laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა

ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა — სამი ფერისგან შემდგარი დროშა, რომელსაც იყენებს ჩრდილოეთ ოსეთი. დროშა არის ოთხკუთხა პანელი, რომელსაც აქვს სამი თანაბარი ზოლი: თეთრი, წითელი და ყვითელი. ამბობენ, რომ დროშა წარმოადგენს ძველი ოსური საზოგადოების სოციალურ სტრუქტურას, რომელიც დაიყო სამ სოციალურ ჯგუფად და ქმნიდა ორგანულ მთლიანობას, ესენი იყო: არისტოკრატია, სასულიერო პირები და უბრალო ხალხი. ფერები ატარებს სიმბოლურ დატვირთვას. თეთრი ფერი სიმბოლოა მორალური და სულიერ სიწმინდოს, წითელი ფერი საბრძოლო სიმამაცის გამბედაობის ძალისა და პატივის, ხოლო ყვითელი ფერი სიუხვის, სიმდიდრის და კეთილდღეობის. ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ეროვნული დროშა, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის დროშის იდენტურია. არის მართკუთხა ფორმის, რომელიც შედგება სამი ზოლისაგან თეთრი, წითელი და ყვითელი ფერებით, თითიეული ფერი დროშის სიგანის ერთ მესამედს იკავებს, რომლებიც ჰორიზონტალურად არიან დაწყობილნი ზემოდან ქვემოდან. დროშის სიგანის თანაფარდობა მის სიგრძესთან ტოლია 1:2-ის. 1936 წლის სსრკ-ს კონსტიტუციისა და 1937 წლის რსფსრ-ის კონსტიტუციის თანახმად, ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური რეგიონი გადაკეთდა ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად. ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კონსტიტუცია დამტკიცდა 1937 წლის 3 ივლისს. შედეგად მიღებული იქნა ახალი დროშა, რომელიც მოქმედებდა 1937-1938 წლებში. 1938 წლის 28 ივნისს, ჩრდილოეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის ბიურომ, მიიღო დადგენილება. 1938 წლის 15 აგვისტოდან მიღებული დადგენილებით, რუსული გრაფიკის საფუძველზე ოსური დამწერლობის ანბანის შემოღების შესახებ. მაშასადამე, წარწერა დროშაზე ოსურ ენაზე დაიწერა. ეს დროშა მოქმედებდა 1938-1954 წლებში. ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა (1954-1981 წლებში): 1954 წლის 16 ივნისს ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მეექვსე სხდომამ მიიღო ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კანონი „ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშის შესახებ“, რომელმაც დაადგინა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კონსტიტუციის 112-ე მუხლის ახალი ვერსია: «ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა არის რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, რომელიც შედგება წითელი პანელისგან, რომელსაც აქვს ღია ცისფერი ზოლი მარცხენა მხარეს ვერტიკალურად, დროშის მთელ სიგანეზე. ღია ცისფერი ზოლი არის დროშის სიგრძის ერთი მერვედი, წითელი პანელის ზედა მარცხენა კუთხეში არის ოქროს ნამგალი და ურო, მათ ზემოთ კი წითელი ხუთკუთხა ვარსკვლავი, რომელიც ოქროსფრად არის გაფორმებული, ნამგალის და უროს ქვეშ არის წარწერა: „Северо-Осетинская А. С. С. Р.“ რუსულ და ოსურ ენებზე. დროშის სიგანის თანაფარდობა, მის სიგრძესთან ტოლია 1:2 -თან ». Закон Республики Северная Осетия — Алания «О Государственном флаге Республики Северная Осетия — Алания» (რუსული) Вексиллография.ру (რუსული) Государственный флаг Республики Южная Осетия (რუსული) ↑ 1.0 1.1 ოსეთის დროშა და გერბი ↑ 2.0 2.1 2.2 ჩრდილოეთ ოსეთის დროშის ფერები
ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი

ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი, ძერაბოტი, ან უბრალოდ გველიჭამია არწივი (ლათ. Circaetus gallicus) — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია აზიაში, აფრიკაში, ევროპაში, კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება იშვიათად. ვრცელდება ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე. მისი სხეულის სიგრძეა 67–72 სმ, ფრთების შლილი — 160–190 სმ, მასა 2,2 კგ-მდე, დედალი მამალზე დიდია. ბინადრობს როგორც ტყეებში, ისე ღია ადგილებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე. აპრილ-მაისში დებს 1–2 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი მორიგეობით. იკვებება ქვეწარმავლებით (მათ შორის შხამიანი გველებით), ამფიბიებით, პატარა ფრინველებითა და მწერებით. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. ჟორდანია რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 608. ↑ 1.0 1.1 short-toed snake eagle — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ ელერდაშვილი ა., უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ქ-ჰ), თბ., 2004.
