laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლენტვარისი

ლენტვარისი (ლიეტ. Lentvaris, პოლ. Landwarowo) — ქალაქი ლიეტუვაში, ტრაკაის რაიონში, ვილნიუსის მაზრაში. წარმოადგენს სამამასახლისოს ადმინისტრაციულ ცენტრს. მდებარეობს ვილნიუსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 18 კმ.-ში. გააჩნია - სარკინიგზო კვანძი, ხაზებით - ვილნიუსი, გროდნო, კაუნასი; ხალიჩების ფაბრიკა; სანიტარულ-ტექნიკური საწარმო „კაიტრა“ (დაარსებულია 1870 წ.); XIX ს.-ის ბაღებისა და სასახლეების მთელი ანსამბლი. 1990 წელს მოსახლეობა შეადგენდა - 12,8 ათ. ადამიანს. მოგვიანებით კი შეადგინა - 11,8 ათ. (2005 წლის მონაცემებით). ქალაქის ახლანდელი გერბი, დამტკიცებულია 2001 წელს და მასზე გამოსახულია 3 ნეკერჩხლის ფოთოლი, წითელ ფონზე. დასახლებისა და საკუთრების ხსენება იწყება XVI ს.-ის დასასრულიდან. XVII ს.-დან უკვე წერილობით წყაროებში გვხვდება - „ლიტვაროვო“, „ლანდვაროვო“. დასახლება ეკუთვნოდა გრაფ იოზეფ ტიშკევიჩს. XIX ს.-ის მე-2 ნეხევარში - დასახლებული ნაწილის გაზრდისთვის სტიმულის მიმცემი გახდა - სანქტ-პეტერბურგისა და ვარშავის დამაკავშირებელი სარკინიგზო გზის მშენებლობა. 1859 წელს აშენდა რკინიგზის სადგური, რომელსაც 2 გამავალი ხაზი გააჩნდა - გროდნოსა (ვარშავისაკენ) და კოვნოს (86კმ.-ში კიონიგსბერგიდან) მიმართულებით. 1862 წლიდან მატარებლებმა რეგულარულად იწყეს სვლა. ნაპოლეონ ორდა. ტიშკევიჩების სასახლე ტიშკევიჩების სასახლე შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ლენტვარისი“ ვიკისაწყობში.
ჭიქურქვეშა საღებავები

ჭიქურქვეშა საღებავები – გამოიყენება ფაიანსის წარმოებაში, ფაიფურის წარმოებაში კი ისინი იშვიათად გამოიყენება ჭიქურიანი გამოწვის მაღალი ტემპერატურისა და აღმდგენელი გარემოს არსებობის გამო. ჭიქურზედა საღებავების შემადგენლობაში შეჰყავთ ისეთი კერამიკული საღებავები, რომელიც გამოწვის დროს მედეგნი არიან ჭიქურის ზემოქმედების მიმართ. მათ მიეკუთვნება კობალტის, ნიკელისა და რკინის სილიკატები და ალუმინატები (შპინელები), ქრომის ჟანგი, ტიტანის, ვანადიუმის ნაერთები და კოლოიდური ოქრო, პლატინა და ირიდიუმი. გარდა ამისა იყენებენ ისეთ უფერო ნაერთებს, რომლებიც ცვლიან საღებავის ელფერს. ასეთებია მაგალითად: თუთიისა და კალის ჟანგები, დარიშხან–მჟავა, ცარცი და სხვა. ლითონთა ჟანგეულები ჭიქურის ქვეშ იძლევიან სხვადასხვა ტონებს, რაც დამოკიდებულია ჭიქურის შემადგენლობაზე, შეფერილობაზე გავლენას ახდენს ჭიქურის არა მარტო ლღობადობა, არამედ მასზე ფლუსებად დამატებული ნივთიერებანიც. რადგან შეფერილობის წინასწარ გამოცნობა ძალიან ძნელია, უმეტეს შემთხვევაში ხელმძღვანელობენ მარტოოდენ ცდის მონაცემებით. ლოთონთა ჟანგეულობის შერევისას მიიღება შუალედური ელფერები. თუ ნარევს ხმარების წინ წანასწარ გამოვწვავთ, მივიღებთ სხვაგვარ შეფერილობას, რომელიც დამოკიდებულია აგრეთვე გამოწვის ტემპერატურაზე. გამოწვის წინ სხვადასხვა ქიმიურ ნივთიერებებს ერთმანეთში ურევენ ოთხი მეთოდით: ერთად დაფქვით ფაიფურის ბურთულებიან ან ვიბროწისკვილებში. ლითონთა მარილების წყალხსნასრთა ერთდროული დალექვით. ლითონთა ორი ან რამდენიმე მარილის ერთად შელღობით მათივე კრისტალიზაციურ წყალში, შემდგომი გამოწვით მათი ჟანგეულების მიღებამდე და კარგად ჩარეცხვით. თიხამიწით, სილიციუმმჟავას ჰიდრატით, თუთიის ჟანგით, მეტაკალამჟავათი, კალციუმის მჟავით, კალციუმის ფოსფატით და ა. შ. მარილთა წყალსხნარების შესრუტვით. განასხვავებენ ერთმანეთისგან ჭიქურქვეშა საღებავების ორ ჯგუფს – გამოწვის ტემპერატურით 1250°–მდე(ფაიანსისთვის, რბილი ფაიფურისთვის, თხელი ქვისმაგვარი ნაკეთობისათვის) და საღებავების ჯგუფს ფაიფურისთვის, რომელთა გამოწვის ტემპერატურა 1300–1400° ზღვებშია.
მეხსიერების პოლიტიკა

