laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ურაკა პორტუგალიელი

ურაკა პორტუგალიელი (პორტ. Urraca de Portugal; დ. 1148 — გ. 1211) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და დედოფალ მაფალდა სავოიელის უფროსი ასული. ლეონის დედოფალი 1165-1175 წლებში როგორც ფერდინანდ II-ის მეუღლე. ლეონისა და გალისიის მეფე ალფონსო IX-ის დედა. ურაკა დაიბადა 1148 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მაფალდა სავოიელის უფროსი ასული. მისი მრავალი დედმამიშვილიდან აღსანიშნავია პორტუგალიის მეფე სანშუ I. 1165 წლის მაისში, ან ივნისში ურაკა ცოლად შერთეს მეზობელი ლეონის სამეფოს მეფე ფერდინანდ II-ს. იგი ლეონის ისტორიაში პირველი პორტუგალიელი დედოფალი იყო. ურაკასა და ფერდინანდს ქორწინებაში მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინათ, რომელსაც ალფონსო დაარქვეს და რომელიც 1171 წლის 15 აგვისტოს დაიბადა სამორაში. როგორც ლეონისა და კასტილიის მეფე ალფონსო VI-ის შვილთაშვილების, ურაკასა და ფერდინანდის ქორწინება რომის პაპმა ალექსანდრე III-მ 1771, ან 1772 წელს ანულირებულად სცნო, რადგან ისინი ღვიძლი ბიძაშვილები გამოდიოდნენ. ამის შემდეგ ურაკა იოანე ნათლისმცემლის ორდენს შეუერთდა და ქმრის მიერ ნაჩუქარ სამორას სასახლეში დასახლდა. განქორწინების მიუხედავად, ფერდინანდი მეორედ აღარ დაქორწინებულა და ურაკას დედოფლის წოდება და შემოსავალი შეუნარჩუნა. 1775 წელს ფერდინანდი გარდაიცვალა, ტახტზე მათი ვაჟი ალფონსო IX ავიდა და ურაკამაც დაკარგა დედოფლის ტიტული. ამის შემდეგ იგი ესპანეთში მოგზაურობდა, რა დროსაც მოილოცა ადგილობრივი სიწმინდეები. 1188 წელს იგი თავისი ვაჟის, ალფონსოს კორონაციას დაესწრო. ამის შემდეგ მან დატოვა ლეონი და კვლავ ესპანეთში მოგზაურობა განაგრძო, სადაც გარდაიცვალა 1211 წელს, ქალაქ ვალიადოლიდში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს სამორას კათედრალში. Arco y Garay, Ricardo del (1954). Sepulcros de la Casa Real de Castilla. Madrid: Instituto Jerónimo Zurita. Consejo Superior de Investigaciones Científicas. OCLC 11366237. Elorza, Juan C.; Vaquero, Lourdes; Castillo, Belén; Negro, Marta (1990). Junta de Castilla y León. Consejería de Cultura y Bienestar Social (ed.). El Panteón Real de las Huelgas de Burgos. Los enterramientos de los reyes de León y de Castilla. Publisher Evergráficas S.A. ISBN 84-241-9999-5. García Tato, Isidro (2004). Las encomiendas gallegas de la Orden Militar de San Juan de Jerusalén: Estudio y edición documental (in Spanish). Vol. I. Santiago de Compostela: Instituto de Estudios Gallegos «Padre Sarmiento». hdl:10261/49926. ISBN 8400082508. Gross, Georg (1998). "El fuero de Castrotorafe (1129). Transición a la documentación romanizadora". Boletín de la Real Academia de la Historia (in Spanish). Madrid. Vol. CXCV, Cuaderno II: 221–229. ISSN 0034-0626. Mattoso, José (2014). D. Afonso Henriques (in Portuguese). Lisbon: Temas e Debates. ISBN 978-972-759-911-0. Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.