მუხთაროვის მეჩეთი

მუხთაროვის მეჩეთი — სუნიტური მეჩეთი ან მუხთაროვის მეჩეთი ვლადიკავკაზში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. მეჩეთის აშენების ნებართვა გამოიცა 1900 წელს, ქალაქის მთავრობამ ამ მშენებლობისთვის თერგის მარცხენა ნაპირზე მიწის ნაკვეთი გამოყო. აღნიშნული მეჩეთის სახელწოდება მომდინარეობს - აზერბაიჯანელი მეცენატის, მილიონერის მურთუზა მუხთაროვის სახელიდან. სწორედ მის პატივსაცემად ეწოდა მეჩეთს ეს სახელი. მან დააფინანსა მეჩეთის მშენებლობა 1900-1908 წლებში. აშენდა არქიტექტორ იოზეფ პლოშკოს მიერ, იგი შთაგონებული იყო ალ-აჯარი და კაიროს სხვა მეჩეთების არქიტექტურული სტილით. სწორედ პლოშკოს ეკუთვნის ასევე ბაქოში მუხთაროვის სასახლის არქიტექტორაც, ამჟამად აქ ქორწილების სასახლეა განთავსებული. ოფიციალურად მეჩეთი გაიხსნა 1908 წლის 14 ოქტომბერს. მუხთაროვის მეჩეთი ემსახურება ოს მაჰმადიანურ უმცირესობას. სუნიტური მეჩეთი ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი გარემოთი, იგი მდებარეობს კავკასიონის მთების ფონზე. მუხთაროვის მეჩეთის პირველი მოლა იყო ჰანაფი სადიკი რადიმკულოვი, კაზანელი თათარი. 1908 წლის დეკემბერში დამტკიცდა შაფიტი იუსუფ მურკილენსკი, როგორც ვლადიკავკაზ სუნიტური მეჩეთის მოლა, თუმცა ეს თათრული საზოგადოების უკმაყოფილებას იწვევდა. 1934 წელს ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სუნიტური მეჩეთის განადგურება. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მეჩეთში განთავსებული იყო ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმის ფილიალი. 1996 წლის იანვარში ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა მეჩეთის კედლის მახლობლად. ძირითადი კედლები და კოშკი ღრმა ნაპრალებში იყო, კედელში ჩამოყალიბდა დიდი ხვრელი აღსანიშნავია, რომ აქ ასევე ინგუშებიც ასრულებდნენ მსახურებს, მანამ სანამ 90-იან წლებში ჩრდილოეთ ოსეთიდან არ გააძეევეს. 1934 წლიდან მეჩეთი განეკუთვნება ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას. 1996 წელს იგი საგრძნობლად დაზიანდა, მიზეზი კი იყო ასაფეთქებელი მოწყობილობა, რომელიც აფეთქდა მეჩეთის მთავარი კედლის მახლობლად. ამ აფეთქებისას დაზიანდა ძირითადი კედლები და კოშკი, მთავარ კედელში კი გაჩნდა საკმაოდ დიდი ხვრელი, იყო საშიშროება შენობის განადგურების, თუმცა აღდგენილ იქნა ბოლო პერიოდში საკმაოდ დაიძაბა ვითარება მოსახლეობასა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის, ამის მიზეზი კი იყო სუნიტური მეჩეთის უკან 12 სართულიანი შენობის მშენებლობა, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა მეჩეთის უკანა პანორამული ფონი. ↑ Ъ-Газета — Взрыв во Владикавказе მუხთაროვის მეჩეთი დაარქივებული 2019-10-14 საიტზე Wayback Machine.
