laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნორბერტ რაცირაონანა

ნორბერტ რაცირაონანა (მალაგ. Norbert Lala Ratsirahonana; დ. 18 ნოემბერი, 1938, ანცირანანა, მადაგასკარი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. მადაგასკარის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი 1996-1997 წლებში. 1996 წელს, როდესაც მადაგასკარის პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრი უნდობლობის ვოტუმის შედეგად გადააყენა. პრეზიდენტმა ა. ზაფმა იგი პრემიერად დანიშნა. 5 სექტემბერს პრეზიდენტ ზფის გადადგომის შემდეგ გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. 3 ნოემბერს დანიშნულ არჩევნებში დაიკავა მეოთხე ადგილი. მეორე ტურში მხარი დაუჭირა ალბერტ ზაფის, თუმცა გაიმარჯვა დიდიე რაცირაკამ. 9 თებერვალს პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა დიდიე რაცირაკამ, ხოლო თორმეტი დღის შემდეგ დაკარგა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაც. 2001 წლის არჩევნებში მხარი დაუჭირა მარკ რავალომანანას. 2009 წელს ხელისუფლებაში მოსულმა ანდრი რაძოელინამ შეიყვანა მადაგასკარის უზენაეს გარდამავალ ადმინისტრაციაში. მადაგასკარის პრეზიდენტი ↑ RAPPORT DE LA MISSION D’OBSERVATION DE L’ELECTION PRESIDENTIELLE DU 29 DECEMBRE 1996 (2 TOUR). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-03-06. ↑ Elections in Madagascar ↑ L'Express de Madagascar – Portail d'information et d'analyse
მარკ რავალომანანა

მარკ რავალომანანა (მალაგ. Marc Ravalomanana; დ. 12 დეკემბერი, 1949, იმერინკასინინა, მადაგასკარი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. მადაგასკარის პრეზიდენტი 2002-2009 წლებში. 1999-2002 წლებში იყო დედაქალაქის მერი. 2001 წლის ბოლოს დანიშნულ საპრეზიდენტო არჩევნებში დაიკავა პირველი ადგილი, მიიღო ხმების 46 %, ხოლო მოქმედმა პრეზიდენტმა დიდიე რაცირაკამ მხოლოდ 40 %. დაინიშნა მეორე ტური, თუმცა რავალომანანამ განაცხადა, რომ ხმების დათვლა ჩატარდა დარღვევებით და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა. რამდენიმე თვე გრძელდებოდა ბრძოლა რავალომანანასა და რაცირაკას მომხრეებს შორის. 2002 წლის 29 აპრილს უზენაესმა სასამართლომ რავალომანანა პრეზიდენტად გამოაცხადა და განმეორებით 2002 წლის 6 მაისს პრეზიდენტის ფიცი დადო. 5 ივლისს რაცირაკა ქვეყნიდან გაიქცა და კამათი ხელისუფლებისათვის დასრულდა. 2009 წელს მისი ხელისუფლება დაამხო ოპოზიციის ხელმძღვანელმა ანდრი რაძოელინამ, რომლის მხარეზე აღმოჩნდა არმიაც. მადაგასკარის პრეზიდენტი Dubois, Vincent (2012). La Compagnie des Indes Galantes (French). Reunion: Edifree.  Galibert, Didier (2009). Les gens du pouvoir à Madagascar – État postcolonial, légitimités et territoire (1956–2002) (French). Antananarivo: Karthala Editions. ISBN 9782811131432.  Vivier, Jean-Loup (2007). Madagascar sous Ravalomanana: La vie politique malgache depuis 2001 (French). Paris: Éditions L'Harmattan. ISBN 9782296185548.  ↑ Wechsel in Madagaskar[მკვდარი ბმული](გერმანული)
აბიოტური ფაქტორები

