laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ავანგარდიზმი

ავანგარდიზმი XIX საუკუნიდან ნიშნავს ახალ, ექსპერიმენტალურ წამოწყებებს, განსაკუთრებით ხელოვნებასა და კულტურაში. იგი შთაგონებულია საფრანგეთის რევოლუციის იდეებით. ავანგარდი არის აკადემიზმის საწინააღმდეგო მიმართულება. ხშირად ამ ტერმინს იყენებენ იმ შემოქმედთა აღსანიშნავადაც, რომლებიც წინ უსწრებენ თავიანთ ეპოქას. ავანგარდიზმი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მშვენიერების მარადიული მოდელი, შემოქმედმა თავის ნაწარმოებში თანამედროვეობის არსი უნდა ჩადოს, უარი თქვას ხელოვნების ხელოსნობის კონცეფციაზე, ბუნების კულტსა და ფიგურატიული ხელოვნების რეალიზმზე. ავანგარდიზმი შემოქმედების ინდივიდუალისტურ კონცეფციას აღიარებს. ყველაფერი შეიძლება ხელოვნებად იქცეს თუ ამას ხელოვანი გადაწყვეტს. ეს უკანასკნელი კი თავისუფალი უნდა იყოს ყოველგვარი სოციალური და ესთეტიკური სტერეოტიპებისგან. კონსტრუქტივიზმი კუბიზმი დადაიზმი ექსპრესიონიზმი ფუტურიზმი ლეტრიზმი ახალი რომანი რუსული ავანგარდი Barron, Stephanie, and Maurice Tuchman. 1980. The Avant-garde in Russia, 1910–1930: New Perspectives: Los Angeles County Museum of Art [and] Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Smithsonian Institution, ვაშინგტონი, ლოს-ანჯელესი: Los Angeles County Museum of Art ISBN 0-87587-095-3 (pbk.); კემბრიჯი (მასაჩუსეტსი): Distributed by the MIT Press ISBN 0-262-20040-6 (pbk.) Bazin, Germain. 1969. The Avant-garde in Painting. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-671-20422-X Berg, Hubert van den, and Walter Fähnders (eds.). 2009. Metzler Lexikon Avantgarde. Stuttgart: Metzler. ISBN 3-476-01866-0 (გერმანული) Crane, Diana. 1987. The Transformation of the Avant-garde: The New York Art World, 1940–1985. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-11789-8 Kostelanetz, Richard, and H. R. Brittain. 2000. A Dictionary of the Avant-Gardes, second edition. New York: Schirmer Books. ISBN 0-02-865379-3. Paperback edition 2001, New York: Routledge. ISBN 0-415-93764-7 (pbk.) Kramer, Hilton. 1973. The Age of the Avant-garde; An Art Chronicle of 1956-1972. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 0-374-10238-4 Maerhofer, John W. 2009. Rethinking the Vanguard: Aesthetic and Political Positions in the Modernist Debate, 1917-1962. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Press. ISBN 1-4438-1135-1 Novero, Cecilia. 2010. "Antidiets of the Avant-Garde: From Futurist Cooking to Eat Art." (University of Minnesota Press) Pronko, Leonard Cabell. 1962. Avant-garde: The Experimental Theater in France. Berkeley: University of California Press. Shishanov, V. A. 2007. Vitebskii muzei sovremennogo iskusstva: istoriia sozdaniia i kollektsii (1918–1941). Minsk: Medisont. ISBN 978-985-6530-68-8 Online edition დაარქივებული 2008-10-30 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
შოღაკათის ეკლესია

