laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სტროფანტუსი

სტროფანტუსი (ლათ. Strophanthus) — მცენარეთა გვარი ქენდირისებრთა ოჯახისა. მცოცავი ლიანებია, იშვიათად ბუჩქები. 50-60 სახეობა იზრდება ტროპიკულ აფრიკაში, მადაგასკარზე, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. სტროფანტუსის თესლი შეიცავს შხამიან გლიკოზიდებს — სტროფანტინებს, რომელსაც იყენებენ მედიცინაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 582.
სუბ...

სუბ... (ლათ. sub — ქვეშ, ახლოს, -თან) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, აღნიშნავს: რისამე ქვეშ ან ახლოს ყოფნას. მაგ. სუბტიტრი, სუბტროპიკები; დაქვემდებარებას მაგ., სუბორდინაცია; არაძირითადს,არამთავარს, მაგ., სუბარენდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 588.
ძაღინის ციხესიმაგრე

ძაღინის ციხესიმაგრე — ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ცხინვალის რეგიონში, ისტორიულ შიდა ქართლში. შემორჩენილია ციხისა და ფეოდალური სასახლის ნანგრევები. გალავნიანი ციხე მცირე ზომისაა, შედგება რამდენიმე სამშენებლო ფენისაგან. უძველესი ფენა ცეცხლმსროლელი იარაღის შემოღებამდე — XVI საუკუნემდეა აგებული. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ციხისათვის სამხრეთიდან მიუშენებიათ საბრძოლო-საცხოვრებელი დანიშნულების კოშკის მსგავსი ოთხსართულიანი ნაგებობა. სასახლის კომპლექსი XVII საუკუნეს მიეკუთვნება. იგი ფალავანდიშვილების ციხე-დარბაზი იყო. აგურით ნაგები სასახლე ერთსართულიანია, შედგება ორ მწკრივად დალაგებული ხუთი ოთახისა და ღრმა ლოჯიისაგან. შუაში დიდი ბუხრიანი დარბაზია, რომელსაც ორივე მხრიდან პატარა ოთახები ეკვროდა. დარბაზი კამარით იყო გადახურული, კარ-სარკმლების თაღები ისრული იყო. ზედ სასახლეზევეა მიშენებული და მის განუყოფელ ნაწილს შეადგენს ხუთსართულიანი ქვიტკირის კოშკი. პირველ სართულზე მარანია. შუა სართულები საცხოვრებელი იყო. მეხუთე სართულის კედლები სამი მხრიდან თაღებით არის გახსნილი. მეოთხე კედელთან ბუხარია. ეკლესია დარბაზულია, ერთაფსიდიანი. გადარჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 264.
ძაღინის სამაროვანი

ძაღინის სამაროვანი — ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ცხინვალიდან დაბა ყორნისისაკენ მიმავალ გზაზე. გათხარეს 1951 წელს (ბორის კუფტინი). სამაროვნის ტერიტორია არხით იყო გაჭრილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ უბნებად. ქვაყრილიანი სამარხები ერთმანეთისაგან განსხვავდებოდნენ დაკრძალვის წესითა და სამარხეული ინვენტარით. აღმოსავლეთ უბანზე მიცვალებული პირდაპირ მიწის ზედაპირზე ესვენა და ზემოდან ქვაყრილი ჰქონდა გაკეთებული. დასავლეთ უბანზე კი საგანგებოდ გაკეთებულ ორმოში იწვა და შემდეგ ქვა ჰქონდა დაყრილი. მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ თითო-ოროლა თიხის ჭურჭელი, ლითონის სამკაული, იარაღი. ბორის კუფტინის აზრით, ძაღინის სამაროვანზე სხვადასხვა დროის ორი სამაროვანი იყო. დასავლეთი უბანი განეკუთვნება ძვ. წ. 2400-2300 წელს, ხოლო აღმოსავლეთი უბანი - ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს ან III-II ათასწლეულების მიჯნას. 1953 წელს ძაღინის სამაროვნის დასავლეთ უბანზე გათხარეს (ოთარ ჯაფარიძე) ერთი სამარხი. დასავლეთ უბნიდან 13 მეტრზე გამოვლინდა ორმოები, რომლებშიც ნახშირი, თიხის ბათქაშის ნატეხები და ჭურჭელი ეყარა. ერთ-ერთ ორმოს ჯვრისებური მოყვანილობის გაპრიალებული იატაკი ჰქონდა. ბორის კუფტინის აზრით, ორმოები დაკრძალვის კულტს უკავშირდება. ფანცხავა ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 264. „საქართველოს არქეოლოგია“ / რედ: აფაქიძე ა., თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 103.
ძახარის ბრძოლა