აბიოტური ფაქტორები (ძვ. ბერძნ. α — „უარყოფითი თავსართი“, βίος — „სიცოცხლე“ და ლათ. factor — „მწარმოებელი“) — არაორგანული ბუნების ფაქტორების ერთობლიობა, რაც განსაზღვრულ როლს ასრულებს ცოცხალი ორგანიზმების არსებობაში. მაგ., ტემპერატურა, ტენიანობა, სინათლე და სხვა. ეკოლოგიური ფაქტორები გარემოს ბიოტური ფაქტორები სიცოცხლის წარმოშობა კობახიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 28. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აბისოჰიდროთერმალი

აბისოჰიდროთერმალი (ბერძ. abissos „ზღვის სიღრმე“, „უფსკრული“, hydro „წყალი“, therme „სითბო“, „სიცხე“)) — ოკეანეების 2,5-3კმ სიღრმეში, მიწისქვეშა თერმული წყაროების არსებობასთან დაკავშირებული ჰემოტროფული ბაქტერიებით და ცხოველებით მდიდარი შრე. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აბლასტიკა

აბლასტიკა (ბერძ. a „უარყ. თავსართი“, blastos „აღმონაცენი“, „ჩანასახი“) — ავთვისებიანი სიმსივნის ქირურგიული ამოკვეთა, რეციდივის ან სიმსივნის მეტასტაზირების თავიდან ასაცილებლად. ოპერაციული ჩარევა ხდება ჯანსაღი ქსოვილების ფარგლებში და ითვალისწინებს რეგიონული ლიმფური კვანძებისა და სისხლძარღვების ამოკვეთას. იგივე ბლასტექტომია. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
სესილ მანოროჰანტა

სესილ მანოროჰანტა (ფრანგ. Cécile Marie Ange Dominique Manorohanta) — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2009 წლის 18-დან 20 დეკემბრამდე. დაიბადა ფრანგი ოფიცერისა და ადგილობრივი დიასახლისის ოჯახში. დაამთავრა ანცირანანის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1993 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია მონრეალის უნივერსიტეტში. 2002-2007 წლებში იყო ანცირანანის უნივერსიტეტის რექტორი. 2007 წელს იყო მადაგასკარის განათლების მინისტრის მოადგილე. 2007 წლის 27 ოქტომბერს დაინიშნა მადაგასკარის თავდაცვის მინისტრად და გახდა ქვეყნის პირველი ქალი თავდაცვის მინისტრი. თანამდებობა დატოვა 2009 წლის 9 თებერვალს. 2009 წლის 22 ოქტომბრიდან ასრულებდა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობას პრემიერ ეჟენ რეჟი მანგალაზას ავადმყოფობისა და საზღვარგარეთ ყოფნის გამო. 18 დეკემბერს რაძოელინამ ოფიციალურად დანიშნა სესილ მანოროჰანტა პრემიერ-მინისტრად. 20 დეკემბერს პრეზიდენტმა გადაწყვეტილება შეცვალა და პრემიერის თანამდებობა დაიკავა ალბერ კამილ ვიტალიმ. ↑ Расстрел демонстрации привел к отставке министра обороны Мадагаскара ↑ Madagascar names a new prime minister. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-13. ციტირების თარიღი: 2015-03-06.
აბლაქტაცია

აბლაქტაცია (ლათ. ab „გან“, laqtare „ძუძუს წოვა“) — ძუძუდან ბავშვის მოწყვეტა, მოცილება; რძის სეკრეციის შეწყვეტა. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
რაინიციმბაზაფი

რაინიციმბაზაფი (მალაგ. Rainitsimbazafy) — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1895 წლის 15 ოქტომბრიდან 1896 წლის სექტემბრამდე. 1895 წელს დედაქალაქ ანტანანარივუს დაცემისა და ფრანგების მიერ სამეფო სასახლის აღების შემდეგ, რაინილაიარივონი, სამეფოს პრემიერ-მინისტრი, რომელსაც ეს თანამდებობა 31 წლის განმავლობაში ეკავა, გადააყენეს და ფრანგი გენერალ-გუბერნატორის ბრძანებით დააპატიმრეს. იმავე წლის 15 ოქტომბერს პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა რაინიციმბაზაფი. მასზე არჩევანი დედოფალ რანავალუნა III-ისა და ფრანგი გენერალ-გუბერნატორის შეთანხმების შედეგად შეჩერდა. ეს უკანასკნელი თვლიდა, რომ პრემიერ-მინისტრს მხოლოდ ფორმალური როლი ჰქონდა და ის ახლადდამკვიდრებულ ფრანგულ მმართველობას საფრთხეს არ შეუქმნიდა. რაინიციმბაზაფი ამ დროისთვის უკვე ხანდაზმული იყო. იგი პოსტიდან 1896 წლის სექტემბერში გათავისუფლდა. ↑ Chapus, G.S.; Mondain, G. (1953) Un homme d'etat malgache: Rainilaiarivony (fr). Paris: Editions Diloutremer.
სიბრმავე

