laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბიქტორ კოპალიანი

ბიქტორ კოპალიანი (დ. 12 თებერვალი, 1959, ქუთაისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი. 1980 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის სპეციალობით და მიენიჭა მიმოსვლის გზათა ინჟინრის კვალიფიკაცია. 1980 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო გზათა სამეცნიერო-კვლევით და საწარმოო-ტექნოლოგიურ კომპლექსურ ინსტიტუტ „საქგზამეცნიერებაში“ ინჟინრად. 1990-1996 წლებში „საქგზამეცნიერების“ კომპლექსური ლაბორატორიის „გზასამკვლევის“ უფროსი იყო. 1996 წლიდან „საქგზამეცნიერების“ საგზაო-სატრანსპორტო პრობლემათა განყოფილების უფროსი. 1999 წლიდან „საქგზამეცნიერების“ უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია საავტომობილო გზებისა და აეროდრომების მშენებლობის დარგში და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებატა კანდიდატის ხარისხი. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია თბ., 2017 გვ. 319 ბიქტორ კოპალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნემორალური მცენარეულობა

ნემორალური მცენარეულობა (< ლათ. nemoralis — „კორომებში ზრდადი“, < nemus — „კორომი“) — ზომიერი და თბილ-ზომიერი კლიმატის ფოთოლმცვენი ფართოფოთლოვანი ტყეები. არც ისე იშვიათად (კარლ ლინეს დროიდან) ნემორალურ მცენარეულობა უკავშირდება მუხის კორომებს. ფართოფოთლოვან ტყეებში ძირითადი ხეებია: მუხა, წიფელი, რცხილა, ცაცხვი, წაბლი, აგრეთვე ნეკერჩხალი, იფანი და სხვ. თავისებურია ამ ტყეებთან დაკავშირებული ქვეტყის სახეობების (თხილი, მაჯაღვერა და სხვ.) და ბალახების შემადგენლობა. ამ უკანასკნელში შედის მრავალი გაზაფხულზე ფოთლის სრულად განვითარებამდე მოყვავილეები: თეთრყვავილა, ცისთვალა, ფრინტა, Hepatica, ჩაწყობილა, ორფერი, ბუჩქისძირა, ღანძილი, ამერიკაში — მერტენზიები და სხვ. ჩრდილის მოყვარული მცენარეებიდან დამახასიათებელია გვიან მოყვავილე, ტყის ფარდის ქვეშ მოქცეული ენდრონიკა, ქრისტესბეჭედა, მუშკოსანი ადოქსა, ბარამბო, ნესტის მოყვარული ისლი და მარცვლოვნები, ბევრია გვიმრა (ჩადუნა, Polystichum, Blechnum, გველის ენა და სხვ.). ნემორალური მცენარეულობა ფართოდ იყო გავრცელებული მესამეული პერიოდის ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, მისი შემადგენლობა უფრო მდიდარი იყო, ფართოფოთლოვანი ტყეები მოიცავდა მარადმწვანე სახეობებსაც და ზოგიერთ წიწვოვანს. პლეისტოცენში მათი ფართობი ძლიერ შემცირდა, შემორჩნენ მხოლოდ სამხრეთის რეფუგიუმებში, ოკეანეების ახლოს და მთებში. ბოლო გამყინვარებათაშორის ეპოქაში და ჰოლოცენში კვლავ დაიკავეს ევროპის, აღმოსავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ ნაწილის მნიშვნელოვანი ტერიტორიები. ფართოფოთლოვანი ტყეებისათვის (ნემორალური ელემენტებისათვის) დამახასიათებელი ზოგიერთი ბალახი შემორჩა ციმბირშიც კი (მუქწიწვოვან ტაიგაში). ↑ Камелин Р. В. Неморальная растительность // Большая российская энциклопедия. т. 22. — М., 2013. — стр. 367.
ოთარ ეგაძე

