laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აზერბაიჯანული დიასპორა

აზერბაიჯანული დიასპორა (აზერ. Azərbaycan diasporu) — აზერბაიჯანელები, რომლებიც ცხოვრობენ აზერბაიჯანის ფარგლებს გარეთ. პირები, რომლებიც თავს დაკავშირებულად აზერბაიჯანთან თვლიან და აზერბაიჯანულ ეთნიკურ ჯგუფთან ეთნიკური, ლინგვისტური, ისტორიული და კულტურული თვალსაზრისით. ამჟამად აზერბაიჯანელებს დიდი სათემო საზოგადოება ჰყავთ რუსეთში, უკრაინაში, ასევე პოსტსაბჭოთა სივრცის სხვა ქვეყნებში. გარდა ამისა, აზერბაიჯანელები არიან სიდიდით მეორე ეთნიკური ჯგუფი საქართველოსა და ირანში, ისევე როგორც ერთ-ერთი უდიდესი ეთნიკური ჯგუფი აღმოსავლეთ თურქეთში. აზერბაიჯანული დიასპორის განვითარება სამ ტალღად შეიძლება დაიყოს. პირველი ტალღა — მე-20 საუკუნის დასაბანში, როდესაც 1920 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაცემისა და რეგიონში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, აზერბაიჯანული ეროვნული ინტელიგენციის მრავალი წარმომადგენელი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სამშობლო და გადასულიყო თურქეთსა და არაკომუნისტური ევროპის ქვეყნებში. აზერბაიჯანული მიგრაციის მეორე პერიოდი ირანში 1979 წლის ისლამური რევოლუციის დროს მოხდა. ამ პერიოდში ირანელი აზერბაიჯანელები, რომლებიც მხარს უჭერდნენ შაჰის რეჟიმსა და ხომეინის პოლიტიკას ეწინააღმდეგებოდნენ დატოვეს ქვეყანა. აზერბაიჯანული მიგრაციის მესამე ტალღა საზღვარგარეთ მოხდა სსრკ-ს დაშლისა და პირველი ყარაბაღის ომის დაწყებისას. ამ პერიოდში ათასობით აზერბაიჯანელმა რეგიონი დატოვა, ძირითადად დევნილებმა ყარაბაღიდან და სომხეთიდან. ამ ტალღის მიგრაციის ძირითადი მიმართულება იყო პოსტსაბჭოთა სივრცის ქვეყნები, მათ შორის რუსეთის ფედერაცია. 2001-ლი წლის 9 ნოემბერს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში გაიმართა მსოფლიო აზერბაიჯანელთა I კრება, რომელსაც ესწრებოდა 540-მდე აზერბაიჯანელი მთელი მსოფლიოდან 35-ზე მეტი ქვეყნიდან. კონგრესის მთავარი მიზანი იყო აზერბაიჯანული დიასპორის ჩამოყალიბება, გაძლიერება და ერის გაერთიანება. 2006 წლის 16 მარტს ბაქოში, ჰეიდარ ალიევის სასახლეში მსოფლიო აზერბაიჯანელთა მე-2 კონგრესი გაიმართა. ამ კონგრესში 50 ქვეყნიდან 600-მდე დელეგატმა მიიღო მონაწილეობა. რუსეთის დელეგაცია 170 წარმომადგენლით ყველაზე მრავალრიცხოვანი. კონგრესის მსვლელობისას აზერბაიჯანელებს მთელ მსოფლიოში კონსოლიდაციის მოწოდებით მიმართეს. 2011 წლის 4-7 ივლისს ბაქოში მსოფლიო აზერბაიჯანელთა III კონგრესი გაიმართა. კონგრესს 42 ქვეყნიდან 1270-ზე მეტი დელეგატი, ასევე 210-ზე მეტი სტუმარი ესწრებოდა. ყრილობისას აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი მსოფლიო აზერბაიჯანელთა საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარედ ხელახლა აირჩიეს. მსოფლიო აზერბაიჯანელთა IV კონგრესი, რომელსაც 49 ქვეყნის 500-ზე მეტი წარმომადგენელი და სტუმარი ესწრებოდა, 2016 წლის 3-4 ივნისს ბაქოში გაიმართა. ყრილობაზე დამტკიცდა 109 კაცისაგან შემდგარი საკოორდინაციო საბჭოს შემადგენლობა. Congresses Ethnic Origin, both sexes, age (total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data 3.1. Численность постоянного населения по национальностям Southern Azerbaijan ISLAMIC FUNDAMENTALISM IN AZERBAIJAN: MYTH OR REALITY?
ელვირა ქამალოღლუ

