3 იანვარს სახელმწიფო საბჭოს გადაწყვეტილების მიხედვით სამთო დასახლებას ეწოდა ალექსანდროვსკ-გრუშევსკი, ამჟამად ქალაქი შახტი. იმპერატორ ალექსანდრე II-ის ძეგლი გაიხსნა 2015 წლის 29 აპრილს დონის სახელმწიფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ფილიალის მომსახურების სფეროსა და მრეწველობის ინსტიტუტის შენობის წინ. ძეგლი ააშენეს შემოწირულობების საფუძველზე. ძეგლის გახსნის უფლება მისცეს რომანოვების დინასტიის წარმომადგენელს, ალექსანდრე III-ის შთამომავალს პავლე ედუარდის ძე კულიკოვსკ-რომანოვს და შახტის კაზაკების კადეტთა კორპუსის კადეტს კირილ პოვეჩეროვს. იმპერატორი ალექსანდრე II გამოსახულია ფეხზე მდგომი სრული ტანით, მუნდირში და ორდენებით. მარცხენა ხელით ეყრდნობა კვარცხლბეკს. კვარცხლბეკი დამზადებულია მუქი გრანიტისაგან, ხოლო ალექსანდრე II-ის გამოსახულება ბრინჯაოსაგან. ძეგლის სიმაღლეა - 5,7 მეტრი, საიდანაც 2,4 მეტრია იმპერატორის ფიგურა. ძეგლის წინა მხარე მიმართულია პუშკინის ქუჩის მხარეს. ძეგლის წინა მხარეს წარწერაა „ალექსანდრე II. მეფე - განმათავისუფლებელი“. ძეგლი ააგეს ქალაქ შახტის ისტორიული საბჭოს ინიციატივით. ძეგლის მოქანდაკეა იური ალექსის ძე ლევოჩკინი. Члены ИППО приняли участие в открытии памятника императору Александру II в Шахтах В городе Шахты открылся памятник Александру II Памятник Александру II установят в Шахтах დაარქივებული 2017-04-16 საიტზე Wayback Machine.
მურადხანლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მურადხანლი შეიძლება აღნიშნავდეს: მურადხანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში მურადხანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, იმიშლის რაიონში
ყარაჯალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარაჯალი შეიძლება აღნიშნავდეს: ყარაჯალი — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში ყარაჯალი — სოფელი აზერბაიჯანში, უჯარის რაიონში ყარაჯალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხაჩმაზის რაიონში ყარაჯალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯაბრაილის რაიონში
ყაზიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ქაზიანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ყაზიანი — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში ყაზიანი — სოფელი აზერბაიჯანში, ტერტერის რაიონში ყაზიანი — სოფელი აზერბაიჯანში, უჯარის რაიონში
ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეა

ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეა (ინგლ. Northern Ireland Assembly, ირლ. Tionól Thuaisceart Éireann) — ჩრდილოეთ ირლანდიის ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო ფორმირებულია რეფერენდუმის შედეგებით, რომელიც შედგა 1988 წლის 22 მაისს. წინასწარი გადაწყვეტილება რეფერენდუმის ჩატარების შესახებ, მიღებული იქნა ბრიტანეთისა, ირლანდიის მთავრობის და ჩრდ. ირლანდიის პარტიების შეხვედრის შედეგად. ჩრდ. ირლანდიის ასამბლეის არჩევნები შედგა 1998 წლის 25 ივნისს. ორგანოს კომპეტენციაში შედის: ჯანმრთელობის, განათლების, ადგილობრივი მმართველობის, მშენებლობის, ეკონომიკური განვითარების, გარემოს დაცვის, სოფლის მეურნეობის, სპორტისა და ხელოვნების საკითხები. ასამბლეის მიერ მიღებულ აქტებს, დედოფლის კეთილგანწყობა ესაჭიროება. ოფიციალური საიტი
