laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბეღელა

ბეღელა — ნასოფლარი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის თუშეთის (ომალოს) თემში (კახეთის რეგიონი). 2014 აღწერით მუდმივი მოსახლე არ არის. ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია საფორტიპიკაციო ნაგებობები (ბეღელის კოშკი) და საკულტო ძეგლები. ენციკლოპედია „საქართველო“ — ბეღელა დაარქივებული 2024-02-15 საიტზე Wayback Machine. სოფ. ბეღელას ციხე - #15414 საცხოვრებელი სახლი - #15411 კოპალეს ნიში - #12712 „ბუღრიას“ ჯვარი - #8364 მიქელას ხატი - #12713 ქალთ ეხი - #12711
ტაირ ჟაროკოვი

ტაირ ჟაროკოს ძე ჟაროკოვი (დ. 5 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 22 სექტემბერი], 1908, სოფ. ურდა, ახლანდელი ჯანიბექის რაიონი, ურალსკის ოლქი — გ. 11 მარტი, 1965, ალმა-ათა) — ყაზახი პოეტი. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1928-იდან. ლექსების პირველი კრებული "ვარსკვლავთნათება" 1932 გამოსცა. ავტორია პოემებისა: "მზე ამეტყველდა" (1934), "ნიაღვარი" (1937), "გრიგალი უდაბნოში" (1957) და სხვა. დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 244. ↑ 1.0 1.1 Жароков Таир Жарокович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
კოფრჩხილა

კოფრჩხილა (ლათ. Falcaria) — მრავალ, ორ- ან ერთწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. გვარში ერთადერთი (ძველი კლასიფიკაციებით 4–5) სახეობაა — ჩვეულებრივი კოფრჩხილა (Falcaria vulgaris). გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში და ჩრდილოეთ აფრიკაში. გვხვდება საქართველოშიც. 20–60 სმ სიმაღლის ორწლოვანი ბალახია. გვხვდება მშრალ მდელოზე, ქვიან ფერდობზე, ტყის პირზე, ველზე, გზის პირზე. ნათესების (ძირითადად საგაზაფხულო კულტურების) სარეველაა. ნორჩ ფოთლებს ხარშავენ და საკაზმად ან მხალად იყენებენ, ამწნილებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 702. ↑ Falcaria Fabr.. catalogueoflife.org. ციტირების თარიღი: 1 მაისი, 2021
ნინო მინდაძე

ნინო მინდაძე (დ. 5 ოქტომბერი, 1943, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი, მეცნიერი, პედაგოგი. 1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1972-2006 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის: უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი და განყოფილების გამგე. 2006 წლიდან კი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2009 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის მიწვეული პროფესორი. სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. 1977 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ხალხური მედიცინა (ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით).“ 2000 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ქართული ხალხური სამედიცინო კულტურა.“ ქართული ხალხური სამედიცინო ტრადიციები = Georgian folk medical traditions : კახეთი (ავტორი). თბილისი, საარი, 2005 გვ. 72 ქართული ხალხური მედიცინა : აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით (ავტორი). თბილისი, მეცნიერება, 1981 გვ. 152 საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები 1992-2006, თბ., 2012, გვ. 423 ნინო მინდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კოქციდიები

კოქციდიები (ლათ. Coccidia) — უმარტივეს ცხოველთა რიგი სპორიანების კლასისა, შეიცავს 1000-ზე მეტ სახეობას, უჯრედშიგა პარაზიტებია, აქვთ პატარა, მომრგვალო უჯრედის ფორმა და ბუშტისებური ბირთვი. პარაზიტობენ უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველების საჭმლის მომნელებელი ორგანოების ეპითელურ უჯრედებში. ადამიანს იშვიათად აღმოაჩნდება (შუა აზიასა და ამიერკავკასიაში) კოქციდიების ზოგიერთი სახეობა (ლათ. Isospora hominis და ლათ. Isospora belli), რომელიც იწვევს ნაწლავთა დაავადებას, კოქციდიების თითოეული სახეობა ერთ გარკვეულ მასპინძელ-ცხოველში პარაზიტობს. მათი სასიცოცხლო ციკლია უსქესო გამრავლება, სქესობრივი პროცესი და სპოროგონიის კანონზომიერი მორიგეობა. კოქციდიების უმრავლესობა ერთ მასპინძელში ვითარდება, ზოგი — ორში. ზოგი კოქციდიები იწვევს კოქციოდიოზს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 5.
ლიახოვის კუნძულები

