laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დარვინიუსი

დარვინიუსი (მეტსახელი იდა) არის Darwinius masillae-ს ჯიშის ნამარხი ნაშთი, რომელიც 47 მილიონი წლის მდედრობითი სქესის პრიმატად მიიჩნევა. იგი, ასევე ითვლება დაკარგულ რგოლად პრიმატებსა და ადაპოიდეას შორის. იდა მიჩნეულია მშრალცხვირა ჰაპლორინ პრიმატად. ნაშთი აღმოჩენილია მესელ პიტში, გერმანია, 1983 წელს უცნობი მოყვარული პალეონტოლოგის მიერ. აღმოჩენა, რომელსაც ადამიანები ეძებდნენ 200 წლის მანძილზე, იყო წარდგენილი ნიუ-იორკში გამართულ პრეს-კონფერენციაზე 2009 წლის 19 მაისს. ჩონჩხი 95%-ით მთლიანი, რის გამოც იდა ითვლება ოდესმე ნაპოვნ ყველაზე სრულ პრიმატად. იდა, ასევე მიიჩნევა მსოფლიოს მერვე საოცრებად, თუმცა მეცნიერთა გარკვეული წრეები სკეპტიკურად არიან განწყობილნი მანამ, სანამ მეტი ინფორმაცია გამოქვეყნდება.იდა ცხოვრობდა ეოცენური ეპოქის ლუტეტიანურ პერიოდში. მეცნიერთა ვარაუდით, იდა ამტკიცებს ჩარლზ დარვინის ევოლუციის თეორიას. დაკარგული რგოლი ჩარლზ დარვინი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დარვინიუსი Wikispecies:Darwinius ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-05-21 საიტზე Wayback Machine. ↑ Research Article Complete Primate Skeleton from the Middle Eocene of Messel in Germany: Morphology and Paleobiology; PLOS [1] ↑ PLOS 0005723 ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8057465.stm news.bbc.co.uk, May 19th 2009 ↑ Scientists Unveil Missing Link In Evolution, sky.com, May 19, 2009
ოლეგ იანკოვსკი

ოლეგ ივანეს ძე იანკოვსკი (რუს. Олег Иванович Янковский; დ. 23 თებერვალი, 1944, სოფ. კარსაკპაი, ყაზახეთის სსრ, სსრკ — გ. 20 მაისი, 2009, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი მსახიობი, 1991 წელს გახდა ბოლო ადამიანი (ალა პუგაჩოვასთან ერთად) რომელიც გახდა საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი. «Чти отца своего» (ვ. ლავრენტიევი) — სევკა კინიგინი «Женский монастырь» (ვ. დიხოვიჩნი, მ. სლობოდსკოი) — მიტოვებული ქმარი „სასამართლო ქრონიკა“ (ი. ვოლჩეკი) — ვადიმ ბაბიჩევი «Затейник» (ვიქტორ როზოვი) — ედუარდი «Баловень судьбы» (იური მიაჩინი) — დიმიტრი ნიკოლოზის ძე «Стакан воды» (ეჟენ სკრიბა) — მშემი „იდიოტი“ (ფიოდორ დოსტოევსკი) — თავადი მიშკინი 1973 — „ავანგარდი XXI“, იური ვიზბორის და მარკ ზახაროვის პიესის მიხედვით. 1975 — «В списках не значился» იური ვიზბორი ბორის ვასილიევის ნაწარმოების მიხედვით. „ნათელმხილველი“ ლიონ ფოიხტვანგერი 1978 — «Революционный этюд» («Синие кони на красной траве»), მიხაილ შატროვის პიესის მიხედვით — ლენინი „სინდისის დიქტატურა“ მიხაილ შატროვი — Посторонний 1983 — «ოპტიმისური ტრაგედია» ვსევოლოდ ვიშნევსკი — ბერინგი «Карманный театр» ჟან კოკტო 1986 — შექსპირის ჰამლეტი. 1994 — ჩეხოვის „თოლია“ «Варвар и еретик» (по роману «Игрок» ფიოდორ დოსტოევსკი) «Шут Балакирев» გრიგორი გორინი 2007 — გოგოლის „ქორწინება“, რეჟ. მარკ ზახაროვი 2000 — Приходи на меня посмотреть 1977 : რსფსრ დამსახურებული არტისტი 1977 : ლენინური კომკავშირის პრემია 1984 : რსფსრ სახალხო არტისტი 1987 : სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია 1991 : სსრკ სახალხო არტისტი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ოლეგ იანკოვსკი ოლეგ იანკოვსკი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ „Олег Янковский скончался от тяжелой болезни“. Argumenty i Fakty (Russian). 20 May 2009. ციტირების თარიღი: 2009-05-20. ↑ Указ Президента СССР от 21.12.1991 N УП-3112 О присвоении Янковскому О. И. почетного звания Народный артист СССР
ბარი (ფრინველი)

