laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ადაპტიური ზონა

ადაპტიური ზონა — გარემო პირობების კომპლექსი, რომელიც განსაზღვრავს ორგანიზმთა ჯგუფების შეგუების (ადაპტაციის) ტიპს. იმისდა მიხედვით, თუ რა მცენარეული ან ცხოველური ორგანიზმები ეგუებიან ამა თუ იმ გარემოს (წყალი, ხმელეთი, ტყე, უდაბნო, მაღალმთიანეთი და სხვ.) ა. ზ. ქვეზონებად იყოფა („ძაღლების ზონა“, „გვიმრების ზონა“ და ა. შ.). იგი შეიცავს მრავალ ეკოლოგიურ ანუ სასიცოცხლო ნიშს, რომელიც გარკვეულ სახეობას უვავია. ადაპტიური ზონა განუწყვეტლად იცვლება როგორც ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების ცვლის, ისე აქ მოსახლე ორგანიზმების ევოლუციის შესაბამისად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 85.
ადაპტიური რადიაცია

ადაპტიური რადიაცია — ორგანიზმის ამა თუ იმ ჯგუფში (სახეობა, ოჯახი, რიგი, კლასი) განსხვავებული ფორმების წარმოქმნა სხვადასხვა გარემოსადმი ადაპტაციის შედეგად. ადაპტიური რადიაცია ხდება ორგანიზმების სხვადასხვა მიმართულებით დივერგენციული ევოლუციის გზით. ადაპტიური რადიაციის იდეა ეკუთვნის ჩ. დარვინს. თვით ტერმინი მოგვიანებით (1915) შემოიღო ამერიკელმა პალეონტოლოგმა ჰ. ოსბორნმა. ადაპტიური რადიაციის პროცესში ორგანიზმი იძენს სპეციალურ ადაპტაციას და ვრცელდება ახალ ადაპტიურ ფონებში. ადაპტიური რადიაციის ძირითადი წყაროა შიგასახეობრივი პროცესები (სახეობრივი პოპულაციების გენეტიკური მრავალგვარობა, სახეობის დიფერენციაცია გეოგრაფიულ და ეკოლოგიურ რასებად, შიგასახეობრივი წინააღმდეგობანი და სხვ.). ძუძუმწოვრების ადაპტიური რადიაციით განვითარდა მოსიარულე (ძაღლები, კატები), მორბენალი (ცხენები), მხტუნავი (მიწის კურდღლები), მიწათხარია (თხუნელები, ბრუცები), მეხეური (ციყვები, მაიმუნები), მფრინავი (ღამურები), მცურავი (სელაპები, ვეშაპები) და სხვა ფორმები. ადაპტიური რადიაციის თვალსაჩინო მაგალითია ქვეწარმავლების ევოლუცია. არანაკლები მნიშენელობა აქვს ადაპტიური რადიაციას უხერხემლო ცხოველების (ზღვის შროშანები, ზღვის ზღარბები, მხარფეხიანები, ორსაგდულიანი და მუცელფეხიანი მოლუსკები და სხვ.) ევოლუციაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 85.
ალექსი ადაშევი

ალექსი თედორეს ძე ადაშევი (რუს. Алексе́й Фёдорович Ада́шев, გ. 1561) — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე. ივანე IV-თან დაახლოებული პირი, რჩეული რადის მთავრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დიდი როლი ითამაშა XVI საუკუნის 50-იანი წლების რეფორმების მომზადებაში. აქტიურად მონაწილეობდა ივანე IV-ის ომებსა და დიპლომატიურ საქმიანობაში. ხელმძღვანელობდა ივანე IV-ის მეფობის ქრონიკის შედგენას, ასტრახანისა და ყაზანის სახანოთა შემოერთების, დიპლომატიურ მომზადებას. ლივონიის ომის (1558-1583 წწ.) პერიოდში ალექსმა ყირიმის სახანოს წინააღმდეგ აქტიურ მოქმედებას დაუჭირა მხარი და ამით ივანე IV-ის პოლიტიკას დაუპირისპირდა. 1560 წელს რჩეული რადის რეფორმებითა და ლივონიასთან არახელსაყრელი დაზავებით უკმაყოფილო თავადაზნაურობის ნაწილმა ალექსის ზურგი შეაქცია. იგი თანდათან ჩამოაცილეს ხელისუფლებას. 1560 წელს ვოევოდად გაგზავნეს ლივონიაში, რაც საპატიო გადასახლებას ნიშნავდა. იმავე წელს ივანე IV-ის ბრძანებით იურიევში გადაიყვანეს და დააპატიმრეს. იქვე გარდაიცვალა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 86.
დანიელ ადაშევი

