laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სიკასო

სიკასო (ფრანგ. Sikasso) — ქალაქი მალის სამხრეთ ნაწილში. იგი სიკასოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია და მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნის მეორე ქალაქია, სადაც 2009 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 226 618 ადამიანი. ქალაქი სიკასო მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოდან 375 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში, კოტ-დ’ივუარის სახელმწიფო საზღვრიდან 100 კმ-ით ჩრდილოეთში და ბურკინა-ფასოს სახელმწიფო საზღვრიდან 45 კმ-ით დასავლეთში. ქალაქის კლიმატი ხასიათდება, როგორც ტიპური სუბეკვატორული. ჰაერის ტემპერატურის წლიური ცვალებადობა ქალაქში უმნიშვნელოა, ხოლო ნოტიო სეზონი მკვეთრადაა გამოკვეთილი და გრძელდება დაახლოებით ნახევარი წელი. ნალექების წლიური ნორმა შეადგენს დაახლოებით 1200 მმ-ს; ნალექები თითქმის მთლიანად მოდის მაისიდან სექტემბრის პერიოდში. მშრალი სეზონი იკვეთება ზამთრის თვეებში. ყველაზე უფრო წვიმიანი და გრილი თვეა — აგვისტო. ყველაზე უფრო ცხელი თვეებია — მარტი და აპრილი, როდესაც ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაქსიმუმი აჭარბებს 37 °C-ს. ქალაქი სიკასო დაარსდა XIX საუკუნის დასაწყისში მანსა დუალას მიერ. ქალაქი 1876 წლამდე იყო პატარა სოფელი, ხოლო როდესაც ტიება ტრაორე, რომლის დედაც წარმოშობით სიკასოდან იყო, გახდა კენედუგუს სამეფოს მეფე მან დედაქალაქი სიკასოში გადაიტანა. მან თავისი სასახლე ააგო მამელონის ბორცვზე და ააშენა საფორტიფიკაციო კედლები, როგორც ვასულუს იმპერიის იმპერატორ სამორი ტურესაგან, ასევე საფრანგეთის კოლონიალური ჯარისაგან თავდასაცავად. ქალაქმა 1887 წლიდან 1888 წლის ჩათვლით გაუძლო ხანგრძლივ ალყას, მაგრამ 1898 წელს მაინც დანებდა საფრანგეთის ჯარს; ტიება ტრაორეს ძმამ ბაბემბა ტრაორემ, რომელიც 1893 წლიდან ძმის გარდაცვალების შემდეგ მართავდა სამეფოს, საფრანგეთის კოლონიალურ ჯარს არ ჩაბარდა და თავი მოიკლა. ქალაქ სიკასოში ცხოვრობს რამდენიმე ეთნიკური ჯგუფი: ბამბარა, სენუფო, ბობო, მანდინკა. სიკასო მდებარეობს საკმაოდ განვითარებულ სასოფლო-სამეურნეო რეგიონში. აქ მოყვანილი ხილი და ბოსტნეული კულტურები უზრუნველყოფს ქალაქის სტაბილურ შემოსავალს, რის გამოც იგი აღარ არის დოტაციაზე დამოკიდებული. ქალაქში ფუნქციონირებს სიკასოს საერთაშორისო აეროპორტი. Portions of this article were translated from French language Wikipedia's Sikasso. Plan de Sécurité Alimentaire Commune Urbaine de Sikasso 2007-2011, Commissariat à la Sécurité Alimentaire, République du Mali, USAID-Mali, 2007, http://www.aec.msu.edu/fs2/mali_fd_strtgy/plans/sikasso/sikasso/psa_sikasso.pdf. წაკითხვის თარიღი: 2017-08-27 დაარქივებული 2012-09-13 საიტზე Wayback Machine. . L'économie locale de Sikasso, Mali. Ecoloc - Gérer l'économie localement en Afrique - Evaluation et prospective, Volume 1, Number 2, Décembre 2002, pp. 1–18 (18). ↑ მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation)
კუტიალა

კუტიალა (ფრანგ. Koutiala) — ქალაქი მალის სამხრეთ-დასავლეთში, სიკასოს რეგიონში. კუტიალა მდებარეობს ქალაქ სიკასოდან 140 კმ-ით ჩრდილოეთში და ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოდან დაახლოებით 350 კმ-ით აღმოსავლეთში, ზღვის დონიდან 323 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქი მალის ბამბის დედაქალაქია, მაგრამ ეს დარგი 1980-იანი წლებიდან დაწყებული ვარდნას განიცდის. ბამბის წარმოებასთან ერთად, კუტიალა ასევე ცნობილია მარცვლეული კულტურების მოყვანით, პირველ რიგში ფეტვის, სორგოს და სიმინდის. კუტიალა — ქვეყნის მთავარი სამრეწველო ცენტრია, აქ მდებარეობენ ისეთი კომპანიების სამრეწველო ძალები, როგორებიცაა Compagnie malienne pour le développement du textile (CMDT), Huilerie cotonnière du Mali (HUICOMA) და ზოგიერთი სხვა. Site web de Radio Jamana Koutiala დაარქივებული 2014-03-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ Koutiala, Mali Page. Fallingrain Global Gazetteer. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-13. ციტირების თარიღი: 2013-02-09. ↑ López-Ridaura, Santiago (2005). Multi-scale sustainability evaluation: a framework for the derivation and quantification of indicators for natural resource management systems. Wageningen University and Research Centre. ISBN 978-90-6754-954-7. ციტირების თარიღი: 5 January 2011.  ↑ Benjaminsen, Tor Arve; Lund, Christian (2001) Politics, property and production in the West African Sahel: understanding natural resources management. Nordic Africa Institute, გვ. 263. ISBN 978-91-7106-476-9. ციტირების თარიღი: 5 January 2011.  ↑ Morrisson, Christian; Lecaillon, Jacques Economic Policies and Agricultural Performance. OECD, გვ. 161. ციტირების თარიღი: 5 January 2011.
