laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გველეთის კოშკი და კოშკური სახლი

გველეთის კოშკი და კოშკური სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ გველეთში. ორივე ნაგებობა მდინარე დევდარაკის მარცხენა ნაპირზე დგას. ნაგებობები თარიღდება XVI საუკუნით. კოშკი გეგმით კვადრატულია (4X4 მეტრი), ზემოთკენ შევიწროებული. იგი ნაგებია ნატეხი ქვით, მისი ფასადის ქვები გათლილია. შემორჩენილია სამი სართული. კოშკის ზედა ნაწილი, სართულშუა ხის გადახურვები და ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხე ჩამონგრეულია. თაღოვანი შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის აღმოსავლეთის კედელში. კოშკის პირველი სართული ყრუკედლებიანი დამხმარე სათავსია. მასში მოხვედრა მეორე სართულის იატაკიდან შეიძლებოდა. მეორე და მესამე სართულის კედლებში სათოფურებია. მესამე სართულზე აღმოსავლეთით ერთი მცირე თაღოვანი სარკმელიცაა. კოშკის კუთხეები შიგნით მთელ სიმაღლეზე გამაგრებულია ყოველ 0,5 მეტრზე გარდიგარდმო ჩასმული ქვის ბრტყელი ფილებით. კოშკური სახლი სამსართულიანია, სიდიდით ორჯერ აღემატება კოშკს. სახურავი, სართულსშორის გადახურვები და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის კუთხე ჩამონგრეულია. შესასველელი მესამე სართულზეა, ჩრდილოეთით. პირველი და მეორე სართულის კედლებში პატარა ნიშებია. მესამე სართულის კედლებში რამდენიმე სარკმელ-სათოფურია გაჭრილი. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 451.
ხურთისის ნათლისმცემლის ხატი

ხურთისის ნათლისმცემლის ხატი — საკულტო ძეგლი, დგას სოფელ ხურთისის სამხრეთ აღმოსავლეთით ადგილ ტყეთანაში, ბორცვზე. ხატი ოთკუთხა ფორმის ვიწრო და მაღალი ყრუ მასივია დგას ლოდზე ნაშენია რიყის ქვითა და ფიქლით მთავარი ფასადი სამხრეთ აღოსავლეთითაა ამავე მხარეს კედელში მოწყობილია ღრმა სასანათლე თახჩა ნაგებობას თავზე ადევს ქვის ჯვარი ფასადი შეთეთრებულია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 489.
ხურთისის პეტრე-პავლეს ახალი ხატი

ხურთისის პეტრე-პავლეს ახალი ხატი — საკულტო ძეგლი, დგას ხურთისიდან დასავლეთით, ძველი ხატიდან სამხრეთით. ნაგებობა გეგმით ოთკუთხაა, ვიწრო, მაღალი, მასიური. ნაშენია ბაზალატის, ფიქლისა და რიყის ქვით. გამოყენებულია მთის ბროლიც. წყობა მშრალია. შენობის მთავარი ფასადი აღმოსავლეთითაა. ამავე მხარესაა მოწყობილი სასანათლე თახჩაც. კედელი შეთეთერებულია. ხატს თავზე ადევს ცილინდრული ქვა, მასზე დადგბულია ფართომკლავებიანი ჯვარი. ხატის ჩრდილოეთით სამსხვრეპლოა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 489.
ფხელშეს კოშკური სახლი