Magnavox Odyssey

Magnavox Odyssey — პირველი კომერციული სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, გამოცემული კომპანია Magnavox-ის მიერ 1972 წელს აშშ-ში, ხოლო ევროპაში 1973-ში. კონსოლი შემუშავებული იქნა მცირე ჯგუფის მიერ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რალფ ბაერი. Odyssey არის თეთრი, შავი და ყავისფერი ყუთი, რომელიც უერთდება სტანდარტულ ტელევიზორს და თან ახლავს ორი მართკუთხა კონტროლერი. მას შეუძლია ეკრანზე გამოსახოს სამი კვადრატული წერტილი შავ-თეთრ რეჟიმში თანხლები ხმის გარეშე. მოთამაშეები ეკრანზე ათავსებენ პლასტიკურ გადასაკრავს ვიზუალური ეფექტების მისაღებად, სადაც ერთი ან ორი მოთამაშე აკონტროლებს თავიანთ წერტილებს კონტროლერზე არსებული სამი ღილაკის საშუალებით. კონსოლისთვის აგრეთვე შემუშავდა მსოფლიოში პირველი სინათლის პისტოლეტი, რომელიც იყიდებოდა ცალკე. კონსოლის შექმნის იდეა ბაერს 1966 წლის აგვისტოში მოუვიდა და სამი წლის განმვალობაში მან, ბილ ჰარისონთან და ბილ რაშტან ერთად შექმნა კონსოლის შვიდი წარმატებული პროტოტიპი. მეშვიდე პროტოტიპი, ცნობილი როგორც „Brown Box“, (ქართ. ნაცრისფერი ყუთი) ნაჩვენები იქნა რამდენიმე მწარმოებლისთვის, რის შემდეგაც 1971 წლის იანვარში კომპანია Magnavox დათანხმდა მის წარმოებას. კონსოლი გამოვიდა 1972 წლის სექტემბერში და წლის ბოლოს გაყიდვებმა 69,000-დან 100,000-მდე ასლს მიაღწია. მთლიანობაში გაიყიდა 350,000 ასლი და 1975 წელს მისი წარმოება შეწყდა. 1978 წელს ამას მოჰყვა ახალი კონსოლის, Magnavox Odyssey²-ის გამოცემა. 28 შექმნილი თამაშიდან ერთ-ერთი, კერძოდ პინგ-პონგი-ს სიმულაცია, იქცა Atari-ის წარმატებული არკადული თამაშის, „Pong“-ის შთაგონების წყაროდ. Odyssey-ს გამოშვებამ განაპირობა ვიდეო თამაშების ინდუსტრიის კომერციულად ზრდა და საფუძველი ჩაუყარა პირველი თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლების ეპოქას. არსებობის განმავლობაში სისტემისთვის შეიქმნა 28 თამაში, რომელიც ვრცელდებოდა 11 განსხვავებული სათამაშო ბარათის მეშვეობით. Magnavox Odyssey Odyssey-ის კონტროლერი პროტოტიპი „Brown Box“ Magnavox Odyssey-ის კარტრიჯი #6 DeMaria, Rusel; Wilson, Johnny L. (დეკემბერი, 2003) High Score!: The Illustrated History of Electronic Games, 2nd, McGraw-Hill Education. ISBN 978-0-07-223172-4.  Donovan, Tristan (2010-04-20). Replay: The History of Video Games. Yellow Ant. ISBN 978-0-9565072-0-4.  Goldberg, Marty; Vendel, Curt (2012-11-25) Atari Inc.: Business Is Fun. Syzygy Press. ISBN 978-0-9855974-0-5.  Wolf, Mark J. P. (2012-06-05). Before the Crash: Early Video Game History. Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-3450-8.  Wolf, Mark J. P. (2007-11-30). The Video Game Explosion: A History from PONG to PlayStation and Beyond. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33868-7.  შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „Magnavox Odyssey“ ვიკისაწყობში. Magnavox Odyssey Magnavox Odyssey-ის ისტორია Magnavox Odyssey FAQ Odyssey-ის შექმნის ისტორია