შუველიანი (საფეხბურთო კლუბი)

შუველიანი (აზერ. Şüvəlan Futbol Klubu, გამოითქმის [ʃyvælan]) — აზერბაიჯანული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც ბაქოში (შუველიანში) მდებარეობდა. კლუბს მოკლე ისტორიის განმავლობაში სახელი ოთხჯერ შეეცვალა (ოლიმპიკ-ბაქო, ალიმპიკ-შუველიანი, აზალი და ბოლოს შუველიანი). ევროპულ შეჯიბრებებში უეფა კლუბს ჯერ კიდევ ოლიმპიკ-შუველიანის სახელით აღიარებს. კლუბი ასევე არის ევროპული კლუბთა ასოციაციის წევრი. იგი დაარსდა 1996 წელს, როგორც ფუტსალის კლუბი; მისი სახელი იყო „AMMK“. იგი ფუტსალის ეროვნულ ლიგაში 1996-97 წლების სეზონიდან 2003-04 წლების სეზონამდე ასპარეზობდა. „AMMK“ ასევე წარმოადგენდა აზერბაიჯანს უეფას ფუტსალის თასის 2003-04 წლების სეზონში. „AMMK“ პროფესიონალური საფეხბურთო კლუბი 2004 წელს გახდა და აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში ჩაირიცხა. ოლიმპიკ ბაქოსათვის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი წარმატებული არ აღმოჩნდა. ხორვატი მმართველი სტეჰან კორდასი ორი თვე გუნდისთვის მუშაობის შემდეგ, არასასურველი შედეგის გამო, თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. მის ადგილს შემდგომ პერიოდში სერბი პეტარ კურციბიჩი იკავებდა თუმცა კარგი შედეგის დაფიქსირება მანაც ვერ შეძლო და გუნდმა სეზონი მე-12 ადგილზე დაასრულა. ამ პრეიოდში გუნდს ეძახდნენ „გუნდი ბალკანეთიდან“, რადგან მისი მოთამაშეების დიდი ნაწილი ბალკანეთის ქვეყნიდან იყო (მათშორის იყვნენ: მარკო მიტროვიჩი, სრდჟან ბალიაკი, რასო ბაბიკი, სასა კოვაჩევიჩი, ტომისლავ ვისევიჩი და სხვები). 2006 წლის ივნისში ასგარ აბდულაიევი ოლიმპიკის ახალ მთავარ წვრთნელად დაინიშნა. იგი ჯერ კიდევ მოიხსენიება როგორც ყველაზე წარმატებული მთავარი მწვრთნელი კლუბის ისტორიაში. აბდულაიევის ხელმძღვანელობით ოლიმპიკმა საკუთარი შედეგები გააუმჯობესა: 2007 წლის სეზონი მე-6 ადგილით, ხოლო 2008 - მე-2 ადგილით დაასრულა. ოლიმპიკი ახლოს იყო 2007-08 წლების ლიგის ტიტულის მოგებასთან, თუმცა გუნდი უკანასკნელ შეხვედრაში ყარაბაღის წინააღმდეგ დამარცხდა. ოლიმპიკის დებიუტი აგრეთვე წარუმატებელი გამოდგა ევროპის ტურნირებზეც: 2008-09 წლის უეფას თასზე გუნდი პირველ პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე, სერბული „ვოივოდინასთან“ დამარცხდა. ამ თასზე რომან ახალკატსი გახდა ოლიმპიკის პირველი მოთამაშე, რომელმაც გოლი ევროპულ ტურნირზე გაიტანა. 2017 წლის 12 მაისს კლბმა სახელი შეიცვალა და ახლა უკვე შუვალან FK დაირქვა. Official website AZAL PFC at PFL.AZ Профиль на сайте uefa.com დაარქივებული 2008-05-26 საიტზე Wayback Machine. Официальный сайт клуб Профиль на сайте footballfacts ↑ Marko Mitroviç: "Çox şadam ki, Azərbaycanda futbol oynamışam". Rekord.az. ციტირების თარიღი: 2012-11-17. ↑ Главный тренер футбольного клуба «Олимпик»: «До сих пор не могу понять, как мы упустили чемпионство» (რუსული) ↑ Азербайджанский "Олимпик" уступил "Войводине" (რუსული) ↑ AZAL futbol klubu "Şüvəlan" adı altında fəaliyyətini davam etdirəcək Azerbaijani (12 May 2017). ციტირების თარიღი: 3 October 2017.
ყვირილა

ყვირილა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს რაჭის ქედზე, ძირულას შესართავამდე ხეობაში მიედინება, შემდეგ — დაბლობზე. მდინარის სიგრძე 140 კმ-ია, აუზის ფართობი 3630 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი — 61 მ³/წმ ზესტაფონთან, 90 მ³/წმ — შესართავთან. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლებით. ყვირილის აუზში მდებარეობს ჭიათურის მანგანუმის საბადოები. მის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქები — საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი. ვახუშტი ბაგრატიონი მდ. ყვირილას შესახებ წერს: ქართლის ცხოვრება. ტომი IV. ბატონიშვილი ვახუშტი. აღწერა სამეფოსა საქართველოსა. გვ. 767. სახელმწიფო გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“. თბილისი 1973. ყვირილა დიდ საბჭოთა ენციკლოპედიაში[მკვდარი ბმული]
ანონსი

„ანონსი“ — რუსული ყოველდღიური თეატრალურ-საბირჟო დასურათებული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1892 წელს; 1893 წლიდან გახდა ყოველდღიური საღამოს გაზეთი და გამოვიდა 312 ნომერი. იბეჭდებოდა ფელეტონები, პროგრამები, განცხადებები, თეატრალური აფიშები, თეატრალური ქრონიკები, სპექტაკლების ლიბრეტოები, საგასტროლოდ ჩამოსული მსახიობების ბიოგრაფიები და შემოქმედებითი პორტრეტები. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 162.