მეხსიერების პოლიტიკა — წარსული მოვლენების სელექცია პოლიტიკური კონიუნქტურის შესაბამისად. მეხსიერების კვლევები ინტერდისციპლინური სფეროა, რომლის მიზანია შეისწავლოს წარსულის დამახსოვრების ხერხები და მისი კვლავ წარმოების მეთოდები. მეხსიერების კვლევებში ერთ-ერთი მიმართულებაა მეხსიერების პოლიტიკასთან, წარსულის აღქმასა და ისტორიის რეპრეზენტაციასთან დაკავშირებული საკითხები. ეს პრობლემატიკა თანაბრად საინტერესოა, როგორც ისტორიის ასევე კულტურის მეცნიერებათა სფეროსთვის. ისტორიკოსებისათვის კოლექტიური მეხსიერება მნიშვნელოვანია, როგორც ისტორიული წყარო და ისტორიულად ცვალებადი ფენომენი; ხოლო კულტურის მკვლევრებისათვის საინტერესოა მეხსიერებისა და ისტორიის რეპრეზენტაციის ვარიაციების კვლევა სხვადასხვა საზოგადოებებსა და კულტურებში. მეხსიერების პოლიტიკაზე საუბარია მაშინ, როდესაც წარსულში მომხდარი ფაქტები და მოვლენები კონკრეტული, თანამედროვე კონტექსტის შესაბამისად გადმიოცემა, აიხსნება და, შესაბამისად, იცვლება. მეხსიერების პოლიტიკა შესწავლის საგანი გახდა მაშინ, როდესაც ცხადი გახდა, რომ ერთი და იგივე ისტორიული მოვლენები სხვადასხვა საზოგადოებაში განსხვავებულად არის წარმოჩენილი და შეფასებული; როდესაც საზოგადოებები საკუთარი ისტორიიდან ზოგიერთ მოვლენას მნიშვნელობას ანიჭებენ, ზოგს კი ჩქმალავენ. სხვაგვარად რომ ითქვას, წარსულის აღქმა და მეხსიერების ფორმირება პოლიტიკურ კონიუნქტურაზეა დამოკიდებული და, შესაბამისად, დროში ცვალებადია. კონკრეტული დრო და ვითარება თავის მოთხოვნებს უყენებს წარსულს, რადგან ცნობილია, რომ ისტორია აწმყო საზოგადოებრივი, თუ სახელმწიფოებრივი მოთხოვნების ლეგიტიმაციისთვის ერთ-ერთი აუცილებელი ფაქტორია. გამომდინარე იქიდან, რომ შეიძლება არსებობდეს მეხსიერების პოლიტიკა, ცხადი ხდება, რომ მეხსიერების ფორმირება მიზანმიმართული პროცესის შედეგია, ეს მიზნები კი, როგორც ითქვა, კონკრეტული საზოგადოების კონკრეტული ინტერესებიდან გამომდინარეობს. კოლექტიური მეხსიერება პოლიტიკური პროცესების არა მხოლოდ შედეგი, არამედ მნიშვნელოვანი განმაპირობებელი ფაქტორიცაა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მეხსიერების პოლიტიკა, ანუ წარსულის დამახსოვრებისა და ისტორიის რეპრეზენტაციის ხერხები განსხვავებულია სხვადასხვა კულტურაში.
კოლექტიური მეხსიერება

