laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სოფია პომერანიელი

სოფია პომერანიელი (გერმ. Sophia von Pommern, დან. Sophie af Pommern, ნორვ. Sophie av Pommern; დ. 1 იანვარი, 1498, შჩეცინი, საღვთო რომის იმპერია — გ. 13 მაისი, 1568, კილი, დანიის სამეფო) — გრიფინზების დინასტიის წარმომადგენელი. პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ X-ისა და პოლონეთის პრინცესა ანა იაგელონის ასული. დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი 1523-1533 წლებში როგორც ფრედერიკ I-ის მეორე მეუღლე. სოფია დაიბადა 1498 წლის 1 იანვარს, საღვთო რომის იმპერიაში შემავალ პომერანიის საჰერცოგოს დედაქალაქ შჩეცინში. იგი იყო პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ X-ისა და მისი ცოლის, პოლონეთისა და ლიტვის პრინცესა ანა იაგელონის ქალიშვილი. მას შემდეგ რაც დანიის მეფის შუათანა ვაჟის, პრინცი ფრედერიკის პირველი ცოლი, პრინცესა ანა ბრანდენბურგელი 1514 წელს გარდაიცვალა, ფრედერიკმა ახალი ცოლის ძიება დაიწყო. 1515 წელს ფრედერიკი და სოფია დაქორწინდნენ. მას შემდეგ, რაც 1523 წელს ფრედერიკმა თავისი ძმისწული, მეფე კრისტიან II ტახტიდან ჩამოაგდო და თავად გამეფდა, სოფია დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი გახდა. 1525 წლის 13 აგვისტოს შედგა მისი კორონაცია. კორონაციის შემდეგ მან იმოგზაურა ლოლანდში, ფალსტერში, კილში, პოლნსა და ჰოლშტაინში. 1526 წლიდან მისი სასახლის დიასახლისად დაინიშნა ანა მეინსტრაპი. სოფია, როგორც დედოფალი არასდროს ყოფილა პოლიტიკურად ან კულტურულად აქტიური. იგი ძალიან ჩუმი და შეუმჩნეველი პიროვნება იყო სამეფო კარზე. მას ასევე დიდი უთანხმოება ჰქონდა ქმართან, რადგან ტახტის მემკვიდრედ სოფიას მათი ვაჟის გამოცხადება სურდა, ფრედერიკის მემკვიდრე კი მისი უფროსი ვაჟი იყო, რომელიც მას პირველი ცოლისგან ჰყავდა. 1533 წელს, მას შემდეგ რაც ფრედერიკი გარდაიცვალა და ტახტზე მისი ვაჟი ავიდა, რომელიც პირველი ცოლისგან ჰყავდა, სოფია გოტორპის ციხესიმაგრეში გადასახლდა შვილებთან ერთად. 1536 წელს მეფემ მას მთელი ქონება ჩამოართვა, 1540 წელს კი იგი იძულებული გახდა გოტორპიც დაეთმო და საცხოვრებლად კილში გადასულიყო სადაც გარდაიცვალა კიდევ 1568 წლის 13 მაისს, 70 წლის ასაკში. ჰანსი (დ. 28 ივნისი, 1521 — გ. 2 ოქტომბერი, 1580), ჰოლშტაინ-ჰადერსლევის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; ელიზაბეტი (დ. 14 ოქტომბერი, 1524 — გ. 15 ოქტომბერი, 1586), პირველად ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-სჩვერინის ჰერცოგ მაგნუს III-ს, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი იქორწინა მეკლენბურგის ჰერცოგ ულრიხზე; ადოლფი (დ. 25 იანვარი, 1526 — გ. 1 ოქტომბერი, 1586), ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო კრისტინა ჰესენელი, რომელთანაც შეეძინა ათი შვილი; ანა (დ. 1527 — გ. 4 ივნისი, 1535), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; დოროთეა (დ. 1528 — გ. 11 ნოემბერი, 1575), ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-სჩვერინის ჰერცოგ კრისტოფს; ფრედერიკი (დ. 13 აპრილი, 1532 ·— გ. 27 ოქტომბერი, 1556), შლეზვიგის ეპისკოპოსი. Politikens bog om Danske monarker, af Benito Scocozza, 1997 Danske dronninger i tusind år, af Steffen Heiberg, 2000.
სოფიო ბუაჩიძე