მინორულა

მინორულა (ესპ. Menorquina) — მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია ესპანეთში კუნძულ მენორკაზე XIX საუკუნის ბოლოს. აქვს შეფერილობით განსხვავებული 2 სახესხვაობა (თეთრი და შავი). მისი ტანი წაგრძელებულია, მკერდი ფართო და ღრმა. თავი საშუალო ზომისაა. ყურის ბიბილოები მცირედაა განვითარებული, ორივე სახესხვაობას ისინი თეთრი აქვს. მამლის ცოცხალი მასაა 3,0–3,5 კგ, დედლისა 1,8–2,5 კგ. კვერცხმდებლობა 160–180 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 60–65 გ, ნაჭუჭი თეთრია. მინორულას მოშენებას ძირითადად ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში მისდევენ. XX საუკუნის შუა ხანებში მცირე რაოდენობით შეიყვანეს რუსეთში. Ройтер Я. С. МИНОРКА დაარქივებული 2019-08-06 საიტზე Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Том 20. Москва, 2012, стр. 406. ↑ ანთაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 156.
ილია გულბანის კოშკი

ილია გულბანის კოშკი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში მესტიის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხეში ისტორიულ სვანეთში. სოფელი ხე შედის კალის თემში. სოფელი, სადაც ილია გულბანის კოშკი მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, ენგურის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1780 მეტრზეა განთავსებული. სოფელი გამორჩეულია ღირსშესანიშნაობებით. გარდა ილია გულბანის კოშკისა, რომელიც მიეკუთვნება შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრულ ძეგლს, აქვე მდებარეობს ერთ-ერთი ცნობილი ხუროთმოძღვრული ძეგლი XI საუკუნით დათარიღებული წმინდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობის ეკლესია — ლაგურკა. ილია გულბანის კოშკი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 450. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-08-06.
საღამოს ეკლესია (X-XI საუკუნეები)

საღამოს ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, საღამოს ტბის გასწვრივ, აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 1996 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. საღამოს ტბას ახლო წარსულში „დუმაგიოლის“ სახელითაც მოიხსენიებდნენ. ვახუშტი ბაგრატიონის რუკაზე საღამოს ტბის სანაპიროზე სოფელი დუმა არის აღნიშნული. სოფელში დგას სამი ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი - სამი ეკლესია. მათგან ყველაზე ადრინდელი არის X საუკუნის მოზრდილი დარბაზული ეკლესია. სოფლის სამხრეთით მდებარეობს X-XIII საუკუნის ხუროთმოძღვრული ძეგლი საღამოს ეკლესია. იგი სხვა ეკლესიებთან შედარებით უკეთ არის შემონახული. მისი ფასადები ჩუქურთმებითაა შემკული. წყობაში ერთმანეთს ენაცვლება რუხი და ვარდისფერი ქვები. ასომთავრული წარწერების კვალი აქაც შეიმჩნევა. ცნობილია დავით მეფეთა მეფის (1247-1270) წარწერა, რომელიც საღამოს ტბის ერთ–ერთი სტელიდან გვამცნობს: . საღამოს ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. სოფელ საღამოში 2004 წლიდან ფუნქციონირებს თამარ მეფის სახელობის დედათა მონასტერი და ეკლესია. ვალერი სილოგავა. ჯავახეთის ეპიგრაფიკა. ახალციხე. 2001 წ. საღამოს ეკლესიები //ჟღერს ქვის ჰარმონია, ნაკვეთი პირველი, ტ. 15. საკითხავნი ყმაწვილთათვის, თბილისი, გამ. "ციცინათელა", 2007 წ., გვ. 12-14. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საღამოს ეკლესია (X-XI საუკუნეები) ↑ ვალერი სილოგავა, ჯავახეთის ეპიგრაფიკა, ახალციხე., 2001 წ. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
