laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ელენე ჩოხელი

ელენე ჩოხელი (დ. 21 მარტი, 1914, თბილისი — გ. 25 ივლისი, 1991, თბილისი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი და მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1965). 1932 წელს დაამთავრა თბილისის I ქორეოგრაფიოული სტუდია, 1937 წელს - თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებული მუშფაკულტეტი (ვოკალური). 1937–1943 წლებში საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი იყო, 1943 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე - თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრის წამყვანი მსახიობი. ქართული რეპერტუარი, ოპერეტები: „სიმღერა თბილისზე“ (შ. მილორავა დაიდგა 350–ზე მეტჯერ, მთავარი როლი), მარგო (ა. შავერზაშვილი „ნინო“, 1967, პრემიერა), მთავარი როლი (ბ. კვერნაძე „ცოლები და ქმრები“, 1970, პრემიერა), მთავარი როლი (მ. ჩირინაშვილი „ძველი თბილისის სურათები“, 1975, პრემიერა), მთავარი როლი (შ. მილორავა „ჩემი კეთილი მეზობელი“, 1977, პრემიერა). გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში. ელენე ჩოხელი 1994 წლის 23 ოქტომბერს გარდაიცვალა. დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე. 1955 : საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი 1965 : საქართველოს სახალხო არტისტი 1934 — „ჟუჟუნას მზითევი“ 1934 — „სამშობლო“ 1943 — „გიორგი სააკაძე“ 1958 — „ორი ოჯახი“ 1962 — „თხუნელა“ 1967 — „დაბრუნებული ღიმილი“ 1968 — „ტარიელ გოლუა“ 1972 — „მხიარული რომანი“ ელენე ჩოხელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ ელენე ჩოხელი — ეროვნული ფილმოგრაფია ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1965. №2. გვ. 20.
ერევნის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (სომხ. Ժամանակակից Արվեստի Թանգարան)) — მუზეუმი სომხეთში, მდებარეობს ერევანში, მესროპ მაშტოცის გამზირზე, კორპუსი №7. მუზეუმი დაარსდა 1972 წელს ხელოვნებათმცოდნე ჰენრიხ იგიტიანის ინიციატივით (იგი იყო მუზეუმის დირექტორი 37 წელი) ერევნის მერის გრიგორ ასრატიანის და იმდროინდელი რამდენიმე სომეხი მხატვრის მხარდაჭერით. დიდი ხნის განმავლობაში ერევნის მუზეუმი იყო ერთადერთი თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი სსრკ-ში. მუზეუმის პირველი გამოფენა შედგებოდა სამოციანი წლების სომეხი მხატვრების: მინას ავეტისიანის, აკოფ აკოფიანის, რუდოლფ ხაჩატრიანის, ვრუირ გალსტიანის და სხვათა ნამუშევრებისგან. ამჟამად მუზეუმში შეგიძლიათ ნახოთ ახალი თაობის სომეხი მხატვრების ნამუშევრები: სარქის ამალბაშიანი, არტურ სარქსიანი, მარინა დილანიანი, ალბერტ აკოფიანი, სამველ ბაღდასარიანი, არშიკ არშატიანი, რუბენ გრიგორიანი — ასევე უცხოელები: ტალინ ზაბუნიანი, ვაჩე დემირჩიანი, ლორან ნისუ სენი, შარის კარაპეტიანი (საფრანგეთი), ზიტა აფშარი, გერი ჯონი, მაიკლ გორმანი, სებასტიანო, კრის ბრაუნი (აშშ), სემ გრიგორიანი (გერმანია), ჰაიკ მესროპიანი (შვეიცარია) , ონიკ ატამიანი (დიდი ბრიტანეთი), არუტიუნ ჯინანიანი (რუსეთი). 2004 წელს ამერიკელმა მეცენატმა გრიგორ მურადიანმა მუზეუმს შესწირა ემილ კაზაზის ნახატები და სკულპტურები, ხოლო 2010 წელს ზანგეზურის სპილენძ-მოლიბდენის კომბინატმა მუზეუმისთვის გარენ ბედროსიანის სკულპტურები შეიძინა. მუზეუმი მდებარეობს მესროპ მაშტოცის გამზირზე, მისი დირექტორია ნუნე ავეტისიანი. 2020 წელს ერევნის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი ტურისტული პორტალ TurStat-ის მიხედვით დსთ-ში თანამედროვე ხელოვნების ყველაზე პოპულარულ მუზეუმების ხუთეულში მოხვდა. მუზეუმი არის პროგრამის „ერევნის ბარათის“ პარტნიორი. ↑ Թանգարանի պատմությունը. ციტირების თარიღი: 2020-10-23 ↑ Monica Ellena. (01.07.2016) Contemporary Art from Former Soviet Union Finds Collectors. ციტირების თარიღი: 2020-10-23 ↑ 3.0 3.1 3.2 Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան. ციტირების თარიღი: 2020-10-23 ↑ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԱՐՎԵՍՏԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆ պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն (ՊՈԱԿ). ციტირების თარიღი: 2020-10-23 ↑ „Ереванский Музей современного искусства включен в пятерку самых популярных в СНГ“. Новости-Армения. 21.04.2020. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-27. ციტირების თარიღი: 2020-10-23. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |date=-ში (დახმარება) ↑ Музей современного искусства г. Еревана. ციტირების თარიღი: 2020-10-23
ნატალია პაპინაშვილი