მოპტი

მოპტი (ფრანგ. Mopti) — ქალაქი მალის ცენტრალურ ნაწილში. ქალაქი დაარსდა XIX საუკუნეში, თუმცა კუნძულების დასახლება მოხდა გაცილებით უფრო ადრე. იშვიათი რესურსების გამო ქალაქი საკმაოდ მჭიდროდაა გაშენებული, მალის სხვა ქალაქებთან შედარებით აქ მრავლადაა მრავალსართულიანი შენობები. თავდაპირველად კუნძული გაცილებით უფრო პატარა იყო, ვიდრე დღეს. სხვა კუნძულებთან დამაკავშირებელი პირველი ჯებირები აქ გაჩნდნენ XX საუკუნის დასაწყისში. კუნძულების გარშემო და მათ შორის არსებული რაიონები თანდათან შეივსო და ამაღლდა ძირითადად საყოფაცხოვრებო ნაგვის დატკეპნვის ხარჯზე, რომელიც დღეისთვისაც გრძელდება «ძველი ქალაქის» დასავლეთ კიდეზე. 2002 წელს მოპტი იყო მალის ერთ-ერთი ქალაქი, სადაც ჩატარდა აფრიკის ერთა თასის ტურნირის თამაშები. ამ მოვლენის გამო აშენდა დიდი თანამედროვე სტადიონი. მალის მეოთხე პრეზიდენტი, ამადუ ტუმანი ტურე — ქალაქ მოპტის მაცხოვრებელია. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნიგერის და მისი შენაკადის ბანის შეერთების ადგილზე, დაახლოებით 460 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთში ბამაკოდან, ზღვის დონიდან 278 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქი მოპტის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. მოპტი მდებარეობს 3 კუნძულზე, რომლებიც ცნობილია როგორც «ძველი ქალაქი», «ახალი ქალაქი» და «ბანი», ამიტომ ზოგჯერ მას ეძახიან «მალის ვენეციას». წლის დიდი ნაწილის მანძილზე ამინდი ქალაქში ცხელი და მშრალია, მზიანი დღეების დიდი რაოდენობით. ჰაერის საშუალო დღიური ტემპერატურა ყველაზე უფრო ცხელ თვეებში (აპრილი და მაისი) — აჭარბებდა 40 °C-ს. შედარებით გრილა წვიმიან სეზონში ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით, თუმცა მაინც საკმაოდ ცხელა. მხოლოდ ზამთრის თვეებში (დეკემბერი და იანვარი) ჰაერის საშუალო დღიური ტემპერატურა 32 °C-ზე დაბალია. 2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 106 262 ადამიანს. ჭარბობენ ისეთი ეთნიკური ჯგუფები, როგორებიცაა ბამბარა, ბოსო, დოგონები, სონგაი და ფულბე. ყველაზე უფრო გავრცელებული ენაა — ფულანი. ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით: მოპტი რეგიონის კომერციული ცენტრი და მალის ერთ-ერთი მთავარი პორტია. თევზჭერა, მეცხოველეობა და მიწათმოქმედება (განსაკუთრებით ბრინჯის წარმოება) ასევე მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივ ეკონომიკაში. მოპტი მალის მთავარი ტურისტული ცენტრია. ბორანი მოპტის აკავშირებს ქალაქებთან ტომბუქტუ, გაო, კულიკორო და ჯენე. საბორნე კავშირი ხორციელდება აგვისტოდან დეკემბრის ჩათვლით, როდესაც მდინარეში წყლის დონე ამის საშუალებას იძლევა. 12-კმ ჯებირი მოპტის აკავშირებს ქალაქ სევარესთან, რომლის გავლითაც გადის ეროვნული ავტომაგისტრალი № 16 — ასფალტირებული ავტოგზა, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ბამაკოს და გაოს. ამას გარდა, ქალაქ სევარეში ფუნქციონირებს აეროპორტი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მოპტი Mopti, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Pictures of Mopti and villages around it ↑ Mopti, Mali Page. Fallingrain Global Gazetteer. ციტირების თარიღი: 2013-12-28. ↑ Mopti. World Gazetteer. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-11. ციტირების თარიღი: 2013-02-05. ↑ Plan de Sécurité Alimentaire Commune Urbaine de Mopti 2007-2011, Commissariat à la Sécurité Alimentaire, République du Mali, USAID-Mali, 2007, http://www.aec.msu.edu/fs2/mali_fd_strtgy/plans/mopti/mopti/psa_mopti.pdf. წაკითხვის თარიღი: 2017-08-28 დაარქივებული 2012-09-08 საიტზე Wayback Machine. .
გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემია თბილისში

გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემია (ინგლ. The Guivy Zaldastanishvili American Academy in Tbilisi ან GZAAT) — კერძო ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება თბილისში, რომელიც 2001 წელს დაარსდა გივი ზალდასტანიშვილისა და დონალდ თომასის მიერ. აკადემიაში დღეს 345 მოსწავლე სწავლობს, რომლებიც არიან მერვე ან მერვეზე მაღალი კლასის მოსწავლეები. გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემიის პირველი პირი არის მისი დირექტორი, დღევანდელი დღით Andres J. Cruz. აკადემიის პირველი დირექტორი დონალდ თომასი იყო, რომლის სახელობის ბიბლიოთეკა (Donald W. Thomas Library) სკოლაში დღესაც ფუნქციონირებს. გივი ზალდასტანიშვილის ამერიკული აკადემიის სწავლების მეთოდი განსხვავდება სხვა სკოლებისგან. აკადემიაში ყველა საგანი, გარდა რუსულისა და ქართულისა, ინგლისურ ენაზე ისწავლება. დიდი ყურადღება ექცევა გაკვეთილზე აქტიურობას. განსხვავებით სტანდარტული სკოლის მერხებისა, აკადემია სასწავლებლად ჰარკნესის მაგიდას (და შესაბამისად ჰარკნესის მეთოდს) იყენებს. ხსენებული მეთოდი უზრონველყოფს აქტიურ საგაკვეთილო დისკუსიებსა და მოსწავლეთა სრულ ჩართულობას. აკადემიის კიდევ ერთი დამახასიათებელი არის მისი საკლასო გადანიწილების სისტემაა. ქართული საკლასო სისტემისგან განსხვავებით (სადაც 15-30 ბავშვი ყველა გაკვეთილს, 12 წლის განმავლობაში, ერთად ესწრება), აკადემიაში 75 ბავშვის ერთმანეთში არევა ხდება, რადგან მოსწავლეების სოციალური წრე მხოლოდ 15 ბავშვით არ იყოს შემოფარგლული. ოფიციალური საიტი
კატალინა მიკაელა ჰაბსბურგი

კატალინა მიკაელა ჰაბსბურგი (ესპ. Catalina micaela de Austria; ინგლ. Infanta Catherine michelle of spain) (დ. 10 ოქტომბერი ,1567 — გ. 6 ნოემბერი, 1597) — ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ის და მისი მესამე, ფრანგი მეუღლის, დედოფალ ელიზაბეტა დე ვალუას უმცროსი ქალიშვილი. სავოიის ჰერცოგ კარლო ემანუელე I-ის მეუღლე. სავოიის ჰერცოგინია 1585–1597 წლებში. კატალინა მიკაელა დაიბადა 1567 წლის 10 ოქტომბერს, ესპანეთის სამეფო ოჯახში. დაბადებიდან ერთ წელიწადში კატალინას დედა მშობიარობას გადაჰყვა. მამამ კი კატალინა ბრწყინვალე განათლებით უზრუნველყო. კატალინას ისტორიკოსები ახასიათებენ როგორც ლამაზ, ჭკვიან და ამპარტავან ქალს, რომელმაც კარგად იცოდა თავისი სოციალური სტატუსის ფასი. როცა კატალინა გაიზარდა, მამამ მაშინვე დაიწყო ფიქრი მის გათხოვებაზე. ფილიპემ კარგად იცოდა, რომ სავოია რომელიც ახლა უვე, ძლიერი სახელმწიფო იყო, ძლიერ საფრთხეს წარმოადგენდა ესპანეთის იტალიური პროვინციებისათვის. სწორედ ამიტომ კატალინა მიკაელა 1585 წლის 11 მარტს ქალაქ სარაგოსაში მიათხოვა სავოიის ჰერცოგ კარლო ემანუელე I-ს. ახლად დაქორწინებული წყვილი სავოიის დედაქალაქ ტურინში 1585 წლის 10 აგვისტოს ჩავიდა. სავოიელებს თავიდან საშინლად არ მოსწონდა კატალინა, თავისი ქედმაღლობის, ესპანური ქცევების, ძვირფასი ძაცმულობისა და პომპეზურობის სიყვარულის გამო. თუმცა საქმის ვითარება ძალიან მალე შეიცვალა. ეს მაშინ მოხდა როცა გამოავლინა თავისი პოლიტიკური და დიპლომატიური უნარი, რომლითაც მან გადაარჩინა სავოიის ავტონომია, რომელსაც