კოლექტიური მეხსიერება (ინგლ. Collective memory) — საერთო მეხსიერება, რომელიც გადაიცემა და კონსტრუირდება ჯგუფის მიერ. ტერმინი „კოლექტიური მეხსიერება“ ეკუთვნის ფრანგ სოციოლოგს მორის ჰალბვაქსს, რომელმაც ის ინდივიდუალური მეხსიერებისგან განასხვავა. კოლექტიური მეხსიერება ემყარება რეპრეზენტაციული ფორმების მუდმივ წარმოებას. კონკრეტული ნარატივები და ხატები მუდამ განიცდის კვლავწარმოებას და ფორმირებას. ჰალბვაქსის შემდეგ კოლექტიური მეხსიერების ცნება სხვადასხვა კუთხით იქნა დამუშავებული და გავრცობილი. მაგალითად, ჯეიმზ იანგმა კოლექტიური მეხსიერების ნაცვლად შემოიტანა დაგროვილი მეხსიერების (Collected memory) ცნება. ამით მან ხაზი გაუსვა მეხსიერების ფრაგმენტულ, დაგროვილ და ინდივიდუალურ არსს. იან ასმანმა განავითარა კომუნიკაციური მეხსიერების ცნება, როგორც კოლექტიური მეხსიერების ერთ-ერთი სახე, რომელიც ყოველდღიურ კომუნიკაციას ეფუძნება. მეხსიერების ეს ფორმა კოლექტიურ ხასიათს ზეპირი ურთიერთგაცვლის (ორალური ისტორიის) პროცესში იღებს. ასმანის მიერ გამოყოფილი კოლექტიური მეხსიერების მეორე ფორმა არის ყოველდღიურობიდან გამოყოფილი კონკრეტული, მატერიალიზებული და ფიქსირებული ობიექტივები, მაგალითად, ტექსტები და მონუმენტები. იან ასმანმა განავითარა ასევე ტერმინი კულტურული მეხსიერება. ამერიკელი სოციოლოგის ევიათარ ზერუბაველის აზრით, კოლექტიური მეხსიერება საერთოა ოჯახებისათვის, ეთნიკური ჯგუფებისათვის, ნაციებისათვის და სხვა მნემონიკური ერთობებისათვის. კოლექტიური მეხსიერება არ არის რომელიმე ერთობის წევრთა პირადი მოგონებების უბრალო ერთობლიობა. ის მოიცავს იმ მოგონებებს, რომლებიც საერთოა ერთობის, როგორც ჯგუფის, ყველა წევრისათვის. ჯ. ვერჩის თანახმად, კოლექტიური მეხსიერება არის მეხსიერება, რომელიც განპირობებულია სხვადასხვა, უპირველეს ყოვლისა, ისტორიული ხასიათის მოთხრობებით, ნარატივებით. შესაბამისი ტექსტები (ანალები, ქრონიკები, სკოლის სახელმძღვანელოები და ა.შ.) განიხილება, როგორც ინსტრუმენტები კოლექტიური დამახსოვრებისათვის. Olick, Jeffrey K., Vered Vinitzky-Seroussi, and Daniel Levy, eds. The Collective Memory Reader. Oxford University Press: 2011. Prucha, Francis Paul. Handbook for Research in American History: A Guide to Bibliographies and Other Reference Works. University of Nebraska Press: 1987 Encyclopedia of American Social History. Ed. Mary Clayton et al. 3 vols. New York: Scribner, 1993. Blazek, Ron and Perrault, Anna. United States History: A Selective Guide to Information Sources. Englewood, Colorado. Libraries Unlimited: 1994
კურშენაი

კურშენაი (ლიეტ. Kuršėnai) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში, შიაულიაის რაიონში. ქალაქი მდინარე ვენტას ორივე ნაპირზეა გაშენებული შიაულიაიდან 22 კილომეტრში შიაულიაი - პალანგა და შიაულიაი - მიაჟეიკიაის გზატკეცილზე. ქალაქში ხსენებული მიმართულების ორი სარკინიგზო ხაზიც გადის. აქვეა რკინიგზის ორი სადგურიც. კურშენაიში მუშაობს შაქრის ქარხანა, საშენმასალათა კომბინატი, სარემონტო-მექანიკური და კარაქ-ყველმრეწვის ქარხნები. ქალაქის მოსახლეობა 1897 წელს სულ რაღაც 3, 189 ადამიანი იყო, 1970 წელს 11 ათასი, 1990 წელს — 14, 9 ათასი, ხოლო 2005 წელს 13 854 მცხოვრები. დასახელება, როგორც ვარაუდობენ, კურშების დასახლებას აღნიშნავდა. ისტორიულად კურშენაის გერბი არ ჰქონია. მისი ეტალონი მხატვარმა იუოზას გალკუსმა დაამუშავა. გერბი ლიეტუვის პრეზიდენტის მიერ არის დამტკიცებული 1994 წლის 22 ოქტომბერს. გერბზე გამოსახულია ხუთი ოქროს ვარსკვლავი ლურჯი ცის ფონზე და წითელი დოქი თეთრზე. წერილობით წყაროებში პირველი მოსხენიება XVI საუკუენს განეკუთვნება. პირველი ხის საყდარი 1523 წელს იქნა აგებული, ქვისა 1824 წელს (დაინგრა პირველი მსოფლიო ომის დროს). ახლანდელი აღჭურვეს 1927-1933 წლებში. სოფლის მოსახლეობის ზრდაზე დადებითად იმოქმედა ლიბავო-რომენის რკინიგზის გაყვანამ. ქალაქია 1947 წლიდან, 1962 წლამდე სარაიონო ცენტრი იყო. კურშენაიში გაატარა ცხოვრება ლიეტუველმა მწერალმა-განმანათლებელმა ლაურინას ივინსკისმა. 1960 ქალაქის მთავარ მოედანზე მწერლის ძეგლი გაიხსნა. აქ დაიბადა გენერალი სტასის როშტიკისი, პოეტი ვაცის რეიმერისი (ქალაქის საპატიო მოქალაქე); მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აქ მასწავლებლად მუშაობდა პოეტი სტასის ანგლიცკისი. Kuršėnai ↑ Resident population by city / town at the beginning of the year — State Data Agency of Lithuania, 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q112626509"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12663462"></a>
გედიმინოვჩები

