პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგია

ესაა პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგიის არასრული სია. ძვ. წ. I საუკუნე. — ლისაბონი (Olissipo) — რომის პროვინცია Hispania Ulterior-ის დედაქალაქი 711, 15 მარტი— მავრების შეჭრა პირენეს ნახევარკუნძულზე; მომდევნო წლებში მავრები ებრძვიან ნახევარკუნძულის ყოფილ მფლობელებს — ვესტგუთებს — და გაბატონდნენ თითქმის მთელს ნახევარკუნძულზე, ასტურიის სამეფოს გარდა, რომელიც ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარეობდა. მავრების წინააღმდეგ ბრძოლა (რეკონკისტა) სწორედ ასტურიიდან დაიწყო და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა სამი სამეფო: ლეონი, ასტურია და გალისია. 868 — ჩამოყალიბდა პორტუგალიის საგრაფო. პირველი გრაფი – ვიმარა პერეში. 1035 — ნავარის, არაგონის და კასტილიის მეფე სანჩო III გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო გაიყო მის სამ შვილს შორის მათ შორის ორი არაგონმა და კასტილიამ სამეფოს ტიტული შეინარჩუნეს. 1037 — ფერდინანდ I დაქორწინდა და სამართავად მიიღო ლეონის სამეფო. 1095 — ჯვაროსნები ეხმარებიან ალფონსო VI კასტილიელს მავრებზე გამარჯვების მოპოვებაში. ენრიკე ბურგუნდიელი ქორწინდება მის ქალიშვილზე ტერეზა ლეონელზე და ხდება პორტუგალიის გრაფი. 1109, 25 ივლისი — დაიბადა მომავალი მეფე აფონსუ ენრიკეში. 1112 — აფონსუ სამართავად იღებს პორტუგალიის საგრაფოს 1123 — აფონსუ ამარცხებს საკუთარ დედას ტერეზას და ხდება პორტუგალიის ერთპიროვნული მმართველი. 1139, 26 ივლისი — ორიკის ბრძოლის შემდეგ ცხადდება პორტუგალიის დამოუკიდებლობა: გრაფი აფონსუ ენრიკეში ხდება აფონსუ I, პორტუგალიის მეფე. 1147 — ლისაბონის დაპყრობა. 1174 — არაგონის სამეფო აღიარებს პორტუგალიის დამოუკიდებლობას. 1179 — რომის პაპი ალექსანდრე III აფონსუ I ცნობს პორტუგალიის, როგორც დამოუკიდებელი ქვეყნის მეფედ. 1185 — სანშუ I გახდა პორტუგალიის მეფე. 1212 — აფონსუ II მმართველობის დასაწყისი. 1233 — სანშუ II მმართველობის დასაწყისი. 1246 — რომის პაპი ინოკენტი IV სანშუს აცხადებს ერეტიკოსად და გასცემს მისი დამხობის ბრძანებას. 1247 — აფონსუ III მმართველობის დასაწყისი; სანშუ II გააძევეს ტოლედოში. 1254 — კორტესების, სამეფო გენერალური ასამბლეის, პირველი ოფიციალური შეკრება. 1272 — აფონსუ III მავრებისაგან იბრუნებს ფარუს, ამით დასრულდა მავრების გაძევება პორტუგალიიდან. 1276 — იოანე XXI გახდა ისტორიაში პირველი და ერთადერთი პორტუგალიელი პაპი (გარდაიცვალა 1277 წელს) 1279 — დინიშ I მმართველობის დასაწყისი 1297 — დინიშ I ხელს აწერს შეთანხმებას ფერდინანდ IV კასტილიელთან საზღვრების განსაზღვრის შესახებ პორტუგალიასა და თანამედროვე ესპანეთს შორის; ეს შეთანხმება ძალაში რჩება დღესაც. 1308 — პორტუგალიამ პირველ კომერციულ ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი ინგლისთან. 1325 — აფონსუ IV მმართველობის დასაწყისი 1355 — მეფის ბრძანებით მოკლეს ინეშ დე კაშტრუ, დაიწყო სამოქალაქო ომი აფონსუსა და მის მემკვიდრე პედრუ I შორის. 