laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ქურთის სამების წმინდა გიორგის ეკლესია

ქურთის სამების წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია XIX საუკუნეში. აწ განსვენებული ადგილობრივი მცხოვრების, ყარამან ბასიშვილის გადმოცემით მას ჭაბუკობაში უმუშავია ეკლესიის მშენებლობაზე, რომლის მშენებელიც იყო ბერძენი ხელოსანი. ვინაიდან ყ. ბასიშვილი ას წელს მიტანებული გარდაიცვალა 70-იანი წლების ბოლოს, გამოდის, რომ ს. ქურთის ეკლესია აუშენებიათ XIX საუკუნის ბოლო წლებში. ეკლესია დაშენებულია ძველ ნაეკლესიარზე, რომლის საძირკვლის ფრაგმენტები ჯერ კიდევ შეინიშნება და მათი მიხედვით, საკმაოდ დიდი ზომის ეკლესია უნდა ყოფილიყო. შესაძლებელია ეკლესიის გაორმაგებული სახელი - "სამების წმ. გიორგი" ამ გარემოებამაც განაპირობა. „სამების წმინდა გიორგის“ დარბაზული ეკლესია ნაგებია შერეული მასალით - რიყის ქვით, ფლეთილი ქვით და ქართული აგურით. აქვს ჩატანებული ძველი ეკლესიიდან გადარჩენილი შირიმის თლილი კვადრებიც. ეკლესია შელესილი და შეთე-თრებულია. ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა ცენტრში განიერი, თაღოვანი სარკმლით. აბსიდის ჩრდილოეთ ნაწილში ღრმა, განიერი, თაღოვანი ნიშაა (155×78 სმ), სამხრეთით — მაღალი, იგივე ფორმის დიდი ნიში (290×100 სმ.). აბსიდის კუთხეების ზედა ნაწილში ჩატანებულია სააკუსტიკო ხვრელები. აბსიდის ცენტრში ტრაპეზის მასიური ქვაა. იატაკი ქართული აგურისაა და ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის ფიცრულ იატაკზე. აბსიდის იატაკს გააჩნია ნახევარწრიული სოლეა. მის წინ რუსული იკონოსტასის ჩარჩოა. აბსიდის კონქი და დარბაზის კამარა ფიცრულია და შელესილი. კამარის ცენტრში ასევე ფიცრული თაღია. გრძივი კედლების ცენტრებში ქართული აგურით ამოყვანილი განიერი პილასტრებია. აღმოსავლეთით — განიერი, თაღოვანი სარკმლები. ასეთივე სარკმელია დასავლეთი კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში. სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში თაღოვანი შესასვლელია, ინტერიერის კედლებიდან ჩამოცვენილი ბათქაშის ქვეშ ჩანს კედლის წყობა — აგური და რიყის ქვა. ეკლესია გადახურულია თანამედროვე თუნუქის სახურავით. ეკლესიაში დასაფლავებულია ზაალ მაჩაბელი. ამჟამინდელი ეკლესია დაშენებულია ძველ ნაეკლესიარზე, რომლის საძირკვლის ფრაგმენტები ჯერ კიდევ შეინიშნება, რის მიხედვითაც იგი საკმაოდ დიდი ზომის უნდა ყოფილიყო. შესაძლებელია ეკლესიის გაორმაგებული სახელი — „სამების წმინდა გიორგი“ ამ გარემოებამაც განაპირობა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 199-200
არკინარეთის ყველაწმინდის ეკლესია

არკინარეთის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არკინარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია დგას ბორცვზე. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ინტერიერში მიწის დონე აბსიდის სარკმლამდე აღწევს, ამდენად, შესასვლელი არ ჩანს. დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშაა. იატაკი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 11
ცხინვალის წმინდა გიორგის ეკლესია (ზღუდერი)