ნატალია პაპინაშვილი (დ. 24 აპრილი, 1944, თბილისი — გ. 6 მარტი, 2020, ოსლო) — ქართველი ბალერინა, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ნატალია ბეჟანის ასული პაპინაშვილი დაიბადა თბილისში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. მის პედაგოგები იყვნენ: ვახტანგ ჭაბუკიანი, მარიამ ბაუერი, მარგარიტა გრიშკევიჩი, თამარ ვიხოდცევა. 1962-1968 წლებში ნატალია იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის წამყვანი სოლისტი. მისი სასცენო დებიუტი შედგა ბალეტებში "რაფსოდია-ბლუზი" და "დემონი", სადაც იგი პარტნიორობას უწევდა ვახტანგ ჭაბუკიანს. 1965-1967 წლებში სტაჟირება გაიარა ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. სტაჟირების დასრულების შემდეგ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენას დაუბრუნდა. ქართველი ბალერინა სხვადასხვა დროს იყო ერევნისა და ყაზანის თეატრების საბალეტო დასის წამყვანი სოლისტი. ნატალია პაპინაშვილის მიერ შესრულებული ქართული ბალეტებიდან აღსანიშნავია შემდეგი როლები: ჯავარა (დავით თორაძე "გორდა"), შველი (ბიძინა კვერნაძე "ქორეოგრაფიული ნოველები"), თამარი (სულხან ცინცაძე "დემონი") და სხვ. სხვა რეპერტუარი: რიჩი (ჯორჯ გერშვინი "რაფსოდია-ბლუზი"), ჩელიტა, ჰამზათი (ლუდვიგ მინკუსი "დონ კიხოტი", "ბაიადერა"), ჟიზელი (ადოლფ ადანი "ჟიზელი"), ოდეტა-ოდილია (პეტრე ჩაიკოვსკი "გედების ტბა"), კოპელია (ლეო დელიბი "კოპელია"), პასკუალა (ალექსანდერ კრეინი "ლაურენსია"), სარი (ყარა-ყარაევი "მეხის ბილიკით") და სხვ. 1980 წელს მიანიჭეს საქართველოს დამსახურებული არტისტის წოდება. 1988 წელს მუშაობდა ქუთაისის თეატრის ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორად. 25-წლიანი აქტიური სასცენო მოღვაწეობის დამთავრების შემდეგ, ნატალია პაპინაშვილი კიდევ ერთხელ გაემგზავრა რუსეთში, რათა გაევლო პედაგოგ–ბალეტმაისტერის კურსი. 1988-1990 წლებში სანქტ-პეტერბურგის ცეკვის აკადემიაში მიიღო პედაგოგის კვალიფიკაცია და მას შემდეგ ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მუშაობდა ოსლოს ბალეტის სკოლაში. ამის პარალელურად, მას სისტემატურად იწვევდნენ მასტერ-კლასების ჩასატარებლად მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში: აშშ-ში (1991-1997), ჰოლანდიაში (1993), გერმანიაში (1995), კანადაში (1999) და სხვ. მის მოწაფეებს შორის არიან: ელენე გლურჯიძე, რობერტ რეფლინგი, სელინ კრაალი, ტრიშა კარტერი და სხვ. ქართველმა ბალერინამ ოსლოს საბალეტო სკოლაში 12 წელი იმუშავა, შემდეგ კი მოღვაწეობა "ბარდერ დანს აკადემიაში" (Bаrdar Academy AS) განაგრძო, სადაც გარდაცვალებამდე მუშაობდა. 1995 წელს აირჩიეს უკრაინის ცეკვის აკადემიის პროფესორად. 1997 წელს დაჯილდოვდა რუსეთის სერგეი დიაგილევის სახელობის კულტურის ცენტრის დიპლომით, საზღვარგარეთ კლასიკური ცეკვის პოპულარიზაციისათის. ნატალია პაპინაშვილი გარდაიცვალა 2020 წელს ოსლოში. ნატალია პაპინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნატალია პაპინაშვილი | ქართველები უცხოეთში
ირაკლი დუღაშვილი

