laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ზ. კიკვიძის 8)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ზაირა კიკვიძის ქუჩაზე (№ 8). აგებულია  XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. თავდაპირველი სახე ძირითადად შენარჩუნებული აქვს. სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. შენობის გეგმის სწორკუთხედი (12,3 X 9,1 მეტრი), რამდენადმე, მის წინ მდებარე ეზოს გასწვრივაა დაგრძელებული, ქუჩისკენ კი ვიწრო ფასადით გამოდის. ეზოს მხარეს, ორივე სართულის წინ, აივანია. პირველი სართულის აივანი მოგვიანებით წინიდან ამოუშენებიათ და ორი, დამხმარე სადგომი მოუწყვიათ, რომლებიც ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. შესასვლელი ორივე სართულზე ეზოს მხრიდანაა. პირველი სართული მიწიდან დაახლოებით 1 მეტრზეა, რის გამოც კარის  წინ მოწყობილია ხუთსაფეხურიანი, ვიწრო კიბე (გვიანდელია). გვიანდელია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეც. ორივე სართულზე, ერთმანეთთან თითო კარით დაკავშირებული, ორ-ორი ოთახია. თითოეულ ოთახს დამოუკიდებელი შესვლელი აივნიდან აქვს. პირველი სართულის ოთახები სხვადასხვა ფართობისაა, მეორე სართულის ოთახები კი თანაბარია. პირველი სართულის მცირე ოთახში სამი განჯინაა. მათ შორის ერთი — ოთახების გამმიჯნავ  კედელშია, ხოლო ორი — მოპირდაპირე კედელში. ეს კედელი გარედან ყრუა. ერთი განჯინა მცირე ზომის ოთახის წინ არსებულ დამხმარე სადგომშიცაა. მცირე ოთახი ორი სარკმლითაა განათებული, მოზრდილი ოთახი კი — შვიდით. მათგან ორი სარკმელი აივანზე გამოდის. მეორე სართულის ოთახები ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. ქუჩის მხარეს მდებარე ოთახის თითოეულ კედელში ორ-ორი სარკმელია. მეორე ოთახი კი სამი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის ორი — ეზოს მხარეს მდებარე კედელშია გაჭრილი, ერთი — მის მოპირდაპირე კედელში. სარკმლების გარდა, ამ ოთახში ორი განჯინიცაა. კარ-სარკმლები ბრტყელი თაღითაა დასრულებული. შენობის ფასადებიდან გაფორმებულია ქუჩისპირა ორივე ფასადი. დამუშავების ძირთადი საშუალებებია: ერთიანი, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეები, რომლებიც დანაწევრებულია სადა საპირეში ჩასმული სარკმლებით. განივ ფასადზე ორი სარკმელი გამოდის, გრძივ ფასადზე კი — სამი. სარკმლებს შორის გამოყვანილია თითო, ცრუ სარკმელი. შენობის მეოთხე ფასადი ყრუა. განივი ფასადი დაგვირგვინებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით შემოფარგლული, სამკუთხა ფრონტონით, რომლის არე აგურის ფიგურული წყობითაა დეკორირებული და ფასადს საზეიმო იერს ანიჭებს. ფრონტონში, სხვენის ვენტილაციისათვის, ორი მრგვალი ხვრელია. ფრონტონის ქვემოთ დაბალი, საფეხურით შეღრმავებული, ოთხკუთხა არეებით დანაწევრებული ზოლია. ამ უკანასკნელის ქვემოთ კი, იგივე სიმაღლის, საფეხურით შეღრმავებული არე, რომლის ცენტრში წრიული რგოლია გამოყვანილი. მეორე სართულს, ეზოს მხარეს, ხის სვეტებზე დაყრდნობილი, გადახურული აივანი გასდევს — ფიცრული მოაჯირით და აჟურული დეკორით შემკული თაღებით. სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 102-103.
თელავის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

