laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გუიჯოუ

გუიჯოუ (ჩინ.: 贵州; ფინინი Guìzhōu) — პროვინცია სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — გუიანი. მოსახლეობა — 34,746,468 ადამიანი (მე-19 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.) გუიჯოუს პროვინციის ფართობი შეადგენს 176 100 კმ². გუიჯოუს პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 9 მუნიციპალიტეტად: ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გუიჯოუ ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2000-05-11 საიტზე Wayback Machine. სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთის კულტურა და ხელოვნება დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine.
ძვ. წ. 78

|ძვ. წ. 83 | ძვ. წ. 82 | ძვ. წ. 81 | ძვ. წ. 80 | ძვ. წ. 79 | ძვ.წ. 78 | ძვ. წ. 77 | ძვ. წ. 76 | ძვ. წ. 75 | ძვ. წ. 74 |ძვ. წ. 73 ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი რომაელი მხედართმთავარი და დიქტატორი
აფშერონის ეროვნული პარკი

აფშერონის ეროვნული პარკი (აზერ. Abşeron Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ქალაქ ბაქოში, აზიზბეიოვის რაიონში. ეროვნული პარკი შეიქმნა 2005 წელს და მისი ფართობი 7.83კმ²-ია. ეროვნული პარკი შეიქმნა ამ ადგილებში ბინადარი ჯეირანის, კასპიის ზღვის სელაპისა და მცურავი ფრინველების შესანარჩუნებლად. აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები აფშერონის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-07-26 საიტზე Wayback Machine.
ალთიაღაჯის ეროვნული პარკი

ალთიაღაჯის ეროვნული პარკი (აზერ. Altıağac Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ხიზისა და სიაზანის რაიონებში. ეროვნული პარკი შეიქმნა 2004 წელს და მისი ფართობი 110.35 კმ²-ია. აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალთიაღაჯის ეროვნული პარკი ალთიაღაჯის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-07-26 საიტზე Wayback Machine.
გოიგოლის ეროვნული პარკი

გოიგოლის ეროვნული პარკი (აზერ. Göygöl Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს გოიგოლის რაიონში. ეროვნული პარკი შეიქმნა 2008 და მისი ფართობი 127.55კმ²-ია. აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები გოიგოლის ტბა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გოიგოლის ეროვნული პარკი გოიგოლის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-07-26 საიტზე Wayback Machine.
ადიექტივაცია

ადიექტივაცია (ანუ აგრეთვე ქართულად გაზედსართავება) — ენათმეცნიერებაში რომელიმე მეტყველების ნაწილისაგან ზედსართავი სახელის წარმოება დერივაციის გზით. Helmut Glück (გამომცემელი), Metzler-Lexikon Sprache, 2000.
ჯადოქრები უეივერლი პლეისიდან

ჯადოქრები უეივერლი პლეისიდან (ინგლ. Wizards of Waverly Place) — კომედიური ჟანრის სერიალი. შექმნილი ტოდ ჯეი გრინვოლდის მიერ 2007 წელს. ფილმის პრემიერა 2007 წლის 12 ოქტომბერს შედგა დისნეის ტელევიზიის ეთერში. ფენტეზის ჟანრის ამ სერიალში მთავარ როლს სელენა გომესი თამაშობს. სერიალის გმირების მონაწილეობით 2009 წელს გამოვიდა სრულმეტრაჟიანი ფილმი ჯადოქრები უეივერლი პლეისიდან კინოში. ტიპური ამერიკული ოჯახი ნიუ იორკიდან რომელიც კარგად გაცნობის შემდეგ არც ისეთი ჩვეულებრივი აღმოჩნდება. ჯერი (დევიდ დელუისი) და ტერეზა (მარია კენელს-ბარერა) — სამი მოზარდის მშობლები არიან რომლებიც ტრადიციულად დადიან სკოლაში, აქვთ სასიყვარულო ურთიერთობები და ა.შ. თუმცა სხვა მოსწავლეებისაგან ისინი ძალიან განსხვავდებიან — ალექსი (სელენა გომესი), ჯასტინი (დევიდ ჰენრი) და მაქსი (ჯეიკ ტი ოსტინი) ჯადოქრები არიან! დროის უკან დაბრუნება, მფრინავი ხალიჩის მართვა — ამ დავალებების შესრულების ძალა ყველას როდი შესწევს. ალექსი არაგონივრულად გამოყენებული მაგიისათვის ხშირად ხვდება კურიოზულ სიტოაციებში, ხოლო მისი უფროსი ძმა ჯასტინი, პირიქით, ზედმიწევნით სწავლობს მაგიის გამოყენების წესებს, მისი ბევრ ჯადოქარს შეიძლება შურდეს კიდეც. თავის ძმისაგან განსხვავებით მაქსი, ყველაზე უმცროსი წევრია რუსოების ოჯახში. ასეთი ცხოვრების წესის მიუხედავად რუსოები ახერხებენ მშვიდად განაგრძოს არსებობა, თუმცა კიდევ არის ერთი რამ. ოჯახის სამი არასრულწლოვანი წევრისაგან მხოლოდ ერთს შერჩება მაგიური ძალა როდესაც 18 წელი შეუსრულდება. სელენა გომესი — ალექს რუსო დევიდ ჰენრი — ჯასტინ რუსო ჯეიკ ტი ოსტინი — მაქს რუსო მარია კენელს-ბარერა — ტერეზა რუსო დევიდ დელუისი — ჯერი რუსო ჯენიფერ სტოუნი — ჰარპერ ფინკლი ოფიციალური საიტი დისნეი კანალის საერთაშორისო ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-10-09 საიტზე Wayback Machine. დისნეი კანალის გვერდი იუთუბზე ↑ Wizards of Waverly Place Special One Hour Episode. Disney Channel Media Net. ციტირების თარიღი: November 19, 2011.[მკვდარი ბმული]
ზიკი და ლუთერი