ამიერკავკასიური ზაზუნა

ამიერკავკასიური ზაზუნა (ლათ. Mesocricetus brandti) — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გავრცელებულია ბულგარეთში, რუმინეთში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანში. საქართველოში გვხვდება ლიხის (სურამის) ქედის აღმოსავლეთით; სამცხე-ჯავახეთში, ქართლში, კახეთში. ვერტიკალურად ვრცელდება ზღვის დონიდან 2800 მეტრამდე. ბინადრობს ველებზე, ნათეს მინდვრებში, ზეგნებზე, ზოგჯერ 2 მეტრამდე სიღრმის სოროს თხრის. აქვს 40–50 გრამის ტევადობის ლოყისქვეშა პარკები, რომლებიც იხსნება პირის ღრუში. ამ პარკებით ამიერკავკასიურ ზაზუნას საკვები გადააქვს და იკეთებს ზამთრის მარაგს. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. თითოეულ ჯერზე შობს 12–15 ნაშიერს. ზიანს აყენებს მარცვლეულის ნათესებს. საქართველოში მცირერიცხოვანია. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. ფიცხელაური ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 128.
ანოგრამა

ანოგრამა (ლათ. Anogramma leptophylla) — გვიმრა ტაბელასებრთა (ადრე ადიანტუმისებრთა) ოჯახისა. მცირე ზომის (6–25 სმ) მცენარეა, ქმნის პატარა კორდებს. აქვს ორგვარი ფოთოლი — სტერილური და სპორებიანი. გვხვდება ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიაში, ტასმანიაში, ახალ ზელანდიაში, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, აფრიკაში, ამიერკავკასიასა და შუა აზიის (ქოპეთდაღი) მთებში. იშვიათი გვიმრაა. საქართველოში მარტო კოლხეთში — გურიასა (ფოთსა და სუფსას შორის) და აჭარაში (ბათუმი, ხულო) — იზრდება ზღვისპირა ტენიან დაჩრდილულ კლდეებზე, მუხნარსა და მურყნარში. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 162.
მუსავათი

მუსავათი — აზერბაიჯანის პოლიტიკური პარტია. მისი ისტორია შეიძლება დაიყოს სამ პერიოდად: ადრეული (ძველი) მუსავატი, მუსავატი გადასახლებაში და ახალი მუსავატი. მუსავატი დაარსდა 1911 წელს ბაქოში, მამედ ემინ რასულზადეს, მამმედ ალი რასულზადე (მისი ბიძაშვილი), აბასგულუ კაზიმზადეს და ტაჯი ნაგიოღლუს მიერ. მისი საწყისი სახელი იყო მუსლიმურ-დემოკრატიული მუსავატის პარტია. პირველი წევრები იყვნენ ველი მიქაილოღლუ, სეიდი ჰუსეინ სადიგი, აბდურჰრაჰმა ბეი, იუსიფ ზია ბეი და სეიდ მუსავი ბეი. ადრეულ მუსავატში შედიოდა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ლიდერი ნარიმან ნარიმანოვი. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, მუსავატი შედარებით მცირე, საიდუმლო და მიწისქვეშა ორგანიზაცია იყო. მისი პროგრამა მიზნად ისახავდა ოსმალეთის იმპერიის მფარველობაში ერთიანი მულიმური სახელმწიფოს შექმნას აზერბაიჯანის ჩათვლით. პირველი მსოფლიო ომის დროს მუსავატმა უარი თქვა პანისლამურ და პანთურქულ იდეებზე და მხარს უჭერდა ცარისტულ რეჟიმს. 1917 წლის ივნისში გაერთიანდა ფედერალისტების თურქულ პარტიასთან და ჩამოყალიბდა ფედერალისტ-მუსავატელების თურქულ-დემოკრატიულ პარტიას. პარტიის ყრილობა გაიმართა 1917 წლის 26 ოქტომბერს და მიიღო პროგრამა, რომელიც ითხოვდა რუსეთის ფედერალური დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნას ეროვნულ-ტერიტორიული ავტონომიებით. 1917 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუსავატმა, 1918 წლის მაისში, მოაწყო შეარაღებული ამბოხება, მაგრამ დამარცხდა. 1918 წლის 27 მაისს მუსავატმა თბილისში გამოაცხადა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა. ივნისში მათი მთავრობა განჯაში გადავიდა, ხოლო 15 სექტემბერს ინგლისისა და ოსმალეთის დახმარებით დაიბრუნა ბაქო. 1920 წელს აზერბაიჯანის საბჭოთა ოკუპაციის შემდე პარტიის არსებობა შეწყდა. აზერბაიჯანში მუსავატის პარტიის აღდგენა 1989 წელს მოხდა, აზერბაიჯანის მეორე დამოუკიდებლობის დროს. ინტელექტუალთა ჯგუფმა შექმნა „აზერბაიჯანის ეროვნული დემოკრატიული ახალი მუსავატის პარტია“. მოგვიანებით ამ ჯგუფმა ჩამოაყალიბა "მუსავატის პარტიის რესტავრაციის ცენტრი" და აღიარა მუსავატი დევნილობაში. 