საფრთხეს ესპანეთი უქადდა. მან უარი თქვა ესპანეთის შეთავაზებაზე და ესპანური გარნიზონი მილანიდან ტურინის დასაცავად გამოიყვანა. კატალინა ასევე რეგულარულად მუშაობდა სავოიის არმის შეიარაღების გაუმჯობესებაზე. კატალინა მიკაელა ამას გარდა სავოიაში ხელს უწყობდა ხელოვნების განვითარებასაც. მან ააშენებინათ უამრავი საუცხოო ნაგებობა, მათ შორის ხელოვნების გალერეა. იგი მფარველობდა უამრავ გამოჩენილ მხატვარს, როგორიცაა ტორვოტო ტაშო, ჩიაბრა, მარინი, ტასონი და ბოტორო. კატალინა მიკაელა გარდაიცვალა 1597 წლის 6 ნოემბერს, 30 წლის ასაკში. კატალინა მიქაელა 1585 წელს ცოლად გაჰყვა სავოიის ჰერცოგ კარლო ემანუელე I-ს, მათ 10 შვილი შეეძინათ: ფილიპე ემანუელი (1586–1605) ვიქტორ ამადეუსი (1587–1637) ემანუელ ფილიბერტ II (1588–1624), სავოიის ჰერცოგი მარგარეტი (1589–1655), ცოლად გაჰყვა მანტუას ჰერცოგ ფრანჩესკო IV გონძაგას ისაბელა (1591–1626), ცოლად გაჰყვა მოდენის ჰერცოგ ალფონსო III დ'ესტეს მორისი (1593–1657), სავოიის კარდინალი მარია ( 1594–1656) ფრანჩესკა ეკატერინა (1595–1640) თომას ფრანცისი (1596–1656) ანა (1597) Vincent Joseph Pitts, Henri IV of France: His Reign and Age, (Johns Hopkins University Press, 2009), 311. Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 22 (1979) Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 22 (1979) Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 22 (1979)  Yves-Marie Bercé, The Birth of Absolutism: A History of France, 1598-1661, (MacMillan Press Ltd, 1996), 8. Paola Rapelli, Symbols of Power in Art, (Getty Publications, 2011), 265  Paola Rapelli, Symbols of Power in Art, 265
გაო

გაო (ფრანგ. Gao) — ქალაქი მალის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, თვითგამოცხადებული სახელმწიფო აზავადის ტერიტორიაზე. ქალაქი გაოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია, ასევე აზავადის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი და ფაქტობრივი დედაქალაქი — მისი ხელისუფლების და აზავადის განთავისუფლების ეროვნული მოძრაობის ხელმძღვანელობის ადგილსამყოფელი. ძველად გაო იყო შუა საუკუნეების პერიოდის სონგაის იმპერიის დედაქალაქი. თითქმის დღევანდელ დღემდე ქალაქი იყო ტრანსსაჰარული ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს მალის აღმოსავლეთში (აზავადის სამხრეთ-აღმოსავლეთი), მდინარე ნიგერის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 226 მეტრ სიმაღლეზე. გაო მდებარეობს 320 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში ქალაქ ტომბუქტუდან, 103 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთში ქალაქ ანსონგოდან და 204 კმ-ში ნიგერის სახელმწიფო საზღვრიდან. ქალაქი ასფალტირებული ავტოგზით დაკავშირებულია ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოსთან; ამ ავტოგზის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს. 2006 წელს გაოში მდინარე ნიგერზე აშენდა ხიდი, რომელმაც შეცვალა საბორნე გადასასვლელი. ხიდის მშენებლობა განახორციელა ჩინურმა სახელმწიფო სამშენებლო კომპანიამ, ხოლო დააფინანსა განვითარების ისლამურმა ბანკმა და მალის ხელისუფლებამ. მდინარე ნიგერზე ფუნქციონირებს სეზონური საბორნე გადასასვლელი. საბორნე გადაზიდვებს კულიკოროსა და გაოს შორის (1380 კმ) ახორციელებს კომპანიაCompagnie Malienne de Navigation და როგორც წესი მოქმედებს ივლისის ბოლოდან ნოემბრამდე, როდესაც მდინარეში არსებული წყლის დონე გემების ნაოსნობის საშუალებას იძლევა. კლიმატი გაოში ცხელი და მშრალია. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს +27 °C-ს. წლის ყველაზე უფრო ცივი თვეა — იანვარი (საშუალოდ +22 °C), ყველაზე უფრო ცხელი — მაისი (საშუალოდ +37 °C). წელიწადში აქ მოდის მხოლოდ 270 მმ ნალექი, თანაც ამ რაოდენობიდან 100 მმ-ზე მეტი — აგვისტოში. წელიწადში 5 თვის განმავლობაში წვიმა საერთოდ არ მოდის. 2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 49 483 ადამიანს. ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით: ქალაქ გაოში მდებარეობს სონგაის იმპერიის დამაარსებლის ასკიას საფლავის განთქმული «პირამიდა», რომელიც ქალაქის ორ შუა საუკუნეების მეჩეთთან და ადგილობრივ ძველ სასაფლაოსთან ერთად მიეკუთვნება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. გაოს მეორე ღირსშესანიშნაობაა მდინარე ნიგერის მარჯვენა სანაპიროზე ვერტიკალურად დაკიდული წითელი დიუნების წინაღობები.  საფრანგეთი ტიონვილი  აშშ ბერკლი  ყაზახეთი შიმქენთი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გაო Tomb of Askia, UNESCO World Heritage, http://whc.unesco.org/en/list/1139. ↑ Chabasseur, Eglantine. (12 November 2006) Le pont de Gao, "un rêve devenu réalité" French. Radio France internationale. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 აპრილი 2009. ციტირების თარიღი: 10 December 2010. ↑ Coulibaly, Baye. (7 April 2010) Comanav: Les bateau de la discord French. L'Essor. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 ივნისი 2010. ციტირების თარიღი: 20 December 2010. ↑ Gao. World Gazetteer. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-12. ციტირების თარიღი: 2013-02-04. ↑ World Heritage List. Tomb of Askia ↑ Comité de Jumelage Thionville-Gao Kenieba Konko დაარქივებული 2018-11-22 საიტზე Wayback Machine. (ფრანგული) ↑ City of Berkeley Sister Cities. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-05. ციტირების თარიღი: 2017-08-28.
ლიზინი

ლიზინი — α, ε-დიამინოკაპრონმჟავა, დიამინომონოკარბონმჟავათა ჯგუფის ამინომჟავა. უფერო კრისტალებია და მოლური მასაა 146.19 გ/მოლი. ლიზინი ცნობილია ორი ოპტიკურად აქტიური ფორმის სახით — D- და L- ფორმები. ბუნებრივი L-ლიზინი (დნობის ტემპერატურა 224-225°C) კარგად იხსნება წყალში, მჟავებსა და ტუტეებში, ცუდად — სპირტში. ლიზინი მიღებულია სინთეზურად. შედის ყველა ცხოველურ და მცენარეულ ცილაში. ლიზინი შეუცვლელი ამინომჟავაა, მისი ნაკლებობა საკვებში იწვევს ბავშვის ზრდის შეჩერებას, მოზრდილის აზოტის ბალანსის დარღვევას. მოზრდილი ადამიანისთვის დღე-ღამეში საჭიროა 23 მგ ლიზინი სხეულის მასის ერთ კილოგრამზე, ჩვილი ბავშვისთვის 170 მგ/კგ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 227. Lide, D. R., ed. (2002). CRC Handbook of Chemistry and Physics (83rd ed.). Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 0-8493-0483-0. (ინგლისური)
ჰობიტონი