1357 — პედრუ I მმართველობის დასაწყისი; ინეშ დე კაშტრუს სხეულის ექსგუმაცია და კორონაცია. 1367 — ფერნანდუ I მმართველობის დასაწყისი. 1383—1385 — ლეონორ ტელეშის რეგენტობა. შემდეგ სამოქალაქო ომი და პოლიტიკური ანარქია: 1383—1385 წლები კრიზისი. 1385 აპრილი — ჟუან I კრიზისის შემდეგ იკავებს პორტუგალიის მეფის ტახტს; კასტილიელები არ დაეთანხმნენ ამ გადაწყვეტილებას 14 აგვისტო — ალჟუბაროტეს ბრძოლა: ჟუან I იმარჯვებს კასტილიელებზე და ინარჩუნებს სამეფო ხელისუფლებას. 1386 — უინძორის ხელშეკრულება, დაიდო კავშირი ინგლის-პორტუგალიას შორის; 1394 — დაიბადა ენრიკე ზღვაოსანი, ჟუან I შვილი. 1415 — ჟუან I დაიპყრო ქალაქი სეუტა აფრიკის სანაპიროზე. 1419 — მადეირას კუნძულები აღმოაჩინეს ჟუან გოსალვიშ ზარკუმ და ტრიშტან ვაშ ტეშეირამ. 1427 — აღმოჩინეს აზორის კუნძულები, დიოგო სილვეში. 1433 — დუარტე I გახდა პორტუგალიის მეფე. 1434 — ზღვაოსანმა ჟილ ეანეშმა გადაკვეთა ბოხადორის კონცხი. დაიწყო აფრიკის სანაპიროების გამოკვლევა. 1438 — დაიწყო აფონსუ V მმართველობა. 1444/1460 — აღმოაჩინეს მწვანე კონცხის კუნძულები. 1481 — ჟუან II ადის სამეფო ტახტზე. 1484 — დიოგუ კანმა აღმოაჩინა მდინარე კონგო. 1488 — ბარტოლომეუ დიაში გახდა პირველი ევროპელი კაპიტანი რომელმაც გაიარა კეთილი იმედის კონცხი და გავიდა ინდოეთის ოკეანეში. 1494 — ხელი მოეწერა ტორდესილასის ხელშეკრულებას ესპანეთ-პორტუგალიას შორის, რომლის ძალითაც მათ გაინაწილეს მსოფლიო. 1495 — დაიწყო მანუელ I მმართველობა. 1498 — ვასკო და გამა აფრიკის სანაპიროს შემოვლის შედეგად მიადგა ინდოეთის სანაპიროს. 1500 აღდგომა — პედრუ კაბრალმა აღმოაჩინა ბრაზილია. მანუელ I გამოსცა კანონი პორტუგალიიდან ებრაელების განდევნის შესახებ. 1521 — დაიწყო ჟუან III მმართველობა. 1542 — პორტუგალიელი ზღვაოსნები არიან პირველი ევროპელები, რომლებიც იმყოფებოდნენ იაპონიაში. 1557 — დაიწყო სებასტიან I მმართველობა. 1578 — კარდინალი ენრიკე I ავიდა სამეფო ტახტზე. მთავარი სტატია: იბერიის უნია. 1580 — უშვილო კარდინალის გარაცვალების შემდეგ ესპანეთის მეფე ფილიპე II გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე I და ქვეყანამ დაკარგა დამოუკიდებლობა. 1598 — ფილიპე III ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე II. 1621 — ფილიპე IV ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე III. 1640, 1 დეკემბერი — ბრაგანსის ჰერცოგი ჟუან IV ხდება პორტუგალიის მეფე: ესპანეთის ბატონობის დასასრული. 1656 — აფონსუ VI ადის სამეფო ტახტზე 1668 — აფონსუ VI გამოცხადდა არაკომპეტენტურად და მისი ძმა პედრუ ხდება ერთპიროვნული მმართველი 1683 — პედრუ II ხდება მეფე 1703 — დაიდო მეტუენის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც პორტუგალია აღარ იყო დამოკიდებული ინგლისზე ეკონომიკურად. 1706 — ჟუან V მმართველობის დასაწყისი 1750 — ჟუზე I მმართველობის დასაწყისი 1755, 1 ნოემბერი— ლისაბონის მიწისძვრამ ძირფესვიანად დაანგრია ქალაქი. 