ოთარ ნიკოლოზის ძე ეგაძე (დ. 8 ნოემბერი, 1913, სოფ. ტირძნისი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 ნოემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი ჟურნალისტი, მწერალი, ხელოვნების კრიტიკოსი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1963). დაამთავრა ლენინგრადის ჟურნალისტიკის ინსტიტუტი (1939). მუშაობდა ჟურნალისტად მოსკოვსა და ლენინგრადში. 1941-1943 წლებში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 1943 წელს იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბეჭდვითი სიტყვის სექტორის გამგე, 1944 წელს — საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ხელოვნების მთავარი სამმართველოს უფროსი, 1945 წლიდან — მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის მარქსიზმის კლასიკოსების თარგმნის სექტორის გამგე, 1949–1951 წლებში — გაზეთ „პრავდის“ საკუთარი კორესპონდენტი საქართველოში, 1951–1953 წლებში — საქართველოს კინემატოგრაფიის მინისტრი, 1953 წელს — გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ რედაქტორი, 1953–1973 წლებში — ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების“ მთავარი რედაქტორი, 1973 წლიდან — გამომცემლობა „ხელოვნების“ დირექტორი, 1981–1982 წლებში — საქართველოს თეატრალური საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, 1982 წლიდან — საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთა არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. ეგაძის ძირითადი ნაშრომები: „ქართული ბალეტი“ (1961), „თეატრში და თეატრს მიღმა“ (1969), „გასტროლები, შეხვედრები, შთაბეჭდილებები“ (1975), „მხატვართა შორის“ (1976) და სხვ. ავტორია ბალეტის ლიბრეტოებისა („სინათლე“, 1947; „გორდა“, 1949 და სხვ.), დოკუმენტური პიესისა „გარიჟრაჟი“ (1970); კრებულისა „მოთხრობები, ნოველები, ესეები“ (1986); რომანისა „დღენი ჩვენი ბრძოლებისა“ (ტრილოგიის I ნაწ., 1988). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 532.
ალექსანდრე ეგნატაშვილი

ალექსანდრე იაკობის ძე ეგნატაშვილი (დ. 28 მაისი, 1887, გორი, — გ. 31 დეკემბერი, 1948, მოსკოვი, დაკრძალულია გორში) — საბჭოთა კავშირის ლიდერის იოსებ სტალინის გარემოცვის წევრი, გენერალ-ლეიტენანტი (1945). ახალგაზრდობაში დაკავებული იყო ჭიდაობით, 1920-იან წლებში ჰქონდა საკუთარი რესტორანი. საბჭოთა კავშირში ე. წ. ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის დასრულების შემდეგ ერთხანს პატიმრობაში იყო. 1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის ბაუმანის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი. მუშაობდა კრემლის კომენდატურაში, შემდეგ — სხვადასხვა სამთავრობო დასასვენებელი სახლის დირექტორად, 1938 წლიდან — საბჭოთა უშიშროების ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. პასუხისმგებელი იყო საბჭოთა უმაღლესი ხელმძღვანელობის და სტალინის საკვები პროდუქტებით მომარაგებასა და უსაფრთხოებაზე. მიენიჭა სახელმწიფო უშიშროების მე-3 რანგის კომისრის (1942) და გენერალ-ლეიტენანტის (1945) წოდებები. მონაწილეობდა თეირანის (1943) და იალტის (1945) კონფერენციების მომზადებასა და ჩატარებაში. 1944 წლიდან ხელმძღვანელობდა ყირიმის ძველი სასახლეების და არქიტექტურული ანსამბლების აღდგენას. 1945–1947 წლებში იყო სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის სპეცობიექტების სამმართველოს უფროსი ყირიმში. დაჯილდოებული იყო წითელი დროშის (1940), კუტუზოვის I ხარისხის (1945), შრომის წითელი დროშის (1943), წითელი ვარსკვლავის (1945) ორდენებით. ალექსანდრე ეგნატაშვილის უმცროსი ძმა ვასილი (ვასო) იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი 1938-1953 წლებში. დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 539. Торчинов В. А., Леонтюк А. М. Вокруг Сталина. Историко-биографический справочник. Санкт-Петербург, 2000.
მამუკა ჯუღელი

მამუკა (ივანე) რამაზის ძე ჯუღელი (დ. 14 დეკემბერი, 1969) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო მენეჯერი, სკაუტი, ამჟამად ქართველი ფეხბურთელის, ხვიჩა კვარაცხელიას აგენტი. კარიერის მანძილზე უთამაშა ლატვიურ, უკრაინულ, რუსულ და ქართულ კლუბებში. მამუკა ჯუღელი — Transfermarkt
მიხეილ ეგოროვი