ზიკი და ლუთერი — (ინგლ. Zeke and Luther) ამერიკული ტელესერიალი, რომელიც გადმოიცემა სატელევიზიო არხ Disney Channel და Disney XDზე. შედგება სამი სეზონისაგან, სერიალს აწარმოებს და შედის უოლტ დისნეის კომპანიის მფლობელობაში. სერიალი მოგვითხრობს 3 თინეიჯერ [[|სკეიტბორდი|სკეიტერებზე]]. ისინი ყველაზე საუკეთესოები არიან ამ საქმეში და ამის დასამტკიცებლად, მათ უამრავი თავგადასავალი ხდებათ თავს. ზიკი — ერთი ყველაზე მაგარი სკეიტერია, მაგრამ მას არ მოსწონს სწავლა. ერთ-ერთ ეპიზოდში, ის საზაფხულო სკოლაში აღმოჩნდება. ლუთერი — ყველაფერში ნიჭიერი, სკეიტბორდ მისი საყვარელი გატაცებაა. სერილის ყველაზე სასაცილო პრესონაჟი. კოჯო — ერთი ჩვეულებრივი სკეიტერი რომელსაც თავში სულ გოგონები უტრიალებს. ის ფიქრობს რომ ყველაზე კარგად ფლობს სკეიტბორდს. მას აქვს მიზანი ყველას რაღაც ცუდი გაუკეთოს და გააწვალოს. ჯინჯერი — ზიკის და. ჯინჯერს არ უყვარს თავისი ძმა რადგან ყოველთვის აწვალებს.... თუ ჯინჯერი აწვალებს ზიკს. არ იციან რომელმა დაიწყო პირველი, მაგრამ ეს ომი მათ შორის დღესაც მიდის. დონ — მაღაზიის მფლობელი რომელიც ფუნთუშებს ყიდის. ასევე ზიკის და ლუთერის არაჩვეულებრივი მეგობარი. ჯამშუტი — მასზე არავის არაფერი სმენია, მაგრამ მხოლოდ ის იციან რომ სულ თავის სადგომშია და დადის ხმები, რომ რასაც ის აკეთებს ყველაფერი საშიშია. ეს ყველაფერი ბუნდოვანია. ზიკმა და ლუთერმა მის სადგომში შეაღწიეს და გაიგეს, რომ ის ყოფილი კოსმონავტია (მაგრამ ის მთვარეზე ვერ გაფრინდა რადგან მეგობრებმა დროში მოატყუეს). შერიფ ძინგელ — ერთ-ერთი ყველაზე სულელი შერიფი, რომელმაც არ იცის თუ რას ნიშნავს იყო პოლიციელი. ოლივია — ერთ-ერთ სარეკლამო რგოლში მონაწილეობს, რომელიც ზეთის ხილს უწევს პოპულარიზაციას. ზიკს მისი სურათი კედელზე აქვს გაკრული და ეს გოგო ძალიან მოსწონს. მან არ იცის რომ ოლივია მის მეზობლათ გადმოდის საცხოვრელად. ჰაჩ დანო - ზიკი ადამ ჰიკსი - ლუთერი დენ კერტის ლი - კოჯო რაიან ნიუმენი - ჯინჯერი დევიდ ურუ - დონი ნეთ ჰარტლი - ოზი ლილი ჯექსონი - პუჩი მაკგრანდერი ტონი ჰოუკსი „ზიკი და ლუთერი“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ოფიციალური საიტი
ორი მეფე