ფლეხშეს კოშკური სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ფხელშეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება XVIII საუკუნით. სახლი გეგმით თითქმის კვადრატულია (10,4 x 9,5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადის ქვები მცირედაა დამუშავებული. შემორჩენილია ორი სართული, სართულშუა გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, ჩრდილოეთიდან. თაღოვანი კარი განიერი და მაღალია. კარის ორივე მხარეს, კედლის კიდეებში, თითო სწორკუთხა სარკმელია, რომლებიც გარეთკენ ვიწროვდება. ამ სარკმლებს სათოფურებადაც იყენებდნენ. კარის მარჯვენა მხარეს ერთი მცირე ზომის ნიშიცაა. სათავსი საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი. პირველი სართული მეორეს უკავშირდებოდა შიდა კიბით (არ შემორჩენილა). მეორე სართულზე ჩრდილოეთით თაღოვანი კარი და ერთი თაღოვანი სარკმელია. სარკმლები აღმოსავლეთ (ხუთი), დასავლეთ (ორი) და სამხრეთ (ერთი) კედლებშიცა. ჩრდილოეთ სარკმლის გარე ღიობში ბრტყელი, სწორკუთხა ქვაა ჩადგმული, რომელშიც სამი პატარა თაღოვანი ღიობია გამოკვეთილი. კედლებში სხვადასხვა დონეზე კვადრატული ნიშებია. შენობის მთავარ (ჩრდილოეთის) ფასადზე, მეორე სართულის კარის თაღს, რომელიც ერთ მოგრძო ქვაშია გამოკვეთილი, ღარი აქვს შემოვლებული, ხოლო გვერდებზე კი ამოღარულია თითო მცირე წრე. მსგავსი დეკორატიული თაღებითაა მორთული სამხრეთი სარკმლის სათოფურებიც. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 483.
გველეთის პირველი სამაროვანი

გველეთის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 0,8 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი კლდის ძირას. თარიღდება VI საუკუნის მიწურულით და VII საუკუნით დასაწყისით. 1991 წელს, სამაროვანი შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევების ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის რაზმმა (ხელმძღვანელი დ. მინდორაშვილი). გაითხარა 16 ინდივიდუალური და კოლექტიური სამარხი. სამარხები ნაგებია ქვიშაქვისა და ფიქლის დაუმუშავებელი ან ნაწილობრივ დამუშავებული ფილებით. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. სამარხების ძირი მიწატკეპნილია, ზოგიერთი მოგებულია ქვის ფილებით. მიცვალებულები დაკრძალული არიან პირაღმა გაშოტილი, ხელები ტანის გასწვრივ, თავით დასავლეთით. ზოგი მიცვალებული პირაღმაა გაშოტილი, გადაჯვარედინებული ფეხებით, თავით დასავლეთისკენ. სამაროვანში აღმოჩნდა რკინის შუბისპირები, დანები, რკინის, ბრინჯაოს და ვერცხლის ფიბულები, აბზინდები, ბალთები, ბეჭდები (მათ შორის — სასანური გემებით შემკული), ბრინჯაოს სამაჯური, ბრინჯაოს და ვერცხლის საყურეები, დიადემები, ბრინჯაოს სარკე, საკიდი ცხენოსნის გამოსახულებით, მინის, პასტის, სარდიონის, ქარვის, მთის ბროლის, გიშირის და სხვა მასალებისგან დამზადებული მძივები. მათგან ბევრია ინკრუსტირებულიც. სამარხებში გამოვლინდა ჩალისფრად და შავად გამომწვარი ხელადები, ბრინჯაოს ფიალა, კავადის (488-531 წლები) ვერცხლის მონეტა და სხვა. ზოგიერთ სამარხში დაფიქსირდა შალისა და აბრეშუმის ქსოვილის ნაშთები. გათხრებისას მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევების ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. მინდორაშვილი დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 451-452.
აბანოს ეკლესია

აბანოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ აბანოში, მთავარი გზის პირას. შესასვლელის თაღის საჭექ ქვაზე ამოკვეთილი წარწერის თანახმად, აშენებულია 1889 წელს. ეკლესია დარბაზულია (12,9X6,4 მეტრი), ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნარიჯნისფერი ტუფის კვადრებით (გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმლები, კედლების ქვედა ნაწილები) და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კედლები შიგნით და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კონქი და კამარა, დანგრეულია გრძივი კედლებისა და აფსიდის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარხევარწი გადახურულია ნარიული თაღით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული შვერილი აფსიდია. იგი გარედან შიდა მოხაზულობას იმეორებს. აფსიდი შიგნით და გარედან უშალოდ (უმხრებოდ) ერთვის დარბაზის გრძივ კედლებს. ეკლესიას ოთხივე მხარეს თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. დარბაზი გადახურული იყო ნახევარწრიული კამარით, რომელიც დასავლეთით კუთხის პილასტრებზე გადაყვანილ ნახევარწრიულ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა. დასავლეთ კედელზე, სარკმლის ორივე მხარეს, გამოსსახულია მამაკაცის თითო ცუდად შესრულებული შარავანდიანი ფიგურა. ეკლესიის ფასადებიდან უკეთ არის შემორჩენილი დასავლეთისა. ფასადზე სარკმლის გადამხურავ ქვაზე ფონის ამოღებით გამოყვანილია მარტივი რელიეფური თავსართი. სარკმლის ზემოთ წყობაში ჩადგმულია ჯვრის ფორმის ქვა, რომელზეც გამოყვანილია რელიეფური ჯვარი. აფსიდის შემორჩენილ კედელს მარტივი პროფილის (თარო და წრეთარგი) ლავგარდანი აქვს. მსგავსი პროფილის ერთი ქვა ჩრდილო-დასავლეთი კუთხის თავზეცაა. აღმოსავლეთი სარკმლის ძირის მოგრძო ქვაზე ამოღარულია მშვილდისებრი ფორმის ვიწრო ზოლი, რომლის ორივე ბოლო წრიულად იკვრება. წრეებში (დიამეტრი, 0,1 მეტრი) ჩასმულია თითო ტოლმკლავა ჯვარი. ზოლს ქვემოთ მცირე ზომის რელიეფური ნახევარწრიული თაღია. შენიბა დგას ტუფის გათლილი კვადრებით ნაგებ ცოკოლზე (სიმაღლე, 0,7 მეტრი). ეკლესიის დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მცირე სამრეკლოს კვადრატული საფუძვლის ნაშთი. სამრეკლო ძირითადად დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბრჯენ თაღს ეყრდნობა. ეკლესიის ჩრდილო და სამხრეთ კედლები გამაგრებულია გეგმით კვადრატული თითო მასიური კოტრფოსით (სრული სახით შემორჩენილია ჩრდილოეთისა. იგი დასრულებულია მარტივი თაროთი). საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 436.
ხურთისის პეტრე-პავლეს ძველი ხატი

ხურთისის პეტრე-პავლეს ძველი ხატი — საკულტო ძეგლი, დგას სოფელ ხურთისიდან დასავლეთით. სალოცავი გეგმით ოთხკუთხა, სვეტის მსგავსი ნაგებობაა, მასიური. ნაშენია დიდი გათლილი ქვით. მთავარი ფასადი დასვლეთითაა. ამ მხარეს მოწყობილია ღრმა ოთხკუთხა თახჩა. თახჩა და აღმოსავლეთ კედელი შეთეთრებულია. ხატის თავზე, ქვის ოთხკუთხა ბაზისზე, ერთიმეორეზე დევს ორი ქვა, ამათგან ერთ-ერთზე ჯვარია გამოსახული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 489.
გველეთის მეორე სამაროვანი

