laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
XIV საუკუნე

ათწლეულები და წლები საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები 1301 - 1302 - ... 1398 - 1399 - საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი 1301 - 1302 - ... 1398 - 1399 - ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: XIV საუკუნე
დანიელ როუზ რასელი

დანიელ როუზ რასელი (დ. 31 ოქტომბერი, 1999) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი. დანიელ როუზი არის მსახიობი, რომელიც ყველაზე უკეთ ცნობილია მის მიერ განხორციელებულ დამხმარე როლებზე სხვადასხვა ამერიკულ ფილმებსა და სერიალებში. ჯერ კიდევ 10 წლის ასაკში მან დაიწყო მოდელირება, რაც სწორედ დედამისის მეგობრის წახალისება იყო. აღსანიშნავია, რომ მისი დებიუტი ჰოლივუდში 2014 წელს შედგა, ფილმში „A Walk among the Tombstones“, როდესაც იგი მოზარდი იყო. დანიელი რამდენიმე ბეჭდურ რეკლამასა და ადგილობრივ სარეკლამო რგოლში გამოჩენის შემდეგ, რაც მსახიობმა რეგიონალურ თეატრში ემოციურად ითამაშა როლი, სწორედ ამ ყველაფრის შემდგომ მას ხელი შეუწყო პირველივე ფილმში მიეღო რუსი ნარკომანის ქალიშვილის როლი. სულ მალე მსახიობობა გახდა მისი მთავარი პროფესია. ეს იყო მისი პირველი ფილმის წარმატება ლიამ ნეისონთან და დენ სტივენსთან, რამაც მასხელი შეუწყო მეორე ფილმის „Aloha“-ს მოსაპოვებლად ბრედლი კუპერთან და ემა სტოუნთან ერთად მთავარ როლებში 2015 წელს. მსახიობი დაიბადა ჰელოუინის დღესასწაულზე (31 ოქტომბერი) 1999 წელს, ნიუ ჯერსიში, პიკანოკში. იგი თავდაპირველად „Holy Spirit School’ initially“ სწავლობდა. მას საბავშვო ბაღის დღეებიდან მსახიობობის სურვილი ჰქონდა. იგი სკოლაში რამდენიმე სპექტაკლში მსახიობობდა. ამასთან, მან მსახიობობისადმი ნამდვილი სიყვარული აღმოაჩინა რეგიონულ თეატრში მისი შესრულების შემდეგ. ამის შემდეგ, იგი სერიოზულად მოჰყვა მსახიობობას და გადაწყვიტა, კარიერა გაეგრძელებინა გასართობ ინდუსტრიაში. დედა დანიელი, რადო, სულიწმიდის სკოლის საშემსრულებლო ხელოვნების პროგრამის ქორეოგრაფი, მოუწოდებდა მას ოცნების შესრულებაში. 2016 წელს, იგი გამოჩნდა ფილმში „Pandemic“ (როგორც „Megan“) და კრიტიკოსების მიერ აღიარებული ამერიკულ სერიალში „The Last Tycoon“ (როგორც „Darla Miner“). ის სერიალის პირველ სეზონში ზუსტად ექვს ეპიზოდში გამოჩნდა. 2017 წელს კვლავ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ფილმში სასწაული. ეს ფილმი იყო განსაკუთრებულად კრიტიკოსების მიერ აღიარებული ამერიკული კომედია-დრამატული ფილმი. 2018 წელს მსახიობმა ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ამერიკული სერიალში „ორიგინალები“, ამ ფილმის მეხუთე და ფინალურ სეზონში. სერიალში იგი გამოვიდა „Hope Mikaelson“ როლით. როუზი ასევე გამოჩნდა ფილმში „Measure of a Man“, როგორც „Joanie Williams“. უფრო მეტიც, 2018 წელს რასელმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სერიალში „მემკვიდრეობა“, რომელიც წარმოადგენს „ორიგინალების“ სპინ-ოფს. დანიელი მსახიობობასთან ერთად დაკავებულია მოდელობითაც და არის საკმაოდ წარმატებული მოდელი, აქტიურად არის ჩართული სარეკლამო რგოლებშიც. დანიელ როუზ რასელი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში დანიელ როუზ რასელი — AllMovie დანიელ როუზ რასელი — Rotten Tomatoes დანიელ როუზ რასელი Twitter-ზე
