laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია

მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მერიაში, „დიდი ღრომი“-ს ნასოფლერზე. მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის შირიმის ქვით და კარგად დამუშავებული ადგილობრივი ჯიშის ქვის კვადრებით. წყობა თარაზულია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში და აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით ნახევარწრიული ფორმის ნიშებია მოთავსებული. აბსიდის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდში შემორჩენილია მოხატულობის კვალი. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის ფრაგმენტები. ქვის კანკელი მდიდ-რულადაა მოჩუქურთმებული. ჩუქურთმაში წარმოდგენილია გეომეტრიული წნულის მრავალსახეობა. იგი დიდი ოსტატობითაა შესრულებული. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწი-ლად იყოფა. პილასტრებს კამარის საბრჯენი თაღი და კედლის თაღები ეყრდნობა. სამხრეთი პილასტრი პირდაპირ შესასვლელის წირთხლს ებჯინება. შესასვლელს ტი-მპანი აქვს. დარბაზი ნათდებოდა სამხრეთიდან და დასავლეთიდან თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესიას სამხრეთიდან ეკვდერი და კარიბჭე აქვს. ეკვდერი აღმოსავლეთით აბსიდ-ით სრულდება, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. ეკვდერი კარიბჭეს თაღოვანი გასასვლელით უკავშირდება. ღია თაღებიან კარიბჭეს ვარსკვლავა კამარა აქვს, რომლის ცენტრში მოთავსებუ-ლია ლილვოვანი ვარდული. კარიბჭე გადახურულია ორქანობიანი სახურავით. კარიბჭეს ფართო, თაღოვანი შესასვლელი აქვს. კარიბჭე და ეკვდერი შირიმის ქვითაა მო-პირკეთებული. ეკლესიის ფასადები მოკლებულია დეკორატიულ მორთულობას. აღმოსავლეთ სარ-კმელს სამმაგი ლილვი აჩარჩოებს, ხოლო დასავლეთ სარკმელს - ოთხმაგი ლილვი. ამჟამად ჩარჩოების მხოლოდ ქვედა ნაწილებია შემორჩენილი. ეკლესიის კარნიზის შემორჩენილი ნაწილი თარო-ლავგარდანია. ეკლესია დაზიანებულია. კამარისა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. იატაკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ფასადებს დიდ ნაწილზე საპირე ქვა შემოცლი-ლი აქვს. ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე მორღვეულია. კედლები დაბზარულია. Меписашвили Р., Цинцадзе В., "Памятники V-XIвв . В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 114. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 146-148
ბეყმარის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი

ბეყმარის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეყმარში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილი, რომელთა სიმაღლე 60-70 სმ-ს აღწევს. ტერიტორიაზე ყრია სამშენებლო ქვები, მათ შორის, ბალავრის ქვა და სვეტისთავი. გაწმენდის გარეშე ძეგლის დათარიღება შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
აძვისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია

აძვისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვისთავში, სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე, ტყეში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია მდებარეობს სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე ტყეში. ძეგლი ნაგებია რიყის ქვით და ფიქალით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კამარას ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს, დარბაზი კი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. მისგან შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეები, რომელთა სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ფასადები სადაა. ეკლესიას საპირე ქვა მრავალ ადგილზე აქვს შემოცლილი. კედლები დაბზარულია, საბურავი აყრილია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 19-20
ვანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ვანი — ძველი ჩინური ტერმინი ვანი — ტბა თურქეთში ვანი — პროვინცია თურქეთში ვანი — ქალაქი თურქეთში ვანი — ქალაქი საფრანგეთში ვანი — ქალაქი ვანის მუნიციპალიტეტში ვანი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში ვანი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში ვანი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში ვანი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში ვანისჭალა, იგივე ვანი — სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დიდივანი, იგივე ვანი ან ქვემო სურები — თემი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია

ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზონკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხა-ზოვანია. დარბაზული ეკლესიის სწორკუთხა საკურთხეველში სარკმელია გაჭრი-ლი. აღმოსავლეთ კედელში ორი შეისრულთაღიანი ნიშაა. გრძივ კედლებზე სამსა-ფეხურიანი პილასტრებია. პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის თაღები ეყრდნობოდა, შემორჩენილია თაღების ფრაგმენტები. შეისრულთაღიანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მიწის დონე იმდენად აწეულია, რომ კარის მხოლოდ თაღი და ტიმპანი ჩანს. დასავლეთით ეკლესიას გეგმით სწორკუთხა სათავსი აქვს, რომლის კამარა ნა-ხევარცილინდრულია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი, ხოლო დასავლეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთით ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედლის თაღები კი იმპოსტებს ეყრდნობა. სათავსის აღმოსავლეთი კარი ნაოთხა-ლია. შესასვლელი შეისრულთაღიანია. ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია, კედლები ჩამონგრეული. ამოსულია დიდი ზომ-ის მცენარეები. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 112
გუდისის ნამონასტრალი