ძახარის ბრძოლა — მისიმიელთა ბრძოლა ბიზანტიელების წინააღმდეგ ეგრისის დიდი ომის (542-562 წწ.) დროს. ბიზანტიელთა წინააღმდეგ აჯანყებული მისიმიელები ირანელთა მხარეზე გადავიდნენ და დახმარება სთხოვეს მათ. ირანელები ვერ დაეხმარნენ, რადგან თვითონ დამარცხდნენ ბიზანტიელებთან ბრძოლაში ფასისისთან. საკუთარი ძალების ანაბარა დარჩენილი მისიმიელები გამაგრდნენ ძახარის ციხეში, რომელსაც სიმტკიცის გამო რკინის ციხესაც უწოდებდნენ. ციხის მისადგმებთან გამართულ ბრძოლაში ბიზანტიელებმა დაამარცხეს ისინი. 600 მისიმიელისაგან მხოლოდ 80-მა შეძლო თავი შეეფარებინა ციხისათვის. შემდეგ ბიზანტიელებმა ციხის მახლობლად კლდეზე გაშენებულ სოფელზე მიიტანეს იერიში, დაარბიეს და გადაწვეს იგი. მისიმიელები ბრძოლას განაგრძობდნენ, მაგრამ ბოლოსდაბოლოს ბიზანტიელებმა სიმრავლით სძლიეს. მისიმიელთა აჯანყება ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
ძეგლი ერისთავთა

„ძეგლი ერისთავთა“ — XIV-XV საუკუნეების მიჯნის ქართული საისტორიო ძეგლი — ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანე. შედგენილია ლარგვისის მონასტერში ავგაროზ ბანდაისძის ან მისი ვაჟის — გრიგოლის მიერ. ძეგლის პირველი ნაწილი, რომელიც ფოლკლორულ ცნობებს და ძველ ქრონიკებს ემყარება, საყურადღებო ცნობებს შეიცავს ადრინდელი ფეოდალური ხანის აღმოსავლეთ საქართველოს სოციალური განვითარების ისტორიისათვის; მეორე ნაწილში მოთხრობილია ქსნის საერისთავოს ისტორია XIII საუკუნის 90-იანი წლებიდან 1405 წლამდე. „ძეგლი ერისთავთა“ შეიცავს უნიკალურ ცნობებს აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიის, მთიანეთის მოსახლეობის სოციალური განვითარების და საქართველოში ფეოდალური ინსტიტუტების ჩამოყალიბების შესასწავლად. გამოცემულია რამდენიმეჯერ. თარგმნილია ფრანგულ (მარი ბროსე) და რუსულ ენებზე (მოსე ჯანაშვილი, საურმაგ კაკაბაძე). ჩხატარაიშვილი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 266.
დემეტრიოს I ბაქტრიელი

დემეტრიოს I ბაქტრიელი (ბერძნ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, სპარს.-პუშტ. دیمتریوس بلخی‎) — ჩვ. წ. აღ.-მდე II საუკუნის ბერძენ-ბაქტრიელი მეფე. ვაჟი და, სავარაუდოდ, ძვ. წ. 200 წლიდან ევტიდემის მემკვიდრე. ძვ. წ. 187 წელს მან გაავრცელა თავისი კონტროლი ჰინდუყუშის მთების სამხრეთ ნაწილებამდე, არაქოზიის დაპყრობით, რომელიც ადრე ინდოეთის შუნგას დინასტიის კუთვნილება იყო. არაქოზიაში შეჭრის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ბუდისტური სწავლების დაცვა. ძვ. წ. 171 წელს ბაქტრიაში ამბოხს იწყებს სტრატეგოსი ევკრატიდი. ასე, რომ დემეტრიოს I-ს მოუწია ინდოეთის მთიანეთში დარჩენა და ინდო-ბერძნული სამეფოს წარმოქმნა. სხვა ვერსიის თანახმად, ევკრატიდს საქმე ჰქონდა დემეტრიოს I-ის მემკვიდრე დემეტრიოს II-სთან, რომელიც მან დაამარცხა და სწორედ მისი შთამომავლები მართავდნენ მომავალში ინდო-ბერძნულ სამეფოს მის დაცემამდე. ბერძენ-ბაქტრიელი მეფეები დაარქივებული 2007-10-15 საიტზე Wayback Machine. ძველი ბაქტრიის ბუდისტური ტაძრები დაარქივებული 2016-04-27 საიტზე Wayback Machine. უზბეკეთის ღირსშესანიშნაობათა ისტორია ბაქტრიელი მეფეები
ძინის დინასტია (1115-1234)