ბარი, გავაზი (ლათ. Falco cherrug) — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 60 სმ-მდეა, ფრთების შლილი 130 სმ-მდე. დედალი მამალზე დიდია. ბუმბული ზურგზე მორუხო-მურაა, მუცელზე თეთრი, მურა ან შავლაქებიანი. ბარი ბუდობს ველისა და ტყე-ველის ზონაში, მთაში. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპასა და აზიაში. იზამთრებს თავისი გავრცელების არეალის სამხრეთ ნაწილში, აგრეთვე ინდოეთსა და აფრიკაში. ბუდეს იკეთებს კლდეზე, ზოგჯერ ხეზე და სხვის ბუდეშიც იბუდებს. დებს 3-6 კვერცხს. ბარი მსხვერპლს იჭერს ფრენისას, შეუძლია აიტაცოს მიწიდანაც. იკვებება პატარა და საშუალო ზომის ფრინველებით, თრიებით, მემინდვრიებითა და სხვა მღრღნელებით, რითაც დიდი სარგებლობა მოაქვს. ბარს წვრთიან ფრინველებზე, კურდღლებსა და ქურციკებზე სანადიროდ. საქართველოში გვხვდება ზამთრობით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 208.
Cypress Hill

Cypress Hill (Cypress Hill) — ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფი კალიფორნიის შტატიდან. თავდაპირველად კოლექტივს ერქვა DVX, მაგრამ შეიცვალა მას შემდეგ რაც ჯგუფიდან წავიდა Mellow Man Ace. Cypress Hill იყო პირველი ლათინოამერიკული ჯგუფი, რომლის ალბომებიც შეფასდა RIAA-ს მიერ. მას აქვს გაყიდული მულტი-პლატინის სტატუსის მქონე რამდენიმე დისკი. დღემდე ჯგუფმა მთლიანობაში გაყიდა 18 მილიონი ალბომი, მათ შორის - 11 მილიონი მხოლოდ შტატებში. მთავარი სტატია: Cypress Hill-ის დისკოგრაფია. Cypress Hill (1991) Black Sunday (1993) III: Temples of Boom (1995) Cypress Hill IV (1998) Skull & Bones (2000) Stoned Raiders (2001) Till Death Do Us Part (2004) Rise Up (2010) Elephants on Acid (2018) Back in Black (2022) ჯგუფის ოფიციალური საიტი ბი რილის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-01-29 საიტზე Wayback Machine. დიჯეი მაგსის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-01-07 საიტზე Wayback Machine. არაოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-02-13 საიტზე Wayback Machine.
ბუხრინწა

ბუხრინწა (ლათ. Tyto alba) — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 33-39 სმ-ია, გავრცელებულია ევროპაში (ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილის გამოკლებით), სამხრეთ აზიაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში, ბალტიისპირეთში, ბელარუსსა და უკრაინაში. ბუდეს იკეთებს ფუღუროში და სხვენზე. დებს 6-8 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 34 დღემდე. იკვებება მღრღნელებით, იშვიათად ფრინველებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 597.
The Best of Led Zeppelin