ცხინვალის წმინდა გიორგის ეკლესია (ზღუდერი) — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ცხინვალში, სასაფლაოზე. აგებულია XVIII საუკუნეში. ეკლესიის სამხრეთის შესასვლელის თავზე შემორჩენილია ქვის ფილა ექვსსტრი-ქონიანი ასომთავრული წარწერით: აღმოსავლეთი ფასადის წარწერა მოთავსებულია სარკმლიდან მარცხნივ. წარწერა სამსტრიქონიანია: დარბაზული ეკლესია დგას ხელოვნურ სუბსტრუქციაზე. იგი მთლიანად შეთეთრე-ბულია, წარწერიან ქვაზე კირია გადასმული. სადა, ეკლესიის ერთადერთ მორთულო-ბას წარმოადგენს ჯვრის რელიეფური გამოსახულება, რომელიც მოთავსებულია დასავლეთ ფასადზე. ეკლესია არ გამოირჩევა ხუროთმოძღვრული თვალსაზრისით. იგი მნიშვნელოვანია თავის ორი წარწერით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 222-223 МеписашвилиР., ЦинцадзеВ., ПамятникиУ-Х1 вв. Вкн.:"АрхитектуранагорнойчастиисторическойпровинцииГрузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 137. მაკალათია ს. - ლიახვის ხეობა. გვ. 45. მეგრელიძე ი., ლიახვის ხეობის წარწერები და სხვა სიძველეები (ზღუდერი), თსუ შრომები, ტ. 99, 1962, გვ. 239. ცოტნიაშვილი მ., ცხინვალის ისტორიისათვის, სტალინირი, გვ. 51
ხეთაგაანთ კოშკი

ხეთაგაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვერში, ხეთაგაანთ უბანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ოთხკუთხა ფორმის კოშკი ძლიერ არის დაზიანებული. შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების ჩრდილოეთი მონაკვეთები. კედლები საკმაოდ სქელია. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი და რიყის ქვით დუღაბის სქელ ხსნარზე. ჩრდილოეთი კედლის ქვედა, ცენტრალურ ნაწილში, პირველი სართულის დონეზე, დიდი ზომის ბუხარია. ექვსიოდე მეტრის სიმაღლეზე (ასევე ჩრდილოეთ კედელში) მოჩანს სართულშუა გადახურვის ძელების ბუდეები. კედლის ზედა ნაწილი დანგრეულია და კოშკის სიმაღლის დადგენა შეუძლებელია. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 164
ხეითის მაცხოვრის ეკლესია

ხეითის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეითში, დოკაძიანთ უბანი, ადგილი „კოშკები“. აგებულია XVII-XVIII საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ფასადების კუთხეები თლილი ქვის კვადრებითაა ამოყვანილი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწროთაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. ჩრდილოეთით ნიშაა. მისი მოხაზულობის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია. კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ქვის კანკელია. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. გრძივ კედლებს დაბალი ხარისხი მიუყვება. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ სარკმლის სათაურის ქვას შეისრული ფორმა აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. დაზიანებულია კანკელი, იატაკი, ჩრდილოეთი ფასადი, სამხრეთი სარკმელი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 257-258
ზაქარწმინდის ნაეკლესიარი

ზაქარწმინდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი სვერის აღმოსავლეთით, 800 მეტრში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარის კედლები დაფარულია მიწით და ზედ ამოსული მცენარეებით. შემორჩა ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთი ნაწილი და დასავლეთი კედლის ფრაგმენტი. გარშემო მიმობნეულია ძალიან კარგად დამუშავებული თაღის ქვები და კაპიტელი. კაპიტელს ორი პარალელური სწორკუთხა თარო და ერთი ირიბი ზოლი აქვს. ეკლესიის ბორცვს შემოუყვებოდა გალავანი. მისგან შემორჩა სამხრეთ-დასავლეთის მცირე ფრაგმენტი. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 165
ხეითის ლიახვისპირა კოშკი