ლიახოვის კუნძულები (რუს. Ляховские острова) — ახალი ციმბირის კუნძულების სამხრეთი ჯგუფი, ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვების მიჯნაზე (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). კონტინენტისგან გამოყოფილია დიმიტრი ლაპტევის სრუტით (60 კმ), კუნძულ კოტელნისგან — სანიკოვის სრუტით (50 კმ). ლიახოვის კუნძულებში შედის: დიდი ლიახოვის (ფართობი 5300 კმ²), პატარა ლიახოვის (1325 კმ²), სტოლბოვოი (170 კმ²). ჭარბობს აკუმულაციური ვაკეების რელიეფი, დასერილია მცირე სიღრმის და მოკლე ხეობებით. ყველაზე მაღალი კუნძულია დიდი ლიახოვის (სიმაღლე 293 მეტრამდე, მთა ემი-ტასი), სადაც ფართოდაა გავრცელებული (ფართობის დაახლ. 80%) მიწისქვეშა ყინულები, რომლებიც ზედაპირზეც გამოდიან და წარმოქმნიან ზღვიდან ათეულობით მეტრის სიმაღლის ვერტიკალურ კედლებს. ძლიერ განვითარებულმა მრავალწლოვანმა მზრალობამ რელიეფის მზრალური ფორმების მრავალფეროვნება განაპირობა: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ბაიჯარახები. დამახასიათებელია ძლიერ მეჩხერი არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. სახელი ეწოდება ივანე ლიახოვის პატივსაცემად. კუნძულ სტოლბოვოის დასავლეთით არსებობდა კიდევ ორი მცირე კუნძული: ვასილიევის (Васильевский) და სემიონოვის (Семёновский). ისინი შედგებოდა მიწისქვეშა ყინულისგან, რომელიც დაფარული იყო შლამისა და სხვა წარმონაქმნების ფენით. ყინულის დნობის გამო კუნძულები თანდათან გაქრა და მათ ადგილას მარჩხობები დარჩა. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 122. ↑ Ляховские острова // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М., 2011. — стр. 294. ↑ Клюев, Е.В.; Котюх, А.А.; Оленина, Н.В. (1981). „Картографо-гидрографическая интерпретация исчезновения в море Лаптевых островов Семеновского и Васильевского“. Известия всесоюзного географического общества (რუსული) (№6): 485–492. ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2024. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
კოღოები