ნინო ბაგრატიონ-დადიანი

ნინო ბაგრატიონ-დადიანი (დ. 15 აპრილი, 1772 — გ. 31 მაისი, 1847, პეტერბურგი) — სამეფო ოჯახის წევრი, ერეკლე II-ის შვილიშვილი და გიორგი XII–ის ასული. ისტორიული წყაროები ოდიშ-ლეჩხუმის დედოფლად მოიხსენიებენ. 1789 წელს მან იქორწინა ოდიშის მთავარ გრიგოლ კაციას ძე დადიანზე, რომელთანაც 6 შვილი: ორი ვაჟი და ოთხი ასული შეეძინა. ნინო გიორგის ასული გადედოფლებისთანავე მთავრის ცოლის უფლება–მოვალეობით შეიმოსა. 1790 წელს ერთ-ერთი საბუთის თანახმად, გრიგოლ დადიანმა თანამეცხედრეს მიუჩინა სადედოფლონი ადგილ–მამულნი, უბოძა თავისდა ნაწილად დედოფლობისად საჭილაო მამული საბატიოს კაცით. აზნაურით, გლეხით, საზღვრით-საზღვრამდე, შესავალ-გამოსავალით... ამასთან ხორგა, იქ მყოფის თავადის შვლიანად, აზნაურ–გლეხიანად. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ნინო ბაგრატიონი შვილის, ლევანის სრულწლოვანებამდე რეგენტად გამოცხადდა და 1804–1811 წლებში სამეგრელოს მართავდა. მას ჰყავდა მრჩეველთა საბჭო, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ მსაჯულთუხუცესი ნიკოლოზ დადიანი, სამეგრელოს ეპისკოპოსი ბესარიონ ჭყონდიდელი, სახლთუხუცესი გიორგი ჩიქვანი და ლეჩხუმის მოურავი ბერი გელოვანი. 1805 წელს მან რუსეთში გაგზვნა დეპუტაცია: დეპუტაციამ ალექსანდრე I-ს საჩუქრად მიართვა ვლაქერნის ღვთისმშობლის ხატი, 1806 წელს იმპერატორმა ძვირფასი თვლებით შეამკობინა ხატი და დეპუტაციას სამეგრელოში გამოატანა, ასევე მისცა მილიონი რუბლი ხატისთვის ეკლესიის ასაშენებლად. 1811 წელს ნინო ბაგრატიონ-დადიანი რუსეთში გაიწვიეს, როგორც ბაგრატოვანთა ოჯახის წარმომადგენელი, სამეფო ოჯახის წევრი. იგი პეტერბურგში ცხოვრობდა, როგორც პატიმარი. 1832 წლის შეთქმულების დროს სამეგრელოს დედოფალი ვორონეჟის მონასტერში იმყოფებოდა. მას ბრალად დასდეს შეთქმულებთან თანამოაზრეობა, მიმოწერა ფილადელფოს კიკნაძესთან. ნინოს სულიერად ამხნევებდა ერთგული მოძღვარი როსტომ იოსელიანი. სიცოცხლის ბოლოს ქალაქ რიაზანში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა პეტერბურგში, 75 წლის ასაკში, 1847 წლის 31 მაისს, დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში, წმინდა თევდორეს ეკლესიაში. ნინო ბაგრატიონ-დადიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
განჯის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი

განჯის ნიზამი განჯევის სახელობის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი — ეთნოგრაფიული მუზეუმი, განლაგებული აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. მუზეუმი დაარსდა 1924 წელს განჯის პედაგოგიური სემინარიის მასწავლებლების და სტუდენტების ინიციატივით. სტუდენტთა საინიციატივო ჯგუფში შედიოდნენ ისხაგ ჯაფარზადე, ს.სეიდოვი, ფ.