მიხეილ ალექსის ძე ეგოროვი (რუს. Михаи́л Алексе́евич Его́ров; დ. 5 მაისი, 1923, სოფ. ერმონშეკი, რუდნიის რ-ნი, სმოლენსკის ოლქი, — გ. 30 ივნისი, 1975, ქ. სმოლენსკი) — რუსი სამხედრო პირი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1946), წითელი არმიის სერჟანტი. II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა პარტიზანულ რაზმებში, 1944 წლიდან — ბელორუსიის I ფრონტზე 150-ე მსროლელთა დივიზიის 756-ე პოლკში. ოფიციალური ცნობებით ეგოროვმა 1945 წლის 1 მაისს უმცროს სერჟანტ მელიტონ ქანთარიასთან ერთად ბერლინში, რაიხსტაგის გუმბათზე აღმართა „გამარჯვების დროშა“. დაიღუპა საავტომობილო კატასტროფაში. ჩინჩილაკაშვილი ტ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. ↑ 1.0 1.1 TracesOfWar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586"></a>
ვაჟა ეგრისელი

ვაჟა ეგრისელი (ნამდვილი გვარი — დოლბაია; დ. 15 მაისი, 1941, სოფ. ხორგა, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი, გამომცემელი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1967), მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტი (1983). 1984–1992 წლებში იყო ჟურნალ „პირიმზის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე, 1993–2000 წლებში — გამომცემლობა „მოლოდინის“ გენერალური დირექტორი და გაზეთ „ამაღლების“ მთავარი რედაქტორი. 2001 წლიდან არის აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობის დირექტორი და ამავე აკადემიასთან არსებული გაზ. „დიოსკურიის“ რედაქტორ-გამომცემელი. ლექსებს აქვეყნებდა 1967 წლიდან. მისი პოეტური კრებულებიდან აღსანიშნავია „ამაღლება“ (1973), „საგალობლები“ (1976), „მოლოდინი“ (1988), „შეიბნ მახვილი“ (1989), „იქმენ ნათელი“ (1993), „კოლხური ფსალმუნები“ 5 ტომად (2001–2008). დაჯილდოებულია ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიით (2008), მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2001). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?. ქართველი პოეტები : ენციკლოპედია / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა.- თბ.,2021.- გვ.126-127. ვაჟა ეგრისელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კუპე

კუპე (მაორი. Kupe) — მაორის მითოლოგიის წარმოდგენით, პოლინეზიელი მეზღვაური-მკვლევარი, რომელმაც ახალი ზელანდია აღმოაჩინა. ლეგენდის მრავალრიცხოვანი ინტერპრეტაცია არსებობს, თუმცა „ორთოდოქსული“ ვერსიით კუპე იყო ჰავაიკის ტომის დიდი ბელადი, რომელიც ახალ ზელანდიაში ახალი წელთაღრიცხვის 925 წელს ჩამოვიდა. მას საკუთარი ბიძაშვილი ზღვაში სათევზაოდ გასულ ექსპედიციაში მიუტოვებია დასახრჩობად, შემდეგ კი მისი ცოლი კურამაროტინი მოუტაცია და მასთან ერთად დიდი კანოეთი გაქცეულა. მოგზაურობისას მათ მრავალი თავგადასავალი შეხვედრიათ, მრავალი მონსტრი და ზღვის ეშმაკი, მათ შორის დიდი ოქტოპუსი ტე ვეკე-ა-მუტურანგი, ბოლოს კი ახალი ზელანდია აღმოუჩენიათ. ჰავაიკიში დაბრუნებულ კუპეს თანამემამულეებისთვის მოუყოლია საკუთარი თავგადასავლების შესახებ და დაუყოლებია ისინი მასთან ერთად ახალ მიწაზე გადასახლებაზე. B.G. Biggs, ‘Kupe, Na Himiona Kaamira, o Te Rarawa’ Journal of the Polynesian Society, 66, (1957), 217–248. R.D. Craig, Dictionary of Polynesian Mythology (Greenwood Press: New York, 1989). D.R. Simmons, The Great New Zealand Myth: a study of the discovery and origin traditions of the Maori (Reed: Wellington) 1976. D.R. Simmons, 'The Great New Zealand Myth' Art New Zealand No.4 (February–March 1977). URL: www.art-newzealand.com/Issues1to40/myth.htm დაარქივებული 2019-12-19 საიტზე Wayback Machine. , accessed 11 May 2006.
ნიკოლოზ გავაშელაშვილი