ანეტა დადეშქელიანი

ანეტა დადეშქელიანი (დ. 1872, ქ. ჯვარი (ყოფილი ზუგდიდის მაზრა), წალენჯიხის რაიონი — გ. 1922) — ქართველი პოეტი, ქველმოქმედი. დაიბადა თავად ალექსანდრე (ვამეხ) დადიანისა და თავადიშვილ მავრა (მატა) წერეთლის ოჯახში, სამეგრელოში, ჯვარში, 1872 წელს. აღსანიშნავია, რომ დადიანების ეს შტო სახლობდა ჯვარში, ზუგდიდის მაზრაში. აქ ისინი გადმოსულნი იყვნენ მარტვილიდან. ანეტას მამა იმდროინდელი არისტოკრატიის ტიპური წარმომადგენელი იყო. ის 1870-იან წლებში დაქორწინდა იმერელ თავადიშვილზე მავრა (მატა) წერეთელზე, რომელიც გახლდათ თავად როსტომ წერეთლის ასული, ანუ აკაკი წერეთლის და. ანეტა დედით ადრე დაობლდა და ის აღსაზრდელად წაიყვანეს დედულეთში როსტომ წერეთლის ოჯახში, სადაც მის განათლებაზე ზრუნავდა ბიძა – აკაკი წერეთლი. აკაკის განსაკუთრებით უყვარდა ერთადერთი დისშვილი და სწორედ მისი დამსახურებით ანეტამ იმ დროისათვის საუკეთესო განათლება მიიღო. 1888 წელს ანეტა დაქორწინდა სვანეთის მთავართა შთამომავალზე, ჯანსუღ (გიორგი) დადეშქელიანზე (1858-1921). ანეტასა და ჯანსუღის ოჯახი პერიოდულად იცვლიდა საცხოვრებელ ადგილს, იმის მიხედვით, თუ სად მსახურობდა ჯანსუღი. ანეტა საკმაოდ ნიჭიერი პოეტი და მთარგმნელი იყო. მისი ლექსები გამოქვეყნებულია იმდროინდელ ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია“, „ჯეჯილი“). XIX საუკუნის მიწურულისათვის ქართველ საზოგადოებაში განსაკუთრებით ცნობილი იყო ანეტას ლექსი „გაზაფხული“. ცნობილი ფაქტია, ასევე ისიც, რომ სვანეთში დიდი ხნის განმავლობაში არ იყო სკოლები და დადეშქელიანები ცდილობდნენ სკოლის გახსნას და ამ მხრივაც თვალსაჩინოა ანეტას წვლილიც, რომელიც მხარში ედგა მაზლს, თათარყანს, ადგილობრივი სკოლის შექმნის, მასწავლებელებზე ზრუნვის, მოსახლეობაში წერა-კითხვის გავრცელების საქმეში. მათ 1899 წელს ეცერში გახსნეს სასწავლებელი კავკასიაში. მის გახსნაში უდიდესი წვლილი შეიტანეს მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოების სკოლების მისიონერ-ინსპექტორებმა მამინაიშვილებმა. ეცერის სკოლაში, დაარსებიდანვე თავი მოუყრია ორმოცდაათამდე მოწაფეს, სწავლის მსურველთა სიმრავლის შედეგად 1901 წელს ეცერის სკოლა ორკლასიანად გადაკეთდა. ამ საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის სწორედ ანეტას. ორკლასიან სკოლაში სწავლობდა დაახლოებით 65 შეგირდი. სოფელ ჯვარში ტარიელ დადიანის ოჯახში დაცულია: მოგონებები ანეტას, ჯანსუღისა და მათი შვილების შესახებ; შემონახულია სურათები, რომლებზეც გამოსახულნი არიან ანეტა და ჯანსუღი, მათი შვილები (თათარყანი, ალექსანდრე), აკაკი წერეთელი, ომში დაღუპული თათარყანის ჩამოსვენების ამსახველი ფოტო და