სიბრმავე (სამედ. აბლეფსია ბერძ. a „უარყ. თავსართი“, blepein „ხედვა“) — უსინათლობა, სიბრმავე. მხედველობის დაკარგვა ცალ ან ორივე თვალში. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
ჯატრა

ჯატრა — მუსიკალურ ქორეოგრაფიული წარმოდგენა ინდოეთში. აღმოცენდა შორეულ წარსულში მწყემსური თამაშობებსა და ვიშნუ-კრიშნას კულტურისადმი მიძღვნილი რელიგიური პროცესიებიდან. ჯატრა აერთიანებს ცეკვას, პანტომიმას, სიტყვას და ვოკალურ-საკრავიერ მუსიკას. ორკესტრის შემადგენლობაშია დასარტყამი და სასულე საკრავები. ეროვნული საკრავები და ფისჰარმონია. მთავარი მომღერალი —ბაბეკი მაყურებლებს განუმარტავს თეატრალურ მოქმედებას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 542.
პტოლემე XV

პტოლემე XV ფილოპატორ ფილომეტორ ცეზარი (ასევე ცეზარიონი) — პტოლემეების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი და პტოლემეების სამეფოს უკანასკნელი ფარაონი. ცეზარიონი სამეფოს დედასთან კლეოპატრა VII-სთან ერთად მართავდა, მისი მართველობა დაიწყო ძვ.წ. 44 წლის 2 სექტემბერს და დასრულდა ძვ.წ. 30 წლის 23 აგვისტოს. კლეოპატრას გარდაცვალების შემდეგ, ძვ.წ. 30 წლის 12 აგვისტოდან ცეზარიონი სამეფოს ამავე წლის 23 აგვისტომდე მარტო მართავდა. 23 აგვისტოს კი ცეზარიონი ოქტავიანეს ბრძანებით მოკლეს, მოგვიანებით ოქტავიანე რომის იმპერატორი ავგუსტუსი გახდა. პტოლემე XV კლეოპატრა VII-ის უფროს ვაჟი და სავარაუდოდ იულიუს კეისარის ერთადერთი ვაჟი იყო, სწორედ მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი ცეზარიონს. პტოლემე XV ცეზარიონი დაარქივებული 2018-10-04 საიტზე Wayback Machine.
აბრევიაცია

აბრევიაცია (ლათ. abbreviatio — „შემოკლება“) — ბიოლოგიაში, ონტოგენეზის თანმიმდევრული შემოკლება მისი ცალკეული სტადიების ამოვარდნის გამო. აბრევიაციის დროს ორგანო ვერ აღწევს სრულ განვითარებას ან რედუცირდება. ტერმინი შემოიღო ბ. მატვეევმა 1930 წელს. ა. სევერცოვი ამ მოვლენას უარყოფით ანაბოლიას უწოდებდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
სამყარო