ირაკლი ფარნაოზის ძე დუღაშვილი (დ. 27 ივლისი, 1957, ქ. ოზურგეთი) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე, უშიშროების გენერალ-მაიორი (2000). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი (1979), საქართველოს ეკონომიკური აღორძინების კავშირის თბილისის ბიზნესის ინსტიტუტი (1995), საქართველოს დიპლომატიური აკადემია (1998). 1985-1996 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახალხო კონტროლის კომიტეტში, შემდეგ საქართველოს კონტროლის პალატაში, თავდაცვის, სამართალდამცავ ორგანოთა და დიპლომატიურ დაწესებულებათა კონტროლის დეპარტამენტის უფროსად, 1996-1998 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსის მოადგილე, 1998-2001 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების მინისტრის მოადგილე, შემდეგ გარკვეული პერიოდი იყო საქართველოს ნავთობის საერთაშორისო კორპორაციის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 515.
დუშეთის განძი

დუშეთის განძი — V–VI საუკუნეების სასანური ვერცხლის მონეტების — დრაქმების განძი, აღმოჩენილი 1940–1944 წლებში ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. შემორჩენილია 13 ცალი მონეტა: პეროზ I-ის (459–484) 1 ცალი, კავად I-ის (488–531) 9 ცალი და ხოსრო I-ის (531–579) 3 ცალი. მონეტები დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში. დუნდუა გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Цоцелия М. В., Каталог сасанидских монет Грузии, Тб., 1981.
დუშეთის მუნიციპალიტეტის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი

დუშეთის მუნიციპალიტეტის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი — არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი. დაფუძნდა 2007 წლის 27 მარტს, დუშეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულებით. ცენტრის მიზანია დუშეთის მუნიციპალიტეტში ქართული კულტურის, მეცნიერებისა და განათლების განვითარების ხელშეწყობა, მოსახლეობის ჩართვა ეროვნულ-კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლის, მოვლა-პატრონობისა და პოპულარიზაციის საქმეში. მასში გაერთიანებულია ფილიალები: დუშეთის სახელოვნებო, ჟინვალის სამუსიკო, ფასანაურის სამუსიკო სკოლები; დუშეთისა და ჟინვალის კულტურის სახლები, დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი; დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი (სოფელი ყვავილი); დუშეთის კომპლექსური სასპორტო სკოლა. სავაძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
დუშეთის სახალხო თეატრი

იაკობ ტრიპოლსკის სახელობის დუშეთის სახალხო თეატრი — საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი თეატრი ქ. დუშეთში. დაარსდა 1880 წლის 20 იანვარს. პირველი სპექტაკლების დადგმის ინიციატორი თ. კვალიშვილი იყო. თეატრის სპექტაკლებში სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ: ვასო აბაშიძე, მაკო საფაროვა-აბაშიძისა, ნატო გაბუნია, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, ვალერიან გაბუნია, დიმიტრი ჩარკვიანი, ალექსანდრე კავსაძე, აკაკი ვასაძე, აკაკი ხორავა, ვასო გოძიაშვილი, იაკობ ტრიპოლსკი, ელენე ყიფშიძე და სხვები. 1956 წელს თვითმოქმედ დრამატულ თეატრს მიენიჭა „სახალხო თეატრის“ წოდება; რეჟისორად მიიწვიეს შ. ჩერქეზიშვილი, მხატვარი იყო ტ. ოთარაშვილი. 1988 წლიდან დუშეთის თეატრი მუშაობდა რაიონული კულტურის სახლის ბაზაზე (თეატრის რეჟისორი — ზ. კახიანი). 2008 წლიდან თეატრის რეჟისორია ლ. ლიქოკელი, მხატვარი — ა. ჭინჭარაული. 2018 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის იაკობ ტრიპოლსკის სახელი. მოზდოკელი თ., სეფიაშვილი კ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 523.
მესხები