სხვა. ანეტა დადეშქელიანი, ოჯახთან ერთად, ადგილობრივი თემის (ეცერი, ჯვარი) სოციალური თუ კულტურული ცხოვრების ცენტრში მუდამ იდგა და განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის საზოგადოების მოდერნიზაციის საქმეში. ანეტა განსაკუთრებით მხარში ედგა ქართულ პატრიოტულ აზრს, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას და ეხმარებოდა მას ნივთიერადაც და თავადაც მონაწილეობდა საგანმანათლებლო პროცესში. ანეტა დადეშქელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანეტა დადეშქელიანი ბიოგრაფია
ლუხუმ ჩხვიმიანი

ლუხუმ ჩხვიმიანი (დ. 3 მაისი, 1993, მესტია, საქართველო) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2013, 2016, 2017; 60 კგ)  და ვერცხლის პრიზიორი (2015, 60 კგ). ევროპის ჩემპიონი (2019, მინსკი, ბელარუსი, 60 კგ) და მსოფლიოს ჩემპიონი (2019, ტოკიო, იაპონია, 60 კგ). 20-წლამდელებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2012, 60 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2010, 55 კგ). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2009, 55 კგ) და ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, 60 კგ). 2019 წლის საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენი (განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო) ძალოსან ლაშა ტალახაძესთან და მოჭიდავე გენო პეტრიაშვილთან, ბექა ლომთაძესთან, ნუგზარ წურწუმიასთან და ლაშა გობაძესთან ერთად. ლუხუმ ჩხვიმიანი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი ↑ ლუხუმ ჩხვიმიანი მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა!. sportall.ge (25 აგვისტო, 2019). ციტირების თარიღი: 25 თებერვალი, 2020.
ნადეჟდა ხარაძე

ნადეჟდა ხარაძე (დ. 28 დეკემბერი, 1912 — გ. 16 ივნისი, 1999) — ქართველი ოპერის მომღერალი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1946). ღირსების ორდენის კავალერი (1996) ნადეჟდა ხარაძე დაიბადა 1912 წელს თბილისში. მუსიკის, თეატრისა და ქორეოგრაფიის სიყვარული მას ოჯახიდან გამოჰყვა. ნადეჟდას მამა ვასილ ხარაძე, პირველი ქართული პოლკის პოლკოვნიკი-კონსულტანტი გახლდათ. იგი ქართული ხალხური სიმღერების კარგი მცოდნე და დამფასებელი იყო. რაც შეეხება დედას, სოფიო ბაქრაძე კი იმედაშვილის სახალხო თეატრის წარმოდგენებში მონაწილეობდა. ნადეჟდა ხარაძე განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ხმის ფილირების ბრწყინვალე ტექნიკით, მაღალი რეგისტრის ბგერების განსაკუთრებული სიმსუბუქითა და მოქნილობით. აღსანiშნავია, რომ ხარაძეების ოჯახის საუკეთესო მეგობარი გამოჩენილი კომპოზიტორი ვიქტორ დოლიძე იყო. ვიქტორმა ნადეჟდა კონსერვატორიის კარამდეც კი მიაცილა. 