სამყარო — ყოველივე არსებულის ერთობლიობა. უკანასკნელი სამეცნიერო მონაცემების მიხედვით სამყაროს ასაკი შეადგენს 13,7±0,2 მილიარდ წელს. ტერმინის „სამყარო“ მნიშვნელობა იმ კონტექსტზეა დამოკიდებული, რომელშიც ის გამოიყენება. მატერიალისტურ ფილოსოფიაში სამყარო განისაზღვრება როგორც ერთობლიობა ყველა არსებული მატერიალური ნაწილაკისა და სივრცის, რომელშიც მათ შორის ურთიერთქმედება ხდება. კოსმოლოგიაში სამყარო გაიგივებულია სასრულ ან უსასრულო დრო-სივრცულ კონტინუუმთან, რომელშიც მთელი მატერია და ენერგია არსებობს. კოსმოლოგია ვაკუუმის წარმოშობა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სამყარო სამყაროს ასაკი - Space.Com სტივენ ჰოუკინგის სამყარო დაარქივებული 2012-06-23 საიტზე Wayback Machine. - რატომ არის სამყარო ის რაც არის ? კოსმოლოგია კოსმოსი – მოგზაურობა მიკროკოსმოსიდან მაკროკოსმოსში დაარქივებული 2008-04-12 საიტზე Wayback Machine.
ონტოგენეზი

ონტოგენეზი (ბერძ. on, ontos „არსებული“, genesis „წარმოშობა“) — ამა თუ იმ ორგანიზმის ინდივიდუალური განვითარება განაყოფიერებული კვერცხიდან აღნიშნული ინდივიდის სიცოცხლის ბოლომდე. ტერმინი შემოიღო გერმანელმა ბიოლოგმა ერნსტ ჰეკელმა 1866 წელს. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აბსანსი

აბსანსი (ლათ. absentia „არყოფნა“) — ცნობიერების ხანმოკლე დაკარგვა ისტერიული შეტევის, ძლიერი დაღლის, სიმთვრალის, ნარკოტიკების მიღებისა და სხვა შემთხვევებში. პირველად აღიწერა ვალანტენ მანიანის მიერ 1871 წელს. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
ჟან ომერ ბერიზიკი

ჟან ომერ ბერიზიკი (მალაგ. Omer Beriziky; დ. 9 სექტემბერი, 1950) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი პრეზიდენტ ანდრი რაძოელინასთან კონსესუსის შედეგად ჩამოყალიბებულ მთავრობაში 2011 წლის 2 ნოემბრიდან 2014 წლის 16 აპრილამდე. ბერიზიკი, რომელიც ჩრდილოეთ მადაგასკარიდანაა, ისტორიის პროფესორად მუშაობდა. 1995 წლიდან 2006 წლამდე ბრიუსელში იყო მადაგასკარის ელჩი ბელგიასა და ევროკავშირში. ბერიზიკი მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრად 2011 წლის 28 ოქტომბერს დაინიშნა ყოფილი პრეზიდენტის, ალბერტ ზაფის წინადადებით. იგი მოვალეობის შესრულებას იმავე წლის 2 ნოემბრიდან შეუდგა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჟან ომერ ბერიზიკი ↑ 1.0 1.1 "Omer Beriziky, le Premier Ministre de consensus de la Transition" დაარქივებული 2011-10-31 საიტზე Wayback Machine. , Tana News, 29 October 2011 (ფრანგული). ↑ 2.0 2.1 Razafison, Rivonala (29 October 2011). „Madagascar: Rajoelina appoints a 'consensus' prime minister“. Africa Review. National Media Group, Kenya. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-21. ციტირების თარიღი: 2011-10-29. ↑ 3.0 3.1 „Madagascar names new prime minister“. New Zealand Herald. 29 October 2011. ციტირების თარიღი: 2011-10-29. ↑ "New Madagascar prime minister takes office" დაარქივებული 2012-09-09 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links, AFP, 2 November 2011.
ალექსი ჯაფარიძე

ალექსი სიმონის ძე ჯაფარიძე (დ. 5 იანვარი, 1900 [ძვ. სტ. 24 დეკემბერი, 1899], თბილისი — გ. 13 მარტი, 1978, იქვე) — ქართველი აგრონომი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976). 1924 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1927–1932 წლებში იყო აჯამეთის საცდელი სადურის დირექტორი. 1934–1938 წლებში მარცვლეულის კულტურების სახელმწიფო ჯიშთგამოცდის ინსპექციის უფროსი. 1928–1939 წლებში საქართველოს მიწსახკომის კვლევითი სექტორის გამგე. 1939 წლიდან თბილისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი და პროფესორი. მუშაობდა სანაწვერალო კულტურების აგროტექნიკურ საკითხებზე. დაამუშავა სამარცვლე სიმინდის აგროტექნიკა დასავლეთ საქართველოს პირობებისთვის. ავტორია მემცენარეობისა და ტექნიკური კულტურების სახელმძღვანელოებისა, თანაავტორი — მეთამბაქოების სახელმძღვანელოსი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 543.
აბსტინენცია