ორი მეფე (ინგლ. Pair of Kings) — კომედიური ტელესერიალი, რომელიც Disney XD-ის ეთერში 2010 წლის 10 სექტემბრიდან 2013 წლის 18 თებერვლამდე გადიოდა. მასში მთავარ როლებს მსახიობები მიჩელ მუსო და დოკ შოუ ასრულებენ. მიჩელ მუსო - მეფე ბრედი დოკ შოუ - მეფე ბუმერი კელსი ჩოუ - მიკელ მაკული რაიან ოჩოა - პრინცი ლენი ჯინო სეჯერსი - მეისონ მაკულა „ორი მეფე“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ტიბერიუს გრაკქუსი

ტიბერიუს სემპრონიუს გრაკქუსი (ლათ. TI·SEMPRONIVS·TI·F·P·N·GRACCHVS; დ. ძვ. წ. 162 — გ. ძვ. წ. 133) — რომაელი სახალხო ტრიბუნი. იცავდა პლებეების უფლებებს, წარადგინა რეფორმა რომლის მიხედვითაც იზღუდებოდა სახელმწიფო მიწით სარგებლობის უფლება, თითოეულ ოჯახს 1000 იუგერზე (300 ჰა) მეტი არ უნდა ჰქონოდა. მის რეფორმას წინ აღუდგა სენატი და მსხვილ მიწათმფლობელთა უმრავლესობა.სენატმა ტიბერიუს გრაკქუსი დაადანაშაულა სამეფო ხელისუფლებისკენ მიდრეკილებაში. ის და მისი მრავალი მომხრე დახოცეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 249. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ტიბერიუს გრაკქუსი“ ვიკისაწყობში. Roselaar S.. Обзор библиографии о братьях Гракхах. Oxford University Press. ციტირების თარიღი: 2015-07-26.
ჩიშლა

ჩიშლა — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3054 მ. აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით. მიდამოები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. აკავშირებს მდინარეების ლეშქურისა და კასლეთის (ენგურის სისტემა) ხეობებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 143.
ჩიჩახვი

ჩიჩახვი (ლათ. Ingluvies) — საყლაპავი მილის გაფართოებული ნაწილი; წარმოადგენს საკვების რეზერვუარს; ზოგჯერ აქვე ხდება საჭმლის ქიმიური გადამუშავება (ფუტკრის ჩიჩახვში ყვავილის ნექტარი თაფლად გადამუშავდება). ჩიჩახვები აქვთ მოლუსკებს, მწერებსა და ფრინველებს, აგრეთვე რგოლოვან, მრგვალ ჭიებსა და ნემერტინებს. ჩიჩახვში გამოიყოფა ლორწოვანი სეკრეტი, რომელიც ფერმენტულად ამუშავებს ან მხოლოდ ასველებს მშრალ საკვებს და მის გარკვეულ ულუფას აწვდის კუჭს. ამონანთხევის სახით ფრინველები იცილებენ მოუნელებელ ნაწილებს, კვებავენ მართვეებს, ჩიჩახვით მოაქვთ მათთვის წყალი და სხვა. ზოგიერთი ფრინველის ტიხტიხის დროს ჩიჩახვი რეზონატორის როლს თამაშობს. რ.ჟორდანია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 143, თბ., 1987 წელი.
ტიხტიხი

ტიხტიხი — გამრავლების პერიოდში ფრინველთა ურთიერთობის ფორმა, რასაც გამოხატავს მათი თავისებური ქცევა: ფრენა, გალობა, განსაკუთრებული პოზის მიღება, ზოგჯერ ცრუ ბუდეების აგება, „შეჯიბრებები“ და ნამდვილი ბრძოლების გამართვა. ყოველივე ეს საჭიროა მამლების ან დედლების ყურადღების მისაპყრობად და ხელს უწყობს შეწყვილებისათვის მზადყოფნას. განსაკუთრებით დამახასიათებელია პოლიგამიური ფორმებისათვის (როჭო). პოლიანდრიის იშვიათ შემთხვევაში ტიხტიხებენ დედლები, ხოლო მონოგამიურ ფორმებში — მამლები თავიანთი დედლების ახლოს. რ. ჟორდანია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 733, თბ., 1985 წელი.
წყლისპერისებრნი

წყლისპერისებრნი (Lemnaceae) — ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახი. წყლის ზედაპირზე თავისუფლად მცურავი ან წყალში მოქცეული პატარა ბალახებია. ყვავილოვან მცენარეთა შორის ყველაზე მეტად აქვთ რედუცირებული გენერაციული და ვეგეტატიური ორგანოები. ფირფიტოვანი, თალუსის მსგავსი სხეული აქვთ. ცნობილია 3 გვარის 25 სახეობა, რომლებიც იზრდებიან დამდგარსა და მდორე წყლებში. ვოლფიას (Wolffia) გვარი უმთავრესად გავრცელებულია ტროპიკებში, წყლის პერისა და სპიროდელას (Spirodela) გვარების სახეობათა უმეტესობა — თითქმის მთელ დედამიწაზე. საქართველოში 2 გვარის (სპიროდელა და წყლის პერი) 4 სახეობა გვხვდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 368.
წყალსატარი