1937 წელს, პროფესორ ვრონსკის ხელმძღვანელობით, მან წარმატებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. უნდა აღინიშნოს, რომ ნადიას იმდენად გამართული, სასიამოვნო ტემბრისა და ჟღერადი კოლორატურული სოპრანო ჰქონდა, რომ ჯერ კიდევ კონსერვატორიის მეოთხე კურსის სტუდენტი, ევგენი მიქელაძემ იგი თბილისის საოპერო დასში მიიწვია, სადაც დიდი ხნის განმავლობაში მოღვაწეობდა. ნადეჟდა ხარაძის, როგორც მომღერლის დებიუტი მარიხისა და ქეთოს („აბესალომ და ეთერი“, „ქეთო და კოტე“) პარტიებით შედგა. ნადეჟდა ხარაძის რეპერტუარში განსაკუთრებული წარმატებით სარგებლობდა როზინას („სევილიელი დალაქი“), ვიოლეტას („ტრავიატა“), მარიხის („აბესალომ და ეთერი“), მაროს („დაისი“), პირიმზისას („ბაში-აჩუკი“). სწორედ მის მიერ განსახიერებული პარტიები შესრულების ყოველ ჯერზე საკმაოდ იცვლებოდა. ეს კი დამოკიდებული იყო ძირითადად იმაზე, თუ ვინ იყო უშუალოდ მისი პარტნიორი სწორედ იმ მოცემულ მომენტში. აღსანიშნავია, რომ იმ პერიოდის საქართველოში პროფესიული საოპერო ვოკალურ-საშემსრულებლო ხელოვნების განვითარებას ხელი განსაკუთრებულად და დიდად შეუწყო თბილისში 1851 წელს საოპერო თეატრის გახსნამ. სწორედ იმ პერიოდის ქართულ სცენაზე იტალიური ოპერებისადმი აუდიტორიის დიდმა ინტერესმა წარმოშვა ქართული ეროვნული პროფესიული მუსიკალური პროდუქტის შექმნის აუცილებლობა, რასაც თავი წარმატებით გაართვეს ქართველ კომპოზიტორთა პირველი თაობის წარმომადგენლებმა - ზაქარია ფალიაშვილმა, მელიტონ ბალანჩივაძემ, დიმიტრი არაყიშვილმა. მათ შემოქმედებაში განსაკუთრებული და თვალსაჩინო ადგილი დაიკავა აგრეთვე მცირე ვოკალურმა ფორმამ, მათ შორის რომანსმა და სიმღერამ. ნადეჟდა ხარაძე გადაღებულია ლანა ღოღობერიძის კომედიური ჟანრის მიუზიკლში „აურზაური სალხინეთში“ (1975). მუსიკისმცოდნე მანანა ახმეტელის თქმით: „ნადეჟდა ხარაძე ის მომღერალია, რომელმაც სათავე დაუდო ქართულ საოპერო სცენაზე მთელი რიგი პარტიების საშემსრულებლო ტრადიციას“. სიცოცხლის ბოლო წლებში ნადეჟდა ხარაძე, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი, ქართველ ვოკალისტთა მომავალი თაობის აღზრდას ემსახურებოდა. მის აღზრდილთა რიგებში არაერთი ცნობილი მომღერალი ირიცხება. ნადეჟდა ხარაძე გარდაიცვალა 1999 წელს, 87 წლის ასაკში. 1941 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი 1946 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი ნადეჟდა ხარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნადეჟდა ხარაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია ნადეჟდა ხარაძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ნადეჟდა ხარაძე ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1941. №1-3. გვ. 28.
დავით ჩხარტიშვილი

დავით ჩხარტიშვილი (დ. 27 სექტემბერი, 1996, ოზურგეთი, საქართველო) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). ახალგაზრებს შორის მსოფლიო ჩემპიონი 55 კილოგრამ წონით კატეგორიაში (2016) და ევროპის ჩემპიონატების ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2016 — 55 კგ, 2017 — 59 კგ). დავით ჩხარტიშვილი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი ↑ მინსკი 2019. popsport.com (29 ივნისი, 2019). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-25. ციტირების თარიღი: 25 თებერვალი, 2019.