მესხები — ერთ-ერთი უძველესი ქართული ტომი, ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს, მესხეთის მოსახლენი. თანამედროვე მესხებში დღევანდელი სამცხის ანუ ახალციხის, ადიგენისა და ასპინძის მუნიციპალიტეტების მოსახლეობას გულისხმობენ, ზოგიერთ შემთხვევაში აგრეთვე ჯავახებსაც. ოსმალეთს იმპერიის გავლენის ქვეშ მესხთა მნიშვნელოვანმა ნაწილმა ისლამი მიიღო და ისინი მუსლიმი „თურქი“ მესხების სახელით არიან ცნობილი. მესხების წინაპრები ისტორიულ დოკუმენტებში პირველად ძვ. წ. XII საუკუნეში არიან მოხსენიებულნი, მუშქების სახელწოდებით. მათი განსახლების არეალი იმ პერიოდში აღმოსავლეთი ანატოლია, ევფრატის სათავეები იყო. მუშქების მესხებთან კავშირზე, სწორედ ტომის სახელწოდების მსგავსება მიუთითებს. მიჩნეულია რომ მუშქების სამეფოს დაცემის შემდეგ (ძვ. წ. 676) ამ ტომმა ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ გადმოინაცვლა და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში დამკვიდრდა. ძვ. წ. VI საუკუნიდან ძველი ბერძნები, ანტიკური ავტორები, მათ მოსხების სახელწოდებით მოიხსენიებენ. ჰეკატეოს მილეტელის ცნობით ისინი კოლხები არიან. უფრო გვიან, ძვ. წ. V საუკუნეში, ისინი უკვე აქემენიანთა იმპერიის შემადგენლობაში, XIX სატრაპიაში შედიან. მოსხები მონაწილეობდნენ აქემენიანთა ლაშქრობებში საბერძნეთში. ჰეროდოტეს სიტყვებით, მათ, ტიბარენებთან ერთად, ამ ლაშქრობებში სარდლობდა სპარსი მხედართმთავარი არიომადოსი. მუსლიმი მესხები Le blog Meskhetians
გიორგი მზარელუა

გიორგი (ჟორა) მზარელუა (დ. 1 მაისი, 1940, სოფელი ობუჯი, წალენჯიხის რაიონი, საქართველოს სსრ — გ. მარტი, 2000, ზუგდიდი, საქართველო) — ქართველი მწვრთნელი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ოსტატობის კანდიდატი. მუშაობდა მწვრთნელად ზუგდიდსა და წალენჯიხაში. დაამთავრა მოსკოვის ცენტრალური ფიზკულტურის ინსტიტუტის ჭადრაკის სპეციალიზაციით (1971). მისი ხსოვნისადმი მიძღვნილი ტურნირები რეგულარულად ტარდება წალენჯიხასა და ზუგდიდში. გიორგი მზარელუა საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის კონკურსი, 1997, საპატიო შეფასება თანაბარი უფლებით ამოხსნა: 1. მფb7 მფf5 2. a6 მფg6 3. a7 მფh5 4. a8მ! g6 5. მb6 cb 6. c7 b5 7. c8მ b4 8. მd6 ed 9. e7 d5 10. e8მ d4 11. მf6# გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 311. ↑ ჟორა მზარელუას მემორიალი ↑ ველიმირ კალანდაძე, პრიზები განაწილდა, «ლაზიერი» («საქართველოს რესპუბლიკის» დამატება, N19, 1997), N4, 1997, გვ.7
მიხეილ აზრუმელაშვილი

მიხეილ აზრუმელაშვილი (დ. 15 ივნისი, 1913, სოფელი სამარა, ციმბირი, რუსეთის იმპერია) — ქართველი ინჟინერი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, მრავალი კონკურსის მონაწილე. მიხეილ აზრუმელაშვილი „ლელო“, 1966 ამოხსნა: 1. მფb7 თუ 1. ... f2 2. მd5 თუ 1. ... ეb4 2. მb5 თუ 1.კb2 ლe4 გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 310. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 323.
აინშტაინი (ერთეული)