სოფიო მოსეს ასული ბუაჩიძე (დ. 7 იანვარი, 1913 [ძვ. სტ. 24 დეკემბერი, 1912], ხარაგაული ― გ. 29 მარტი, 1990, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1953), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960). 1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1956-1972 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის, 1972-იდან კი ზოგადი ქირურგიის კათედრის პროფესორი. მუშაობს მუცლის ღრუს ქირურგიულ პრობლემებზე. სსრკ V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 547. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 488.
ალუვიური ნიადაგი

ალუვიური ნიადაგი — მდინარის აკუმულაციური მოქმედებით წარმოქმნილი ნიადაგი. განეკუთვნება აზონალური ნიადაგების ჯგუფს (იხ. ნიადაგის კლასიფიკაცია).ალუვიური ნიადაგი გვხვდება ყველა ლანდშაფტურ ზონაში, სხვადასხვა სისქისა და განსხვავებული გრანულომეტრიული შედგენილობისაა; სხვადასხვა რაოდენობით შეიცავს კირს, ჰუმუსსა და საკვებ ელემენტებს; მეტ-ნაკლებად ხირხატიანია, ახასიათებს სუსტად დიფერენცირებული ჰორიზონტები და შრიანობა. საქართველოში ალუვიური ნიადაგების საკმაოდ დიდი მასივები გვხვდება კოლხეთის დაბლობზე, ქართლისა და კახეთის ვაკეებზე. განასხვავებენ მცირე სისქის ძლიერ ხირხატიან, საშუალო და დიდი სისქის, უკარბონატო, კარბონატულ, თიხიან-მტვრიან, ძლიერ კარბონატულ („ლამი“), დაჭაობებულ, გაეწრებულ, ჭალის ტყისა და სხვა ალუვიური ნიადაგს. აღმოსავლეთ საქართველოში ალუვიურ ნიადაგს უმეტესად იყენებენ ხორბლეულის, ხეხილის, ვაზისა და ბოსტნეულ-ბაღჩეული კულტურებისათვის; დასავლეთ საქართველოში მოჰყავთ სიმინდი და ბოსტნეული კულტურები, უკარბონატო ალუვიურ ნიადაგზე კი გაშენებულია ჩაი. საბაშვილი მ., საქართველოს სსრ ნიადაგები, თბ., 1965. გოგატიშვილი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 337.
სამუელ ბუაჩიძე

სამუელ გრიგოლის ძე ბუაჩიძე (პარტიზანული ფსევდონიმი ნოე; დ. 17 ივლისი [ძვ. სტ. 5 ივლისი], 1882, ფარცხნალი, შორაპნის მაზრა ― გ. 3 ივლისი [ძვ. სტ. 20 ივნისი], 1918, ვლადიკავკაზი) — რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე. ჩრდილოეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლებისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. კომპარტიის წევრი 1902-იდან. დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელი და მასწავლებელთა კურსები. 1905 წელს იყო რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომიტეტის წევრი, ბელაგორის (ახლანდელი ხარაგაული) ბოლშევიკური ორგანიზაციის მეთაური და დასავლეთ საქართველოში გლეხთა შეიარაღებული გამოსვლების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1906-1907 წლებში აქტიურ რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ვლადიკავკაზში, დონის როსტოვსა და მოსკოვში. რევოლუციურ მოღვაწეობისათვის ბუაჩიძე სამხედრო-საველე სასამართლოს გადასცეს. მას სიკვდილი დასჯა მოელოდა, მაგრამ გაქცევა მოახერხა. 1907 წელს ბუაჩიძე მოსკოვში დააპატიმრეს და 4 წლის საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ ციმბირში სამუდამოდ გადასახლება მიუსაჯეს. 1911 წელს საზღვარგარეთ გაიქცა. ჯერ თურქეთში ცხოვრობდა, შემდეგ ბულგარეთში, სადაც დაუახლოვდა ბულგარეთის რევოლუციური მოძრაობის ბელადებს დ. ბლაგოევს და გ. დიმიტროვს, მონაწილეობდა ბულგარეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიის მემარცხენე მიმდინარეობის — "ვიწრო სოციალისტების" მუშაობაში, აქვეზნებდა სტატიებს ბულგარეთის პრესაში. 1914-1915 წლებში ბუაჩიძემ წერილობითი ურთიერთობა დაამყარა ვლადიმერ ლენინთან. ბულგარეთიდან ბუაჩიძე შვეიცარიაში გადავიდა და ჟენევის ბოლშევიკური ჯგუფის აქტიური წევრი გახდა. იქ პირადად გაიცნო ლენინი, მუშაობდა რსდმპ (ბ) ცკ-ის დავალებით. 1917 წლის აპრილში ბუაჩიძე ემიგრაციიდან რუსეთში დაბრუნდა. პარტიის ცკ-მა იგი გაგზავნა ვლადიკავკაზში, სადაც სერგეი კიროვთან ერთად აქტიური მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯევბისა და განმტკიცებისათვის ბრძოლაში. ბუაჩიძე იყო ვლადიკავკაზის ბოლშევიკური ორგანიზაციის თავმჯდომარე, ვლადიკავკაზის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს პრეზიდიუმისა და რსდმპ (ბ) კავკასის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წლის მარტში ბუაჩიძე თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. ენერგიულად იბრძოდა თერგის ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის აღდგენისათვის, თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებისათვის. 20 ივნისს მიტინგზე გამოსვლის დროს მოკლეს კონტრრევოლუციონერებნა. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში. სვანიძე კ., სამუელ (ნოე) გრიგოლის ძე ბუაჩიძე, თბ., 1956; Дубинский-Мухадзе И., Ной Буачидзе, М., 1960; ივანიძე კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 547.
კოლაბორაციონიზმი