ძინის დინასტია — სახელმწიფო და დინასტია (1115-1234 წწ.) ჯურჯენებისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ ახლანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთი ჩინეთის ტერიტორიაზე. სახელმწიფო აღმოცენდა კიდანების წინააღმდეგ ჯურჯენების ბრძოლის პროცესში, რომლებსაც ეს უკანასკნელნი ხარკს უხდიდნენ. 1125 წელს ძინის დინასტიამ გაანადგურა კიდანების სახელმწიფო ლიაო. 1125-1127 წლებში იბრძოდა ჩრდილოეთი სუნის ჩინური დინასტიის წინააღმდეგ, მიიტაცა ჩრდილოეთ ჩინეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ შორის იმპერიის დედაქალაქი კაიფინი. ძინის ჯარები მდინარე იანძამდე აღწევდა. 1139 წელს ძინმა ხელი მოაწერა საზავო ხელშეკრულებას ჩინეთის სახელმწიფოსთან - სამხრეთი სუნთან, რომლის მიხედვითაც ამ უკანასკნელმა ძინის ვასალად აღიარა თავი. XII საუკუნის შუა წლებიდან ძინი აღმოსავლეთ აზიის უძლიერეს სახელმწიფოდ იქცა. 1234 წელს ძინის სახელმწიფო მონღოლებმა გაანადგურეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 275.
ძინის სამეფო

ძინის სამეფო — სამეფო ძველ ჩინეთში (ძვ. წ. XI-IV საუკუნეები). მდებარეობდა ახლანდელი შანსის პროვინციის ტერიტორიაზე. ძვ. წ. 632-546 წლამდე ერთ-ერთი უძლიერესი სამეფო - ე. წ. ჰეგემონი (ბა) იყო ძველ ჩინეთში. ძვ. წ. V საუკუნეში წარჩინებული გვარების შინაბრძოლების შედეგად ძინი სამ სამფლობელოდ (შემდეგ სამეფოდ) დაიშალა: ჯაო, ვეი და ხანი; ნომინალურად არსებობდა ძვ. წ. 369 წლამდე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 275.
ბაქტრია

ბაქტრია (ძვ. ბერძ. Βακτριανή ძვ.სპარს. Baxtri-; სპარს. باختر ,بلخ‎; ტაჯ. Балх, Бохтар; უზბ. Балх) — ისტორიული ოლქი ტაჯიკეთს, უზბეკეთს და ავღანეთს შორის, ჰინდიყუშის მთიანეთის სამხრეთით და ფერღანის ხეობის ჩრდილოეთით. ქვეყნის დედაქალაქი იყო ბაქტრია ჩრდ. ავღანეთის ტერიტორიაზე. ბაქტრიელები საუბრობდნენ ინდოევროპული ენათა ოჯახის ინდო-ირანული ჯგუფის ერთ-ერთ ირანულ ენაზე. თანამედროვე ტაჯიკები და პუშტუნები ძველი ბაქტრიელების პირდაპირი შთამომავლები არიან. ბაქტრია წარმოადგენს ამუდარიის შუა წელზე მდებარე დაბლობ რეგიონს. მას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება პამირის მთიანეთი, ხოლო სამხრეთიდან ჰინდიყუში. ჰინდიყუშის მთიანეთიდან ჩამომავალი მდინარის დელტის წყალობით, ბაქტრიის შუაგულში ოაზისი ჰყვაოდა. ოაზისის ცენტრი იყო ქალაქი ბაქტრია, რომელმაც მისცა სახელი ქვეყანას. ბაქრიის ჩრდილოეთი საზღვარი იყო ამუდარია. ის მდებარეობდა მნიშვნელოვან სავაჭრო გზებზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ (დიდი სტეპებიდან ინდოეთისაკენ და ოკეანის სანაპიროებისკენ და დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ (ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებიდან ჩინეთამდე). ასეთმა მდებარეობამ და ოლქის ნაყოფიერებამ ხელი შეუწყო რეგიონს, მნიშვნელოვანი ადგილი ჰქონოდა ისტორიაში უხსოვარი დროიდან. მკვლევარ ნ. ი. ვავილოვის თანახმად, ბაქტრია წარმოადგენდა მრავალი კულტურული მცენარის, მათ შორის ხორბლის სამშობლოს. დღეისათვის, ბაქტრიის ტერიტორიების სამხრეთი ნაწილი XIX საუკუნიდან შედის ავღანეთის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთ ბაქტრიის ტერიტორიები წარმოადგენს ტაჯიკეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს დედაქალაქ დუშანბეს ჩათვლით, აგრეთვე, შედის უზბეკეთის შემადგენლობაში და მოიცავს უზბეკეთის სამხრეთ ოლქებს. ცნობილია ბაქტრიული-მარგიანული არქეოლოგიური კომპლექსის შესახებ — ეს არის ბრინჯაოს ხანის ერთ-ერთი ცივილიზაცია, რომელიც არსებობდა ძვ. წ. XXVIII-XXIII საუკუნეებში ჩრდილოეთ ავღანეთის, დასავლეთ ტაჯიკეთის, აღმოსავლეთ თურქმენეთის და სამხრეთ უზბეკეთის ტერიტორიებზე. იგი ერთდროულად თანაარსებობდა დასავლეთით შუამდინარეთში ძველბაბილონურ სამეფოსთან და აღმოსავლეთში ინდურ ცივილიზაციასთან ერთად. ერთ-ერთი კონცეფციის თანახმად, ძვ. წ. VII საუკუნეში, ირანის უდაბნოთი შემოსაზღვრულ, ქვეყნის მთიანი რეგიონის ნაყოფიერ მიწებზე ქადაგებდა წინასწარმეტყველი ზარატუსტრა, იქვე გამოუჩნდნენ მას პირველი მიმდევრები. წმინდა ენას, რომელზეც დაწერილი იქნა ზოროასტრიზმის კანონთა წიგნი, „ავესტა“, ზოგჯერ მოიხსენებენ, როგორც ძველ ბაქტრიულ ენას. სხვა ვერსიის თანახმად, ავესტას ენა ძველ ხორეზმულ ენასთან ბევრად უფრო ახლოს დგას. აქემენიდების იმპერიაში ბაქტრია შედის ჯერ კიდევ კიროს დიდის პერიოდიდან და ითვლებოდა ყველაზე მდიდარ და ძლიერ სატრაპიად. აქემენიდების იმპერიის შესახებ მრავალი ღირებული ინფორმაცია შემოგვინახა თავის შრომებში ძველბერძენმა გეოგრაფმა ქტესიამ, რომელიც მეფე არტაქსერქსე II-ის კარზე მრავალი წელი მოღვაწეობდა ექიმად. აქემენიდების ეპოქაში ბაქტრიაში გაჩნდა პირველი ბერძნული დასახლება, როდესაც აქ გადმოასახლეს მილეტიდან სპარსელი დამპყრობლების მხარეზე გადასული აპოლონის ტაძრის ქურუმები. Сарианиди В. И. Бактрия сквозь мглу веков. М.; Мысль, 1984. Литвинский Б. А., Соловьев В. С. Средневековая культура Тохаристана. М.: Наука, 1985. ენციკლოპედია ბრიტანიკა ბაქტრია. დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2013-04-21 საიტზე Wayback Machine.
ილონა ზრინი