დანიელ თედორეს ძე ადაშევი (რუს. Дании́л Фёдорович Ада́шев; გ. დაახლ. 1561) — რუსი მხედართმთავარი, ალექსი ადაშევის ძმა. 1553–1554 წლებში ხელმძღვანელობდა ვოლგისპირეთში აჯანყებათა ჩახშობას, მონაწილეობდა ყაზანზე ლაშქრობასა და ლივონიის ომში (1558–1583). 1559 წელს მიიღო ოკოლნიჩის წოდება. იმავე წლის თებერვალ-სექტემბერში სათავეში ედგა ყირიმის სახანოზე ლაშქრობას. 1560 წელს ლივონიაში მეთაურობდა რუსეთის არტილერიას. იმავე წელს ძმასთან ერთად შერისხეს; სიკვდილით დასაჯეს მცირეწლოვან შვილთან და ნათესავებთან ერთად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 86.
ხანტი ენა

ხანტი ენა, ოსტიაკური ენა (ხანტ. ханты ясаӈ) — ურალურ ენათა ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის, ობურ-უნგრული შტო. გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ ციმბირში მდინარე ობის ნაპირებზე ხანტი-მასისა და იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგებში. ხანტი ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 14.000-ს აღემატება. ენაში მრავლადაა დიალექტები. აქვს სახელთა 3 რიცხვი: მხოლობითი, ორობითი და მრავლობითი. ბევრია კუთვნილების აღმნიშვნელი ფორმა. ლექსიკაში გვხვდება კომი-ზირიანული, ნენური, თურქული და რუსული ენებიდან ნასესხები სიტყვები. ხანტიური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მისი 4 დიალექტის გაერთიანებული ანბანი მოიცავს 52 ასო–ნიშანს (გრაფემას). დამწერლობა შემოიღეს ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჯერ ლათინური (1930), შემდეგ რუსული (1937) ანბანის საფუძველზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 432.
ელ-რიფი

ელ-რიფი (არაბ. جبال الريف) — ქედი ატლასის მთების სისტემაში, ჩრდილოეთ მაროკოში. გადაჭიმულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ. მაქსიმალური სიმაღლე 2456 მ (მთა თიდიგინი). უმეტესწილად აგებულია კირქვებით. დასერილია მდინარეთა მრავალრიცხოვანი ხეობებით. ჩრდილოეთ კალთის ქვედა მონაკვეთებზე გვხვდება მაკვისი და კორპის მუხის ტყეები, უფრო მაღლა ტუიასგან, ღვიისგან და კედრისგან შემდგარი წიწვოვანო ტყე, სამხრეთ კალთებზე ხეხილის ბაღებია. ქედის სამხრეთ ნაწილში, იქ, სადაც იგი მაროკოს მესეტაში გადადის, განლაგებულია უძველესი ქალაქი ფესი. ელ-რიფი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ელ-რიფი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
გიუნყიშლახი

გიუნყიშლახი (აზერ. Günqışlaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. Günqışlaq GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ჰაჯალი (ზანგილანი)

ჰაჯალი (აზერ. Hacıalılı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ჰაჯალი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
თიდიგინი

თიდიგინი — მთა ჩრდილოეთ მაროკოში. წარმოადგენს ელ-რიფის ქედის უმაღლეს წერტილს. სიმაღლე 2456 მ. მაროკოს გეოგრაფიული ცენტრიდან ჩრდილოეთით განლაგებულია 320 კმ-ში და დედაქალაქ რაბატიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 232 კმ-ში. ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროდან გაწოლილია დაახლოებით 50 კმ-ში. ↑ Ascent of Jebel Tidirhine on 2013-06-21
თელ-ატლასი