საყდრიონის სასახლე

საყდრიონის სასახლე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთის ძირში სოფელ საყდრიონში, მდ. ქციის მარჯვენა ნაპირას, წალკა-ნინოწმინდის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 1540 მ, წალკიდან 15 კმ. (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ედიქილისა“). სოფლის ძველი სახელწოდება ედიქილისა თურქულია (სიტყვასიტყვით — შვიდი ეკლესია). დააარსეს XIX ს-ში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა. შემორჩენილია 7 საყდარი და სასახლე (ზოგიერთი — ფრაგმენტულად). სასახლე გამოირჩევა განვითარებული შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი დეტალებით. სოფლის განაპირას ნაციხარის ნანგრევია. ვარაუდობენ, რომ იგი ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII საუკუნის) მიერ შედგენილ რუკაზე აღნიშნული სოფელ ანდრაპის ნაშთია. 2002 წლიდან სოფელში სახლდებოდნენ ეკომიგრანტები აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოსა და ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლებიდან. პარალელურად გაძლიერდა ბერძნული მოსახლეობის იმიგრაციის პროცესი. 2006 წ. შეფასებით სოფლის მოსახლეობა 300 კაცამდეა, აქედან 90% ქართველია. საყდრიონის სასახლე 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 29. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საყდრიონის სასახლე საყდრიონი ↑ საქართველოოს პრეზიდენტის ბრძანებულება N947, 2010 წლის 20 ნოემბერი ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
უოლტერ ადამსი (ეკონომისტი)

უოლტერ ადამსი (ინგლ. Walter Adams, დ. 27 აგვისტო, 1922, ვენა — 8 სექტემბერი, 1998) — ამერიკელი ეკონომისტი. უოლტერ ადამსი დაიბადა 1922 წელს, ვენაში. მისი მამა დაკავებული იყო საერთაშორისო დონეზე ალმასით ვაჭრობით, ხოლო დედა დიასახლისი იყო. უოლტერმა 1942 წელს ბრუკლინის კოლეჯში მიიღ ბაკალავრის ხარისხი. 1943 წლის აპრილიდან ის აშშს ჯარში მსახურობდა. მსახურობდა 83-ე ქვეით და მე-11 სატანკო დივიზიაში. 1945 წელს გმირული ქცევისთვის დააჯილდოვეს ბრინჯაოს მედლით. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი და მიიღო მაგისტრის ხარისხი 1946 წელს, ხოლო 1947-ში ფილოსოფიის დოქტორის წოდება. პედაგოგიურ საქმიანობას 1947 წლიდან ეწეოდა მიჩიგანის შტატის უნივერსიტეტში. 1956 წლიდან ატარებდა პროფესორის სტატუსს, ხოლო 1969-1970 წლებშ იყო უნვიერსიტეტის დირექტორი. 1971 წელს ადამსმა გამოაქვეყნა მემუარები საკუთარი სამუშაო გამოცდილების შესახებ, სახელწოდებით Test. უნივერსიტეტში ასწავლიდა 1992 წლამდე. 1992-დან იკავებდა დამსახურებული პროფესორის სტატუსს ტრინიტის უნივერსიტეტში. თავისი კარიერის განმავლობაში ადამსმა ათობით წიგნი დაწერა. გარდაიცვალა პანკრეასის კიბოთი, 1998 წლის 8 სექტემბერს. ადამსის შესახებ დაარქივებული 2020-09-01 საიტზე Wayback Machine. Test ↑ 1.0 1.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ Mathematics Genealogy Project — 1997. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984"></a>
