laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
14 ივლისი

14 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 195-ე დღე (ნაკიან წლებში – 196-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 170 დღე. 1223 : საფრანგეთის მეფის ტახტზე ადის ლუი VIII, მამამისის, ფილიპ II-ის გარდაცვალების შემდეგ. 1774 : დაარსდა ბრაზილიის ქალაქი კამპინასი. 1789 : პარიზელები შტურმით იღებენ ბასტილის ციხეს და შვიდ პატიმარს ათავისუფლებენ. დაიწყო საფრანგეთის რევოლუცია. 1933 : გლაიხშალტუნგი - გერმანიაში აკრძალულ იქნა ყველა პოლიტიკური პარტია, გარდა ფაშისტურისა. 1954 : აშშ-ის ცენტრალურ შტატებს არნახული სიცხე ატყდება თავს. მისურისა და ილინოისის ზოგიერთ ქალაქში თერმომეტრის ნიშნულმა 50 °C გადააჭარბა, რაც რეკორდული იყო ამ რეგიონისთვის. 1958 : ერაყის რევოლუცია - არაბმა ნაციონალისტებმა გადატრიალება მოაწყვეს. გაუქმებულ იქნა მონარქია და გამოცხადდა რესპუბლიკა. აბდულ კარიმ კასემი ქვეყნის ახალი ლიდერი ხდება. 1992 : დაგომისის შეთანხმების საფუძველზე ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონაში „მშვიდობის უზრუნველყოფის შერეული სამშვიდობო ძალები“ (რუსული, ქართული და ჩრდილო-ოსური) შედიან. 1995 : მპ3 ფორმატი გამოცხადდა. 2002 : ბასტილიის დღის აღნიშვნის ზეიმზე საფრანგეთის პრეზიდენტი ჟაკ შირაკი თავდამსხმელთაგან სიკვდილს ბეწვზე გადაურჩა. 2008 : ვენესუელელი დაიანა მენდოსა 2008 წლის მის სამყარო გახდა. 2008 : საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა კოიპერის სარტყლის ერთ-ერთ უდიდეს ობიექტ მაკემაკეს ჯუჯა პლანეტის რანგი მიაკუთვნა. 2009 : იეჟი ბუზეკი, პოლონეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, ევროპის პარლამენტის 28-ე პრეზიდენტად აირჩიეს, პირველი აღმოსავლეთის ბლოკიდან. 2016 : ნიცის სანაპიროზე მომხდარი ტერაქტის შედეგად დაიღუპა 84 და დაშავდა 65-ზე მეტი ადამიანი. 2024 : ესპანეთის ეროვნულმა საფეხბურთო ნაკრებმა დაამარცხა ინგლისის ნაკრები და ევროპის ჩემპიონი მეოთხედ გახდა. 1861 : ვაჟა-ფშაველა — ქართველი პოეტი (გ.1915) 1862 : კლიმტი, გუსტავ — ავსტრიელი მხატვარი (გ.1918) 1888 : ქაქუცა ჩოლოყაშვილი — ქართველი სამხედრო მოღვაწე 1896 : წერეთელი, დავით — ქართველი ფერმწერი 1928 : დუმბაძე, ნოდარ — ქართველი მწერალი (გ.1984) 1949 : მოტოლა, ტომი — ამერიკელი ბიზნესმენი 1977 : ვიქტორია — შვედეთის პრინცესა 1922: კამო — ბოლშევიკი რევოლუციონერი 2011: ოტია იოსელიანი — ქართველი მწერალი. მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: კოზმა და დამიანე პოტიტე ყრმა პეტრე პატრიკიოს-ყოფილი ნიკოდიმოს მთაწმიდელი ნერსე მთავარეპისკოპოსი აგრეთვე: ერაყი : ეროვნული დღე საფრანგეთი : რევოლუციის დღე სხვა თვეები
გაგნოა