1759, 13 იანვარი —ტავორის ოჯახის ყველა წევრი დაადანაშაულეს სახელმწიფოს ღალატში და მომზადდა თავდასხმა მეფეზე მარკიზ პომბალის ბრძანებით. 1777 — დაიწყო მარია I მმართველობა; 1816 — დაიწყო ჟუან VI მმართველობა; 1826 — დაიწყო პედრუ IV მმართველობა; 1828 — კორონაციამიგელ I, პედრუ IV შემცვლელი: სამოქალაქო ომი 1834 24 ივლისი – ჰერცოგმა ტერსეირამ გაიმარჯვა ლისაბონთან ბრძოლაში — დამტავრდა სამოქალაქო ომი: მიგელ I გაიქცა გერმანიაში მარია II გახდა დედოფალი. 1853 — დაიწყო პედრუ V მმართველობა; 1861 — დაიწყო ლუიშ I მმართველობა; 1889 — დაიწყო კარლუშ I მმართველობა; 1908 1 თებერვალი, მეფე კარლუში და მისი შვილი ლუიშ-ფილიპი მოკლეს ლისაბონელმა რესპუბლიკელებმა. მანუელ II გახდა პორტუგალიის მეფე 1910, 5 ოქტომბერი— რევოლუციამ დაამხო მონარქიული მმართველობა: პორტუგალია გახდა რესპუბლიკა; მეფე მანუელ II გაიქცა ინგლისში 1917 პორტუგალია შეუერთდა მოკავშირეებს პირველ მსოფლიო ომში. 5 დეკემბერი — მაიორ სიდინიო პაესის პუტჩი, როლის შედეგადაც ის ხელისუფლებაში მოვიდა. 1918 28 აპრილი — პაესი აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად. 14 დეკემბერი — პაესის მკვლელობა. 1926 — გადატრიალება: დამყარდა ფაშისტური დიქატატურა ანტონიუ დი სალაზარის მეთაურობით. 28 მაისი — გენერალ გომიშ დუ კოშტას სამხედრო პუტჩი. დაითხოვეს პარლამენტი და შეცვალეს კონსტიტუცია. 17 ივნისი — დუ კოშტა იძულებული იყო გადაეყენებინა პრემიერ-მინისტრი კაბესადესი და ჩამეყალიბებინა ახალი მთავრობა. 9 ივლისი — გენერალი კარმონა, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, აპატიმრებს დუ კოშტას და თვითონ ახდენს მთავრობის ფორმირებას. 1927, 3-9 თებერვალი— ჩაახშეს სამხედრო გამოსვლა ლისაბონში და პორტუში, რომელთა ლიდერები ცდილობდნენ კონსტიტუციის აღდგენას. 1928 25 მარტი — გენერალი ანტონიო ოსკარ კარმონა აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. 17 აპრილი — ანტონიუ სალაზარი გახდა ფინანსთა მინისტრი ახალ მთავრობაში. 1934, 16 დეკემბერი — ეროვნული კრების არჩევნებზე მთავრობამ მოიპოვა 90 ადგილი. 1935, 16 თებერვალი — კარმონა შემდეგი 7 წლით აირჩიეს პრეზიდენტად. 1936, 9 სექტემბერი — პორტუგალიის სამხედრო-საზღვაო ძალებში აჯანყების მცდელობა იყო. 1938, 11 მაისი —პორტუგალიამ ცნო ფრანკოს რეჟიმი ესპანეთში. 1939, 17 მარტი — მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტი ესპანეთთან. 1941, 12 ივნისი — სალაზარის მთავრობა აცხადებს სწრაფი ნეიტრალიტეტის დაცვას. 1942 8 თებერვალი — გენერალი კარმონა კვლავ აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად. 25 ივნისი — სალაზარი ხაზს უსვამს პორტუგალიის ნეიტრალიტეტს ინგლისთან ურთიერთობაში და ამავდროულად წინააღმდეგია ანტიჰიტლერული კოალიციის შექმნისა. 18-20 დეკემბერი — ესპანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის გრაფ ხორდანის ვიზიტი ლისაბონში, იბერიის ბლოკის შექმნა. 