წყალსატარი — წყალგამტარი ნაგებობა, წყლის გასატარებელი (მისაწოდებელი) ნაგებობა, რომელსაც აგებენ მისი მოხმარების ადგილზე. წყალსატარი სათავეს იღებს მდინარიდან, წყალსაცავიდან, ტბიდან ან სხვა წყალსატევიდან. წყალსატარი შეიძლება იყოს ენერგეტიკულ-სადერივაციო და სატურბინო (ჰესებისათვის წყლის მისაწოდებლად); სარწყავი წყალმომარაგების სისტემებისა. წყალსატარს აკეთებენ ხელოვნური კალაპოტის სახით: არის დახურული (დედამიწის სიზრქეში განლაგებული მილსადენები და გვირაბები) ან ღია (დედამიწის ზედაპირზე, ნათხარში, ყრილზე ან საყრდენებზე — ესტაკადებზე განლაგებული არხები და ღარები). მილებისგან აგებულ წყალსატარში წყალი შეიძლება მოძრაობდეს დაწნევით, რასაც ქმნის კაშხალი ან ტუმბო (საჭირხნი წყალსატარი), ან თვითდინებით, როდესაც გამოყენებულია ადგილმდებარეობის სიმაღლეთა და ნიშნულების სხვაობა (თვითდინებით ანუ გრავიტაციული წყალსატარი). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 358, თბ., 1987 წელი.
წყალსატევი

წყალსატევი — გაუდინარი ან შენელებული ჩამონადენის მქონე წყლის დაგროვება ხელოვნურ ან ბუნებრივ ქვაბულში. წყალსატევი წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ქვაბულში ჩამდინარე წყლის რაოდენონა ჭარბობს ნიადაგში წყლის ფილტრაციითა და აორთქლებით გამოწვეულ მის დანაკარგს. წყალსატევი შეიძლება იყოს მუდმივი და დროებითი, რომელიც ჩნდება მხოლოდ წყალუხვობის პერიოდში. ქიმიური შემადგენლობითა და წყალში ხსნადი მარილების რაოდენობით განარჩევენ მტკნარსა და მლაშე წყალსატევებს. მათში ფიზიკური, ქიმიური და ბიოლოგიური პროცესები განსხვავებულად მიმდინარეობს. წყალსატევებს მიეკუთვნება ტბები, წყალსაცავები, ტბორები და სხვა. ვიქტორია — (უგანდა, ტანზანია, კენია, მდ. ვიქტორია, მდ. ნილოსი, ტბა ვიქტორია) — 204,8 კმ³ ბრატსკის — (რუსეთი, მდ. ანგარა) — 169,3 კმ³ კარიბა — (ზამბია, ზიმბაბვე, მდ. ზამბეზი) — 160,3 კმ³ ნასრი — (ასუანი) — (ეგვიპტე, სუდანი, მდ. ნილოსი) — 157,0 კმ³ ვოლტა — (განა, მდ. ვოლტა) — 148,0 კმ³ დანიელ-ჯონსონი — (კანადა) მდ. და ტბა მანიკუაგანი — 141,8 კმ³ კრასნოიარსკის — (რუსეთი, მდ. ენისეი) — 73,3 კმ³ უადი სარსარი — (ერაყი. მდ. ტიგროსი) — 72,8 კმ³ პორტიუჯ-მაუნტინი — (კანადა) მდ. პის-რივერსი — 70,1 კმ³ ზეის — (რუსეთი, მდ. ზეა) — 68,3 კმ³ კაბორა-ბასა — (მოზამბიკი, მდ. ზამბეზი) — 63,0 კმ³ ლა-გრანდო — (კანადა, მდ. ლა-გრანდი)— 60,8 კმ³ უსტ-ილიმსკის — (რუსეთი, მდ. ანგარა) — 59,4 კმ³ ბოგუჩანის — (რუსეთი. მდ. ანგარა) — 58,2 კმ³ კუიბიშევის — (რუსეთი, მდ. ვოლგა) — 58,0 კმ³ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 358. წყალსატევის ტიპები დაარქივებული 2011-11-12 საიტზე Wayback Machine.
წყალსაცემი ჭა