კოღოები (ლათ. Culicidae) — მწერების ოჯახი ორფრთიანთა რიგისა. აქვთ ერთი წყვილი სიფრიფანა ფრთა მეორე გადაქცეულია ბზუალებად. მომრგვალო თავის წინა ნაწილში პირის ორგანოები — ხორთუმი და საცეცები. აქვს წვრილი, 15-ნაწევრიანი, მოკლე (დედლებში) ან გრძელი (მამლებში) ბეწვებით დაფარული ულვაშები. კვერცხი, მატლი და ჭუპრი დამდგარ ან მდორე წყალში ვითარდება. მატლი წყლის მცენარეულობითა და ცხოველებით იკვებება. სისტემატურად ამოდის წყალსატევის ზედაპირზე და ისევე, როგორც ჭუპრი, ატმოსფერული ჟანგბადით სუნთქავს. ცნობილია 2000-მდე სახეობა, რომელთაგან ბევრი სისხლმწოვია, ადამიანისა და ცხოველების ექტოპარაზიტია. ზოგს დაავადებული ორგანიზმიდან ჯანსაღ ადამიანზე სხვადასხვა დაავადების გამომწვევები გადააქვს. კოღოების ოჯახი იყოფა 3 ქვეოჯახად: Culicinae (ნამდვილი კოღოები) Dixinae და Chaoborinae. ნამდვილი კოღოების (Anophelini-ს) ქვეოჯახიდან ყოფილ სსრკ-ში გვხვდება გვარები Anopheles (მალარიის კოღო), Uranotaenia, Theobaldia, Orthopodomyia Mansonia, Aedes და Culex. მალარიის კოღოებს გადააქვთ მალარიის გამომწვევი პლაზმოდიუმები. არამალარიის კოღოებიდან აღსანიშნავია Aedes-ის გვარში შემავალი მრავალი სახეობა, რომელიც ადამიანისა და ცხოველების მავნებელია. მაგ., Aedes aegipti-ს გადააქვს ყვითელი ცხელების ვირუსი, ხოლო Aedes-ისა და Culex-ას ზოგ სახეობას (Aedes japonicus, Aedes togoi, Culex bithaeniorhynchus) და სხვა — იაპონური ენცეფალიტი. Павловский Е. Н., Руководство по паразитологии человека с учением о переносчиках трансмиссивных болезней, 5 изд., т. 1-2, М.—Л., 1946-1948; Учебник медицинской энтомологии, под ред., В. Н. Беклемишева, ч. 1—2, М., 1949 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 5. European Mosquito Bulletin დაარქივებული 2009-09-21 საიტზე Wayback Machine.
ფილიპე ძაძამიძე