შოღაკათის ეკლესია (სომხ. Շողակաթ եկեղեցի; ნიშნავს „სინათლის წვეთს“) — ეკლესია სომხეთში, ვაღარშაპატში, არმავირის პროვინციაში. აიგო 1694 წელს პრინც აღამალ სოროტეცის მიერ კათოლიკოს ნაჰაბედ I-ის დროს. ტაძარი აგებულია წმინდა ადგილზე, სადაც წმინდა გაიანესა და რიფსიმეს მიმდევარი უცნობი მონაზვნების ჯგუფი აწამეს სომხეთის ქრისტიანულ ქვეყნად გარდაქმნის პერიოდში, 301 წელს. V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი აგათანგელოსი წერს, რომ ახალგაზრდა და ლამაზი რიფსიმე, რომელიც ამ დროს ქრისტიანი მონაზონი იყო რომში, ძალით დააქორწინეს რომის იმპერატორ დიოკლეტიანეზე. იგი წინამძღვარ გაიანესა და სხვა მონაზვნებთან ერთად ტირან იმპერატორს სომხეთში გაექცა. სომხეთის წარმართმა მეფე თრდატმა დიოკლეტიანესაგან წერილი მიიღო, სადაც იმპერატორი რიფსიმეს სილამაზეს აღწერდა. თრდატმა აღმოაჩინა მონაზვნების სამალავი და შეუყვარდა რიფსიმე, მოგვიანებით კი გაიანე. მისი გრძნობების უარყოფის შემდეგ რიფსიმე და გაიანე ცალკ-ცალკე აწამეს მათი სახელობის ეკლესიების ადგილას. დანარჩენი 38 მონაზონი შოღაკათის ეკლესიის ადგილას აწამეს. ტაძრის სახელი სინათლის იმ სხივს აღნიშნავს, რომელიც მონაზონთა მარტვილობისას გამოჩნდა. მოგვიანებით მეფე თრდატმა ქრისტიანობა მიიღო და ის ქვეყნის ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა. შოღაკეთის ეკლესიის ადგილას იდგა VI ან VII საუკუნის ტაძარი, რომელიც არ შემორჩენილა. ითვლება, რომ დღევანდელი ეკლესია უფრო ადრეული ეკლესიის ფუნდამენტზე დგას (სხვა წყაროების მიხედვით, ტაძარი შესაძლოა აგებული იყოს XIII საუკუნის ეკლესიის საფუძველზე). ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ ბოლოში გათხრებმა გამოავლინა ერთპალატიანი ეკლესიის ნაშთები, რომელიც საფეხურებრივ პლატფორმაზე იყო აგებული. იგი IV საუკუნის მემორიალურ სამლოცველოდაა მიჩნეული. სამხრეთ კედელთან პატარა, ნახევარწრიული აფსიდა. მიიჩნევა, რომ ის სამხრეთი პორტიკის ფუნქციას ასრულებდა. კედლების საფუძველი IV-V საუკუნეების სომხური ეკლესიების მსგავსად ხასიათდება. სამლოცველოს ორი პორტალიდან ერთი სამხრეთით, მეორე კი დასავლეთით იყო განთავსებული. შოღაკათი გუმბათოვანი, ერთნავიანი ბაზილიკაა ნახევარწრიული აფსიდით აღმოსავლეთ ბოლოში, რომლის ორივე მხარეს ვიწრო სამლოცველოა განთავსებული. აფსიდის გარკვეული ნაწილები შესაძლებელია V საუკუნით დათარიღდეს. ეკლესიის დასავლეთ ბოლოს ეკვრის ტაძრის თანადროული ღია, თაღოვანი გალერეა. გალერეაში მოხვედრა შესაძლებელია წინა ფასადზე არსებული დიდი, თაღოვანი შესასვლელით, რომლის პირდაპირაც ტაძრის მთავარი პორტალი მდებარეობს. დასავლეთ ფასადზე, თაღის ორივე მხარეს, ისევე, როგორც სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე ღია თაღოვანი ფანჯრებია განთავსებული. Brady Kiesling, Rediscovering Armenia, p. 34; original archived at Archive.org, and current version online on Armeniapedia.org. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: შოღაკათის ეკლესია Armenian Architectural Studies დაარქივებული 2010-06-10 საიტზე Wayback Machine. Armeniapedia.org: Shoghakat Church FindArmenia.com: Shoghakat Church დაარქივებული 2016-07-05 საიტზე Wayback Machine.
გაელ ანდონიანი