გაგნოა (ფრანგ. Gagnoa) — ქალაქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთით. გო-ჯიბუას ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე გბერეს მარჯვენა სანაპიროზე (მდინარე სასანდრას აუზი), დაახლოებით 100 კმ-ის მანძილზე სამხრეთ-დასავლეთით ქალაქ აბიჯანიდან. აბსოლუტური სიმაღლეა 210 მეტრი ზღვის დონიდან. 1998 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობამ შეადგინა 107 124 ადამიანი, ხოლო 2014 წლის აღწერის მონაცემებით 160 465 ადამიანი. ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით: ქალაქის მოსახლეობის ძირითადი დასაქმების სფეროა სოფლის მეურნეობა. ქალაქის შემოგარენში მოჰყავთ მანიჰოტი, კაკაო, სიმინდი, იამსი, ბრინჯი, ყავა და სხვა კულტურები. ქალაქიდან დასავლეთით მდებარეობს გაგნოას პატარა აეროპორტი (ICAO: DIGA, IATA: GGN). ↑ 1.0 1.1 Gagnoa, Cote D'Ivoire (Ivory Coast) Page. Fallingrain Global Gazetteer. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-22. ↑ Gagnoa. World Gazetteer. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-22. ↑ მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (citypopulation) ↑ მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (Recensement Général de la Population et de l’Habitat)
ახმეტის კვირაცხოვლის ეკლესია

ახმეტის კვირაცხოვლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას ქალაქის სამხრეთით, მდინარე ორვილის მარჯვენა ნაპირას, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,8 X 3,6 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ფასადებზე აქა-იქ მოზრდილი შირიმის ქვებია ჩასმული. დაზიანებულია: ჩამოშლილია კრამიტის საბურავი და აქა-იქ კედლების ზედა ნაწილი. თაროსებრი ლავგარდნისაგან შემორჩენილია რამდენიმე ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხა. აღმოსავლეთით, ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად მაღლდება. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, ქვის ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხეველი გადახურულია სხმული კონქით, სხმულია კამარაც. ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 33.
ცაგერის განძი

ცაგერის განძი — ძვ. წ. IX-X საუკუნეების ბრინჯაოს ნივთების განძი. აღმოჩნდა 1941 წელს ცაგერთან, ადგილ ჩიხეში. ნივთები თიხის ჭურჭელში ეწყო. შეიცავს კოლხურ ცულს, რომელიც გველის გრავირებული გამოსახულებითაა შემკული, თოხებს, სეგმენტისებრ იარაღს, ნამგლებს, სატეხს, ღარის ფრაგმენტებს, ერთმანეთში გაყრილ მასიურ რგოლებს, მილებს, ბრინჯაოსმუზარადიანი მხედრის ქანდაკებას, სპილენძის ზოდებს. განძი დაცულია ცაგერის მუზეუმში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 183.
ცამეტწლიანი ომი

ცამეტწლიანი ომი — ომი ტევტონთა ორდენსა და პოლონეთის სამეფოს შორის. დაიწყო 1454 წლის თებერვალში ორდენის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყებით, რომელიც მოამზადა პრუსიის კავშირმა (დაარსდა 1440 წელს. აერთიანებდა ოპოზიციურად განწყობილ ქალაქებს, პომორიეს და პრუსიის რაინდთა დაბალ ფენას). პოლონეთის მეფე კაზიმეჟ IV-მ ორდენის მიწები 1454 წლის მარტში პოლონეთის კუთვნილებად გამოაცხადა. პოლონეთის შლიახტის ლაშქარი ორდენის სამფლობელოებში შევიდა, მაგრამ 1454 წლის სექტემბერში ხოინიცესთან დამარცხდა. ომი გაჭიანურდა, ორდენს დაეხმარნენ ბრანდებურგისა და სხვა გერმანული სამთავროები. ცამეტწლიანი ომის ბედი ფაქტობრივად გადაწყვიტა 1462 წლის ჟარნოვეცთან ბრძოლაში პოლონელთა გამარჯვებამ. ომი დამთავრდა ტორუნის ზავით 1466 წელს, რომლითაც პოლონეთის სამეფომ კვლავ მოიპოვა ბალტიის ზღვაზე გასასვლელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 185. Marian Biskup, Wojna trzynastoletnia, Gdańsk 1965 Photocopy of the request of the Prussian Confederation for Polish protection დაარქივებული 2009-11-23 საიტზე Wayback Machine. (პოლონური)
აურორა (სეარა)