წყალსაცემი ჭა — წყალსაცავი ფილის ან უშუალოდ კაშხალის უკან მდინარის კალაპოტის ბეტონით მოპირკეთებული ღრმული, რომელსაც ჩვეულებრივ მართკუთხედის ფორმა აქვს. მისი დანიშნულენაა წყალგადასაშვებიდან ან კაშხალის საკეტის ქვეშიდან მომდინარე წყლის ნაკადის კინეტიკური ენერგიის ჩაქრობა კალაპოტის წარეცხვისა და დაშლის თავიდან აცილების მიზნით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 358.
წყლის მცენარეულობა

წყლის მცენარეულობა (ლათ. Aquiherbosa) — მცენარეთა თანასაზოგადოება, რომელშიც გაბატონებულია წყლის მცენარეები. არსებობს წყლის მცენარეულობის ორი ეკოლოგიური ჯგუფი: ჰიდროფიტები — მცენარეები, რომლებიც მხოლოდ ქვედა ნაწილითაა წყალში ჩაძირული, უმეტესად გვხვდებიან წყალსატევების ნაპირებთან და ჭარბტენიან მდელოებზე. აქვთ დიდი ფოთლები, არაღრმა და სუსტად განვითარებული ფესვთა სისტემა, ბევრი უჯრედშორისები ქსოვილებში. ღეროები გადაჭრისას სწრაფად ხმება. ჰიდატოფიტები — მცენარეები რომლებიც მთლიანად ან უმეტესი ნაწილით არიან წყალში მოქცეულნი. წყლის ბალახებია (ელოდეა, ვალისნერია, ქოთანა). ბინადრობენ ისეთ პირობებში, სადაც მცირე რაოდენობითაა გახსნილი აირები (ჟანგბადი, ნახშირორჟანგი) და მინერალური მარილები, ამიტომაც ამ ჯგუფის მცენარეების სხეულის ზედაპირის ფართობი თავისავე მოცულობას ბევრად აღემატება. ფოთლები ძალიან თხელია, ხშირად დანაკვთული. საკვებ ნივთიერებს იწოვენ სხეულის მთელი ზედაპირით. ღეროს თითქმის არ აქვს განვითარებული მექანიკური ქსოვილი, ისინი წყლით კავდებიან, რომელიც ჰაერზე ბევრად მკვრივია. ქსოვილებში მრავალი უჯრედშორისია (კარგად არის განვითარებული აერენქიმა), სადაც ჰაერი გროვდება. ანატომიურ-მორფოლოგიური აგებულებითა და ფიზიოლოგიური თვისებებით ისინი შეგუებულნი არიან წყალში ცხოვრების ნირს და ასეთი გარემოპირობები ოპტიმალურია მათი ზრდა-განვითარებისათვის. არსებობს წყლის მცენარეულობის 3 ტიპი: ლემნური, რომელსაც ქმნის წყლის ზედაპირზე თავისუფლად მოტივტივე მცენარეები. ელოდეური, რომელშიც ჭარბობს ფსკერზე მიმაგრებული, წყალში ჩაყურსული მცენარეები. ნიმფური, რომელშიც გაბატონებულია ფსკერზე მიმაგრებული მცენარეები, რომელთა ფოთლები და გენერაციული ორგანოები წყლის ზედაპირზე ტივტივებს. საქართველოში შედარებით ფართოდაა გავრცელებული და ტიპოლოგიურად ნაირგვარია ნიმფური ტიპი. ზღვის დონიდან სიმაღლის მატებასთან ერთად განუხრელად მცირდება წყლის მცენარეულობის სახეობრივი შემადგენლობა. საქართველოს დაბლობებში და მთის ქვედა სარტყელში გავრცელებულია წყლის მცენარეულობის 80-მდე სახეობა, ხოლო 2000 მ-ზე მაღლა თითო-ოროლა სახეობა გვხვდება. ↑ 1.0 1.1 ზარქუა მ., მცენარეთა ანატომიისა და მორფოლოგიის პრაქტიკული კურსი, თბ.: „უნივერსალი“, 2012. — გვ. 170, ISBN 978-9941-17-???? Invalid ISBN. ↑ ქიმერიძე კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 368.
წყლის მემინდვრია