The Best of Led Zeppelin — ინგლისური მძიმე როკ-ჯგუფ ლედ ზეპელინის ორდისკიანი კომპილაცია, რომელიც გამოვიდა 2002 წლის 19 ნოემბერს. მასში შეტანილია ორი დისკი. პირველი, Early Days, გამოიცა 1999 წლის 23 ნოემბერს. მეორე, Latter Days, გამოიცა 2000 წლის 21 მარტს. პირველი დისკი მოიცავს ჯგუფის 1973-1979 წლების კომპოზიციებს. იგი მოხვდა „ბილბორდის“ პოპულარული ალბომების ჩარტის #71 პოზიციაზე. მეორე დისკს იმავე ჩარტში #81 პოზიცია ერგო. დისკები გამოიცა ცალ-ცალკე, მაგრამ მოგვიანებით, 2002 წლის 19 ნოემბერს გამოვიდა ორდისკიანი ვერსია, Early Days and Latter Days. RIAA-ს მიერ ორივე კომპილაციას პლატინის სტატუსი მიენიჭა. ლედ ზეპელინი ჯიმი პეიჯი - აკუსტიკური და ელექტრო გიტარა, პროდიუსერი რობერტ პლანტი - ვოკალი და ჰარმონიკა ჯონ პოლ ჯოუნსი - ბას გიტარა და კლავიშები ჯონ ბონემი - დასარტყმელი საკრავები ინფორმაცია საიტზე Discogs ↑ The Best of Led Zeppelin AllMusic-ზე ↑ Led Zeppelin – Early Days/Latter Days (album review) | Sputnikmusic. sputnikmusic.com. ციტირების თარიღი: 8 August 2011. ↑ American album certifications – Led Zeppelin – Early Days. ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაცია. საჭიროების შემთხვევაში, უნდა აირჩიოთ Advanced, შემდეგ Format, შემდეგ Album, და ბოლოს - SEARCH
Mothership (ალბომი)

Mothership — ინგლისურ როკ ჯგუფ ლედ ზეპელინის კომპილაცია. ალბომი გამოვიდა 2007 წლის 12 ნოემბერს. კომპილაცია გამოსცეს ლეიბლებმა Atlantic Records და Rhino Entertainment. Mothership-მა ჩარტებში პირველად #4 ადგილი დაიკავა , ეს იყო დიდი ბრიტანეთის ჩარტები. ამ ალბომმა #1 ადგილი დაიკავა ახალ ზელანდიურ ჩარტში და სამი კვირის განმავლობაში პირველ ადგილზე იყო. Mothership-მა აშშ-ს ჩარტებში #7 ადგილი დაიკავა, აშშ-ში ამ ალბომის 1,000,000 ასლი გაიყიდა ლედ ზეპელინი ჯიმი პეიჯი - აკუსტიკური და ელექტრო გიტარა, პროდიუსერი რობერტ პლანტი - ვოკალი და ჰარმონიკა ჯონ პოლ ჯოუნსი - ბას გიტარა და კლავიშები ჯონ ბონემი - დასარტყმელი საკრავები LedZeppelin.com Mothership promo Billboard.com-ის ანონსი დაარქივებული 2007-08-24 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://www.allmusic.com/album/r1188316 ↑ http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=4856 ↑ http://music.ign.com/articles/837/837686p1.html ↑ (დეკემბერი 2007, გ. 129) ↑ http://www.nme.com/reviews/led-zeppelin/9212 ↑ (ნოემბერი 2007, გ. 129) ↑ http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article2864382.ece ↑ http://www.uncut.co.uk/music/led_zeppelin/reviews/10594
ქვეყნების სია მშპ-ის (მუპ) მიხედვით

არსებობს სამი სია მსოფლიოს ქვეყნებისა, დამყარებული მათი მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) მოცულობაზე; რასაც განსაზღვრავს ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება. აღნიშნულ სიებში შიდა პროდუქტის გამოთვლა დოლარებში ხდება მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის (ინგლ. Purchasing Power Parity (PPP)) მიხედვით. პირველი სია შეიცავს 2011 წლის მონაცემებს საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წევრი ქვეყნებისთვის. მეორე სია მსოფლიო ბანკის 2011 წლის მონაცემებზეა დამყარებული, ხოლო მესამე 1993 - 2011 წლების ცსს-ის ცნობარის მონაცემებია.
ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობი

ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობი, ტაიმირის დაბლობი (რუს. Северо-Сибирская низменность) — დაბლობი რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარესა და იაკუტიაში. გაწოლილია მდინარეების ლენისა და ოლენიოკის ქვემო დინებებს შორის. გადაჭიმულია 1400 კილომეტრზე, სიგანე დაახლოებით 600 კილომეტრამდე. განიერ და ძლიერ დაჭაობებულ დაბლობზე აღმართულია 200–300 მეტრი სიმაღლის ბრტყელთხემიანი სერები. ბევრია თერმოკარსტული ტბა. უმთავრესად აგებულია ზღვიური და მყინვარული ნალექებით, რომლებსაც ქვეშ უდევს ქვიშაქვები და თიხაფიქლები. განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. ჰავა სუბარქტიკული კონტინენტურია. იცის ცივი და ხანგრძლივი ზამთარი და ხანმოკლე გრილი ზაფხული. ნალექები 300 მმ წელიწადში. ჩრდილოეთ ნაწილში სჭარბობს ლიქენებიანი ტუნდრა, სამხრეთ ნაწილში — ბუჩქოვანი, სამხრეთ კიდეზე — ტყეტუნდრა. დასავლეთ ნაწილში ციმბირის ლარიქსის მეჩხერი ტყეებია, აღმოსავლეთ ნაწილში — დაურის ლარიქსისა. ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე არის ქვანახშირის, ნავთობისა და აირის საბადოები. ↑ 1.0 1.1 Северо-Сибирская низменность | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-05. ციტირების თარიღი: 2020-07-05.
ჩრდილოეთ ჩუიის ქედი