გუდისის ნამონასტრალი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისში. აგების თარიღი უცნობია. შემორჩენილია ნაეკლესიარი და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი ქვის გროვის სახით. აქა-იქ მიმობნეულია ნათალი ქვები. მათ შორის დევს მოწითალო ფერის სვეტის თავი, რომელსაც გეომეტრიული წნული შემოუყვება. იქვე ნაგებობის ქვებისგან მოუწყვიათ სალოცავი. ძეგლის თარიღი ვერ დგინდება. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 47
მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია

მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდინარე ფრონეს მარჯვენა ნაპირზე მდებარე ეკლესია მოყვითალო ქვიშაქვის დიდი კვადრებითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ღრმა ნიშია. სფერული კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით - სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთი სარკმლის ჭრილი ირიბია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარი შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. ჩრდილოეთი შესასვლელი გვიანდელ მინაშენს უკავშირდება. ამჟამად კარი ამოქოლილია. მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწრიული აბსიდის ნაწილი. მინაშენის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ეკლესიას მარტივპროფილიანი კარნიზი აქვს. ეკლესიის კედლები დაბზარულია, სარკმლები დაზიანებული, კარნიზი ბევრგან ჩამოცვენილია; აყრილია საბურავი. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ზნაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზნაურის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის დაბა ზნაურში. აგებულია ადრეულ საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია აგებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია ვიწრო შვერილებით. სამხრეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი. შეისრულთაღიანი შესასვლელიც სამხრეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. შესასვლელის თავზე სწორკუთხა ნიშია. აღმოსავლეთ სარკმელს ლილვი აჩარჩოებს. სარკმლის თავზე ჩადგმულ კვადრზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას ეტყობა გვიანდელი შეკეთება-გადაკეთების კვალი. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
აწრისხევის წმინდა მარიამის ეკლესია

აწრისხევის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევში, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ ბორცვზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია დიდი თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. ნახევარსფერული კონქი ხისაა. ხისავე სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები შემორჩენილია 8-9 მეტრის სიმაღლეზე. კედლებს წყვილი პილასტრი თითქმის თანაბარ ნაწილებად ჰყოფს. პილასტრების კაპიტელებს კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. შემორჩენილია თაღის ქუსლი. მაღალი თაღოვანი სარკმლები სიმეტრიულადაა განლაგებული. სარკმლის თაღები სოლისებრი ქვებითაა გადაყვანილი. მთლიანად შებათქაშებული ინტერიერი, ამჟამად დაფერილია ცისფერი საღებავით. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. იატაკი მიწურია. ეკლესიას თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. სამხრეთის შესასვლელის ღერძზე ქვის ფილაზე ჯვრის გამოსახულებაა. ჯვრის ქვემოთ მხედრული წარწერაა, რომელიც დაზიანების გამო არ იკითხება. დასავლეთიდან ეკლესიას თაღოვანი, სამსართულიანი სამრეკლო აქვს, რომლის თაღებით გახსნილი პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭედაა გამოყენებული. სამრეკლო ნაგებია თლილი ქვის ღვინისფერი კვადრებით. თაღები ეყრდნობა სწორკუთხა სვეტებს. აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები სრულიად სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. საბურავად თუნუქია გამოყენებული. კამარა ჩამოქცეულია. კედლებზე მცენარეებია ამოსული. სამრეკლოს საბურავი დაზიანებულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002,გვ., 24-25
დიტრიხ III (ჰოლანდია)