ჰობიტონი — სოფელი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომელიც შაირი მდებარეობს. აღწერილია, რომ იგი მოიცავდა მდინარე წყლის ორივე მხარეს და წყლისპირეთის სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით ერთ მილში მდებარეობდა. წყლისპირეთის გზა გადიოდა ორივე სოფელზე და აკავშირებდა აღმოსავლეთის დიდ გზას, სამხრეთით. სოფელს გადაჰყურებდა ჰობიტონის ბორცვი (ცნობილი უბრალოდ, როგორც ბორცვი), რომელშიც მოწყობილი იყო ბეგ-ენდი, ბეგინსების საგვარეულოს სმიალი და ფროდოს და ბილბოს სახლი. ასეთი სახლები ჰობიტებისთვის სტანდარტული იყო, თუმცა, არსებობდა ბეგ-ენდივით მდიდრული, ხით მოპირკეთებულებიც. ჰობიტონის ერთ-ერთი ცნობილი ნაგებობა იყო სენდიმენების წისქვილი, მდინარე წყლის ჩრდილოეთით, ხიდთან. სოფელში აგრეთვე მდებარეობდა საფოსტო სახლი. ბეჭდის ომის შემდეგ ჰობიტი შაირის გათავისუფლების პერიოდში იყო დანგრეული. ლოთო სეკვილ-ბეგინსი საკუთარ თავს უფროსს უწოდებდა, მისი მიწვევით კი სოფელში ადამიანები გამოჩნდნენ. ფროდო და მეგობრები გაოგნებულები იყვნენ დანახულით, ამოგლეჯილი ხეებით და გადათხრილი არემარით. შაირის გათავისუფლების შემდეგ ბენ-ენდი აღადგინეს. ბეგშოტ-როუზე ახალი სოროები ამოთხარეს. ახალი წისქვილი გააუქმეს. სემუაიზ გემჯიმ გალადრიელის მიერ ნაჩუქარი ძვირფასი მიწა ჩაყარა. წვეულების ხის ადგილზე მან მალორნი დათესა და ჰობიტონმა მალე თავისი სახე დაიბრუნა და უფრო დიდებული გახდა. ჰობიტონი — საიტზე Tolkien Gateway
დეაგოლი

დეაგოლი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. სმეაგოლის მეგობარი და ერთი ბეჭდის მპოვნელი, რასით - ჰობიტი. მისი გვარი მომდინარეობდა სტურებიდან, რომლებიც ერიადორიდან ანდუინის ნაპირებთან გადასახლდნენ. 2463 წელს დეაგოლი და მისი მეგობარი სმეაგოლი თევზაობდნენ ზამბახის ველებთან ახლოს. დეაგოლმა დაიჭირა დიდი თევზი, რომელმაც იგი წყალში ჩაითრია. იქ მან შეამჩნია, რომ რაღაც ბრწყინავდა და მიუახლოვდა - ეს იყო ოქროს ბეჭედი. დეაგოლმა არ იცოდა, რომ ეს ის ბეჭედი იყო, რომლითაც საურონი აპირებდა შუახმელეთის დამონებას. მან ბეჭედი ნაპირზე ამოიტანა. სმეაგოლმა შეამჩნია იგი და სთხოვა დეაგოლს, მისთვის დაბადების დღის საჩუქრის სახით მიეცა. დეაგოლმა უარი უთხრა, თან მოიმიზეზა ის, რომ სმეაგოლმა უკვე მიიღო თავისი საჩუქარი. მაგრამ სმეაგოლმა იგი მოკლა და მიითვისა ბეჭედი. დეაგოლის გვამი მან დამალა, თავად კი გაქრა. არავინ იცოდა, რა მოუვიდა დეაგოლს. სმეაგოლი კი გაუჩინარდა და საუკუნეების განმავლობაში მისი გარეგნობა იცვლებოდა, საზარელ არსებამდე. დეაგოლი სახელის „ნაჰალდ“ (Nahald) ინგლისური ვარიანტია. ორივე „საიდუმლოს“ ნიშნავს. „ნაჰალდ“ - ასე ჟღერდა დეაგოლის სახელი ანდუინის იმ ნაპირებთან, სადაც მისი ხალხი ცხოვრობდა. დეაგოლი — საიტზე Tolkien Gateway
ჰომბორი

ჰომბორი, ადრე ჰომბორი-ტონდო (ფრანგ. Monts Hombori) — ყველაზე უფრო მაღალი მთა მალიში, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1155 მეტრი. აქვს ბრტყელი, თითქოს წაკვეთილი მწვერვალი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, მოპტის რეგიონში, ავტოტრასაზე ქალაქ გაოსა და ქალაქ მოპტის შორის, ქალაქ ჰომბორთან ახლოს. ჰომბორის მთა მიეკუთვნება ბანდიაგარას მთიანეთის ყველაზე უფრო ჩრდილოეთ ნაწილს. ↑ Peakbagger.com