ნიკოლოზ გავაშელაშვილი (დ. 16 აგვისტო, 1949, სოფელი ღვანკითი, თერჯოლის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი აგრონომი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. დაამთავრა სოხუმის სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი, სხვადასხვა დროს მუშაობდა ზესტაფონსა და თერჯოლაში გამწვანებისა და კეთილმოწყობის სამსახურებში. მოგვიანებით მუშაობდა „ჯორჯიან მანგანეზში“ ოპერატორად. მონაწილეობა მიუღია საჭადრაკო ტურნირებში. მისი საჭადრაკო ამოცანები იბეჭდებოდა გაზეთებში „ლელო“, „მერანი“, „სოფლის ცხოვრება“ და ა.შ., ჟურნალებში „შახმატნაია პოეზია“ (ჩელიაბინსკი) და „საჭადრაკო კრებული“ (სანკტ-პეტერბურგი). განსაკუთრებით გატაცებულია სკახოგრაფიული ამოცანების შედგენით. გამოცემული აქვს ამოცანების ორი კრებული: „საჭადრაკო ამოცანები, ეტიუდები, სკახოგრაფიები“ (2014) და „33 სიხარული“, რომელიც ქართულ მხედრულ ანბანს ეძღვნება. ნიკოლოზ გავაშელაშვილი „აკაკი-150“, 1990, საპატიო შეფასება ამოხსნა: 1. ეb7 თუ 1. ... მფd5 2. ეc7 მფe5 3.ეc5# თუ 1. ... მფf5 2.ეg7 მფd5 3.ეg5# გავაშელაშვილი ნ., საჭადრაკო ამოცანები, ეტიუდები, სკახოგრაფიები, 2014. გავაშელაშვილი ნ., 33 სიხარული, 2018.
შამშადინის სასულთნო

შამშადინის სასულთნო (ასევე შამშადილი ან შამს ად-დილ) — სახელმწიფო ერთეულია, რომელიც არსებობდა 1747-1801 წლებში ამიერკავკასიაში. შამშადის სასულთნო ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალი იყო და ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ წარმოიქმნა. ამან შაჰის ტახტისათვის სამოქალაქო დაპირისპირება და ცენტრალიზებული ძალაუფლების შესუსტება გამოიწვია. შამშადინის სასულთნო ყაზახურ და შამსადინლუების ტომების წარმომადგენლებს ეკუთვნოდა. შამსადინლუ იყო თურქმანთა დულკადირის ტომის განშტოება, რომელიც თავდაპირველად დიარბაქირის რეგიონში იყო წარმოდგენილი. დულკადირებელი ძირითადად სოფელ ხილხინაში ცხოვრობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ შამშადილის სასულთნო დროდადრო განჯის სახანოსა და ქართლის სამეფოს ექვემდებარებოდა, ის სულ დამოუკიდებლობისთვის იბრძოდა. შამშადილის პირველი სულთანი იყო სულთანი ალაჰვერდი დულკადირი. მისი სულთნობის პერიოდი მოიცავდა 1747-1761 წლებს. შაშადილის უძლიერესი სულთანი იყო სულთან ნასიბი (1797-1819). სასულთნოს XVII საუკუნეში ყარაბაღში საძოვრები ჰქონდა. 1801-ლ წელს ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთს შეუერთდა და მასთან ერთად სამი სასულთნო — ბორჩალოს, ყაზახისა და შამშადინის. ↑ 1.0 1.1 И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв. — Л., 1949. — С. 65. ↑ И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв. — Л., 1949. — С. 70. ↑ И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв. — Л., 1949. — С. 48. ↑ İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 Bakı – Mütərcim – 2013 ↑ И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв. — Л., 1949. — С. 159.
შიშგუზეი