აინშტაინი (აღნიშვნა: ?, E) — სინათლის კვანტების ენერგიის სისტემგარეშე საზომი ერთეული. გამოიყენება ფოტოქიმიაში. სახელი ეწოდა ა. აინშტაინის პატივსაცემად. 1 აინშტაინი უდრის გარკვეული სიხშირის სინათლის კვანტების ენერგიას, რომელიც ფოტოქიმიურ სისტემაში გამოიწვევს 7023602214076000000♠6.02214076×1023 (ავოგადროს რიცხვი) მოლეკულის ფოტოქიმიურ გარდაქმნას. კავშირი 1 აინშტაინსა და სინათლის სიხშირეს ( ν {\displaystyle \nu } ) შორის გამოისახება ფორმულით: E = 6.02252 ⋅ 10 23 h ν {\displaystyle E=6.02252\cdot 10^{23}h\nu } , სადაც h {\displaystyle h} პლანკის მუდმივაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 234.
აინშტაინის რგოლი

აინშტაინის რგოლი, აინშტაინ-ხვოლსონის რგოლი, ხვოლსონის რგოლი — გრავიტაციული ლინზირებით გამოწვეული მირაჟი. ხშირ შემთხვევაში სინათლის ასეთი დეფორმაცია შორეული გალაქტიკის ორ გამოსახულებას აჩენს (ან მეტს), თუმცა გალაქტიკისა და გრავიტაციული ლინზის ზუსტად ერთ ხაზზე განლაგების შემთხვევაში გამოსახულებები ნალის ფორმის, თითქმის შეკრულ რგოლად ერთიანდებიან. ეს ეფექტი ალბერტ აინშტაინმა ჯერ კიდევ 70 წლის წინ იწინასწარმეტყველა. ლინზა LRG 3-757 პირველად 2007 წელს აღმოაჩინეს, ცის სლოანისეული ციფრული აღწერის დროს (SDSS). ლინზის წარმოდგენილი გამოსახულება ჰაბლის სახელობის ორბიტალური ტელესკოპით იქნა მიღებული, მასზე დამონტაჟებული ფართეკუთხიანი კამერით. ისეთი ძლიერი გრავიტაციული ლინზები, როგორიც LRG 3-757-ია მხოლოდ ციური უცნაურობა არ არის: მათი ბევრი თვისება ასტრონომებს საშუალებას აძლევს შეაფასონ ბნელი მატერიის მასა, რომელსაც მალინზირებელი გალაქტიკა შეიცავს. გრავიტაციული ლინზირება იწინასწარმეტყველა ალბერტ აინშტაინმა ფარდობითობის ზოგადი თეორიით. სინათლის ნაკადი, რომელიც უნდა გადაადგილდებოდეს სწორ ხაზში, მასიური სხეულების სიახლოვეს გავლისას განიცდის დეფრაქციას და გარდატყდება. აინშტაინის რგოლი არის გრავიტაციული ლინზირების განსაკუთრებული შემთხვევა, რომელიც გამოწვეულია წყაროს, ლინზისა და დამკვირვებლის ზუსტი განლაგებით. ეს იწვევს სიმეტრიას ლინზის გარშემო, რაც იწვევს რგოლის მსგავს სტრუქტურას. აინშტაინის რგოლის ზომა მოცემულია აინშტაინის რადიუსით. რადიანებში უდრის θ 1 = 4 G M c 2 D L S D S D L {\displaystyle \theta _{1}={\sqrt {{\frac {4GM}{c^{2}}}\;{\frac {D_{LS}}{D_{S}D_{L}}}}}} , სადაც, G {\displaystyle G} გრავიტაციული მუდმივაა, M {\displaystyle M} — ლინზის მასა, c {\displaystyle c} სინათლის სიჩქარე, D L {\displaystyle D_{L}} — კუთხური მანძილი ლინზამდე, D S {\displaystyle D_{S}} — კუთხური მანძილი წყარომდე და D L S {\displaystyle D_{LS}} — კუთხური მანძილი ლინზასა და წყაროს შორის. აღსაღნიშნავია რომ, როგორც წესი D L S ≠ D S − D L {\displaystyle D_{LS}\neq D_{S}-D_{L}} . SLACS-ის მიერ დაფიქსირებული აინშტაინის რგოლები მოხდენილი რკალი SDSSJ0146-0929 გარშემო არის აინშტაინის ბეჭდის მაგალითები გალაქტიკის წინ გამავალი შავი ხვრელის სიმულირებული ხედი SDP-ის მონტაჟი.81 აინშტაინის ბეჭედი და ლინზირებული გალაქტიკა აინშტაინის რგოლები შავ ხვრელთან ახლოს astronet.ge // აინშტაინის რგოლი ↑ Overbye, Dennis (March 5, 2015). „Astronomers Observe Supernova and Find They're Watching Reruns“. The New York Times. ციტირების თარიღი: March 5, 2015. ↑ Drakeford, Jason; Corum, Jonathan; Overbye, Dennis (March 5, 2015). „Einstein's Telescope - video (02:32)“. The New York Times. ციტირების თარიღი: December 27, 2015. ↑ Pritchard, Jonathan. Gravitational lensing. Harvard and Smithsonian. ციტირების თარიღი: 21 December 2019
მათხირი