ნაწოლი

ნაწოლი — კანის უბნის დაზიანება, რომელიც ხანგრძლივი ზეწოლით განპირობებული დაქვეითებული სისხლის მიმოქცევის შდეგად ვითარდება. ნაწოლები ხშირად ზეწოლის შედეგად ვითარდება, თუმცა, მიზეზი ასევე, შესაძლოა კანთან შეხებაში მყოფ ზედაპირზე სხეულის ცდომა ანდა ხახუნი (უპირატესად ძლოვან უბნებზე) იყოს. დიაგნოზი კლინიკური სურათის საფუძველზე ხდება. მკურნლობა მოიცავს დაზიანებული უბნის სისუფთავის უზრუნველყოფას, მასზე ზეწოლის მოხსნას და ზოგჯერ ქირურგიულ ჩარევას. ნაწოლები შესაძლოა განუვითარდეს ნებისმიერი ასაკის მწოლიარე, სავარძელს მიჯაჭვულ ან დამოუკიდებლად პოზიციის შეცვლის უნარის უქონელ ადაიანს. შედარებით ხშირია ხანდაზმულებში. უპირატესად ლოკალიზებულია კანის იმ უბნებზე, რომლებიც ძვლებს ფარავს, მაგალითად, როგორიცაა: ბარძყის ძვალი, კუდუსუნი, ქუსლები, კოჭები და იდაყვები. წყლულები ყალიბდება კანის საწოლთან, ინვალიდის ეტლთან ან ნებისმიერ მყარ საგანთან ზეწოლის ადგილას. მათი არსებობა ახანგრძლივებს ჰოსპიტალიზაციის პერიოდს და ფინანსურ ხარჯებს ზრდის. მკურნალობის გარეშე დატოვებული დაზიანება შესაძლოა სიცოცხლისთვის სახიფათო იყოს. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
ადრარ-იფორასი

ადრარ-იფორასი (ფრანგ. Adrar des Ifoghas) — მთის მასივი საჰარის სამხრეთში, მალის ჩრდილოეთში (კიდალის რეგიონი) და ალჟირის სამხრეთში. მისი ფართობი დაახლოებით 250 000 კმ²-ია. აღმოსავლეთიდან იგი ესაზღვრება ტამესნის ვაკეს, სამხრეთიდან აზავაკის ხეობას და ჩრდილოეთიდან ტანეზრუფტის უდაბნოს. სახელწოდება წარმოდგება ბერბერული სიტყვისაგან „ადაგი“ („ადრარი“) — „მთები“ და „იფორა “— ტუარეგული ტომის (კელ იფორასი) დასახელება. აგებულია უძველესი გრანიტებით. საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 700 მეტრს (ყველაზე უფრო დიდი 1000 მეტრამდე). რელიეფი ხასიათდება განიერი, პატარა ხეობებით, დაფარული დიდი რაოდენობით ეროზირებული გრანიტის ბლოკებით. ხეობები — უადები, რომლებიც ინახავენ გრუნტის წყლებს, დაფარულია ქსეროფიტული მარცვლეულით, მაღლობის და დაბლობის წყალშემკრები აუზები — სავანებით, მწვერვალები — მთის უდაბნოებით. ადგილობრივ მოსახლეობას მოშენებული ჰყავს აქლემები, ზებუ, იშვიათ ოაზისებში მოჰყავთ მარცვლეული, თამბაქო, წიწაკა, ხახვი. მთიანეთის ტერიტორიაზე მდებარეობენ მთელი რიგი არქეოლოგიური ძეგლები, კერძოდ, მონადირეებით, მიწადმოქმედებით, მეჯოგეებით გამოსახული პეტროგლიფები. 1927 წელს ფრანგმა მეცნიერებმა ტეოდორ მონომ და ვლადიმერ ბესნარმა ფორტ ასელართან ახლოს აღმოაჩინეს ნეოლითის ხანის ადამიანის ჩონჩხი („ასელარელი ადამიანი“). უკანასკნელ პერიოდში რეგიონი პოპულარული გახდა ფეხით მოსიარულე ტურისტებს შორის. 2013 წლის დასაწყისში ანტიტერორისტული ოპერაციის დროს მთიანეთი გახდა სისხლისმღვრელი ბრძოლების ადგილი, რომელსაც ატარებდა საფრანგეთის შეიარაღებული ძალები ისლამისტი აჯანყებულების წინააღმდეგ. Adrar des Ifoghas, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე ↑ Velton, Ross. Mali: The Bradt Travel Guide. London: Bradt Publications, 2000. ↑ Adam Nossiter; Peter Tinti (9 February 2013). „Mali War Shifts as Rebels Hide in High Sahara“. The New York Times. ციტირების თარიღი: 10 February 2013.