ჩრდილოეთ ჩუიის ქედი (რუს. Северо-Чуйский хребет) — ქედი ცენტრალურ ალთაიში. მდინარე ჩუიისა და მდინარეების ყარაგემის და ჩაგანუზუნის შუამდინარეთში. სიგრძე დაახლოებით 120 კილომეტრი. სიმაღლე 4173 მეტრამდე (მთა მააშეიბაში). თანამედროვე გამყინვარების ფართობი 130 კმ²-ს აღწევს. აგებულია თიხა-ფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებითა და მეტამორფული ქანებით. რელიეფი ღრმად არის დანაწევრებული. კალთები 2200-2400 მეტრ სიმაღლემდე შემოსილია ლარიქს-კედრიანი ტაიგით, უფრო ზევით ალპური მდელოები და ტუნდრაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 164.
ჩებოქსარი

ჩებოქსარი (ჩუვ. Шупашка́р) — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, ჩუვაშეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი, რუსეთის არქიტექტურული ძეგლი. ჩუვაშეთის ადმინისტრაციული, სამრეწველო და კულტურული ცენტრი. ჩებოქსარს აქვს ქალაქი-სატელიტი ნოვოჩებოქსარსკი. 2008 წლის 2 მარტს გაიმართა რეფერენდუმი ამ ორი ქალაქის გაერთიანების შესახებ, მაგრამ ნოვოჩებოქსარსკის მოსახლეობის უმეტესობამ ხმა მისცა გაერთიანების წანააღმდეგ. ქალაქი ცნობილია 1469 წლიდან. 1555 წლიდან მოსკოვის სახელმწიფოს ციხე-სიმაგრეა. 1611-1612 წწ ჩებოქსარის მოსახლეობა მონაწილეობდა სახალხო ლაშქრობაში მინინისა და პოჟარსკის ხელმძღვანელობით. XVII ს. დასასრულსა და XVIII საუკუნეში ჩებოქსარი ვოლგისპირეთის მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქი იყო. 1781 წლიდან ყაზანის გუბერნიის სამაზრო ქალაქია. 1920 წლიდან ჩუვაშეთის ავტონომიური ოლქის, 1925 წლიდან ჩუვაშეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, ხოლო 1992 წლიდან ჩუვაშეთის რესპუბლიკის დედაქალაქია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 92. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩებოქსარი ქალაქის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი; Официальный сайт Чебоксарского городского собрания депутатов; Карта Чебоксар на «Карты Google»; "Чебоксары онлайн" - новостной портал и веблоги города Чебоксары; Чебоксары в энциклопедии «Мой город»;
ჩელიაბინსკი

ჩელიაბინსკი (რუს. Челябинск) — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, ჩელიაბინსკის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს სამხრეთ ურალის აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე მიასის (ობის აუზი) ორივე ნაპირზე. დაარსდა 1736 წელს. 1787 წლიდან ქალაქია. XIX საუკუნის 90-იან წლებში ციმბირის დიდი მაგისტრალის მშენებლობასთან დაკავშირებით, გახდა სატრანსპორტო და სავაჭრო ცენტრი.  თათრეთი - ყაზანი  აშშ - კოლუმბია  გაერთიანებული სამეფო - ნოთინგჰემფშირი  ისრაელი - პამლე  ჩინეთი - ურუმჩი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 94. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩელიაბინსკი ↑ https://www.1obl.ru/news/o-lyudyakh/region-774-novye-gosnomera-budut-poluchat-avtovladeltsy-chelyabinskoy-oblasti/
ბულბული (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით ბულბული შეიძლება აღნიშნული იყოს: ბულბული — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა ბულბული — აზერბაიჯანელი მომღერალი
ჩერკესკი