გრაფინია ილონა ზრინი (ხორვ.: Jelena Zrinska, უნგრ.: Zrínyi Ilona) (დ. ოზალი, 1643 - გ. ნიკომედია, 18 თებერვალი, 1703) — ხორვატიული ზლინების წარჩინებულთა ოჯახის ერთ-ერთი ბოლო წარმომადგენელი. ხორვატიის და უნგრეთის ისტორიის ერთ-ერთი უდიდესი გმირი ქალი. ის იყო ხორვატი ბანის პიოტრ ზრინის ქალიშვილი, ფრანცის I რაკოცის და ირმე ტოკოლის მეუღლე და ფერენც II რაკოცის დედა. ილონამ თავი გამოიჩინა ხორვატიისა და უნგრეთის დამოუკიდებლობისთვის ომში, ავსტრიელი ჰაბსბურგების აბსოლუტური მონარქიის წინააღმდეგ. კურუცები რაკოცის ომი დამოუკიდებლობისთვის Köpeczi Béla – R. Várkonyi Ágnes: II. Rákóczi Ferenc. 3. javított kiadás Bp., 2004. Osiris Kiadó. (ISBN 963-389-508-1) Gyöngyösi István: Thököly Imre és Zrínyi Ilona házassága + Palinódia (Kesergõ nimfa) (Balassi Kiadó Kft., 2000) Szentmihályiné Szabó Mária: Zrínyi Ilona (Kriterion Könyvkiadó, 1994) Passuth László: Sasnak körme között (Athenaeum 2000 Kiadó) Jelena Zrinska Medal დაარქივებული 2011-05-16 საიტზე Wayback Machine. Medjimurje County tourism page დაარქივებული 2010-03-13 საიტზე Wayback Machine.
კიდურყვავილოვანი დამწერლობა