თელ-ატლასი (არაბ. الاطلس التلي) — ატლასის მთებში შემავალი მთათა სისტემა. განლაგებულია მაროკოს, ალჟირისა და ტუნისის ტერიტორიებზე. სიგრძე 1500 კმ, სიგანე 115 კმ. საშუალო სიმაღლე დაახლოებით 1500 მ, უმაღლესი წერტილია მთა ლალა-ხედიჯა (2308 მ), რომელიც განლაგებულია ჯურჯურის ზღვისპირა ქედზე. დასავლეთით საშუალომთიანი მასივები ენაცვლება კუესტურ რელიეფსა და დიდ მთათაშუა ვაკეებს; აღმოსავლეთ ნაწილში უმთავრესად ბორცვიან-სერიანი რელიეფია და შეიმჩნევა ვულკანური მოქმედების კვალი. ჩრდილოეთ კალთებზე, 800 მ-მდე მაკვისის ბუჩქნარია, ზემოთ — კორპის ხის, ქვამუხისა და ფოთოლმცვივანი ჯიშების ტყეები, 1500 მ-მდე ალეპოს ფიჭვის სარტყელია, უფრო ზევით კი ხარობს ღვია, ტუია და ქონდარა ფიჭვი. დამახასიათებელია ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი. ქედის ძირში განლაგებულია ქალაქები: ალჟირი და ორანი. უშუალოდ ქედზე, ზღვის დონიდან 650 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ქალაქი კონსტანტინა. ქედის რაიონში განვითარებულია მეცხვარეობა, იზრდება ქერი. ჯურჯურის ქედზეა აფრიკის უღრმესი მღვიმე ანუ-იფლისი. თელ-ატლასის ფარგლებშია ჯურჯურის ეროვნული პარკი, რომელიც დაარსდა 1983 წელს და რომლის ფართობია 82,25 კმ². თელ-ატლასი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) თელ-ატლასი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ჰავალი

ჰავალი (აზერ. Havalı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ჰავალი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ჰაქერი (ზანგილანი)

ჰაქერი (აზერ. Həkəri) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
იჩარი

იჩარი (აზერ. İçəri) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იჩარი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ზედა სასუნთქი გზების ანთება

ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება — მეტად გავრცელებული დაავადება. სხვადასხვა დროს მას უწოდებდნენ ზედა სასუნთქი გზების კატარს, მწვავე რესპირატორულ დაავადებას, მწვავე რესპირატორულ ვირუსულ დაავადებას. ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება შეიძლება გამოიწვიოს: ვირუსმა (გრიპის, პარაგრიპის ვირუსმა, ადენოვირუსმა, რინოვირუსმა, ენტვროვირუსმა). ბაქტერიამ (სტრეპტოკოკმა, მენინგოკოკმა) მიკოპლაზმამ. დაავადების ძირითადი ხემშემწყობი ფაქტორია ორგანიზმის გადაცივება. ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება ვლინდება ვირუსით გამოწვეული ინტოქსიკაციის ზოგადი, არასპეციფიკური ნიშნებით. ძირითადი სიმპტომებია ტემპერატურის მომატება, თავის ტკივილი, ძილის დარღვევა, სისუსტე, კუნთების ტკივილი, მადის დაქვეითება, გულისრევა, ღებინება. მძიმე შემთხვევაში მოსალოდნელია მოქმედებათა შენელება ან აგზნებადობა, ცნობიერების მოშლა, კრუნჩხვა. ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთებით დაავადებას ახასიათებს კატარული ნიშნებიც, რომლებიც ზედა სასუნთქი გზების ამა თუ იმ ორგანოს უპირატეს დაზიანებაზეა დამოკიდებული. რინიტი — ცხვირის ლორწოვანი გარსის ანთება. ვლინდება სურდოთი, ცხვირიდან გამონადენით, ცემინებით და ცხვირით სუნთქვის გაძნელებით. ფარინგიტი — ხახის ლორწოვანის გარსის ანთება. ავადმყოფი უჩივის ყელში ღიტინის შეგრძნებას და ყლაპვის დროს ტკივილს. ლარინგიტი — ხორხის ანთება. აღინიშნება ხრიწიანობა მყეფავი ხველა. ტონზილიტი ანუ კატარული ანგინა — ნუშურა ჯირკვლის ანთება. ავადმყოფის უჩივის ყლაპვის დროს ტკივილს. ნუშურა ჯირკვლები გადიდებულია, მათი ლორწოვანი — გაწითლებული. ტრაქეიტი — ტრაქეის ანთება. აღინიშნება წიწკნის შეგრძნება მკერდის ძვლის უკან, მშრალი შემაწუხებელი ხველა, რომელიც შეიძლება 2-3 დღეს გაგრძელდეს. გამოწვევის კვალობაზე, დაავადებას აქვს განსაზღვრული სიმპტომები. გრიპით ავადობა ეპიდემიური სახისაა. მისი დასაწყისი მწვავეა. ტემპერატურა 39-40 გრადუსამდე იწევს. ყალიბდება ადგილობრივი კატარული სიმპტომები. მეტწილად ადგილობრივად გამოხატულია ტრაქეიტი და რინიტი. პარაგრიპის ვირუსისთვის დამახასიათებელია კეროვანი ეპიდემიური ავადობა. იწყება თანდათანობით. ტემპერატურა 1-2 დღის განმავლობაში 38 გრადუსამდე იმატებს. ზოგადი ნიშნები ზომიერად არის გამოხატული. ძირითადი ნიშანი ლარინგიტია. ადენოვირუსული ინფვქცია არ მიმდინარეობს ეპიდემიის სახით. იგი იწყება მწვავედ. ტემპერატურა 38-39 გრადუსამდე იმატებს და 5-14 დღის განმავლობაში გრძელდება. უმთავრესად გამოხატულია ფარინგიტი, ტონზილიტი, თვალისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაზიანების ნიშნები. ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთების მკურნალობა რამდენიმე მიმართულებით მიმდინარეობს. ზოგ შემთხვევაში შეიძლება დაავადების გამომწვევზე ზემოქმედება. გრიპის დროს ეფექტურია რემანტადინი, ადენოვირუსული ინფექციის შემთხვევაში — ინტერფერონი. თავად ანთების სამკურნალოდ აუცილებელია დაუნიშნოს ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები, მაგალითად, პარაცეტამოლი ან ზედა სასუნთქი გზების ანთების საწინააღმდეგო ზოგიერთი კომბინირებული საშუალება. მედიცინის დიდი ცნობარი ტომი II, სამედიცინო ტერმინოლოგიისა და დაავადებათა ენციკლოპედია, გამომცემლობა პალიტრა L, თბ 2016 წელი, გვ.363-364
ჩამოქცევა