თელავის ჯვარპატიოსნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავის სამხრეთით, 2-3 კილომეტრზე, მდინარე მიწანწრის ხეობაში, მთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, ეკლესია დარბაზულია (8,3 x 5 მეტრი). შეიცავს სხვადასხვა პერიოდის სამ სამშენებლო ფენას, რომლებიც ერთმანეთისგან როგორც საშენი მასალით, ისე დუღაბის ფერითაც განსხვავდება. შენობის თავდაპირველი ნაწილი, რომელიც კედლების სიმაღლის ნახევარზე მეტს მოიცავს, რიყის ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. კარ-სარკმლების ღიობების გამოსაყვანად და, აქა-იქ, კუთხეებში, გამოყენებულია ტლანქად დამუშავებული შირიმი. მოგვიანებით განახლებული ნაწილებიცც რიყის ქვისაა. ამ დროისაა ეკლესიის შიდა გადახურვაც. სულ ბოლოს ორივე ფრონტონი რიყის წვრილი ქვით აღუდგენიათ. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღიანია, შიგნიდან ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, აფსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ქვედა ნაწილი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია კუბური ფორმის ტრაპეზი ღრმა, სწორკუთხა ნიშით წინა მხარეს. მეორე, მსგავსი მოყვანილობის ნაგებობა აფსიდის კედლის ჩრდილოეთ ბოლოშია. აგებული და აფსიდის მხრების ხაზიდან ორიოდე მეტრით წინაა წამოწეული. ეკლესიის კედლებში კიდევ სამი სარკმელია: თითო-თითო გრძივი კედლების დასავლეთის ნაწილში, ხოლო მესამე - დასავლეთის კედლის ღერძზე, შესასვლელის ზემოთ. სამივე სარკმელს თარაზული გადახურვა აქვს. მათ შორის დასავლეთის სარკმლის ძირიც თარაზულია. ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილია მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის გრძივი კედლები მარტივი პილასტრების წყვილით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა, რომელთაგანაც აღმოსავლეთის თითქმის ორჯერ მოკლეა დასავლეთისაზე. პილასტრებზე აგურით ნაწყობი, შეისრული ფორმის საბჯენი თაღია (გვიანდელია) დაყრდნობილი, მიუხედავად იმისა, რომ თაღი პალასტრის თანაბარი სიგანისაა, იგი მას ჩვეულებიამებრ კი არ უერთდება, არამედ აცდენილია. სამხრეთით, თაღის ძირი პილასტრის მიმართ ოდნავ აღმოსავლეთითაა გადაადგილებული, ჩრდილოეთით კი - დაშავლეთით, რაც დაუდევრობის შედეგს წარმოადგენს. დაუდევრადაა ნაწყობი კამარაც და კონქიც. კონქის თაღი შეისრულია. შეისრულია კამარაც. კედლები შიგნიდან და გარენად ტლანქადაა შელესილი. კედლებს ლავგარდანი არ გააჩნია, სახურავი დაბურულია კრამიტით. ეკლესიას სამხრეთი მხრიდან მინაშენი ეკვროდა. ამჟამად იგი მთლიანად მიწითაა ამოვსებული და მხოლოდ აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლების გარეთა ნაწილებიღაა შემორჩენილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 138-139.
ნაფარეულის წმინდა გიორგის ეკლესია