კიდურყვავილოვანი დამწერლობა — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული სახეობა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ზოგჯერ ასოს ტანის სხვა ადგილას, ქარაგმის ხაზის ბოლოებში გამოყვანილია ფოთლის ფორმის ნიშნები. ძირითადად XI საუკუნეში იყო გავრცელებული, თუმცა ამ კალიგრაფიული სახეობით შესრულებული ასომთავრული ლაპიდარული, ჭედური და ფრესკული წარწერები შედარებით გვიანაც გვხვდება. კიდურყვავილოვანი დამწერლობა ფართოდ გამოიყენებოდა ხელნაწერებშიც, უპირველესად საზედაო ასოების სახით. ტერმინი „კიდურყვავილოვანი“ ასომთავრულის ამ სახეობისათვის პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობით შესრულებული ლაპიდარული წარწერებია, მაგალითად, ლიპარიტ ერისთავთ-ერისთავის წარწერა ზედა ვარძიის ღვთისმშობლის ეკლესიის სამხრეთი კარის ბალავრის ქვაზე, ნიკორწმინდის აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახული მეორედ მოსვლის კომპოზიციის განმარტებითი წარწერა და სხვა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობა განსაკუთრებით გავრცელებული იყო ჭედურ წარწერებში. აქ ამგვარ ნაწერს, გარდა ფუნქციურისა, დეკორატიული ფუნქციაც ჰქონდა და მოჭედილობის გაფორმებას წარმოადგენდა. ამისი მაგალითებია ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები, ნიკიფარის (ზემო სვანეთი) წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი წარწერა, ხიდისთავის წმინდა გიორგის ხატის წარწერა, ლაკლაკისძეთა ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები ზარზმიდან და სხვა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ფრესკული ძეგლები, რომლებიც XIII საუკუნით თარიღდება, XIX საუკუნის 30-იან წლებში, ფრედერიკ დიუბუას ცნობით, ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო გეგუთის სასახლის მოხატულობის ფრაგმენტებში. ასომთავრულის ამ კალიგრაფიული სახეობითაა შესრულებული ზოგიერთი წარწერა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულ ხელნაწერებში A-87, H-1667 და სხვა. კიდურწაისრული დამწერლობა კიდურწერტილოვანი დამწერლობა ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 269-270 ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949 ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985
ლოკუსი

ლოკუსი — ქრომოსომის, გენის ლოკალიზაციის ადგილი ქრომოსომაში. ლოკუსის დადგენა, ე. ი. იმის გამორკვევა, თუ რომელ ჰომოლოგიურ ქრომოსომაში და მის რომელ უბანზეა გენი, ხდება გენეტიკური ანალიზის საშუალებით. ზოგიერთი მიკროორგანიზმის ქრომოსომაში გენები, რომლებიც განსაზღვრულ ბიოქიმიურ პროცესს აკონტროლებენ, ერთიმეორის მეზობლადაა განლაგებული. ლოკუსები განეწყობიან ისეთი თანმიმდევრობით, როგორითაც ბიოსინთეზის რეაქცია მიმდინარეობს. ანალოგიური მოვლენა ეუკარიოტებში არა არის დადგენილი. ტერმინი ლოკუსი ზოგჯერ გენისა და ცისტრონის მაგივრადაც იხმარება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 282.
კიდურწერტილოვანი დამწერლობა

კიდურწერტილოვანი დამწერლობა — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული ნაირსახეობა. კიდურწერტილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ქარაგმის ხაზის ბოლოებში დასმულია ღრმა წერტილები. ამგვარი დეკორატიული ასომთავრულის აღსანიშნავად ტერმინი „კიდურწერტილოვანი“ პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა 1926 წელს. კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული უძველესი წარწერაა 1006 წლით დათარიღებული გურგენ მეფეთა მეფის სამშენებლო წარწერა იშხნის მცირე ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე. აგრეთვე ერთ-ერთი უძველესია ბაგრატ IV-ის 1032 წლის წარწერა იშხნის დიდი ტაძრის სამხრეთ კედელზე. ამ პერიოდიდან მოყოლებული, კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული ძეგლები XVIII საუკუნის ჩათვლით გვხვდება. კიდურყვავილოვანი დამწერლობა კიდურწაისრული დამწერლობა ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 271 ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949 ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985
17 ივლისი