პოლ ბარანი

პოლ ბარანი (ინგლ. Paul Alexander Baran; დ. 8 დეკემბერი, 1910, ნიკოლაევი, რუსეთის იმპერია — გ. 26 მარტი, 1964, პალო-ალტო, კალიფორნიის შტატი, აშშ) — რუსულ-ებრაული წარმოშობის ამერიკელი ეკონომისტი. მაგისტრის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში; ფილოსოფიის დოქტორი გახდა 1932 წელს, ბერლინში. მუშაობდა ნიუ-იორკის ფედერალურ სარეზერვო ბანკში. ასწავლიდა სტენფორდის უნვიერსიტეტში. ის არის ნეომარქსისტული მიმდინარეობის წარმომადგენელი ეკონომიკის დარგში. პოლ ბარანი დაიბადა ნიკოლაევაში, ებრაულ ოჯახში. მისი მამა, აბრაამ ისააკის ძე ბარანი — ექიმი და მენშევიკი — შვილებთან და ცოლთან, როზალია ბრაუდესთან ერთად გადავიდა ვილნიუსში. ოჯახი ვილნიუსიდან გაავიდა ბერლინში, შემდეგ კი საცხოვრებლად დაბრუნდა მოსკოვში, 1915 წელს, მაგრამ პოლ ბარანი დარჩა გერმანიაში, რომ სწავლა დაესრულებინა. 1926 წელს ის სწავლ;ობდა გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკურ უნივერსიტეტში. ზრდის პოლიტიკური ეკონომია (The political economy of growth, 1957; русск. перевод: К экономической теории общественного развития. М., 1960) მონოპოლიტიკური კაპიტალი: ამერიკული ეკონომიკის კვლევა (Monopoly Capital: An essay on the American economic and social order, 1966, в соавторстве с П. Суизи) ნეოკოლონიზმის პოოლიტიკური ეკონომია (The Political Economy of Neo-Colonialism, 1975) პოლ ბარანის ბიოგრაფია [1] ↑ A biographical dictionary of dissenting economists ↑ The Baran Genealogy
ჰენრი სალივანი

ჰენრი სალივანი (ინგლ. Henry Sullivan; დ. 1893) — ამერიკელი მარათონული მოცურავე. ცნობილია, როგორც მესამე ადამიანი და პირველი ამერიკელი, რომელმაც მოახერხა და გადაცურა ლა-მანშის სრუტე. ცურვა დაიწყო 1923 წლის 5 აგვისტოს შუადღეს, დოვერში, ინგლისში და დაამთავრა 27 საათისა და 25 წუთის შემდეგ, 6 აგვისტოს კალეში,, საფრანგეთში. ჰენრი სალივანი დაიბადა მასაჩუსეტსში, ბიზნესმენის ოჯახში. ცურვა დაიწყო რვა წლის ასაკში. პირველად სრუტის გადაკვეთა სცადა 1913 წელს (ორი წლის შემდეგ, რაც ტომას უილიამ ბერჯესი გახდა მეორე ადამიანი, რომელმაც მოახერხა ლა-მანშის არხის გადაკვეთა), თუმცა მოუწია ცურვის შეწყვეტა საფრანგეთის ნაპირიდან 8 კილომეტრზე. 1916 წელს სალივანმა გადაუსწრო ჩარლზ ტოტს (ანგარიშგასაწევი მოცურავე, რომელმაც 1923 წელს წარმატებით მოახერხა იგივე დისტანციის გადაცურვა), იცურა რა პროვინტთაუნიდან (მასაჩუსეტსი) ნანტაკეტამდე და დაამყარა ამერიკის რეკორდი განუწყვეტლად ცურვაში (20 საათი და 28 წუთი). მან კიდევ ორჯერ სცადა სრუტის გადაცურვა 1920 წელს, თუმცა მაინც ვერ მიაღწია მიზანს (საფრანგეთის სანაპირომდე მისვლამდე დააკლდა 2,4 კილომეტრი ტალღების გამო). 1921 წელს დააკლდა რვა კილომეტრი (19 საათის და 5 წუთის შემდეგ). 