მათხირი — მარცვლეული კულტურების საწყაო XIII საუკუნის აღმოსავლეთ საქართველოში. შეადგენდა კოდის 1/32-ს (0.9 კგ.). ენციკლოპედია „საქართველო“
მათხოჯის მღვიმე

მათხოჯის მღვიმე — მღვიმე საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ მათხოჯში, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. მღვიმის შეფარდებითი სიმაღლეა 150 მ. გამომუშავებულია ცარცულ კირქვებში. შედგება რამდენიმე დარბაზისაგან. ჯამური სიგრძეა 55 მ. ქიმიური ნალექებიდან აღსანიშნავია სტალაქტიტები და კბილისებრი ნაღვენთები, მექანიკურიდან – ნგრევის ადგილობრივი მასალები, თიხები. მ. მ. მშრალი მღვიმეა. მასში გვხვდება შუა საუკუნეების შუახანის კულტურული ნაშთები (კერამიკის ნამტვრევები). ენციკლოპედია „საქართველო“
ვალერიან მაისაია

ვალერიან რაჟდენის ძე მაისაია (დ. 28 მარტი, 1929, სოფელი მუხურჩა, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 მარტი, 1979, თბილისი) — ქართველი ნეიროქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974). 1954 წელს დაამთავრა თსსი. 1960-1972 წლებში მუშაობდა ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ექსპერიმენტულ ლაბორატორიაში, შემდეგ — ნეიროქირურგიულ განყოფილებაში. 1972-1973 წლებში იყო ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი მუშაკი; 1973-1976 წლებში — თსსი-ის ბავშვთა ქირურგიის, 1976 წლიდან — ნერვულ სნეულებათა კათედრის პროფესორი; 1978 წლიდან — ბავშვთა რესპუბლიკური საავადმყოფოს, ამიერკავკასიაში პირველი ნეიროქირურგიული განყოფილების დამფუძნებელი (შემდგომში გამგე). ვ. მაისაია არის სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი, რომლებიც ეხება ნეიროქირურგიისა და ნეიროფიზიოლოგიის აქტუალურ საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ლენინის ორდენი (1970). ენციკლოპედია საქართველო
ნუგზარ ებანოიძე

ნუგზარ ერმალოს ძე ებანოიძე (დ. 1 იანვარი, 1944, დაბა ხობი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2001), პროფესორი (2003). დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი (1965). 1969-1971 წლებში მუშაობდა იქვე, 1971-1977 წლებში — სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევით და საკონსტრუქტორო-ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 2005-2009 წლებში იყო საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, 2009 წლიდან — ემერიტუს პროფესორი. სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებაა სოფლის მეურნეობის მექანიზაცია, მ. შ. სუბტროპიკული კულტურების მოვლა-მოყვანის თანამედროვე ტექნოლოგიები და მანქანათა კომპლექსის დამუშავება. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2008). კეთილშობილი დაფნის წარმოების უნარჩენო ტექნოლოგია და მანქანათა კომპლექსი, თბ., 1999. ჩაის ფოთლის კრეფის მექანიზაცია და გადამუშავება, თბ., 2008. ხეხილის მოსავლის აღების მექანიზაცია, ქუთ., 2008. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 527.
არჩილ ებრალიძე (ისტორიკოსი)