17 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 198-ე დღე (ნაკიან წლებში – 199-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 167 დღე. 1203 : მეოთხე ჯვაროსნები იერიშით იღებენ კონსტანტინოპოლს; ბიზანტიის იმპერატორი ალექსი III ნაგელუსი დედაქალაქიდან გაიქცა. 1762 : ეკატერინე II ხდება რუსეთის ცარი პეტრე III-ის მკვლელობის გამო. 1791 : ხოცვა მარსის ველზე, პარიზი, საფრანგეთის რევოლუციის დრო. მოკლულ იქნა 1500-მდე ადამიანი, მათ შორის ქალები და ბავშვებიც. 1815 : ნაპოლეონის ომები — როშფორთან, საფრანგეთი, ნაპოლეონი ნებდება ბრიტანეთის ძალებს. 1917 : ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ V-ის განკარგულებით ბრიტანეთის სამეფო ოჯახის მამაკაცი შთამომავლები უინდზორის გვარის მატარებლები ხდებიან. 1945 : მეორე მსოფლიო ომი — გერმანიის ქ. პოტსდამში სამი მთავარი მოკავშირე ქვეყნის ლიდერები იწყებენ პოტსდამის კონფერენციას. 1955 : დისნეილენდი გაიხსნა ანაჰაიმში, კალიფორნია. 1975 : სოიუზ-აპოლონის საცდელი პროექტი — საბჭოთა ხომალდი სოიუზი და ამერიკული აპოლონი ერთმანეთს უერთდება ორბიტაზე, რაც პირველი ამგვარი შემთხვევა იყო ამ ორ ქვეყანას შორის. 1976 : კანადის ქ. მონრეალში დაიწყო 21-ე ოლიმპიური თამაშები. 1976 : ინდონეზიამ აღმოსავლეთ ტიმორის ანექსია მოახდინა. 1994 : ბრაზილია იმარჯვებს იტალიაზე პენალური დარტყმებით და იღებს მეოთხე ფიფას მსოფლიო საფეხბურთო თასს. 1998 : სანქტ-პეტერბურგში, ნიკოლოზ II და მისი ოჯახის წევრების ნეშტი დაკრძალეს წმ. ეკატერინეს კაპელაში ბოლშევიკთა მიერ მათი მკვლელობიდან 80 წლის შემდეგ. 2009 : ხუთდღიანი დებატების შემდეგ ისლანდიის პარლამენტმა მცირე უმრავლესობით გადაწყვიტა ქვეყნის ევროკავშირის წევრობაზე განაცხადის შეტანა. 2010 : ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში პირველი ევროპრაიდი, ჰომოსექსუალთა უფლებების მხარდამჭერთა მსვლელობა, გაიმართა ვარშავაში, პოლონეთი. 2014 : ამსტერდამიდან კუალა-ლუმპურის მიმართულებით მიმავალი მალაიზიის ავიახაზების რეისი 17 აღმოსავლეთ უკრაინაში ჩამოაგდეს, დაიღუპა პორტზე მყოფი 298-ვე ადამიანი. 2016 : ევარიშტუ კარვალიო სან-ტომე და პრინსიპის პრეზიდენტად აირჩიეს. სტამბოლში მიმდინარე იუნესკოს 40-ე სესიამ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში 21 ახალი ძეგლი დაამატა. 1487: ისმაილ I — სეფიანთა ირანის პირველი შაჰი (გ. 1524). 1827 : აბელი, ფრედერიკ — ინგლისელი ქიმიკოსი (გ.1902) 1889 : ანდრიაძე, ნიკოლოზ — ქართველი ინფექციონისტი 1918 : ახვლედიანი, გივი — ქართველი ფრენბურთელი, მწვრთნელი. 1928 : ჯაბადარი, ალექსანდრე — ქართველი ინჟინერ-მეტალურგი. 1762 : პეტრე III — რუსეთის იმპერატორი (დ. 1728). 1790 : ადამ სმითი — შოტლანდიელი ეკონომისტი (დ.1723) 1912 : პუანკარე, ჟიულ ანრი — ფრანგი მათემატიკოსი (დ. 1854) 1915 : ვაჟა-ფშაველა — ქართველი პოეტი (დ. 1861) 1967 : კოლტრეინი, ჯონ — ამერიკელი მუსიკოსი (დ.1923) 1968 :არსენიშვილი, კონსტანტინე — ქართველი მეცნიერი, ჰოდროტექნიკოსი 1975 : გამსახურდია, კონსტანტინე — ქართველი მწერალი (დ.1893) 1978 : ბელაქნელი, ნიკოლოზ — ქართველი მომღერალი მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ანდრია კრეტელი ღირსი მართა თეოდოტე და თეოდოტია თეოდორე კვირელი ანდრია რუბლიოვი აგრეთვე: ერაყი : რევოლუციის დღე სამხრეთი კორეა : კონსტიტუციის დღე კიოტო, იაპონია : გიონის დღესასწაული სხვა თვეები
მარგერიტ ლონგი