ელვირა ქამალოღლუ (თურქ. Elvira Kamaloğlu; დ. 24 სექტემბერი, 2001, უკრაინა) — თურქი ქალი მოჭიდავე. თავისუფალი ჭიდაობის სახეობაში მოასპარეზე ქამალოღლუ „İstanbul Büyükşehir Belediyespor“-ის (სტამბოლის მუნიციპალიტეტის ნაკრები) და თურქეთის ეროვნული ნაკრების სახელით ასპარეზობს ტურნირებში. 2021 წელს, ქამალოღლუმ მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ქალთა 57 კგ წონით კატეგორიაში 2021 წელს რუსეთში გამართულ ჭიდაობაში ახალგაზრდების მსოფლიო ჩემპიონატზე. მოგვიანებით, ბულგარეთში გამართულ ევროპის ჭიდაობაში 23 წლამდელთა ჩემპიონატზე, ელვირა კამალოღლუმ 57 კგ წონით კატეგორიაში ოქროს მედალი მოიპოვა. პლოვდივში გამართულ ევროპის ჭიდაობაში 23 წლამდელთა ჩემპიონატზე ოქროს მედლის მოსაპოვებლად ელვირამ დაამარცხა ესპანელ ვიქტორია ბაეც-დილონეს, პოლონელ პატრიჩია გილს, ბულგარელ სეზენ ბეჰჩეტოვა-ბელბეროვას და ბოლოს უნგრელ თამარა დოლაკს. ელვირამ წააგო ბრინჯაოს მედლისთვის ასპარეზი 57 კგ წონით კატეგორიაში 2022 წლის ევროპის ჭიდაობის ჩემპიონატზე, რომელიც გაიმართა ბუდაპეშტში, უნგრეთში. რამდენიმე თვეში კი მოიპოვა თავისი ვერცხლის მედალი „Matteo Pellicone Ranking Series 2022“ ტურნირში, რომელიც გაიმართა რომში, იტალიაში. მან ასევე მოიპოვა ვერცხლის მედალი 2022 წელს ტუნისში გამართულ ღონისძიებაზე. 2022 წელს ბელგრადში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 55 კგ წონით კატეგორიაში იასპარეზა. 2022 წელს ესპანეთის ქალაქ პონტევედრაში გამართულ 23 წლამდე ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატზე მან 55 კგ წონით კატეგორიაში ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. იასპარეზა ევროპის 2024 წლის ჭიდაობის ოლიმპიურ საკვალიფიკაციო ტურნირზე ბაქოში, აზერბაიჯანში, იმ იმედით, რომ მოიპოვებდა კვალიფიკაციას პარიზის 2024 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე. თუმცა, მეორე მატჩში გამოეთიშა ბრძოლას და ოლიმპიადის საკვალიფიკაციო ეტაპი ვერ გადალახა. ქამალოღლუ წარმოშობით თურქი მესხია. ↑ Arşivlenmiş kopya. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 Ekim 2021. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2021. ↑ Arşivlenmiş kopya. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 Ekim 2021. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2021. ↑ Arşivlenmiş kopya. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 Ekim 2021. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2021. ↑ „Emine Çakmak ve Elvira Kamaloğlundan Rusyada bronz madalya!“. Fanatik. ↑ Female Turkish wrestler Elvira Kamaloğlu wins gold medal (11 March 2022). ↑ 2022 European Wrestling Championships Results Book. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 აპრილი 2022. ციტირების თარიღი: 3 April 2022 ↑ Matteo Pellicone Ranking Series 2022 Results Book. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 ივნისი 2022. ციტირების თარიღი: 25 June 2022 ↑ 2022 Zouhaier Sghaier Results Book. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ივლისი 2022. ციტირების თარიღი: 19 July 2022 ↑ 2022 World Wrestling Championships Results Book. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 სექტემბერი 2022. ციტირების თარიღი: 18 September 2022 ↑ 2022 U23 World Wrestling Championships Results Book. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 ოქტომბერი 2022. ციტირების თარიღი: 25 October 2022 ↑ 11.0 11.1 2024 European Wrestling Olympic Qualification Tournament Results Book. ციტირების თარიღი: 8 April 2024
ენვერ მალაზონია

ენვერ სევერიანის ძე მალაზონია (დ. 6 ივლისი, 1933, თბილისი — გ. 20 აპრილი, 2002, იქვე) — ქართველი ინჟინერი. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის ელექტროტრანსპორტის ფაკულტეტი. 1977 წლიდან იყო სამრეწველო გაერთიანება „საქჩაის“ უფროსი. დაბალხარისხიანი ნედლეულისაგან ჩაის თხევადი კონცენტრატებისა და გამამხნევებელი სასმელების წარმოების ტექნოლოგიური კვლევის, დამუშავებისა და სამრეწველო ათვისებისათვის სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1982). მიღებული აქვს სხვა სახელმწიფო ჯილდოებიც. ენციკლოპედია „საქართველო“
მალი (ქონება)