ჩამოქცევა სამთო საქმეში — ქანების მასივის წონასწორობის თვითნებური ან იძულებითი დარღვევა. საბადოს მიწისქვეშა დამუშავების დროს (მაგ. გვირაბებში ჭერიდან და გვერდებიდან ქანის ლოდების) გამონგრევა ან ჭერის ქანების სიზრქის დაძვრა. დიდ ფართობზე ჩამოქცევა იწვევს გვირაბებზე დინამიკურ დატვირთვებსა და სამთო დარტყმებს. ჩამოქცევის მავნე შედეგების ასაცილებლად ან შესამცირებლად გვირაბებში აყენებენ სამაგრს (იხ. მაღაროს სამაგრი) და მართავენ გვერდითი ქანების მოძრაობას. გრძელ საწმენდ სანგრევებში სამთო წნევის მართვის ეფექტიანი საშუალებაა ჭერის ქანების სრული ან ნაწილობრივი ჩამოქცევა. ჩამოქცევის პარამეტრებს ადგენენ ქანის თვისებების, საბადოს სიღრმისა და სამთოტექნიკური პირობების მიხედვით. თუ ჭერის ქანები მაგარი და მდგრადია, ჩამოქცევა ხდება ხელოვნურად, აფეთქებითი სამუშაოების გამოყენებით. ქანების ჩამოქცევის კანონზომიერებათა შესწავლა საშუალებას იძლევა სწორად შევარჩიოთ სასარგებლო წიაღისეულის დამუშავების სისტემა, სრულვყოთ სამაგრის გაანგარიშების მეთოდები, გვირაბებისა და ზედაპირულ ნაგებობათა დაცვის წესები და სხვ. საბადოს ღია დამუშავების დროს ზოგჯერ კარიერის ბორტები და საფეხურები ჩამოიქცევა. მათ მდგრადობას უზრუნველყოფენ სიმაღლისა და დახრილობის კუთხის სწორი შერჩევით და ფერდოს ხელოვნური გამაგრებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77.
პურის კალათი