მარგერიტ ლონგი (ფრანგ. Marguerite Long; დ. 13 ნოემბერი, 1874, ნიმი — გ. 13 თებერვალი, 1966, პარიზი) — ფრანგი პიანისტი და პედაგოგი. სწავლობდა პარიზის კონსერვატორიაში. 1906-1940 ამავე კონსერვატორიის პედაგოგი (1920-დან პროფესორი). დააარსა ფორტეპიანოზე დაკვრის კერძო სკოლა, სადაც მრავალი თვალსაჩინო პიანისტი აღიზარდა. იყო გ. ფორეს, კლოდ დებიუსის, მ. რაველისა და მისდამი მიძღვნილი მთელი რიგი ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელი. 1943 ჟ. ტიბოსთან ერთად დააწესა პიანისტთა და მევიოლინეთა კონკურსი (1946-იდან მარგერიტ ლონგისა და ჟ. ტიბოს სახელობის პიანისტთა და მევიოლინეთა საერთაშორისო კონკურსი). 1955 წელს გამოდიოდა მოსკოვში. ლონგი პარიზისა და მოსკოვის კონსერვატორიების საპატიო პროფესორი იყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 288.
დიორი

დიორი (უნგრ. Győr; გერმ. Raab; სლოვაკ. Ráb) — ჩრდილოეთ უნგრეთის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი, დიორ-მოშონ-შოპრონის მედიესა და დასავლეთ დუნაისგადაღმა მხარის დედაქალაქი. მდებარეობს ბუდაპეშტისა და ვენის შუა მონაკვეთში, ცენტრალური ევროპის მნიშვნელოვან გზებზე. წარმოადგენს უნგრეთის მშევიდე უიდესი ქალაქს, ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს ქვეყნის შვიდი რეგიონული ცენტრიდან. მდინარე დუნაისპირა არეალი მრავალი სხვადასხვა კულტურით ჯერ კიდევ უძველესი ხანიდან იყო დასახლებული. პირველი ვრცელი დასახლება ძვ. წ. V საუკუნით თარიღდება, მაცხოვრებლები კელტები იყვნენ. ისინი ქალაქს არაბონას ეძახდნენ. ეს სახელი მერვე საუკუნემდე გამოიყენებოდა. მისი შემოკლებული ფორმა დღესაც გამოიყენება გერმანულში (რააბი - Raab) და სლოვაკურში (რაბი - Ráb). ძვ. წ. I საუკუნეში არაბონაში რომაელი ვაჭრები დასახლდნენ. ახ. წ. X საუკუნეში რომალეთა არმიამ დასავლეთ უნგრეთის ჩრდილოეთი ნაწილი დაიპყრო, რომელსაც ისინი პანონიას ეძახდნენ.  რუსეთი ბრიანსკი  რუმინეთი ბრაშოვი (რუმ. Braşov)  გერმანია ეინდელფინგენი (გერმ. Sindelfingen)  საფრანგეთი კოლმარი (ფრანგ. Colmar)  ფინეთი კუოპიო (ფინ. Kuopio)  ისრაელი ნაცერატ-ილიტი (ებრ. נָצְרַת עִלִּית, არაბ. ناصيرات عيليت)  ჩინეთი უხანი  გერმანია ერფურტი (გერმ. Erfurt)  პოლონეთი პოზნანი (პოლ. Poznań) უნგრეთის ქალაქების სია ოფიციალური საიტი (უნგრული) (ინგლისური) (გერმანული) დიორი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Gyor-online.hu დაარქივებული 2009-09-27 საიტზე Wayback Machine. A portal site (უნგრული) Aerial photography: Győr Aerial view of Gyor by Volkan Yuksel დაარქივებული 2008-12-06 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 Flags of the World — 1993. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q844523"></a> ↑ A fideszes Dézsi Csaba András megnyerte Győrben az időközi polgármester-választást — Index.hu Zrt., 2020. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q56420858"></a>
რომი შნაიდერი

