laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შერეკილები

„შერეკილები“ — ფანტასტიკური ჟანრის მხატვრული ფილმი, გადაღებული კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მიერ 1973 წელს. საკავშირო კინოგაქირავებაში გავიდა ერთი წლის შემდეგ. ფილმი გაჯერებულია იუმორითა და სახალისო სცენებით, რომლის ფრაზებიც მაყურებელმა მალევე აიტაცა. ფილმის სცენარი ეკუთვნის რეზო გაბრიაძეს და ეფუძნება მის მოთხრობა „უცხო ჩიტს“, რეჟისურა კი - ელდარ შენგელაიას. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ერთაოზს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, სოფელში აღარაფერი დარჩენია, რადგან რაც კი ებადა მამისეულ ვალებში დაარიგა და ამიტომაც, ახლობლის რჩევით (ისიდორე ბაბუა) ბედის საძიებლად ქალაქში მიდის. შემთხვევით მემანქანე ტრიფონის მეუღლეს, მარგალიტას გაიცნობს, რომელიც ქმრის არყოფნით სარგებლობს და თაყვანისმცემლებს მასპინძლობს. მარგალიტაზე ერთიშეხედვით შეყვარებული ერთაოზი, მას ციხის უფროსის „ცხედრის“ თავიდან მოშორებაში დაეხმარება. „გაცოცხლებული“ ხუტა-უფროსი ერთაოზს ციხეში უკრავს თავს: ციხეში ერთაოზი გაიცნობს ერთ უცნაურ პატიმარს - ქრისტეფორე მგალობლიშვილს გარიყულადან, რომელიც „ცათმფრენის“ აგების იდეითაა შეპყრობილი. პატიმრები გარკვეული ხნის მუშაობის შემდეგ, ციხიდან გაიქცევიან და ცათმფრენის აგებას შეუდგებიან საავადმყოფოს უფროსის დახმარებით, რომელიც უნებლიეთ მათი იდეის მესაიდუმლე გახდა და ამით აღფრთოვანებულმა, ტიტანური აზრების დიდმა პატივისმცემელმა, დახმარება შესთავაზა. „შერეკილებად“ მონათლული ქრისტეფორე და ერთაოზი, ცათმფრენს მართლაც ააგებენ და ყველას გასაოცად, ცაში აიჭრებიან. ვასილ ჩხაიძე — ქრისტეფორე მგალობლიშვილი (გამომგონებელი); დათო ჟღენტი — ერთაოზ ბრეგვაძე; არიადნა შენგელაია — მარგალიტა; ბორის წიფურია — ხუტა ოდიშელიძე (ციხის უფროსი); აბრეკ ფხალაძე — ნოშრევან კუჭუხიძე (საავადმყოფოს უფროსი); მერაბ ელიოზიშვილი — ტრიფონია (მემანქანე); აკაკი ბაქრაძე (მსახიობი) — მიზანა ბრეგვაძე (ერთაოზის მამა); გრიგოლ ტყაბლაძე — სოფლის ხუცესი; ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე: შერეკილები „შერეკილები“ [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია „შერეკილები“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ქართული ნაციონალური ბალეტი

ქართული ეროვნული ბალეტი, საზოგადოებაში უფრო მეტად ცნობილი, როგორც სუხიშვილები ან სუხიშვილი — ქორეოგრაფიული ანსამბლი, დაარსდა 1945 წელს ილიკო სუხიშვილისა და ნინო რამიშვილის ხელმძღვანელობით. ანსამბლის მიერ ქართულ ცეკვაში განხორციელებული რეფორმა ახლოა ე.წ. „მოდერნ-ბალეტის“ პრინციპებთან, თუმცა მისი არსით და პოეტიკით იგი ქართული ეროვნული ქორეოგრაფიაა და ანსამბლის დადგმული ცეკვები ქართულ ფოლკლორს ეფუძნება. პირველი კონცერტი გაიმართა 1945 წლის 11 ივნისს. 1948 წელს ანსამბლი პირველად გასცდა საბჭოთა კავშირის საზღვრებს. 1970 წელს ანსამბლს მიენიჭა „აკადემიურის“ სტატუსი. ქართული ნაციონალური ბალეტის სახელმწიფო ანსამბლს განხორციელებული აქვს ორასზე მეტი ტურნე. მსოფლიოს ხუთი კონტინენტის 88 ქვეყანაში გამართული აქვს 19 200-ზე მეტი წარმოდგენა. ანსამბლის ქორეოგრაფიულ ხელოვნებას 60 მილიონზე მეტი მაყურებელი ეზიარა. 1967 წელს ანსამბლმა კონცერტი ლა-სკალაში გამართა და პირველი და დღემდე ერთადერთი ფოლკლორული დასი გახდა, რომელიც ამ თეატრის სცენაზე გამოვიდა. 1985 წლიდან ანსამბლის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო თენგიზ სუხიშვილი. 2007 წლიდან ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელია ილიკო სუხიშვილი-უმცროსი, დირექტორი — ნინო სუხიშვილი. ოფიციალური საიტი
სოლიკო ვირსალაძე

