ქერცლოვანი ფირფიტკბილა

ქერცლოვანი ფირფიტკბილა (ლათ. Neolentinus lepideus) — სოკოს სახეობა გლეოფილუმისებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მეცნიერთა ერთი ნაწილი მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე ნაწილი — არასაჭმელად. სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა და ბოტანიკოსმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1815 წელს როგორც Agaricus lepideus. ქუდის დიამეტრი 4-12 სმ-მდე აღწევს, თავდაპირველად ამოზნექილი, შემდგომში ბრტყელი და ზოგჯერ, მცირედ ჩაღრმავებული, ხორციანი. ქუდის ზედაპირი თეთრი, მონაცრისფრო ან მოყავისფრო, ხშირად უფრო მუქი ფანტელებით, განსაკუთრებით შუა ნაწილში. რბილობი — უხეში, თეთრი, გაჭრისას ზოგჯერ წითური ხდება. სუსტად გამოხატული სასიამოვნო სუნითა და მტკნარი გემოთი. ჰიმენოფორი ფირფიტოვანი, ხშირი, ფეხთან დაშვებული, დაკბილული კიდეებით, მოთეთრო. ფეხის სიგრძე 2,5-7 სმ, სისქე — 1-3 სმ, ცენტრალურია ან ექსცენტრული, ძირისკენ გაწვრილებული, გახევებული; ქუდისკენ სადა, ძირისკენ დაფარულია მოწითალო მურა ქერცლებით. სპორების ფხვნილი თეთრი, სპორები ცილინდრული ან ელიფსისებური, უფერული, 8-12,5×3,5-5 მკმ. ბაზიდიუმი გურზისებრი, ოთხსპორიანი, 23-35×5-7 მკმ. საპროტროფია. ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, ასევე დაფიქსირებულია დასავლეთ კაპლანდში (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა). იზრდება გამხმარ და წიწვიან ხეებზე, უპირატესად ფიჭვზე, ხშირად რკინიგზის შპალებზე, ბაღებში და სხვა სახის გადამუშავებულ მერქანზე, ასევე ბნელ ქვანახშირს შახტებში, იშვიათად ფოთლოვან ხეებზე. სეზონი — ზაფხულიდან — შემოდგომამდე. საჭმელად ვარგისია ნორჩობაში, მხოლოდ ქუდი, სანამ რბილობი ჯერ კიდევ რბილია. მეცნიერთა ერთი ნაწილი მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე ნაწილი — არასაჭმელად, სოკოს ნაყოფსხეული ხშირად იზრდება ადამიანის მიერ შექმნილ კონსტეუქციებზე, მაგალითად, როგორიცაა რკინიგზის შპალი, რომელიც გაჟღენთილია ადამიანისთვის საშიში ქიმიური ნივთიერება კრეოზოტით. მიუხედავად ამისა, დღემდე მოწამვლის არცერთი კლინიკური შემთხვევა არაა დაფიქსირებული. Agaricus cyprinus Batsch, 1783 Agaricus flammeus J.F.Gmel., 1792, nom. superfl. Agaricus lepideus Fr., 1815 : Fr., 1821basionym Agaricus polymorphus Pers., 1828, nom. superfl. Agaricus polymorphus var. ceratoides (Holmsk.) Pers., 1828 Agaricus polymorphus var. proboscideus Pers., 1828 Agaricus polymorphus var. tubaeformis (Schaeff.) Pers., 1828 Agaricus squamosus Schaeff., 1774, nom. illeg. Agaricus suffrutescens Brot., 1805 Agaricus tubaeformis Schaeff., 1774 Amanita crispa Lam., 1783, nom. superfl. Clitocybe lepidea (Fr.) P.Kumm., 1871 Lentinus contiguus Fr., 1874 Lentinus cryptarum Fuckel, 1870 Lentinus domesticus P.Karst., 1887 Lentinus gallicus Quél., 1885 Lentinus lepideus (Fr.) Fr., 1825 Lentinus lepideus f. rufescens A.N.Petrov, 1987 Lentinus lepideus var. contiguus (Fr.) Rea, 1922 Lentinus lepideus var. hibernicus McArdle, 1909 Lentinus magnus Peck, 1896 Lentinus maximus A.E.Johnson, 1878 Lentinus monnardianus Durieu & Mont., 1845 Lentinus platensis Speg., 1898 Lentinus queletii Schulzer, 1885 Lentinus sitaneus Fr., 1836 Lentinus spretus Peck, 1906 Lentinus squamosus (Schaeff.) Quél., 1888 Lentodium squamosum (Schaeff.) Murrill, 1911 Neolentinus suffrutescens (Brot.) T.W.May & A.E.Wood, 1995 Panus lepideus (Fr.) Corner, 1981 Pocillaria lepidea (Fr.) Kuntze, 1891 Ramaria ceratoides Holmsk., 1799 Flora Agaricina Neerlandica / ed. by C. Bas. — 1990. — Vol. 2. — 137 с. — P. 28—29. — ISBN 90-6191-971-1. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ქერცლოვანი ფირფიტკბილა“ ვიკისაწყობში. ქერცლოვანი ფირფიტკბილა Index Fungorum-ზე (ინგლისური) ↑ Index Fungorum entry on species. ↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 85, ISBN 99940-856-1-1. ↑ 3.0 3.1 Bas C. (1990). Volume 2 of Flora Agaricina Neerlandica: Critical Monographs on Families of Agarics and Boleti Occurring in the Netherlands. CRCPress, გვ. 90–91. ISBN 978-90-6191-971-1.  ↑ 4.0 4.1 Lentinus lepideus at Rogers Mushrooms. Rogers Plants Ltd. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 16, 2011. ციტირების თარიღი: იანვარი 23, 2021. ↑ Lentinus lepideus. ციტირების თარიღი: 2016-12-24 ↑ Michael Jordan (1995). The Encyclopedia of Fungi of Britain and Europe. David & Charles, გვ. 329. ISBN 978-0-7153-0129-6.