წყლის მემინდვრია (ლათ. Arvicola terrestris) — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. შესახედაობით ვირთაგვას წააგავს. სხეულის სიგრძეა 13–25 სმ, კუდისა — სხეულის სიგრძის არაუმეტეს ⅔, არეალის სხვადასხვა ნაწილში მაქსიმალური წონაა 160–320 გრამი. ბეწვი რბილია, წითურიდან შავამდე, ხშირად მურა შეფერილობის, არიან ალუბლისფერი ინდივიდებიც. გავრცელებულია ევრაზიაში — ატლანტის ოკეანიდან მდინარე ლენამდე, ტუნდრის ზონისა და არიდული ოლქების გამოკლებით. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება, ჩვენში გავრცელებულია მისი ორი ქვესახეობა: სპარსული წყლის მემინდვრია (A. t. persicus) და ოსური წყლის მემინდვრია (A.t. ognevi). კარგად ცურავს. ბუნებაში დიდი მნიშვნელობა აქვს როგორც მტაცებელი მხეცებისა და ფრინველების საკვებს, განსაკუთრებით — მასიური გამრავლების წლებში. სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მავნებელია. ზიანს აყენებს მემინდვრეობას, მეტყევეობას და მებაღეობას. ბეწვი დაბალი ხარისხისაა და სარეწაო ღირებულება არ აქვს. ცხოვრობს სოროში, რასაც სანაპიროზე თხრის. ზაფხულში ბინადრობს პატარა მდინარეების და ტბების ნაპირებზე, ჭაობებში; განსაკუთრებით მაღალი რიცხოვნობითაა წარმოდგენილი დიდი მდინარეების ჭალებში, სტეპების ლელიან ტბებზე, ტენიან ალპურ მდელოებზე. იკვებება ისლით, ლაქაშით, ლელითა და სხვ., აგრეთვე მოლუსკებით, მწერებით. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 1–2 წელია. დედალი ზაფხულის განმავლობაში 4-მდე თაობას იძლევა, თითოეულზე ყრის 4–9 (მაქსიმუმ 13) ნაშიერს. ზამთარს არეალის უდიდეს ნაწილში სოროში ატარებს. იკვებება ფესურებით, გორგლებით, ბოლქვებით, აგრეთვე შემოდგომით გამზადებული საკვების მცირე მარაგით. გამოზამთრების ადგილებში მარცვლოვნების, ბოსტნეულისა და კარტოფილის მავნებელი ხდება. ხეების ფესვების გადაღრღნით ზიანს აყენებს ხეხილის ბაღებს და ახალგაზრდა ნარგავებს. სოროდან მიწის ამოყრითა და მისი გროვების გაკეთებით აზიანებს საძოვრებსა და სათიბებს, მარცვლოვნების აღების დროს პურეულის ბულულებს ფანტავს. წყლის მემინდვრიას რიცხოვნობა ხასიათდება ციკლური მერყეობებით. მასობრივი გამრავლების დროს, რომელიც ყოველ ათწლეულში მეორდება, რაოდენობა იზრდება ათასჯერ და შესაძლოა 1 ჰექტარზე 1000 ინდივიდს მიაღწიოს. ასეთ წლებში კატასტროფული ზიანი მოაქვთ მოსავლისათვის დასავლეთ ციმბირის სამხრეთ ოლქებში, საფრანგეთის დაბლობებში, შვეიცარიის სუბალპურ მდელოებზე. 1970-იან წლებში ვოლგისპირეთში, აგრეთვე ბელარუსისა და უკრაინის პოლესიეზე მასობრივი სამელიორაციო სამუშაოების განხორციელებამდე, ეს რეგიონები ძლიერ ზარალდებოდა წყლის მემინდვრიას აქტიურობით. წყაროა ისეთი ძლიერ საშიში ბუნებრივ-კეროვანი დაავადებებისა, როგორიცაა ტულარემია, ომსკის ჰემორაგიული ცხელება და სხვ. ებრძვიან სხვადასხვა ღონისძიებებით: ხაფანგებით, ვირთაგვას მახეებით, აგრეთვე გუთნის ნაღარებში ჩარჭობილი სპეციალური დამჭერი ცილინდრებითა და კონუსებით დაჭერა; მომწამვლელი სატყუარების გამოყენება. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 ავალიანი რ., წყლის მემინდვრია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 368. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Пантелеев П. А. Водяная полёвка // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М., 2006. — стр. 512.
ალფამა