სიმონ (სოლიკო) ბაგრატის ძე ვირსალაძე (დ. 13 იანვარი, 1908, თბილისი, — გ. 7 თებერვალი, 1989, იქვე) — ქართველი თეატრალური მხატვარი, სცენოგრაფი, სსრ კავშირის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი, ლენინური, სტალინური და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (1976). დაიბადა ეკონომისტ ბაგრატ ვირსალაძისა და ბიოლოგ ელენე მუსხელიშვილის ოჯახში. მისი დები იყვნენ ხელოვნების ისტორიკოსი თინათინ ვირსალაძე და ფოლკლორისტი ელენე ვირსალაძე. სოლიკო ვირსალაძე სწავლობდა მოსე თოიძის სტუდიაში, შემდეგ (1927 წლიდან) — თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. პარალელურად ესწრებოდა ქორეოგრაფიული სტუდიის მეცადინეობას. სწავლა განაგრძო ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში, რომელიც 1931 წელს დაამთავრა. თბილისში დაბრუნების შემდეგ შექმნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნამუშევარი, მ.შ. ზ. ფალიაშვილის „დაისის” სცენური გაფორმება (1936). 1932–1936 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი მხატვარი. 1937 წელს ვირსალაძე ლენინგრადში მიიწვიეს, სადაც მხატვრულად გააფორმა ვახტანგ ჭაბუკიანის მიერ დადგმული ბალეტები: ა. ბალანჩივაძის „მთების გული” (1938), ა. კრეინის „ლაურენსია” (1939) და სხვ. ვირსალაძის შემოქმედებამ მთელი ეტაპი შექმნა თეატრალურ-დეკორატიულ ხელოვნებაში. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში — პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი” (1934), „გედების ტბა” (1935), მ. მინკუსის „დონ კიხოტი” (1940), „შოპენიანა” (ფ. შოპენის მუსიკაზე, 1943), ა. მაჭავარიანის „ოტელო” (1957), ვ. ა. მოცარტის „დონ ჟუანი” (1964) და სხვ.; ლენინგრადის ოპერისა და ბალეტის თეატრში (1940–41 და 1945–62 მთავარი მხატვარი) — ა. გლაზუნოვის „რაიმონდა” (1948; სტალინური პრემია, 1949), დ. კაბალევსკის „ტარასის ოჯახი” (1950; სტალინური პრემია, 1951) და სხვ. მჭიდრო შემოქმედებითი თანამშრომლობა ჰქონდა ქორეოგრაფ ი. გრიგოროვიჩთან. მოსკოვის დიდ თეატრში მათ ერთად შექმნეს სპექტაკლები: ა. ხაჩატურიანის „სპარტაკი” (1968; ლენინური პრემია, 1970), პ. ჩაიკოვსკის „მძინარე მზეთუნახავი” (1973), ა. ეშპაის „ანგარა” (სსრკ სახელმწ. პრემია, 1977) და სხვ. ვირსალაძეს ეკუთვნის ოსტიუმების მხატვრობა ი. სუხიშვილის სახელობის ქართული ნაციონალური ბალეტისათვის, რამაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა დასის წარმატებაში. 1999 წელს ვირსალაძის საიუბილეოდ თბილ. ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში დაიდგა პ. ჩაიკოვსკის ბალეტი „მაკნატუნა” (ვირსალაძის კოსტიუმებითა და დეკორაციებით). დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. 1937 — საპატიო ნიშნის ორდენი 1941 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე 1948 — სტალინური პრემია 1951 — სტალინური პრემია 1957 — რსფსრ-ის სახალხო მხატვარი 1958 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი 1966 — შრომის წითელი დროშის ორდენი 1970 — ლენინური პრემია 1976 — სსრკ-ის სახალხო მხატვარი 1977 — სსრკ სახელმწიფო პრემია ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 151, თბ., 1994. გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი“, თბ., 2014, გვ. 88. ვირსალაძე, სიმონ // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. სოლიკო ვირსალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი სიმონ (სოლიკო) ვირსალაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია სოლიკო ვირსალაძე
ტედ კენედი