გაელ ანდონიანი (სომხ. Գաել Անդոնյան; დ. 7 თებერვალი, 1995, მარსელი, საფრანგეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს საფრანგეთის ლიგა 1-ში, მარსელის ოლიმპიკის შემადგენლობაში. ასევე, სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში. არის ცენტრალური მცველი. გაელ ანდონიანი დაიბადა 1995 წლის 7 თებერვალს, საფრანგეთის ქალაქ მარსელში. 2004 წლიდან ის ირიცხება მარსელის „ოლიმპიკის“ აკადემიაში. 2012 წლიდან ირიცხება „ოლიმპიკის“ ძირითადი გუნდის შემადგენლობაში, მაგრამ მხოლოდ ერთი მატჩი აქვს ჩატარებული და ძირითადად მის მეორე გუნდში თამაშობს. „ოლიმპიკის“ ძირითად გუნდში გაელმა ითამაშა 2014 წლის 2 ნოემბერს, ლანსის წინააღმდეგ. არსებობდა საკითხი, თუ რომელ ნაკრებში ითამაშებდა გაელი. 2011 წელს მან ორი ამხანაგური მატჩი ითამაშა საფრანგეთის 16 წლამდელთა ნაკრებში. ამ საკითხს წერტილი დაესვა 2015 წლის 26 თებერვალს, როცა სომხეთის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტმა რუბენ ჰაირაპეტიანმა განაცხადა, რომ 21 მარტს გაელ ანდონიანი ჩავიდოდა ერევანში, რათა ეთამაშა სომხეთის ნაკრების შემადგენლობაში. რვა დღის შემდეგ გაელმა ითამაშა ალბანეთის ნაკრების წინააღმდეგ, ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში 90 წუთის განმავლობაში. გაელ ანდონიანი Transfermarkt.com-ზე
ნაცისტური არქიტექტურა

ნაცისტური არქიტექტურა — სტალინისტურ არქიტექტურასთან ერთად ტოტალიტარული არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური გამოვლინება. ამ ტერმინით განისაზღვრება ძირითადი არქიტექტურული სტილები, მშენებლობისა და საქალაქო დაგეგმარების მეთოდები, რომლებიც გამოიყენებოდა მესამე რაიხში, სადაც 1933-45 წლებში ბატონობდა ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგია. ნაციონალ-სოციალიზმის ეპოქის არქიტექტურამ გარკვეული გავლენა მოახდინა ომის შემდგომი გერმანიის შენობათა არქიტექტურაზე. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ნაცისტური არქიტექტურა“ ვიკისაწყობში. MONUMENTALITA & MODERNITA, 2011 დაარქივებული 2012-01-11 საიტზე Wayback Machine. . — მასალები ტოტალიტარული პერიოდის არქიტექტურულ-მხატვრული მემკვიდრეობის შესახებ კონფერენციიდან.
ვასპურაკანი

ვასპურაკანი (სომხ. Վասպուրական, ძვ. ქართ. გუასპურაგანი) — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. მოიცავდა 35 კანტონას და მისი ფართობი შეადგენდა 40,870 კმ²-ს. ის ფართობითაც და კანტონების რაოდენობითაც უდიდესი იყო დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე. ვასპურაკანის პროვინციის ცენტრი იყო ვანი. დღეს ვასპურაკანის პროვინციის რაღაც ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო დანარჩენი არის თანამედროვე ირანის ტერიტორიაზე. ძვ წ. IX საუკუნიდან ვასპურაკანი იყო ურარტუს ნაწილი. ძვ. წ. VI საუკუნეში ის შევიდა სომხეთის სატრაპიას შემადგენლობაში. შემდგომ, ის გადავიდა არშაკიდების დინასტიის ხელში და შევიდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. 387 წელს იგი შედის სპარსეთის სომხეთის შემადგენლობაში. VIII საუკუნეში სპარსელებმა მასზე კონტროლი დაკარგეს, ვასპურაკანში მრავალი აჯანყება მოხდა. 885 წელს იგი გადავიდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. სომხები იძულებულნი გახდნენ, რომ ვასპურაკანი დაეთმოთ ბიზანტიის იმპერიისათვის, რის შემდეგაც იგი დაპყრობილ იქნა თურქ-სელჩუკების მიერ. ამის შემდეგ, ის იყო მონღოლეთის იმპერიის, სეფიანთა იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში. სომხეთის ისტორიული რეგიონები Der Nersessian, Sirarpie. Armenia and the Byzantine Empire: a Brief Study of Armenian Art and Civilization. Cambridge: Harvard University Press. 1947.
ჰამო საჰიანი