მალი (არაბ. – დოვლათი, ქონება, სიმდიდრე) — ფეოდალიზმის ეპოქის სამხრეთ კავკასიაში, შუა აზიაში, ირანში, ახლო და შუა აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში: ქონება, ძირითადად მოძრავი (მულქისგან განსხვავებით); ფული; საქონელი; ფულადი გადასახადი, მოგვიანებით – ყოველგვარი გადასახადი. XIII–XIV საუკუნეებში – მალი იყო მონღოლური 14 გადასახადიდან ერთ-ერთი მძიმე სახალხო-სამეუნეო გადასახადი XV საუკუნიდან – ფულადი სახელმწიფო გადასახადი კომლზე 40 თეთრის (ვერცხლის ფული) ოდენობით. 1440 წლს ალექსანდრე I-მა მალი „ამოკვეთა“, მაგრამ მომდევნო საუკუნეებში მისმა შთამომავლებმა კვლავ აღადგინეს. თბილისში მალით იბეგრებოდა კომლის სრულასაკოვანი მამაკაცი. ცოლშვილიანები იხდიდნენ „მთელ მალს“, უცოლოები და ახლად დაქორწინებულები (ქორწინების პირველ წელს) – „ნახევარ მალს“, კომლის შრომის უუნარო მოხუცი მამაკაცები მალის გადასახადისგან თავისუფლდებოდნენ. XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან თბილისში მალი, როგორც დამოუკიდებელი ფულადი გადასახადი, აღარ არსებობდა. იგი მახტას შეუერთდა. XV-XIX საუკუნეებში მალი ირანულ, აზერბაიჯანულ, სომხურ ოფიციალურ დოკუმენტებში მალ-უ-ჯიჰადი – საადგილმამულო გამოსაღები, რენტა-გადასახადი (არაბ. ხარაჯის სინონიმი) იყო. აზერბაიჯანულ და სომხურ სახანოებში XVIII საუკუნის II ნახევრიდან XIX საუკუნის I ნახევრამდე მალი იყო ნატურალური რენტა-გადასახადი, რომლის რაოდენობა განისაზღვრებოდა მოსავლის 1/10, 1/5 ან 1/3-ით. ძიძიგური გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 387.
მალიგორად გაყოფა

მალიგორად გაყოფა (მალიგორა – თანაშეზომით, თანაბრად; ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულის ლექსიკონი) — ძველი ქართული სამართლის ისტორიული ტერმინი. მალიგორად გაყოფა ნიშნავდა გარდაცვლილი პირის ვალაუვალობისას მისი კრედიტორების დაკმაყოფილებას ქონებისა და ვალების თანაფარდობის მიხედვით. მოვალის ქონების მალიგორად გაყოფით კრედიტორების დაკმაყოფილება ხდებოდა გარდაცვლილი მოვალის ქონების პროპორციის მიხედვით მის ვალებთან. ვალი მოვალის მემკვიდრეების ქონებაზე არ გადადიოდა. თუ ვალების გადასახდელად, მოვალის ქონება საკმარისი არ აღმოჩნდებოდა ვალის ნაწილი აუნაზღაურებელი რჩებოდა. ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულის ერთ-ერთი წიგნის 137–138-ე მუხლებით დადგენილი იყო მოვალის გარდაცვალებისას ქონების მალიგორად გაყოფის წესი: „137. თუ კაცი ამოვარდეს და აღარა დარჩეს რა, რაც საქონელი დარჩეს, მალიგორად უნდა, – რამდენიც მოვალე იყოს, ისრე გაიყონ. რა გინდ იმათი ბევრი ემართოს, რაც დარჩომია, ის არის ... “. „138. თუ ქალს მეტი არა დარჩეს რა და საქონელიც დარჩეს, ცოტა რამე სარჩო იმ ქალს უნდა მისცენ და სხვა მოვალეებს მალიგორად გაუყონ. მაგრამ თუ საქონელი არა დარჩა რა, ქალს არა ეთხოება რა. თუ საქონელი და ნასყიდი რამ დარჩა, მოვალეს იქიდამ მიეცემის, თორემ სამკუიდრო მამულიდან ბატონი არ მისცემს“. მალიგორად გაყოფის მნიშვნელობით ასევე გამოიყენებოდა ჰაღის გორად გაყოფა. თბილისის ისტორიის დოკუმენტების კრებულში შეტანილია 1767 წლის 20 ივნისის „ნასყიდობის წიგნი“ („სუთინანთ ხეჩატურას ჯალაბ მარიამისაგან ყუზანანთ მოსესა შვილ მათეოზისადმი“). ამ დოკუმენტის მიხედვით, მოვალის გარდაცვალების შემდეგ კრედიტორებს წარუდგენიათ მოთხოვნები მოვალის ოჯახის წევრების მიმართ. ვალების გადახდის მიზნით, ოჯახის წევრებს გაუყიდიათ მოვალის სახლები. დოკუმენტი შეიცავს ვალების ჩამონათვალს, რაც აჭარბებს ნასყიდობის ფასს, ამიტომ მითითებულია კრედიტორებს შორის ფულის ჰაღის გორად განაწილების წესზე („რაც ამის ქვევით ვალები სწერია, ყველამ თავისი ჰაღის გორათ აიღოს“). ფურცელაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 389. ი. უჯმაჯურიძე, ენციკლოპედია „საქართველო“
სერგეი მალიშევი