მელიქოვი და სხვა. მუზეუმში დაარსდა ორი განყოფილება : სოფლის მეურნეობისა და ეტნოგრაფიის განყოფილებები. აქ დემონსტრირდებოდა ნახევარ ათას ექსპონატზე მეტი. ყოველ წელს ექსპონატთა რიცხვი იზრდებოდა, ამის გამო მუზეუმს 1954 წელს მოუწია ახალ, უფრო დიდ შენობაში გადასვლა. იმ დროისათვის მუზეუმში უკვე სამი განყოფილება იყო : რევოლუციამდელი, საბჭოთა პერიოდისა და ეთნოგრაფიული. მუზეუმის შვიდ დარბაზში გამოფენილი იყო უკვე რამდენიმე ათასი ექსპონატი.. 1961 წელს განჯის ეთნოგრაფიულ მუზეუმს შეუერთდა ქალაქ ხანლარის ლიკვიდირებული ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომელშიც ინახებოდა 1928 წელს იაგუბ გუმელის მიერ მდინარე განჯაჩაის ტერიტორიაზე, ზარქეოლოგიური გათხრების შედეგად ნაპოვნი ნივთებიც.. 1972 წელს, იმის გათვალიწინებით, რომ მუზეუმის ფონდები საგრძნობლად გაიზარდა, ქალაქის ხელმძღვანელობამ მუზეუმს გამოუყო ძველი სასახლე, რომელსაც რამდენიმე დიდი ოთახი გააჩნდა. ადრე სასახლე ეკუთვნოდა აბულფათ ხანს ზიადხანების საგვარეულოდან, მოგვიანებით კი მის შვილს ისმაილ ხან ზიათხანოვს. ამ შენობაში მუზეუმი იმყოფება დღემდე. მუზეუმში 18 დარბაზია, რომელშიც 30 ათასზე მეტი ექსპონატია. ეს ექსპონატები გამოხატავენ ამ რეგიონის სხვადასხვა დროის ხანას. ამ ექსპონატებს შორის ყველაზე ძვირფას ნიმუშებს წარმოადგენს - ჭურჭელი, იარაღები და ჩვენი წ.ა. IX ათასწლეულის მეორე ნახევრის ბრინჯაოს მოსართავები, რომელთა უმრავლესობაც ნაპოვნია განჯის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მუზეუმის კოლექციის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენს განჯა-ყარაბაღის კულტურის (ტიხისა და სპილენძის) ექსპონატები. აქ არის თავმოყრილი შუასაუკუნეების ხანის ჭურჭელი, იარაღები, მონეტების კოლექციები, მოსართავები, სამოსები და ა.შ. ამ განყოფილების ცენტრში წარმოდგენილია განჯის ბოლო ხანის - ჯავად ხანის დროშა, რომელიც ნაპოვნია მისი გადასვენების შედეგად. ასევა სხვა უამრავი ექსპონატი, რომლებიც მიეკუთვნებიან XIX საუკუნის დასაწყისს. მუზეუმის ერთ-ერთი დარბაზი მიეკუთვნება განჯის მკვიდრს, სპარსული პოეზიის გამოჩენილ კლასიკოსს ნიზამი განჯევის.. მუზეუმის კოლექცია მუდამ იზრდება. ძირითადად მუზეუმში მოაქვთ საბჭოთა კავშირის დროის ექსპონატები (1920-1990-ანი წლების) ჭურჭელი, წიგნები, გაზეთები, მონეტები და ა.შ. ერთ-ერთ ძვირფას ექსპონატად იქცა ქალაქის მკვიდრის მირზა შაფი ვაზეხის ლექსების კრებული, რომელიც 1872 წელს ბერლინში დაიბეჭდა. ბრინჯაოს ხანის საფლავი კერამიკა კერამიკა კერამიკა ↑ 1.0 1.1 1.2 Bayramov A. Eksponatlarda yaşayan tarix 22 september 2010 ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Храм истории. Гянджинский историко-краеведческий музей отмечает своё 90-летие Гулиев Ф. 5 ноября 2014
თუბა-შაჰის მეჩეთი