1922 წლის საცურაო სეზონზე ამინდის გამო სალივანმა ვერ იასპარეზა. საბოლოოდ, სალივანმა მოახერხა ლა-მანშის სრუტის გადაცურვა 1923 წელს. ზღვა წყნარი იყო, ხოლო წყლის ტემპერატურა 17 °C. იგი ჩავიდა წყალში 4 საათსა და 20 წუთზე, კვირას, 5 აგვისტოს და დაიწყო ცურვა. მიუხედავად იმისა, რომ დანიშნულების ადგილამდე მინიმალური დისტანცია იყო 36 კილომეტრი, დინების გამო ჰენრი იძულებული გახდა გაეცურა მიახლოებით 92 კილომეტრი. იგი მივიდა საფრანგეთის ნაპირთან 6 აგვისტოს, საღამოს 8 საათსა და 5 წუთზე. მარათონის დამთავრეისთანავე, მან გაიარა ექიმის შემოწმება და მიიღო საკვები. იგი აპლოდისმენტებით გააცილა უამრავმა გულშემატკივარმა და მათ შორის არგენტინელმა მცურავმა — ენრიკე ტირაბოკიმ, რომელმაც სალივანის შემდეგ მალევე გადაცურა ეს სრუტე. იმავე საცურაო სეზონზე ორმა მოცურავემ სცადა სრუტის გადაკვეთა. სარეკორდო დრო — 16 საათი და 33 წუთი დააფიქსირა ენრიკე ტაირაბოკიმ, რომელმაც ცურვა საფრანგეთის მხრიდან დაიწყო. მეორე იყო ამერიკელი ჩარლზ ტოტი ბოსტონიდან, რომელმაც არხის გადაცურვა 16 საათსა და 40 წუთში მოახერხა. ↑ The Great Swim, Gavin Mortimer ↑ Baily's Magazine of Sports & Pastimes, Volume 120 ↑ 3.0 3.1 Staff. "Henry Sullivan Crossed Channel - United States Swimmer Swam From England to France in 27 Hours 25 Minutes - Seventh Attempt - Third to Accomplish Feat - Capt. Webb and Burgess Other Two", The Montreal Gazette, August 7, 1923. Accessed August 5, 2010. ↑ Staff. "Has Many Swimming Records.", The New York Times, August 7, 1923. Accessed August 5, 2010. ↑ Staff. "CUTS WEBB'S TIME IN CHANNEL SWIM; Tirabocchi of Argentina Is the First to Succeed Over the Calais-to-Dover Route. 16 HOURS 33 MINS. IN WATER Second Winner of L1,000 Prize Is Exhausted at Finish -- Toth Quits Near Goal. CUTS WEBB'S TIME IN CHANNEL SWIM", The New York Times, August 13, 1923. Accessed August 5, 2010.
გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტი

გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტი (რუს. Российский экономический университет имени Г. В. Плеханова) — ერთ-ერთი ყველაზე დიდი უმაღლესი სასწავლებელი რუსეთში. უძველესი ეკონომიკური მიმართულების სასწავლებელი. მთავარი კორპუსი მდებარეობს მოსკოვში; აქვს ფილიალები. უნივერსიტეტის ისტორია საფუძველს XX საუკუნეში იღებს და დაკავშირებულია კომერციული განათლების განვითარების მოსკოვის საზოგადოებასთან. თავისი რსებობის განმავლობაში საზოგადოებამ შექმნა რამდენიმე სავაჭრო კლასი და ორი კომერციული სასწავლებელი, ქალებისა და კაცებისათვის. პედაგოგთა გადასამზადებლად 1903 წელს გაიხსა კომერციული კურსები, რომელთაც 1906 წელს მიღეს უმაღლესი სასწავლებლის, ხოლო 1907 წელს მოსკოვის კომერციული ინსტიტუტის სტატუსი. მოსკოვის კომერციულ უნივერსიტეტს 1906 წლამდე მრთავდა ალექსანდრე გლაგოლევი. საუნივერსიტეტო კომპლექსი შეადგენს კამუსთა ერთობას, რომელიც განლაგებულია სერპუხოვსკაიას დობრინინსკაიასა და პაველეცკაიას მეტროსადგურებიდან ფეხით სავალ მანძილზე. კომპლექსი შედგება თრმეტი შენობისგან; ექვსი სასწავლო კორპუსია, სამი ადმინისტრაციული, კონგრეს-ცენტრი, საკვები ობიექტი და საერთო საცხოვრებელი. ყველა