სერგეი ივანეს ძე მალიშევი [დ. 12 (25) სექტემბერი, 1906, ბოლშოე გრიბოვო, ახლანდელი მოსკოვის ოლქი — გ. 1971, სუმგაითი, აზერბაიჯანის სსრ] — საბჭოთა ინჟინერ-მეტალურგი, სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943), საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1961). 1932 წელს დაამთავრა მოსკოვის ფოლადის ინსტიტუტი. 1932-1949 წლებში მუშაობდა ზლატოუსტის მეტალურგიულ ქარხანაში მთავარ ინჟინრად. 1949-1957 წლებში მივლინებული იყო ჩინეთსა და ჩეხოსლოვაკიაში. 1957-1962 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მთავარი ინჟინერი. 1962 წელს ს. მალიშევს სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად მიენიჭა ლენინური პრემია რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მილსაგლინ აგრეგატ „400-ის“ მექანიზაციისა და ავტომატიზაციისათვის. არის გამოგონებების ავტორი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 390. ენციკლოპედია „საქართველო“
გევინ ნიუსომი

გევინ კრისტოფერ ნიუსომი (დაიბადა 1967 წლის 10 ოქტომბერი) - ამერიკელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც 2019 წლიდან მსახურობს კალიფორნიის მე-40 გუბერნატორად დემოკრატიული პარტიიდან. ის იყო კალიფორნიის 49-ე ვიცე-გუბერნატორი 2011 წლიდან 2019 წლამდე და სან ფრანცისკოს 42-ე მერი 2004 წლიდან 2011 წლამდე. ნიუსმმა დაამთავრა სანტა კლარას უნივერსიტეტი 1989 წელს. ამის შემდეგ მან დააარსა ღვინის ქარხანა "ფლამფჯექ გრუპი" მილიარდერ მემკვიდრე და ოჯახის მეგობარ გორდონ გეტისთან ერთად. კომპანია გაიზარდა და მართავდა 23 ბიზნესს, მათ შორის ღვინის ქარხნებს, რესტორნებსა და სასტუმროებს. ნიუსომმა თავისი პოლიტიკური კარიერა 1996 წელს დაიწყო, როდესაც სან-ფრანცისკოს მერმა უილი ბრაუნმა ის ქალაქის პარკირებისა და მოძრაობის კომისიაში დანიშნა. მომდევნო წელს ბრაუნმა ნიუსომი სამეთვალყურეო საბჭოს ვაკანსიის შესავსებად აირჩია და 1998 წელს ნიუსომი პირველად აირჩიეს საბჭოში. ნიუსომი სან ფრანცისკოს მერად პირველად 2003 წელს, მეორე ვადით კი 2007 წელს აირჩიეს . 2010 წელს ის კალიფორნიის ვოცე-გუბერნატორი გახდა. ვიცე-გუბერნატორის რანგში, ნიუსომი 2012 წლიდან 2013 წლამდე უძღვდებოდა გავინ ნიუსომის შოუს . 2013 წელს მან ასევე დაწერა წიგნი "სითიზენვილი", რომელიც ეხებოდა ციფრული ინსტრუმენტების გამოყენებას დემოკრატიული ცვლილებებისთვის. ნიუსომი ხელახლა აირჩიეს 2014 წელს . ის კალიფორნიის გუბერნატორი 2018 წელს გახდა. მისი გუბერნატორის დროს ნიუსომი კრიტიკის წინაშე აღმოჩნდა მისი პირადი ქცევისა და ლიდერობის გამო კოვიდ-19 პანდემიის პერიოდში. 2021 წელს მისი თანამდებობიდან გადაყენების მცდელობა იყო, რომელიც წარუმატებლად დასრულდა. ნიუსომი გუბერნატორად მეორე წელს ხელახლა აირჩიეს. ნიუსომი დაიბადა 1967 წლის 10 ოქტომბერს, ტესა თომასის და სახელმწიფო სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის და გეტის ოილის ადვოკატის, უილიამ ალფრედ ნიუსომ III- ის ოჯახში. ის მეოთხე თაობის სან-ფრანცისკანელია. ნიუსომის დედის ერთ-ერთი დიდი პაპა, შოტლანდიელი თომას ადისი, იყო წამყვანი მეცნიერი ნეფროლოგიის დარგში და სტენფორდის უნივერსიტეტის მედიცინის პროფესორი. ნიუსომი მუსიკოს ჯოანა ნიუსომის ბიძაშვილია. ნიუსომის დეიდა დაქორწინებული იყო რონ პელოსიზე, შეერთებული შტატების წარმომადგენელთა პალატის მაშინდელი სპიკერის, ნენსი პელოსის ძმაზე. ↑ შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს.. ↑ Chuck Finnie; Rachel Gordon; Lance Williams (March 23, 2003). „Newsom's Portfolio: Mayoral hopeful has parlayed Getty money, family ties and political connections into local prominence“. The San Francisco Chronicle. დაარქივებულია ორიგინალიდან — February 20, 2008. ციტირების თარიღი: March 11, 2008.
მალსეკო