კოლაბორაციონიზმი (ფრანგ. collaboration — „თანამშრომლობა“) — გაცნობიერებული, ნებაყოფლობითი და განზრახული თანამშრომლობა მტერთან, რომელიც მიმართულია საკუთარი ქვეყნის საზიანოდ. ტერმინი უფრო ხშირად გამოიყენება ვიწრო მნიშვნელობით: ოკუპანტებთან თანამშრომლობა. გამოყოფენ კოლაბორაციონიზმის ორ ფორმას: იძულებითი კოლაბრაციონიზმი შეგნებული კოლაბორაციონიზმი ტერმინმა ნეგატიური მნიშვნელობა შეიძინა მეორე მსოფლიო ომის დროს. საფრანგეთში კოლაბორაციონისტებს უწოდებენ იმ პირებს, რომლებიც ევროპაში ფაშისტური გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე 1939-1945 წლებში თანამშრომლობდნენ ნაცისტებთან. ↑ "Collaborationism", The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. ↑ კოლაბორაციონიზმი
იენიქენდი (ზანგილანი)

იენიქენდი (აზერ. Yenikənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
იუსიფლარი

იუსიფლარი (აზერ. Yusiflər) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იუსიფლარი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
იუხარი-იემაზლი

იუხარი-იემაზლი (აზერ. Yuxarı Yeməzli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. იუხარი-იემაზლი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ზარნელი

ზარნელი (აზერ. Zərnəli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
მიხეილ გიორგაძე (წყალბურთელი)

მიხეილ რევაზის ძე გიორგაძე (დ. 14 მარტი, 1961, ქუთაისი) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი (მეკარე). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1982). დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თამაშობდა თბილისის „დინამოსა” (1977–89) და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში (1981–89). იყო მსოფლიოს თასის მფლობელი (1981), მსოფლიოს ჩემპიონი (1982), მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (1983), ევროპის სამგზის ჩემპიონი (1983, 1985, 1987), სეულის ოლიმპიადის მესამე პრიზიორი (1988). გუგუშვილი, ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 14-15. მიხეილ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მიხეილ გიორგაძე — ქართული სპორტი მიხეილ გიორგაძე — Sports Reference ↑ სეული 1988. საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი. ციტირების თარიღი: 21 იანვარი, 2022 ↑ დანელია, ვაჟა. (28 თებერვალი, 2019) მიხეილ გიორგაძე: სიხარული ემოციურად გამოვხატე... წამოვიდა ბოთლებისა და მონეტების წვიმა. lelo.ge. ციტირების თარიღი: 21 იანვარი, 2022
პუატუ