ნაფარეულის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ნაფარეულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, მთაზე. სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესიის კორპუსი ორ ნაწილს შეიცავს: მოგრძო, დარბაზულ ეკლესიას (8,1x4,7 მ) და მასზე ჩრდილოეთიდან მიდგმულ, შედარებით უფრო მოკლე, დაბალ მინაშენს, რომელიც ეკლესიასთან წყობითაა დაკავშირებული. მინაშენი, როგორც ჩანს, ეკლესიას სამხრეთიდანაც ჰქონია. თუმცა ამ ფაქტის ზუსტად დადგენა გასუფთავების გარეშე შეუძლებელია. შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. მოგვიანებით განახლებული ნაწილები (კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი) აგურისაა. გარედან კედლების ზედა, აღდგენილ ნაწილებში, აგურთან ერთად რიყის ქვაცაა გამოყენებული, რომლებიც მოქცეულია აგურის თარაზულ რიგებს შორის. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და ჩრდილოეთ მინაშენის სახურავის საფარი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესიის განივ კედლებს თითქმის მთელ სიმაღლეზე, ფართო ბზარები დაუყვება. ეკლესიას ორი, სწორკუთხა შესასვლელი აქვს, სამხრეთით და დასავლეთით. დარბაზი უპილასტროა, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდით, რის ღერძზე ნახევარწრიული თაღით გადახურული, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი, მსგავსი თითო სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. აფსიდში, სარკმლის გვერდებზე, თითო, გეგმით ნახევარწრიული, ბრტყლად გადახურული ნიშაა (სიმაღლეში 1 მეტრია). სარკმლის ქვემოთ კი, კედელზე, ოთხკუთხა, ზემოთკენ შევიწროებული ტრაპეზია მიდგმული. შიგნით ეკლესია გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც ორ, შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათ შორის ერთი - დარბაზის შუაშია, ხოლო მეორე - დასავლეთ კედელთანაა შერწყმული. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში განიერი, თარაზულად გადახურული კარია, რომელიც ჩრდილოეთ მინაშენში გადის. მინაშენი უაფსიდოა, გეგმით სწორკუთხა, განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი, თარაზულად გადახურული, დაბალი სარკმლით, რომლის თავი სადგომის ცილინდრული კამარის ქუსლის დონეზეა. გარედან საკურთხევლის სარკმელი მორთულია აგურით გამოყვანილი, რელიეფური თავსართით, რომელსაც ბოლოში ჰორიზონტული გადანაკეცი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით ათიოდე მეტრზე რამდენიმე ქვევრია ჩაფლული. 2009 წელს სოფლის მოსახლეობას ეკლესია ხის ნივნივებზე დაფენილი შიფერით გადაუხურავს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 319-320.
თელავის აკლდამა

თელავის აკლდამა — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავში, დავით რექტორის ქუჩაზე. თარიღდება XVII საუკუნით. ნაგებობა გეგმით შიგნიდან წრიულია, გარედან რვაწახნაგა. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა, თაღიანი კარი შესასვლელის ძირიდან სამიოდე მეტრით ქვევითა. დარბაზის ირგვლივ საფეხური შემოუყვება, აკლდამის გადამხურავი გუმბათი, შიგნით და გარეთ, სეგმანტურია. გუმბათის წვეროში სასანთლოხვრელია. გარედან წიბოებზე გამოყვანილია ნახევარწრიული პილასტრები, მათზე დაყრდნობილი თაღებით. ყოველ წახნაგზე თაღოვანი არე იფარგლება, რაშიც აგურისწყობა ფიგურულია. აქიტექტურული ფორმებით შენობა XVII საუკუნის ისლამური სამყაროს აკლდამების მსგავსია იგი როგორც ჩანს განკუთვნილი იყო წარჩინებული პირებისთვის. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 65.
კონდოლის მთავარანგელოზის ეკლესია

კონდოლის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კონდოლის ჩრდილოეთით, ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,2 x 4,7 მ). ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. დაზიანებულია: მონგრეულია ოთხივე კუთხის ზედა ნაწილი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი. შენობოვა დაახლოებით 0,7 მეტრით მიწაშია ჩამჯდარი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, იგი აგურითაა გამოყვანილი. შემორჩენილია ორივე წირთხლი და თაღის ჩრდილოეთ ქუსლი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრშიც შეისრული სარკმელია გაჭრილი, ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშია, შესასვლელის ზემოთ. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით, თითო, სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ კედელზე, აგურით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიყრდნობილი. დარბაზი გადახურულია ნახევარ წრიული კამარით, რომელიც, ალაგ-ალაგ, ჩამონგრეულია, იატაკზე კვადრატული აგურია დაგებული. ეკლესიის ფასადებიდან, მთელ სიმაღლეზე, მხოლოდ დასავლეთ ფასადებიღაა შემორჩენილი. ფასადის ქვედა ნახევარი რიყის ქვისაა და შებათქაშებულია მოყვითალო ფერის კირის წმინდა ხსნარით, რომლიტაც ქვებს შორის დარჩენილი არეებია ამოვსებული, ფასადის ზედა ნახევარი კი ფრონტონიანად მთლიანად აგურისაა, რომელშიც ვერტიკალურად დაყენებული ორ-ორი აგურის თანაბარზომიერი განლაგებით, კვადრული წყობის იმიტაციაა შექმნილი. ამ არეშია მოქცეული სარკმელი. სარკმლის თავზე ჩასმულია ფირუზისფრად მოჭიქული შორენკეცი, რომლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღმავებით, გამოყვანილია მცირე, ტოლმკლავა ჯვრის გამოსახულება. ფასადი დასრულებული იყო აგურის, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის მცირე ნაწილი ფრონტონის წვერს შემორჩა. შემორჩენილია ასევე, სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმული სამრეკლოს აგურითნაწყობი, მრგვალი საფუძველი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 280-281.
ვარდისუბნის ყველაწმინდის ეკლესია