ხეითის ლიახვისპირა კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საცხოვრებელი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეითში, მდინარე ლიახვის მარცხენა ნაპირზე. აგებულია XVII-XVIII საუკუნეებში. იგი ორსართულიანი საცხოვრებელი კოშკია, ორი ოთახით. ნაგებია, როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით. წყობა მჭიდროა. შესასვლელი კარი მეორე სართულიდან აქვს. კარის წინ მოწყობილი იყო ორ ძლიერ კოჭზე გამართული ბაქანი. ბაქანზე ადიოდნენ მისადგმელი კიბით. შესასვლელიდან მარჯვნივ კედელში დაყოლებული კიბე პირველ სართულს უკავშირდება. საცხოვრებელი მეორე სართულზეა, პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა. მეორე სართულის ოთახი რვაკუთხედით შემოფარგლულ სივრცეს წარმოადგენს, რომლის წახნაგებშიც ღრმა კამარაგადავლებული უბეებია მოთავსებული. კამარით გადახურული ოთახი საზვერავ-სათოფურებითაა გამართული. გარედან კოშკი დაბალია. ერთადერთი დეკორატიული ელემენტი თაღოვანი კარის ზემოთ მოთავსებული ჯვარია. იგი ამოკვვეთილია მოგრძო ქვაზე. კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. ბანი დაზიანებულია. სართულშუა გადახურვა მოშლილია. ზაქარაია პ. ხეითი, მისწიგნში: "საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები", თბ., "მეცნიერება", 1973, გვ. 157. ცინცაძე ვ. საცხოვრებელი სახლის ერთი სახის დახასიათებისათვის საქართველოში, (კოშკისოფელხეითში), "ქართულიხელოვნება", 1955 , #4, გვ. 233. МеписашвилиР., ЦинцадзеВ., ПамятникиУ-Х1 вв. Вкн.:"АрхитектуранагорнойчастиисторическойпровинцииГрузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр.166. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 255-257
უსანეთის სალოცავი

უსანეთის სალოცავი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. არკინარეთის სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას. ნაეკლესიარი საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. გეგმა გათხრა-გაწმენდის გარეშე არ იკითხება. ირგვლივ მიმოფანტულია სამშენებლო მასალა — კარგად გათლილი ადგილობრივი ქვის კვადრები, თაღების და კამარის თლილი შირიმის კვადრები. ძეგლის დათარიღება არ ხერხდება. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 11
წორბისის კოშკი

წორბისის კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ოთხსართულიანი კოშკი ნაგებია დიდი ზომის ქვიშაქვის კვადრებით. კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. ასეთივე შესასვლელია მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედელშიც. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. მეოთხე სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილია თაღოვანი სარკმლები. კედლებზე შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. კოშკში მიწის დონე აწეულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ცხინვალის წმინდა გიორგის ეკლესია

ცხინვალის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რაიონის ქალაქ ცხინვალში, სომხის ქუჩა 16-ზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია რიყის ქვითაა ნაგები. კუთხეები ქართული აგურითაა ამოყვანილი. ინტერიერში აღმოსავლეთით არის ნახევარწრიული აბსიდა. იგი ცენტრში მონგრეულია და სწორკუთხა შესასვლელი აქვს დატანებული. ზედა ნაწილში ოდნავ შეისრულთაღიანი სარკმელია. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კუთხეებში აბსიდას შეისრული ფორმის თაღოვანი ნიშები აქვს. აბსიდა გადახურულია სფერული კონქით. ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შეისრულთაღიანი სარკმელია. მის მოპირდაპირე მხარეს, სამხრეთ კედელში, ნახევარწრიული თაღის მქონე სარკმელია. გრძივი კედლების ცენტრებში განიერი პილასტრებია. თაღი ეყრდნობა ორივე პილასტრს და იჭერს კამარას (თაღი და კამარა შეისრულია). სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში გარედან თაღოვანი და შიგნიდან სწორკუთხა ფორმის განიერი შესასვლელია. დასავლეთი კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში შეისრულთაღიანი სარკმელია. ამ კედელს კუთხეებში აუყვება პილასტრები და შეისრული ფორმის კედლის თაღი. გრძივ კედლებს კამარის დასაწყისში აქვს ოთხ-ოთხი მცირე ნიშა. ძირითად სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა, კონქი, კამარა, პილასტრები და თაღები ქართული აგურით არის ამოყვანილი. ეკლესიის ფასადებს შემოუყვებოდა ქართული აგურის კარნიზი, რომელიც ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთ ფასადის ზედა ცენტრალურ ნაწილში, აგურის წყობაში გამოყვანილია ჯვარი. სახურავს დასავლეთ კეხზე დადგმული აქვს ოთხსვეტიანი აგურის სამრეკლო-ფანჩატური. ფასადები რიყის ქვისაა, კუთხეები — ქართული აგურის, სახურავი დაფარულია მიწით და ზედ ბალახია ამოსული. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 227-228.
დისევის ზურგიანი კოშკი