აურორა (პორტ. Aurora) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 573 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 885.827 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27.74 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ბარუ (სეარა)

ბარუ (პორტ. Barro) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 556 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 709.655 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.38 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მაურიტი

მაურიტი (პორტ. Mauriti) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 44 217 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 111.856 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 39.77 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
აბაიარა

აბაიარა (პორტ. Abaiara) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 489 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 179.906 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 58.3 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ბრეჟუ-სანტუ

ბრეჟუ-სანტუ (პორტ. Brejo Santo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 45 190 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 661.959 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 68.27 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟატი (სეარა)

ჟატი (პორტ. Jati) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 649 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 312.584 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24.47 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ცალფა

ცალფა, ზალფა — ძველი ქვეყანა მცირე აზიაში ძვ. წ. II ათასწლეულში. დედაქალაქსაც ცალფა ერქვა. მდებარეობდა დაახლოებით ახლანდელი ბაფრის მიდამოებში, სადაც მდინარე მარასანთი შავ ზღვას (ხეთები მას „ცალფის ზღვას“ უწოდებდნენ) ერთვის. „კაპადოკიური ფირფიტების“ თანახმად, ცალფა ყოფილა ძლიერი სახელმწიფო, ჩაბმული დიდ საერთაშორისო ვაჭრობაში. ასურელ ვაჭრებს ცალფაში ორი სახის სავაჭრო ფაქტორია დაუარსებიათ. ხეთების ძველი სამეფოს დროიდან ცალფა ხეთებს ემორჩილებოდა, მაგრამ „ცალფის მეომრები“ განთავისუფლებულნი ყოფილან სახელმწიფო ვალდებულებისაგან, მოგვიანებით მათ ეს პრივილეგია დაუკარგავთ. გიორგაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 185.
პენაფორტი

პენაფორტი (პორტ. Penaforte) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 483 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 141.927 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 59.77 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ბარბალია

ბარბალია (პორტ. Barbalha) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 55 323 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 479.184 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 115.45 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
კრატუ (სეარა)

კრატუ (პორტ. Crato) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 121 428 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 009.202 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 120.354 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟარდინი (სეარა)

ჟარდინი (პორტ. Jardim) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 26 697 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 457.034 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 58.41 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ჟუაზეირუ-დუ-ნორტი

ჟუაზეირუ-დუ-ნორტი (პორტ. Juazeiro do Norte) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 255.648 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 248 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.03 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
მისან-ველია

მისან-ველია (პორტ. Missão Velha) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 34 258 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 651.108 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 52.61 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ნოვა-ოლინდა (სეარა)

ნოვა-ოლინდა (პორტ. Nova Olinda) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 586 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 284.404 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 51.29 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
პორტეირასი

პორტეირასი (პორტ. Porteiras) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 065 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 217.570 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 69.24 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
სანტანა-დუ-კარირი

სანტანა-დუ-კარირი (პორტ. Santana do Cariri) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 181 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 768.768 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22.35 კმ²-ზე. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი (პორტუგალიური), (ესპანური) მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ცელესტინელები

ცელესტინელები — კათოლიკური მონაზვნური ორდენის წევრები. ორდენი დააარსა ბერმა პიეტრო და მორონემ (შემდეგში პაპი ცელესტინ V, აქედან წარმოსდგება ორდენის სახელწოდებაც) სამხრეთ იტალიაში XIII საუკუნის შუა წლებში. 1263 წელს ცელესტინელებმა ბენედიქტელთა წესდება მიიღეს. ცელესტინელების ორდენი მოქმედებდა იტალიაში, საფრანგეთში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, ჩეხეთში. XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე ორდენმა არსებობა შეწყვიტა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 190.
ცის სამეფო