ჰამო საჰიანი (სომხ. Համո Սահյան (ჰამაიკ საჰაკის ძე გრიგორიანის ფსევდონიმი) (დ.14 აპრილი, 1914, ლორი, სიუნიქი — გ. 17 ივლისი, 1993, ერევანი) — სომეხი პოეტი და თარჯიმანი. მან დაამთავრა ბაქვის პედაგოგიური ინსტიტუტი 1939 წელს. 1941 წელს, იგი დაბრუნდა ერევანში, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კი — მსახურობდა საზღვაო ფლოტში. საჰიანი მუშაობდა გაზეთ „ავანგარდსა და ვოზნიში“. მისი პირველი პოემების კოლექცია გამოქვეყნდა 1946 წელს. მას მიენიჭა სომხეთის სახელმწიფო პრემია წიგნისათვის „სეზამ ბაცვირ“ (1972). ჰამო საჰიანი გარდაიცვალა 1993 წლის 17 ივლისს ერევანში. იგი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში Hamo Sahyan's biography in Armenian ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Armenian Soviet Encyclopedia, vol. 10 — ტ. 10. — გვ. 149. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737637"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ Hamo Sahyan's 4 volumes to be published advancing poet's anniversary ↑ http://www.hamazkayin.org/faces.php?Lang=en&date=10-2009 ↑ Sahyan's Bio. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-08. ციტირების თარიღი: 2015-10-07. ↑ Sahyan's memorial tombstone at Komitas Pantheon
ვაჰაგნ დავთიანი

ვაჰაგნ დავთიანი (სომხ. Վահագն Դավթյան; დ. 15 აგვისტო, 1922, არაბკირი, თურქეთი — გ. 21 თებერვალი, 1996, ერევანი) — სომეხი მწერალი. იგი აღიარებულია, როგორც კულტურის გამავრცელებელი (1970) და რედაქტორი. მან გადათარგმნა ალექსანდრე პუშკინის, სერგეი ესენინის, შანდორ პეტეფის, ალექსანდრე ბლოკის და სხვათა ნამუშევრები. მისი ნამუშევრების მთავარი თემა სამშობლო, ადამიანი და მისი ემოციები იყო. ვაჰაგნ დავთიანი გარდაიცვალა 1996 წლის 21 თებერვალს ერევანში, სომხეთში. დაკრძალულია ერევნის ცენტრში მდებარე კომიტასის პანთეონში. მისი ნამუშევრები 1935 წლის შემდეგ დაიბეჭდა. მისი პოემათა კოლექცია „პირველი სიყვარული“ და „მსოფლიოს დილა“ არის გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის მონაწილეებისადმი გამოხატული ემოცია. პოემა „გზა გულის გასწვრივ“, ჰუნან ავეტისიანს მიეძღვნა. Վահագն Դավթյան დაარქივებული 2011-06-13 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ვაჰაგნ დავთიანი ↑ Давтян Ваагн Арменакович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 2. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a> ↑ Davtyan's memorial tombstone at Komitas Pantheon
ერედვის ბერის საყდარი