კამპუსის საერთო ფართობი შეადგენს 106 438,5 მ²-ს, რომლიდანაც უმეტესობას სასწავლო ნაგებობები შეადგენს — 79 615 მ², საერთო ფართის 74,8 %. ოფიციალური საიტი ფინანსების ფაკულტეტის ვებ-გვერდი ↑ 1.0 1.1 Directory of Open Access Journals — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538"></a> ↑ https://eua.eu/about/member-directory.html ↑ Мунчаев Ш. М. и др. 2006. sfn error: no target: CITEREFМунчаев_Ш._М._и_др.2006 (help) ↑ Гришин А. И. 2012. sfn error: no target: CITEREFГришин_А._И.2012 (help) ↑ Отчёт о самообследовании 2014. sfn error: no target: CITEREFОтчёт_о_самообследовании2014 (help)
ტერეზა პორტუგალიელი (1151-1218)

ტერეზა პორტუგალიელი (პორტ. Teresa de Portugal; დ. 1151 — გ. 6 მაისი, 1218) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და დედოფალ მაფალდა სავოიელის ასული. ფლანდრიის გრაფინია 1183-91 წლებში როგორც ფილიპ I-ის, ხოლო ბურგუნდიის ჰერცოგინია 1194-95 წლებში როგორც ოდო III-ის მეუღლე. თავისი ძმის, პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ის რეგენტი 1173-84 წლებში. ტერეზა დაიბადა 1151 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მაფალდა სავოიელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზას პატივსაცემად დაარქვეს. 1173-84 წლებში იგი თავისი ძმის, მეფე სანშუ I-ის რეგენტად მუშაობდა პორტუგალიაში. 1183 წლის აგვისტოში იგი ცოლად ფლანდრიის გრაფ ფილიპ I-ს გაჰყვა და მომავალ წელს მასთან ერთად გადასახლდა ფლანდრიაში, რის გამოც რეგენტობა ჩამოერთვა. ფილიპისა და ტერეზას ქორწინება ხანმოკლე, უნაყოფო, მაგრამ ბედნიერი აღმოჩნდა. 1191 წელს ფილიპ I უშვილოდ დაიღუპა. მართალია ტერეზას არ უნდოდა, თუმცა ევროპული ტრადიციის მიხედვით თუ ქალი ახალგაზრდა ქვრივდებოდა და ვაჟიც არ რჩებოდა, ან მეორედ უნდა გათხოვილიყო, ან მონაზვნად აღკვეცილიყო, ან სამშობლოში დაბრუნებულიყო. მას არც მონაზვნობა სურდა და არც პორტუგალიაში დაბრუნება, ამიტომაც 1193 წელს ცოლად პრინც ოდო ბურგუნდიელს გაჰყვა, რომელიც 1194 წელს ჰერცოგი გახდა ოდო III-ის სახელით. ტერეზას შვილი არც მასთან ჰყოლია. ტერეზას საყვარელი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ გათხოვება არ უნდოდა და ამის გამო სინდისი ქენჯნიდა, რის გამოც 1195 წელს ოდოს გაეყარა. ეს საქმე მარტივად დასრულდა, რადგან ქორწინებაში ბავშვები არ იყვნენ. 1195 წლის იანვარში, ტერეზას მოწყალების ნიშნად საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტმა ფლანდრიაში პატარა მამული და ვილა აჩუქა, მაგრამ ხელშეკრულების თანახმად მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს მიწები ისევ ფრანგებს უბრუნდებოდათ. 1200 წელს ტერეზამ განაცხადა, რომ ბურგუნდიაში მდებარე შატელენიეს ციხე-კოშკი მისი მემკვიდრეობა იყო, რომელიც იმ დროს ბეატრის ბურგუნდიელს ეკუთვნოდა. ბეატრისი საპასუხოდ და მოკავშირის შესაძენად გიენის ჰერცოგზე დაქორწინდა და ბრძოლაში დაამარცხა ტერეზა, რომელსაც ამის შემდეგ პრეტენზია აღარ გამოუთქვამს. ფლანდრიაში ცხოვრებისას იგი ახლოს იყო საფრანგეთის მეფესთან, რომლის ხელშეწყობითაც მოაწყო თავისი მაზლიშვილის, ფერანდ ფლანდრიელისა და