1992 წელს ახალი მუსავატისა და მუსავატის დევნილების დელეგატები შეიკრიბნენ "მუსავატის III კონგრესზე" და ოფიციალურად აღადგინეს პარტია, როგორც მუსავატის პარტია. მის ფრაგმენტად აირჩიეს პოპულარული ფრონტის ერთ-ერთი ლიდერი, ესა გამბარი. 90-იან წლებში პარტია განიხილებოდა, როგორც ეროვნული დემოკრატიული პარტია; მთიანი ყარაბაღში მიმდინარე კონფლიქტთან დაკავშირებით, პარტიამ მოუწოდა მოქალაქეებს უფრო აქტიურად ებრძოლონ საოკუპაციო ძალებს. კონფლიქტის გაყინვით, პარტიამ აირჩია ახალი კურსი - ლიბერალი დემოკრატიის უფრო დიდი ელემენტების დანერგვით. მიუხედავად პარტიაში სრული დემოკრატიისა, ყველა ისეთი გარემოება, როგორიცაა ხელმძღვანელობის თანამდებობებზე ალტერნატიული კანდიდატების არარსებობა და მათი უცვლელი ხასიათი საკმაოდ გრძელი პერიოდის განმავლობაში, პარტიას პოლიტიკური დამკვირვებლების კრიტიკის ობიექტად აქცევს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 203. მუსავატის პარტია მუსავატის პარტიის ისტორია
თალიშური ენა

თალიშური ენა — თალიშები ინდოევროპულ ენათა ოჯახის დასავლურ-ირანული ჯგუფის ჩრდილო-დასავლური ქვეჯგუფის თალიშურ ენაზე ლაპარაკობენ. დამწერლობა ლათინური გრაფიკით 1928 წელს შეიქმნა. რამდენიმე წლის განმავლობაში თალიშურ ენაზე გამოიცემოდა 19 ბეჭდვითი გამოცემა. 1930-იანი წლების ბოლოს თალიშურ ენაზე ყველა გამოცემა შეწყდა. უკანასკნელი წლების განმავლობაში თალიშურ ენაზე წიგნებისა და გაზეთების გამოცემა განახლდა. სოფლებში, სადაც ეთნიკური თალიშები ცხოვრობენ, შემოიღეს თალიშური ენის სწავლება. ყველა თალიში ორენოვანია. ისინი თალიშურ ენასთან ერთად აზერბაიჯანულ ენასაც თანაბრად ფლობენ. ძველად თალიშურ ენაზე ლენქორანის ჩრდილოეთითაც ლაპარაკობდნენ, იყო დრო თალიშური ენა 142 სოფელში იყო გაბატონებული. ვიკიმედიის ინკუბატორში არის ვიკიპედიის სატესტო განყოფილება {{{2}}} როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012
ნოღაური ენა

ნოღაური ენა (თვითდასახელება: ногай тили, ногайша) — ნოღაელების ენა. შედის ალთაური ენების თურქულ ენათა ოჯახის ყივჩაყური ჯგუფის ყივჩაყურ-ნოღაურ ქვეჯგუფში. აქვს სამი დიალექტი: საკუთრივ ნოღაური (სტავროპოლის მხარე), ყარანოღაული (დაღესტანი) და აქნოღაური (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი). ლიტერატურულ ენას საფუძვლად უდევს ყარანოღაური დიალექტი. დამწერლობა XVIII საუკუნიდან 1928 წლამდე ეყრდნობოდა არაბულ გრაფიკას, 1928 წლიდან — ლათინურს, 1938 წლიდან — რუსულს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 483. თოფჩიშვილი რ., კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ., 2012 ↑ მოსახლეობის აღწერა 2010 (რუსული)
ყარაჩაულ-ბალყარული ენა

ყარაჩაულ-ბალყარული ენა — ბალყარელები ყარაჩაელების მონათესავე თურქულენოვანი ხალხია, რომლებიც კავკასიის ჩრდილოეთის ქედის ცენტრალური ნაწილის მთიან მონაკვეთში მკვიდრობენ. ბალყარულ ენაზე დამწერლობა 1924 წელს შეიქმნა (თავდაპირველად ლათინურ, შემდეგ რუსულ გრაფიკზე დაყრდნობით). ბალყარული ლიტერატურული ენის საფუძველს ბაქსანურ-ჩეგემური დიალექტი წარმოადგენს. როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012