მალსეკო (ინგლ. Mal secco), ლიმონის ხმელა — ლიმონის სოკოვანი დაავადება. გამომწვევია სოკო Phoma tracheiphila. პირველად აღწერილია ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, საბერძნეთში – კუნძულ ხირსზე (1894), პოროსული დაავადების სახელწოდებით – კუნძულ პოროსზე (1900), შემდეგ – კვიპროსზე, პალესტინაში, თურქეთში (1933) და სწრაფად მოედო ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში არსებულ ციტრუსოვანთა ნარგავებს. დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკებში მალსეკო ციტრუსოვანთა ნარგავებში გამოჩნდა აჭარაში, ციხისძირის საბჭოთა მეურნეობაში (1940-1941), მოგვიანებით კი ქობულეთში, ოზურგეთსა და აფხაზეთში (1952). საქართველოში მალსეკომ ლიმონის ნარგავები მთლიანად გაანადგურა. გადარჩა მხოლოდ მეიერის ლიმონი, რომელიც გამძლე აღმოჩნდა მალსეკოს მიმართ, რაც მისი გენეტიკური თავისებურებებით არის განპირობებული. მალსეკომ გაანადგურა ლიმონის უნიკალური ჯიში „ქართული“ და მისი კლონები (№ 54; № 212, უეკლო), ასევე ვილაფრანკა, ლისბონი, კომუნე, ჯენოა და სხვა, ამიტომ XX საუკუნის 80-90-იანი წლებიდან იგი საქართველოში აღარ გვხვდება. მალსეკო ტრაქეომიკოზული დაავადებაა. სოკო P. tracheiphila იჭრება მცენარის გამტარ სისტემაში როგორც ჰაერიდან, ისე ნიადაგიდან, გამოყოფს ტოქსინებს, რის შედეგადაც იწყება მცენარის მოწამვლა და მექანიკურად წყდება ფესვებიდან ფოთლებისთვის წყლის და საკვები ნივთიერებების მიწოდება. დაავადების პირველი ნიშანია ფოთლების ქლოროზულობა (გაყვითლება) და ცვენა, ყლორტებზე წარმოიქმნება მოყავისფრო-მონაცრისფრო ლაქები, რომელიც იზრდება ყლორტის გარშემო და იწვევს მის ჭკნობას. დაავადების გაძლიერებისას იგი გადადის დაავადებული ყლორტის გასწვრივ და მის გარდიგარდმო განაჭერზე შეიმჩნევა ქსოვილების მოწითალო-მონარინჯისფრო შეფერვა, რაც დაავადების უტყუარი ნიშანია. მერქნის ასეთი შეფერვა კარგად ჩანს ჯერ კიდევ ცოცხალ ყლორტზე, გამხმარ ნაწილზე კი შეუმჩნეველია. ხის დაავადება ნაყოფზეც გადადის და ის იწყებს ცვენას. მიცელიუმი ვითარდება მცენარის მერქანში კარგად განტოტვილი უფერული ჰიფების სახით, რომლებიც მთელი წლის განმავლობაში ინფექციის წყაროს წარმოადგენენ. დაავადების პირველი ნიშნები ვლინდება მარტ-აპრილში, შემდეგ კლებულობს და ზაფხულში მთლიანად წყდება. მალსეკოსთვის, ისევე როგორც სხვა ინფექციური დაავადებებისათვის, არსებობს მთელი რიგი ფაქტორები, რომლებიც განაპირობებს მის გავრცელებას და მავნეობას. ესენია: ჰაერის მაღალი ტენიანობა (65-90%), ტემპერატურა (18-280°C), ლიმონის ჯიშების მიმღეობა, ინფექციური საწყისის არსებობა. მალსეკოს წინააღმდეგ ბრძოლის გზაა მალსეკოგამძლე ლიმონის სელექცია. დღეისთვის კვლავ არის მალსეკოს გავრცელების საშიშროება დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ ზონაში, რადგანაც სოკო P. tracheiphila შემოჰყვა საზღვარგარეთიდან შემოტანილ ლიმონის ნერგებს. ქაშაკაშვილი ც., ხალვაში ნ., ლიმონის ინფექციური დაავადება მალსეკო, ანუ ხმელა, „ახალი აგრარული საქართველო“, 2017, №7. ც. ქაშაკაშვილი, ნ. ხალვაში, ენციკლოპედია „საქართველო“
ნიკოლოზ მალუძე