პურის კალათი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი. ნამუშევარზე ასახულია პურის ოთხი ნაჭერი კარაქით, რომლებიც კალათაშია მოთავსებული. ერთ-ერთი მათგანი სამისგან განცალკევებული და ნახევრად მოკბეჩლია. კალათ თეთრნაჭერზე დევს. ნახატი ამჟამად სალვადორ დალის მუზეუმში ინახხება, ფლორიდის შტატში, ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში Tნახატი შესრულებულია 1926 წელს, როდესაც სალვადორ დალი ოცდაორი წლის იყო, მას შემდეგ, რაც მან გაიარა ფორმალური კურსები მადრიდში ჰოლანდიელი მხატვრების შესახებ. მანუშევარი იმ ნახატების რიცხვს მიეკუთვნება, რომლებიც სალვადორ დალიმ ახალგაზრდობაში შეასრულა, და რომლებზეც პურია გამოხატული. პურის კალათს მოგვიანებით იგი 1945 წელსაც ხატავს. ↑ https://www.salvador-dali.org/en/artwork/catalogue-raisonne-paintings/obra/176/the-basket-of-bread ↑ The Basket of Bread at Daliweb.tampa.fl.us
დიდი რუსული ენციკლოპედია

დიდი რუსული ენციკლოპედია (რუს. Большая российская энциклопедия) — უნივერსალური ენციკლოპედია რუსულ ენაზე. გამოცემა შედგება 35 დანომრილი ტომისაგან და ტომისაგან „რუსეთი“ და შეიცავს 80 ათასზე მეტ სტატიას. ენციკლოპედია გამოიცემოდა 2004-2017 წლებში სამეცნიერო გამომცემლობა „დიდი რუსული ენციკლოპედიის“ მიერ. 2016 წლიდან არსებობს ენციკლოპედიის ინტერნეტ-ვერსია. დრე-ის მთავარი რედაქტორი და სამეცნიერო-სარედაქციო საბჭოს თავმჯდომარე იყო მათემატიკოსი და მექანიკოსი იური ოსიპოვი, ხოლო პასუხისმგებელი რედაქტორი ჟურნალისტი სერგეი კრავეცი. ოფიციალური საიტი (რუსული)
იჩარი-მუშლანი

იჩარი-მუშლანი (აზერ. İçəri Muşlan) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იჩარი-მუშლანი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
იქინჯი-აღალი

იქინჯი-აღალი (აზერ. İkinci Ağalı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იქინჯი-აღალი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
იიჯონბუ

იიჯონბუ (კორ. 의정부시?, 議政府市?) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა. ყვავილი: სამეფო აზალია - ერთგულებისა და სულიერი სიძლიერის სიმბოლო. ხე: ფიჭვი - იმედის სიმბოლო. ფრინველი: მტრედი - მშვიდობისა და აყვავების სიმბოლო. პერსონაჟი-თილისმა: მხიარული ბიჭი ჩოსონის დინასტიის სახელმწიფო მრჩეველის ტანსაცმელში, რომელიც ქალაქის სახელის წარმოშობის სიმბოლოა.  აშშ რიჩმონდი - 1995-დან  ჩინეთი დანდუნი - 1996-დან  იაპონია სიბატა - 1989-დან  ვიეტნამი ჰაიზიონგი - 2003-დან ქალაქის ისტორია ↑ http://kosis.kr/eng/ ↑ (unspecified title) — Ministry of the Interior and Safety. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q488954"></a>
გაზაფხულის პირველი დღეები

გაზაფხულის პირველი დღე — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული ზეთის საღევაბით მუყაოზე, 1929 წელს. დალის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ადრეულ პერიოდში შესრულებული სიურეალისტური ნმუშევარი. ნახატზე გამოსახული გარემო მეტად ექსპანსიურია, გარემო მშვიდია, გაშლილი ველი. ნამუშევარი ასიმეტრიუილა, საგნების ძირითადი ნაწილი, განთავსებულია ნამუშევრის მარჯვენა ხმარეს, მარცხენა მხარეს კი მათ მხოლოდ მცირე რაოდენობაა. ნახატის ცენტრში მოთავსებულია სიურეალისტური ფიგურები. რთულია იმის გარკვევა თუ რა მოქმედებას ასრულებენ ისინი ან რას განასახიერებენ. მოშორებით დაჩრდილული მუქი ფიგურები მოჩანს. მარცხენა მხარეს შავი ფიგურა სკამზე ზის და მთელ სცენას გაჰყურებს. ეს ნამუშევარი დალიმ შეასრურა ცხოვრების ურთულესეტაპზე, როდესაც ის დეპრესიით იტანჯებოდა. მამამისი საშინლად იმედგაცრუებული და გაბრაზებული იყო შვილის ფროფესიული არჩევნითა და რელიგიური შეხედულებებით.ამით გამოხატულია მისი სურვილი შერიგობოდა მამამისს. მარცხნივ, სკამზე მჯდომარე ფიგურა გამოსახული გავრცელებული მოსაზრებით მამამისს ასახავს, საკუთარ თავს კი პატარა ბავშვის სახით, რომელიც კონკრეტულ ნახატზე ყველაზე შორეულ წერტილში დგას. გაზაფხულის პირველი დღეები — სალვადორ დალის მუზეუმი ↑ https://www.salvador-dali.org/en/artwork/catalogue-raisonne-paintings/obra/242/the-first-days-of-spring
ისმაილ კადარე