ცი — ძველი ჩინური სამეფო ჩუნციუსა (ძვ. წ. 722-481 წწ.) და ჯანგოს (ძვ. წ. 403-221 წწ.) პერიოდისა. შედიოდა „5 ჰეგემონისა“ და „7 უძლიერესი“ სამეფოს რიცხვში, რომლებიც ჯოუს მონარქიისაგან თავისუფალნი იყვნენ. ეკავა ახლანდელი შანდუნის პროვინციის დიდი ნაწილი და ნაწილობრივ ხებეის პროვინციის ტერიტორია. დედაქალაქი ინციუ (ახლანდელი ლინძი შანდუნში). იმ დროს მსხვილი ვაჭრობა-ხელოსნობის და კულტურის ცენტრი იყო. ძვ. წ. 221 წელს დაიპყრო ცინის სამეფომ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 210.
ცის დინასტია

ცის დინასტია — დინასტია და ფეოდალური სახელმწიფო სამხრეთ ჩინეთში სამხრეთისა და ჩრდილოეთის დინასტიების (IV-VI საუკუნეები) პერიოდში. მეორე სახელწოდებაა ნან ცი (სამხრეთი ცი). არსებობდა 479-502 წლებში. დააარსა სიო დაოჩენმა. დედაქალაქი - ძიანკანი (ახლანდელი ნანკინი). 502 წელს იუნჯოუს მხარის გამგებელმა სიაო იანმა ხელში ჩაიგდო ტახტი და ლიანის დინასტია (502-557 წწ.) გამოაცხადა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 210.
ციმბირის სახანო

ციმბირის სახანო — ფეოდალური სახელმწიფო. ჩამოყალიბდა XV საუკუნის დასასრულს. XIII-XIV საუკუნეებში ჯერ ჯუჩის, მერე შაიბანის ულუსში, შემდეგ კი ტიუმენის სახანოში შედიოდა. 1495 წელს, ტიუმენის ხანის შაიბანიდ იბაქის მკვლელობის შემდეგ, ლეგენდარული თაიბუღის შთამომავალი მამედი სათავეში ჩაუდგა ულუსების ახალ პოლიტიკურ კავშირს, რომელსაც მისი მთავარბანაკის ციმბირის მიხედვით, ციმბირის სახანო ეწოდა. ციმბირის სახანოს ჩრდილოეთი ნაწილის მოსახლეობის ცხოვრებაში დიდ როლს თამაშობდა მონადირეობა, თევზჭერა, მეირმეობა. ფეოდალური ურთიერთობანი გადახლართული იყო პატრიარქალურ-გვაროვნულ გადმონაშთებთან. ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებამ ხელი შეუწყო წარჩინებულთა შორის ისლამის გავრცელებას, რომელიც ოფიციალურ რელიგიად იქცა. ციმბირის სახანოს სავაჭრო კავშირი ჰქონდა შუა აზიასთან, რუსეთთან, ნოღაის ურდოსთან, ყაზანის სახანოსთან, მონღოლეთთან და ჩინეთთან. 1555 წელს ედიგერმა (თაიბუღის გვარიდან) თავი რუსეთის ვასალად ცნო, მაგრამ 1563 წელს შაიბანიდმა ქუჩუმმა ნოღაელთა დახმარებით ხელისუფლება ხელთ იგდო, 1572 წელს გაწყვიტა რუსეთთან ურთიერთობა და მის წინააღმდეგ გაილაშქრა. 1582 წელს ციმბირის სახანოს სერიოზული დარტყმა მიაყენა ერმაკის რაზმებმა, რომლებმაც დაიკავა მისი დედაქალაქი კაშლიკი და საფუძველი დაუდეს ციმბირის სახანოს შეერთებას რუსეთთან. XVI საუკუნის 80-90-იან წლებში ციმბირის სახანოს ტერიტორიაზე აიგო რუსული ცხესიმაგრეები ტიუმენი (1586), ტობოლსკი (1587), ბერიოზოვი (1593), ობდოორსკი (1595) და სხვა. ქუჩუმი სამხრეთ ტრამალებში გაიქცა და 1598 წლამდე წინააღმდეგობას უწევდა რუსეთის რაზმებს. უკანასკნელი ხანი მისი ვაჟი ალი იყო, რომლის ხელისუფლება მხოლოდ იშიმის, ტობოლისა და ირტიშის ზემოთ ვრცელდებოდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 219.
ცინის სამეფო

