laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კაიშაურნის ეკლესია

კაიშაურნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის ცენტრალურ ნაწილში. სამშენებლო წარწერის მიხედვით, აგებულია 1899 წელს. ეკლესიის აგებაში დიდი მონაწილეობა მიუღიათ ადგილობრივ მღვდელს შ. კაიშაურსა და ახლო მდებარე სოფლების მცხოვრებთ. ეკლესია დარბაზულია (16,4 x 7,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვითა და თლილი ქვით. კედლები ძირითადად ნატეხი ქვისაა. გარეთა კუთხეები კარ-სარკმლების ღიობები, ლავგარდანი და ცოკოლი თლილი ქვითაა ნაწყობი. ფართო და მაღალი თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული შვერილი აფსიდია, რომელსაც ორი სარკმელი აქვს. აფსიდის წინ ვიწრო ბემაა, საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. ჭერი ბრტყელია. ეკლესიის ცენტრალური ნაწილი კვადრატული დარბაზია, რომელსაც დასავლეთიდან მოკლე, კამაროვანი სივრცე ერთვის. დასავლეთით ორი დამხმარე ოთახია. ოთახებს შორის — განიერი დერეფანი. ოთახებში შესასვლელი დერეფნიდანაა. ოთახებს ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შუაში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია. თითო, მაგრამ ბევრად მცირე ზომის სარკმელია ბემისა და დასავლეთის კამაროვანი სივრცის გვერდის კედლებში. დარბაზი გადახურულია შეკრული კამარით. ინტერიერი შელესილია და ლურჯი და თეთრი საღებავითაა შეღებილი. იატაკზე ქვის ფილებია დაგებული. დასავლეთის ფასადზე, შესასვლელის თავზე, შემორჩენილია დანგრეული ვიწრო სამრეკლოს ნაწილი. კარის თავზე, ქვაზე ამოკვეთილია ცხენზე ამხედრებული წმინდა გიორგი, მის ქვემოთ ჯვრის გამოსახულება და სამშენებლო წარწერაა. კარის გვერდებზე თითო ვიწრო და მაღალი, ბრტყელი თაღით დასრულებული ნიშია, ასეთივე ნიშებია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე, სარკმლის გვერდებზე. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლებს შორის, ჯვრის გამოსახულება და ბრტყელი ნიშია. შენობა დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კედლები კბილანებიანი ლავგარდნითაა დასრულებული. სახურავი თუნუქისაა. შენობის ცენტრალურ ნაწილზე, ოთხფერდა სახურავის კეხზე, თუნუქის ბოლქვისებრი დეკორატიული გუმბათია (დიამეტრი 1,3 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი). ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 261-262.
ვარსიმაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ვარსიმაანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვარსიმაანის დასავლეთით, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაშენია დიდი ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამაროვანი გადახურვა და კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. დასავლეთიდან ეკლესიას მოზრდილი სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის, რომლის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი დანგრეულია. ეკლესიას სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს - მინაშენიდან. მინაშენის შესასვლელი მისი აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ კიდეშია გაჭრილი. ეკლესიის კვადრატული ფორმის დორმის დარბაზი აღმოსავლეთით ღრმა, ნალისებრი მოყვანილობის აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ღერძზე ეკლესიის ერთადერთი, მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია. აფსიდში ერთ სიმაღლეზე განლაგებულია სამი სწორკუთხა ნიში. ერთი მცირე ზომის ნიში დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. აფისიდი გადახურულია ტლანქად ნაწყობი კონქით. ეკლესია გადახურული იყო კრამიტით, რომლის მცირე ნაწილი აღმოსავლეთ კედელს შემორჩა. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 248.
გუდრუხის სათაოს სამაროვანი