ჩერკესკი — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის დედაქალაქი. ქალაქი მდებარეობს იმიერკავკასიაში, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 98. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩერკესკი ქალაქ ჩერკესკის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-06-07 საიტზე Wayback Machine. ქალაქ ჩერკესკის ისტორია დაარქივებული 2006-02-09 საიტზე Wayback Machine.
ჩერნიგოვის სამთავრო

ჩერნიგოვის სამთავრო - ძველი რუსეთის სამთავრო XI-XIII სს-ში, რომელსაც ეკავა სევერიანების, ნაწილობრივ პოლიანების, რადიმიჩების, ვიატიჩების და სხვ. ტერიტორია, დნეპრის ორსავე მხარეს, მდინარე დესნის, სეიმის, სოჟის დინების გასწვრივ. ქალაქები: ჩერნიგოვი, სნოვსკი, ლიუბეჩი, ნოვგოროდ-სევერსკი, სტაროდუბი და სხვ. 1024-1036 წლებში მსტისლავ ვლადიმირის ძის, ხოლო 1054-1073 წლებში - სვიატოსლავ იაროსლავის ძის დამოუკიდებელი სამფლობელო იყო. 1097 წელს გამოეყო სევერსკის სამთავრო. ჩერნიგოვის უკანასკნელი მთავარი იყო მიხეილ ვსევოლოდის ძე (გ. 1246 წელს). 1239 წელს ჩერნიგოვი მონღოლებმა აიღეს და დაწვეს. Map of Kievan Rus (11th-12 centuries) დაარქივებული 2011-06-09 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 99.
ბულბული

ბულბული, იადონი (ლათ. Luscinia) — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. საქართველოშო გვხვდება 2 სახეობა; ჩვეულებრივი ბულბულის სხეული 160-190 მმ სიგრძისაა, იწონის 25 გრამამდე. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ევროპაში და დასავლეთ ციმბირში. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას (აპრილ-მაისსა და აგვისტოში) გვხვდება. სამხრეთული ბულბული მობუდარი გადამფრენი ფრინველია. გავრცელებულია დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში და წინა და შუა აზიაში. საქართველოშია აპრილიდან სექტემბრამდე. ბინადრობს ბუჩქნარში, წყაროების, მდინარეების ნაპირებზე, ტყისპირებში, მთის ფერდობებზე და ბაღებში; უყვარს წყლის სიახლოვე. მაისის ბოლოს დებს 4-5 კვერცხს, კრუხობა 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებება მწერებით, იშვიათად კენკრით. ბულბული საუკეთესო მგალობელი ფრინველია. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 559. ვიქსიკონში განმარტებულია სიტყვა: ბულბული
ჩერქეზები

ჩერქეზები (ადიღ. Адыгэхэр) — ადიღეების საერთო სახელწოდება. წერილობით ძეგლებში პირველად იხსენიება XIII საუკუნეში. ჩერქეზებს რუსეთში უწოდებენ ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მოსახლეობას (მ. შ. ყაბარდოელების წინაპრებსაც, რომლებიც ყუბანში გადასახლდნენ XIX საუკუნეში). ლაპარაკობენ ყაბარდოულ-ჩერქეზულ ენაზე, რომელიც განეკუთვნება კავკასიური ენების აფხაზურ-ადიღეურ ჯგუფს. საერთო რაოდენობა 50,8 ათასი კაცი. ცხოვრობენ ყარაჩაი-ჩერქეზეთის 17 აულში. ასევე ახლო აღმოსავლეთში, სადაც გადაასახლეს XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. აქ ჩერქეზებს უწოდებენ ადიღეებსაც, აფხაზებსაც და ოსებსაც. რუსეთის იმპერიის მიერ მე-19 საუკუნეში, რუსეთ-კავკასიის ომის დროს განხორციელდა ადიღე-ჩერქეზეთის მიზანმიმართული ეთნიკური წმენდა, გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე კაზაკების და რუსების ჩასახლების მიზნით. სულ ამ მოვლენებში განადგურებულ და გადასახლებულ იქნა მილიონ ნახევრამდე ჩერქეზული მოსახლეობის 90%–ზე მეტი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ, კავკასიოლოგ მერაბ ჩუხუას კვლევების თანახმად, „დამპყრობლური ომების პერიოდში ჩერქეზი ხალხის გენოფონდის საერთო დანაკარგმა, მოკლულის სახის შეადგინა ამ ხალხის მთლიანი მოსახლეობის 20%–ზე ბევრად მეტი“, რის გამოც ექსპერტები ამ ფაქტს გენოციდად აფასებენ. 2011 წლის 21 მაისს, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო სპეციალური დადგენილება, რომლითაც მე–19 საუკუნეში რუსეთის იმპერიის მიერ ჩერქეზი ხალხის ეთნიკური წმნედა „გენოციდის აქტად“ აღიარა. გადაწყვეტილებას მხარი, დამსწრე 95 დეპუტატიდან ყველამ ერთხმად დაუჭირა, რითაც საქართველო პირველი ქვეყანა გახდა ჩერქეზების გენოციდის აღიარებაში. რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ ეს ფაქტი საქართველოს „კონიუქტურულ–პოლიტიკური“ მიზნებით ახსნა და არა ჩერქეზი ხალხის „ტრაგიკული ბედის“ გაზიარების სურვილით. ამჯად ჯაიმუხა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 102. Всемирные Абаза-Адыгские (Черкесские) сайты ↑ პარლამენტში ჩერქეზთა ‘გენოციდის’ აღიარების მხარდამჭერი სამეცნიერო დასკვნა მოისმინეს. ნიუსი. სივილ ჯორჯია (2011). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-18. ციტირების თარიღი: 2011. ↑ საქართველომ ჩერქეზი ხალხის გენოციდი აღიარა. ნიუსი. სივილ ჯორჯია (2011). ციტირების თარიღი: 2011. ↑ რუსი დეპუტატი თბილისის მიერ ჩერქეზთა გენოციდის აღიარების შესახებ. ნიუსი. სივილ ჯორჯია (2011). ციტირების თარიღი: 2011.
ჩერსკის ქედი