არჩილ ევგენის ძე ებრალიძე (დ. 12 ოქტომბერი, 1916, ქუთაისი, — გ. 15 დეკემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1973), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1988). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი (1940). 1940-1941 წლებში მსახურობდა საბჭოთა ჯარში. 1952-1960 წლებში იყო ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის მარქსიზმ-ლენინიზმის კათედრის გამგე, 1958 წლიდან — იმავე ინსტიტუტის პრორექტორი, 1960 წლიდან — თსუ-ის სკკპ ისტორიის კათედრის დოცენტი, 1973-1978 წლებში — კათედრის გამგე. მუშაობდა სახელმწიფოთაშორის და ეროვნულ ურთიერთობათა საკითხებზე, რასაც მარქსისტული იდეოლოგიის თვალთახედვით განიხილავდა. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 530.
რევაზ ებრალიძე

რევაზ სიმონის ძე ებრალიძე (დ. 3 აგვისტო, 1921, თბილისი, — გ. 11 აგვისტო, 1980, იქვე) — ქართველი დრამატურგი, კინოსცენარისტი. საქართველოს და აფხაზეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1977). სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტში (1940-1942). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1945). მუშაობდა უცხოეთთან კულტურული ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოების კულტურის განყოფილების მთავარ რედაქტორად (1946–1948), ვოლგა-დონის არხის მშენებლობის ერთ-ერთი მონაკვეთის მთავარ ინჟინრად (1950–1957), კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ შემოქმედებით გაერთიანებაში (1971 წლიდან გარდაცვალებამდე). 1959 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კინემატოგრაფისტთა კავშირის გამგეობების წევრი. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო როგორც თეატრის დრამატურგმა. მისი ნაწარმოებები დაიდგა თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრში („მეგობრები“, 1950 თანაავტორი და რეჟისორი ლ. ჭუბაბრია), თბილისის მარჯანიშვილის თეატრში („ნანა“, 1955, რეჟ. თ. წეროძე), თელავის სახელმწიფო თეატრში („ჩამოდით ჩვენთან“, 1947, რეჟ. ა. მაღლაკელიძე), თბილისის რუსთაველის თეატრში (კომპოზიცია „ვეფხისტყაოსანი“, 1966, რეჟ. ა. ჩხარტიშვილი), თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში („მე გაზაფხულზე მომკლეს“, რეჟ. ვ. ანდრონიკაშვილი) და სხვ. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად პიესას „თანამედროვე ტრაგედია“ (რუსთაველის თეატრი, 1960, რეჟ. ა. ჩხარტიშვილი; მოსკოვის სტანისლავსკის სახელობის თეატრი, 1961, რეჟ. მ. იანშინი; სათაურით „გზა მზისკენ“, ზაარბრიუკენის თეატრი, 1974, რეჟ. ჰ. ვედეკინდი). ებრალიძის სცენარების მიხედვით გადაღებულია არაერთი ფილმი, მ. შ. მხატვრული ფილმები: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“ (1959, რეჟ. მ. ჭიაურელი), „უდიპლომო სასიძო“ (1961, რეჟ. ლ. ხოტივარი), „ქალაქი ადრე იღვიძებს“ (1968, რეჟ. ს. დოლიძე); დოკუმენტური ფილმები: „კოტე მარჯანიშვილი“ (1962, რეჟ. ს. ჭელიძე), „ზაქარია ფალიაშვილი“ (1971, რეჟ. ვ. ვალიშვილი); მულტიპლიკაციური ფილმები: „მტრობა“ (1956, რეჟ. ა. ხინთიბიძე), „წუნა და წრუწუნა“ (1958, რეჟ. ა. ხინთიბიძე). მოგზაურობა ზღაპარში, «საბჭოთა ხელოვნება», 1970, №6. Куда плывут облака, М., 1961. Современная трагедия, М, 1961. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 530.
ებსტორფის მსოფლიოს რუკა