გველეთის მეორე სამაროვანი („გიგიას სათიბის“) — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 5 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარჯვენა ნაპირას, ადგილ „არკასთან“, საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სასაზღვრო რაიონში, რამაც განაპირობა აქ მოპოვებული არქეოლოგიური მასალის მსგავსება ამ ქვეყნების არქეოლოგიურ მონაპოვართან. სამაროვანი თრიღდება IX საუკუნით. 1966 წელს, შეისწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ლ. წითლაძე). გათხრილია 16 ორ სართულად განლაგებული ქვის სამარხი. სამარხები ნაგები იყო შავი ფიქლით. მათგან ინვენტარიანი იყო ქვედა სართულის ექვსი სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა: თიხის ჭურჭელი, რკინის დანები, ბრინჯაოს კოვზი და აბზინდები, მშვილდსაკინძები, შავი მინის გრეხილი სამაჯური, ვერცხლის თვალბუდიანი ბეჭდები, ვერცხლისავე ორი არაბული (იემენური) მონეტა (IX საუკუნე), მინის სასმისი და სხვა. 1972 წელს, ამავე ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე) სამაროვანზე 38 სამარხი გათხარა. სამარხები ორ- სამ სართულადაა განლაგებული და ინდივიდუალურია. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. მიცვალებულების უმრავლესობა დაკრძალულია თავით დასავლეთისკენ, ზოგი აღმოსავლეთისკენ. ნაწილი პირაღმაა გაშოტილი, ნაწილი კი გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. ინვენტარი სიმდიდრით გამოირჩეოდა ორ სამარხში. აქ გამოვლინდა: ბრინჯაოს სამაჯურები, ილარი, ბეჭდები და ღილები, რკინის დანა და ცული, ვერცხლის ღილები და სარკეები, ოქროს მტევნისებრი საყურე, თიხის წურჭელი, მინის ჭურჭელი და ბეჭდები, სხვადასხვა ფორმის სარდიონისა და მინის მძივები, მათ შორის მრავლადაა ინკრუსტირებული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 452.
ქაშეტა

ქაშეტა — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყეთანაში, ბორცვზე. ხატი ოთხკუთხა პრიზმის მსგავსი ყრუ ნაგებობაა, რასაც სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე მომრგვალებული აქვს. ნაშენია რიყის დიდი ქვით, წყობა მშრალია. სამხრეთ კედელში, მიწის პირას მოწყობილია ოთხკუთხა თახრჩა. ქაშეტობას დღესასწაულობენ გაზაფხულზე, კვირა დღეს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 489.
აბანოს კოშკების კომპლექსი

აბანოს კოშკების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ აბანოს განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით. თარიღდება XVII საუკუნის II ნახევრითა და XVII საუკუნის დასაწყისით. კომპლექსში შედის სამი კოშკი. სამხრეთ-დასავლეთის კოშკი (5,9x5,6 მეტრი) თავდაცვითია, ხუთსართულიანია (სიმაღლე 20 მეტრი) და ზემოთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადების ქვები ნაკლებადაა დამუშავებული. კარგად არის ამოყვანილი შენობის კუთხეები და კარის წირთხლები. კოშკს სახურავი აღარ აქვს. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. თაღოვანი კარი მიწიდან თითქმის 3 მეტრის სიმაღლეზეა. პირველი სართულის ნაწილი ამოვსებულია ქვებით. მეხუთე სართულის კედლებში სათოფურებია, რომელთა რაოდენობაც ქვემოდან ძემოთ მატულობს. პირველ სართულზე ოთხი სათოფურია, მეხუთეზე -- ათი. ზოგ სათოფურს ხუთი ხვრელი აქვს. სარკმლები მხოლოდ მეორე და მეოთხე სართულზეა. სართულშუა გადახურვები ხისაა. კოჭები (დიამეტრი 20-30 სანტიმეტრი) განლაგებულია ყოველ 60-80 სანტიმეტრზე. კოჭებზე გარდიგარდმო დაწყობილია ხის ღეროები (დიამეტრი 8-10 სანტიმეტრი). მათზე კი -- ქვის ბრრტყელი ფილები. ფილებზე დატკეპნილია თიხა. სართულები ერთმანეთს უკავშირდებოდა ხის მისადგმელი კიბით. ჩრდილო-დასავლეთის კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (8,6x8,7 მეტრი). ოთხსართულიანი (სიმაღლე 15 მეტრი). იგი საცხოვრებელიცაა და სათავდაცვოც. ნაგებია ნატეხი ქვით. შენობის სახურავი და სართულშუა ხის გადახურვები ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 2 მეტრის სიმაღლეზე. სარკმლები და სათოფურები ყველა სართულზეა. პირველი სართულის სათოფური ძალიან ვიწროა და შედარებით დაბლაა გაჭრილი. სათოფურების რაოდენობა ზემოთკენ მატულობს. თითოეულ სათოფურს რამდენიმე ვისწრო სათოფე ხვრელი აქვს. სარკმლები სწორკუთხაა, მცირე ზომის. ოთხივე სართულზე სარკმლები უშუალოდ ჭერქვეშაა გაჭრილი და ქვის ფილებით თარაზულადაა გადახურული. სარკმლების ძირი საფუხრებიანია. მეოთხე სართულს ოთხივე კედლის შუაში, თითო მაშიკულისებრი სწორკუთხა შვერილი აქვს. შვერილების იატაკში სამ-სამი ხვრელია (დიამეტრი 5-7 სანტიმეტრი), რომლებიც სთოფურებად გამოიყენებოდა. კოშკის აღმოსავლეთის ფასადის მარცხენა კუტეში და დასავლეთის ფასადის მარჯვენა კუთხეში, თითო მოზრდილ ქვაზე, ამოჭრილია მარტივი ორნამენტი. ჩრდილო-აღმოსასვლეთის კოშკიც გეგმით სწორკუთხაა, ისიც ნატეხი ქვითაა ნაგები. შემორჩენილია შენობის მხოლოდ პირველი სართული, რომელიც გადაკეთებულია საცხოვრებლად, შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მიწიდან 2 მეტრის სიმაღლეზე. ოთხივე კედელში სათოფურებია. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 436-437.
ხურთისის ციხე-სახლი