ედუარდ მურ „ტედ“ კენედი (ინგლ. Edward Moore "Ted" Kennedy; 22 თებერვალი, 1932 - 25 აგვისტო, 2009) — იყო ამერიკის შეერთებული შტატების სენატორი და დემოკრატიული პარტიის წევრი. ტედ კენედი დაიბადა ბოსტონში (მასაჩუსეტსი) 1932 წლის თებერვალში. მისი სწავლის წლები ჰარვარდში 2 წლით შეწყვიტა სამხედრო სამსახურმა. მან დაამთავრა ვირჯინიის უნივერსიტეტი 1959 წელს და მისი ძმის, ჯონის, 1960 წლის კამპანიაში მონაწილეობდა. 1962 წელს იგი აირჩიეს მასაჩუსეტსის სენატორად. მისი კარიერის გათვალისწინებით იგი იყო პოტენციური პრეზიდენტობის კანდიდატი. 1969 წლის ზაფხულში მისი კარიერა დაირხა, რადგანაც იგი მოყვა საავტომობილო ინციდენტში, რომელმაც ახალგაზრდა გოგონა იმსხვერპლა. ეს ისტორია გადაიზარდა სკანდალში, მაგრამ კენედი მისგან მშრალი გამოვიდა. მაგრამ 1972 წელს უარი განაცხადა პრეზიდენტობის ან ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატობაზე, და 1972 წელს კანდიდატი ჯიმი კარტერი გახდა. კარტერის ეკონომიკურ პოლიტიკასთან უთანხმოების გამო, კენედიმ მიიღო მონაწილეობა 1980 წლის საარეჩევნო კამპანიაში. კარტერმა მოუგო კენედის, მაგრამ დემოკრატების გაყოფა დაეხმარა რონალდ რეიგანს კარტერის დამარცხებაში. ედუარდი დარჩა პარლამენტში და დაიმკვიდრა ადგილი იმ უდიდეს ლიბერალ პოლიტიკოსებს შორის, რომლებიცაა ფრანკლინ რუზველტი, ჰარი ტრუმენი, ჯონ კენედი და ლინდონ ჯონსონი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტედ კენედი
რობერტ კენედი

რობერტ ფრენსის „ბობი“ კენედი (ინგლ. Robert Francis "Bobby" Kennedy; დ. 20 ნოემბერი, 1925 — გ. 6 ივნისი, 1968) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და დემოკრატი სენატორი. სწავლობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში და შემდგომ ვირჯინიის სამართლის უნივერსიტეტში. მუშაობდა იუსტიციის დეპარტამენტში და მსახურობდა სენატის რამდენიმე კომისიაში, სანამ გახდა იუსტიციის მინისტრი მისი ძმასთან – ჯონთან – 1961 წ. იგი გადადგა 1964 წელს, მისი ძმის მკვლელობის შემდეგ. 1964 წელს იგი ნიუ-იორკიდან აირჩიეს აშშ-ის სენატის წევრად. 1964 წელს მან ააგო თავისი საარჩევნო კამპანია ვიეტნამის ომის საწინააღმდეგოდ. 1968 წელს კენჭს იყრიდა პრეზიდენტად დემოკრატიული პარტიიდან, მაგრამ კალიფორნიის პრაიმერის მოგების შემდეგ, 5 ივნისს, იგი მოკლა არაბმა ემიგრანტმა სირჰან სირჰანმა. მისი ცოლი, ეთელი, დარჩა 11 შვილით, მათგან მეთერთმეტე დაიბადა რობერტის მკვლელობის შემდეგ. ბოლოთაშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 466. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: რობერტ კენედი
ჰენინგ ფონ ტრესკო

ჰენინგ ჰერმან რობერტ კარლ ფონ ტრესკო (გერმ. Henning Hermann Robert Karl von Tresckow) (დ. 10 იანვარი, 1901, მაგდებურგი, გერმანია — გ. 21 ივლისი, 1944, ოსტროვი, პოლონეთი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-მაიორი და 1944 წლის 20 ივლისის შეთქმულების მონაწილე.
იალუს ველი

იალუს ველი ანუ „ლერწმის ველი“ — ნეტართა კურთხეული ქვეყანა ძველ ეგვიპტურ მითოლოგიაში. ერთგვარი საიქიო სამყარო, სადაც უცოდველი სულები ხვდებოდნენ ადამიანის გარდაცვალების შემდეგ. სულისთვის საბოლოო განაჩენი ოსირისის სამყოფელში 42 ღვთაებრივ მსაჯულს გამოჰქონდა განვლილი ცხოვრების გათვალისწინებით.
შეიპფაილი