ალფამა (პორტ. Alfama) - ლისაბონის უძველესი უბანი და ფრეგესია, რომელიც მდებარეობს ბორცვზე სან-ჟორჟეს ციხესა და მდინარე ტეჟუს შორის. უბანში მრავლადაა ისტორიული ძეგლები, ასევე ფადოს ბარები და რესტორნები. უბნის სახელი მომდინარეობს არაბული სიტყვიდან Al-Hammma, რომელიც ნიშნავს თბილ წყაროებს ან აბანოებს. მავრების ბატონობისას მთელი ლისაბონის საზღვრები ალფამას არ სცდებოდა. მავრების ბატონობის დასრულების შემდეგ ალფამაში დასახლდნენ ხელოსნები და ვაჭრები. ქალაქი XVI საუკუნეში დასავლეთით გაფართოვდა და ბაიშა შეიერთა. ქალაქის მდიდარი მოსახლეობა აჰყვა ტენდენციას და დაიწყო მიგრაცია დასავლეთით, ბელენის, ეშტორილისა და კაშკაიშისკენ. ამან უბნის დაკნინება გამიწვია, ალფამაში ძირითადად ღარიბი მოსახლეობა და მეთევზეები დარჩა. ის დღემდე რჩება ღარიბთა უბნად. ალფამა ლისაბონის დიდ მიწისძვრას არ დაუნგრევია. ამიტომ უბანმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი ურბანული გარემო: ვიწრო ქუჩები, ქუჩა-კიბეები და პატარა მოედნები. პორტუგალიაში დიქტატურის დასასრულს უბანში არსებული ძველი სახლების რესტავრაცია მოხდა. ამის შემდეგ ალფამა იქცა გასტრონომიული ტურიზმის უბნად, სადაც თავმოყრილია რესტორნები და ბარები, რომლებშიც ასრულებენ ფადოს - ტიპურ პორტუგალიურ მელანქოლიურ მუსიკას. ალფამას ზემოდან დასცქერის სან-ჟორჟეს ციხე, შუა საუკუნეებში აგებული ციხე-სიმაგრე, რომელიც XVI საუკუნის დასაწყისამდე სამეფო რეზიდენციას წარმოადგენდა. ციხიდან ქალაქის საუკეთესო ხედები ჩანს. ალფამაში რამდენიმე ტერასაა, საიდანაც ასევე ლისაბონის ხედები ჩანს. მათ შორის ტურიტებისთვის პოპულარული ადგილია „სანტა-ლუსია", რომელიც მდებარეობს ამავე სახელწოდების ეკლესიის გვერდით და მავრების დროინდელი ქალაქის გალავნის ზემოთ. სანტა-ლუსიასთან ახლოს მდებარეობს დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმი, XVII საუკუნის შენობა გამორჩეული ინტერიერით. ალფამას ტერიტორიაზე დგას XII-XIV საუკუნეების ლისაბონის კათედრალი, რომელიც ლისაბონის უძველესი ტაძარია. აქვეა სან-ვისენტე და ფორას მონასტერი (XVI-XVIII სს.), სადაც დაკრძალულნი არიან ბრაგანსას დინასტიის მეფეები. ალფამაშია ბაროკოს არქიტექტურით ნაგები პორტუგალიის ეროვნული პანთეონი (XVII ს.), რომელიც ადრე წმინდა იგნაციუსის ტაძარს წარმოადგენდა. ძველი ტრამვაი ალფამაში ალფამას ტიპური ქუჩა ალფამას ტურისტული გზამკვლევი დაარქივებული 2011-04-13 საიტზე Wayback Machine. ალფამას დაცვისა და პოპულარიზაციის ორგანიზაცია დაარქივებული 2008-03-16 საიტზე Wayback Machine. ↑ „Португалия". გამომცემლობა. „Вокруг Света". 2009
ჰირკანის ეროვნული პარკი

ჰირკანის ეროვნული პარკი (აზერ. Hirkan Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ლენქორანისა და ასტარის რაიონებში. შეიქმნა 2004 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2004 წლის 9 თებერვლის განკარგულებით, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ლენკორანისა და ასტარის რაიონების ტერიტორიაზე. პარკის ფართობი შეადგენს 40 358 ჰექტარს. პარკის ძირითადი ნაწილი დაფარულია ტყეებით. გირკანის ნაციონალური პარკის ტერიტორიაზე ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატია პარკის შექმნის მთავარი მიზანი იყო ნოტიო სუბტროპიკების ლანდშაფტების, ასევე რელიქტური და ენდემური სახეობების, ფლორისა და ფაუნის ყველა სახეობის, ბუნების კომპლექსური დაცვა და გაფრთხილება, რომლებიც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის წითელ წიგნშია შეტანილი. მიმდინარეობს მთელი ამ გარემოს მონიტორინგის ჩატარება, საზოგადოების ინფორმირება, ამავდროულად ტურიზმისა და დაცვისათვის საჭირო პირობების კვლევა და შექმნა. აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გავრცელებული 435 სახეობის ხეებისა და ბუჩქებისაგან, 150 სახეობა გირკანის ტყეებში სუფევს, რაც მთელი წარმოდგენილი ფლორის 1/3-ზე მეტია, მათ შორის აზერბაიჯანის «წითელ წიგნში» შეტანილი გირკანის სამშიტი, ლენქორანული ხერკინა, წაბლისფოთლა მუხა, ლეღვი, გირკანის მსხალი, აბრეშუმა აკაცია, ჩვეულებრივი ხურმა, მურყანი და სხვები. გირკანის ტყეების იუნესკოს ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შესატანად გადაცემულ იქნა დოკუმენტები იუნესკოს სამდივნოში. პარკის ფლორა მოიცავს 1900 სახეობას, მათ შორის 162 ენდემურს, 95 იშვიათს, 38 გადაშენების პირას მდგარს. ეროვნულ პარკში ყოველ 1000 ჰექტარზე 32 სახეობის მცენარე მოდის. ზემოთ ჩამოთვლილი მცენარეების გარდა, პარკში ასევე არსებობს სხვადასხვა სახეობის ლიანები და ხვიარა მცენარეები, ყურძნის ჯიშები, მრავალი ტიპის კენკროვანი ბუჩქები და ა. შ. აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰირკანის ეროვნული პარკი ჰირკანის ეროვნული პარკის ოფიციალური საიტი ჰირკანის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-07-26 საიტზე Wayback Machine. ↑ Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi. Hirkan National Park. eco.gov.az. ციტირების თარიღი: 2018-09-12. ↑ E. F. Yusifov və V. C. Hacıyev. Hirkan Biosfer Rezervatı.
სტალაქტიტები (არქიტექტურა)