აბსტინენცია (ლათ. abstinentia < abstineo — „თავს ვიჭერ“) — მავნე ჩვევებისგან თავშეკავება. აბსტინენციის ნიშნებია: საერთო სისუსტე, უსიამოვნო შეგრძნება მთელ სხეულში, თავის ტკივილი, გუნება-განწყობილების დაქვეითება, გულ-სისხლძარღვთა სისტემისა და საჭმლის მომნელებელი ორგანოების მოშლილობა. გრძელდება რამდენიმე დღე ან კვირა. სექსუალური აბსტინენცია ალკოჰოლური აბსტინენცია ნარკოტიკული აბსტინენცია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 40-41. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
ლანგენშაიდტის გამომცემლობა

ლანგენშაიდტის გამომცემლობა (გერმ. Der Langenscheidt-Verlag) — მედიაკონგლომერატი სამეცნიერო და სასწავლო-მეთოდიკური პროგრამით ენების სფეროში. 1956 წლიდან ლანგენშაიდტის სათავო მარკის ოპტიკური სიმბოლო არის ყვითელ ფონზე ლურჯად დაწერილი ლათინური ასო „L“, რომელიც გამომცემლობის სახელწოდებას ლანგენშაიდტს განასახიერებს. Maria Ebert: 150 Jahre Langenscheidt 1856−2006, Langenscheidt: Berlin und München 2006, ISBN 3-468-44996-8 Florian Langenscheidt (Hrsg.): Deutsches Markenlexikon. Deutsche Standards Editionen: Köln 2007, ISBN 978-3-8349-0629-8, გვ. 639 ლანგენშაიდტის გამომცემლობის ოფიციალური გვერდი
ინტერფაზა

ინტერფაზა (ლათ. inter „შორის“, ბერძ. phasis „გამოჩენა“) — უჯრედის მდგომარეობა ორ მიტოზურ გაყოფას შორის. ინტერფაზის დროს ადგილი აქვს უჯრედის მემკვიდრული ინფორმაციის რეალიზაციას, რაც გამოიხატება სპეციფიკური ცილების სინთეზში და უჯრედის ფუნქციური სპეციალიზაციის შესაბამისი სტრუქტურების წარმოქმნაში. ნერვულ უჯრედებში ინტერფაზა მოიცავს პერიოდს უჯრედის ბოლო გაყოფიდან მის სიკვდილამდე. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
ქალი

ქალი — მდედრობითი სქესის ადამიანი. ტერმინი როგორც წესი ზრდასრული ასაკის ადამიანზე ითქმის, მაშინ როდესაც გოგონა მდედრობითი სქესის ბავშვზე ან მოზარდზე მიანიშნებს. ტერმინი ქალი ხშირად გამოიყენება ზოგადი მნიშვნელობით, ასაკის მიუხედავად, ისეთ ფრაზებში, როგორიცაა „ქალთა უფლებები“. ვიქსიკონში განმარტებულია სიტყვა: ქალი მამაკაცი ჰერმაფროდიტი
ინქვილინიზმი

ინქვილინიზმი (ლათ. inquilinus „მომხდური“) — კომენსალიზმის ფორმაა, რაც მდგომარეობს სხვა ცხოველის საცხოვრებელში შეჭრაში, რასაც ჩვეულებრივ მოყვება მასპინძლის დაღუპვა, ხოლო საცხოვრებელს იყენებს მომხდური (მაგ., ზოგიერთი ბუზი კვერცხებს დებს ცოცხალი მოლუსკების ნიჟარებში, სადაც გამოჩეკილი მატლები იკვებებიან მასპინძლის ქსოვილებით, ხოლო ნიჟარას იყენებენ თავშესაფრად). გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აგრესინები