მეჩეთი ტუბა-შაჰი (აზერ. Tuba-Şahi məscidi) განლაგებულია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს მარდაკიანის დასახლებაში. აზერბაიჯანული საკულტო არქიტექტურის ძეგლის ნიმუშია, რომელიც ფართოდ არის გავრცელებული აზერბაიჯანის სამხრეთ რეგიონებში. მეჩეთი აღიმართა XV საუკუნეში და თავისი სახელწოდება მიიღო ქალბატონის სახელიდან გამომდინარე, რომელმაც დაუკვეთა მისი აშენება. მეჩეთზე ამოტვიფრულია მისი აღმართვის წლები (1481—1482). მასში ასევე არის კიდევ ერთი წარწერა, რომელიც განლაგებულია სახურავზე მიმავალ კიბეებზე ვიწრო გასასვლელის თავზე. ეს წარწერა, სავარაუდოდ, მიეკუთვნებოდა უფრო ადრინდელ მეჩეთის შენობას, რომელიც ამ ადგილას იდგა. მასზე მითითებულია მისი აღმართვის თარიღი — ხიჯრის 774 წლის მუჰარამი (1372წ.), ასევე მოყვანილია დამკვეთის სახელი — სადრა ჰაჯი ბაჰა ად დინი, ხოჯა ნურ ად დინის შვილი, მუჰამედ აბაიაილის შვილისა. უშუალოდ მეჩეტის გვერდით განლაგებულია შუასაუკუნეების ოთხკუთხა ციხე. არქიტექტურა აზერბაიჯანის ქალაქები დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine. ინფორმაცია ძეგლების შესახებ დაარქივებული 2008-12-08 საიტზე Wayback Machine. ბაქო და აბშერონი
ნიზამი განჯევის ძეგლი

ნიზამი განჯევის ძეგლი (აზერ. Nizami Gəncəvinin heykəli) — ნიზამის ძეგლი ბაქოში, მწერლის სახელობის ბაღში. ძეგლი გაიხსნა 1949 წელს. მისი მოქანდაკეა აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი ფუად აბდურაჰმანოვი, არქიტექტორები კი — სადიქ დადაშოვი და მიქაილ ჰუსეინოვი. ძეგლი წარმოადგენს 6 მეტრი სიგრძის სტატუას, რომელიც განლაგებულია 9 მეტრის სიგრძის კვარცხლბეკზე. კვარცხლბეკის ქვედა ნაწილზე შესრულებულია ორნამენტული ჭრა და მოპირკეთება ბრინჯაოს ფილებით. შვიდ მათგანზე გამოსახულია სიუჟეტები ნიზამის ნაწარმოებებიდან, ერთზე კი — მემორიალური წარწერა. ნიზამი განჯევის ძეგლი განჯაში არქიტექტურა აზერბაიჯანის ქალაქები დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine. ინფორმაცია ძეგლების შესახებ დაარქივებული 2008-12-08 საიტზე Wayback Machine. ბაქო და აბშერონი
მაშთაღა

მაშთაღა (აზერ. Maştağa) — აზერბაიჯანში, ქალაქ ბაქოს საბუნჩუს რაიონის ადმინისტრაციულ ერთეულში შემავალი დაბა. განლაგებულია იმავე სახელწოდების რკინიგზის სადგური. ადრინდელ ხანაში ცნობილი იყო, როგორც მაშთაღას დასახლება. აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის სარი აშურბეილის აზრით, დასახლებამ ეს დასახელება მიიღო მასკუთებისგან, რომელნიც ცხოვრობდნენ კასპიის ზღვის სანაპიროზე. XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის აბას-კული აღა ბაქიხანოვის აზრით, რომელიც მან თავის ნაშრომ „გიულისტან -ირამში“ გამოთქვა, გამომდინარეობს სიტყვა „მასაგეთებისაგან“. დაბის სტატუსი მაშთაღამ 1937 წელს მიიღო. მაშთაღაში მოქმედებდა საკონსერვო ქარხანა და ხის გადამამუშავებელი კომბინატი, მიმდინარეობდა ქვის მოპოვება - დამუშავება. ↑ Ашурбейли С. Б. О названии города Баку. ДАН Азерб. ССР 1958 ↑ Сумбатзаде А. С. Азербайджанцы, этногенез и формирование народа. Элм 1990. isbn = 5-8066-0177-3
ბახტიარ ვაჰაბზადე