ვარდისუბნის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით, 0,5 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით კვადრატს მიახლოებული სწორკუთხედი (4,55 x 4,3 მ) ნაგებია რიყის ქვით კირის ხსნარზე. დაზიანებულია. აღმოსავლეთ და დასავლეთი კედლები დაახლლოებით 3 მ სიმაღლეზეა შემორჩენილი, ხოლო დანარჩენი ორი — 1,5-2 მ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარს გადახურვა და გარეთა გვერდები მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ოდნავ ფართო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. ერთი მცირე ზომის. სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 215.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ლ. კორძაძის 2)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ლადო კორძაძის ქუჩაზე (№ 2). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. შენობის გეგმა ერთმანეთზე სწორი კუთხით მიდგმული ორი ნაწილისგან შედგება. ქუჩის მხარეს სახლი სხვა სახლების მწკრივში დგას. რის გამოც მისი გარეგნული სახის განმსაზღვრელი — ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადია. ფასადზე ბრტყელი თაღით გადახურული ექვსი სარკმელი და სადარბაზო კარი გამოდის.  სარკმლების ღიობები მიწის დონიდან დაახლოებით 80 სანტიმეტრი სიმაღლეზეა. სარკმლები სადაა. მათ შორის რუსტირებული, პილასტრისებრი თითო შვერილია. სარკმლების ქვემოთ კი — იგივე სიგანის, შეღრმავებული არე, რომელშიც აგურის დეკორატიული წყობით გამოყვანილი რომბია. ჩასმული საფასადო კედელი საკმაოდ მაღალი პარაპეტით მთავრდება, რომელიც კედლის დანარჩენი ნაწილისგან მაღალი, პროფილირებული, ჰორიზონტალური სარტყლითაა გამოყოფილი. ფასადს განსაკუთრებულ იერს ანიჭებს სადარბაზო შესასვლელი — ხის, რელიეფურად დამუშავებული კარით და ამაღლებული პარაპეტით, რომლის შუაშიც წრიული ფორმის ჩაღრმავებაა. ამ არეში აგურის რელიეფური წყობით საათია გამოყვანილი. ეზოს მხარეს მოქცეული ფასადი ბევრჯერაა გადაკეთებული, მიდგმული აქვს გვიანდელი მინაშენებიც. მხოლოდ ერთგანაა შემორჩენილი ჭვირულფრიზიანი, ხის, ძველებური ჭვირული აივნის ფრაგმენტი. ეზოს მხარეს სახლს აქვს სარდაფი. შენობა გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 104.
კალი