ფილიპე (ფილუ) ისლამის ძე ძაძამიძე (დ. 1877, ლეძაძამე — გ. 1963, ზუგდიდი) — ქართველი ოქრომჭედელი ოსტატი. ფილიპე ძაძამიძე დაიბადა 1877 წელს (ზოგიერთი მონაცემით 1878 წელს), სოფელ ლეძაძამეში, (დღევანდელი სენაკის მუნიციპალიტეტი). მიეკუთვნებოდა ძაძამიების საგვარეულოს. ფილუს წინაპრისათვის დადიანებს აზნაურობა მიუნიჭებიათ, რის გამოც ძაძამიების ეს შტო „ძაძამიძის“ ფორმას იყენებდა და ასევ აწერდა ხელს ყველა მის ნამუშევარს. ოჯახში სულ შვიდი დედმამიშვილი იყვნენ, საიდანაც უფროსი კონსტანტინე იყო, ხოლო უმცროსი ფილიპე (ფილუ). ძმებს შორის ასაკობრივი სხვაობა ოცდაათ წელზე მეტი იყო. კონსტანტინე (კოწია) ძაძამიძე ძმის დაბადების დროს უკვე განთქმული ოქრომჭედელი იყო, მას პაპისგან ვახტანგ (ვახუ) ძაძამიძისაგან შეუსწავლია ოქრომჭედლობის ხელოვნება. თავის მხრივ ვახტანგი (ვახუ) დადიანების კარზე დაეუფლა საოქრომჭედლო ხელოვნებას, დადიანების კარის ცნობილი ოქრომჭედლებისაგან პეპუ მეუნარგიას, თალიკო კოიდიასა (კედია) და სხვებთან. 1890 წელს ფილუ მის ძმასთან — კონსტანტინესთან იწყებს ოქრომჭედლობის ხელობის შესწავლას, მან გაიარა ყველა საფეხური შეგირდობიდან ქარგლობამდე და 15 წლის ფილუს უკვე მიენიჭა ოსტატის წოდება. მიუხედავად ამისა, მას ცალკე სახელოსნო არ გაუხსნია და ზუგდიდში კონსტანტინესთან მუშაობდა 1917 წლამდე, კონსტანტინეს ზუგდიდში, საკუთარ სახლში ჰქონია სახელოსნო გამართული, ბოლოს ასაკში შესულ კონსტანტინეს მუშაობა აღარ შეეძლო, ფილუმ თავისი სახელოსნო გახსნა. ფილუ ძაძამიძეს ძირითადად ფილიგრანით იცნობენ, თუმცა ოსტატი ოქრომჭედლობის ყველა მიმართულებას კარგად ფლობდა. სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში არსებული მასალების შესწავლამ აჩვენა, რომ მრავლად გვხვდება ფილუ ძაძამიძის მიერ ჭრის და გრავირების ტექნიკაში შესრულებული ნიმუშებიც. მის მიერ ფილიგრანის ტექნიკით დამზადებული ნივთები მხოლოდ ხმლებით და ხანჯლებით არ შემოიფარგლებოდა, ის ასევე ამზადებდა ქამრებს, ცხენის აღკაზმულობის ცალკეულ დეტალებს, ჩოხის ქილებს, ყანწებს, სურებს, თასებს, ჩანთის მოსართავებს, პისტოლეტის კაბურის დეტალებს, პორტსიგარებს და ა.შ. ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრები არაერთხელ იყო ექსპონირებული სხვადასხვა გამოფენებზეც. 1897 წელს პეტერბურგში, 1903 წელს მანჯურიაში, 1925 წელს პარიზში გაგზავნილმა მისმა ნამუშევრებმა დიდი მოწონება დაიმსახურა. მოგვიანებით მისი ნამუშევრები წარმოდგენილი ყოფილა მოსკოვის და ლენინგრადის გამოფენებზეც. 1937 და 1941 წლებში თბილისში მოწყობილ ხალხური შემოქმედების ნიმუშთა რესპუბლიკურ გამოფენებზე ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრებიც იყო წარდგენილი, იმავე წელს ფილუ ძაძამიძემ სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაში მიიღო მონაწილეობა, ხოლო 1949 წლის VI რესპუბლიკურ ოლიმპიადის გამოფენაზე საპატიო სიგელით დაჯილდოვდა. ფილიპე (ფილუ) ძაძამიძე ზუგდიდში ცხოვრობდა და ღრმა მოხუცებულობამდე აგრძელებდა საოქრომჭედლო საქმიანობას, იგი 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა 1963 წლის სექტემბერში. დაკრძალულია ზუგდიდში. Двалишвили Л.Б. Из истории западногрузинской филиграни (Мастер Филипп «Филу» Дзадзамидзe) // Историческое оружиеведение. — 2024. — № 13. — С. 82 — 160.
დიმიტრი ლაპტევის სრუტე

დიმიტრი ლაპტევის სრუტე (რუს. Пролив Дмитрия Лаптева) — სრუტე ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, დიდი ლიახოვის კუნძულსა და კონტინენტს შორის. აერთებს ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებს. სიგრძე 115 კმ, სიგანე 50–61 კმ. უმცირესი სიღრმე ფარვატერზე — 11 მეტრი, უდიდესი — 16 მეტრი. წლის უმეტეს ნაწილში დაფარულია ყინულით. სახელი ეწოდება პოლარული მკვლევრის, დიმიტრი ლაპტევის პატივსაცემად. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 55. ↑ Лаптева Дмитрия Пролив // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М., 2010. — стр. 712.
ცინცაძეები