ხურთისის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ხურთისის ძველ უბანში, კლდოვანი მთის ფერდობზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. სახლი სამსართულიანია, ჩრდილოეთი ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი და სართულებიც ერთიმეორეს მიმართ ქანების შესაბამისადაა განლაგებული, ამის გამო სამივე სართული სხვადასხვა სიღრმისაა. შენობა გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ქვით. ფასადებზე გამოყენებულია რუხი, ყავისფერი და მოწითალო თლილი ქვებით. სარკმლებსა და სათოგურებზე მონაცრისფრო ქვიშაქვაა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მეორე სართულზე. პირველი სართული გაყოფილია ორად ერთ სათავსს საქონლის სადგომად იყენებდნენ, საქონელი მეორე სართულიდან პანდუსით ჩაჰყავდათ. მეორე - საჭურვლის შესანახი საიდუმლო სათავსი იყო. ახლა აქ ჭირნახულს ინახავენ. ამ სათავსში ჩასასვლელიც მეორე სართულიდანაა. ორივე სათავსის სამხრეთ კედელში სარკმელ-სათოფურებია გაჭრილი. მეორე სართული რომელასაც ზამთარში საცხოვრებლად იყენებდნენ, ყველაზე დიდია. ადრე იგი ერთანი ყოფილა, ამჟამად ტიხრებით ოთხადაა გაყოფილი. სამხრეთ კედელში ოთხი სარკმელ-სათოფურია, დასავლეთისაში — ორი. სარკმლებს ქვის კიბისებრი რაფები აქვს. პირველი და მეორე სართულის გადახურვები ეყრდნობა პირველ სართულიდან ამოყვანილ ქვის ორ სწორკუთხა ბურჯსა და ქვის ბალიშებით დასრულებულ ხის ხუთ სვეტს, რომლებზეც გადებულია დიდი მორი. ჩრდილოეთით კედლის შუაში მეორე და მესამე სართლების დამაკავშირებელი კიბეა. მესამე სართლი ქვედა სართულებზე ვიწროა და ფერდობისკენაა გაწეული. წინ პარაპეტით შემოსაზღვრული ბანი აქვს. შედგება გრძივი მიმართლებით განლაგებული სამი ნაწილისგან. შუაში ტამბურია, რომელშიც მეორე სართულიდან ქვის კიბე ამოდის, გვერდებზე კი — თითო მოზრდილი ოთახი. ბანის მხარეს ორივე ოთახს ორ-ორი ფართო დაბალი სწორკუთხა სარკმელი აქვს. ადრე მათ ადგილას ქვედა სართულების მსგავსი სარკმლები ყოფილა, რომლებიც მოგვიანებით გაუგანიერებიათ. ბანზე კარი ტამბურიდან გამოდის. ტამბური ორივე ოთახს თითო სწორკუთხა კარით უკავშირდება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 489-490.
გველეთის სამარხები