გედიმინოვჩები (ლიეტ. Gediminaičiai, პოლ. Giedyminowicze, ბელარ. Гедымінавічы, Гедзімінавічы, უკრ. Гедиміновичі) — ლიტვის დიდი სამთავროს მმართველი დინასტია და საერთო სახელწოდება მთავართა დინასტიისა ლიეტუვაში, ბელარუსში, პოლონეთში, რუსეთსა და უკრაინაში. Genealogy of the House of Gediminas დაარქივებული 2006-07-09 საიტზე Wayback Machine.
მცირე ლიტვა

მცირე ლიტვა (ლიეტ. Mažoji Lietuva, გერმ. Kleinlitauen) ან „პრუსიული ლიტვა“ — თავდაპირველად ლიეტუვის, შემდეგ პრუსიის, მოგვიანებით აღმოსავლეთ პრუსიის (გერმანიის შემადგენლობაში), დღესდღეობით კი ისევ ლიეტუვის (ნაწილობრივ) ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონი, სადაც პრუსიელი (გაგერმანელებული) ლიეტუველები ცხოვრობდნენ. მიუხედავად მძლავრი გერმანულ-პრუსიული გავლენისა, ამ ტერიტორიებმა, მკვიდრი მოსახლეობის ლიეტუვურენოვნობის გამო, მცირე ლიტვის სახელი მიიღო. გარდა კლაიპედის რაიონისა, რომელიც 1920 წელს ერთა ლიგის მანდატს გადაეცა ვერსალის მოლაპარაკების თანახმად, ხოლო ლიეტუვამ 1923 წელს დაიბრუნა, 1945 წლამდე პრუსიის ნაწილი იყო. დღესდღეობით მცირე ლიტვის უმცირესი ნაწილი ლიეტუვა-პოლონეთის საზღვრებშია მოქცეული, უმეტესი ნაწილი რუსეთის ფედერაციის კალინინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია.
პოდალირიუსი

პოდალირიუსი, აფროსანა, მერცხალკუდა (ლათ. Iphiclides podalirius) — დღის პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. მისი ფრთების შლილი 68-72 მმ აღწევს. საერთო ფონი მკრთალი ყვითელია. წინა ფრთებზე სოლისებრი, დამრეცი შავი ზოლები აქვს, უკანა ფრთებზე — შავი და მუქი მოწითალო-ყავისფერი არშია. გარეთა კუთხე მთავრდება გრძელი „კუდით“ (12-15 მმ), რისთვისაც მას საქართველოში „მერცხალკუდა“ უწოდეს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. აგრეთვე ყირიმსა და კავკასიაში. ტყე-ველის ბინადარია. საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული შავი ზღვის სანაპიროდან 1900-2000 მ-მდე. მატლი აზიანებს ხეხილს. ♂ ♂ △ ♀ ♀ △ დიდმანიძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 117.
ლიეტუვის დღესასწაულები

ლიეტუვის დღესასწაულები 2006 წლის 19 ივლისის ლიეტუვის სეიმის გადაწყვეტილებით აღნიშნულ დღეებს დაემატა: 15 იანვარი - კლაიპედის მაზრის დღე. 6 აპრილი - უსაფრთხოების მოძრაობის დღე. 15 აპრილი - კულტურის დღე. 25 მაისი - დაკარგული ბავშვების საერთაშორისო დღე. 28 სექტემბერი - ტუსკულენაის მსხვერპლთა დღე. 16 ოქტომბერი - მცირე ლიტვის მოსახლეობის გენოციდის დღე. Metų kalendorius (su šventėmis) Šventiniai sveikinimai დაარქივებული 2011-10-20 საიტზე Wayback Machine.
მარაბუ

მარაბუ, ადიუტანტი (ლათ. Leptoptilus) — ფრინველთა გვარი ყარყატისნაირთა რიგისა. ცნობილია მარაბუს 3 სახეობა: აფრიკული მარაბუ (Leptoptilus crumeniferus), ინდური მარაბუ (Leptoptilus dubius) და იავური მარაბუ (Leptoptilus javanicus). მარაბუს სხეულის სიგრძე 110-115 სმ აღწევს, ფრთების შლილი — 3 მ-მდე. თავი და კისერი დაფარული აქვთ მეჩხერი ბუმბულით; ზურგი შავი ან რუხია, მუცლის მხარე თეთრი. მარაბუ ბუდობს კოლონიებად ხეებზე ან ჭაობისპირა კლდეებზე. დედალი 2-4 კვერცხს დებს. კრუხობს ორივე მშობელი 1 თვეს. იკვებებიან ლეშით, ყოველგვარი ცხოველური საკვებითა და ნარჩენებით. ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 426.
ძუკია