ჩერსკის ქედი — ქედი რუსეთის ფედერაციის იმიერბაიკალეთის მხარეში. გადაჭიმულია მდინარე ოლენგუის სათავიდან მდინარე ოლიოკმამდე 400 კილომეტრზე. ქალაქ ჩიტასთან კვეთს მდინარე ინგოდა. სიმაღლე 1400-1500 მ-მდე. აგებულია გრანიტებით, ალაგ-ალაგ ეფუზივებითა და დანალექი ქანებით, კალთები და მწვერვალები შემოსილია ფიჭვნარითა და ლარიქსის ტყით. ჩრდილოეთის კალთის ღრმა ხეობებში ნაძვის, სოჭისა და კედრის ტაიგაა. სახელი ეწოდა ციმბირის მკვლევარის ივანე ჩერსკის პატივსაცემად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 102.
ჩერსკის მთაგრეხილი

ჩერსკის მთაგრეხილი — მთათა სისტემა აზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთის ფედერაციის იაკუტიის რესპუბლიკაში და მაგადანის ოლქში. გადაჭიმულია 1500 კმ-ზე. მდებარეობს იანა-ოიმიაკონის მთიანეთსა და მომა-სელენიახის მთათაშორის დადაბლებას შორის. მთავარი ქედებია:ხადარნაია, ტას-ხაიახტახი, ჩემალგინის, კურუნდია, ჩიბაგალახის, ბორონგი და სხვა. უმაღლესი წერტილია პობედა, 3147 მ (ულახან-ჩისტაის ქედზე). ჩერსკის მთაგრეხილი მეზოზოური დანაოჭების მთაგრეხილია:აგებულია პალეოზოური კარბონატული ქანებით, კიდეები - პერმული, ტრიასული და იურული ფიქლებით, ქვიშებითა და ალევროლიტებით. გვხვდება დიდი ინტრუზივებიც, რომლებთანაც დაკავშირებულია ოქროს, კალისა და სხვა წიაღისეულის საბადოები. ჰორსტული ქედები ერთმანეთისაგან გამოყოფილია გრაბენული ღრმულებით. წარბობს საშუალო სიმაღლის მთები, რომელთა თხემურ ნაწილში ალპური რელიეფია. არის თანამედროვე გამყინვარება (ფართობი 157 კმ2). ჰავა მკვეთრად კონტინენტურია, მკაცრი. იანვრის საშუალო ტემპერატურა -34-40°-მდეა. ჩადაბლებულ ადგილებში -60°-მდე. ზაფხული ხანმოკლეა და გრილი. ივლისის საშუალო ტემპერატურა მთაში 3°, ბარში კი 12-13°. ნალექები 300-700 მმ-მდე წელიწადში. ნალექები მეტწილად ზაფხულში მოდის. განვითარებულია მარადი მზრალობა. მდინარეები აჩენენ ვიწროანტეცედენტურ ხეობებს. მთათაშუა ქვაბულებში ხეობები განივრდება და ადგილ-ადგილ დაჭაობებულია. ხეობების ძირზე ხარობს ჭალის ტყეები - ალვის ხე, ჩოზენი, მთის კალთებზე 250-300 მეტრამდე (ჩრდილოეთით) და 700-1100 მეტრამდე (სამხრეთით) ლარიქსის მეჩხერი ტყეებია. ტერიტორიის თითქმის 80 % უჭირავს ქვის, მღიერეებიან და ბუჩქოვან ტუნდრას, ქონდარა ფიჭვის რაყებს. მაღალი მთის თხემურ ნაწილში ცივი, ქვიანი უდაბნოა. 1926 წელს აღმოაჩინა ი. ობრუჩევმა. სახელი ეწოდა ციმბირის ცნობილი მკვლევარის ივანე ჩერსკის პატივსაცემად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 102.
ჩიტა