გველეთის სამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით 3 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 1962 წელს შეისწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ხევის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). სამარხები აღმოჩნდა წყალდიდობით გადარეცხილი გზის ქვეშ. სამარხები დაზიანებულია, დაშლილია ჩონჩხები. ერთგან იყო შემორჩენილი ქვაზე დადებული თავის ქალა. მიცვალებულს სახის წინ ედგა შავად გამომწვარი კოჭობი. მკერდის არეში აღმოჩნდა მინის, სარდიონის, პასტისა და ქარვის მძივები. წელის მახლობლად რკინის ნივთის ნატეხები და ზამბარიანი მშვილდსაკინძი. სამარხებში ნაპოვნია წითლად, მოჩალისფროდ და შავად გამომწვარი კერამიკული ჭურჭელი. სამარხეული კერამიკის ერთი ჯგუფი ახლოს დგას დარიალის ციხეზე აღოჩენილ მასალებთან. სავარაუდოა, რომ აქ აღმოჩენილი კულტურული ფენა ეკუთვნოდა სტრატეგიული მნიშვნელობის დასახლებას, კერძოდ დარიალის ციხის ფორპოსტს. არქეოლოგიური მასალა ინახება ყაზბეგის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 452.
ხურთისის ციხის ეკლესია

ხურთისის ციხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, კოშკის ქვემოთ მომცრო კლდოვან ბაქანზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა, ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითაა და ფიქლით. კარის ღიობი და გარეთა კუთხეები ამოყვანილია შედარებით მოზრდილი ქვებით. შენობის გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი დაბალია. შიგნიდან და გარედან გადახურულია ბრტყლად. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთისკენ ვიწროვდება. აღმოსავლეთით კედელში ერთადერთი მცირე ზომის, თარაზულად გადახურული სარკმელია, რასაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის მარცხნივ ქვაზე ამოკვედილია ხელის მტევანი. კედელში ოთხი მცირე სწორკუთხა ნიშია. ერთი ნიში სამხრეთ კედელშიცაა. ჩრდილოეთით კედელი კლდეზეა მიდბული. ეკლესიას ხის კოჭებზე გამართული ორფერდა სახურავი ჰქონდა. გადურული იყო ფიქლის თხელი ფილებით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 490.
გველეთის სემღისის ხატი

გველეთის სემღისის ხატი — საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფელ გველეთის დასავლეთით, მთის წვერზე, ნაგებია მოზრდილი ზომის უხეშად დამუშავებული ფიქლის — დუღაბზე. შენობა გეგმით აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გაფართოებული ოთხკუთხედის ფორმისაა. ძეგლი გარკვეულწილად დაზიანებულია, სადაც ჩაქცეულია სახურავი და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კართან კიბეა, რომელიც შენობის შიგნით ორი საფეხურით ეშვება. სამხრეთ კედელში აღმოჩენილია სარკმლის კვალი. იატაკი მოფენილია იფქლით და გათლილი ქვებით. სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდესთან, ფასადის მხრიდან, დადგმულია ფიქლის ოთხკუთხა სასანთლე ნიში, რომელზეც ოთხი ჯვარია გამოსახული. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 452.
არშის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის მემორიალი

არშის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის მემორიალი — ისტორიული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ არშის შესასვლელში, ბორვცვზე. აქ საძმო საფლავია, სადაც დაკრძალულნი არიან ომის დროს დაღუპული ჯარისკაცები. აქვე აღმართულია ქვაში ნაკვეთი ობელისკი (სიმაღლე 5 მეტრი). მარმარილოს თეთრ დაფაზე წარწერაა: ჭყონია თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 438.
ჯუთის სამარხები