ძუკია ან დაინავა — ლიეტუვის ხუთიდან ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული რეგიონი. ძუკია სამხრეთ ლიეტუვაშია და მოიცავს ვარენის მუნიციპალიტეტს, ალიტუსის მაზრას, ალიტუსს, შალჩინიკაის რაიონს, ტრაკაის მუნიციპალიტეტს, ვილნიუსის მაზრას, ლაძიიაის რაიონს, სვენჩიონის სამხრეთსა და ელექტრენაის თვითმმართველობას. რეგიონის ნაწილი პოლონეთშია (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) მოქცეული, ნაწილი კი ბელარუსში. ვილნიუსი, გარდინასი, ლიდა და ალიტუსი მხარის უდიდესი ქალაქებია, ეს უკანასკნელი რეგიონის უმთავრეს ქალაქადაც კი მიიჩნეოდა, მაგრამ, ძუკიას პოლიტიკური სტატუსი არასდროს ჰქონია. ლიეტუვა ხუთ ეთნოგრაფიულ რეგიონად არის დაყოფილი, რაც სოფლის ცხოვრების წესით, ფოლკლორით, სალაპარაკო ენაში განსხვავებებით გამოირჩევა. ძუკიის ჩრდილოეთით აუქშტაიტიის რეგიონია. ძუკიის დიდი ნაწილი ტყეებით არის დაფარული, ამდენად, მცხოვრებთა სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე 4 კაცს შეადგენს. აქვეა ქვეყნის უდიდესი ჭაობი ჩეპკელიუ. ძუკიაშია ლიეტუვის ეროვნული პარკების უმეტესი ნაწილი თავმოყრილი. ყველაზე პირველი ლიეტუვური ხელნაწერები ძუკიური დიალექტით მე-16 საუკუნით თარიღდება. ეს დიალექტი ედება საფუძვლად ვილნიუსის მეტყველებას, შემდგომ კი, საერთოდ, ლიტერატურულ ლიეტუვურ ენას.
ტიმპანია ფაშვისა

ტიმპანია ფაშვისა (ბერძნ. tympanon - დოლი) , დაავადება, რომლისთვისაც დამახასიათებელია მცოხნავი ცხოველების ფაშვში ჭარბი აირების დაგროვება. უმთავრესად ავადდება მსხვილფეხა საქონელი. ფაშვის პირველადი ტიმპანიის მიზეზად ითვლება ადვილად ფუჭებადი საკვების დიდი რაოდენობით მიღება (მწვანე, ლორთქო ბალახი, სიმინდი, რძე-სანთლის სიმწიფის პერიოდში, კომბოსტოს და ჭარხლის ფოთლები, სამყურა, ცერცველა, იონჯა და სხვა პარკოსნები). აღნიშნული საკვები უფრო საშიში ხდება, თუ მას აძლევენ ჩახურებულს ან წვიმითა და ნამით დასველებულს, ან თუ ცხოველების დაწყურვება ხდება უშუალოდ ასეთი საკვების მიღების შემდეგ. მეორეული ტიმპანიის მიზეზი შეიძლება იყოს მცენარეული შხამების (აკომიტუნი, ციკუტა) ტოკსიკური ზემოქმედების შედეგად გამოწვეული ფაშვის კედლის დამბლა, საყლაპავი მილის დაცობა, ნაწლავების გაუვალობა და სხვა. დაავადება იწყება ცხოველის მოუსვენრობით-ხან წვება, ხან დგება, მუცელზე იყურება , მობუზულია ბღავის (ზოგჯერ) უკანა კიდურებს ირტყამს მუცელზე, პულსი და სუნთქვა გახშირებულია, ზერელე და გულმკერდის ტიპისაა, სუნთქავს პირდაღებული უხვად სდის ნერწყვი. მუცელი მოცულობით გადიდებულია, მარცხენა საშიმშილე ფოსო გამობერილია, კარგად ეტყობა მუცლის ნახევრის ასიმეტრია. ცოხნა და ბოყინი შეწყვეტილია, პალპაციით დგინდება მარცხენა საშიმშილე ფოსოს ძლიერი დაჭიმულობა და ფაშვში დიდი რაოდენობით აირის (გაზის) დაგროვება. ფაშვის მოძრაობა შეწყვეტილია, წიგნარის ხმიანობა და ნაწლავების პერისტალტიკა არ შეიმჩნევა. ცხოველი ხშირად იღებს დაფეკაციის და მოშარდვის პოზებს, გამოიყოფა თხიერი განავალი და მცირე რაოდენობით შარდი. უპირველეს ყოვლისა უნდა გამოვიყენოთ უბრალო ხერხები, ბოყინის გამოწვევის მიზნით სჭიროა ვაწარმოოთ ენის გამოწევა 10-15 წუთის განმავლობაში, პირში ლაგამისმაგვარად ჩავუდოთ კუპრით ან ნავთით დასველებული მსხვილი თოკი, ნამჯის გრეხილი ან ჯოხი. შევასხათ ცივი წყალი ვატაროთ ცხოველი აღმართ-დაღმართზე, გავუკეთოთ ფაშვს ენერგიული ბურღვითი მასაჟი. ზემოთ აღნიშნულ ხერხებთან ერთად, გაზების წარმოშობის შეზღუდვის მიზნით დავალევინოთ 2-3 ლიტრი რძე, მაგნიუმის ჟანგი, იქთიოლი, ფორმალინი, იოდ-სპირტიანი ხსნარი, ტიმპანოლი, სეკადენი, მენთოლი, რეზორცინი და სხვა. გულსისხლძარღვთა სისტემის ნორმალური მოქმედებისათვის და ინტოკსიკაციის ასაცილებლად ვენაში ვუკეთებთ გლუკოზას კოფეინთან ერთად და ნატრიუმის ქლორიდის ჰიპერტონულ ხსნარს, გაზების (აირების) გამოყოფის შემდეგ, წინაკუჭების მოტორული ფუნქციის გასაძლიერებლად ენიშნებთ, რუმინატორული და საფაღარათო საშუალებეი. ტიმპანიის მოხდის შემდეგ 12-24 სათიან მშიერი დიეტის შემდეგ ენიშნებათ ნახევრადმშიერი დიეტა, ამ დროს შეიძლება მიეცეს, მცირე რაოდენობით დღეში 5-6 ჯერ, ისეთი საკვები, როგორიც არის კარგი სილოსი, თივა, შაქრის ჭარხალი, 24 საათის შემდეგ კი რაციონში შეაქვთ კონცენტრატებიც.
აუქშტაიტია