შეიპფაილი (ინგლ. Shapefile) — ფაილის ფორმატი გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის, ფორმის და ატრიბუტების შესანახად. მასში ერთიანდება მხოლოდ ერთი ტიპის ობიექტები (მაგ. მხოლოდ წერტილები). შეიპფაილი შეიცავს გეოგრაფიულ ობიექტთა მხოლოდ ერთ კოლექციას/კლასს.
რემინისცენცია

რემინისცენცია (გვიანდ. ლათ. reminiscentia — მოგონება), მეხსიერების (მოგონების) ერთგვარი გაუმჯობესება. დახსომების ძირითადი კანონის შესატყვისად, დასწავლილი მასალის აღდგენა დროთა განმავლობაში უნდა გაძნელდეს. რემინისცენციის მიხედვით კი რამდენიმე ხანის გავლის შემდეგ უფრო კარგად აღდგება დასწავლილი მასალა, ვიდრე უშუალოდ მისი დასწავლის შემდეგ. ამასთან ერთად აღდგება არა მარტო ის ელემენრები, რომელთა მოგონება ჭირს უშუალოდ დახსომების შემდეგ, არამედ ხდება მოგონების საერთო გაუმჯობესებაც. მრავალი ჰიპოთეზის მიუხედავად, რემინისცენციის ახსნა ჯერ კიდევ არ არის დამაკმაყოფილებელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 354.
რემინისცენცია (მხატვრული)

რემინისცენცია, პოეტის მიერ შეგნებით თუ უნებლიეთ სხვა მხატვრული ნაწარმოებებიდან აღებული, ნასესხები ფრაზები, მხატვრული კონსტრუქციები, რიტმულ-სინტაქსური ფორმები, რომლებიც მკითხველში იწვევენ რთულ ასოციაციებს და ხელს უწყობენ ნაწარმოების აღქმას. რემინისცენციას ვხვდებით თითქმის ყველა ცნობილ პოეტთან. ქსე, ტ. 8, გვ. 354, თბ., 1984
სამთო ჯარი

სამთო ჯარი — მთიან ადგილებში საბრძოლველად საგანგებოდ გაწვრთნილი საერთო-საჯარისო, საარტილერიო, საინჟინრო და სხვა ნაწილები და შენაერთები. სამთო ჯარი ჩვეულებრივ დაკომპლექსებულია მთიანი რაიონის მცხოვრებლებით და მომარაგებულია სამთო ფორმის ტანსაცმელითა და აღჭურვილობით. შედგება სამთო-მსროლელი (მსროლელი) პოლკების, ბრიგადებისა და დივიზიებისაგან, რომლებიც შეიარაღებულია სამთო არტილერიითა და სხვადასხვა საბრძოლო საშუალებებით. ქსე, ტ. 9, თბ., გვ. 14, 1985.
ტანა (კენია)

ტანა (ინგლ. Tana) — მდინარე კენიაში. სიგრძე დაახლოებით 800 კმ. სათავე აქვს აბერდერის ქედზე. ერთვის ინდოეთის ოკეანეს. წყალუხვია ზაფხულის წვიმების დროს. Securing water and land in the Tana Basin, Kenya: a resource book for water managers and practitioners ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტანა (კენია)
ინდოჩინეთი

ინდოჩინეთის ნახევარკუნძული ან უბრალოდ ინდოჩინეთი — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მდებარეობს ინდოეთის აღმოსავლეთით და ჩინეთის სამხრეთით. ტერმინი პირველად იხმარა დანიური წარმოშობის ფრანგმა გეოგრაფმა მალთე კონრად ბრუუნმა 1810 წელს პარიზში გამოქვეყნებული წიგნში „Précis de la Géographie Universelle“. ინდოჩინეთის სახელით მოიხსენიებენ შემდგომ ქვეყნებს: ტაილანდი, ლაოსი, ვიეტნამი, კამბოჯა და მიანმარი (იგ. ბირმა). ისტორიულად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები ყოველთვის განიცდიდნენ ინდოეთისა და ჩინეთის გავლენას. მაგალითად, კამბოჯა, ლაოსი, მიანმარი და ტაილანდი ინდური კულტურის გავლენის სფეროა და მცირე ზომით ჩინური. რაც შეეხება ვიეტნამს, აქ ჩინური კულტურის გავლენა იგრძნობა და ინდურის ნაკლებად. რეგიონის ქვეყნებს, კოლონიალური წარსულიდან გამომდინარე, ასევე ყოფენ დასავლური კულტურის გავლენის სფეროებად, მაგალითად, ფრანგულ ინდოჩინეთად მოიხსენიებენ: კამბოჯას, ლაოსსა და ვიეტნამს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 155. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ინდოჩინეთი“ ვიკისაწყობში.
ნამგალაფრთიანასებრნი