ჯუთის სამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი, თარიღდება ადრიანი შუა საუკუნეებით. 1878 წელს აღმოაჩინა ავსტრიელმა მეცნიერმა ფ. ბაიერნმა, სოფლის ერთ-ერთ ეზოში. სნოს ხეობის არქეოლოგიური დაზვერვის დროს, სამარხებში აღმოჩნდა რკინის სამაჯურები, ბრინჯაოს სასაფეთქლე, რგოლები, მშვილდსაკინძი, მინისა და პასტის სხვადასხვა ფორმის მძივები. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 490.
არშის წმინდა გიორგის ახალი ხატი

არშის წმინდა გიორგის ახალი ხატი — საკულტო ძეგლი, დგას სოფელ არშის ჩრდილო-დასავლეთით, მთის წვერზე. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია, შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი დასავლეთითაა. ამ მხარეს მოწყობილია ერთი თახჩა. ხატს თავზეა ადევს ფიქლის ქვა, მასზე დგას ქვისავე ჯვარი. რუსიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 438.
გველეთის ყველაწმინდის ეკლესია

ყველაწმინდის ეკლესი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის თავში, მთაზე. თარიღდება XIII-XIV საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,2X4,2 მეტრი), უაფსიდო, ნაგებია ნატეხი ქვით. კარის წირთხლებისა და ლავგარდნისათვის გამოყენებულია თლილი ქვა. ეკლესია დაზიანებულია, კერძოდ დანგრეულია სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი, ჩამონგრეულია კონქი და კამარა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. თითო თაღოვანი სარკმელი აღმოსავლეთით და დასავლეთითაა. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. დარბაზის ცილინდრული კამარა ეყრდნობა შეკიდებულ, პილასტრებზე გადაყვანილ შუა საბჯენ თაღს (შემორჩენილია ჩრდილოეთის პილასტრი და თაღის მცირე ნაწილი) და დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს. ეკლესიის ინტერიერი მოხატული ყოფილა. მოხატულობის (XIII-XIV საუკუნეები) ფრაგმენტები ამჟამად ინახება ყაზბეგის მხარდმცოდნეობის მუზეუმში. ზაქარია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 452.
რუსეთ-საქართველოს ომები

ისტორიაში რუსეთსა და საქართველოს შორის რამდენიმე ომი მოხდა: სოჭის კონფლიქტი (1918-1919) რუსეთ-საქართველოს ომი (1921) რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)
ნინო კასრაძე