ანოტირებული ჰობიტი

„ანოტირებული ჰობიტი“ — ჯ.რ.რ. ტოლკინის „ჰობიტის“ გამოცემა, რომელიც შეიცავს დაგლას ანდერსონის კომენტარებს რომანის ტექსტებთან დაკავშირებით. თავის მხრივ, ეს კომენტარები ეფუძნება ტოლკინის კომენტარებს. წიგნი გამოიცა ჰ„ობიტის“ გამოსვლიდან 50 წლის აღსანიშნავად. 2002 წელს გამოვიდა ახალი, გადამუშავებული და ვრცელი ვერსია. იგი შეიცავს დამატებებს, იშვიათი ლექსების სახით. ესენია: გობლინების ნაბიჯები Enigmata Saxonica Nuper Inventa Duo Iúmonna Gold Galdre Bewunden ბიმბლ-ტაუნის განვითარება The Root of the Boot დრაკონი მოფრინდა ელფური სიმღერა შუაველში (მანამდე არსად გამოცემული) გლიპი (მანამდე არსად გამოცემული) მოგზაურობა ერებორისკენ ↑ Tolkien, J. R. R. (2002). The Annotated Hobbit. Boston: Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780618134700.  ↑ Beahm, George W. (2004). The Essential J. R. R. Tolkien Sourcebook: A Fan's Guide to Middle-Earth and Beyond. Career Press, გვ. 22, 23. ISBN 1-5641-4702-9. [მკვდარი ბმული]
დაკარგული თხზულებების წიგნი

„დაკარგული თხზულებების წიგნი“ (ინგლ. The Book of Lost Tales) — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ პირველი ორი ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს. „დაკარგული თხზულებების წიგნი“ პირველ ნაწილში მოთხრობილია შუახმელეთისა და ვალინორის შექმნაზე. ეს სწორედ ის მასალაა, რომელიც მოგვიანებით „სილმარილიონად“ იქცა. აქ შესაძლებელია ვალარებისა და ელფების, ჯუჯებისა და ბალროგების, ორკების, სილმარილებისა და ვალინორის ორი ხის ისტორიების ადრინდელი ვერსიების ამოკითხვა. რა თქმა უნდა, მოთხრობილია ნარგოთრონდსა და გონდოლინზეც, ტოლკინის მოგონილი სამყაროს გეოგრაფიასა და კოსმოლოგიაზე. თხრობა ასე ვითარდება - მეზღვაური ერიოლი (ან ელფვინი) მიადგება კუნძულ ტოლ ერესეას, მარტოსულ კუნძულს, რომელზეც ელფები ცხოვრობენ. მათთან სტუმრობისას ერიოლი ეცნობა ყველაფერს, დაწყებულს სამყაროს შექმნით. გაგრძელება კვლავ ერიოლისა და ელფების საუბრებზეა აგებული. წაგებული თამაშის ქოხი - საწყისი ამბავი. აინურთა მუსიკა - აინულინდალეს პირველი ვერსია. ვალართა მოსვლა და ვალინორის შექმნა - მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „ვალაქუენტა“. შეტანილია „ქუენტა სილმარილიონის“ ნაწილი. მელკოს დამწყვდევა – მელკო იყო მელკორის სახელის პირველი ვარიანტი ელფთა მოსვლა და კორის შექმნა – კორი ტირიონის სახელის პირველი ვარიანტი იყო. მელკოს ქურდობა და ვალინორის დამალვა ნოლდოლთა გაქცევა – ნოლდოლი ან გნომები - მოგვიანებით მათ ნოლდორები ეწოდათ. ამბავი მზისა და მთვარისა ვალინორის დამალვა ამბავი გილფანონისა: ნოლდოლის წამება და ადამიანთა მოსვლა მეორე ნაწილში მოთხრობილია ბერენისა და ლუთიენის, ტურინისა და დრაკონის, გონდოლინის დანგრევის ამბები. ყოველ ისტორიას მოჰყვება კრისტოფერ ტოლკინის კომენტარები. წიგნს ახლავს სახელებისა და ელფური ენების ლექსიკონი. ამბავი ტინუვიელისა – ბერენისა და ლუთიენის ამბავი ტურამბარი და ფოალოკე – ტურინის საგის პირველი ვერსია გონდოლინის დაცემა – გონდოლინის დაცემა, პროზაული ენით გადმოცემული ნაუგლაფრინგი – ეს ისტორია არასოდეს გამოცემულა სრული სახით, „სილმარილიონშიც“ კი. ამნავი ეარენდელისა ამბავი ერიოლისა, იგივე ელფვინისა და ამბების დასასრული – ესე ნაწარმოებში შეტანილ ცვლილებებზე. კრებულში აგრეთვე შეტანილია ლექსი ბედნიერი მეზღვაურები. ნაწილი I — საიტზე Tolkien Gateway ნაწილი II — საიტზე Tolkien Gateway