ცინცაძეები — ქართული გვარი. ძირითადათ გავრცელებულია აჭარაში. საქართველოში ცხოვრობს 6488 ცინცაძე. ქართულ წერილობით წყაროებში ცინცაძეების გვარი XVI საუკუნიდან იხსენიება „ციმცაძე“ ფორმით. 1560-1578 წლების მოქველი მთავარეპისკოპოსის ექვთიმეს ბრძანებით გადაწერილ მეტაფრასის ანდერძ-მინაწერში ვკითხულობთ: სოციალური მდგომარეობით ცინცაძეები იყვნენ როგორც გლეხები, ისე თავადები. ვისი გორისა ხარ? ცინცაძეთა გვარი ↑ საინტერესო სტატისტიკა[მკვდარი ბმული] — სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო ↑ ერთი საბუთი ცინცაძეების სოციალური სტატუსის შესახებ, აჭარის ოსმალეთის მიერ დაპყრობამდე
ფადეევის ნახევარკუნძული

ფადეევის ნახევარკუნძული (რუს. Фаддеевский) — ნახევარკუნძული კოტელნის კუნძულზე, ყოფილი კუნძული. ფართობი 5300 კმ², სიმაღლე 65 მეტრამდე. გარს აკრავს ფართო ქვიშა-შლამიანი თავთხელები. აგებულია ქვიშებით, ალევროლითებითა და თიხებით, რომლებიც გამსჭვალულია მიწისქვეშა ყინულის ძარღვებით. ბევრი თერმოკარსტული ტბა და პატარა მდინარეა. ჭარბობს ხავს-მღიერიანი მცენარეულობა. აღმოაჩინა იაკოვ სანიკოვმა 1805 წელს. სახელი ეწოდება მრეწველ ფადეევის პატივსაცემად, რომელმაც პირველი გამოსაზამთრებელი ააგო. თავდაპირველად ითვლებოდა კუნძულად; შემდგომში თავთხელების დაშრობის გამო შეუერთდა ბუნგეს მიწას და დღეს კუნძულ კოტელნის ნაწილია. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 214. ↑ Фаддеевский // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 27 — М., 1977. — стр. 180. ↑ Котельный // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М., 2010. — стр. 506.
ბუნგეს მიწა

ბუნგეს მიწა (რუს. Земля Бунге) — კუნძულ კოტელნის ნაწილი, ყოფილი კუნძული. მდებარეობს ფადეევის ნახევარკუნძულსა და კოტელნის დანარჩენ ნაწილს შორის. ფართობი დაახლ. 6200 კმ². არის ქვიშიანი, სუსტად დანაწევრებული ვაკე. სიმაღლე 6–8 მეტრი, ცალკეული ბორცვები 45 მეტრამდეა. წააგავს უდაბნოს: ფართოდაა გავრცელებული ეოლური ფორმები, რომლებიც არ არის მცენარეულობით გამაგრებული. სახელი ეწოდება რუსი ზოოლოგის, ალექსანდრე ბუნგეს პატივსაცემად, რომელიც მონაწილეობდა XIX საუკუნის 80-იან წლებში ჩატარებულ გეოგრაფიულ ექსპედიციებში. თავდაპირველად ითვლებოდა კუნძულად; შემდგომში თავთხელების დაშრობის გამო ფადეევის ნახევარკუნძულთან ერთად შეუერთდა კოტელნის. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 41. ↑ Бунге земля // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 4 — М., 1971. — стр. 113. ↑ Котельный // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М., 2010. — стр. 506.
ხათუნა კოტრიკაძე

ხათუნა კოტრიკაძე (დ. 31 ივლისი, 1955 — გ. 15 თებერვალი, 2024) — ქართველი მსახიობი. პოპულარობა მოიპოვა ეკა ბერიძის როლით ფილმში „მხიარული რომანი” (რეჟისორი ლევან ხოტივარი, 1972). მონაწილეობა აქვს ასევე მიღებული ფილმებში — „მოიტაცეს თამარ ქალი” (რეჟისორი ლეილა გორდელაძე, 1971) და „მეთხუთმეტე ზაფხული” (რეჟისორი სოსო ჩხაიძე, 1971). მას შემდეგ სასცენო მოღვაწეობას ჩამოშორდა. ხათუნა კოტრიკაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია ხათუნა კოტრიკაძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ↑ გარდაიცვალა მსახიობი ხათუნა კოტრიკაძე. „რადიო თავისუფლება“. თებერვალი 15, 2024.
თბოელექტროსადგური