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე მალუძე (დ. 12 აპრილი, 1929, სოფელი წინანდალი, თელავის რაიონი — გ. 26 ნოემბერი, 1988, მოსკოვი; დაკრძალულია თელავში) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1969), საქართველოს მეცნნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1983). 1952 წელს დაამთავრა თსუ-ის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1952-1958 წლებში მუშაობდა პარტიულ თანამდებობებზე, 1958-1988 წლებში იყო თელავის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის დოცენტი, პროფესორი, გამგე, რექტორი. ნ. მალუძე ავტორია სამეცნიერო ნაშრომებისა, მათ შორის მონოგრაფიების, რომლებიც ეხება საქართველოს მევენახეობისა და მეღვინეობის განვითარების საკითხებს. დიდი წვლილი მიუძღვის თელავის რაიონის სოციალური და ეკონომიკური განვითარების საქმეში. საქართველოს სსრ მევენახეობისა და პირველადი მეღვინეობის თანამედროვე მდგომარეობა და განვითარების პერსპექტივები, თბ., 1967; მევენახეობა საქართველოში და მისი განვითარების პერსპექტივები, თბ., 1967 (თანაავტ.); Основные вопросы развития виноградарства и виноделия в Грузинской ССР, Тб., 1970. ენციკლოედია „საქართველო“
მალუჯათი

მალუჯათი — მიწაზე დაწესებული გადასახადი „ყიზილბაშობის“ დროს. შეესატყვისებოდა ოსმალურ ხარაჯას. მალი დ. მეგრელაძე, ენციკლოპედია „საქართველო“ საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973; სპარსული ისტორიული საბუთები საქართველოს წიგნთსაცავებში, წგ. 1, ნაკვ. 1, ვ. ფუთურიძის გამოც., თბ., 1961.
იდაყვი

იდაყვი — წინა მხრის ძვლისა და მხრის ძვლის დასაკავშირებელი ადგილი. იდაყვი მოიცავს ოლეკრანონს, კუბიტალური ფოსა და მხრის ძვლის გვერდითი და მედიალური ეპიკონდილები. იდაყვის სახსარი არის სამაგრი სახსარი მკლავსა და წინამხარს შორის; უფრო კონკრეტულად მხრის ძვალს შორის და წინამხრის რადიუსსა და იდაყვს შორის, რაც საშუალებას აძლევს წინამხარს და ხელს გადაადგილდეს სხეულისკენ და მოშორებით. ტერმინი იდაყვი სპეციალურად გამოიყენება ადამიანებისა და სხვა პრიმატებისთვის, ხოლო სხვა ხერხემლიანებში ის არ გამოიყენება. ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება წინა კიდურის პლუს სახსარი. იდაყვის სახსრის ფუნქციაა ხელის გაშლა და მოხრა. იდაყვის მოძრაობის დიაპაზონი არის გაშლა 0 გრადუსიდან იდაყვის მოხრა 150 გრადუსამდე. კუნთები, რომლებიც ხელს უწყობენ ფუნქციონირებას, არის ყველა მოქნილი (ბიცეპსი brachii, brachialis და brachioradialis) და გაფართოების (ტრიცეპსი და ანკონეუსი). ადამიანებში იდაყვის მთავარი ამოცანაა ხელის სწორად განთავსება სივრცეში ზედა კიდურის მოხრით და გაშლით. მიუხედავად იმისა, რომ ზედა რადიონულნარული სახსარი იზიარებს სახსრის კაფსულას იდაყვის სახსართან, ის არ თამაშობს ფუნქციურ როლს იდაყვში. ↑ იდაყვის განმარტება ↑ MeSH Browser". meshb.nlm.nih.gov. Retrieved 8 January 2022. ↑ [Kapandji, Ibrahim Adalbert (1982). The Physiology of the Joints: Volume One Upper Limb (5th ed.). New York: Churchill Livingstone.] ↑ [Palastanga, Nigel; Soames, Roger (2012). Anatomy and Human Movement: Structure and Function (6th ed.). Elsevier. ISBN 9780702040535.] ↑ Elbow MeSH Descriptor Data 2024
ოპტიკური მინა