აგრესინები (ლათ. aggressio „შეტევა“, „თავდასხმა“) — ბაქტერიული წარმოშობის ნივთიერებანი (ცილები, პოლისაქარიდები). უკავშირდებიან სპეციფიკურ ანტისხეულებს, აფერხებენ ბაქტერიების ფაგოციტოზს, ააქტიურებენ ბაქტერიათა მავნე მოქმედებას და ასუსტებენ ორგანიზმის თავდაცვის უნარს. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აგრობიოგეოცენოზი

აგრობიოგეოცენოზი (ბერძ. agros „მინდორი“, bios „სიცოცხლე“, ge „დედამიწა“, kainos „ახალი“, „საერთო“) — მინდორში ხელოვნურად შექმნილი ბიოგეოცენოზი, რომელიც შედგება აგროფიტოცენოზის, ნიადაგის კომპლექსის და გარემოს აბიოტური ფაქტორებისაგან. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აგრობიოლოგია

აგრობიოლოგია (ბერძ. agros — მინდორი, bios — სიცოცხლე, logos — მოძღვრება). აგრობიოლოგია — მეცნიერება, რომელიც სწავლობს ზოგად ბიოლოგიურ კანონზომიერებებს მიწათმოქმედებაში; აგრობიოლოგია — ჟურნალი; აგრობიოლოგია — ცრუმიმდინარეობა ბიოლოგიაში.
ადაპტაციური სინდრომი

ადაპტაციური სინდრომი, საერთო ადაპტაციური სინდრომი (ლათ. adaptatio „შეგუება“, „მორგება“, ბერძ. syndrome „თავმოყრა“) — ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმში სხვადასხვა გამღიზიანებლების გავლენით წარმოქმნილი საერთო დამცველობითი რეაქციების ერთობლიობა, რაც ხელს უწყობს დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და მიმართულია ჰომეოსტაზის შესანარჩუნებლად. ეს რეაქციები ხელს უწყობს ორგანიზმში დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და ემსახურება შინაგანი გარემოს მუდმივობის დაცვას — ჰომეოსტაზს. ადაპტაციური სინდრომის ცნება შემოიღო კანადელმა მეცნიერმა ჰ. სელიემ (1936). ადაპტაციური სინდრომის გამომწვევ ფაქტორებს (ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტრავმა, მაიონიზებელი გამოსხივება, ტემპერატურის მკვეთრი ცვალვა ბადობა, ინფექცია, სისხლის დაკარგვა და სხვ.) სტრესორები ეწოდება, ხოლო მათი მოქმედებით გამოწვეულ ორგანიზმის მდგომარეობას — სტრესი. ადაპტაციური სინდრომის ძირითადი ნიშნებია თირკმელზედა ჯირკვლების ქერქის გადიდება და სეკრეციული მოქმედების გაძლიერება, ელენთისა და ლიმფური კვანძების შემცირება, ცვლილებები სისხლში, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა, სისხლის წნევის მკვეთრი დაცემა და სხვ.; ადაპტაციური სინდრომში განარჩევენ ორ ან სამ სტადიას. პირველი განგაშის სტადიაა. გრძელდება 6-იდან 48 სთ-მდე. ამ სტადიაში ორგანიზმი ცდილობს შეეგუოს მძიმე მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება არ არის ძლიერი, ვითარდება მეორე, ე. წ. რეზისტენტობის სტადია. ორგანიზმი ხდება მდგრადი არახელსაყრელი ფაქტორებისადმი, ძლიერდება დამცველი, ნერვულ-ჰუმორალური მექანიზმების მოქმედება და სტადიის ბოლოს უბრუნდება ნორმალურ მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება ძლიერია და ამავე დროს ხანვრძლივი, ორგანიზმი კარგავს რეზისტენტობას, დამცეელი მექანიზმების მოქმედება სუსტდება, შემგუებელი ჰორმონების (გლუკოკორტიკოიდების) გამოყოფა მცირდება და ვითარდება მესამე — გამოფიტვის სტადია. მდგომარეობა უარესდება და ორგანიზმი შეიძლება დაიღუპოს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 85. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აციკი