შიშგუზეი (აზერ. Şiş Quzey) —  პალეოლითის ეპოქის მღვიმე. მდებარეობს ქალაქ თოუზის დასავლეთით აზერბაიჯანში, სოფელ ქიოჩასგერთან. ადგილი 1965 წელს არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს მ.მ. მანსუროვის ხელმძღვანელობით თოუზის რეგიონში აღმოაჩინეს. გათხრებისას აღმოაჩინეს მრავალი იარაღი, რომლებიც დაკავშირებულია აშელის კულტურასთან. სულ აღმოჩენილია 1075 ნივთი, მათ შორის 146 იარაღი. როგორც აღმოჩენები მოწმობს, აქ იმდროინდელი ხალხი მერგელს იარაღად იყენებდა. კლდის რაფაზე დასახლება მდებარეობდა. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu. Azərbaycan Arxeologiyası. Daş dövrü (6). — Bakı: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 s. — ISBN 979-9952-448-38-2.
ბრაზილია 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბრაზილიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეორედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 19 მედალი მოიპოვეს. სპორტული ბმულები ↑ Yane Marques será a porta-bandeira do Brasil na Cerimônia de Abertura dos Jogos Olímpicos Rio 2016 pt. Brazilian Olympic Committee (31 July 2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 ოქტომბერი 2017. ციტირების თარიღი: 31 July 2016
ბრაზილია 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბრაზილიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამესამედ იასპარეზა 2021 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 21 მედალი მოიპოვეს. სპორტული ბმულები ↑ „Ketleyn Quadros, do judô, e Bruninho, do vôlei, serão os porta-bandeiras do Brasil nos Jogos Olímpicos Tóquio 2020“ [Judoka Ketleyn Quadros and volleyball player Bruninho will be Brazil's flag bearers at the Tokyo 2020 Olympics] (პორტუგალიური). Brazilian Olympic Committee. 16 July 2021. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 July 2021. ციტირების თარიღი: 16 July 2021. ↑ „Rebeca Andrade será porta-bandeira do Brasil na Cerimônia de Encerramento dos Jogos Olímpicos Tóquio 2020“ [Rebeca Andrade will be Brazil's flag bearer at the Tokyo 2020 Olympics Closing Ceremony] (პორტუგალიური). Brazilian Olympic Committee. 4 August 2021. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 August 2021. ციტირების თარიღი: 4 August 2021.
თალიშ-მუღანის კულტურა

თალიშ-მუღანის კულტურა ან მუღანის კულტურა — გვიანი ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანის არქეოლოგიური კულტურაა (ძვ. წ. II გვიანი - I ათასწლეულის დასაწყისი), რომელიც მდებარეობდა მუღანის დაბლობზე და თალიშის მთებში, ჩრდილო-დასავლეთით. თანამედროვე ირანისა და თანამედროვე აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თალიშ-მუღანის კულტურის მახასიათებლები: ქვის ყუთებში მოთავსებული სამარხები. სამარხები შეიძლება იყოს ჯგუფური, ერთობლივი - მამაკაცები და ქალები, მდიდარი და ღარიბი საფლავებით. ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა, მიწათმოქმედება და თევზაობაა. იარაღები მზადდებოდა ბრინჯაოსა და რკინისგან. ხელით დამზადებული თიხის ჭურჭელი: გამორჩეულია კალათისებური „სასანთები“ და ჩაიდანის ფორმის ჭურჭელი. საფლავის ნივთები მოცემული კულტურის ტომებს შორის ტომობრივი ურთიერთობების დაშლისა და ქონებრივი დიფერენციაციის პროცესს ასახავს. Пассек Т. и Латынин Б., Очерк до-истории Северного Азербайджана, «Известия Общества обследования и изучения Азербайджана», Баку, 1926, No 3; Morgan J., Mission scientifique en Perse, t. 1, P., 1894.
მოხევეები

მოხევეები — ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ ისტორიული ხევის ანუ თანამედროვე ყაზბეგის რაიონის ტერიტორიაზე, აგრეთვე მისი მოსაზღვრე ჩრდილოეთ ოსეთის სოფლებსა და ქალაქ ვლადიკავკაზში. მოხევეები საუბრობენ ქართული ენის მოხევურ დიალექტზე და გამოირჩევიან კულტურისა და ყოფის ზოგიერთი თავისებურებებით.
გაიანა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

გაიანამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეთორმეტედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები ↑ The Flagbearers for the Rio 2016 Opening Ceremony. International Olympic Committee. ციტირების თარიღი: 25 August 2016
გაიანა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

გაიანამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცამეტედ იასპარეზა 2021 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები
კილომეტრი საათში