ოპტიკური მინა — მაღალი გამჭვირვალობის ერთგვაროვანი ქიმიურად მდგრადი მინა. მზადდება ზუსტად მოცემული ოპტიკური თვისებებით – გარდატეხის მაჩვენებელი (1.4-დან 2.04-მდე) და დისპერსიის კოეფიციენტი (70-დან 78-მდე). ამ თვისებათა მიხედვით განასხვავებენ ოპტიკური მინის ორ სახეობას: კრონს (მცირე გარდატეხის მაჩენებელი და დისპერსიის კოეფიციენტი დიდი) და ფლინტს (კრონის საპირისპირო თვისებებით). ოპტიკური მინა გამოიყენება ოპტიკური ინსტრუმენტებისა და ხელსაწყოების (სათვალე, ობიექტივი, მიკროსკოპი, ფოტომეტრი) დასამზადებლად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 548.
ჰავაიური ენა

ჰავაიური ენა (თვითსახელწოდება — ჰავ. ‘Ōlelo Hawai‘i [ʔoːˈlɛlo həˈvɐjʔi]) — ავსტრონეზიული ენების ოჯახის ერთ-ერთი ენა; წარსულში ჰავაის კუნძულების მთავარი ენა იყო. ჰავაიელების ყველაზე დიდი და ხალხმრავალი თემი, რომლის მშობლიური ენა ჰავაიურია, ცხოვრობს კუნძულ ნიჰაუზე. ჰავაიურს პირველ ენად იყენებს ჰავაის არქიპელაგის დაახლოებით ერთნახევარი მილიონი მოსახლიდან რამდენიმე ათეული ათასი. როგორც მეორე ენა, ჰავაიური კვლავ ინარჩუნებს თავის გავლენას; ის ასევე ისწავლება ჰავაის უნივერსიტეტში, სადაც არის სპეციალური პროგრამები მისი შესწავლისთვის. ჰავაიურთან მონათესავე ენები გავრცელებულია წყნარ ოკეანეში; მასთან ყველაზე ახლომონათესავეა ტაიტიური და მარკიზული (მარკიზის კუნძულების დიალექტები), ასევე მაორი ენა. ჰავაიურთან ნაკლებად ახლოა დასავლეთ პოლინეზიის სამოური და ტონგური ენები. Крупа В. Гавайский язык. Москва: Наука, 1979. 76 с.: схемы. (Серия: Языки народов Азии и Африки). Тираж 1000 экз. Цена 70 коп. Лингвистический энциклопедический словарь / редактор В. Н. Ярцева. М., 1990. Elbert S. K., Pukui M. K. Hawaiian Grammar. Honolulu: UH Press, 1979. Szczerbowski T. Wyspy Hawajskie: język i kultura [Гавайские острова: язык и культура]. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2006, ISBN 83-7271-407-X
ნარდი

ნარდი — სამაგიდო თამაში ორი მოთამაშისათვის სპეციალურ დაფაზე, რომელიც ორ ნაწილადაა გაყოფილი და რომელზეც მოთამაშეები შაშებს გადაანაცვლებენ გაგორებულ კამათელზე ამოსული ქულის მიხედვით. მოთამაშე იგებს დაფიდან ყველა შაშის ამოღებით. ნარდის თამაშის მრავალი ვარიანტი არსებობს, თუმცა ყველა მათგანს საერთო ნიშნები აქვს. ნარდი ერთ-ერთი უძველესი სამაგიდო თამაშია მსოფლიოში. მიუხედავად იმისა, რომ თამაშის მსვლელობაში გაგორებული კამათლის გამართლებას დიდი მნიშვნელობა აქვს, არანაკლებ მნიშვნელოვანია სტრატეგიაც. კამათლის ყოველ გაგორებაზე მოთამაშემ უნდა აირჩიოს შაშების გადათამაშების მრავალი ვარიანტიდან ერთი და გაითვალისწინოს მოწინააღმდეგის საპასუხო სვლებიც. მოთამაშეებს თამაშის დროს შეუძლიათ ფსონის ჩამოსვლაც. არსებობს გავრცელებული ტაქტიკების და კომბინაციების ცნობილი რეპერტუარიც. ჭადრაკის მსგავსად კომპიუტერული მეცნიერები ნარდსაც დიდი ინტერესით სწავლობენ. ამ კვლევების წყალობით დამუშავებულია ნარდის სათამაშო პროგრამები, რომელთაც მსოფლიო კლასის მოთამაშე ადამიანების დამარცხება შეუძლიათ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნარდი ნარდი დაარქივებული 2012-01-19 საიტზე Wayback Machine. Open Directory Project-ზე. (ინგლისური)
ვან დე გრააფის გენერატორი