თბოელექტროსადგური, თესი — ელექტროსადგური, სადაც ორგანული სათბობის წვის ენერგია ელექტრულ ენერგიად გადაიქცევა. პირველი თესები შეიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს (1882 წელს — ნიუ-იორკში, 1883 წელს — პეტერბურგში, 1884 წელს — ბერლინში) და სწრაფად გავრცელდა მთელს მსოფლიოში. თესი უმეტესწილად ორთქლტურბინიანია. მასში სათბობის დაწვისას გამოყოფილ თბურ ენერგიას ორთქლგენერატორში იყენებენ მაღალი წნევის წყლის ორთქლის მისაღებად. წყლის ორთქლი აბრუნებს ორთქლის ტურბინის როტორს, რომელიც შეერთებულიაელექტრული გენერატორის როტორთან. თესში სათბობად იყენებენ უმთავრესად ქვანახშირს, მაზუთს, ბუნებრივ აირს, ლიგნიტს, მურა ნახშირს, ტორფს, ფიქალს და სხვას. თესის მქკ 42%-მდეა. თესს, რომელშიც ელექტროგენერატორების ამძრავ ფუნქციას კონდენსაციური ტურბინები ასრულებს, კონდენსაციურ ელექტროსადგურს უწოდებენ. მათი მქკ 35-42%-ია. სათბიერებელი ტურბინებით მომუშავე თესს, რომელიც სითბოს აწვდის სამრეწველო და კომუნალურ-სამრეწველო მომხმარებლებს, თბოელექტროცენტრალს (თეცი) უწოდებენ. თბოელექტროსადგურებს, რომელშიც ელექტროგენერატორის ამძრავი აირის ტურბინაა, აირტურბინიან ელექტროსადგურს (აირტესი) უწოდებენ. აირის ტურბინის წვის კამერაში წვავენ წნევით მიწოდებულ საწვავ აირს ან თხევად სათბობს. 750-900°C ტემპერატურის წვის პროდუქტი ხვდება აირის ტურბინაში, რომელიც აბრუნებს ელექტროგენერატორს. ასეთი თესების მქკ ჩვეულებრივ 26-28%-ს უდრის, სიმძლავრე კი დაახლოებით რამდენიმე ასეულ მგვტს. იყენებენ ელექტრული დატვირთვის პიკების დასაფარავად. შეუძლია სითბო მიაწოდოს გარე მომხმარებელსაც. ორთქლაირტურბინული დანადგარი აერთებს ორთქლტურბინიან და აირტურბინიან აგრეგატებს. ასეთი დანადგარით მოქმედ თესს ორთქლაირიან ელექტროსადგურს (ორთქლაირტესი) უწოდებენ. მისი მქკ 42-43%-ს აღწევს. მას ასევე შეუძლია იმუშაოს, როგორც თეცმა. ქვაბტურბინული ელექტროსადგურები: კონდენსაციური ელექტროსადგურები (კესი, ისტორიულად მიიღეს სახელწოდება სრესი — სახელმწიფო რაიონული ელეტროსადგური); თბოელექტროცენტრალი (თეცი). აირტურბინიანი ელექტროსადგური (აირტესი); ორთქლარიანი ელექტროსადგური (ორთქლაირტესი); შიგაწვისძრავიანი ელექტროსადგურები; კომბინირებული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 618.
თბოელექტროცენტრალი

თბოელექტროცენტრალი, თეცი — თბოელექტროსადგური, რომელიც გამოიმუშავებს და მომხმარებელს ერთდროულად გადასცემს ელექტროენერგიასა და სითბოს (მიღებული ნამუშევარი ორთქლის გამოყენების შედეგად). თბოელექტროცენტრალი არის სამრეწველო, კომუნალური ან სამრეწველო-კომუნალური. ტექნოლოგიური და ცხელი წყლით მომარაგების თბური დატვირთვა შედარებით თანაბარია წლის განმავლობაში, შენობების გათბობის დატვირთვა კი სეზონურია. თეცი იყენებსორთქლის ტურბინების ნამუშევარი ორთქლის სითბოს, რომელიც კონდენსაციურ ელექტროსადგურებში კონდენსატორების მაცივებელ წყალს გადაეცემა და უსარგებლოდ იკარგება. თეცი მუშაობს ძირითადად თბური გრაფიკით. ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს თბური დატვირთვის შესაბამისად. ელექტროენერგია ნაწილობრივ კონდენსაციური გზით მიიღება. იმის გამო, რომ თეცი, განსხვავებით კონდენსაციური ელექტროსადგურებისა და დაბალი წნევის საქვაბეებისაგან, ერთდროულად გამოიმუშავებს ელექტროენერგიასა და სითბოს, იგი მათთან შედარებით მცირე რაოდენობით საჭიროებს სათბობს და საჭირო კაპიტალურ დაბანდებას. შესაბამისად ამისა მცირდება მის მიერ გამომუშავებული ელექტრული და თბური ენერგიის თვითღირებულებაც. თბოელექტროცენტრალისა და მისი ცალკეული დანადგარების მუშაობა მაქსიმალურად არის მექანიზებული და ავტომატიზებული. ელექტრული და თბური ენერგიის წარმოების პროცესების თბური ეკონომიურობის მახასიათებლებია: ელექტრული ენერგიის წარმოების მქკ (40-75%) და თბური ენერგიისწარმოების მქკ (80-85%). თეცის ეკონომიკური მაჩვენებლებია: კაპიტალური დაბანდებანი და ელექტრული და თბური ენერგიის თვითღირებულება. თბოელექტროცენტრალში დგამენ თბოფიკაციურ ორთქლის ტურბინებს. თბოელექტროცენტრალი შეიძლება იყოს აირტურბინიანიც. დიდად პერსპექტიულია ატომური თბოელექტროცენტრალი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 618.
უეუეტლან-ელ-ჩიკო

უეუეტლან-ელ-ჩიკოს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huehuetlán el Chico) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 443 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 138.575 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეუეტლან-ელ-გრანდე

უეუეტლან-ელ-გრანდეს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huehuetlán el Grande) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 242 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 264.08 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეხოცინგო

უეხოცინგოს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huejotzingo) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 29 613 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 188.91 კმ². ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეიაპანი

უეიაპანის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Hueyapan) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 13 080 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 75.002 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეიტამალკო

უეიტამალკოს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Hueytamalco) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 53 358 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „დიდი დაღმართი, დიდი აღმართი“ ან „ძალიან ციცაბო მთები“. ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეიტლალპანი

უეიტლალპანის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Hueytlalpan) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 186 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 42.29 კმ². მუნიციპალიტეტის სახელწოდება ნაუატლიდან შეიძლება ითარგმნოს როგორც „დიდი მიწა“. ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უიცილან-დე-სერდანი

უიცილან-დე-სერდანის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huitzilan de Serdán) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 15 096 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 69.78 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
მეხიკოს შტატის ავტონომიური უნივერსიტეტი