გაიანე ხაჩატურიანი

გაიანე ხაჩატურიანი (დ. 1942 — გ. 2009) — ქართველი მხატვარი. გაიანე 1942 წლის 9 მაისს თბილისში დაიბადა. მამა, ლევონ ხაჩატურიანი, ელექტროინჟინერი იყო, ხოლო დედა ჰასმიკ კალანტაროვი, ჰახნაზარიანთა სახელოვანი გვარის წარმომადგენელი. მისი წინაპრები უძველესი სომხები - ზოკები იყვნენ. გაიანეს ძმა კი პროფესიით ინჟინერი, სიცოცხლის ბოლომდე მოსკოვში ცხოვრობდა. გაიანე სკოლაში სწავლის პარალელურად ფერწერის გაკვეთილებს ესწრებოდა იაკობ ნიკოლაძის სამხატვრო სასწავლებელთან არსებულ მოსე თოიძის სკოლაში (პედაგოგი გუგული ქურდიანი). აღნიშნული სკოლის დამთავრების შემდეგ თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ორწლიანი მოსამზადებელი კურსი გაიარა, თუმცა ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქოვის რჩევით, აკადემიაში შესვლა გადაიფიქრა, რათა არ დაეკარგა თავისი ორიგინალური და საკუთარი ხედვა. აღსანიშნავია, რომ ხატვა გაიანემ ადრეული ასაკიდან დაიწყო. ერთ-ერთ ინტერვიუში მხატვარი იხსენებს, როგორი აღფრთოვანება გამოუწვევია უფროსებში მის მიერ სამი წლის ასაკში დახატულ თოჯინას, რომელიც ძალიან ჰგავდა დიდ ბებია. მას შემდეგ სულ ხატავდა, თუმცა მხატვრობით სერიოზულად 12 წლიდან დაინტერესდა, როდესაც გართულებული ბრმა ნაწლავის ოპერაციის შემდეგ მუდმივად სახლში გამოკეტილი, ბავშვურ თამაშებს ჩამოშორდა და საკუთარ სამყაროში ჩაღრმავება იწყო. გაიანე ხაჩატურიანზე აღტაცებულები წერდნენ ვლადიმერ სპივაკოვი და მარტიროს სარიანი, მისი შემოქმედებით მოხიბლული იყო ანდრეი ტარკოვსკი, რომელიც მხატვარს საკუთარ მეგობრადაც კი მიიჩნევდა და ხშირად სტუმრობდა მას ოჯახში. გაიანეს მეგობრები იყვნენ ასევე გია ყანჩელი, ირინა უვაროვა, იური დანიელი, ბელა ახმადულინა. გაიანე წლების მანძილზე ნამუშევრებს ელენე ახვლედიანს უჩვენებდა და მისგან რჩევებს იღებდა. სწორედ ამ უკანასკნელმა შეახვედრა პირველად მხატვარს სწორედ გამორჩეული სერგო ფარაჯანოვი. სწორედ ეს განსაკუთრებული ნაცნობობა დიდ, მრავალწლიან მეგობრობაში გადაიზარდა. რეჟისორი ძალიან აფასებდა გაიანეს ნიჭს და ხელს უწყობდა მისი შემოქმედების პოპულარიზაციას. გაიანე ხაჩატურიანი ადრეული ასაკიდან წერდა ლექსებს ასევე რუსულ ენაზე. მისი ჩანაწერები რიტმული პროზის საუკეთესო ნიმუშია, რომელიც გაიანეს შემოქმედების გააზრების ერთგვარი გასაღებიცაა. 1971 წელს უნდა შემდგარიყო გაიანეს პერსონალური გამოფენა ერევანში, ტელევიზიის ოფისში, მაგრამ გამზადებული ექსპოზიცია, სადაც 40 სურათი იყო წარმოდგენილი, აკრძალეს. მოგვიანებით გამოფენა მაინც შედგა ფიზიკის ინსტიტუტში. სიცოცხლის მანძილზე არაერთ ჯგუფურ გამოფენაში აქვს მონაწილეობა მიღებული, ჰქონია პერსონალური გამოფენები თბილისში, ერევანსა და მოსკოვში. გაიანე ხაჩატურიანი 2009 წლის 1 მაისს მძიმე და ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. მხატვრის ნამუშევრები დაცულია მის ოჯახში, ერევნის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, საქართველოსა და საზღვარგარეთის ქვეყნების კერძო კოლექციებშიც კი. გაიანე ხაჩატურიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ბიოგრაფია
კაჭრეთის მეორე გორასამარხი