აუქშტაიტია (ლიეტუვ. Aukštaitija, ოფიციალურად ”მთიანეთი”) — ლიეტუვის ხუთი ეთნოგრაფიული რეგიონიდან ერთ-ერთი. სახელი მაღალმთიანეთში მდებარეობის გამო შეერქვა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი ნაწილისა. აუქშტაიტია ლიეტუვის ჩრდილოეთით მდებარეობს და ბელარუსისა და ლატვიის საზღვრებსაც სცილდება ადგილ-ადგილ. უდიდესი ქალაქი და, რეგიონის არაპოლიტიკურობის მიუხედავად, ცენტრალური ქალაქი პანევეჟისია. მხარის უდიდესი ქალაქები 20 000 ადამიანზე მეტი მოსახლით: პანევეჟისი - 119,749 (რეგიონის მთავარი ქალაქი) იონავა - 34,954 უტენა - 33,860 კედაინიაი - 32,048 ვისაგინასი - 29,554 ( ეს ქალაქი საბჭოურ პერიოდში აშენდა და ძირითადად რუსებითა და სხვა საბჭოთაკავშირილებით იყო დასახლებული ამდენად, ქალაქი რეგიონში მხოლოდ გეოგრაფიულად მდებარეობს, მაგრამ, არა იდეურად) უკმიარგე - 28,759 რადვილიშკისი - 20,339 რეგიონი, განსაკუთრებით კი აღმოსავლეთი ნაწილი სავსეა ტბებით. ისტორიულად აუქშტაიტია ლიტვის დიდ მთავარს ეკუთვნოდა მე-13 საუკუნემდე. მხარის ძირითადი დედაქალაქი იყო კიარნავია. გედიმინასის შეთანხმებით 1322 წელს აუქშტაიტიას ეწოდა terra Eustoythen (აუქშტაიტთა მიწა). მხარე პრუსიულ ქრონიკებში აუსტეხიად მოიხსენიებოდა (დაახ. 1326 წ.). მე-15 საუკუნიდან ტრაკაისა და ვილნიუსის სავოევოდოებში იყო მოქცეული, რაც მას ეთნიკური თვალსაზრისით პოლიტიკურ სტატუსსაც ანიჭებდა, ამიტომ, Lithuania Propria (ლიეტუვის მიწა) ეწოდა. აუქშტაიტიის გერბი და დროშა საზოგადოებას 2007 წელს წარუდგინეს.
სუვალკია

სუვალკია ან სუდოვია (ლიეტუვ. Suvalkija (Užnemunė) ან Sūduva) — ლიეტუვის ხუთი კულტურულ-ეთნოგრაფიული რეგიონებიდან ყველაზე მცირე. რეგიონის არაოფიციალური დედაქალაქი მარიამპოლეა. რეგიონი მდინარე ნემანის სამხრეთით არის განლაგებული, ვილკავიშკის საეპისკოპოსოს ყოფილი ტერიტორია. XIX საუკუნეში სუვალკიის ნაწილი პოლონეთის ფარგლებში შედიოდა, თუმცა, არც მანამდე და არც მას მერე, რეგიონს დამოუკიდებელი პოლიტიკური სტატუსი არ ჰქონია. ამის მიუხედავად, მხარე საკმაოდ მკვეთრად გამოირჩევა ლიეტუვური ფოლკლორის თვითმყოფადობითა და განსაკუთრებულობით. თუკი რამ განსხვავებული იყო რეგიონსა და დანარჩენ ლიეტუვას შორის, საბჭოთა პერიოდმა (1944–1990) წაშალა და ერთმანეთს შეურწყა. თუმცა, 2008 წელს ქვეყანაში ჩატარებული გამოკითხვით დადგინდა, რომ სტუდენტების 80% საკუთარ კუთხურ წარმომავლობას არ ივიწყებს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სუვალკია Jonas Totoraitis. Sūduvos Suvalkijos istorija (lt). Marijampolė: Piko valanda. ISBN 9986-875-87-0.  teksto autorės: Janina Švambatytė ; Giedrė Čepaitienė (2003–2006). Zanavykų šnektos žodynas (lt). Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. ISBN 5-420-01504-8.
მეგზია