აციკი (სომხ. Հացիկ) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 650 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 055 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 555 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1.9 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
აიკასარი

აიკასარი (სომხ. Հայկասար) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 640 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 243 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 41 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 5.9 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ავსტრალოპითეკები

ავსტრალოპითეკები (ლათ. australis „სამხრეთისა“, ბერძ. pithekos „მაიმუნი“) — ამომწყდარი ადამიანისმაგვარი მაიმუნი, რომელსაც მიაკუთვნებენ ჰომინიდების ოჯახს. ავსტრალოპითეკების ჩონჩხის ნაწილები აღმოჩენილია სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში XX საუკუნის 20-იან წლებში. ანთროპოლოგების აზრით ავსტრალოპითეკების სიმაღლე 120-130 სმ იყო, მასა 30-40 კგ, თავის ტვინის მოცულობა 500-600 სმ3. ისინი დადიოდნენ ორი ფეხით, საკვების მოსაპოვებლად იყენებდნენ ჯოხს, ქვებს. ავსტრალოპითეკების პროგრესული შტოს წარმომადგენლები — პრეზინჯანთროპები ამზადებდნენ მარტივ ქვის იარაღებს. გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები“, თბ., 2011
აიკავანი (შირაკი)

აიკავანი (სომხ. Հայկավան) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 550 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 511 ადამიანს შეადგენდა. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
აირენიაცი

აირენიაცი (სომხ. Հայրենյաց) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 590 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 830 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 58 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 14.2 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ორომი

ორომი (სომხ. Հոռոմ) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 570 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 468 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 1 763 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1.4 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ოვიტი

ოვიტი (სომხ. Հովիտ) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 670 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 550 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 33.5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 16.4 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ოვტაშენი (შირაკი)

ოვტაშენი (სომხ. Հովտաշեն) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 600 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 298 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 76 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 3.9 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
პონსის გამომცემლობა

პონსის გამომცემლობა (გერმ. Der Pons-Verlag) — გერმანული ლექსიკოგრაფიული გამომცემლობა. პონსი ეკუთვნის კლეტის ჯგუფს და მთავარი ოფისი მდებარეობს ქალაქ შტუტგარტში, რომელშიც სულ 50 თანამშრომელია დასაქმებული. გამომცემლობა პონსის სავაჭრო ნიშანს წარმოადგენს დიდი (მთავრული) მოხაზულობის მქონე ასოებით დაწერილ ფირმის სახელწოდებას PONS, რომელიც ლექსიკონების და 32 ენის სასწავლო სახელმძღვანელოებს. გერმანიის წიგნის ბაზარზე გამომცემლობა პონსის გაყიდული ლექსიკონების სავაჭრო წილი დაახლოებით 35 % შეადგენს. პონსის ერთადერთი და უპირატესი კონკურენტია სალექსიკონო წიგნის ბაზრის გაყიდვათა ლიდერი ლანგენშაიდტის გამომცემლობა, რომლის გაყიდვათა წილი დაახლოებით 55 % შეადგენს, მაშინ როცა სხვა ამავე პროფილის გამომცემლობები დანარჩენ 10 % იყოფენ. ონლაინ-ლექსიკონი და პონსის გამომცემლობის ოფიციალური ვებგვერდი
ოვუნი

ოვუნი (სომხ. Հովունի) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 750 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 693 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 60 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 11.4 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ძიუდო