ჩიტა — ქალაქი რუსეთის ფერერაციაში, იმიერბაიკალეთის (ყოფ. ჩიტის ოლქის) ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარეების ჩიტისა და ინგოდის შესართავთან. ცნობილია 1653 წლიდან. იყო შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი. 1905 წლის რევოლუციის დროს არსებობდა ჩიტის რესპუბლიკა. 1918-1920 წლებში იყო თეთრი მოძრაობის ხელში. 1920 წლიდან იყო შორებული აღმოსავლეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი. 1922 წლიდან იმიერბაიკალეთის გუბერნიის, 1937 წლიდან ჩიტის ოლქის დედაქალაქია, ხოლო 2008 წლის 1 მარტიდან იმიერბაიკალეთის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია. Официальный портал органов государственной власти Забайкальского края Администрация городского округа «Город Чита» დაარქივებული 2017-11-04 საიტზე Wayback Machine. Официальный сайт Читинской городской Думы დაარქივებული 2009-04-21 საიტზე Wayback Machine. Энциклопедия Забайкалья Читинский городской портал Фотографии города Читы История герба Читы
ოლიოკმა

ოლიოკმა — მდინარე რუსეთის ფედრაციაში. მდებარეობს იმიერბაიკალეთის მხარეში და ამურის ოლქში. მდინარე ლენას მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1436 კმ. აუზის ფართობი 210 კმ². Олёкма в «Словаре современных географических названий» დაარქივებული 2008-04-20 საიტზე Wayback Machine.
ბუსნაირნი

ბუსნაირნი (ლათ. Strigiformes) — ფრინველთა რიგი. ფართოდაა გავრცელებული მსოფლიოში (ანტარქტიკული და ზოგიერთი ოკეანური კუნძულის გამოკლებით). აერთიანებს ორი ოჯახის 133 სახეობას. საქართველოშია 8: რუხი ბუ, ჩვეულებრივი ზარნაშო, ჩვეულებრივი წყრომი, ოლოლი (ყურებიანი ბუ), ბაიყუში (ჭაობის ბუ), ბუკიოტი, ბუკნაჭოტი, ჭოტი. ბუსნაირთა ნამარხი ფორმები ცნობილია ეოცენიდან, თანამედროვე გვარების წარმომადგენლები ნაპოვნია ოლიგოცენში. ბუსნაირთა ბუმბული რბილია, დამატებით ღეპეპს არ შეიცავს, უკაკვო სხივები წაგრძელებულია, რითაც აიხსნება ბუმბულოვანი საფარველის სირბილე და უხმაურო ფრენა. ზომით დედალი ჭარბობს მამალს. სახის ბუმბული წარმოქმნის ე.წ. "სახის დისკოს", რომელიც მხოლოდ ამ რიგის წარმომადგენლებისთვისაა დამახასიათებელი და ასიმეტრიულ ყურებთან ერთად სალოკაციო მნიშვნელობა აქვს. ბუსნაირებს მოკლე და მოკაუჭებული ნისკარტი, ბასრი ბრჭყალები, თითქმის ბრჭყალებამდე შებუმბლული ოთხთითიანი (მეოთხე თითს შეუძლია უკან მობრუნება) ფეხები, დიდი ზომის თვალები, ძლიერ მოძრავი კისერი (შეუძლია თავის შემობრუნება 270°), მეტად მახვილი სმენა აქვთ. კისერი 14 მალისაგან შედგება, გულმკერდის მალები თავისუფლად ბოლოვდება და "მკერდის" ძვალს არ ქმნის. ტროპი კარგადაა გამოხატული. აქვთ მოქმედი ბრმა ნაწლავი, კარგად განვითარებული მბგერი იოგი, რომლის საშუალებითაც მრავალნაირ ბგერას გამოსცემენ. ჩიჩახვი არა აქვთ. უმრავლესობა მეღამურ ცხოვრებას ეწევა. მობინადრე ფრინველია. ბუდობენ ხეთა ფუღუროებში, გამოქვაბულებში, სოროებში. დებენ საშუალოდ 4-5 კვერცხს, კრუხობა გრძელდება 1 თვემდე. იკვებებიან მღრღნელებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 588.
პეტუნია