მეგზია (ლათ. Calcarius) — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 14-16 სმ აღწევს. გავრცელებულია ცირკუმპოლარულად — ტუნდრის ზონაში. ცნობილია 4 სახეობა. ბუდობენ მიწაზე. დედალი 4-6 კვერცხს დებს და 2 კვირას კრუხობს; იკვებება მწერებითა და მცენარეთა თესლებით. მეგზიის დანარჩენი 3 სახეობიდან 2 ბინადრობს კანადისა და აშშ-ის პრერიებში და მშრალ ზეგნებზე, ხოლო 1 — ტუნდრაში. 2018 წლის თებერვლის მონაცემებით მოიცავს 3 სახეობას: Calcarius lapponicus (Linnaeus, 1758) — ლაპლანდიური მეგზია Calcarius ornatus (J. K. Townsend, 1837) — მორთული მეგზია Calcarius pictus (Swainson, 1832) — მოხატული მეგზია ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 535. ↑ Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager : [ინგლ.] / F. Gill & D. Donsker (Eds). // IOC World Bird List (v 8.1). — 2018. — DOI:10.14344/IOC.ML.8.1.
პოდოკარპუსი

პოდოკარპუსი (ლათ. Podocarpus) — წიწვოვან მცენარეთა გვარი პოდოკარპუსისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე, უმთავრესად ორსახლიანი ხეები ან ბუჩქებია. 100-ზე მეტი სახეობა ბუნებრივად გავრცელებულია სამხრეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკული სარტყლების მთის ტყეებში. რამდენიმე სახეობა კულტივირებულია ყირიმში და კავკასიაში, მათ შორის საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზე. მეტწილად გვხვდება აჭარაში, აფხაზეთსა და სამეგრელოში, იშვიათად გურიასა და იმერეთში. ნაკლებ ყინვაგამძლეა, ამიტომ საქართველოში ფართოდ ვერ გავრცელდება. საქართველოში შემოტანილი სახეობებიდან აღსანიშნავია მსხვილფოთოლა პოდოკარპუსი (Podocarpus macrophyllus), რომელიც ბუნებრივად იზრდება სამხრეთ იაპონიაში კუნძულ ტაივანზე. იგი შედარებით ყინვაგამძლეა. კარგად ვითარდება დასავლეთ საქართველოში (მსხმოიარობს სისტემატურად და იძლევა აღმოცენებისუნარიან თესლს). იშვიათად თბილისშიც, სადაც მოითხოვს ხშირ მორწყვას. ნაგის პოდოკარპუსი (Podocarpus nagi) - ბუნებრივად იზრდება ტაივანზე და სამხრეთ იაპონიაში; ახალზელანდიური ტოტარას პოდოკარპუსი (Podocarpus totara) და ჰალის პოდოკარპუსი (Podocarpus hallii). პოდოკარპუსი მრავლდება თესლით და კალმით. სახეობათა უმრავლესობა დეკორატიულია. მანჯავიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 11.
მნემონიკური ერთობა

მნემონიკური ერთობა - გაზიარებული წარმოდგენა საკუთარ წარმოშობაზე. მნემონიკა არის დამახსოვრების ხელოვნება; ერთობლიობა წესებისა და ხერხებისა, რომლებიც გამოგონილია საჭირო ცნობების დამახსოვრების გასაადვილებლად. ყოველი მნემონიკური ერთობა, გაზიარებული წარმოდგენის საფუძველზე, ცდილობს ტერიტორიული და სხვა პოლიტიკური უფლებების გამყარებას და სხვა ჯგუფებზე ისტორიული უპირატესობის დამტკიცებას.
ბორში