ცინის სამეფო (ჩინ.: 秦) — ძველი ჩინური სამეფო. შეიქმნა ძვ. წ. IX საუკუნეში. თავდაპირველად ჯოუს დინასტიაზე იყო დამოკიდებული. მოიცავდა ახლანდელ შენსის პროვინციის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებს, განსუს აღმოსავლეთ ნაწილსა და ჩრდილოეთ სიჩუანს. ცინის სამეფოს გაძლიერება დაკავშირებულია შან იანის რეფორმებთან. ძვ. წ. IV საუკუნეში ცინმა დაიწყო ბრძოლა ძველი სამეფოების წინააღმდეგ, ძვ. წ. 221 წელს დაიმორჩილა ისინი და შეიქმნა ცინის ცენტრალიზებული იმპერია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 220.
ციურიხის მეორე ბრძოლა

ციურიხის მეორე ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და საფრანგეთის ჯარებს შორის ქ. ციურიხის რაიონში 1799 წლის 14-15 (25-26) სექტემბერს მეორე კოალიციის საფრანგეთის წინააღმდეგ ომის დროს. რუსეთიდან შვეიცარიაში ჩასული გენერალი ალექსანდრე რიმსკი-კორსაკოვის კორპუსი, რომელიც ჩრდილოეთ იტალიიდან ალექსანდრე სუვოროვის ჯარების მოსვლას უცდიდა, ციურიხის რაიონში განლაგდა. 25 სექტემბერს რუსეთის ჯარებს შეუტია საფრანგეთის არმიის გენერალ ანდრე მასენას ძალებმა. ბრძოლა გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარეობდა, მაგრამ ფრანგების სასარგებლოდ დამთავრდა. რუსეთის ჯარებმა მთის გზებით, მძიმე პირობებში, ვინტერთურისაკენ დაიწყო უკანდახევა. რის გამოც დატოვა 80 ქვემეხი და ულამის (აღალი) უმეტესი ნაწილი. დაკარგა 15 ათასზე მეტი კაცი. რიმსკი-კორსაკოვის კორპუსის დამარცხებამ მკვეთრად გაართულა სუვოროვის ჯარების მდგომარეობა, რომლებიც მტრის ჭარბი ძალების პირისპირ აღმოჩნდნენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 232.
მდინარე მისტიკი (ფილმი)

მდინარე მისტიკი (ინგლ. Mystic River) — კლინტ ისტვუდის 2003 წლის დრამატული ფილმი. ფილმი დაფუძნებულია ამავე სახელწოდების ნოველაზე. ფილმს წარმატება ხვდა წილად, მან კრიტიკოსთა მოწონება და ოსკარის ექვსი ნომინაცია დაიმსახურა. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ბოსტონში, ირლანდიურ უბანში მცხოვრები ჯიმი, დეივი და შონი ბავშვობის მეგობრები არიან. დეივი სახლში შუაღამით, სისხლიანი ხელებით ბრუნდება. სასტიკი მკველობით ჯიმის ქალიშვილი, კეიტია ნაცემი და მოკლული. ჯიმი გამოსწორებული დამნაშავეა. საქმეს გამომძიებელი შონი და სერჟანტი უიტი პაუერსი იძიებენ. მკვლელობის შემდეგ ბავშვობის მეგობრები კვლავ ერთმანეთს უკავშირდებიან. დეივი საკუთარ ცოლს, სელესტს, უყვება ბავშვობაში როგორ გაიტაცეს და რამდენიმე დღის განმავლობაში აუპატიურებდნენ, რამაც მის მთელ ცხოვრებაზე გავლენა მოახდინა. პოლიციას ეჭვი უჩნდება დეივის მიმართ. ჯიმი დასახმარებლად მიმართავს ნათესავებს, ძმებ სევიჯებს, რათა დამოუკიდებლად გამოიძიონ მომხდარი. ჯიმისაც ეჭვი დეივზე მიაქვს. ის დეივს მკვლელობის აღიარებას სთხოვს, თუმცა დეივი ამტკიცებს, რომ მან მოკლა სხვა ადამიანი, მეძავ ბავშვზე მოძალადე. მკვლელობა ჩაიდინეს რეი ჰარისმა და მისმა მეგობარმა ჯონმა. რეის ძმა ბრენდანი კეიტის შეყვარებული იყო. დამნაშავეების პოლიცია აპატიმრებს. შონი ჯიმის დეივის შესახებ ეკითხება. ჯიმიმ კი მანამდე დეივი მოკლა და მისი გვამი მდინარე მისტიკში ჩააგდო. შონ პენი — ჯიმი მარკუმი ტიმ რობინსი — დეივ ბოილი კევინ ბეიკონი — შონ დივაინი მარშა გეი ჰარდენი — სელესტ ბოილი ლორა ლინი — ანაბეთ მარკუმი ლოურენს ფიშბორნი — სერჟანტი უიტი პაუერსი რობერტ ვალბერგი — კევინ სევიჯი ადამ ნილსონი — ნიკ სევიჯი ტომ გუირი — ბრენდან ჰარისი სპენსრე ტრეკ კლარკი — ჩუმი რეი ჰარისი ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცი: შონ პენი საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ტიმ რობინსი ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცი: შონ პენი საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ტიმ რობინსი სეზარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი: კლინტ ისტვუდი ოფიციალური საიტი „Mystic River“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „Mystic River“ — Box Office Mojo-ზე „Mystic River“ — Rotten Tomatoes
ცორნდორფის ბრძოლა