იოანა კონსტანტინოპოლელის ქორწინება. იგი 1218 წლის 6 მაისს გარდაიცვალა ფლანდრიის ქ. ვორნთან, სადაც ჭაობში უბედური შემთხვევის შედეგად მისი ეტლი ჩაეფლო და ტერეზამ გადმოსვლა ვერ მასწრო. მისი ცხედარი გადაასვენეს და მისი პირველი ქმრის გვერდით დაკრძალეს. Louis de Baecker, recherches historiques sur la ville de Bergues, p. 22 a b et c Louis de Baecker, Recherches historiques sur la ville de Bergues, p. 18 à 22 Jacques-Albin-Simon Collin de Plancy, Fastes militaires des Belges, p. 250 J.-J. Carlier, « Henri d'Oisy, fragment d'études historiques », dans Mémoire de la Société dunkerquoise pour l'encouragement des sciences, des lettres et des arts, 1857 publié en 1858, Dunkerque, p. 151, lire en ligne
მონღოლური ანბანი

მონღოლური კირილიცა — კირილურ დამწერლობაზე დაფუძნებული 35 ასოიანი გრაფიკული სისტემა მონღოლური ენისათვის. 1941 წლიდან წარმოადგენს მონღოლეთის ოფიციალურ დამწელობას. ადრე მონღოლური ენისათვის გამოიყენებოდა სხვადასხვა დამწერლობის სისტემა, ერთ-ერთი დღესაც გამოიყენება ჩინეთში. თანამედროვე მონღოლური დამწერლობა რუსულისაგან განსხვავდება მხოლოდ ორი დამატებითი ასოთი: Ө და Ү. ახალი დამწერლობის მიზანი იყო პირდაპირი კორელაცია დამწერლობისა სასაუბრო მეტყველებასთან. ითვლებოდა რომ ძველმონღოლური დამწერლობა არ იყო ხელმისაწვდომი უბრალო ადამიანებისათვის. ამის გარდა ძველი დამწერლობის გამოსაყენებლად საჭირო იყო შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი ძველმონღოლური ენის შესწავლა და მოძველებული უღლების ფორმებს. ახალი ანბანით გადახალისდა ენაც და ძველი ანბანისათვის დამახასიათებელი ბევრი ხარვეზი გადაფარა. მონღოლურ ენაში კირილიცას დამკვიდრების პიონერები ქრისტიანი მისიონერები (ხელმძღ. ნილ ირკუტელი და ნერჩინელი) იყვნენ, რომლებიც მონღოლეთში 1840-იან წლებში გამოჩნდნენ. მათი გამოჩენიდანვე დასაბამი დაედო მონღოლურ ენაზე სასულიერო ტექსტების თარგმნას. ტექსტები ითარგმნებოდა სხვადასხვა მონღოლურ ენაზე, მაგრამ არ არსებობდა ერთიანი გრაფიკული ნორმები. 1930-იან წლებში მცდელობა იყო ძველმონღოლური დამწერლობა გადაეყვანათ ლათინურ გრაფიკაზე. ანალოგიურ მცდელობას (შეეცვალათ ლათინური ასოებით) არაერთგზის ჰქონდა ადგილი ჩინეთის რესპუბლიკის და ასევე იაპონიის მხრიდან მეორე მსოფლიო ომის დროს. 1941 წელს მონღოლეთის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება შეეცვალათ ძველმონღოლური დამწერლობა კირილური დამწერლობით. 1846 წლის 1 იანვრიდან ახალი დამწერლობით გამოდიოდა პერიოდული გამოცემები, ხოლო 1950 წლის იანვრიდან — მთელი საქმისწარმოება შეიცვალა. 1990 წლებში ადგილი ჰქონდა ძველმონღოლურ დამწერლობაზე დაბრუნების მცდელობას, მაგრამ რიგი მიზეზების გამო ეს ვერ მოხერხდა. დღესდღეობით კირილური დამწერლობის პარალელურად ასევე ოფიციალური სტატუსი ძელმა დამწერლობამაც შეიძინა და მსურველებს შეუძლიათ მისი გამოყენება შეუზღუდავად. ↑ А. Р. Ринчинэ. Учебник монгольского языка. М., 1952 ↑ Svantesson, Jan-Olof, Anna Tsendina, Anastasia Karlsson, Vivan Franzén. 2005. The Phonology of Mongolian. New York: Oxford University Press: 30-40.