კილომეტრი საათში (აღნიშვნა: კმ/სთ) — სიჩქარის სისტემის გარეშე ერთეული. 1 კმ/სთ სიჩქარით მოძრავი ობიექტი ერთ კილომეტრს გადის ერთ საათში. სიჩქარის გაზომვა კმ/სთ-ში უფრო ხშირად გამოიყენება მ/წმ-თან შედარებით, რადგან უფრო ადვილად აღიქვამს ადამიანი, განსაკუთრებით ავტომობილის მძღოლები (დრო ჩვეულებრივ ითვლიან საათებში და არა წამებში, ხოლო მანძილი ჩვეულებრივ ითვლიება კილომეტრებში და არა მეტრებში). 5 კმ/სთ — ფეხით მოსიარულეთა საშუალო სიჩქარე 15 კმ/სთ — ველოსიპედისტის საშუალო სიჩქარე ქალაქში 24 კმ/სთ — მანქანის საშუალო სიჩქარე ქალაქში 60 კმ/სთ (1 კმ/წთ) — მანქანების მაქსიმალური დასაშვები სიჩქარე დასახლებულ რაიონებში 431 კმ/სთ — Bugatti Veyron (სუპერ სპორტის მოდიფიკაცია), ყველაზე სწრაფი სერიული მანქანა მსოფლიოში 574.8 კმ/სთ — TGV POS ჩქაროსნული მატარებლის მაქსიმალური სიჩქარე 900 კმ/სთ — ავიალაინერი; 1193 კმ/სთ — ბგერის სიჩქარე ჰაერში 0 °C-ზე; 1 079 252 848.8 კმ/სთ (299 792.5 კმ/წმ) — სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში. 1 კმ/სთ ≈ 0.27778 მ/წმ ≈ 0.62137 მილი/სთ ≈ 0.54 კვანძი 1 მ/წმ = 3.6 კმ/სთ 1 მილი/სთ ≈ 1,6093 კმ/სთ 1 კვანძი = 1.852 კმ/სთ 1 ფუტი წამში = 1.09728 კმ/სთ ↑ Табличные значения скорости движения пешеходов. dtp-profi.ru. ციტირების თარიღი: 2019-02-06 ↑ На велосипеде каждый день. ციტირების თარიღი: 2019-02-06 ↑ Средняя скорость машин в Москве упала на 10% за полгода (2012-07-25). ციტირების თარიღი: 2016-04-14 ↑ У кого какая средняя скорость по городу (данные с маршрутника)? (2013-05-22). ციტირების თარიღი: 2016-04-14 ↑ Французский поезд побил свой рекорд (2007-04-03). ციტირების თარიღი: 2009-02-17
ზარის მღვიმე

ზარის მღვიმე (აზერ. Zar mağarası) — ქვის ხანის პერიოდის მღვიმე. მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალბაჯარის რაიონის სოფელ ზარის დასავლეთ ნაწილში. მღვიმეში პირველყოფილი ადამიანების ადგილი 1981-1987 წლებში ქალბაჯარის რეგიონში არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს აღმოაჩინეს. გათხრების დროს მრავალი აღმოჩენა დაფიქსირდა, ძირითადად დანები და სავარცხლები. აღმოჩენილ ფიცრებს ჩაღრმავების ნიშნები აღენიშნებოდა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ისინი ხორბლის გასაფრქვევად გამოიყენებოდა. ითვლება, რომ ადამიანები, რომლებიც ამ ადგილებში ცხოვრობდნენ, ერთ კონკრეტულ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ. Национальная Академия Наук Азербайджана. Институт Археологии и Этнографии. Археология Азербайджана. Каменный век (в 6 томах) — Баку: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 с. — ISBN 979-9952-448-38-2.
სპიდომეტრი

სპიდომეტრი (ინგლ. speed — „სიჩქარე“ და ...მეტრი) — ავტომობილის მოძრაობის სიჩქარისა (კმ/სთ) და მის მიერ გავლილი მანძილის (კმ) საზომი ხელსაწყო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 515.
მეტრი წამში