ცორნდორფის ბრძოლა — შვიდწლიანი ომის (1756-1763 წწ.) ერთ-ერთი ბრძოლა რუსეთისა და პრუსიის არმიებს შორის 1758 წლის 25 აგვისტოს სოფელ ცორნდორფთან (ახლანდელი სარბინოვო, პოლონეთი). ფრიდრიხ II-მ გადაწყვიტა რუსეთის არმიის განადგურება ცორნდორფთან. 14 აგვისტოს დილით პრუსიელებმა ცორნდორფს ორივე მხრიდან შემოუარეს და არტილერიის მხარდაჭერით რუსეთის პოზიციებს შეუტიეს. რუსეთის არმიამ მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია მოწინააღმდეგეს, უკუაგდო მისი შეტევები და თავისი პოზიციები შეინარჩუნა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 241.
შავიზღვისპირა დაბლობი

შავიზღვისპირა დაბლობი (უკრ. Причорноморська низовина) — დაბლობი უკრაინასა და მოლდოვაში. ვრცელდება შავი და აზოვის ზღვების სანაპიროებზე განიერ და ვიწრო ზოლად. ჩრდილოეთით მას ეკვრის პოდოლიეს მაღლობი, სამხრეთით — სივაში. სამხრეთ-დასავლეთით შავი ზღვის წყალმარჩხი ყურე, ხოლო აღმოსავლეთით აზოვის ზღვა. დაბლობის საშუალო სიმაღლეა 100–120 მ, სანაპირო ნაწილში 10–50 მ. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში სიმაღლეები 160 მ-მდე აღწევს. შავიზღვისპირა დაბლობის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს აზოვისპირა მაღლობი, რომლის ნიშნულები 320 მ-ია. ტექტონიკურად დაბლობი მდებარეობს შავიზღვისპირა სინეკლიზის ფარგლებში, რომელიც რუსეთის ბაქანს გამოყოფს ალპური გეოსინკილინური ოლქისაგან. შავიზღვისპირა სინეკლიზა აგებულია პალეოზოური, მეზოზოური და კაინოზოური ჰორიზონტალურად განლაგებული დანალექებით. პალეოზოური ქანებიდან ცნობილია სილურული ქვიშაქვები და 100 მ-მდე სისქის თიხაფიქლები. გაბურღვითა და ბუნებრივი ჭრილით დადგენილია, რომ ცარცული დანალექები წარმოდგენილია გლაუკონიტური ქვიშებით, მერგელებითა და ცარცით (400–500 მ სისქის). ეს დანალექები გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთში, აგრეთვე ქალაქებში ოდესასა და ოსიპენკოში. ოროგრაფიულად დაბლობი ბრტყელი, სამხრეთით ოდნავ დახრილი ვაკეა. შავი და აზოვის ზღვებისკენ ის ჩამოკვეთილია აბრაზიული საფეხურით, რომელიც ყველგან არ არის გამოხატული. იგი დასერილია დიდი მდინარეების ქვემო დინებებით. ქვემოთებში მდინარეები ბოლოვდებიან ლიმანებით, რომლებიც წარმოიშვნენ ხეობების შესართავებში, ზღვით დატბორვის შედეგად, როცა ზღვა ხმელეთს უტევდა. ბევრი ლიმანი ზღვისაგან გამოყოფილია ქვიშიანი ცელებით, რის წყალობითაც ამოშრობისას ისინი მლაშე ტბებად გარდაიქცევიან. შავიზღვისპირა დაბლობზე მიედინება მდინარეები დნეპრი, დნესტრი, სამხრეთის ბუგი და სხვა. სანაპირო ზოლი ფლატოვანია, ხშირია მეწყერი. შავიზღვისპირა