ნამგალაფრთიანასებრნი (ლათ. Drepanidae) — მცირე ზომის პეპლების ოჯახი. აქვთ წვრილი სხეული, ფართო ფრთები. წინა ფრთების წვერი ხშირად წაგრძელებული და ნამგლისებრ მოხრილია. ოჯახში არის 400-მდე სახეობა. გავრცელებულია ფართოდ, უმრავლესობა ბინადრობს ტროპიკებში. მატლები იკვებებიან ხის ფოთლებით და შეუძლიათ ზიანი მიაყენონ ტყეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 07.
ნამგალი და ურო (მედალი)

„ნამგალი და ურო“ — ოქროს მედალი ყოფილ სსრკ-ში, რომელსაც გადასცემდნენ სოციალისტური შრომის გმირებს. დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1940 წლის 22 მაისის ბრძანებულით. წარმოადგენს ხუთქიმიან ვარსკვლავს, რომლის ცენტრში გამოხატულია ნამგალი და ურო. ატარებდნენ მკერდის მარცხენა მხარეს, ორდენებისა და მედლების ზემოთ. ქსე, ტ. 7, გვ. 307, თბ., 1984
ნამდვილი ტკიპები

ნამდვილი ტკიპები (Acariformes) — ფეხსახსრიანთა ჯგუფი ობობასნაირთა კლასისა. ნამდვილი ტკიპებს ზოგი მეცნიერი დამოუკიდებელ რიგად თვლის, სხვები — ტკიპების როგორც ქვერიგად. მათი სხეულის სიგრძე — 100-1000 მკმ-ს აღწევს. ფართოდ არიან გავრცელებული. მრავალი სახეობა მცენარეებისა და პროდუქტების მავნებელია, ზოგიც — ძუძუმწოვართა პარაზიტი. აერთიანებენ 300-მდე ოჯახის 10 000-მდე სახეობას. საქართველოში შესწავლილია ჯავშნიანი, აკაროიდული, აბლაბუდიანი და სხვა ტკიპები. ქაჯაია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 307-308.
ნამდინარევი

ნამდინარევი, ნარიონალი — მდინარისაგან მთლიანად ან ნაწილობრივ გამოყოფილი ძველი კალაპოტის მონაკვეთი. წარმოიქმნება მდინარის კალაპოტის შეცვლის შედეგად (მეანდრის ყელის გარღვევა, ტოტების გადაკეტვა და ა. შ.). ნამდინარევი, ჩვეულებრივ, წარმოადგენს მცენარეულობით დაფარულ ჭალის ტბას, რომელიც წყალდიდობის დროს ივსება და ზოგჯერ უერთდება კიდეც მდინარეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 308.
ნამზღვლევის სამაროვანი

ნამზღვლევის (გრემისხევის) სამაროვანი — ძვ. წ. VIII–VII საუკუნეების სამაროვანი სოფ. გრემისხევის (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთით 0,5 კმ-ზე, მდ. ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ადგილ ნამზღვლევზე. აღმოჩნდა შემთხვევით, მიწის სამუშაოების შესრულების დროს (14 ორმოსამარხი). მიცვალებულები ესვენენ მარჯვნივ ან მარცხნივ გვერდზე, ხელფეხმოკეცილად. ჩატანებული ჰქონდათ 2-4 თიხის ჭურჭელი (თიხის კოჭბები, ლანგრები, ქოთნები, სამარილეები), სამკაული. მამაკაცის სამარხში აღმოჩნდა რკინის მასრაგახსნილი შუბისპირი, ბრინჯაოს ბრტყელი, ქუსლამოღარული ისრისპირი. მსგავსება ჩანს საქართველოს ტერიტორიაზე (მცხეთა, რენე და სხვ.) აღმოჩენილ ამავე დროის სხვა მასალასთან. მასალა დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიის კვლევის ცენტრში. Цитланадзе Л. Г., Менабде М. А., Исследования в ущелье р. Нареквани, კრ.: Археологичеслие открытия 1975 г., М., 1976; Цитланадзе Л. Г., Кигурадзе Т. В., Мирцхулава Г. И., Апхеологические работы в ущелье реки Нареквани. კრ.:Полевые археологиыеские исследования в 1975 году, Тб., 1978 წითლანაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 308. წითლანაძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ნამიკრეფია

ნამიკრეფია (Agrostis) — მრავალწლოვან, იშვიათად ერთწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 200-მდე სახეობა გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკების მთიან სარტყელში, უმეტესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. კავკასიაში 11 სახეობაა, მათგან საქართველოში 8 გვხვდება. სახეობათა უმეტესობა საკვები ბალახია. განსაკუთრებით კარგი საკვებია თეთრი ნამიკრეფია (Agrostis alba), რომელიც ჩვენში იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე, ტენიან ადგილებში. იგი შეტანილია კულტურაში და გამოიყენება ბალახნარევებში ხელოვნური სათიბ-საძოვრებისათვის; ბრტყელფოთოლა ნამიკრეფია (Agrostis planifolia) გვხვდება მაღალმთის მშრალ მდელოებზე; ნატყევარ მდელოებზე გავრცელებულია ჩვეულებრივი ნამიკრეფია (Agrostis capillaris); ჯავახეთისა და აჭარა-იმერეთის მთიან საძოვრებზე გვხვდება ლაზური ნამიკრეფია (Agrostis lazica); ჯავახეთის ზეგანზე მდინარისა და ტბის ტენიან ნაპირებზე გავრცელებულია ყარსული ნამიკრეფია (Agrostis karsensis). საკმაოდ ხეშეშია და როგორც საკვები ბალახი მდარე ხარისხისაა. ნამიკრეფია საუკეთესოა ჩამორეცხილი მთისკალთების გაკორდება-გამაგრებისათვის. ნახუცრიშვილი შ., ქსე, ტ. 7, გვ. 309, თბ., 1984
ნამკოდრის ქედი

ნამკოდრის ქედი, ნაშკოდრის ქედი – ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის განშტოებას, მდინარეების ტვიბერისა და წანერის აუზების წყალგამყოფს. იწყება ტიხტენგენის მწვერვალთან და მთავრდება მდინარეების ტვიბერისა და წანერის შესაყართან. ქედის უმაღლესი ადგილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3911 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და ქვედაპალეოზოური ასაკის კრისტალური ფიქლებით, იურული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. ქედის კალთებზე ჩამოყალიბებულია შერეული ტყეების, სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური სიმაღლებრივი ლანდშაფტური ზონები. მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 310.
ტანგანიიკა

ტანგანიიკა (ინგლ. Lake Tanganyika, ფრანგ. Lac Tanganyika, სუაჰ. ziwa Tanganyika) — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ტანზანიის, ზამბიისა და ბურუნდის ტერიტორიებზე. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე 40-80 კმ, ზედაპირის ფართობი — 34 ათასი კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან 773 მეტრის სიმაღლეზე, ტექტონიკურ ქვაბულში. მაქსიმალური სიღრმე — 1470 მ (ბაიკალის შემდეგ მეორეა მსოფლიოში). ნაპირები უმთავრესად სწორხაზოვანია, ადგილ-ადგილ მაღალი და ციცაბო. აუზის ფართობი — 224 ათასი კმ². ერთვის მდინარეები მალაგარასი და რუზიზი; მდინარე ლუკუგის საშუალებით ტანგანიიკა უკავშირდება მდინარე ლუალაბას. ტანგანიიკა წელიწადში საშუალოდ 64,8 კმ³ წყალს იღებს. წყლის დონე მაღალია აპრილსა და მაისში, დაბალი — ოქტომბერსა და ნოემბერში. ზოგჯერ იცის სეიშები. წყალი მტკნარია. მისი ტემპერატურა ზედაპირზე 23,6-23,8 °C-დან 26,5 °C-მდეა. 400 მეტრის ქვემოთ ტბის ფსკერამდე ტემპერატურა მუდმივია, დაახლოებით 23 °C. მყარი ტემპერატურული სტრატიფიკაციის გამო სიცოცხლისათვის ვარგისია მხოლოდ წყლის ზედა, 100-200 მ სისქის ფენა. ფაუნის დაახლოებით 75 % ენდემურია. ტბაში ბინადრობს ბეჰემოთი, ნიანგი, ბევრია წყლის ფრინველი. განვითარებულია თევზჭერა და ნაოსნობა. ნავსადგურებია: კიგომა (ტანზანია), ბუჟუმბურა (ბურუნდი), კალიმა (ზაირი). ტბა აღმოაჩინეს 1858 წელს ინგლისელმა მოგზაურებმა რ. ბერტონმა და ჯონ სპიკმა. მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ტანგანიიკა“ ვიკისაწყობში. ტანგანიიკა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ტანგანიიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტანგანიიკა - ტბა აფრიკაში ტანგანიიკა - ტანზანიის გაერთიანებული რესპუბლიკის კონტინენტური ნაწილის სახელწოდება.
სქოლიო

სქოლიო (ბერძნ. scholia, მრ. რ. scholion – ახსნა, განმარტება) — დამატებითი ტექსტი (განმარტება, წყარო, რედაქტორის შენიშვნა და ა. შ.), რომელიც მოთავსებულია სვეტის ძირში. ძირითადი ტექსტისგან გამოყოფილია სწორი ხაზით. სქოლიოს აწყობენ უფრო წვრილი კეგელით და დასმული აქვს ნიშანი (ციფრი ან ვარსკვლავი), რომელიც ძირითადი ტექსტის განსამარტავ ნაწილთან დასმული ნიშნის იდენტურია. სქოლიოს ნუმერაცია ან მიყოლებულია, ან დალაგებულია თავების (დარგების) მიხედვით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 624.
სტრესი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სტრესი (ბიოლოგია) სტრესი (გეოლოგია)
გაიოზ ჯაყელი

გაიოზ აკაკის ძე ჯაყელი (დ. 8 დეკემბერი, 1926, ბათუმი ― გ. 21 ნოემბერი, 1983, სოხუმი) ― ქართველი ინჟინერი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის დარგში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1971). სკკპ წევრი 1961-დან. დაამთავრა თბილისის ვ. ი. ლენინის სახელობის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1949). ახალი ათონის კომპლექსის კეთილმოწყობისათვის სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად (1977) მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. აფხაზეთის ასსრ VIII-IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის 2 ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 547.
მალაქია II გურიელი

მალაქია II გურიელი — გურიის მთავარი 1684-1685 წლებში და 1689 წელს, ქაიხოსრო I გურიელის ძე. 1658 წელს იყო შემოქმედელი მიტროპოლიტიი. მისი მამის, ქაიხოსრო I გურიელის მკვლელობის შემდეგ მალაქია ძმასთან, გიორგისთან ერთად ახალციხის ფაშას შეეკედლა. გურიის მთავრად დასვა იმერეთის მეფე ალექსანდრე IV-მ. 1685 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო ძმისწულმა — ქაიხოსრო II გურიელმა. მალაქია II გურიელი ახალციხის ფაშასთან გაიქცა. ფაშამ იგი გურიაში დააბრუნა, ხოლო ქაიხოსრო II-ს ფიცი დაადებინა, რომ მალაქია II გურიელს არაფერს ავნებდა, მაგრამ ქაიხოსრომ ფიცი გატეხა და მალაქია II გურიელი დააბრმავა. ახალციხის ფაშამ ქაიხოსრო შავშეთის ბეგს მოაკვლევინა, ხოლო მალაქია II გურიელი 1689 წელს კვლავ დასვა სამთავრო ტახტზე. დაბრმავებულმა მალაქიამ სამთავროს მართვა ვეღარ შეძლო და გურიის ფეოდალებმა იმავე წელს მთავრად მისი ძმისწული მამია III გურიელი მიიწვიეს. ახალმა მთავარმა მალაქია II გურიელი ხელახლა აღკვეცა მონაზვნად და შემოქმედის ეპისკოპოსად დანიშნა. 1703 წლისთვის მალაქია კვლავ ეპისკოპოსი იყო. მამია გურიელმა შემდეგ მალაქია შემოქმედის ეპისკოპობიდანაც გადააყენა და მიტროპოლიტად მღვდელმთავარი იოანე დასვა. ჩხარტიშვილი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 384-385.
პოპოკატეპეტლი

პოპოკატეპეტლი (ესპ. Popocatepetl — მბოლავი მთა) — მოქმედი ვულკანი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, განივ ვულკანურ სიერაზე, ქალაქ მეხიკოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 65 კილომეტრზე. სიმაღლე 5452 მ. XVI-XVII საუკუნეებში ხშირი იყო ამოფრქვევა. 3800 მეტრამდე კალთები შემოსილია მუხისა და ფიჭვის ტყით, 3800-4560 მეტრი სარტყელი გაშიშვლებულია, 4560 მეტრს ზევით მარადი თოვლი და მყინვარებია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 161.
ჩიპრიანო დე რორე

ჩიპრიანო დე რორე (დ. 1515 ან 1516 — გ. 11 ან 20 სექტემბერი, 1565), ადრეული რენესანსის ეპოქის იტალიელი კომპოზიტორი. მისი მასწავლებელი ადრიანა ვილარტა იყო. მასწავლებლის გარდაცვალების შემდეგ ჩიპრიანომ მისი პოსტი დაიკავა, როგორც კაპელმაისტერი ვენეციაში. კაპელმაისტერად ის ასევე პარმაში და ბრუსელში მუშაობდა. წერდა მოტეტებს, შეთხზა 125 მადრიგალი. წერდა საეკლესიო მუსიკას: 5 მესა, მაგნიფიკატები და სხვა. Atlas, Allan W. Renaissance Music. New York, Norton, 1998. ISBN 0-393-97169-4 Brown, Howard M. and Louise K. Stein. Music in the Renaissance, Second Ed. New Jersey: Prentice Hall, 1999. Einstein, Alfred. The Italian Madrigal. Three volumes. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1949. ISBN 0-691-09112-9 Johnson, Alvin H. "Cipriano de Rore," in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2 ჩიპრიანო დე რორეს უფასო ნოტები VistaMare Musica-ზე
მიჩიგანის ტბა

მიჩიგანის ტბა (ინგლ. Lake Michigan) — ტბა აშშ-ში, დიდი ტბების სისტემაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 176 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 58,030 კმ², საშუალო სიღრმე 85 მ, მაქსიმალური სიღრმე 281 მ. აღმოსავლეთიდან მას აკრავს აშშ-ის შტატები: უისკონსინი, ილინოისი, ინდიანა და მიჩიგანი. ტბის დასახელება მომდინარეობს ინდიელთა ტომების სიტყვა „მიშიგამიდან“, რაც ნიშნავს „დიდ წყალს“. ტბასთან გაშენებულია ქალაქები ჩიკაგო და მილუოკი. მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია მიჩიგანის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ანდრეა გაბრიელი

ანდრეა გაბრიელი (იტალ. Gabrieli დ. 1532/1533, ვენეცია — გ. 30 აგვისტო, 1585) — იტალიელი კომპოზიტორი. სავარაუდოდ ვილარტის მოსწავლე. მუსიკალური კარიერა წმ.მარკის სახელობის კაპელაში მღერით დაიწყო. 1558 — ორგანისტი წმ.იერემის ეკლესიაში, ვენეცია 1562 — მუშაობს კაპელაში - მიუნხენი 1566—1585 — ორგანისტი წმ.მარკის ეკლესიაში, ვენეცია საკრალური მუსიკა: 130 მოტეტი 7 მესა ინსტრუმენტალური მუსიკა: 50 ორგანული კანონი პრელუდიები ტოკატები 3 საორგანო მესა სხვა: 190 მადრიგალი სოფოკლეს ტრაგედია "მეფე ედიპე" (Edipo Tiranno) 1588 ↑ Bryant, Grove online
მარგალიტი

მარგალიტი (ბერძ. Margaritēs) — მინერალური წარმონაქმნი, რომელიც ვითარდება ზოგიერთი მოლუსკის (ზღვის — გვარი Pinctada ან მტკნარი წყლის — გვარი Margaritifera) სხეულში მოხვედრილი ქვიშის, პარაზიტის და სხვა ნამცეცების გარშემო სადაფის შემოზრდით. მარგალიტის ქიმიური შედგენილობაა CaCO3. არსებობს თეთრი, მოვარდისფრო, ყვითელი და შავი მარგალიტი. ზომით მიკროსკოპულიდან რამდენიმე სმ-მდეა. აქვს გლუვი ბზინვარე ზედაპირი. სწორი ფორმის მსხვილი მარგალიტი მეტად ძვირფასია. მას ძველთაგანვე იყენებენ სამკაულებისათვის. ზღვის მარგალიტი არის წითელ ზღვაში, სპარსეთის ყურეში, შრი-ლანკის, ავსტრალიის, იაპონიის და ვენესუელის ნაპირებთან. იაპონიაში მარგალიტის მოლუსკების ხელოვნურ მოშენებასაც მისდევენ. მტკნარი წყლის მარგალიტი მოიპოვება შოტლანდიაში, გერმანიაში, ჩინეთში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და სხვა. ავალიანი თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 429.
აზატი

აზატი (სომხ. Ազատ) — მდინარე სომხეთში. მდინარე არაქსის მარცხენა შენაკადი. წარმოიქმნება გეღამის ქედის სამხრეთ დასავლეთ კალთაზე მდინარეების გოხტისა და ვოსკეჯურის შეერთების შედეგად. აქვს ქვიანი ფსკერი. წყლის ხარჯი: შესართავთან 6,51 მ3/წმ. მაქსიმალური 35,9 მ3/წმ. მდინარის წყალს გამოიყენებენ სარწყავად. მის შუა დინებაში აშენებულია აზატის წყალსაცავი. მდინარის ზემო დინებაში მდებარეობს "UNESCO"-ს მიერ დაცული ცნობილი გეღარდის მონასტერი, ხოლო მარჯვენა სანაპიროზე გაშენებულია სოფელი გარნი. გვერდი facebook-ზე