დისევის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ დისევში, სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ზე, მთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ზურგიანი კოშკი ნაგებია კარგად დამუშავებული ქვით, კირის ხსნარზე და შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი; კარი ნაოთხალია. მას დატანილი აქვს საურდულე. ჩრდილოეთის კედელში ორი სათოფურია. დასავლეთ კედლის პირველ, მესამე და მეოთხე სართულზე თითო სწორკუთხა სარკმელია. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 56
ქსუისის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

ქსუისის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქსუისში, ნანიაურის უბანში. ეკლესია, რომელიც „ნანიაურის“ უბანში მდებარეობდა მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია საძირკვლის ფრაგმენტები და სამხრეთი კედლის მცირე მონაკვეთი. ეკლესიის გეგმის დადგენა და დათარიღება გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. სავარაუდოდ ეს უნდა ყოფილიყო დარბაზული ეკლესია სამმხრივი გარშემოსავლელით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 197
ხეითის კოშკი

ხეითის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხეითში, დაკაძიანთ უბანი, ადგილი „კოშკები“. განვითარებული შუა საუკუნეებში. სამსართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. გეგმით სწორკუთხედია. სამივე სართულის ოთხივე კედელში სათოფურებია გაჭრი-ლი. მეორე სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში სწორკუთხა ნიშების რი-გია. სართულშუა გადახურვები მოშლილია. არქიტრავული შესასვლელი პირველ სართულზე ჩრდილოეთიდანაა. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია შემორჩენილი. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. კოშკის ოთხივე კედელი გარღვეულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 258-259
სიათის ეკლესია

სიათის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიათაში, მთაზე. ეკლესიას აგრეთვე აქვს კოშკი და მინაშენი. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია და კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლისგანაც მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხეა შემორჩენილი. კედლების სიმაღლე 1,5 მ, ზოგან უფრო ნაკლებს აღწევს. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია პილასტრის ქვედა ნაწილი. ნაოთხალი შესასვლელი დასავლეთი კედლის სამხრეთ ნაწილშია დატანებული. ეკლესიას სამხრეთიდან, ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენები ჰქონდა. აქედან სამხრეთ მინაშენის მხოლოდ დასავლეთი ნაწილია გადარჩენილი, დასავლეთი მინაშენი კი ეკლესიას მთელ სიგანეზე გაუყვება. ორივე მინაშენი ნაოთხალი შესასვლელებით უკავშირდება კოშკს, რომელიც ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეშია მიშენებული. კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. იგი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. პირველი სართული ამოვსებულია მიწითა და ჩამონაშალი ქვით. მეორე და მესამე სართულის სამხრეთ კედელში წყვილი, სწორკუთხა სათოფურია, ხოლო აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ტექნიკური მდგომარეობა 1983 წელს: შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ძელის ბუდეები. ეკლესიაში და კოშკში მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ამოსულია უამრავი მცენარე. ტერიტორია სავსეა ჩამო-ნაშალი ქვით. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 170-171
არკინარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

არკინარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არკინარეთში, სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე, ტყეში. ტყეში შემორჩენილი, წმ.გიორგის დანგრეული ეკლესიის გეგმა ცუდად იკითხება. ძეგლი ნაგები ყოფილა სხვადასხვა ზომის ყორე ქვით. მათი შემორჩენილი ნაწილები იქვეა მიმობნეული და მიწითაა დაფარული. ეკლესიის დათარიღება არ ხერხდება. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ.,12
ხეითის ღვთისმშობლის ეკლესია