კალი, კალი მა (სანსკ. काली kālī ”შავი”) — ინდუისტური ქალღმერთი დურგას მრისხანე განსახიერება, ღვთაება შივას მეუღლე. მისი ლმობიერი ფორმაა პარვატი. ინდუიზმის მიმდევრებისთვის იგი განასახიერებს ბოროტებასთან მარადიულ ბძოლას. მრისხანე ”დედა”, მა ჭეშმარიტების მისაღწევად რთულ გზაზე მოსიარულეთა მფარველია. Sri Ramakrishna (The Great Master), Swami Saradananda, Ramakrishna Math,1952 Devi Mahatmyam, Swami Jagadiswarananda, Ramakrishna Math, 1953 The Art of Tantra, Philip Rawson, Thames & Hudson, 1973 Hindu Gods & Goddesses, Swami Harshananda, Ramakrishna Math, 1981 Sri Ramakrishna: The Spiritual Glow, Kamalpada Hati, P.K. Pramanik, Orient Book Co., 1985 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კალი
რუისპირის დედა მარიამის ეკლესია

რუისპირის დედა მარიამის ეკლესია — არიქტექტურული ძეგლი რუისპირის ჩხუბიაანთ უბანში. სავარაუდოდ თარიღდება XVIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (7,4 x 4,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კარსარკმლები, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული (19 x 19 x 4.5 სმ) აგურით, შესასვლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ორივე ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და გარედან საფეხურით შეღარმავებულ, სწორკუთხა არუშია ჩასმული. აღმოსავლეთით, დარბაზის იატაკის მიმართ ორი საფუხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშაა. აფსიდის ზედა ნაწილში, სარკმლის ორივე მხარეს, კონქის ქუსლის დონეზე, თითო ვიწრო, სწორკუთხა ღიობია, რომელიც კედლის სიღმერში მოწყობილ სამალავებს უკავშირდება. საკურთხევლის ბაქანი აფისიდის მხრების ხაზიდან ოდნავ წინაა წამოწეული. პირველი საფეხურის შუა ნაწლში მას ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუა ნაწილში გაჭრილი თითო, ნახევარწრიული თაღოვანი სარკმელიც აშუქებს. რათა ღიობები, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენაა ახრილი. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, დასავლეთით იგი კედლის მიმდებარე თაღზეა დაყრდნობილი, თვით თაღი - კუთხის პილასტრებზე. შიგნიდან ეკლესია შელესილია, იატაკზე დაგებულია კვადრატული აგური. ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფრონტონებზე, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან პოსტამენტაზე დაყრდნობილი, თითო ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებულია საფეხუროგანი ლავგარდნით, რომელიც ჩვეულებრივად დალაგებული და კუთხით წინწამოწეული აგურის რიგების მონაცვლეობით არის გამოყვანილი. შენობის დასავლეთ კედელზე დაშენებულ აგურის კვადრატულ საფუძველზე (12 x 12 მ) დადგმულია ცილინდრული ფორმის, ოთხ მხარეს ნახევარწრიული თაღით გახსნილი აგურისავე სამრეკლო, რომელსაც შიგნით ნახევარსფერული კამარა ხურავს, გარედან კი, კონუსისებრი სახურავი ეხურა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 325-326.
აკურის სამების ეკლესია

აკურის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურიდან სამხრეთით, 6 კილომეტრზე, მთის წვერზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი და კედლის ნაშთები. ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 152.
თეთრიწყლების ეკლესია

თეთრიწყლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების დასავლეთით, 1 კმ-ზე, ტყიან ბორცვზე საფშავლოდ წოდებულ ადგილში. სავარაუდოდ, თარიღდება განვით შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (7,3 X 5,5 მ) ნაგებია მოზრდილი ზომის, სრულიდ დაუმუშავებელი ქვიშაქვითა და კირის დუღაბით. ქვების ნაწილი საკმად დიდი ზომისაა, რომლებიც ბრტყელი ზედაპირის ფასადის მხარეს არის მოქცეული. წყობა ქაოსურია. ძეგლი დაზიანებულია ამჟამად, მთელ სიმაღლეზე, მხოლოდ დასავლეთ კედელი დგას, თუმცა, მასაც სამხრეთი მხარე მონნგრეული აქვს. ჩრდილოეთი კედელი მთელ სიგრძეზეა შემორჩენილი აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები კი - ნაწილობრივ. ინტერიერი ნანგრევებითაა ამოვსებული და დაფარულია მცენარეულობით. შესასვლელი სამხრეთითაა - შემორჩენილი წირთხლების ნაწილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. მის ცენტრში სარკმლის ნაშთია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 224.
ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია

ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,9x3,8 მეტრი). შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველი კედლები, ძირითადად, მოზრდილი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები, წყობა ქაოსურია. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია ბათქაშით. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, როყის ქვასთან ერთად, კვადრატული აგურიცაა გამოყენებული. აგურითაა ნაწყობი ლავგარდანიც. შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარის ღიობი აგურითაა გამოყვანილი და თარაზულადაა გადახურული ხის ძელით, რომელზეც შელეულად დაყენებული აგურები აწყვია. ეკლესიის დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. აღმოსავლეთ სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ქვემოთ კი, კედელზე, ტრაპეზია მოდგმული. ეკლესიის დასავლეთ კედელში, მოწყობილია კიდევ ერთი ოთხკუთხა ნიშა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. 2006 წელს, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების დროს, კედლების და ლავგარდნის დანგრეული ნაწილები განუახლებიათ და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 165-166.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ლ. კორძაძის 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ლადო კორძაძის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის დასაწყისში. სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. შენობა განივი ფასადით ქუჩისკენაა მიმართული. ფასადის სიბრტყე რიტმულად ნაწევრდება სამი განიერი, სწორკუთხა სარკმლით და ყრუ ნიშით. სარკმლებს შორის  და ფასადის კიდეებში სადა, მცირედშვერილი პილასტრებია გამოყვანილი. სარკმლებს ლითონის ცხაურები აქვს. თითოეული სარკმლის თავზე ორ-ორი, დაბალი, ზოლისებრი, შეღრმავებული არეა, რომლებიც ლაჟვარდისფრად არის დაფერილი. მსგავსი არე, სარკმლების ქვემოთაცაა, ოღონდ ისინი სარკმლის ქვემოთ გამოყვანილ, სწორკუთხა შეღრმავებაშია მოქცეული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც გაჭრილია ორი რომბისებური ღიობი. სახლს გააჩნია სარდაფი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 104.
აკურის საწნახელი

აკურის საწნახელი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სამხრეთით, 7 კილომეტრზე. ნასოფლარ ნაკალურში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო რიყის ქვით კირის ხსნარზე. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 152.
თელავის დაბახანა

თელავის დაბახანა — არქიტექტურული ძეგლი, დგას თელავში ქ. ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 87), ხევის პირას. აგებულია XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. ნაგებობა სამეურნეო დანიშნულების იყო, აქ ამუშავებდნენ ტყავს. შენობა ერთსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით და რიყის ქვით. შიდა სივრცე ერთ დიდ ოთახს ეკავა, რომლის ცალი ფრთა მსუბუქი ტიხრით იყო გამოყოფილი, ოთახის ქვემოთ, იგივე ზომის ერთიანი სარდაფია, რომლის კედლებშიც შვიდი ნახევარწრიული ნიშანია და ერთი განჯინაა. სარდაფი ოთხი სარკმლითაა განათებული, რომელთა შორის სამი მთავარი ფასადის მხარესა. ამავე მხრიდანა სარდაფის შესასვლელიც. ნაგებობა ჩოლოყაშვილის ქუჩის მხარეს მცირედ დეკორირებული ფასადი აქვს. ფასადი დანაწევრებულია ცრუ პილასტრებზე გადაყვანილი სამი განიერი თაღით, რომლებშიც კარ-ფანჯრების ღიობებია დატანებული. ფასადი ძველი აგურისაა, გარედან გალესილია. გვერდითი ფასადები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომლებიც ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით არის დაშორებული, დაბურული ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 77.
იყალთოს ღვთისმშობლის ეკლესია