ისმაილ კადარე (ალბ. Ismail Kadare; დ. 28 იანვარი, 1936 — გ. 1 ივლისი, 2024) — ალბანელი პროზაიკოსი, პოეტი, ესსეისტი და დრამატურგი. მის რომანებს მიღებული აქვს სხვადასხვა ქვეყნის ლიტერატურული ჯილდოები: ჩინო დელ დუკას (1992), ბუკერის (2005), პრინც ასტურიელის (2009), იერუსალიმის (2015) პრემიები. რამდენჯერმე იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ისმაილ კადარე“ ვიკისაწყობში. National Library of Albania Shusha Guppy (1998). Ismail Kadare, The Art of Fiction No. 153.  In the Palace of Nightmares’: An Exchange - New York Review of Books ↑ 1.0 1.1 Deutsche Nationalbibliothek Record #118995146 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ NooSFere — 1999. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3343389"></a> ↑ filmportal.de — 2005. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812"></a> ↑ Discogs — 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a> ↑ Babelio — 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ Who's Who in France — Paris: 1953. — ISSN 0083-9531; 2275-0908 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924723"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a> ↑ The Fall of the Stone City, By Ismail Kadare (trs John Hodgson) — The Independent, 2012. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q11149"></a> ↑ Albanian wins first world Booker — BBC News, 2005. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1160945"></a> ↑ 12.0 12.1 Ismail Kadare dies! Along with it a civilization — 2024. ↑ 13.0 13.1 Cercle Richelieu Senghor de Paris: Tribune internationale de la francophonie — Cercle Richelieu-Senghor. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q49471225"></a> ↑ Prix mondial Cino Del Duca ↑ The Man Booker International Prize 2005 ↑ Ismail Kadare: Winner of the 2020 Neustadt International Prize for Literature ↑ Journal officiel de la République française, Journal officiel de la République française. Document administratif — 1868. — ISSN 0242-6773 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a> ↑ Journal officiel de la République française, Journal officiel de la République française. Document administratif — 1868. — ISSN 0242-6773 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a> ↑ http://www.albanianliterature.net/authors/modern/kadare-h/index.html
ლოგიკოსი ეშმაკი

ლოგიკოსი ეშმაკი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი. შესრულებული 1951 წელს. ინსპირირებული დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედიიიდან. ნახატი შესრულებულია ხეზე. ნამუშევრის სიმაღლეა 10 სანტიმეტრი სიგანე კი 7.5 სანტიმეტრი. https://web.archive.org/web/20080705173311/http://www.lockportstreetgallery.com/DivineComedy1.htm http://www.3d-dali.com/Tour/logician.htm დაარქივებული 2018-03-03 საიტზე Wayback Machine.
ჩამოშვება