მეხიკოს შტატის ავტონომიური უნივერსიტეტი (ესპ. Universidad Autónoma del Estado de México) ― სახელმწიფო უნივერსიტეტი მექსიკის შტატ მეხიკოში. უნივერსიტეტის ცენტრალური კამპუსი შტატის დედაქალაქში, ტოლუკაში მდებარეობს და შტატის უდიდესი უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტის ისტორია 1828 წლიდან იწყება, როდესაც შტატის ყოფილ დედაქალაქ ტლალპანში მეხიკოს შტატის ლიტერატურული ინსტიტუტი დაარსდა. 1943 წელს იგი ტოლუკის სამეცნიერო და ლიტერატურული ინსტიტუტი გახდა, ხოლო 1956 წელს უნივერსიტეტი სტატუსი და დღევანდელი სახელწოდება მიიღო. ↑ 1.0 1.1 Directory of Open Access Journals — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538"></a> ↑ https://web.archive.org/web/20210819060826/http://amelica.org/index.php/estructura-organica/ ↑ 3.0 3.1 https://web.archive.org/web/20240207224301/http://www.anuies.mx/anuies/instituciones-de-educacion-superior/ ↑ https://web.archive.org/web/20221123144401/https://www.auf.org/les_membres/nos-membres/ ↑ https://web.archive.org/web/20240409115737/https://altexto.mx/asociados
ეჟენ ბიურნუფი

ეჟენ ბიურნუფი (ფრანგ. Eugène Burnouf; დ. 12 აგვისტო, 1801, პარიზი, — გ. 28 მაისი, 1852, იქვე) — ფრანგი ენათმეცნიერი, აღმოსავლეთმცოდნე. იკვლევდა ბუდიზმის პრობლემებს; თარგმნიდა ინდოარიული ენებიდან. ითვლება პალი (საშუალო ინდოარიული ენა) ენის მეცნიერული შესწავლის ფუძემდებელად. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ძველსპარსული ლურსმული დამწერლობის გაშიფვრაში. ნაადრევად მიიჩნია ფრ. ბოპის, მ. ბროსესა და სხვათა მიერ ქართულის გამოცხადება ინდოევროპული ენების მონათესავე ენად. მოითხოვდა შედარებითი პრინციპების მკაცრად დაცვას. Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Burnouf, Eugène". Encyclopædia Britannica. Vol. 4 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 885. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997.
ევგენი ბიუსი

ევგენი ივანეს ძე ბიუსი (რუს. Евгений Иванович Бюс) (დ. 20 მაისი, 1885, იურიევი, ახლანდ. ტარტუ, ესტონეთი, — გ. 15 ივნისი, 1969, თბილისი) — ესტონეთში დაბადებული გეოფიზიკოსი, სეისმოლოგი, თანამედროვე სეისმური სამსახურის ერთ-ერთი ორგანიზატორი სამხრეთ კავკასიაში. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1946). დაამთავრა იურიევის (ტარტუს) უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1911). მუშაობდა იქვე ასტრონომიულ ობსერვატორიაში. 1912-1920 წლებში იყო ბაქოს სეისმური სადგურის, 1921-1923 წლებში — თბილისის სეისმური სადგურის გამგე. 1933 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც ხელმძღვანელობდა სეისმოლოგიურ სამუშაოებს. ბიუსის ძირითადი სამეცნიერო შრომები ეხება სამხრეთ კავკასიის ტერიტორიაზე სეისმურობის საკითხებს. მისი გამოკვლევები საფუძვლად დაედო რეგიონის სეისმურ დარაიონებას და სეისმომედეგი მშენებლობის ნორმების დადგენას. ივანე ჯავახიშვილის წინადადებით, ქართლში ქრისტიანობის შემოღების თარიღის დასაზუსტებლად ჩაატარა IV საუკუნის I ნახევარში საქართველოში ხილულ მზის დაბნელებათა პირობების კვლევა. მზის დაბნელებათა ხილვადობის პირობები საქართველოში ახ. წ. IV საუკუნის პირველი ნახევრისათვის, «საქ. სსრ მეცნ. აკადემიის მოამბე», 1944, ტ. 5, № 9. Ленинаканские землетрясения 22 октября 1926, Тб., 1943 (თანაავტ. В. Гигинейшвили). Сейсмические условия Закавказья, ч. 1 – 3, Тб., 1948 – 55. Балавадзе Б. К., Гоцадзе О. Д., Евгений Иванович Бюс (к 100-летию со дня рождения), Тб., 1987. ჯავრიშვილი ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 443.