ბახტიარ მაჰმუდ ოღლუ ვაჰაბზადე (აზერ. Bəxtiyar Mahmud oğlu Vahabzadə; დ. 16 აგვისტო, 1925 — გ. 13 თებერვალი, 2009) — აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი (1984), 1945 წლიდან აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. დაიბადა 1925 წლის 16 აგვისტოს ქალაქ შაქიში, აზერბაიჯანში. მისი ნაწარმოებები — ლირიკული ლექსები, დრამები და პუბლიკაციები ნათარგმნია მსოფლიოს სხვადასხვა ენებზე. პოეტმა თავისი შემოქმედებითი გზა დაიწყო დიდი სამამულო ომის პერიოდიდან. 1945 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი და ასევე ხელოვნებისგან დაშორების გარეშე იგი ასწავლიდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში 40 წლის განმავლობაში. 1980 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედი წევრი. XX საუკუნის 60-იან წლებში, აზერბაიჯანულმა ლიტერატურამ შესძლო გამოცალკავებოდა კომუნისტურ იდეოლოგიას და აზერბაიჯანელი მწერლების ნაშრომებში დაიწყო ეროვნული სულისკვეთების გამოვლინებები, მაგრამ ნაწარმოებები, მაინც შორს იდგნენ პოლიტიკისგან. მხოლოდ პოეტ ბახტიარ ვაჰაბზადემ შესძლო დისიდენტური ნაწარმოების გამოშვება, რომელშიც თვალნათლივ გამოჩნდა აზერბაიჯანელი ხალხის რეალური ყოფა, რომლის მიწაც გაყოფილ იქნა რუსეთისა და ირანის მიერ XIX საუკუნის დასაწყისში ჩრდილო და სამხრეთ აზერბაიჯანად „გიულიუსტანის“ ზავის მეშვეობით. ამ თემის გამო პოეტ ბახტიარ ვაჰაბზადეს დევნიდნენ საბჭოთა ხელისუფლების წარმომადგენლები. 70 ლექსების კრებულზე მეტმა და 20 პოემამ, 2 მონოგრაფიამ, 11 სამეცნიერო ნაშრომმა და ასეულობით სტატიებმა მოუტანეს სახალხო პოეტს პატივისცემა. „შუქი სიღრმეშის“, „მხატვარი და დროს“, „დიდება სიმარტივეშის“, „დრო და მეს“ და სხვა წიგნების ავტორი. მის ნაწარმოებების მიხედვით დაიდგა მრავალი სპექტაკლი და გადაღებულ იქნა ფილმები. იგი ხუთჯერ იქნა არჩეული უზენაესი საბჭოს დეპუტატად, შემდგომ კი მილი მეჯლისის დეპუტატიც იყო (1995-2000). მან დაწერა საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები სამედ ვურგუნის შესახებ. ამ თემებთან დაკავშირებით გამოსცა მონოგრაფიები. ამ ნაშრომებში სამეცნიერო ფაქტებზე დაყრდნობით განხილულია თანამედროვე ლიტერატურისა და ტრადიციული აზერბაიჯანული კლასიკური ლიტერატურის კავშირი, სამედ ვურგუნის მიერ აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში შეტანილი სიახლეების შესახებ. „აზერბაიჯანის ლიტერატურის ისტორიის“ ერთ-ერთი ავტორთაგანი. 1950-1990 წლებში მუშაობდა პედაგოგად, დოცენტად და პროფესორად ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ბახტიარ ვაჰაბზადე არის ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი, სსრკ-ს სახელმწიფო პრენმიის ლაურეატი, დაჯილდოებულია სახელმწიფოს უმაღლესი ჯილდოთი — „დამოუკიდებლობის“ ორდენით. ბახტიარ ვაჰაბზადე გარდაიცვალა 2009 წლის 13 თებერვალს ბაქოში და დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ალეაში. დაკრძალვას ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრი არტურ რასიზადე, მილი მეჯლისის დეპუტატები, ცნობილი მწერალი ელმირა ახუნდოვა, აზერბაიჯანის სახალხო მსახიობი ქალი ზეინაბ ხანლაროვა, თურქეთის ელჩი აზერბაიაჯანში ხულუსი კილიჯი და სხვანი. 2011 წელს ბახტიარ ვაჰაბზადეს სახელი დაერქვა ქუჩას ბაქოში (ყოფილ ფ. აგაევის ქუჩას) ბსუ-ს მახლობლად. ↑ https://web.archive.org/web/20090808023433/http://en.apa.az:80/news.php?id=97122 ↑ Czech National Authority Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a>