მეტრი წამში (აღნიშვნა: მ/წმ, m/s) — სიჩქარის საზომი სკალარული სიდიდე ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში (SI), ასევე MTS და MCGSS სისტემებში. 1 მ/წმ სიჩქარით მოძრავი ობიექტი წამში ერთ მეტრს გადის. ერთეული „მეტრი წამში“ მიეკუთვნება წარმოებული ერთეულების კლასს, რომელთა სახელები და აღნიშვნები იქმნება ერთეულების შესაბამისი სისტემის ძირითადი ერთეულების სახელებისა და აღნიშვნების გამოყენებით. მეტრის განსაზღვრის მიხედვით, 7000100000000000000♠1 მ/წმ შეადგენს სინათლის სიჩქარის ზუსტად 1 299792458 {\textstyle {\frac {1}{299792458}}} ნაწილს. SI სისტემაში აღნიშნული ერთეული გამოხატება, როგორც m/s, m·s−1, m s−1, ან m/s. 1 მ/წმ ტოლია 3.6 კმ/სთ 1 კმ/სთ ტოლია 0.277777… მ/წმ 1 ფუტი წამში ტოლია 0.3048 მ/წმ სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში არის ფუნდამენტური ფიზიკური მუდმივი, განსაზღვრებით ზუსტად უდრის 299,792,458 მეტრს წამში. მ/წმ² Official BIPM definition of the metre Official BIPM definition of the second ↑ Definitions of the SI base units (29 May 2019). ციტირების თარიღი: 8 February 2022 ↑ SI brochure, Section 5.1. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-21. ციტირების თარიღი: 2018-06-08
სენტ-ჯეიმზის კლუბი

სენტ-ჯეიმზის კლუბი (ინგლ. St James's Club) — ლონდონის ჯენტლმენთა კლუბი 1857-1978 წლებში. კლუბი 1857 წელს დააარსა ლიბერალმა სახელმწიფო მოღვაწემ ჰერცოგმა გრანვილმა და მარჩეზ დ'აძეგლიომ, სენტ-ჯეიმზის კარზე სარდინიის მინისტრმა, მოგზაურთა კლუბში უთანხმოების შემდეგ. დიპლომატიური კორპუსის წევრთა უმრავლესობა მოგზაურთა კლუბიდან წამოვიდა და სენტ-ჯეიმზის კლუბის წევრი გახდა. კლუბის წევრების უმეტეს ნაწილს დიპლომატები და მწერლები შეადგენდნენ. მალე აქ დაიდო ბინა დილეტანტის საზოგადოებამ. სახელს "სენტ-ჯეიმზის კლუბი" ადრე მოგზაურთა კლუბიც იყენებდა. ფოტოგრაფიის პიონერის უილიამ ფოქს ტალბოტის 1825 წელს კლუბის წევრად არჩევისას #106 პალ-მალზე, ლონდონი, კლუბის ეს სახელი ერქვა. ბრიტანეთის ენციკლოპედიის სტატიის თანახმად 1902 წელს კლუბი ლონდონის ჯენტლმენთა კლუბთა შორის ყველა მცირე იყო წევრთა რაოდენობის მიხედვით და ის 475-ს შეადგენდა.
კუტკაშენის სასულთნო

კუტკაშენის სასულთნო (აზერ. Qutqaşen sultanlığı) — ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც მე-18 საუკუნის შუა ხანებიდან მე-18 საუკუნის მიწურულამდე არსებობდა თანამედროვე აზერბაიჯანის ჩრდილოეთით, ამჟამინდელი გაბალას რეგიონში. ანტიკურ ხანაში ტერიტორია კავკასიის ალბანეთის შემადგენლობაში შედიოდა. ამ სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო გაბალა. აქ იყო მეფეთა რეზიდენცია, ხოლო ქრისტიანობის მიღების შემდეგ ძვ.წ. IV საუკუნეში ქვეყნის მთავარი რელიგიური ცენტრი გახდა. არაბების მიერ ამიერკავკასიის დაპყრობის შემდეგ ქალაქმა რეგიონის მთავარი ხელოსნობისა და სასოფლო-სამეურნეო ცენტრის სტატუსი შეინარჩუნა. ტერიტორია IX-XVI-დან - შირვანშაჰების სახელმწიფოს შემადგენლობაში იყო. XIII საუკუნეში ქალაქში მონღოლები შემოიჭრეს და დაანგრიეს. გარკვეული პერიოდის შემდეგ იგი ხელახლა გაშენდა. რეგიონი XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან სეფიანთა ირანმა დაიპყრო. გაბალამ დაიწყო ყოფილი გავლენისა და მნიშვნელობის დაკარგვა და ხალხმა გადინება დაიწყო. 1747 წელს ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ წარმოიშვა კუტკაშენის სასულთნო, ცენტრით კუტკაშენი. 50-იან წლებში შაქის სახანოს მმართველმა ჰაჯი ჩელებმა სასულთნო დაიმორჩილა. თუმცა, სულთნებს გარკვეული თვითმმართველობა ჰქონდათ და საკუთარი სამფლობელოების მართვა შაქის ვასალებივით შეეძლოთ. მე-18 საუკუნის ბოლოს სასულთნო შაქის ხანმა შეიძინა და სახანოს შეუერთა. რეგიონს მაჰალის სტატუსი ჰქონდა და შამას ქიდან გამოგზავნილი ნაიბები განაგებდნენ. ↑ Всемирная история. Т.2. М., 1956. С.413—417:"Государство в Албании возникло, по-видимому, в середине I в. до н. э. на основе албанского племенного союза."
აკაკი ფირცხალავა