რომი შნაიდერი (დ. 23 სექტემბერი, 1938, ვენა, ავსტრია — გ. 29 მაისი, 1982, პარიზი, საფრანგეთი) — გერმანელ-ფრანგი მსახიობი, რომელმაც დიდ წარმატებას მიაღწია გერმანიასა და საფრანგეთში. რომის მამა- ავსტრიელი მსახიობი ვულფ ალბახი-რეთი. დედა - გერმანელი მსახიობი და მომღერალი მაგდა შნაიდერი. 1945 წელს რომის მშობლები განქორწინდნენ. რომისა და მისი ძმის მზრუნველობა მოიპოვა მაგდა შნაიდერმა. მან კარიერა დაიწყო, როცა იყო 15 წლის. 1955-1957 წლებში ითამაშა მთავარი პერსონაჟი და განასახიერა ავსტრიის დედოფალი ელისაბედი ფილმში ″Sissi″. რომი თამაშობდა უამრავ ფილმში და განასახიერებდა სხვადასხვა ხასიათის პერსონაჟებს. მათ შორის კარდინალური, რისთვისაც მიიღო ოქროს გლობუსი. იგი იყო ქალი, რომელმაც ერთდროულად მოაჯადოვა ავსტრიაც და საფრანგეთიც. 1958 წელს ის შეხვდა ალენ დელონს. მათ ერთმანეთი შეუყვარდათ და დაინიშნენ. რომი შნაიდერი საცხოვრებლად გადავიდა საფრანგეთში, სადაც დიდ წარმატებას მიაღწია. 1963 წელს რომი და ალენი ერთმანეთს დაშორდნენ. 1958 წელს რომიმ და ალენმა ერთად ითამაშეს ფილმში კრისტინა. ხოლო მეორედ, დაშორების შემდეგ, 1968 წელს, ალენმა მას ისევ შესთავაზა, მიეღო მასთან ერთად მონაწილეობა ფილმში აუზი. მათი წყვილი აღიარებულია მშვენიერების, ახალგაზრდობისა და წარმატების სიმბოლოდ. რომი წერდა, რომ მისი ცხოვრება მთლიანად სამმა ადამიანმა შეცვალა, ესენი იყვნენ: ალენ დელონი, ლუკინო ვისკონტი და კოკო შანელი. 1966 წელს რომი მეორედ გათხოვდა და ცოლად მიჰყვება რეჟისორ ჰარი მეიენს. მათ შეეძინებათ ვაჟი დევიდი. მოგვიანებით რომი და ჰარი დაშორდნენ. 1975 წელს რომი მესამედ გათხოვდა და ცოლად მიჰყვება დანიელ ბიასინს, რომელთანაც შეეძინება ქალიშვილი სარა. რომისთვის მესამე ქორწინებაც უიღბლო აღმოჩნდა და 1981 წელს ისინი დაშორდნენ. 1981 წელს რომის ცხოვრებაში მოხდა დიდი ტრაგედია. მას დაეღუპა ვაჟიშვილი დევიდი, რომელიც იყო 14 წლის. შვილის სიკვდილის შემდეგ რომი დეპრესიაში ჩავარდა და ალკოჰოლს მიეძალა. რომი შნაიდერი გარდაიცვალა 1982 წელს, 43 წლის ასაკში. ვრცელდებოდა ვარაუდები, რომ მან თავი მოიკლა, მაგრამ ექსპერტიზის ჩატარების შემდეგ დადგინდა, რომ მას გული გაუსკდა. იგი დაკრძალულია პარიზში. ბიოგრაფია ბიოგრაფია და კარიერა დაარქივებული 2013-05-11 საიტზე Wayback Machine. რომი შნაიდერი ალენ დელონის გამოსამშვიდობებელი წერილი რომი შნაიდერს
ნირედჰაზა

ნირედჰაზა (უნგრ. Nyíregyháza) — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ უნგრეთში, საბოლჩ-სატმარ-ბერეგის მედიეს დედაქალაქი. 118 000 მცხოვრებით ის უნგრეთის სიდიდით მეშვიდე და ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქია. მისი განვითარება XVIII საუკუნიდან დაიწყო და რეგიონის ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრად იქცა. ქალაქის ზოოპარკი, სადაც ბინადრობს 300-ზე მეტი სახეობის უიშვიათესი ცხოვრლები, აღიარებულია მთელი ევროპის მასშტაბით. წერილობით წყაროებში ქალაიქ პირველად 1209 წელს იხსენიება ნირის სახელით, ხოლო უკვე 1236 წელს აქ იყო ეკლესია. XV საუკუნის შუა ხანებში მოსახლეობა 400 ადამიანს ითვლიდა. XVI საუკუნეშ ის თურქებმა აიღეს და ქალაქი დაიცალა, XVII საუკუნეში კი ხელახლა დასახლდა. უნგრეთის ქალაქების სია ნირედჰაზა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Restaurant, bar, pub, daily menu & gastro guide from Nyíregyháza დაარქივებული 2012-12-05 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links (უნგრული) Official site დაარქივებული 2004-01-20 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Sóstó Thermal Bath დაარქივებული 2004-05-20 საიტზე Wayback Machine. (უნგრული) Sóstó Zoo დაარქივებული 2008-02-12 საიტზე Wayback Machine. Nyíregyházi Hírportál - hírek - news (უნგრული) A portal site (უნგრული) Index-Kelet - local news დაარქივებული 2007-05-08 საიტზე Wayback Machine. (უნგრული) ↑ TABEL privind LOCALITÃŢILE ÎNFRĂŢITE cu localităţile din judeţul Satu Mare Romanian. www.prefecturasatumare.ro. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-11. ციტირების თარიღი: 2009-06-27. ↑ Офіційний сайт міста Івано-Франківська Ukrainian. mvk.if.ua. ციტირების თარიღი: 7 March 2010.