სტალაქტიტები, მუკარნები (არაბ. მუკარნას — ტერასისებრი სახურავი) — არქიტექტურაში, ერთმანეთზე გადმოკიდებული საფეხურისებრ განლაგებული პრიზმული სახის დეკორაციული დეტალების რიგები (გამოქვაბულის სტალაქტიტების მსგავსად). გავრცელებული იყო არაბული ქვეყნების, ირანის, შუა აზიის შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრებაში. სტალაქტიტებს ჩვეულებრივ ათავსებენ ტრომპებზე, ნახევარგუმბათებზე, ნიშების თაღებში ქმნიან კარნიზებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 544, თბ., 1985 წელი.
შაჰდაღის ეროვნული პარკი

შაჰდაღის ეროვნული პარკი (აზერ. Şahdağ Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ყუბის, კუსარის, ისმაილის, გაბალის, ოღუზისა და შემახის რაიონებში. ეროვნული პარკი შეიქმნა 2006 წელს და მისი ფართობი 1,159 კმ²-ია. აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები შაჰდაღის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-07-26 საიტზე Wayback Machine.
სვანეთისუბანი

სვანეთის უბანი — ძველი უბანი თბილისში, ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. სახელწოდება „სვანეთის უბანი“ XIX საუკუნის II ნახევარში გაჩნდა. სვანეთისუბანი ადმინისტრაციულად ჩუღურეთის რაიონს მიეკუთვნება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 310.
სველსაფენი

სველსაფენი — სამკურნალო პროცედურა, ავადმყოფურ პროცესზე ადგილობრივი ტემპერატურული ან მედიკამენტური ზემოქმედებისათვის. სველსაფენისთვის იყენებენ ცხელ ან ცივ წყალს, მცენარეთა წყლიან გამონაწვლილს ან სამკურნალო ნივთიერებათა ხსნარებს. ამ სითხეებში დასველებული დოლბანდის, სუფთა ტილოს ან სხვა ქსოვილის ნაჭერს, ან კიდევ ჰიგრისკოპულ ბამბას ადებენ სხეულის დაზიანებულ ნაწილზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 313, თბ., 1985 წელი.
ხმორდოლა

ხმორდოლა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, თერჯოლის მუნიციპლაიტეტში. სათავე აქვს სოფელ ქვედა ალისუბნის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 280 მ სიმაღლეზე. ერთვის მდინარე ჩოლაბურს (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი). სიგრძე 12 კმ. უმთავრესად საზრდოობს წვიმის წყლით. გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 492.
სვებები

სვებები, სვევები (ლათ. Suevi, Suebi) — გერმანელი ტომების (სემნონები, ჰერმუნდურები, კვადები და სხვა.) კრებითი სახელი. ძვ.წ. I ს.— ახ.წ. II ს. ეკავათ მდინარეების ელბის, მაინის, ნეკარის, ზემო რაინის აუზები.პირველად აღწერა იულიუს კეისარმა. სვებებმა არიოვისტის მეთაურობით ძვ.წ. 71 წელს რაინი გადალახეს და გალიაში დამკვიდრებას შეეცადნენ. ძვ.წ. 58 წელს ისინი იულიუს კეისარმა დაამარცხა. ტაციტუსის შემდეგ სახელწოდება „სვებებს“ თანდათან ცვლის ცალკეული ტომების სახელწოდებები. სვებებს ხშირად ხმარობენ კვადების მაგივრად, რომელთაც V საუკუნის დამდეგს ჩრდილო-დასავლეთ ესპანეთში დააარსეს „სვებების სამეფო“. სვებების, კერძოდ, სემნონების შთამომავლები იყვნენ ალემანები (შვაბები). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 313, თბ., 1985 წელი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სვებები