გუდრუხის სათაოს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდრუხის სიახლოვეს, ყოფილ სოფელსა და ახალ საავტომობილო გზას შორის. თარიღდება  III-IV და XII-XIV საუკუნეებით. 1986-1989 წლებში გათხრები ჩაატარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ადგილ სათაოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, შემაღლებულ ადგილას, შემორჩენილია მცირე ეკლესიის ნანგრევები, საძირკვლის დონეზე. ეკლესიის  ჩრდილო-აღმოსავლეთით გამოვლინდა სამარხები. გათხრილია 44 სამარხი. აქედან ოთხი III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება, ხოლო 40 XII-XIV საუკუნეებს, გვიანდელი ანტიკური ხანის ორმოსამარხებში გვხვდება მიცვალებულების ინდივიდუალური და წყვილადი დამარხვა მოკრუჩხულ მდგომარეობაში, მარცხენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ, 2 სამარხი წვრილი ძელებით იყო გადახურული. აღმოჩნდა თიხის ხელადები, ბრინჯაოს საყურეები, რგოლები, საკინძეები, რკინის დანები, შუბისპირი, აბზინდები. განვითარებული შუა საუკუნეების სამარხები, გარშემოვლებული იყო გალავნით. მისი ნაშთები საძირკვლის დონეზე შემორჩენილი იყო სამაროვნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და შედგებოდა ორპირი წყობისგან. სამარხები განლაგებული იყო მეჩხრად და ზოგ შემთხვებში ორ სართულად, დამხრობა დასავლეთიდან-აღმოსავლეთითაა. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. ინდივიდუალურ სამარხებში დაკრძალულია თითო მიცვალებული, ხოლო საოჯახოში - ოცდათოთხმეტამდე, რომელთა ძვლები მიხვეტილია აღმოსავლეთით. აღნაგობითა და საშენი მასალის მიხედვით გამოიყოფა სამარხთა ხუთი ტიპი, ორმოსამარხები, ორმოსამარხები გადახურული კლდის ფილებით, ქვისსამარხები, ამოშენებულ კედლიანი სამარხები. ჯორბენაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 154.
მაქართის სამაროვანი

მაქართის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაქართას ჩრდილოეთით, მთის ძირას, ციცაბო ფერდობზე. „დიდებათ მიწად“ წოდებულ ადგილზე. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით VIII-VI საუკუნეებით. 1983 წელს გათხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანის აღმოსავლეთ ნაწილში გაითხარა დანგრეული და გაძარცვული ექვსი სამარხი. დასავლეთ ნაწილი, რომელიც სათიბადაა გამოყენებული, გაუთხრელია. ამ ტერიტორიაზე ხშირად პოულობენ სამარხეულ ინვენტარს. ორმოსამარხები მოგრძოა, ამოშენებული და გადახურულია ქვის ფილებით. აკრეფილი მასალა: თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს სპირალური ბეჭედი, საკიდი, ფირფიტოვანი სარტყლის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს ირმის ქანდაკებები და სხვა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. გოგაძე ე., ფანცხავა ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 272.
კაიშაურნის კოშკი

კაიშაურნის კოშკი, სამების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის აღმოსავლეთით, კაიშაურნის ველზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (7,2 x 4,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, სწორი კედელი და კუთხეები - ტლანქად დამუშავებული მოზრდილი ქვებით. კოშკი დანგრეულია, შემორჩენილია მისი მხოლოდ ერთი სართული. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი სწორ კედელშია, მიწის დონიდან 4,5 მეტრ სიმაღლეზე. სწორკუთხა კარის გარეთა კუთხეებისა და გადახურვის ნაწილი მონგრეულია. დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია სართულშუა ქვის ბრტყელი გადახურვის ნაწილი. კოშკის ირგვლივ ნაგებობათა ნანგრევებია. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 262.
ზაქათკარის კოშკი

ზაქათკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზაქათკარის სამხრეთ-დასავლეთით, ნასოფლარ სუნტნის ტერიტორიაზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია რუხი ფერის, ერთმანეთს კარგად მორგებული, მოგრძო ლოდების სწორხაზოვანი რიგებით. შემორჩენილია მხოლოდ ქვედა, ყრუ ნაწილი. მოგვიანებით კოშკის თავი მოუსწორებიათ და ზედ დაუდგამთ წვრილი ნატეხი ქვით ტლანქად ნაშენი პატარა სამლოცველო. განსხვავებული ორიენტაციის გამო, სამლოცველო კოშკზე ცერადაა დადგმული ისე, რომ სამი კუთხე კოშკის კედლების მიმართ გადმოშვერილი აქვს, ხოლო სამხრეთის ფასადის წინ პატარა, დაბალი კუთხით შემოზღუდული, სამკუთხა მოხაზულობის ეზოა შექმნილი. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი სამლოცველოს სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. სამლოცველო უაფსიდოა. შიგნით აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლები სწორია, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები — მრუდხაზოვანი. აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდესთან ვიწრო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, რომელსაც საფეხუროვანი რაფა აქვს. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ძირს დახრილი ცალმაგი სათოფურია. სამლოცველოს იატაკის ქვეშ ტიხრით გამიჯნური ორი სამალავია მოწყობილი. ინტერიერი გადახურულია სხმული კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. ფასადები სადაა. კედლები დასრულებულია ნატეხი ქვით გამოყვანილი თაროსებრი ლავგარდნით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 248.
კარდანახის ელიას ეკლესია

კარდანახის ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის საღირაულებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ძლიერ დაზიანებულია დასავლეთ კედელი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე მთლიანად დანგრეულია: აღმოსავლეთ კედელი შუაში მთელ სიმაღლეზეა განგრეული. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრამდე აღწევს. ეკლესიას შსასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით კუთხეებში ოდნავ მომრგვალებული საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან მხრებით არ არის გამოყოფილი. საკურთხეველში და სამხრეთ კედელშო თითო ოთხკუთხა ნიშაა. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 164.
ზემო ამირნის კოშკი

ზემო ამირნის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზემო ამირნის აღმოსავლეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკის ზედა ნაწილი მონგრეულია, შემორჩენილია მისი მხოლოდ სამი სართული და მეოთხე სართულის მცირე ნაწილი. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. შემოსასვლელი სწორ კედელში მეორე სართულის დონეზეა, ჩრდილოეთით. კარის ქვეშ პირველი სართულის სწორკუთხა სარკმელია, მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. მეორე სართულის გრძივ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. მესამე სართულის კედლები ყრუა. მეოთხე სართულის სწორ კედელში შემორჩენილია აივანზე გასასვლელი კარის კვალი. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, შემორჩენილია კოჭების ბუდეები. სართულები ერთმანეთს ხის კიბით უკავშირდებოდა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 249.
მაღაროსკარის პირველი ეკლესია

მაღაროსკარის პირველი ეკლესია — არქეოლოგიური და არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარიდან ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარი კართანასთან, მთის თხემზე. განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. 1974 წელს გაითხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ნაწილებში შირიმის თლილი ქვებიცაა გამოყენებული. გრძივი კედლებისა და დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი დანგრეულია, ჩაქცეულია კამარა. გარედან სამხრეთი, დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მნიშვნელოვან ნაწილს მიწაყრილი ფარავს. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი გარედან ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. შიგნით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ნიშია. ჩრდილოეთის ნიში გადახურულია ერთმანეთზე მიყრდნობილი ორი ქვის ფილით. სამხრეთის ნიში სწორკუთხაა, საკმაოდ ღრმაა და გეგმით ტეხილის ფორმა აქვს. საკურთხევლის ბაქანი ერთი საფხეურით ამაღლებულია. საკურთხეველში შემორჩენილია ფიქლის ფილებით მოგებული და კირხსნარით მოსწორებული იატაკის ფრაგმენტები. საკურთხევლის შუაში შირიმის ბლოკებით ნაგები ტრაპეზის მცირე ნაწილია. შირიმით ნაწყობი კანკელისგან საფუძველიღაა შემორჩენილი. სატრიუმფო თაღი, რომლის უმეტესი ნაწილი შირიმის ქვითაა ნაწყობი, ეყრდნობა შირიმის პროფილირებულ იმპოსტებს. გრძივ კედლებზე ორ-ორი ორსაფეხურიანი პილასტრია. პილასტრების წინა საფეხურზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღებით დარბაზის კამარა სამ ტოლ ნაწილად იყოფოდა. პილასტრებს შორის თითო ნახევარწრიული ყრუ თაღია გამოყვანილი, რომელთა იმპოსტების პროფილს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე შეადგენს. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები შიგნით და გარეთ შელესილია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ეკვროდა, რომლისგანაც მხოლოდ კვალია შემორჩენილი. წერეთელი კ., რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 272.
კაიშაურნის სამლოცველო