1943, 12 ოქტომბერი — გამოქვეყნდა ინგლის-პორტუგალიის შეტანხმება, საჭიროების შემთხვევაში აზორის კუნძულების სამხედრო ბაზების გამოყენების შესახებ. 1947, 8 ოქტომბერი — მონარქისტულად მოაზროვნეების წარუმატებელი გადატრიალება 1948, 20 სექტემბერი — ესპანეთთან მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტის გაგრძელება 10 წლის ვადით. 1949 13 თებერვალი — პირველად სალაზარის მმართველობის პერიოდში საპრეზიდენტო არჩევნებზე მეორე კანდიდატიც იყრიდა კენჭს. რომელმაც არცევნების წინა დღეს უარი თქვა კანდიდატობაზე. კარმონა მეოთხე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად. 4 აპრილი — პორტუგალია ნატოს წევრი გახდა. 1951 8 იანვარი — აშშ-სთან დაიდო მეგობრობისა და ურთიერთგაგების ხელშეკრულება 18 აპრილი — გარდაიცვალა პრეზიდენტი კარმონა. 22 ივლისი — საპრეზიდენტო არჩევნები. ამ პოსტზე აირჩიეს გენერალი ფრანცისკო კრავეირო ლოპიში. 6 სექტემბერი— შეთანხმება აშშ-სტან აზორის ბაზების იჯარით გადაცემის შესახებ. 1955, 15 დეკემბერი — პორტუგალია გაწევრიანდა გაეროში. 1961 4 თებერვალი — 15 მარტი — ჩრდილოეთ ანგოლაში დაიწყო პორტუგალიის კოლონიური ომი. 18-20 დეკემბერი— ინდოეთთან გოას, დიუსა და დამანის, პორტუგალიის ყოფილი კოლონიების შეერთება. 1962 — იწყება სამხედრო მოქმედებები გვინეა-ბისაუში. 1 იანვარი — რესპუბლიკელების აჯანყების წარუმატებელი მცდელობა 1964, 25 სექტემბერი — იწყება სამხედრო მოქმედებები მოზამბიკში. 1974, 25 აპრილი — მიხაკების რევოლუციამ დაამხო პორტუგალიის ფაშისტური რეჟიმი , მარსელუ კაეტანუ გაიქცა ბრაზილიაში. 1975 აფრიკის ყველა პორტუგალიურმა კოლონიამ და აღმოსავლეთ ტიმორმა დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. 11 მარტი— კომუნისტური გადატრიალება: მსხვილი სამრეწველო საწარმოების და ეკონომიკური ობიექტების ნაციონალიზაცია მთავრობის მიერ. 25 ნოემბერი — ახალმა გადატრიალებამ დაამხო ექსტრემალური-მემარცხენე პოლიტიკური ძალები. 7 დეკემბერი — აღმოსავლეთი ტიმორის ანექსია ინდონეზიის მიერ ძალის გამოყენებით. 1981 —პრემიერი სა კარნეირუ და თავდაცვის მინისტრი ამარუ და კოშტა დაიღუპნენ ავიაკატასტროფაში, როგორც ფიქრობენ ეს იყო ტერაქტი. 1984 — კარლუშ ლოპეშმა მოიპოვა პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი პორტუგალიის ისტორიაში მარათონში ლოს-ანჟელესის ოლიმპიადაზე. 1986, 1 იანვარი — პორტუგალია გახდა ევროკავშირის წევრი 1998 — ლისაბონში მოეწყო საერთაშორისო გამოფენა Expo '98 1999, 1 იანვარი, მაკაო, უკანასკნელი პორტუგალიური კოლონია გადაეცა ჩინეთს. 2002, 1 იანვარი — პორტუგალია გადავიდა ევროს მიმოქცევაზე. 2004, ზაფხული — პორტუგალიაში გაიმართა ევროპის ჩემპიონატი ფეხბურთში. 2004, 20 ნოემბერი ბელემში აღიმართა ევროპაში ყველაზე მაღალი საახალწლო ნაძვის ხე. პორტუგალია პორტუგალიის ისტორია პორტუგალიის მეფეების სია პორტუგალიის ისტორიის საიტი დაარქივებული 2016-01-09 საიტზე Wayback Machine.