ნინო კასრაძე (დ. 3 მარტი, 1970) — ქართველი მსახიობი. ნინო კასრაძე დაიბადა 1970 წლის 3 მარტს, თბილისში. 1993 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი და შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მსახიობია ამავე წლიდან. იტაცებს: ლიტერატურა, მუსიკა, ცეკვა. 1996: „ორფეოსის სიკვდილი“ (ნინო) რეჟ. გიორგი შენგელაია 1996: „მიზერერე“ რეჟ. ზაზა ხალვაში 1999: „მარტოობის ორდენის კავალერი“ რეჟ. ალექსანდრე (ალეკო) ცაბაძე 2000: „ნეტავ აღარ იწვიმოს“ რეჟ. მაია არჩვაძე 2000: „სამოთხე ჩვენი ქალაქის ქუჩებში“ რეჟ. გიორგი გაჩეჩილაძე 2005: „პირველი სიტყვა დაკარგულია“ რეჟ. გიორგი წიქარიშვილი 2005: „გასეირნება ყარაბაღში“ (ნანა) რეჟ. ლევან თუთბერიძე 2009: „ბედნიერება“ რეჟ. სალომე (ნუცა) ალექსი-მესხიშვილი 2013: „დინოზავრი“ რეჟ. მარგო ზუბაშვილი 2019: „კომეტები“ რეჟ. თამარ შავგულიძე 2014: „კრედიტის ლიმიტი“ 2021: „სამურაი დასვენების ჟამს“ ჩემი ცოლის დაქალები ბერტოლტ ბრეხტი „სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“ (შენ ტე, შუი ტა) რეჟ. რობერტ სტურუა დავით კლდიაშვილი „ირინეს ბედნიერება“ (ირინე) რეჟ. ანდრო ენუქიძე უილიამ შექსპირი „მაკბეტი“ (ლედი მაკბეტი) რეჟ. რობერტ სტურუა გრიგოლ რობაქიძე „ლამარა“ (ლამარა) რეჟ. რობერტ სტურუა „კარლო გოცი“ „ქალი-გველი“ (ქერესტანი) რეჟისორები რობერტ სტურუა, დავით საყვარელიძე „ქალები ნისლში“ (ვიოლინო) ავტორი და რეჟ. ანდრო ენუქიძე უილიამ შექსპირი „ჰამლეტი“ (გერტრუდა) რეჟ. რობერტ სტურუა უილიამ შექსპირი „შობის მეთორმეტე ღამე ანუ როგორც გენებოთ“ (ვიოლა) რეჟ. რობერტ სტურუა დავით კლდიაშვილი „დარისპანის გასაჭირი“ (მართა) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ზაზა პაპუაშვილი კარინე ხოდიკიანი „იაგო“ (დეზდემონა) რეჟ. ა. ღაზანჯიანი თამაზ ჭილაძე „ჭალას ჩიტი მომკვდარიყო“ (დოდო) რეჟ. რობერტ სტურუა მაქს ფრიში „ბიდერმანი და ცეცხლისწამკიდებელნი“ (ბაბეტა) რეჟ. რობერტ სტურუა ირაკლი სამსონაძე, გოგა თავაძე „დაბოლილი მთვარე“ (კაპიტოლინა) რეჟ. გოგა თავაძე ტომ სტოპარდი „მაგრიტის შემდეგ“ (ტელმა) რეჟ. გოგა თავაძე სოფოკლე „ელექტრა“ (კლიტემნესტრა) დამდგმელი რეჟ. გრიგორის კარანტინაკისი, რეჟ. ნიკოლოზ ჰაინე-შველიძე ლაშა ბუღაძე „ლისისტრატე“ (მესამე ქალი) რეჟ. დავით საყვარელიძე მონაწილეა სპექტაკლებისა: „იაკობის სახარება“, „სტიქსი“, „მალე მოვალ წვიმად“ 1996: სახელმწიფო პრემია სპექტაკლისათვის „მაკბეტი“ 2001: წინანდლის პრემია პროფესია-ჰობი : [საუბარი რუსთაველის თეატრის მსახიობ ნ. კასრაძესთან. სამსახიობო წარმატებები და შემოქმედებითი კრედო] / ნინო კასრაძე ; ესაუბრა ნ. მაჭავარიანი // თეატრი და ცხოვრება. - , 1999. - N3. - გვ.31-34 ნინო კასრაძე : [საუბარი რუსთაველის თეატრის მსახიობთან მისი ბიოგრაფიული და შემოქმედებითი ცხოვრების შესახებ] / ნინო კასრაძე ; ჩაიწერა თ. სუხიშვილმა // ცხელი შოკოლადი. - , 2005. - N4. - გვ.68-76 ახალი დაფიქრება, სიფრთხილე და პროფესიონალიზმია საჭიროა : [ინტერვიუ რუსთაველის თეატრის მსახიობ ნინო კასრაძესთან მის მიერ განხორციელებულ როლებზე] / ნინო კასრაძე ; თამარ ბოკუჩავა // მუდმივი კავშირის სამყარო. - , 2003. - N1(17). - გვ.33-39 ნინო კასრაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია ნინო კასრაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი რუსთაველის თეატრის მსახიობი დაარქივებული 2020-09-27 საიტზე Wayback Machine. ნინო კასრაძე დაარქივებული 2022-04-07 საიტზე Wayback Machine. Nino Kasradze