აკაკი ფირცხალავა (დ. 15 ივნისი, 1914, სოფელი მათხოჯი, წულუკიძის რაიონი, რუსეთის იმპერია — გ. 28 მაისი, 1987, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატობის კანდიდატი, საქართველოს ჩემპიონი (1949), ავტორი წიგნისა „ბოტვინიკ-ბრონშტეინის მატჩი“. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 61.
ალექსანდრე ბლაგიძე

ალექსანდრე ბლაგიძე (დ. 5 მარტი, 1923, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 2000, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატი (1961), რესპუბლიკური კატეგორიის მსაჯი (1971), თბილისის ჩემპიონი (1944, 1946, 1947, 1957, 1959), საქართველოს ჩემპიონი (1950, 1953, 1957), მუშაობდა მწვრთნელად თბილისის ჭადრაკის სასახლეში. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 35.
ნიკოლოზ სოროკინი

ნიკოლოზ სოროკინი (დ. 29 იანვარი, 1900, კიევი, რუსეთის იმპერია — გ. 16 მარტი, 1984, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატი (1933-1935; 1957-დან), თბილისის ჩემპიონი (1936, 1939, 1941-1942, 1950), საქართველოს ჩემპიონი (1928, 1947, 1951), რესპუბლიკური კატეგორიის მსაჯი (1955), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1960), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფინალის მონაწილე (1931, 1933). გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 57.
მიხეილ შიშოვი

მიხეილ შიშოვი (დ. 2 დეკემბერი, 1910, — გ. 2 მარტი, 1980, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭადრაკე და მწვრთნელი, ოსტატი (1952), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (1971), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1962), თბილისის ჩემპიონი (1940, 1946, 1948, 1950), საქართველოს ჩემპიონი (1944, 1948, 1952, 1955, 1956), იყო ბუხუტი გურგენიძის, ნონა გაფრინდაშვილის და მაია ჩიბურდანიძის მწვრთნელი. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 62.
ალექსანდრე ბუსლაევი

ალექსანდრე ბუსლაევი (დ. 16 ოქტომბერი, 1929, — გ. 15 იანვარი, 1980, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ჟურნალისტი, მოჭადრაკე და მწვრთნელი, ოსტატი (1957), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (1975), თბილისის ჩემპიონი (1952, 1955, 1956, 1959), საქართველოს ჩემპიონი (1954). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ჟურნალისტის სპეციალობით. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 35.
რომან ჯინჯიხაშვილი

რომან ჯინჯიხაშვილი (დ. 5 მაისი, 1944,) — ამერიკელი მოჭადრაკე, ოსტატი (1965), საერთაშორისო ოსტატი (1970), საერთაშორისო დიდოსტატი (1977). საქართველოს ჩემპიონი (1965, 1966, 1967, 1969, 1970), ისრაელის ჩემპიონი (1978), აშშ-ის ჩემპიონი (1983). მრავალი საერთაშორისო ტურნირის პრიზიორი: I ადილი - ჰასტინგსი (1977-1978), ნიუ-იორკი (1979, 1984) და სხვ. 1980 წლიდან ცხოვრობს აშშ-ში. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 66.