დულკა არაგონელი

დულკა არაგონელი (ესპ. Dulce de Aragón, პორტ. Dulce de Aragão; დ. 1160 — გ. 1 სექტემბერი, 1198) — ბარსელონას დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და ბარსელონას გრაფ რამონ ბერენგარ IV-ის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1185-98 წლებში როგორც სანშუ I-ის მეუღლე. დულკა დაიბადა 1160 წელს ბარსელონაში. იგი იყო არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და მისი ქმრის, ბარსელონას გრაფ რაიმონ ბერენგარ IV-ის ასული. მისი ძმა ალფონსო II, შემდგომში არაგონის მეფე გახდა. როგორც კი წამოიზარდა დულკა პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ის ვაჟზე, ინფანტ სანშუზე დანიშნეს. როდესაც დულკას 11 წელი შეუსრულდა, 1174 წელს იგი სანშუზე დააქორწინეს. იგი ძალიან ჩუმი, მორცხვი და დამყოლი ხასიათის გოგონა იყო, ამიტომაც მის შესახებ ბევრი ცნობა არ არსებობს. პორტუგალიაში იგი ცნობილი გახდა როგორც „ლამაზი და შესანიშნავი ქალბატონი“. 1185 წელს სანშუ I პორტუგალიის მეფე გახდა, დულკა კი დედოფლად გვევლინება. იგი თავის, როგორც დედოფლის მოვალეობას პირნათლად ასრულებდა და პორტუგალიას უამრავი მემკვიდრე გაუჩინა. იგი ცდილობდა თავისი მული, ინფანტა მაფალდა თავის ძმაზე, ალფონსო II-ზე დაექორწინებინა. მათი ნიშნობაც კი შედგა, მაგრამ ქორწილამდე ცოტა ხნით ადრე მაფალდა გარდაიცვალა. 1188 წელს, მისი თვისებების გამო სანშუ I-მა დულკა დააჯილდოვა და დიდი ადგილ-მამულები გადასცა მდინარე ვოგას ხეობასა და ოპორტოში. დულკა თავისი ბოლო მშობიარობიდან მალევე გარდაიცვალა. 1198 წელს მან ტყუპი გოგონები გააჩინა, თუმცა მალევე შავი ჭირის ინფექცია შეეყარა და ამა წლის 1 სექტემბერს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ სანშუ აღარ დაქორწინებულა. ტერეზა (1178-1250), ცოლად გაჰყვა ლეონის მეფე ალფონსო IX-ს; სანჩა (1180-1229), დააფუძნა კელას მონასტერი და გარდაცვალებამდე იქ ცხოვრობდა, 1705 წელს პაპმა კლემენტ XI-მ წმინდანად შერაცხა; კონსტანცა (1182-1202), გარდაიცვალა გაუთხოვარი; აფონსუ II (1186-1223), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო ურაკა კასტილიელი; რაიმონდი (1187-1188), გარდაიცვალა ჩვილი; პედრუ (1187-1258), ცოლად შეირთო ურგელის გრაფინია ორემბაიაქსი; ფერნანდუ (1188-1233), ცოლად შეირთო ფლანდრიის გრაფინია იოანა; ენრიკე (1189), გარდაიცვალა ჩვილი; მაფალდა (1196-1256), ცოლად გაჰყვა კასტილიის მეფე ენრიკე I-ს; ბრანკა (1198-1240), ბერენგარიას ტყუპისცალი, იყო მონაზონი გვადალახარას დედათა მონასტერში; ბერენგარია (1198-1221), ბრანკას ტყუპისცალი, ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე ვალდემარ II-ს; Mateu Ibars, Josefina; Mateu Ibars, María Dolores (1980). Colectánea paleográfica de la Corona de Aragón: Siglo IX-XVIII. Barcelona: Universitat Barcelona. ISBN 978-84-7528-694-5. Mattoso, José (2014). D. Afonso Henriques (in Portuguese). Lisbon: Temas e Debates. ISBN 978-972-759-911-0. Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.
ორპინგტონი

ორპინგტონი (ინგლ. Orpington) — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში (ქ. ორპინგტონი, კენტის საგრაფო, ამჟამად ლონდონის ფარგლებში) XIX საუკუნეში. ცნობილია სხვადასხვა შეფერილობის 11 სახესხვაობა. ორპინგტონის ტანი მასიურია, დაბლა ჩასხმული, კუბისებრი ფორმის. აქვს მცირე ზომის თავი, საშუალო სიგრძის ფურცლისებრი ბიბილოთი; ყურის ბიბილოები წითელია, თვალები წითელი ან ნარინჯისფერი. შებუმბვლა უხვი და ფაშარია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,0–4,5 კგ, დედლისა — 3,0–3,5 კგ. კვერცხმდებლობა 130–160 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 58–63 გ (ნაჭუჭი ყვითელ-კრემისფერია). სიცოცხლისუნარიანობა დამაკმაყოფილებელია. მამალი დედალი დედალი Ройтер Я. С. ОРПИНГТОН დაარქივებული 2019-08-07 საიტზე Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Том 24. Москва, 2014, стр. 472.