კაჭრეთის გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთში. დგას სადგურის ჩრდილოეთით, განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით მეორე ათასწლეულის პირველი ნახევრის დასასრულს. გორასამარხი 1978 წელს შეისწავლა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი ვ. ვარაზიშვილი). სამარხი დაზიანებული იყო. გორასამარხის მსხვილი რიყის ქვის ყრილის(დიამეტრი-10 სანტიმეტრი სიმაღლე - 0,8 მეტრი) ცენტრალური ნაწილის ქვეშ აღმოჩნდა ოვალური მოყვანილობის დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დამხრობილი სამარხი ორმო(სიგრძე-2,10 მეტრი სიღრმე - 1 მეტრი). კიდურებ მოხრილი მიცვალებული ესვენა ორმოს ცენტრალურ ნაწილში მარჯვენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ. სამარხი ორმოს აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა, ასევე აქ აღმოჩნდა ცხვრის მთლიანი ჩონჩხი ოდნავ მოხრილი კიდურებით, მარჯვენა გვერდზე, თავით სამხრეთისკენ, ორმოს სამხრეთ დასავლეთ ნაწილში და სამხრეთ კედელთან აღმოჩნდა წვრილფეხა საქონლის კიდურები და ხელით ნაძერწი 7 ჭურჭელი, მერვე ჭურჭელი მიცვალებულის მუხლებთან იდგა. თავის ქალის უკან აღმოჩნდა ბრინჯაოს ყუნწგახვრეტილი, პირზე ქედიანი სატევარი. სამარხში გამოვლენილ კერამიკაში იყო მორუხო-მოყავისფრო, ოდნავ პირგადაშლილი, დაბალყელიანი, კვერცხისებრტანიანი ქილა და ქილის პირისა და მხრის ფრაგმენტი. ერთ-ერთი ქილა დამზადებულია უხეში ქვიშნარევი, მეორე-სილანარევი მკვრივი თიხით. სამარხში იყო აგრეთვე შავპრიალა, ფოსოთი შემკული ცალყურა და მოყავისფრო-მოვარდისფრო, ოდნავ პირმოყრილი სასმისები, ასიმეტრიული ორი ქოთანი და ორი კოჭობი, მათ მოწითალო, ფხვიერი კეცი, ოდნავ გადაშლილი პირი, დაბალი ყელი და თითქმის სწორი გვერდები აქვს, ქოთნებს და კოჭბებს ყელის ძირში ოდნავ რელიეფური, წყვეტილი წიბო შემოუყვება. ერთ კოჭობს ასეთი წიბო მუცლის ზედა ნაწილშიც აქვს შემოვლებული. ორმოსამარხის ყრილის ცენტრალური ნაწილის ქვეშ, ორმოს ფსკერიდან 0,8 მეტრის სიმაღლეზე, ჩანაყარ ქვაზე დასვენებული მიცვალებულის ძლიერ დაშლილი ძვლები აღმოჩნდა. ინვენტარი მას თან არ ახლდა. მიცვალებული ესვენა მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისკენ. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. რუსიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 176-178.
კაჭრეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

კაჭრეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთში და იგი განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. რესტავრაცია ჩაუტარდა 1990-იან წლებში. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვითა და კირის ხსნარით, წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანააა, კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით ეკლესია ღრმა ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. აფისდში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს ორ-ორი სხვადასხვა ზომის ნიშაა. სარკმლის გვერდით მდებარე ნიშები გაცილებით მაღალი და თაღოვანია, დანარჩენი ორი კი სწორკუთხაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღი აფსიდის მხრებზეა დაყრდნობილი. კამარა ცილინდრულია, სხმული. კედელში, შესასვლელის ზემოთ, საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ერთი ოთხკუთხა სარკმელია. ეკლესიის აღმოსავლეთი კედელი დგას ორსაფეხურიან მაღალ ცოკოლზე. შენობა გადახურულია თუნუქით. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 179.