ვან დე გრააფის გენერატორი, ვან დე გრააფის ამჩქარებელი — ელექტროსტატიკური გენერატორი მუდმივი მაღალი ძაბვის (პრაქტიკულად ~10 მლნ. ვ) მისაღებად. შეიმუშავა ამერიკელმა ფიზიკოსმა რობერტ ვან დე გრააფმა 1929 წელს. გენერატორს იყენებენ დამუხტული ნაწილაკების ამჩქარებლად. გენერატოს ზემოდან ჩამოცმული აქვს ფუღურო ლითონის გუმბათი, რომლის ქვემოთაც განთავსებულია დიელექტრიკული ლენტური ღვედი, რომელიც თავის მხრივ მოძრაობაში მოიყვენება ელექტროძრავაზე მიერთებული დიალიექტრიკული ცილინდრით (ლენტური კონვეიერის ქვედა ბოლო). ბრუნვისას დიელექტიკული ცილინდრი — ღვედთან ურთიერთშეხებისას, ამ უკანასკნელს მუხტავს ელექტრული მუხტით, რომელიც ღვედიდან ლითონის გუმბათზე გადაეცემა ღვედის კონვეიერის მეორე ბოლოს არსებული სავარცხლის მსგავსი ლითონის მუხტის ამკრეფით. ბრუნვის შედეგად ლითონის გუმბათზე აკუმულირდება უარყოფითად დამუხტული ელექტრული მუხტი, რომლიდანაც რკალური განმუხტვა შეგვეძლება დამიწების გზით. მაღალძაბვიანი ამჩქარებელი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 288.
არგო (საბაგირო გზა)

საბაგირო გზა „არგო“ — მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქალაქ ბათუმში. საბაგირო გზა არგო კომპანია „ტურინვესტ ჯგუფის“ ერთ-ერთი პროექტია, რომელსაც საფუძველი 2008 წელს ჩაეყარა, მშენებლობას დაახლოებით 5 წელი დასჭირდა და 2013 წლის 17 აგვისტოს ოფიციალურად გაიხსნა. საბაგირო გზა დააპროექტა და დაამზადა ინჟინერიის კომპანია Doppelmayr-მა. გზის სადგურების, ასევე კომპლექსის არქიტექტურა დაამუშავა კომპანია CallisonRTKL-მა. საბაგირო გზა არგოს კონცეფცია არგონავტების თქმულების, არგოს მითის ირგვლივაა აგებული, შესაბამისად, საბაგირო გზის, კომპლექსის შიდა და გარე სივრცეების, მთლიანად შენობის დიზაინი და არქიტექტურა მჭიდროდ უკავშირდება ძველი კოლხეთის ყველაზე ცნობილი „სტუმრების“ მოგზაურობასა და თავგადასავალს. კომპლექსის ძირითადი ნაწილი ანურიის მთაზე, ზღვის დონიდან 256 მეტრ სიმაღლეზეა განთავსებული. იქ მოხვედრა შესაძლებელია „არგოს“ საბაგირო გზით, რომლის ქვედა სადგური ბათუმში, გოგებაშვილის ქუჩაზეა. საბაგირო გზის სიგრძე 2586 მეტრია, მოძრაობს 8-ადგილიანი 20 გონდოლა და ერთი მიმართულებით მგზავრობას დაახლოებით 15 წუთი სჭირდება. „არგოზე“ მუშაობს კაფე-ბარი, ღვინის და სუვენირების მაღაზია, ასევე „გემბანზეა“ განთავსებული ღია კაფე, აქვეა ფოტოჯიხური, სანაყინე, გადმოსახედი ბაქანი და სხვა. საბაგირო გზა არგოს ტექნიკური პარამეტრები: ამძრავი სადგურის სიმაღლე ზღვის დონიდან: 256,75 მ. სადგურებს შორის ჰორიზონტალური მანძილი: 2586 მ. საყრდენი ანძების რაოდენობა: 7. მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე: 5 მ/წ. გონდოლების საერთო რაოდენობა: 20. გონდოლების ტევადობა: 8 მგზავრი (640კგ). „არგო“ კომპანია „ტურინვესტ ჯგუფის“ ერთ-ერთი პროექტია. ბათუმის საბაგირო გზის გახსნა - აჭარის ტელევიზია საბაგირო გზა არგო საქართველოს ტურისტული გზამკვლევი ტურ-ინვესტ ჯგუფის პროექტი - კულტურულ-გასართობი კომპლექსი არგო
მილიმეტრი ვერცხლისწყლის სვეტისა

მილიმეტრი ვერცხლისწყლის სვეტისა, ვეცხლისწყლის სვეტის მილიმეტრი (აღნიშვნა: მმ. ვწყ. სვ., mm Hg ან mmHg), ტორი (ინგლ. Torr) — წნევის სისტემის გარეშე ერთეული, უდრის 7005101325000000000♠101325/760 ≈ 133.322 პა-ს. წნევის სისტემის გარეშე ერთეულის „ტორის“ სიდიდე ძალზედ ახლოს დგას 1 მმ. ვწყ. სვ.-თან. სახელი დაერქვა ევანჯელისტა ტორიჩელის პატივსაცემად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 696.