ბერის საყდარი — X საუკუნის შუა წლების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სოფელ ერედვის მახლობლად (ერედვის მუნიციპალიტეტი). ნაგებობა წარმოადგენს სამეკლესიან ბაზილიკას, ამაღლებული შუა ეკლესიით, რომელსაც ორფერდა სახურავი აქვს. შუა ეკლესიას სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით უვლის გარშემოსავლელი, რომელსაც ცალფერდა სახურავი აქვს. ეკლესია ნაგებია მუქი წითელი და ღვინისფერი, კარგად თლილი ქვით. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სატრიუმფო თაღი აფსიდის შვერილებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ამ პილასტრების და მათი მოპასუხე აღმოსავლეთი და დასავლეთი კუთხის პილასტრების წინა საფეხურს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა, დანარჩენ ორ საფეხურს კი ორსაფეხურიანი კედლის თაღები. პილასტრები დაგვირგვინებულია იმპოსტებით. იმპოსტების მაღალ ტანს ოდნავ ირიბად წაკვეთილი ფორმა აქვს. მის თავზე თაროა გამოკვეთილი. შუა ეკლესიაში სამი სარკმელია — ერთი აღმოსავლეთით და ორი სამხრეთით. სამხრეთის სარკმლები კედლის თაღების შუა ღერძზეა განლაგებული. შესასვლელი სამია — დასავლეთის და ჩრდილოეთის არქიტრავული, ხოლო სამხრეთის თაღოვანია. თაღში ტიმპანის ქვაა. ტიმპანზე შემოვლებულია რელიეფურად მოჩუქურთმებული სათაური. გარშემოსასვლელს მთლიანი, დაუნაწევრებელი გალერეის სახე აქვს. აღმოსავლეთით იგი აბსიდებით მთავრდება. გალერეას სამხრეთით ორთაღოვანი შესასვლელი ჰქონდა, მეორე მცირე კარი დასავლეთით. ასეთივე კარი იყო ჩრდილოეთითაც, ამჟამად იგი განადგურებულია. გარშემოსასვლელის კედლები მოპირკეთებული ყოფილა უხეშად თლილი ქვით. ასევე თლილი ქვით იყო გადაყვანილი სამხრეთის კამარა, რომლის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი. აღმოსავლეთ ფასადის შუაში, სარკმლის ირგვლივ, განლაგებულია ცალკეული დეკორატიული ელემენტები: სარკმლის ოთხკუთხა, მთლიან ქვაში გამოკვეთილი, მოჩუქურთმებული საპირე, ბრტყელი სათაური, ჯვარი მის თავზე და კიდევ ორი მსგავსი ჯვარი საპირის აქეთ-იქით. სამივე ჯვრის ცენტრისკენ შევიწროებული მკლავები პარალელური ღარებითაა დასერილი. ქვედა მკლავები ფოთლებად იშლება. სამხრეთი ფასადი წარმოადგენდა ორ ვიწრო, გრძელ მასივს. სამხრეთი შესასვლელიდან შემორჩენილია ნაწილობრივ მიწაში ჩაფლული სვეტი. ამ სვეტისთავისა და მასზე გადაყვანილი თაღების მოჩუქურთმებული ფრაგმენტები ცალკე დევს მიწაზე. დასავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები საერთო ფორმათა აგებულებით აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფასადებს იმეორებენ. ეკლესია დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, დანგრეულია გარშემოსავლელი და საკურთხეველი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 321. „შიდა ქართლი“, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 63.-64  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 14772
უილიამ კემპბელი

უილიამ სესილ კემპბელი (ინგლ. William C. Campbell; დ. 28 ივნისი, 1930, რამელტონი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო) — ირლანდიური წარმოშობის ამერიკელი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსი, მეცნიერებათა დოქტორი (1957, უისკონსინის უნივერსიტეტი მადისონში), დრიუს უნივერსიტეტის პროფესორი. 2015 წელს გაიყო ნობელის პრემია ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად. მათ შეძლეს ავერმეკტინების საფუძველზე წამლების ახალი კლასის გახსნა — სოკოების Streptomyces avermitilis ცხოველქმედობის პროდუქტები, რამაც ინვაზიების უფრო ეფექტურად მკურნალობას ხელი შეუწყო, რომლებსაც პარაზიტული ჭიები იწვევენ (კერძოდ ონქოცერკოზი და ელეფანტიაზი). 1952 წელს დაამთავრა ტრინიტი-კოლეჯი და სწავლის გასაგრძელებლად აშშ-ში გადავიდა. 1957 წელს დაიცვა ფილოსოფიის დოქტორის (PhD) დისერტაცია უისკონსინის უნივერსიტეტში მადისონში. ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში (2015) — გაიყო სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად. ↑ Rogers K. Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/ ↑ https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/ ↑ https://royalsociety.org/news/2020/04/outstanding-scientists-elected-as-fellows-and-foreign-members-of-the-royal-society/ ↑ ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში ნობელის პრემია უილიამ კემპბელს, სატოში ომურეს და ტუ იუიუს მიენიჭათ. ინტერპრესნიუსი. 05.10.2015.
ეპიფანე კათოლიკოსი