პეტუნია (Petunia) — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მოიცავს 15-მდე (ზოგი მონაცემით 40-მდე) სახეობას. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთით და სამხრეთ ამერიკაში. პეტუნიის ღერო დატოტვილია, ფოთოლი — კიდემთლიანი, ყვავილი — მარტოულა, მსხვილი, თეთრი, იისფერი ან მოწითალო. ყვავის უხვად და ხანგრძლივად (მაისიდან პირველ ყინვებამდე). აქვს სასიამოვნო სუნი. ნაყოფი კოლოფია. როგორც დეკორატიული ერთწლოვანს, ე. წ. ჰიბრადული პეტუნიის ჯიშებს იყენებენ რაბატისათვის, კლუმბისათვის, ოთახის მცენარედ. ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან ღეროს სიმაღლით, ყვავილის ზომით, ფორმითა და ფერით. ქსე, ტ. 8, გვ. 52, თბ., 1984
პეჩატნი დვორი

„პეჩატნი დვორ“ (რუს. Печатный двор) — პირველი რუსული სახელმწიფო სტამბა. დაარსდა დაახლოებით 1563 წელს მოსკოვში ივანე IV-ისა და მიტროპოლიტ მაკარის ხელშეწყობით. მდებარეობდა კიტაი-გოროდში (ახლანდელი ნიკოლსკაიას ქუჩის (რუს. Никольская улица) ჩრდილოეთ ნაწილში (1935—1990 წლებში 25 ოქტომბრის ქუჩა). 1564 წელს ივანე ფიოდოროვმა და პეტრე მსტისლავეცმა დაბეჭდეს სამოციქულო, 1565 — ჟამნი. 1568 წელს ა. ნევეჟამ და ნ. ტარასიევმა გამოსცესფსალმუნი. „პეჩატნი დვორ“ განახლებულ იქნა 1645 და 1679 წლებში. XVII საუკუნის ბოლოს აქ გამოიცა 500 დასახელების წიგნი; თითოეული წიგნის ტირაჟი 1200 ცალზე მეტი იყო. 1712 წელს „პეჩატნი დვორის“ საბეჭდი მანქანების ნაწილი გადაიტანეს პეტერბურგში. 1721 წლიდან 1917 წლამდე „პეჩატნი დვორის“ შენობაში მოთავსებული იყო სინოდის სტამბა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 52.
ჩიხურა

ჩიხურა ― მდინარე საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ყვირილის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2042 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 20 კილომეტრი, აუზის ფართობი 81 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმოვარდნები ― შემოდგომაზე, წყალმცირობა ― ზამთარსა და ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,2 მ³/წმ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 145.
ჩრდილოეთ ბაიკალის მთიანეთი

ჩრდილოეთ ბაიკალის მთიანეთი — მთიანეთი რუსეთის ფედერაციაში, ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ირკუტსკის ოლქსა და ბურიატეთში, სამხრეთიდან ესაზღვრება ზემო ანგარის ქედი, ჩრდილო-დასავლეთით საფეხურისებრ ეშვება შუა ციმბირის ზეგნისკენ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ვიტიმის ხეობით გამოყოფილია პატომის მთიანეთისაგან. შედგება ბრტყელმწვერვალებიანი ქედებისაგან (სიმაღლე 1100-1600 მეტრი, მაქსიმალური სიმაღლე 2578 მეტრი მთა ინიაპტუკი) და ტექტონიკურ რღვევებში განვითარებულ ვიწრო ხეობებისაგან. აგებულია გრანიტებით. არის გამყინვარების კვალი. ხეობების ძირი და კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია წიწვოვანი ტყით. ზევით მთის ტუნდრაა. არის ქარსის საბადო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 153-154.