დიტრიხ III (გერმ. Dietrich III. von Holland, ნიდ. Dirk III. van Holland) მეტსახელად ჰიეროსელიმიტა (Hieroselymita) (* დაახ. 981; † 27 მაისი 1039) - იყო ჰოლანდიის გრაფი 993-1039 წლებში. 1101 წლამდე ჰოლანდიის საგრაფოს ოფიციალურად "დასავლეთ ფრისლანდია" ეწოდებოდა. აქედან გამომდინარე დიტრიხის ტიტული იყო "გრაფი ფრისლანდიაში" (გერმ. Graf in Friesland). დიტრიხ III გეროლფინგების დიანსტიიდან იყო და თავისი მმართველობის პირველ წლებში ქვეყანას რეგენტი - დიტრიხის დედა (იმპერატორ ჰაინრიხ II-ის და) მართავდა. მისი მეტსახელი "ჰიეროსალიმიტა" იერუსალიმში ნამყოფს" ნიშნავს და აქედან გამომდინარე მეცნიერები ვარაუდობენ რომ იგი სალოცავად უნდა ყოფილიყო წმინდა მიწაზე. Thimo de Nijs en Eelco Beukers, 'Geschiedenis van Holland', Part I: 'Tot 1572' (Hilversum 2002) Encyclopedia: Grote Winkler Prins Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700 by Frederick Lewis Weis, Line 100A-21 Cordfunke, 'Graven en Gravinnen van het Hollandse Huis' (1991) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დიტრიხ III (ჰოლანდია) Count Holland and Frisia, Chapter 2. COUNTS OF HOLLAND (900)-1299
ზონკარის დარბაზი

ზონკარის დარბაზი — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში. დარბაზი დგას. ძეგლი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. ჩრდილოეთი კედლის სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს, დანარჩენი კედლები შემორჩენილია 4-5 მეტრზე. დასავლეთის, სამხრეთის და აღმოსავლეთის კედლებში სწორკუთხა ნიშებია მო-თავსებული. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სამხრეთი კედელი ცე-ნტრში გამონგრეულია. მიწის დონე ძალიანაა აწეული. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 113
ქემერტის გერის ძმის ეკლესია

ქემერტის გერის ძმის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, მინდიაანთ უბანში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე, მინდიაანთ უბანში მდებარე ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით გაშლილი ნახევარწრიული ფორმის აბსიდში მაღალი თაღოვანი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის ცენტრში შემორჩენილია ტრაპეზის ქვედა ქვები. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. გრძივ კედლებს ყოფს წყვილი პილასტრი. ინტერიერი შებათქაშებულ-შეთეთრებული იყო. იქ, სადაც ბათქაში ჩამოცვენილია, ჩანს ქართული აგურის წყობა. და-რბაზი ნათდებოდა აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლებით. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა დატანებული. აღმოსავლეთ ფასადზე ჩაძირული ჯვარი პირდაპირ სარკმელს ებჯინება. დასავლეთი ფასადის ზედა ნაწილში აგურის წყობით შესრულებული გოლგოთის ჯვარია. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია ყავრით გადაუხურავს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ოთხივე კედელი გარღვეულია. სარკმლები და კარი დაზიანებულია. იატაკი აყრილია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 178-179
აწრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

აწრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევის ჩრდილო-დასავლეთით 800 მ. აგებულია IX-X საუკუნეებში. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია შირიმის და ადგილობრივი ქვის თლილი კვადრებით. სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია, რომელიც კუთხეებში ოდნავ მრგვალდება. კედლის ქვედა ნაწილში მიშენებულია ტრაპეზი. კონქი სფერულია. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია სამთაღოვანი კანკელით, ცენტრში - აღსავლის კარით, ჩრდილოეთით მაღალი, თაღოვანი კარით სამხრეთით კი თაღოვანი ღიობით (სარკმელი). თაღები ეყრდნობა მრგვალ კოლონებს კანკელი გალესილია. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილებს მაღალი, თაღოვანი ნიშები აქვს. მათში მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშებია ჩასმული. სამხრეთ მონაკვეთს ერთსაფეხურიანი კარნიზი მიუყვება. აბსიდის წინ ნახევარწრიული სოლეაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. იგი ეყრდნობა თაღს, რომელსაც იჭერს გრძივი კედლების ცენტრებში აყვანილი სამსაფეხურიანი პილასტრები. პილასტრების გვერდით საფეხურებიდან გრძივ კედლებზე გადადის თაღედი. დასავლეთ კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში მცირე, სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედლის დასავლეთ თაღედში არქიტრავული შესასვლელია, აღმოსავლეთ თაღების ზედა ნაწილში კი თაღოვანი სარკმელი. კედლებს ეტყობა შელესილობის კვალი. ფასადების ზედა ნაწილები დაზიანებულია. გადახურვა არ შემორჩა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 26 ვახუშტი ბატონიშვილი. აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წიგნში: „ქართლის ცხოვრება“, ტ. IV, თბილისი, 1973, გვ. 362, 363, 517, 891.
კეხვის წინა დედაღვთისა