ტურიზმი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა ერთ-ერთი ტურისტული რეგიონია აზერბაიჯანში, რომელსაც აქვს დამახასიათებელი ფლორა და ფაუნა, კლიმატი და უძველესი კულტურული ძეგლები. ნახიჩევანი ცნობილია ისეთი ისტორიული ძეგლებით, როგორებიცაა მაგალითად ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, იუსუფ იბნ კუსეირის აკლდამა, ნიზამის მავზოლეუმი, ასევე გამოქვაბულები, წმინდა ადგილები და სხვა. სულ არის 1162 ისტორიული ძეგლი. გარდა ამისა, ნახიჩევანში გაიმართა კონფერენციები, რამაც თავისმხრივ ხელი შეუწყო ტურიზმის განვითარებას. 2006 წელს ნახიჩევანში გაიმართა კონფერენცია „ტურიზმი, განვითარება და პერსპექტივები“. 2008 წელს გაიმართა „რელიგიური და ჯანმრთელობის ტურიზმი: სულიერი და ფიზიკური დასვენების ორგანიზაცია“ ამ კონფერენციას ესწრებოდნენ ისლამური ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების წარმომადგენლები. ნახჩივანი ასევე მრავალი უძველესი და შუასაუკუნეების ისლამური კულტურული და ისტორიული ძეგლების სამშობლოა. 2009 წელს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასახელდა, როგორც „აზიის რეგიონის ისლამური კულტურის დედაქალაქი 2018“ ბაქოში გამართულ OIC წევრი სახელმწიფოების კულტურის მინისტრების მე-6 კონფერენციაზე. ცხრილში მოცემულია, 2006 - 2017 წლებში ნახიჩევანში ჩასული ტურისტების რაოდენობა. ალინჯას ციხე ისტორიული ძეგლი, რომელიც VI საუკუნეში კლდეზეა აგებული. იგი ნახიჩევანის სმახლობლად მდებარეობს და ერთ -ერთი ტურისტული ადგილია. ციხე მდებარეობს 1800 მეტრის სიმაღლეზე. გამიგია არის მთიანი ორდუბადის მხარეში. ამ მთის სიმაღლე 3725 მეტრია. მთაზე არის წარწერები, რომლებიც ძველი წელთაღრიცხვის 4-1 ათასწლეულით თარიღდება. მომინე ხათუნის მავზოლეუმი არის აღმოსავლური არქიტექტურის ერთ-ერთი ნიმუში. ეს ისტორიული ძეგლი აშენებულია 1186 წელს, ნახიჩევანის დასავლეთ ნაწილში, აჯემი ნაჩივანელელის, აზერბაიჯანული ხუროთმოძღვრების სკოლის დამფუძნებლის მიერ. 1998 წლის 30 სექტემბერს, მომინე ხათუნის მავზოლეუმი, ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ სიაში, რაც ნიშნავს რომ ამ ძეგლისთვის აუცილებელია გადაუდებელი დაცვა. ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, არის ისტორიული ძეგლი, რომელიც შუა საუკუნეებით თარიღდება. ძეგლი შედგება ორმაგი მინარეთისგან, რომელიც მშენებლობა მიმდინარეობდა XII საუკუნის ბოლოს და XIII საუკუნის დასაწყისში. მინარეთის დამაკავშირებელი თაღი XIV საუკუნით თარიღდება. ყარაბაღლარის მავზოლეუმი შედგება 4 ძირითადი თაღისაგან, ისინი განლაგებულია ჩრდილოეთის, სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის მიმართულებით. ნიზამის მავზოლეუმი აშენდა XIII საუკუნის დასაწყისში. ეს ძეგლიც 1998 წლის 30 სექტემბერს ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ ჩამონათვალში, რაც ნიშნავს, რომ საჭიროებენ გადაუდებელ დაცვას. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრო azerbaijan.travel ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Nakhchivan Autonomous Republic. Tourism. ციტირების თარიღი: 2018-08-09 ↑ 2.0 2.1 Nakhchivan, Capital of Islamic Culture 2018 | Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization – ISESCO – en-US. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-09. ციტირების თარიღი: 2018-08-09 ↑ 3.0 3.1 Ticarət, xidmət və turizm sahəsi. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-10. ციტირების თარიღი: 2018-08-10 ↑ Nakhchivan and its transformed tourism sector - Foreign Policy News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-08. ციტირების თარიღი: 2019-10-08. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-29. ციტირების თარიღი: 2019-10-08.