ბორში (პოლ. barszcz, რუს. და უკრ. борщ, რუმ. borş) — აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში გავრცელებული ბოსტნეულის სუპის ნაირსახეობა, რომლის მთავარი ინგრედიენტი ჭარხალია. რუსეთში და გამოყენების სხვა არეალში მიიჩნევა რომ ეს სუპი წარმოშობით უკრაინიდანაა, თუმცა ის ყველა ამ ხალხთა ადგილობრივი კულინარიის შემადგენელ ნაწილად ითვლება. ბორშის მომზადების წესი სხვადასხვა კულტურებში ოდნავ განსხვავებულია: რუსულ სამზარეულოში ბორშს აუცილებლად აქვს ჭარხალი და კომბოსტო და ხშირად კარტოფილიც. უკრაინულ, ბელარუსულ და პოლონურ სამზარეულოებში კარტოფილი და კომბოსტო აუცილებელი ინგრედიენტები არაა. როგორც წესი სუფრაზე მიიტანება პურთან და ცოტაოდენ ნიორთან. რუმინულ სამზარეულოში ჭარხალი ბორშის აუცილებელი ატრიბუტი არ არის და ხშირად მიუთითებს ნებისმიერ მჟავე სუპზე და მჟავე ინგრედიენტებზეც. ჰონგ-კონგის სტილის დასავლურ სამზარეულოში ბორში ტომატის ბაზაზე მზადდება ჭარხლის ნაცვლად და შეიცავს საქონლის ხორცს, კომბოსტოს, კარტოფილსა და სტაფილოს. ბორში შეიძლება მომზადდეს და სუფრაზე მირთმეულ იქნას ცივად ან ცხლად. მას ასევე შეიძლება დაემატოს არაჟანი ან მაწონი მომზადების დროს ან სუფრაზე მიტანის შემდეგ. ბორში — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ბორშის ისტორია, გარდიანი (ინგლისური) ↑ Schultze, Sydney (2000). Culture and Customs of Russia. Greenwood Publishing Group. pp. 65–66. ISBN 978-0-313-31101-7. ↑ Marks, Gil (2010). "Borscht". Encyclopedia of Jewish Food. Hoboken: John Wiley & Sons. pp. 196–200. ISBN 978-0-470-39130-3. ↑ Lee, Alexander (August 2018). "From Russia with Borscht". History Today. 68 (8).
იოჰან გოტფრიდ ჰერდერი

იოჰან გოტფრიდ ჰერდერი (გერმ. Johann Gottfried Herder; დ. 25 აგვისტო, 1744 — გ. 18 დეკემბერი, 1803) — გერმანელი კულტურის ისტორიკოსი, სოციოლოგი, კრიტიკოსი და პოეტი. საფუძველი ჩაუყარა ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიულ გაგებას. დაიბადა 1744 წლის 25 აგვისტოს აღ. პრუსიაში, მორუნგენში, მექანიკოსების ოჯახში. დაამთავრა კენიგსბერგის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტი. მშობლიურ ქვეყანაში იოჰანს საფრთხე ემუქრებოდა, ამიტომაც 1764 წელს რიგაში გაემგზავრა, სადაც სასულიერო სასწავლებელში პედაგოგად მუშაობდა. გოტფრიდმა ლიტერატურული მოღვაწეობაც რიგაში დაიწყო. 1766 წელს, გოეთეს დახმარებით, ვაიმარში დამკვიდრდა, სადაც კარის მოძღვრის თანამდებობა მიიღო. 1788 წელს იმოგზაურა იტალიაში. იოჰანი 1803 წლის 18 დეკემბერს გარდაიცვალა ვაიმარში. „იდეები კაცობრიობის ისტორიის ფილოსოფიისათვის“. ადამიანი კონკრეტული სოციალური გარემოს (ნაციის) ნაწილია. ლიტერატურა და, მთლიანად, კულტურა დამოკიდებულია ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე: კლიმატზე, ენაზე, ზნე-ჩვეულებებზე, ცხოვრების წესზე, კონკრეტული ისტორიული პერიოდის სპეციფიკურ პირობებზე. კაცობრიობა, ინდივიდის მსგავსად, გადის ახალგაზრდობისა და სიბერის საფეხურებს. „ოქროს საუკუნე“ მომავალშია საძიებელი. ადამიანი, როგორც ცოცხალი არსება, ბუნების კანონზომიერებებს ექვემდებარება, თუმცა დანარჩენი ცოცხალი არსებებისაგან მას განასხვავებს გონიერება, საზოგადოებრივი ურთიერთობანი და ენა, რომლებიც წმინდა ადამიანური არსებობის ფორმებს წარმოადგენენ. ისტორია ადამიანთა ძალისხმევით იქმნება, ადამიანი ბუნების ძალების ნაწილი და გაგრძელებაა. ეს ძალები, გარემო პირობების სახით, გავლენას ახდენენ ისტორიასა და კულტურაზე, მაგრამ საზოგადოებრივი განვითარება მაინც შინაგან კანონზომიერებებზე, კერძოდ, კულტურის უფრო ადრეული ფორმების ათვისებაზეა დამოკიდებული. ადამიანები ითვისებენ და ამდიდრებენ წინა თაობების გამოცდილებას. კულტურის ელემენტებს შორის უმნიშვნელოვანესი ენაა. ადამიანთა საზოგადოებისა და კულტურის განვითარება არ ექვემდებარება არავითარ საბოლოო მოზანს, მაგალითად, სახელმწიფოს შექმნას. არსებობს მრავალი ხალხი, რომლთაც არ ჰქონიათ სახელმწიფო, მაგრამ ამის გამო სულაც არ არიან უბედურნი.