ეპიფანე, ეტიფანე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1210-20-იან წლებში. 1218 წელს ეპიფანეს მიერ შედგენილი ანისის ხუცესთა სარგოს განწესების წიგნი და ანისის ქართული წარწერა გვამცნობს, რომ ეპიფანემ პირადად მოიარა და აკურთხა ანისის ეკლესიები, მოაწესრიგა ანელ სასულიერო პირებსა და ანისის მართლმადიდებელ მრევლს შორის დაწყებული დავა, რომელიც წარმოიშვა საეკლესიო საიდუმლოებათა (ნათლისღება, ჯვრისწერა) აღსრულებისათვის დაწესებული გადიდებული გადასახადის გამო. პატრიარქმა დაგმო ანელ ხუცესთა საქციელი და შეამცირა გადასახდელის ოდენობა. ახალი ნიხრი რომ მტკიცედ დაეცვათ, მან ანისის მართლმადიდებელი ეკლესიის კედელზე სათანადო ბრძანება ამოაკვეთინა. მასვე დაუკვეთია და სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავს ძვირფასი ქვებით შემკული სახარება (იენაშის ოთხთავი, რომლის ყდაზე გამოხატულია თვით ეპიფანე, თანმხლებ წარწერაზე კი მოხსენიებულია მისი ღვაწლი. ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 3, თბ., 1966. ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 3, თბ., 1970. მაჭავარიანი ე., იონა გადამწერი — იენაშის ოთხთავის ორნამენტული მხატვრობის შემსრულებელი, ჟურნ. „ძეგლის მეგობარი“, № 36, 1974. — გვ. 10-16. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, რედ.: ენრიკო გაბიძაშვილი, ექვთიმე კოჭლამაზაშვილი, თბ., 2007. — გვ. 307. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 29.
სამეკლესიიანი ბაზილიკა

სამეკლესიიანი ბაზილიკა — საქართველოში შემუშავებული ბაზილიკის თავისებური ვარიანტი (აღმოაჩინა და შეისწავლა გ. ჩუბინაშვილმა). საქართველოს გარეთ უცნობია. გარედან არ განსხვავდება ჩვეულებრივი სამნავიანი ბაზილიკისაგან, მაგრამ შიგნით ნავები ერთმანეთისაგან გამოყოფილია არა ბოძებით, არამედ კედლებით, ე. ი. არსებითად აქ ერთ შენობაში გაერთიანებულია ერთმანეთთან კარებით დაკავშირებული 3 სამლოცველო ეკლესია, რომლებშიც დღის განმავლობაში ცალ-ცალკე რამდენიმეჯერ იხდიდნენ წირვას. სამეკლესიიანი ბაზილიკის პირველი ნიმუშები VI საუკუნის შუა წლებს მიეკუთვნება. თანდათან მან უფრო ჩამოყალიბებული და რთული სახე მიიღო. გვერდის ეკლესიები (ნავები) ერთმანეთს დაუკავშირდა დასავლეთი შემაერთებელი გალერეით და შუა ეკლესიაში (ნავში) შესასვლელიც ამ გალერეიდანაა. ამავე დროს ჩნდება ახალი მოტივი - გვერდის ეკლესიების ორი ან სამთაღიანი ღია შესასვლელები. სამეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპის საკულტო ნაგებობები X საუკუნემდეე არსებობდა, შემდეგ აქა-იქ გვხვდება. სამეკლესიიანი ბაზილიკის ცნობილი ნიმუშებია VI-VII საუკუნეების ეკლესიები ზეგანში, ნეკრესის მონასტერში, ქვემო ბოლნისში, დმანისსა და სხვა. ქსე, ტ. 8, გვ. 717, თბ., 1984
ბერისხევი

ბერისხევი, XIII საუკუნის კლდეში ნაკვეთი სავანე ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიის მონასტრიდან 1,5 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას, დაახლოებით 20 მ სიმაღლეზე. ასავლელად იყენებდნენ დახრილ გვირაბს. ბერისხევის კომპლექსი შედგება ქარაფის პირას მდებარე დარბაზული ეკლესიის, სენაკის, საკუჭნაოს, ე. წ. თახჩებიანი სათავსისა და გვირებული თავდაცვითი სადგომისაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 321.
ბერნარდე ნეაპოლელი