სიმურგი (საფეხბურთო კლუბი)

სიმურგი (აზერ. Simurq Peşəkar Idman Klubu) — საფეხბურთო კლუბი აზერბაიჯანში, კერძოდ, ზაქათალაში. კლუბი დაარსდა 2005 წელს. ირიცხებოდა აზერბაიჯანის პირველი დივიზიონის შემადგენლობაში. კლუბის პირველმა სეზონმა წარმატებით ჩაიარა და უკვე 2006-07 წლების სეზონში გუნდი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ასპარეზობდა. აზერბაიჯანის საფეხბურთო პრემიერლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი გუნდმა მე-8 ადგილი დაასრულა (ჩემპიონატში 14 გუნდი მონაწილეობდა). აზერბაიჯანულმა, ჟურნალმა Football+-მა, 2006-07 წლების სეზონის გამო სიმურგი „წლის სიურპრიზად“ ცნო. 2007-08 წლების სეზონში კლუბმა წინ კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა და სეზონი ახლა უკვე მე-7 ადგილით დაასრულა. 2008-09 წლების სეზონი გუნდმა მე-3 ადგილით დახურა; ეს შედეგი კლუბის ისტორიაში საუკეთესო მაჩვენებელია. 2009 წელს შედგა კლუბის დებიუტი ევროპულ შეჯიბრებეში. ეს დებიუტი წარუმატებელი გამოდგა, რადგან ისინი უეფა-ს ევროპა ლიგის პირველ საკვალიფიკაციო რაუნდში „ბნეი იეჰუდასთან“ დამარცხდნენ. მიუხედავად 2009-10 წლების სეზონის პირველი ნახევრის კარგად ჩატარებისა, ეს სეზონი კლუბისათვის წარუმატებელი გამოდგა. სეზონის მეორე ნახევარში კლუბმა სატურნირე ცხრილში დაღმასვლა დაიწყო დასაბოლოოდ სეზონი მე-8 ადგილით დაასრულა. მოქმედი მწვრთნელი, რომან პოკორა, ცუდი შედეგის ჩვენებისთვის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. 2010 წლის ივნისში, კლუბის აღმასრულებელი დირექტორი, აზერბაიჯანის ყოფილი ეროვნული გუნდის მენეჯერი ჯოკო ჰადჟიევსკი სიმურგის ახალ მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა. ფინანსური პრობლემების გამო ახალმა მწვრთნელმა გამოცდილი მოთამაშეების გუნდში მოყვანა და კონტრაქტების გაფორმება ვერ მოახერხა და ამიტომ მან გუნდი ნაკლებად გამოუცდილი მოთამაშეებით შეავსო. 2010–11 წლების სეზონი ყველაზე ცუდი გამოდგა კლუბის ისტორიაში, რადგან სეზონის ბოლოს სიმურგი მე-11 ადგილზე აღმოჩნდა და ამისგამო გუნდს აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში დაქვეითება მოუწია. 2011 წლის 18 ივლისს კლუბმა კონტრაქტი, ყოფილი უკრაინელ ფეხბურთელთან და ასოციაციის ფეხბურთის მწვრთნელთან, სერგეი იურანთან გააფორმა. 2015 წლის ზაფხულში გუნდი ფინანსური პრობლემების გამო დაიშალა. ზარაქალას ქალაქის სტადიონი არის ფეხბურთის მოედანი, რომელიც ზაქათალაში (აზერბაიჯანში) მდებარეობს. იგი გამოიყენებოდა როგორც კლუბის საშინაო სტადიონი. სტადიონი 3,500 ადგილს მოიცავს. სიმურგს საკუთარ წარმატებებთან შედარებით დიდი გულშემატკივრების რაოდენობა ჰყავდა. კლუბის ზაქათალაში დარჩენაში გულშემატკივრებს დიდი როლი მიუძღვით. Official Website Unofficial Website ↑ 1.0 1.1 Zaqatala futbolu və “Simurq” PFK-nın tarixindən დაარქივებული 2012-02-16 საიტზე Wayback Machine. (აზერბაიჯანული) ↑ Бней-Иегуда размялась на Симурге (რუსული) ↑ «Бней-Йегуда» разгромил «Симург» в Лиге Европы (რუსული) ↑ И восстал "Симург" из пепла... (БЛОГ). ციტირების თარიღი: 22 May 2011. ↑ Симург подписал Юрана и обратился в ПФЛ. ციტირების თარიღი: 18 July 2011. ↑ "Simurq" azarkeşləri rəhbərlik qarşısında tələb qoydu: Şemonayev geri qaytarılsın! Azerbaijani. sportinfo.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ოქტომბერი 2016. ციტირების თარიღი: 22 June 2013.