ძიუდო (იაპ.: 柔道 < ძიუ — „რბილი“ + დო — „გზა“) — იაპონური ეროვნული ჭიდაობა. სპორტად ქცეული მოდერნიზებული ჯიუ-ჰიცუ. ძიუდოს შემქმნელად ითვლება ძიგორო კანო, რომელმაც ჯიუ-ჯიცუდან, სუმოდან შეარჩია ყველაზე ეფექტიანი ილეთები, დახვეწა თავდაცვის ხერხები და ჭიდაობის ტექნიკა, დაამუშავა შეჯიბრების წესები და ჭიდაობას სპორტული ხასიათი შესძინა. 1882 წელს დ. კანომ გახსნა სპეციალიზებული, ძიუდოს შემსწავლელი სკოლა — კოდოკანი. ძიუდოს საფუძვლად ორი ძირითადი ფილოსოფიური პრინციპი უდევს: ურთიერთდახმარება და ურთიერთგაგება უდიდესი პროგრესის მისაღწევად; სხეულისა და სულის ოპტიმალური გამოყენება. ძიუდოს სტილის სამი მთავარი ელემენტია: კატა, რანდორი (თავისუფალი ილეთი), შიაი (შეჯიბრი). ძიუდოისტთა ორთაბრძოლები იმართება კვადრატულ ფარდაგზე (ტატამი) ზომებით 8x8 ან 10x10 მ. იაპონიაში ძიუდო, როგორც აუცილებელი საგანი, შეტანილია სასკოლო პროგრამაში. დგომში ჭიდაობის დროს მოჭიდავეები სხვადასხვა ფანდის (სარმა, ცერული და სხვა) საშუალებით ცდილობენ დააგდონ ერთმანეთი ტატამზე, ხოლო ჩოქბჯენში ჭიდაობისას — სხვადასხვა ჩავლების საშუალებით შეაკავონ მოწინააღმდეგე 30 წ, განმავლობაში ბეჭებით ხალიჩაზე ან მახრჩობელა ჩავლებებითა და იდაყვის სახსარზე მტკივნეული ილეთების გამოყენებით აიძულონ იგი თავი დამარცხებულად ცნოს. მოჭიდავეები ასპარეზობენ ფეხშიშველები, აცვიათ კიმონო, წელზე ტავისუფლად აქვთ შემოვლებული ქამარი. ჭიდაობა გრძელდება 4-5 წთ შეუსვენებლად (მოჭიდავეთა ასაკის მიხედვით). XIX საუკუნის ბოლოს — XX საუკუნის დასაწყისში ძიუდო გავრცელდა ევროპის, აზიის და ამერიკის ქვეყნებში. 1951 წელს შეიქმნა ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაცია, რომელიც 1984 წელს 122 ქვეყანას აერთიანებდა. 1956 წლიდან ტარდება მსოფლიოს ჩემპიონატები. 1964 წელს ძიუდო შეიტანეს ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში. 1967 წლიდან ოფიციალურად საერთაშორისო შეჯიბრებები ტარდება 5 წონით კატეგორიაში. 1962 წელს სსრკ სამბოს ფედერაციასთან შექმნილი ძიუდოს სექცია შევიდა ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაციაში. ამ წლიდან მოყოლებული საბჭოთა სპორტსმენები მონაწილეობდნენ ყველა ოფიციალურ საერთაშორისო შეჯიბრებებში. 1972 წელს შეიქმნა ძიუდოს სსრკ ფედერაცია, 1973 წლიდან ტარდებოდა სსრკ ჩემპიონატები, ხოლო 1974 წლიდან თამაშდებოდა სსრკ-ს თასი. ძიუდოს განვითარებაში განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით ქართველ სპორტსმენებსაც: ა. კიკნაძე, შ. ჩოჩიშვილი, რ. ხარშილაძე, შ. ხაბარელი, თ. ხუბულაური და სხვა. გ. რატიშვილი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 277. Ohlenkamp, Neil (2006), Judo Unleashed: Essential Throwing & Grappling Techniques for Intermediate to Advanced Martial Artists, Maidenhead: McGraw-Hill Otaki, Tadao; Draeger, Donn F. (1997), Judo Formal Techniques: Complete guide to Kodokan randori no kata (reprint რედ.), Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing Takahashi, Masao (2005), Mastering Judo, Champaign, Illinois: Human Kinetics ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძიუდო International Judo Federation (IJF) Kodokan Judo Institute
ჯაჯური

ჯაჯური (სომხ. Ջաջուռ) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 115 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 446 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 2.5 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
ჯაჯურავანი

ჯაჯურავანი (სომხ. Ջաջուռավան) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 800 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 189 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 210 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 0.9 კმ²-ია. სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები