laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დოდოთის წმინდა გიორგის ეკლესია

დოდოთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოდოთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესია სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 4 კმ-ზე მდებარეობს. დარბაზული ეკლესია ნაგებია ადგილობრივი ჯიშის, რუხი ფერის ქვის დიდი და საშუალო ზომის კვადრებით. აღმოსავლეთით ასიმეტრიული აბსიდა შეიძლება კედლის დეფორმაციის შედეგი იყოს. აბსიდას კუთხეებში ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს, ცენტრში კი თაღოვანი სარკმელი. კედელზე მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. კონქი სფერულია. კანკელისაგან გადარჩენილია ჩრდილოეთი ნახევრის მცირე ფრაგმენტი. კამარა და ჩრდილოეთ კედლის ზედა, აღმოსავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია, ისევე როგორც დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთი ნაწილი. ამ კედლის სარკმლისაგან მხოლოდ სამხრეთი წიბოა გადარჩენილი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. სამხრეთი კედლის მთელი დასავლეთი ნახევარი ისეა დაზიანებული, რომ კარების კონტური არ იკითხება. ინტერიერის კედლები ნაგებია ფლეთილი ქვით, ფასადები კი დიდი ზომის კვადრებით. სამხრეთ კედელთან დევს მასიური არქიტრავი, რომელზედაც ამოკვეთილია სამმაგი ლილვისაგან შედგენილი რკალი. ფასადები მრავალ ადგილასაა დაზიანებული; ჩამოყრილია საპერანგე ქვები; კედლები დაბზარულია; ამოსულია მცენარეულობა. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 57
ხეითის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

ხეითის ჯვარპატიოსნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხეითში. განვითარებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელდუღაბზე. ფასადების კუთხეებზე და კარ-სარკმლებზე გამოყენებულია თლილიქვის კვადრები. წყობა შერეულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო თაღო-ვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშია. ნახევარ სფერულკ ონქში შემორჩენი-ლია მოხატულობის კვალი. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები წყვილი პილასტრის საშუალებით თანაბარნაწილად იყოფა. ნახევარ ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების მარტივად პროფილი-რებულ კაპიტელებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთი კედლის პილასტრის ქვედა ნაწილში ექ-ვს სტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანის არკმლებით, აქედან დასავლეთისა ამოქოლილია. კედლები შელესილია კირით. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს. ტიმპანის ცენტრში ბოლნური ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთ სარკმელს ორმაგი ლილვი აჩარჩოებს. სარკმლის ორივე მხარეს კრონშტეინებია. დანარჩენი ფასადები სადაა. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ნაგებობის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესიის იატაკი აყრილია; კონქი დაბზარულია. სახურავზე ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები. МеписашвилиР., ЦинцадзеВ., ПамятникиУ-Х1 вв. Вкн.:"АрхитектуранагорнойчастиисторическойпровинцииГрузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр.132. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 259260
ზემო მოხისის კოშკი

ზემო მოხისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მოხისში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ზემო მოხისის ეკლესიის ჩრდილოეთით შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი, კერძოდ, კოშკის სამხრეთი კედელი, რომელიც მომრგვალებულია. კედელში დატანილია სათოფურები და ერთი ნიშა. კოშკის დანარჩენი კედლები ფრაგმენტულად იკითხება. ტერიტორიაზე შემორჩენილია ნაგებობათა ნაშთები, რომლის ფუნქცია დაუდგენელია. კომპლექსი დიდ ტერიტორიას მოიცავს. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 98
ღვრიის სამების ეკლესია კოშკით

ღვრიის სამების ეკლესია კოშკით — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი. შემორჩენილია დასავლეთი კედელი დაახლოებით 3-3,5 მეტრზე, დიდი ზომის სწორკუთხა სარკმლით. სამხრეთით შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავული შესასვლელია. კარი ნაოთხალია. მიწის დონე თითქმის შესასვლელის თაღს აღწევს. სამხრეთით და ჩრდილოეთით პილასტრის ქვედა ქვები ჩანს. აღმოსავლეთით აბსიდის მხოლოდ სამხრეთი ნაწილია შემორჩენილი. სამხრეთ-დასავლეთის კუთხეში კრონშტეინია. ინტერიერი სავსეა მიწითა და ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიას დასავლეთიდან კოშკი ებჯინება. კოშკი მთლიანად ამოვსებულია მიწით, სართულიანობის დადგენა ჭირს. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 200-201
ბალთის ეკლესიის ნანგრევი (შუა საუკუნეები)

ბალთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის საძირკვლის მცირე ნაწილი. აქვე დგას ტრაპეზის ქვა. ტერიტორიაზე ყრია თლილი ქვა. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
წორბისის მეორე კოშკი

წორბისის მეორე კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ხუთსართულიანი კოშკი ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის მოვარდისფრო ქვით. ნაგებობა გეგმით მართკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. შემორჩენილია საურდულეები. სამხრეთ კედელში ერთი სათოფური და სწორკუთხა ნიშია. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფური და არქიტრავული შესასვლელია დატანებული. აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია; ჩრდილოეთ კედელში შეისრულთაღიანი ბუხარია. კოშკის სართულშუა გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია კოჭის ბუდეები. ნაგებობის ფასადებზე ბევრგან ამოკვეთილია ადამიანის ხელი. კოშკს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები აკრავს. კოშკი დაზიანებულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ელტურის ქვაჯვარა

ელტურის ქვაჯვარა — არქიტექტურის ძეგლი, მონუმენტური პლასტიკა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელტურაში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დიდი ცაცხვის ძირში ჩასობილია შირიმის ქვის ჯვარი. ჯვრის მკლავებს ვიწრო ღარი მიუყვება. ქვას ხავსი აქვს მოდებული. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 58
ხეითის ძელისცხოვლის ეკლესია

ხეითის ძელისცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხეითში, ზუბაანთუბანი. აგებულია XIII-XIV საუკუნეებში. ეკლესია დგას მაღალ მთაზე. ნაგებია მოწითალო ფერის კარგად თლილი ქვის კვადრებით. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახე-ვარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თაღოვანი ნიშებია მოთავსებული. სარკმლის ძირში მა-სიური ტრაპეზის ქვაა. ნახევარსფერულ კონქში მაცხოვრის ფრესკაა. აბსიდი მოხატულია წმ.ნიკოლოზის, წმ.გრიგოლის, წმ.იოანეს და წმ.ვლადიმერის ფრესკული პორტრეტებით. პორტრეტები კედლის მთელ სიგრძეზეა განთავსებული. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ხის კანკელი და ორსაფეხურიანი სოლეაა. გრძივ კედლებს წყვილი პილასტრი თანაბარ ნაწილებად ჰყოფს. ნახევარცილინდ-რული კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა. კამარა და კედლები მოხატულია. ოთხივე კედელს დაბალი კარნიზი მიუყვება. იატაკი მოგებუ-ლია ქვის დიდი ზომის კვადრებით. ინტერიერი ნათდება დასავლეთის, სამხრეთის და აღმოსავლეთის მაღალი თაღოვა-ნი სარკმლებით, აქედან დასავლეთისა ორჭრილიანია. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს. შესასვლელი მორთულია მოჩუქურთმებული პორტალით. ტიმპანის ქვაზე ორი როზეტია, რომელთა შუა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. სამხრეთიდან ეკლესიას ორსართულიანი სამრეკლო აქვს. სამრეკლო ღია თაღებით არის გახსნილი. პირველი სართულის თაღები ნახევარწრიულია, მეორესი - შეისრუ-ლი. თაღები ეყრდნობა ოთხკუთხა სვეტების მოჩუქურთმებულ კაპიტელებს. აღმოსავლეთ სარკმლის ფართო ოლეს ორმაგი ლილვი აჩარჩოებს. ჩრდილოეთი ფასადი სადაა. დასავლეთის ფრონტონში ჯვრის გამოსახულებაა. შეწყვილებულ სარ-კმელს ორმაგი ლილვი აჩარჩოებს. ლილვის ორივე ქვედა ნაწილი კვადრატებით სრულდება, შუა ნაწილი კი ნახევარი წრით არის აქცენტირებული. ფასადის ცენტრ-ის ოდნავ ქვევით, მედალიონია ექვსქიმიანი ვარსკვლავის გამოსახულებით. აღმოსავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით ერთსაფეხურიანი ცოკოლია, ხოლო დასავლეთით - ორსაფეხურიანი. კარნიზი თარო-ლავგარდანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. დაზიანებულია ეკლესიის საბურავი, სამრეკლოს სვეტები, პორტალი. МеписашвилиР., ЦинцадзеВ., ПамятникиУ-Х1 вв. Вкн.:"АрхитектуранагорнойчастиисторическойпровинцииГрузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 132; 75-77. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 261-262
სუართის კოშკის ნანგრევი

სუართის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ სუართაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. მისგან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი, რომლის სიმაღლე 5 მეტრს აღწევს და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. დანარჩენი კედლები განადგურებულია. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 171-172
სხლითის ეკლესია

სხლითის ეკლესია — არქიტექურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სხლითში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში. სოფლის სამხრეთით სასაფლაოზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი ქვით; ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით ერთი ნიშია. აბსიდის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი პილასტრებით. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. პილასტრების გვერდითა საფეხურებს კედლის თაღები ეყრდნობა; დასავლეთით თაღები კრონშტეინებს ებჯინება. სამხრეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ამავე კედელშია არქიტრავული შესასვლელი, რომლის შუა, ჩაკვეთილი არე დაბალი თაღითაა აქცენტირებული. ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიის ფასადები სადაა. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ფასადებზე საპირე ქვები ბევრგან შემოცლილია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
სხლების ეკლესიის ნანგრევი

სხლების ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია შემორჩენილია ქვის გროვის სახით, ალაგ-ალაგ შეინიშნება დუღაბიც. ჯავის რაიონის სოფელ სხლებიდან ჩამოსახლებულმა მოსახლეობამ დიდი ხნის წინათ ააგო ეკლესია და მას თავისი სოფლის სახელი დაარქვა. ეკლესია ამჟამად თითქმის განადგურებულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ქარქიაანთ ეკლესია

ქარქიაანთ ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელი ჭარებიდან აღმოსავლეთით 5-6 კმ-ზე, ადგილი „მერია“. აგებულია შუასაუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით სწორკუთხა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით სრულდება. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია პილასტრები. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ამათგან სამხრეთისა - ნაოთხალია. კედლების სიმაღლე 4 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ეკლესიის სამხრეთით სწორკუთხა გეგმის გაურკვეველი დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევებია. ასეთივე ნანგრევია მიჯრილი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეზე. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 244-245
ჭალისუბნის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჭალისუბნის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისუბანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში, VIII-IX საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით მართკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშები. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით. ეკლესიის ფასადები სადაა. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 240-241
ცხინვალის ღვთისმშობლის სამრეკლო-სამლოცველო

ცხინვალის ღვთისმშობლის სამრეკლო-სამლოცველო — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ცხინვალში, ჯაფარიძის ქუჩა 8-ზე. აგებულია XIX საუკუნეში. სამრეკლოს ქვედა სართული სამლოცველოდ გადაუკეთებიათ, ხოლო ეკლესია დაა-ნგრიეს XX ს-ის 60-იან წლებში. მის ადგილას ააშენეს საცხოვრებელი სახლი. ეკლე-სია და სამრეკლო ქართული აგურით იყო ნაშენი. სამრეკლო-სამლოცველო სწორკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. სათავსი გადახურულია დაბალი გუმბათით. იგი ოთხივე მხარეს თაღებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. იატაკი ბეტონისაა. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. მეორე სართული მონგრეულია. გადარჩენილია აგრეთვე სვეტების ბაზისები. ისინი მრგვალი ფორმისაა. სამრეკლოს აღმოსავლეთიდან გაურკვეველი დანიშნულების კედლის ფრაგმენტები ემიჯნება. ძეგლი ავარიულია. აღმოსავლეთიდან სამრეკლოს მიშენებული აქვს ავტოსადგო-მი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 224-225
წორბისის ნაგებობის ნაშთი

წორბისის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდებარეობს სოფ. წორბისიდან დასავლეთით 2 კმ. შემორჩენილი ოთხკუთხა ნაგებობა წაგრძელებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. ნაგებია რუხი ფერის ქვით, დუღაბზე. კედლები შემორჩენილია 50 სმ-ის სიმაღლეზე. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ხეითის საბაწმინდის ეკლესია

ხეითის საბაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხეითში. აგებულია X საუკუნის I ნახევარში. ეკლესიის დასავლეთ მინაშენზე ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა იყო: ”მაჩაბელი გიორგი შეიწყალე”. წარწერა ამჟამად დაღუპულია. ეკლესია ნაგებია კარგად თლილი, მოღვინისფრო ტუფით. წყობა თარაზულია. ძეგლი წარმოადგენს მაღალ და გრძელ დარბაზულ სივრცეს, რომელსაც ჩრდი-ლოეთიდან და სამხრეთიდან განივი კამარების მქონე დაბალი და ღრმა ჯიბეები აქვს. ცენტრალური აბსიდის გვერდებზე მოწყობილია სამკვეთლო და სადიაკვნე. ეკ-ლესიას დასავლეთით და გრძივი კედლის დასავლეთ მონაკვეთებში გარშემოსავლელი აქვს. გარშემოსავლელს ორი შესასვლელი აქვს - დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ეკლესიის შიდა სივრცეში, ჯიბეების გვერდებზე განლაგებულია თაღოვანი ნიშე-ბი. ჯიბეები იმდენად ღრმაა, რომ ქმნიან განივ ღერძს, რაც მთავარი გრძივი ღერძის პერპენდიკულარულია. ეკლესიის კამარა ოდნავ შეისრულია. აბსიდა კამარაზე დაბალია, მისი ორსაფეხუ-რიანი ტრიუმფალური თაღი კამარისაგან განსხვავებით ნახევარწრიული ფორმისაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი წყვილი პილასტრების საშუალებით არათანაბარ ნაწილებად იყოფა. პილასტრებს ეყრდნობა როგორც კამარის საბრჯენი თაღები, ისე კედლის თაღები. ჯიბეები ცენტრალურ სივრცეს მაღალი, ფართე თაღოვანი გასასვ-ლელებით უკავშირდება. სამხრეთი ჯიბის კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდებოდა დასავლეთის და სამხრეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავ-ლეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი, გარედან - არქიტრავულია. დასავლეთ გარშემოსავლელს შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთი შესასვლელი ორთაღოვანია; თაღები მასიურ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთის კარიბჭიდან შემორჩენილია თაღი, რომლის ზემოთ მცირე წრიული სარკმელია მოთა-ვსებული. სამხრეთ შესასვლელის სვეტის კაპიტელი მორთულია მცენარეული ორნამენტით. ძეგლის თავდაპირველი დეკორატიული ელემენტებიდან შემორჩენილია დასავლეთი სარკმლის მოჩუქურთმებული წარბი და გარშემოსავლელის წრიული სარკმლის დე-კორატიული მორთულობა. ეკლესიის სამხრეთ ფასადზე, ზემო ნაწილში ჩასმულ კვადრზე ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიის კარნიზი თარო-ლავგარდანია. ძეგლი დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია ასო-მთავრული წარწერის ფრაგმენტები. ეკლესიის ინტერიერი ძლიერ დეფორმირებულია. თითქმის ყველა კედელი დაბზა-რულია. მთლიანად ჩამონგრეულია აბსიდის მხარე, ჯიბეები და გარშემოსავლელი. საბურავი აყრილია. ეკლესიაში მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. მეგრელიძე ი., IV. პუშკინის სახ. თბილისის სახ. პედინსტიტუტის შრომები, ტ. XI, 1957, გვ. 82-83. Меписашвили Р., Цинцадзе В., Памятники V-ХI вв. Вкн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 47. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 251-253 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-21. ციტირების თარიღი: 2019-07-23.
კულბითის წმინდა გიორგის ეკლესია

კულბითის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელ კულბითში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სამხრეთით 1 კმ-ზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ძლიერ დანგრეულია. გადარჩენილია დასავლეთი კედელი, ჩრდილოეთი კედლის მცირე მონაკვეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. ინტერიერში აღმოსავლეთით კედელი ოდნავ მრგვალ-დება. დასავლეთი კედლის ცენტრში სარკმელია შემორჩენილი. ეკლესია ნაშენია რი-ყისა და ფლეთილი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 138
ჭალისუბნის ეკლესია

ჭალისუბნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო და თავდაცვთი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის, სოფელი ჭალისუბანში, მდინარე მეჯუდის მარცხენა ნაპირას, მთაზე. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებსა და გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით და ფლეთილი ქვით-დუღაბზე. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით თაღოვანი, გარეთ სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით დასამხრეთით თითონიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხდება. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ორი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელი. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია, კარის დასავლეთი საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია დასავლეთ სწორკუთხა სარკმლით. სამხრეთ და დასავლეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, შესასვლელის თავზე ღრმა, თაღოვანი ნიშაა, კარი ნაოთხალია. ეკლესიაში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან სწორკუთხა მინაშენი აქვს. იგი ორი სათავსისაგან შედგება. დიდი სათავსის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სარკმელია გაჭრილი. სათავსის კედლებს პილასტრები ორ ნაწილად ჰყოფს. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. მინაშენის კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ეკლესიის დასავლეთის მიჯრით სამსართულიანი ოთხკუთხა კოშკი დგას. აქედან პირველი სართული მიწითაა ამოვსებული. ამ სართულზე არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭების ბუდეები. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სათოფურია, ხოლო დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშა. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი ნიშაა, დანარჩენი კედლები ყრუა. ეკლესიას და კოშკს ერთი საერთო სარკმელი აქვს. მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედელში სარკმელია გაჭრილი. მესამე სართული ნაწილობრივ შემორჩენილია. ეკლესიის გარშემო ბზის ტყეა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 239-240
ტბეთის კოშკი

ტბეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ტბეთის ჩრდილოეთით 2,5 კოლომეტრზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სამსართულიანი ოთხკუთხა კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით. მისაგან გადარჩენილია სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე მონაკვეთი. საძირკვლის მიხედვით შეგვიძლია აღვადგინოთ კოშკის მთლიანი გეგმა. კოშკის ქვედა სართული ამოვსებულია ნანგრევებით, მიწით და მაღალი ბუჩქნარით, რაც ძლიერ ართულებს აღწერას. სართულშუა კოჭოვანი გადახურვა დღეს აღარ არსებობს. პირველი სართულის აღმოსავლეთი კედლის სამხრეთ ნაწილში ვიწრო და მაღალი სარკმელია. სამხრეთი კედლის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში სათოფურია, მთელ კედელზე კი — სამი ვიწრო, მაღალი სარკმელია, რომელთა შორის თითო სათოფურია დატანებული. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში სარკმელია, სამხრეთი კედლის ცენტრში შემოსასვლელი. სამხრეთ კედელს, გარედან, ნახევარწრიული კონტრფორსი აქვს მიდგმული. იგი მთელ დარჩენილ სიგრძეზე აუყვება კედელს. კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომელიც სამხრეთი კედლის გაგრძელებას წარმოადგენს. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ჯიშის ქვით, გამოყენებულია ფლეთილი, რიყის და დამუშავებული კვადრები. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 172-173
ქნოღოს ციხე

ქნოღოს ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, მდინარე ჩაფარუხის წყლისა და გნუღის წყლის შესართავთან. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდინარე ჩაფარუხის წყლისა და ქნოღოს წყლის შესართავთან აღმართული ციხე ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვით - დუღაბზე. ქვის წყობა ქაოსურია. ციხე კლდეზეა აშენებული და ყოველი მხრიდან თითქმის მიუდგომელია. მისი ღერძი ვითარდება სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით. სამხრეთიდან ჩრდილოეთით წაგრძელებულია 50 მ-ის სიგრძეზე, ხოლო სიგანეზე 20-25 მ. ციხის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია მცირე ზომის არქიტრავული შესასვლელი. ციხეს განივი კედელი ორ არათანაბარ ნაწილად ჰყოფს. ციხეს ჩრდილოეთით ორი, დასავლეთით და აღმოსავლეთით სამ-სამი ნახევარწრიული კონტრფორსი აქვს. დასავლეთის კონტრფორსები ძლიერ დაზიანებულია. ციხის შიდა ტერიტორია დაფარულია ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002
ყვავისაყდარას ეკლესია

ყვავისაყდარას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ტბეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1,5 კმ. მისი აშენების შესახებ არსე-ბობს ლეგენდა: ეკლესია დგას უზარმაზარ მინდორზე, რომელიც ოდითგანვე საყანე იყო (ასეა ახლაც). ერთხელ, მკისას, მომკელებისათვის სადილი იხარშებოდა მინდორში. როდესაც დადგა სადილობის დრო და მუშები მოგროვდნენ ქვაბთან, მათ თავზე დაიწყო ტრიალი ყვავმა. იგი ჩხაოდა, დასტრიალებდა ქვაბს და ხალხს. მუშებმა მას ქვის სროლა და მოგერიება დაუწყეს. მაშინ ყვავი მიფრინდა ქვაბთან და ადუღებულ კერძში ჩავარდა. როდესაც წახდენილი საჭმელი გადაღვა-რეს, ყვავთან ერთად შიგ აღმოაჩინეს გველიც. გადარჩენილმა ხალხმა იმ ადგილას ააგო ეკლესია და სახელად უწოდეს „ყვავისაყდარა“. ეკლესია დარბაზულია. იგი მთლიანადაა გაძარცული საპირე ქვებისაგან. შემო-რჩენილია მხოლოდ პერანგის რამდენიმე ქვა, საიდანაც ჩანს, რომ მოპირკეთებუ-ლი ყოფილა კარგად დამუშავებული, დიდი ზომის, რუხი ფერის ქვის კვადრებით. გადახურვა და კონქი მთლიანად დაღუპულია. აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწ-რიული აბსიდა. მას გვერდებზე ჰქონდა მაღალი, დიდი ზომის ნიშები. შესასვლელების კონტურები იკითხება სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში. ჩრდილოეთ კედლიდან შემორჩა დასავლეთის მცირე ფრაგმენტი. სამხრეთი კედლის მთელი ცენტრალური ნაწილი და დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები კი თითქმის მთლიანად მორღვეულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 103-104
ღვრიის პირველი ზურგიანი კოშკი

ღვრიის პირველი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაში, მაღალ მთაზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. კოშკი დგას მაღალ მთაზე და ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხაზოვანია. კედლების სიმაღლე დაახლოებით 12-13 მეტრს აღწევს. კოშკი სამხრეთით ზურგიანია. შესასვლელი აღმოსავლეთით, მეორე სართულიდანაა. დასავლეთით კედელში ნალისებრი ნიშია; აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში სწორკუთხა სარკმლები და სამ-სამი სათოფურია. კოშკის შიგნით ამოსულია დიდი ზომის ხეები. ამდენად სართულიანობის დადგენა შეუძლებელია. კედლებს ბზარები აქვს გაჩენილი. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვებით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 201-202
წორბისის კოშკის ნანგრევი

წორბისის კოშკის ნანგრევი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდებარეობს სოფ. წორბისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 6 კმ-ზე, ტყეში. კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი დაახლ. 9-10 მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. იკითხება ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები დანგრეულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004