ჩამოშვება კოსმონავტიკაში — კოსმოსური საფრენი აპარატის (კსა) ან ჩამოსაშვები აპარატს (ჩა) დაშვება ატმოსფეროში ან უატმოსფერო გარემოში ციურ სხეულებზე დაჯდომის წინ. ატმოსფეროს მქონე პლანეტაზე დაჯდომის დროს კსა-ის სიჩქარე მცირდება აეროდინამიკური წინაღობის გამო. ამ დროს მიზანშეწონილია არა მთელი კსა-ის ჩამოშვება, არამედ მისი ნაწილისა (ჩა). აეროდინამიკური წინაღობა ამცირებს ჩა-ის მოძრაობის სიჩქარეს 150-250 მ/წმ-მდე. აპარატის შემდგომ დამუხრუჭებასა და დაშვებას ახორციელებენ საპარაშუტო ან სხვა სისტემებით. ჩამოშვება ატმოსფეროში შეიძლება იყოს ბალისტიკური ან მცორავი. გადატვირთვები უფრო ნაკლებია მცორავი ჩამოშვების დროს, ვიდრე ბალისტიკური დაშვებისას. თუ ატმოსფეროში ჩამოშვების წინ კსა არ დამუხრუჭებულა რაკეტული ძრავას საშუალებით, რომელიც წარმოქმნის კსა-ის მოძრაობის მიმართულების საწინააღმდეგო წევას, მაშინ კსა ატმოსფეროში შედის დიდი სიჩქარით (I ან II კოსმოსური სიჩქარით). ამ შემთხვევაში სიჩქარის შემცირებას თან ახლავს დიდი გადამეტტვირთვა და აპარატის გახურება. კოსმონავტებიანი ხომალდის ჩამოშვების დროს გადამეტტვირთვის სიდიდე და მისი მოქმედების ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს დასაშვებ სიდიდესა და დასაშვები მოქმედების ხანგრძლივობას. უატმოსფერო პლანეტებზე ჩამოშვების დროს კსა-ს ამუხრუჭებენ მხოლოდ რაკეტული ძრავას მეშვეობით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 77-78.
ჩამრაზი

ჩამრაზი [აგრეთვე გავრცელებულია ბარბარიზმით რუბილნიკი (რუს. Рубильник)] — ხელით სამართი ელექტრული საკომუტაციო აპარატი, რომლის დანიშნულებაა ელექტრული წრედების ჩართვა, გამორთვა და გადართვა ან ელექტრული დატვირთვისას (როცა ძაბვა 220 ვ-მდეა მუდმივი დენისა და 380 ვ-მდე ცვლადი დენის დროს), ან მაშინ, როცა წრედში დენი არაა; გამოირჩევა მოძრავი კონტაქტების დამახასიათებელი ფორმით (დანისებრი ან „საჩეხი“). კონტაქტების რიცხვის მიხედვით ჩამრაზი არის ერთ- (სურ. 1), ორ-, სამ-, (სურ. 2) და მრავალპოლუსიანი. ჩამრაზს იყენებენ 1000 ვ-მდე ძაბვის ელექტრული წრედების საკომუტაციოდ. უფრო მაღალი ძაბვის წრედში ჩამრაზს აქვს რამდენიმე პარალელურად შეერთებული კონტაქტი ერთ პოლუსზე. ზოგჯერ ჩამრაზს უკეთებენ რკალსაქრობ კამერას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 78.
ისგანდერბეილი

ისგანდერბეილი (აზერ. İsgəndərbəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ისგანდერბეილი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ზაქარია ხუროძე

ზაქარია ხუროძე (დ. 26 აპრილი, 1925 — გ. 18 იანვარი, 2005) — ქართველი დირიჟორი და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1981), ღირსების ორდენის კავალერი (1996). ზაქარია ხუროძე დაიბადა 1925 წლის 26 აპრილს ქუთაისში. 1948 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1946–1948 წლებში მუშაობდა სიმფონიურ ორკესტრში როგორც კლარნეტისტი. 1952–1954 წლებში — სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორ–ასისტენტი. 1959–1973 წლებში იყო მთავარი დირიჟორი. 1952–1959 და 1978 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი. 1954–1959 წლებში იყო საქართველოს რადიოსა და ტელევზიის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორია. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1976 წლიდან იყო პროფესორი. მისი რეპერტუარი შეიცავდა კლასიკური მუსიკის მრავალ ნიმუშს. იგი ქართველი კომპოზიტორების ახალი ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელია. 1978 წელს გამოაქვეყნა წიგნი ავტორია „შ. მშველიძის „ზვიადაურის“ საშემსრულებლო ექსპოზიცია“. 1996 წლის 14 მაისს ზაქარია ხუროძე ქართული საოპერო და საბალეტო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით. მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 335 – თბ., 2007. ზაქარია ხუროძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1981. №9. გვ. 15 ↑ ზაქარია ხუროძე. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 25 აგვსიტო, 2018. ↑ თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის ეროვნული თეატრის თანამშრომლების ღირსების ორდენით დაჯილდოების შესახებ. ციტირების თარიღი: 25 აგვსიტო, 2018.