ებსტორფის მსოფლიოს რუკა — შუა საუკუნეების მსოფლიოს რუკა (mappa mundi), რომელიც აღმოჩნდა გერმანიის ქვემო საქსონიის მხარეში მდებარე ებსტორფის მონასტერში 1843 წელს. რუკა შექმნილია დაახლოებით 1234-1240 წლებში. მიეწერება გერვას ებსტორფელის სახელით ცნობილი კარტოგრაფს. ითვლება შუა საუკუნეების დასავლეთევროპული კარტოგრაფიის შედევრად. რუკის ორიგინალი ინახებოდა ჰანოვერში, სადაც ის განადგურდა II მსოფლიო ომის დროს 1943 წელს მოკავშირეთა მიერ ქალაქის დაბომბვისას. რუკის ორიგინალური ზომის ასლი დაცულია იმავე ებსტორფის მონასტერში. რუკა შესრულებული იყო თხის ტყავისგან შექმნილ ქსოვილზე. მისი სიმაღლეა 3,58 მ, სიგანე — 3,56 მ. რუკაზე დატანილია 1200-ზე მეტი ლეგენდა და მინიატურა. რუკის ზედა კიდეში მოთავსებულია იესო ქრისტეს თავი, მარჯვენა და მარცხენა მხარეს — ხელები, ქვედა ბოლოში — ფეხები. ქვეყნიერება მოიაზრება მაცხოვრის ჯვარცმულ სხეულად. რუკის განლაგება ტრადიციულად მისდევს შუა საუკუნეების მსოფლიოს რუკების მოდელს. ქვეყნიერებას შემორკალავს მსოფლიო ოკეანე ცალკეული კუნძულებით. რუკის ქვედა მარცხენა კუთხეში მოთავსებულია ევროპა; ქვემოთ, მარჯვნივ — აფრიკა; ზედა ნახევარში — აზია. მთელ ჩრდილოეთ აზიას შემოსაზღვრავს კავკასიის მთები. წარწერის მიხედვით, კავკასიონი აღმოსავლეთში იწყება სერების (ჩინეთის) ზღვასთან და თითქმის ევროპამდე გრძელდება. კავკასიის მთაზე ცხოვრობენ ამორძალები, მასაგეტები, კოლხები და სარდები (სარმატები). კავკასიონის გადაღმა არის კასპიის ზღვა, რომელიც ჩრდილოეთის ოკეანიდან იჭრება ხმელეთში. ჩრდილოეთით სახლობენ გოგის და მაგოგის ხალხები, რომლებიც წარწერის თანახმად, კავკასიონის გადაღმა ჩაკეტა ალექსანდრე მაკედონელმა, ისინი ქრისტიანული ტრადიციის მიხედვით, ჯებირებს გადმოანგრევენ ანტიქრისტეს მოსვლისას. კავკასიონის გადაღმა მთელი სივრცე სკვითიად მოიხსენიება. იქვეა დატანილი ჰირკანია, კავკასიონს გადმოღმა კი — არარატის მთა ნოეს კიდობნით. მათ ქვემოთ მიედინება მდინარე, სავარაუდოდ, მტკვარი, რომელიც ჩადის ჩრდილოეთის ოკეანეში. აღნიშნულ მდინარესა და კავკასიის მთას შორის რუკაზე დატანილია ორი შეიარაღებული ქალის სურათი. ესენი არიან ამორძალთა დედოფლები — მარპესია და ლამპეტა. ამორძალთა დედოფლების ქვემოთ ჩანს ასევე ციხესიმაგრის აღმნიშვნელი გამოსახულება. ეს არის კასპიის კარი, ანუ დერბენდი. იქვეა ორი შეიარაღებული მეომარი. რუკაზე დატანილია აგრეთვე კოლხეთის სამეფო, კოლხების, ოქროს საწმისის, მეფე აიეტის, ქალაქ დიოსკურიის, მდინარე ფასისის გამოსახულებით. სამი ლეგენდა მოკლედ ეხება აღნიშნულ თემებს. პირველის მიხედვით ვარაუდობენ, რომ იასონის მიერ კოლხეთში მოპოვებული ოქროს საწმისი ტროის ომის დაწყების მიზეზი გახდა. მეორე ლეგენდა ახასიათებს თავად ოქროს საწმისს, რომელიც არგონავტებმა იასონის მეთაურობით მოსტაცეს მეფე აიეტს. მესამე ლეგენდაში კი ლაპარაკია ქალაქ დიოსკურიის დაარსებაზე. თვარაძე ა., საქართველო და კავკასია ევროპულ წყაროებში (XII–XVI საუკუნეთა ისტორიოგრაფიული და კარტოგრაფიული მასალის საფუძველზე), თბ., 2004. თვარაძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. Pischke, G., Gregori, G. P. (ed.). "The Ebstorf Map: tradition and contents of a medieval picture of the world". History of Geo- and Space Sciences. 5. Copernicus Publications, 2014. Miller K., Mappaemundi: Die ältesten Weltkarten, Bd. 5 – Die Ebstorfkarte, Stuttg., 1896. Miller K., Die Ebstorfkarte, Stuttg. – Wien, 1903. Rosien W., Die Ebstorfer Weltkarte, Hannover, 1952.