კეხვის წინა დედაღვთისა — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია განვითარებულ ფეოდალურ ხანაში. მცირე ზომის, დარბაზული ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. მისი კედლები 2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის და ფლეთილი ქვა. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრიული აბსიდით სრულდება. მის კუთხეებში ორი სწორკუთხა ნიშაა. ინტერიერი ამოვსებულია ნანგრევი ქვებით. ეკლესიის ჩრდილოეთი ფასადი მთლიანად დაფარულია ფერდობიდან ჩამოშლილი მიწით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აბსიდში შენახულია რელიეფური ფილის ფრაგმენტი (შესაძლებელია კანკელის ქვის ფრაგმენტი), რომელზედაც გამოსახული იყო „აყვავებული ჯვრის“ კომპოზიცია. მისგან გადარჩენილია ჯვრის ქვედა ნახევარი. ქვედა მკლავის ორივე მხარეს გამოსახულია „ბრიალები“. კომპოზიცია ჩასმულია წნულ ჩარჩოში. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 136-137
ზონკარის კოშკიანი ეკლესია

ზონკარის კოშკიანი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი ნაგებია ყორექვით კირის ხსნარზე. კონსტრუქციული ნაწილები-სათვის გამოყენებულია შირიმის ქვა. დარბაზული ეკლესია სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება, რომელიც დარ-ბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. კონქი გადადიოდა აღმოსავლეთის კუთხეებში შემორჩენილ ტრომპებზე. ჩრდილოეთით, ქვედა დიდი ტრომპის ზემოთ შემორჩენი-ლია ასევე ორი მცირე ტრომპი ერთ ჰორიზონტზე. სარკმელი მორთულია შირიმის ქვით შიგნიდან. კამარა შემაგრებული იყო ერთი თაღით, იგი ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრ-დნობოდა, რომელიც პროფილირებული იმპოსტით არის დაგვირგვინებული. დასა-ვლეთ კედელზე მიდგმულ ნახევარპილასტრებს, ასევე ნახევარი თაღი ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია კედლის თაღები, რომელიც კრონშტეინებს ეყრდნობოდა; დღეისათვის კრონშტეინები ჩამოვარდნილია. აბსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთით შემორჩენილია სატრიუმფო თაღისა და საბრჯენი თაღის ქვები, სამხრეთ-დასავლ-ეთ ნაწილში კი კედლის თაღის ფრაგმენტი. დასავლეთი სარკმლის ოდნავ შეისრული თაღი შიგნიდან გამოყვანილია შირიმ-ის ქვით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია; მის თავზე ლუნეტია. დასავლეთ კედელზე სარკმლის ქვეშ არის მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშა. კოშკის მხოლოდ სამი სართულია შემორჩენილი, მეოთხესი კი მცირე ფრაგმენ-ტი. სართულებს შორის გადახურვა კოჭებზე ყოფილა, რომელიც დღეს აღარ არ-სებობს. ამაზე მხოლოდ ბუდეები მიგვანიშნებს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა მე-სამე სართულის დონეზე. მეორე სართულზე ერთი სარკმელია, სამხრეთით. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია; კონსტრუქციული ნაწილები დაზია-ნებულია; კოშკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 115-117
კალიფსო

კალიფსო (ბერძნ. Καλυψώ) — ძველბერძნული მითოლოგიური ფერია, მცხოვრები უკიდურეს დასავლეთში კუნძულ ოგიგიაზე, სადაც ხომალდის ნაფოტზე გადარჩენილი ოდისევსი მოხვდა. ატლანტოსის ქალიშვილი. მრავალი მითის მიხედვით კალიფსო კირკეს დაა. ითაკაში მიმავალი ოდისევსი მოხვდა კუნძულ ოგიგიაზე თავის თანამგზავრებთან ერთად. შვიდი წლის განმავლობაში ჰყავდა კალიფსოს ოდისევსი გამოქვაბულში. მეშვიდე წელს მას ჰერმესმა ღმერთების ბრძანება გადასცა ოდისევსის გაშვების შესახებ და კალიფსოც იძულებული შეიქმნა დამორჩილებოდა ღმერთების სურვილს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კალიფსო
აწრისხევის კოშკი

აწრისხევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევის სამხრეთით 3-4 კმ. მთა ბენდერის თავზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სწორკუთხა კოშკის ზედა ნაწილი მონგრეულია. გადარჩა მისი 4 სართული. პირველი სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში 1 მ სიმაღლის სწორკუთხა შესასვლელია. აქვს ნაოთხალები და ღრმა საურდულე. სართულშუა კოჭოვანი გადახურვიდან შემორჩა კედლებში ჩატანებული კოჭების ბუდეები. სართულის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში მცირე ზომის, ვიწრო სარკმლებია. აღმოსავლეთი სარკმლის გვერდით სწორკუთხა ნიშაა. მესამე სართულის ჩრდილოეთი კედლის ცენტრში ბუხარია, მისგან დასავლეთით მცირე ზომის სარკმელ-სათოფური და ნიშაა; ასეთივე ნიშაა აღმოსავლეთითაც. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლების ცენტრებშიც გაჭრილია სარკმლები. IV სართულის დასავლეთ, სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლების ცენტრებში სარკმლებია. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით და სქლად დაპობილი ფიქალით. კომპლექსს წრიულად აქვს შემოვლებული გალავანი. იგი 1,5 მეტრ სიმაღლემდეა შემორჩენილი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 22-24
გუდისის კოშკი

გუდისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევები. ძეგლი ნაგებია ყორე ქვით დუღაბზე. წყობა ქაოსურია; გეგმით კვადრატს უახლოვდება. კედლები შემო-რჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. კოშკი ამოვსებულია მიწითა და ქვით, რაც არ-თულებს ძეგლის აზომვას. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 47
თორმანეულის ღვთისმშობლის ეკლესია

თორმანეულის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ თორმანეულში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფელში ძველ სასაფლაოზე შემორჩენილია ნაეკლესიარი, რომლის მხოლოდ საძირკველი იკითხება. ძეგლი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს; აღმოსავლეთით აბსიდის მოხაზულობა ნახევარწრეს უახლოვდება. აბსიდის ცენტრში დგას ბუნის ქვა. ეკლესიის ქვები გაზიდულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
დიდმუხის ეკლესიის ნანგრევი

დიდმუხის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდმუხაში. აგებულია ადრეულ საუკუნეებში. ჩვენამდე მოღწეულია ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთი კუთხის ქვედა ნაწილი და ჩრდილოეთი კედლის საძირკველი. შემორჩენილია ფლეთილი ქვა. გეგმა არ იკითხება. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
მოღრისის წმინდა გიორგის ეკლესია

მოღრისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოღრისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლიდან აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ზე დგას წმ. გიორგის ეკლესია, რომელიც ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვის კვადრებით. წყობაში ალაგ-ალაგ გამოყენებულია აგური და ყორექვა. ფასადებს აგურის ჰორიზონტალური წყობის სარტყელი მიუყვება. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელიც აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი თაღოვანი ნიშია. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ მონაკვეთად იყოფა. კამარა ნახევარცილინდრულია. დასავლეთის, ოდნავ შეისრული თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთით თაღოვანი, ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი მოპირკეთებულია კვადრატული ფილებით. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი — გარედან არქიტრავულია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი ფასადების ფრონტონის წყობაში ჩაძირული ჯვრებია გამოსახული. საბურავად გამოყენებულია შიფერი. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
კონდორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით კონდორი შეიძლება აღნიშნული იყოს: კონდორი — ფრინველი კონდორი — მონეტა
თამარაშენის მაცხოვრის ეკლესია

თამარაშენის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამარაშენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე. ძეგლი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარ-მოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთით ერთი თაღოვანი ნიშაა, ჩრდილოეთით კი ორი. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა. ჩრდილოე-თის და სამხრეთის კედლებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები. კამარა და კონ-ქი ხისაა, კამარა ნახევარცილინდრულია. სამხრეთის კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი შელესილია. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი რკინისაა, რომლის ზედა ნაწილში რკინისავე ჯვარია მიკრული. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ყავარი. კამარა და კონქი მრავალ ადგილას ჩამოშლილია. იატაკი დაზიანებულია, კედლები დაბზარულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 118-119
გუჯაბაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

გუჯაბაურის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუჯაბაურის ცენტრში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის ცენტრში დგას ალიზით ნაშენი ეკლესია, რომელიც ძლიერ დაზიანე-ბულია. შემორჩა აბსიდის ქვედა ნახევარი და ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების აღმოსავლეთ მონაკვეთების ქვედა ნახევრები. კედლები გაგრძელებულია და დასა-ვლეთის კედელი დაშენებულია ბლოკით. ნაეკლესიარი გადახურულია ხის ბოძებ-ის ფანჩატურით და შიფერით. ეკლესიის შიგნით მიწის დონე იმდენად ამაღლებუ-ლია, რომ აბსიდის იატაკი და გვერდითი ნიშები ძნელად იკითხება. ეკლესია ალიზითაა ნაშენი, რაც იშვიათი მოვლენაა. მისი დანგრევა გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ (მოსახლეობის ინფორმაციით) 20-მდე წლის წინ სამხედრო ნაწილის ჯარისკაცებმა სახურავი დაშალეს და საწვავ მასალად გამოიყენეს. ალიზი ატმოსფერული მოვლენებისადმი მედეგი არ არის და უსახურავოდ დაიშალა. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 48