დაბლობის ჰავა კონტინენტური და მშრალია. ნიადაგსაფარი წარმოდგენილია ჩვეულებრივი (საშუალო ჰუმუსიანი) და სამხრეთის (მცირე ჰუმუსიანი) შავმიწებით, აგრეთვე მუქი წაბლა, ხშირად სუსტბიცობიანი ნიადაგებით. დუბეებში ნიადაგები ძლიერ გამოტუტვილია და მიეკუთვნება ალაოს ტიპს. დუბეების ხანგრძლივად დანესტიანების გამო, ლიოსი 10-მდე სიღრმეზე ძლიერ გალებებულია, მათზე განვითარებული მცენარეულობა მიეკუთვნება მდელოს, ან ჭაობიან მდელოს ტიპს. შავიზღვისპირა დაბლობი — სტეპური და ნახევარუდაბნო დაბლობია. Причерноморская низменность | Географическая энциклопедия (რუსული) ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 დავიდოვა მ., კამენსკი ა., ნეკლიუკოვა ნ., ტუშინსკი გ., სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 395-399.
ერისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით ერისი შეიძლება აღნიშნული იყოს: ერისი (მითოლოგია) — ბერძნულ მითოლოგიაში უთანხმოების ქალღმერთი ერისი — ჯუჯა პლანეტა
რაკოცის ომი დამოუკიდებლობისთვის

რაკოცის ომი დამოუკიდებლობისთვის (1703–1711) — უნგრეთის სამეფოს მიერ, ჰაბსბურგების მონარქიისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების პირველი სერიოზული მცდელობა. ბრძოლას აწარმოებდნენ უნგრელი წარჩინებულები, რომელთაც სათავეში ედგა ფერენც II რაკოცი (უნგრ. II. Rákóczi Ferenc). აჯანყება სატუ-მარის ხელშეკრულებით დასრულდა, რომელშიც უნგერლების მოთხოვნები მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. უნგრეთმა ვერ მიაღწია დამოუკიდებლობას, თუმცა მიიღო გარკვეული შეღავათები და შერბილდა იმპერიული მმართველობა. Schilderung der Schlacht von Trentschin auf www.kuk-wehrmacht.de
ავგაროზი (Q-283)

„ავგაროზი (Q-283)“ — საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში Q-283-ის სახელით ცნობილი დაცული ხელნაწერი. ხელნაწერი წარმოადგენს ერთი მთლიანი ქაღალდისაგან გამოჭრილ, ერთმანეთთან დაკავშირებულ ოცდაოთხ მრგვალ ნაჭერს, რომელთაგან პირველ ორზე ფერადებით შესრულებული ქრისტეს სახეა გამოსახული. დანარჩენ ოცდაორ ნაჭერზე დაწერილია ტექსტი, ტექსტის გარშემო შემოხაზულია ფერადი წრეები. ხელნაწერი მოთავსებულია საგანგებოდ დამზადებულ ძველებურ ბოხჩაში. ბოხჩას აბრეშუმის სარჩული აქვს გამოკრული, წარმოადგენს მოქარგულობის საინტერესო ნიმუშს. ხელნაწერი XIX საუკუნეშია გადაწერილი. საწერ მასალად ქაღალდია გამოყენებული. ზომა: 35X23 სანტიმეტრი. „ავგაროზი“ ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს შესწირა ქართველმა მეყვავილემ მიხეილ მამულაშვილმა. ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 134