კაიშაურნის სამლოცველო, მხედართა ხატი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მაღალი, ფრიალო კლდის კიდეზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. სამლოცველო გეგმით თითქმის კვადრატულია (3,3 x 2,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. იგი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელსაც საფეხუროვანი ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ინტერიერი გადახურულია სხმული, ფერდებგაბრტყელებული კამარით. ფასადები სადაა. კედლები დასრულებულია ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა ფიქლითაა გადახურული. მსხვილი ქვით ნაშენი გალავნიდან მხოლოდ ნაშთია შემორჩენილი. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 262.
მაღაროსკარის მეორე ეკლესია

მაღაროსკარის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ კართანის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ძეგლი 1986 წელს გაითხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 0,5–0.7 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. იატაკი თიხატკეპნილია. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ 0,2 მეტრითაა შემაღლებული. ბაქანზე წინიდან მიდგმულია ნატეხი ქვით ნაგები კუბური ფორმის კვარცხლბეკი, რომელიც როგორც ჩანს, ჯვრისთვის იყო განკუთვნილი. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 273.
კაჭრეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

კაჭრეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება XX საუკუნის დასაწყისს. ეკლესია დარბაზულია (11,5 x 7,8 მეტრზე). ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, აგურთაა გამოყვანილი კარ-სარკმელთა ღიობები, გარეთა კუთხეები და ლავგარდანი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია, გარედან კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. დაზიანებულია: სახურავზე ალაგ-ალაგ აყრილია საფარი, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეების ზედა ნახევარი და ლავგარდინის ნაწილი, ფასადებზე აქა-იქ ამოცვენილია საპირე ქვები. შესასლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან; ორივე კარი აგურით ნაწყობი მშვილდისებრი თაღითაა გადახურული. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით. ორივე მხრიდან მშვილდისებრთაროვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სამი სარკმელია გაჭრილი ჩრდილოეთით. ხოლო ორი სამხრეთით. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ორი განიერი, მშვილდისებრი თაღის დასრულებული და ორი პატარა სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. ორი სწორკუთხა ნიშაა ჩრდილოეთ კედელშიც. დარბაზი გადახურულია ხის კამარით. იატაკი კვადრატული აგურითაა მოგებული. გარედან შენობის ოთხივე კუთხეს აგურით ნაწყობი, დეკორატიულად გაფორმებული პილასტრი ასდევს, რომელიც საფეხუროვანი კაპიტალითაა დასრულებული. განივი ფასადები ერთიანია, ხოლო გრძივები, საფეხურით შეღრმავებული ორ-ორი სწორკუთხა არითაა დანაწევრებული. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხევლის სარკმელს აგურით ნაწყობი სადა საპირე ევლება, რომლის თაღი დასრულებულია შვერილი სათაურით, მოკლე ჰორიზონტარული გადანაკეცებით ქუსლებთან. სარკმლის ზემოთ, ფრონტონის არეში, აგურით ნაწყობი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა (ქვედა მკლავი ჩამონგრეულია). დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი რელიეფურ სადა საპირეშია ჩასმული. ფასადზე, ფრონტონის წვერში გამოსახულია პოსტამენტზე დაყრდნობილ რელიეფური ჯვარი. კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 179.
მაღაროსკარის კოშკი

მაღაროსკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 5 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარ კართანასთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, აგებულია კლდოვან კონცხზე. ნაგება ნატეხი ქვითა და შირიმით, მტკიცე დუღაბზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. პირველი სართული 1-1,5 მეტრზე ნანგრევებითაა ამოვსებული. სართულის აღმოსავლეთ კედელში კარის ღიობის კვალი ჩანს სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. მეორე სართულის დასავლეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელი აქვს. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 273.
კაიშაურნის ღვთისმშობლის ეკლესია

კაიშაურნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (9,3 x 4,3 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში შიგნითკენ გაფართოებული თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის წინ და საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში თითო სწორკუთხა ქვა დგას. ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში (იატაკიდან დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე) ერთმანეთის მოპირდაპირედ მცირე ზომის ქვის თითო თაროა მოწყობილი. დარბაზის ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ჩრდილო სარკმელი სწორკუთხაა, დასავლეთისა - თაღოვანი. დასავლეთ სარკმლის თავზე პატარა სწორკუთხა ღიობია (გვიანდელია) მოწყობილი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადები სადაა. სახურავის კეხის აღმოსავლეთ კიდეში ეკლესიის ქვის პატარა მოდელი დგას, დასავლეთით - XlX საუკუნის სამრეკლო - ქვის ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს სვეტების აღმოსავლეთ წყვილი ეკლესიის დასავლეთ კედელზეა დაყრდნობილი, დასავლეთ წყვილი კი ქვის ორ კონსოლს ეყრდნობა. სამრეკლოს თლილს ქვის ლავგარდანი აქვს. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 262-263.
მაღაროსკარის სამაროვანი

მაღაროსკარის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარ კართანის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ადგილზე. 1974 და 1983-1985 წლებში ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აქ გათხარა 154 ქვის სამარხი და 4 აკლდამა. ძეგლი განეკუთვნება V-IX საუკუნეებს. აკლდამები კოლექტიურია, ქვისსამარხები — ინდივიდუალური, არის კოლექტიურიც. მიცვალებულები დაკრძალულია ძირითადად ქრისტიანული წესით. ვხვდებით დაკრძალვის წინაქრისტიანულ წესის გადმონაშთებსაც. სამარხთა მნიშვნელოვანი ნაწილი გაძარცვულია. სამაროვანზე მოპოვებული მასალა: ვერცხლის და ბრინჯაოს ბეჭდები, ბრინჯაოს სამაჯურები, მშვილდსაკინძები, ქამარი, აბზინდები, მინის ბეჭდები, მინის და სარდიონის მძივები და სხვა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 273.
სვიფი

საკუთარი სახელი სვიფი შეიძლება აღნიშნავდეს: სვიფი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტის ცხუმარის თემში; სვიფი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტის ფარის თემში.
კუდოს წმინდა გიორგის ეკლესია

კუდოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, კუდოს მთაზე, კანატიის ნასოფლარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. ეკლესია, რომელსაც სამმხრივი გარშემოსავლელი ჰქონია (11,7 x 11,3 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში, კონსტრუქციულ ნაწილებში და კარ-სარკმლების წირთხლების წყობაში გამოყენებულია შირიმის კარგად გათლილი ქვები. ძლიერ დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა და კონქი, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გარშემოსასვლელი. თაღოვანი შესასვლელები სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. აფსიდის კუთხეები თაროსა და დახრილი სიბრტყისგან შედგენილი მარტივი იმპოსტებითაა დასრულებული. დარბაზის გრძივ კედლებზე შირიმით ნაგები თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებიც შირიმის მარტივი პროფილის კონსოლებს ეყრდნობა. ჩრდილო პილასტრზე შემორჩენილია საბჯენი თაღის წყობის მცირე ნაწილი. ეკლესიის ფასადები შელესილი ყოფილა. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ღიობი გამოყვანილია შირიმის ქვებით. სარკმლის თავზე შირიმის ფილაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, მას ჰორიზონტალურგადანაკეცებიანი ნახევარწრიული თაღი აგვირგვინებს. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 263.
სალაღოსწვერის ეკლესია

სალაღოსწვერის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარიდან დასავლეთით, 3 კილომეტრზე. სალაღოსწვერის მთაზე. განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,3 მეტრს აღწევს. აღმოსავლეთით ძლიერ შებრტყელებული ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ქვედა ნახევარია შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ მოწყობილია ქვის თარო. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შირიმის კვადრებით ნაგები განიერი მხრებით. დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში, აფსიდთან ახლოს, თითო ნიშია. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 273.
კანატიის ჭალის ეკლესია

კანატიის ჭალის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კანატიასთან ახლოს, გუდამაყრის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ჭალაში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. კედლების (სისქე 1 მეტრი) უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით შემორჩენილია შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის მხოლოდ ქვედა ნაწილი. ნანგრევებში შერეულია ლავგარდნის ქვები და გადახურვის ფიქლები. ეკლესიის ირგვლივ შეიმჩნევა საძირკვლამდე გალავნის კვალი. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 263.
მაღაროსკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

მაღაროსკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარში. თარიღდება XIX საუკუნის I ნახევრით. 1984 წელს სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. ეკლესია „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა, ნაგებია რიყის ქვით. გარეთა კუთხეებისა და გუმბათქვეშა თაღების წყობაში შედარებით მოზრდილი და უხეშად დამუშავებული რიყის ქვაა გამოყენებული. ფართო და თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთის მკლავის ღერძზეა. აღმოსავლეთის მკლავი დასრულებულია შიგნით ნახევარწრიული, ხოლო გარედან ხუთწახნაგოვანი შვერილი აფსიდით, რომლის ღერძზე ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ორი სწორკუთხა ნიშია, სამხრეთისაში — ერთი. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ ერთი საფეხურითაა შემაღლებული და ნახევარწრიული ამბიონი ეკვრის. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მკლავებში თითო, საკმაოდ განიერი თაღოვანი სარკმელია. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე გუმბათია დაყრდნობილი. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა აფრების საშუალებით ხდება. ყელს ფუძის დონეზე შემოუყვება მკვეთრად შვერილი თარო. გუმბათის ყელში ასიმეტრიულადაა განლაგებული ხუთი ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი, დანარჩენ ოთხ წახნაგში თითო ყრუ სარკმელია. ეკლესიის გარეთა ფორმები სავსებით შეესაბამება მის შიდა სტრუქტურას. გრძივი ფასადები ერთმანეთის მსგავსია. აღმოსავლეთით წახნაგოვან შვერილ აფსიდს დამოუკიდებელი გადახურვა აქვს. დასავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკლავების წინ გეგმით კვადრატული და სამ მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი კარიბჭეა. თაღები დაყრდნობილია ორ კვადრატულ ბოძზე და ეკლესიის შესაბამისი კედლის პილასტრებზე. ეკლესიის კედლები და გუმბათის ყელი თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული. ცხრაწახნაგა გუმბათს პირამიდული სახურავი აქვს. გადახურულია თუნუქით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 273.
Ericaphis voegtlini

Ericaphis voegtlini — მწერი ბუგრისებრთა ოჯახისა. პირველად აღწერეს შალვა ბარჯაძემ, ენდი ჯენსენმა და მარიუშ კანტურსკიმ 2018 წელს. ბინადრობს მასპინძელ მცენარეზე Chamaebatia foliolosa კალიფორნიაში. საკმაოდ გრძელი და უდრეკი დორსალური ჯაგრებითა და მკაფიოდ გაფართოებული საწვნე მილებით, რომლებზეც კარგადაა განვითარებული პოლიგონალური ბადიანობა, განსხვავდება გვარ Ericaphis-ის ყველა დანარჩენი სახეობისაგან. ახალი სახეობა, სავარაუდოდ, კალიფორნიის ენდემია, ისევე, როგორც მისი მასპინძელი მცენარე. ↑ ილიაუნის ზოოლოგიის ინსტიტუტის პროფესორმა ბუგრის ახალი სახეობა აღწერა. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი (2018). ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.