რუსტამ ორუჯოვი

რუსტამ ორუჯოვი (აზერ. Rüstəm Orucov; დ. 4 ოქტომბერი, 1991, უსტ-ილიმსკი, ირკუტსკის ოლქი) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი. იგი ასპარეზობდა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში კაცთა 73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. მეორე რაუნდში გიდეონ ვან ზულის დამარცხების შემდეგ, იგი მინსარ ისაევთან დამარცხდა. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მან -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ვერცხლის მედალი მოიგო. რუსტამ ორუჯოვი დაიბადა 1991 წლის 4 ოქტომბერს, იკუტსკის ოლქის რაიონ უსტ-ილიმსკში, რუსეთში. შვიდი წლის ასაკში დაიწყო ვარჯიში ძიუდოში. 16 წლამდე ცხოვრობდა ირკუტსკის ოლქში. ახალგაზრდობაში მონაწლებას იღებდა სხვადასხვა ახალგაზრდულ შეძიბრებებში. ბაქოში გადასვლის შემდეგ რუსტავ ორუჯოვიმ ვარჯიში ცნობილ საბრძოლო ხელოვნებათა კლუბში, ატილა-ში (Attila) დაიწყო. ახალგაზრდულ დონეზე მას მოგებული აქვს ევრაზიის ჩემპიონატი, მაგრამ კონტინენტური ჩემპიონატის მოგება ვერ მოახერხა. მოგვიანებით, ორუჯოვმა უფროს დონეში ასპარეზობა დაიწყო; იგი თავიდან -66 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. რუსტამ ორუჯოვმა პირველ წარმატებას -73 კილოგრამ კონით კატეგორიაში შეჯიბრების შემდეგ მიაღწია. 2011 წლის ივნისში, სლოვენიის ქალაქ ცელიეში ჩატარებულ ევროპის თასზე ორუჯოვმა მეორე ადგილი დაიკავა, ხოლო ამავე წლის ოქტომბერში გამართულ მსოფლიო თასზე (ბაქოში) მესამე ადგილი მოიპოვა. მსოფლიო თასზე მან პირველად იასპარეზა -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. 2012 წლის თებერვალში,დუსედოლფში ჩატარებულ „გრანდ პრიქსზე“, ორუჯოვმა მეხუთე ადგილი დაიკავა. 2012 წლის მაისში ბაქოში ჩატარებული „გრან პრიქსი“ მან პირველი ადგილით დაასრულა. 2012 წლის ლონდონში ჩატარებული ოლიმპიური თამაშების 1/16-ში ორუჯოვმა სამხრეთ აფრიკელი გიდეონ ვა-ზული დაამარცხა, თუმცა მოგვიანებით ამავე ტურნირის შემდგომ ჩემპიონთან, რუს მანსურ ისაევთან დამარცხდა. 2013 წელს რუსტამ ორუჯოვი აზერბაიჯანის სამხედრო სავალდებულო სამსახურიდან დაბრუნდა. დაბრუნებიდან მალევე მონაწილეობა მიიღო სამსუნში ჩატარებულ „გრან პრიქსზე“, თუმცა საჭირო ვარჯიშების ვერშესრულების გამო ტურნირზე დამარცხდა. მაგრამ, 2013 წლის მაისში ორუჯოვი კვლავ ფორმაში ჩადგა და ბაქოში ჩატარებული ტურნირის („გრანდ სლემის“) გამარჯვებული გახდა. 2014 წელს, სამსუნში ჩატარებული მორიგი „გრან პრიქსი“ მან ვერცხლის მედლით დაასრულა. 2015 წელს, საქართველოში ჩატარებულ გრანდ პრიქსზე რუსტამ ორუჯოვმა ოქროს მედალი მოიპოვა. 2016 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი. Rustam Orujov at the International Judo Federation Rustam Orujov at JudoInside.com რუსტამ ორუჯოვი — Sports-reference.com (ინგლისური) ↑ Rustam Orujov. London 2012. დაარქივებულია ორიგინალიდან — August 4, 2012. ციტირების თარიღი: 2012-08-04. ↑ Rustam Orujov. დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 3, 2016. ციტირების თარიღი: September 3, 2016.