ვაჩნაძიანთ ციხე

ვაჩნაძიანთ ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, კოშკი. მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლის კოლაგის სამხრეთ-დასავლეთით 0,4-0,5 კილომეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი ფუძის დონეზე — 9,1 მეტრია). ორი სართულის სიმაღლეზე შემორჩენილია დასავლეთით ნახევარი კედელის მთელ სიმაღლეზე ბზარები დაუყვება. პირველი სართული დაახლოებით 1,5 მეტრ სიმაღლეზე მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული. კოშკი ნაგებია თანაბრი ზომის რიყის ქვით, რომელიც დაწყობილია სწორხაზოვან რიგებად. აქა-იქ, ძირითადად მეორე სართულის ზოგიერთი არქიტექტურული ელემენტის გამოსაყვანდ; გამოყენებულია აგურიც, კედელბის ზედაპირი შიგნით და გარედან გასწორებულია ბათქაშით. პირველი სართული გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული ოთახია (5,5 X 4,5 მეტრზე). შემოსასვლელი აღმოსავლეთიდან ჰქონია (ჩანს ორივე წირთხლის ნაწილი). შესასვლელის მოპირდაპირედ, დასავლეთ კედლის შუაში, გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ბუხარია, რომლის გვერდებზე თითო თაღოვანი ნიშაა. მსგავსი ორი ნიშაა სამხრეთ კედლშიც. სართული გადახურული იყო ცილინდრული კამარით (კამარის კონტური შემორჩენილია დასავლეთ კედელზე) რომელიც ეყრდნობოდა ერთ საბჯენ თაღს, თაღი კი - ერთსაფეხურიან პილასტრებს. მეორე სართული რვაწახნაგა ყოფილა, შემორჩენილია მხოლოდ ხუთი წახნაგი. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 180.
XIII საუკუნე

ათწლეულები და წლები საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები 1201 - 1202 - ... 1210 - ქართველთა ლაშქრობა სპარსეთში ... 1298 - 1299 - საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი 1201 - 1202 - ... 1298 - 1299 - ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: XIII საუკუნე
ესე

ესე (ფრანგ. essai; ინგლ. essay, ცდა, ნარკვევი; ლათ. exigo, ვწონი; ქართულში პარალელური ფორმებია „ესსე“, „ესეი“, რომელთა დამკვიდრება კონსტანტინე გამსახურდიას სახელს უკავშირდება) — ლიტერატურის, ლიტერატურული კრიტიკისა და პუბლიცისტიკის ჟანრი. ლიტერატურის, ფილოსოფიის, ესთეტიკის, მორალური, სოციალური და ნებისმიერი სხვა სფეროს პრობლემათა სუბიექტური, თავისუფალი, არათანამიმდევრული განსჯა-განხილვა. არსებობს სხვადასხვა ხასიათის ესე: ბელეტრისტული, ფილოსოფიური, ისტორიული, ბიოგრაფიული, ფსიქოლოგიური, სამეცნიერო და სხვ. ჟანრული თავისებურებაა კომპოზიციური თავისუფლება, მკვეთრად გამოხატული ავტორისეული ინდივიდუალობა, სუბიექტივიზმი, საუბრის ფორმა, ზოგჯერ პოლემიკური ხასიათის თხრობა. ესე, როგორც ჟანრის აღმნიშვნელი ტერმინი, დაამკვიდრა ფრანგმა ფილოსოფოსმა და მწერალმა მიშელ დე მონტენმა (Essais – „ცდები“, 1580). მასთან ერთად ესეს მამამთავრად ითვლება ფრენსის ბეკონი, რომელიც, თავის მხრივ, წინამორბედებად ანტიკურობის ავტორებს — პლუტარქესა და სენეკას მიიჩნევდა. XVIII საუკუნიდან ესე ჟურნალისტიკის ერთ-ერთი წამყვანი ჟანრია. თანამედროვე ესეისტური სტილის დამფუძნებლები არიან ფრიდრიხ შლეგელი, ჰაინრიხ ჰაინე, არტურ შოპენჰაუერი. ესე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ფრანგ ეგზისტენციალისტებში. საქართველოში ესე, როგორც ლიტერატურული ჟანრი, XX საუკუნის პირველ ორ ათწლეულში ჩამოყალიბდა. ეს პერიოდი ესეს განსაკუთრებული აღმავლობის ხანაა. ამ დროს შეიქმნა კონსტანტინე გამსახურდიას, გერონტი ქიქოძის, გრიგოლ რობაქიძის, პავლე ინგოროყვას, ტიციან ტაბიძის, გიორგი ლეონიძის, პაოლო იაშვილის, სანდრო ცირეკიძის, ვალერიან გაფრინდაშვილის, ალექსანდრე არსენიშვილის, შალვა აფხაიძის, სანდრო შანშიაშვილის და სხვათა მეტად ესეები. XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან 50-იანი წლების პირველ ნახევრამდე ესემ ფაქტობრივად შეწყვიტა არსებობა. 