ბერნარდე ნეაპოლელი — XVII საუკუნის იტალიელი კათოლიკე მისიონერი, ქართული ხალხური ზღაპრების ჩამწერი. საქართველოში პირველად 1661 წელს ჩამოვიდა მცირე ხნით, რომის ეკლესიის დავალებით. 1670—1680 წლებში საქართველოში ცხოვრობდა. შეისწავლა ქართული ენა და რამდენიმე წიგნიც თარგმნა; კერძოდ, 1681 წელს რომში დაიბეჭდა მის მიერ თარგმნილი ქართული კატეხიზმო. მ. თამარაშვილის მოწმობით, ბერნარდე ნეაპოლელს ეკუთვნის აგრეთვე ქართულ ენაზე შედგენილი წიგნი "ბჭობა კათოლიკობის შესახებ". ბერნარდე ნეაპოლელის არქივი იტალიაში ტორე-დელგრეკოს კაპუცინთა მონასტერში ინახებოდა. ამონაწერები ამ არქივიდან და მისი მოკლე აღწერა დაცულია თბილისში, კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში (H - 661). 1947 წელს ამ ფონდში მიაკვლიეს ბერნარდე ნეაპოლელის მიერ ჩაწერილ ორ ქართულ ზღაპარს. 1964 წელს გამოქვეყნდა იტალიაში (ნეაპოლის ეროვნული ბიბლიოთეკა) დაცული თორმეტი ქართული ზღაპარი. თამარაშვილი მ., ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის..., ტფ., 1902; ვირსალაძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 329.
ბერსაბე

ბერსაბე (ძვ. ებრ. ბათშება), ისრაელ-იუდეველთა მეფის დავითის (ძვ. წ. XI ს.) ერთ-ერთი ცოლი. მეფე სოლომონის დედა. ბიბლიის მიხედვით, დავითმა, ცოლად რომ შეირთო, მოაკვლევინა პირველი ქმარი — ხეთელი ურია. ცოლის ძის ადონიას ნაცვლად სოლომონი გამოაცხადა ტახტის მემკვიდრედ. ბერსაბეს ლეგენდა აისახა ლიტერატურასა და ხელოვნებაში. აგრეთვე არის ქ. ბეერშევის ბიბლიური სახელწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 333.
ბერსუმა პიტიახში

ბერსუმა პიტიახში — არმაზელი პიტიახში ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნის ბოლოს. იხსენიება არმაზისხევის პიტიახშთა ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩენილი ლანგრის ბერძნულ წარწერაში, რომელშიც ნათქვამია, რომ მეფე ფლავიუს დადემ ეს ლანგარი ბერსუმა პიტიახშს უძღვნა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 334ბოგვერაძე ა..
ბერქა

ბერქა, ბერქა-ყაენი (მონღ. Бэрх хаан); (დ. 1209 — გ. 1266) — ოქროს ურდოს ყაენი 1255—1266 წლებში. ჯუჩის მესამე შვილი, ბათო-ყაენის, უმცროსი ძმა. ბერქას მმართველობის პერიოდში ოქროს ურდო აღარ ემორჩილებოდა მონღოლთა იმპერიას. ბერქამ მდინარე ახთუბაზე ააშენა ახალი ქალაქი — სარაი-ბერქე, რომელიც XIV საუკუნის I ნახევარში ოქროს ურდოს სატახტო ქალაქი გახდა. ბერქამ შექმნა ხარკის ამკრეფი — ბასკაკთა ორგანიზაცია. მის დროსვე დაიწყო ოქროს ურდოს მოსახლეობის გამაჰმადიანება. 50-იან წლებში ბერქამ ლიტვა დალაშქრა. 1262 წელს აზერბაიჯანის დასაუფლებლად ჰულაგუიანებს დაუწყო ბრძოლა და შირვანს შეუტია. 1266 წელს ბერქამ ახალი ლაშქრობა მოაწყო აზერბაიჯანში შეიჭრა და მტკვარს მიადგა, მაგრამ რადგან ხიდები წინასწარ იყო აყრილი, მდინარე ვერ გადალახა და თბილისისაკენ დაიძრა. გზად დაარბია შირვანი, ჰერეთი, კახეთი, ივრისპირეთი, მაგრამ თბილისს ვერ მიაღწია, გარეჯში გარდაიცვალა. ვილემ რუბრუკი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 335. Amitai-Preiss, Reuven. The Mamluk-Ilkhanid War, 1998 Chambers, James, The Devil's Horsemen: The Mongol Invasion of Europe Hildinger, Erik, Warriors of the Steppe: A Military History of Central Asia, 500 B.C. to A.D. 1700 Morgan, David, The Mongols, ISBN 0-631-17563-6 Nicolle, David, The Mongol Warlords Brockhampton Press, 1998.
ჯეფ ჰენდრიკი