ხეითის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხეითში, ბუგიაანთუბანი. განვითარებული შუა საუკუნეებში. ეკლესია დგას ბუგიაანთ უბანში. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. ფასადებისათვის და კარ-სარკმლისათვის გამოყენებულია მოღვინისფ-რო თლილი ქვის კვადრები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახე-ვარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო თაღოვანი სარკმელი. სა-რკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით სწორკუ-თხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ხის კანკელი და ორსაფეხურიანი სოლეაა. კანკელი მოხატულია. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები ორსაფეხურიან პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა. კონქი და კამარა გადაყვანილია ხის არმატურით, რომელიც შემდეგ შელესილია ბათქაშით. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის თაღოვანი და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი სარკმელი ნაოთხალია. იატაკი ამოვსებულია მი-წით. მსგავსი ორნამენტული მოტივი აღმოსავლეთი სარკმლის ქვედა ნაწილშიც არ-ის. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს. თაღი მორთუ-ლია ორნამენტით. ფასადები მოკლებულია დეკორატიულ მორთულობას. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ძეგლი დაზიანებულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 254-255
სიათის ზურგიანი კოშკი

სიათის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიათაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ისტორიულ წყაროებში სიათა იხსენიება ქსნის უკანასკნელი ერისთავის აჯანყებასთან დაკავშირებით. 1777 წელს გიორგი ქსნის ერისთავი მეფეს აუჯანყდა და დიდი ციხეები გაამაგრა. ერეკლემ ქსნის ხევს ბატონიშვილები გიორგი და ლევანი შეუსია, ლიახვისას კი — მილახორი, როცა ყველა ციხე დაკარგა, ერისთავმა შორს მთებში მდებარე სიათას მიაშურა. ერეკლემ მთელი ძალები სიათას შემოახვია, რასაც ერისთავმა ვერ გაუძლო და დანებდა. მდინარე პატარა ლიახვის ხეობაში, მარჯვენა მხარეს დგას ზურგიანი კოშკი. მისთვის ისეთი სტრატეგიული ადგილია შერჩეული, საიდანაც შორ მანძილზე კარგად ჩანს მდინარის ორივე მხარე. უფრო გვიან კოშკისათვის გალავანიც მიუშენებიათ. კოშკი შვიდსართულიანია. შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველ სართულს აქვს სარკმელი. მესამე სართულზე კარის მხარეს, ბრტყელ კედელში ერთ ჰორიზონტზე ორი სარკმელია გაჭრილი. მეოთხე და მეხუთე სართულებზე — თითო, მეექვსე სართულის კედლების უმეტესი ნაწილი დარღვეულია, მაგრამ სარკმლის კვალი აქაც ჩანს. მეშვიდე სართულის მხოლოდ ზურგის კედელია გადარჩენილი. მასში მოჩანს კვადრატული სარკმელი. კოშკი ზემოთ თანდათან ვიწროვდება. ხის სართულშუა გადახურვა მთლიანად ჩაქცეულია. კოშკის ფასადებს მეხუთე და მეექვსე სართულების მიჯნაზე სწორკუთხა კარნიზი გამოჰყოფს. კარნიზის ქვემოთ კოშკი ნაგებია დიდი ქვით, ზემოთ კი წვრილი ქვით სქელ დუღაბზე. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 167-168 ზაქარაია პ., სიათა, წიგნში: "საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები"., თბილისი, „მეცნიერება“, 1973, გვ. 148.
სუნისის წმინდა გიორგის ეკლესია

სუნისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ სუნისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდგარი დარბაზული ეკლესია მოყვითალო ქვიშაქვითაა ნაგები. წყობაში გამოყენებულია დიდი ზომის უხეშად თლილი კვადრები და მცირე ზომის ქვები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის მხოლოდ სამხრეთი ფრაგმენტია შემორჩენილი. ამავე კედელშია მოთავსებული სწორკუთხა ნიში. აბსიდს აქვს ორსაფეხურიანი მხრები. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელზე პილასტრია. კამარა და კონქი ჩამონგრეულია. კედლების სიმაღლე 2-5 მეტრს აღწევს. დასავლეთით სწორკუთხა სარკმელია. ფასადები სადაა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. მიწის დონე აწეულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
წორბისის ეკლესია

წორბისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვით; ალაგ-ალაგ წყობაში ჩატანებულია წვრილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის კუთხეებში თითო სწორკუთხა ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. აბსიდს ორსაფეხურიანი მხარი აქვს. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. დასავლეთით კუთხის პილასტრებია. სამხრეთი პილასტრი შესასვლელს ებჯინება. სამხრეთი და დასავლეთი შესასვლელები არქიტრავულია. სარკმლის კვალი მხოლოდ სამხრეთიდანაა შემორჩენილი. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აკრავს გვიანდელი მინაშენები. სამხრეთ მინაშენის სამხრეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი ნაოთხალია. ორივე მინაშენის კედლების საერთო სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებიც და მინაშენიც დაზიანებულია; ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია (ცხინვალი)

კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქალაქ ცხინვალში, ტელმანის ქუჩა 85-ზე. აგებულია X-XI საუკუნეებში, წარმოადგენდა კინოგაქირავების საწყობს. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე, რომელიც შემდეგ შეულესიათ. ფასადების კუთხეები კარგად თლილი ქვითაა ამოყვანილი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით. აბსიდის ცენტრში მაღალ თაღოვან ნიშში ორმაგჭრილიანი, თაღოვანი სარკმელია, შუაში ქვის სვეტი. აბსიდის სამხრეთით სწორკუთხა და ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშებია. ნახევარსფერულ კონქში შემორჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები და კედლის თაღები ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. კამარის ცენტრალური თაღი ორსაფეხურიანია. სამხრეთი კედლის თაღის მალებში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმლები. ინტერიერი მთლიანად შელესილია. ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. ეკლესიას შესასვლელი სამივე მხრიდან ჰქონდა, აქედან ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ამოშენებულია. დასავლეთ შესასვლელს შეისრული თაღი აქვს. კარი ნაოთხალია. შესასვლელის თაღი მასიურ წირთხლებს ეყრდნობა. დასავლეთ ფასადზე ორი უსისტემოდ ჩალაგებული ჩუქურთმიანი ქვაა. აღმოსავლეთ სარკმლის შუა სვეტზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჩრდილოეთი და სამხრეთი ფასადები გლუვია. ეკლესიის კარნიზი თაროა. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ერთსაფეხურიანი ცოკოლი საკმაოდ მაღალია. ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. МеписашвилиР., ЦинцадзеВ., ПамятникиУ-Х1 вв. Вкн.:"АрхитектуранагорнойчастиисторическойпровинцииГрузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 33. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 226-227 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ქსუისის მთავარანგელოზის ეკლესია

ქსუისის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქსუისში, შოშიტაანთ უბანში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. ”შოშიტაანთ” უბანში მდებარე ეკლესია დარბაზულია, შესასვლელი მოთავსებულია სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში. გაუქმებულ ფურნეს თითქმის მთელი შიდა სივრცე აქვს დაკავებული. ინტერიერის აღწერა-აზომვა გართულებულია. გა-დარჩენილია კამარა, აბსიდა და პილასტრები. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. ფასადები ნაგებია საშუალო ზომის, ფლეთილი და რიყის ქვით. შერჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. ეკლესიის საერთო ზომებია (გარედან) 10,50 X 6,80 მ. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 198
სიათის ნაგებობის ნაშთი

სიათის ნაგებობის ნაშთი — არიქტექტურული ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიათის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის მიდამოებში მდებარე, მშრალი წყობით ნაგები სათავსისათვის სამშენე-ბლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. ნაგებობა გეგმით მართკუთხედს წარმოადგენს, რომელიც წაგრძელებულია და-სავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. კედლების სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს, ზოგან უფ-რო ნაკლებია. სამხრეთიდან სწორკუთხა მინაშენის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 169
ზემო მოხისის ეკლესია

ზემო მოხისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მოხისში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგები ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე დაახლ. 1 მეტრს აღწევს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ჩრდილოეთით ნიშია მოთავსებული. ეკლესია მთლიანად ჩაქცეულია და იმის გამო, რომ ჩამონაშალი ქვითაა ამოვსებული, ზუსტი აღწერა-აზომვა ჭირს. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 98