60-იანი წლებიდან ქართულ ლიტერატურაში ჟანრი კვლავ აღორძინდა კონსტანტინე გამსახურდიას, აკაკი გაწერელიას, გურამ ასათიანის, ნოდარ ჩხეიძის, ოტია პაჭკორიას, ნოდარ დუმბაძის ესეებით. შემდგომ პერიოდში აღსანიშნავია აკაკი ბაქრაძის, თენგიზ ბუაჩიძის, გიორგი გაჩეჩილაძის, ემზარ კვიტაიშვილის, გივი მაღულარიას, ტარიელ ჭანტურიას, თამაზ ჭილაძისა და სხვათა ესეები. 26 ესსე. ქართული ლიტერატურული ესსე. XX ს. 20-იანი წლები, მ. ხელაიას გამოც., თბ., 1986. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 212. ხელაია მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 99. ესე — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ლია ანდღულაძე

ლია ანდღულაძე (დ. 2 მარტი, 1931 — გ. 23 ივლისი, 2010) — ქართველი მაღალჩინოსანი, პოლიტიკოსი, ფილოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორი. ლია ანდღულაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1955-1957 წლებში თბილისის საშუალო სკოლების მასწავლებელი გახლდათ, ხოლო 1958 წლიდან საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი, უმცროსი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი იყო. წლების განმავლობაში ის ასევე იყო საქართველოს ეროვნული სათათბიროს თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში ლია ანდღულაძე იყო საქართველოს რესპუბლიკის განათლების მინისტრი. იგი 1991 წელს შეცვალა ელიზბარ ჯაველიძემ. 2003-2005 წლებში რუსეთ-საქართველოს თანამედროვე ჰუმანიტარული უნივერსიტეტის პროფესორი და საქართველოს ეროვნული სათათბიროს თავმჯდომარე. მას ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). ლია ანდღულაძე არის 7 წიგნის, 20-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიისა და 250-ზე მეტი საგაზეთო წერილის ავტორი. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი თემატიკა და მიმართულება იყო: რუსთველოლოგია, ძველი და ახალი ქართული ლიტერატურა, განათლება, ისტორია, ხელოვნება, ეროვნული მოძრაობა, მოღვაწენი და მოგონებები. აღსანიშნავია, რომ მისი პირადი არქივი დაცულია კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი მან ცენტრს შემოსწირა გარდაცვალებიდან ორი წლით ადრე, კერძოდ 2008 წლის 15 დეკემბერს. მისი წიგნებიდან გამორჩეულია მოგონებები პირველ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიაზე, რომელიც ავტორმა გამოაქვეყნა თავისი სიცოცხლის ბოლო წლებში. აღსანიშნავია ასევე ისიც, რომ აქტიურად წერდა ლექსებსაც. ლია ანდღულაძე ასევე, წლების განმავლობაში იყო უზენაესი საბჭოს დეპუტატი, უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. ის იყო ერთ-ერთი გამორჩეული საზოგადო მოღვაწე იმ პერიოდის საქართველოში, საქართველოს პირველი პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას დიდი მეგობარი და ეროვნულ განმათავისუფლებელი ორგანიზაციის აქტიური წევრი. ლია ანდღულაძე გახლდათ საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო“, წევრი. ლია ანდღულაძე გარდაიცვალა 2010 წლის 23 ივლისს, 79 წლის ასაკში. ლია ანდღულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ლია ანდღულაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი ლია ანდღულაძე