ჯეფ ჰენდრიკი (ინგლ. Jeff Hendrick; დ. 31 იანვარი, 1992, დუბლინი) — ირლანდიელი ფეხბურთელი, ირლანდიის ეროვნული ნაკრებისა და საფეხბურთო კლუბ „დერბი ქაუნთის“ წევრი. Jeff Hendrick — სტატისტიკა საიტზე Soccerbase.com (ინგლისური) Jeff Hendrick UEFA competition record
დმიტრი კრუგლოვი

დმიტრი კრუგლოვი (ესტ. Dmitri Kruglov; დ. 24 მაისი, 1984, ტაპა) — ესტონელი ფეხბურთელი, ესტონეთის ეროვნული ნაკრების წევრი. ბოლოს თამაშობდა „ლევადია ტალინში“. დმიტრი კრუგლოვი — Soccerway
ოლეგ იესაიანი

ოლეგ იესაიანი (სომხ. Օլեգ Եսայան; დ. 12 ნოემბერი, 1946) — სომეხი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. ამჟამად უკავია რუსეთის ფედერაციაში სომხეთის რესპუბლიკის ელჩის თანამდებობა. მან რწმუნებათა სიგელი რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევს 2010 წლის 5 თებერვალს გადასცა. იესაიანი მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და მთიანი ყარაბაღის ეროვნული კრების ყოფილი სპიკერია. აგრეთვე სომხეთის ფასიანი ქაღალდების კომისიის თავმჯდომარე და სომხეთის ელჩი ბელარუსში. ↑ „Baku enraged at Oleg Yesayan’s appointment“. News.am. 25 January 2010. ციტირების თარიღი: 30 April 2010. ↑ „Nagorno-Karabagh“. University of Michigan-Dearborn. 2013. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-20. ციტირების თარიღი: 2013-10-20. ციტატა: „On January 8, 1992, Artur Mkrtchian was elected President and Oleg Yessaian as Prime Minister of Karabagh by Karabagh's Parliament.“
ლორენცო ინსინიე

ლორენცო ინსინიე (იტალ. Lorenzo Insigne; დ. 4 ივნისი, 1991, ნეაპოლი) — იტალიელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ტორონტოს“ მარცხენა გარემარბი. 2020 წლის ევროპის ჩემპიონი იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ლორენცო ინსინიე“ ვიკისაწყობში. Career summary by AIC.football.it legaseriea.it
ბერქშირული ღორი

ბერქშირული ღორი (ინგლ. Berkshire) — ღორის უნივერსალური პროდუქტიული მიმართულების ინგლისური ადრეული ჯიში. გამოიყვანეს XVIII საუკუნის ბოლოს ინგლისში, ბერქშირის საგრაფოში, ადგილობრივი მსხვილი საგვიანო ჯიშის შეჯვარებით ნეაპოლურ, პორტუგალიურ და ჩინურ ჯიშებთან. თანამედროვე ბერქშირული ღორი შავია, ჰარმონიული აგებულება და მაგარი კონსტიტუცია აქვს, კარგად ეგუება ძოვებას. ქუბის ცოცხალი მასაა 180-250 კგ, ყრის 6-7 გოჭს. ნაკლებად სუქდება. ბერქშირული ღორი რუსეთში გამოიყენეს მირგოროდული, ჩრდილოკავკასიური, კემეროვული, ლივენური და სხვა ჯიშების გამოსაყვანად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 335. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ბერქშირული ღორი“ ვიკისაწყობში. ოკლაჰომას სახელმწიფო უნივერსიტეტი - Breeds of Livestock - Berkshire დაარქივებული 2006-05-14 საიტზე Wayback Machine.