იყალთოს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, ცაცხვების კორომში. წმინდა გიორგის ეკლესიის მახლობლად. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ტლანქად, სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარის გადახურვა ჩამონგრეულია, დარბაზი კვადრატულია. აღმოსავლეთიდან მას ერთვის არაწესიერი კონქით გადახურული, გეგმით ნახევარწრიული აფსადი, რის ცენტრშიც მოწყობილია მცირე ზომის ბრტყლად გადახურული სარკმელი, გვერდებში კი, თითო. სარკმლის ქვეშ დგას მოზრდილი ოთკუთხა ტრაპეზი. აფსიდის თაღი ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმისაა. მსგავსი ფორმა ჰქონდა კამარასაც, რის ნაწილები დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს შემორჩა ეკლესიის სამხრეთ კედელი კი 1,4- 1,6 მ სიმაღლეზეღა დგას. ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდნის მცირე მონაკვეთი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 249.
ვანთის ქვაბების კომპლექსი

ვანთის ქვაბების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვანთიდან ოთხიოდე კილომეტრზე, მდინარე ვანთისხევის მარცხენა ნაპირას, საღანძილის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით, ოთხასიოდე მეტრზე. კომპლექსი შედგება გეგმით რთული მოხაზულობის და ერთმანეთთან ვიწრო, თაღოვანი გასასვლელით დაკავშირებული ორი ქვაბისგან, რომლებსაც სხვადასხვა სიღრმისა და ფორმის უბეები ერთვის.კედლებში ამოკვეთილია ნიშები. ქვაბებიდან ერთი, ჩრდილოეთით მდებარე, შედარებით მოზრდილია. მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შესასვლელთან ახლოს, გვერდიგვერდ, ორი, თაღოვანი გასასვლელია, რომლებითაც მცირე სათავსში ვხვდებით, ამ უკანასკნელიდან კი სამლოცველოში. სამლოცველო განათებულია აღმოსავლეთ მხარეს გაჭრილი სარკმლით. სამლოცველოდან ჩრდილოეთით დიობია, რომელიც გადის მცირე სათავსში. ქვაბის ჭერში გაჭრილია საკვამური. მეორე ქვაბი ოდნავ მცირე ზომისაა. მას ორი, ოვალური, იზოლირებული სადგომი ეკვრის, სადაც დიდი ზომის ნიშებია, თაროები და ჩამოსაჯდომებია მოწყობილი. აღმოსავლეთით სამო სარკმელია გაჭრილი. როგორც ჩანს, მცირე ქვაბი ბერების საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 187.
რუისპირის კვირაცხოვლის ეკლესია

რუისპირის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი რუისპირის ლაიბურაანთ უბანში. თარიღდება XVIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (9,5 x 6,5 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით. კონსტრუქციული ნაწილები (კამარა, კონქი) კარ-სარკმლების ღიობები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული აგურით. გარდა ამისა, აგური, თარაზულად გამავალი შრეების სახით, კედლების წყობაშიცაა ჩართული. ეკლესიას ორი, ვიწრო შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე შესასვლელი ნახევარწრიულთაღოვანია და ორივე მხრიდან სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული, რომელთა შორის გარეთა, ბევრად უფრო მცირე სიღრმისაა. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, გეგმით კვადრატული (4,5 x 4,5 მეტრი). აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა,წესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდი, რომელიც ცენტრში, შედარებით მაღლა (იატაკიდან დაახლოებით 2,5 მ სიმაღლეზე) ოდნავ შეისრული თაღიდან გადახურული სარკმელია გაჭრილი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 326-327.
აკურის ღვთისმშობლის ეკლესია

აკურის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,8 x 4,7 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდნის დიდი ნაწილი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი გარედან თაღოვანია (დიდი ნაწილი ჩამოშლილია), შიგნიდან კი ხით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი, ოთხკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშია: აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით, თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ კი, კედელზე, რიყის ქვით ნაშენი, კუბური ტრაპეზია მიდგმული. შიგნით ეკლესია გადახურულია ოდნავ შეისრული ფორმის, სხმული კამარით. ფასადები სადაა. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მასიური, ნახევარწრიული კონტრფორსია მიდგმული. სამხრეთ ფასადის წყობაში ჩატანებულია ასომთავრულწარწერიანი ქვიშაქვა. კედლები დასრულებული იყო რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდნით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 152.