პუატუ (ფრანგ. Poitou) — ისტორიული ოლქი დასავლეთ საფრანგეთში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. პუატუს ტერიტორიაზეა ვანდეის, ვიენის, ნაწილობრივ დე-სევრის დეპარტამენტები. ფართობი 19 ათ. კმ². მთავარი ქალაქი – პუატიე. ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ბორცვიანი ვაკეა. ეკონომიკის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა, უმთავრესად მესაქონლეობა, მეღორეობა და მეფრინველეობა. მოჰყავთ ხორბალი, ქერი, საკვები ბალახი, ბოსტნეული კულტურები. ამუშავებენ სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულს. ქალაქებში მორტანსა და პუატიეში მანქანათსაშენი საწარმოებია. მორგანის რაიონში იღებენ ურანის მადანს. სახელწოდება „პუატუ“ დაკავშირებულია ამ ტერიტორიაზე ძველად მცხოვრები პიქტონების ტომის სახელთან. პუატუ აკვიტანიის შემადგენლობაში შედიოდა. IX საუკუნიდან საგრაფოა, რომლის გრაფები აკვიტანიის ჰერცოგები გახდნენ. აკვიტანიასთან ერთად პუატუ 1154 წლიდან ინგლისის სამფლობელო იყო, ხოლო პარიზის 1259 წლის ხელშეკრულებით მთლიანად საფრანგეთს დაუბრუნდა. ბრეტინის ზავით (1360) კვლავ ინგლისის ხელში გადავიდა. 1369-1373 წლებში დაიბრუნა საფრანგეთმა. წარმოადგენდა ვანდეის ომის ერთ-ერთ მთავარ რაიონს. 1790 წელს შემოღებული ახალი ადმინისტრაციული დაყოფით პუატუს პროვინცია გაუქმდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 226.
ნესტორ გიორგაძე

ნესტორ ასალოს ძე გიორგაძე (დ. 9 იანვარი, 1901, სოფ. გუთური, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 აგვისტო, 1983) — ქართველი ინჟინერი, მშენებელი. მუშაობდა შირაქის მარცვლეულის საბჭოთა მეუნეობის დირექტორად (1931–1933), საქართველოს კონსერვტრესტის მმართველის მოადგილედ (1933). 1935–1938 წლებში ხელმძღვანელობდა პირველი ჩაის გადასამუშავებელი ფაბრიკის (ლაითური) მშენებლობასა და დაბა ლაითურის გაშენებას (ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი). შემდგომ რუსეთში, ქ. სტალინგრადში (ახლანდ. ვოლგოგრადი) მონაწილეობდა მცირე სიმძლავრის სატანკო ძრავების ქარხნის მშენებლობაში. 1942 წლიდან კვლავ საქართველოში მუშაობდა. დიდი ღვაწლი მიუძღვის რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის აშენებასა და თვით ქალაქ რუსთავის განაშენიანებაში. 1946–1960 წლებში იყო ამიერკავკავკასიის მეტალურგმშენის ტრესტის მმართველი. 1951 წელს რკინაბეტონის ნაკეთობათა (კერძოდ, მილების) ახალი მეთოდის დამუშავებისა და დანერგვისათვის მიენიჭა სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (სხვებთან ერთად), ხოლო 1958 წელს — სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. 1960 დაინიშნა საქართველოს სსრ-ის მშენებლობის მინისტრის მოადგილედ. იმავდროულად, 1963 წელს დაევალა კურორტ ბიჭვინთაში მიმდინარე სამუშაოების ხელმძღვანელობა. იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს I, II, III, IV და V მოწვევების დეპუტატი. 1971 წლიდან პენსიაზე იყო. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები (ლენინის ორდენი, შრომის წითელი დროშის ორი ორდენი, წითელი ვარსკვლავის ორი ორდენი და სხვ.). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 15. ნესტორ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ნესტორ გიორგაძის ბიოგრაფია (I მოწვევა) ნესტორ გიორგაძის ბიოგრაფია (II მოწვევა) ნესტორ გიორგაძის ბიოგრაფია (III მოწვევა) ნესტორ გიორგაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა) ნესტორ გიორგაძის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
სენეშალი

სენეგალი (ფრანგ. sénéchal < გვიანდ. ლათ. siniscalcus — უფროსი მსახური) — 1. V-VIII საუკუნეების ფრანკთა სახელმწიფოში მეფის სასახლის მთავარი მმართველი. VIII საუკუნიდან ასრულებდა სასამართლო და სამხედრო ფუნქციებს. სენეშალები ჰყავდათ დიდ სენიორებსაც. 2. XIII საუკუნის სამხრეთ და დასავლეთ საფრანგეთში მეფის მოხელეები, სასამართლო ადმ. ოლქის (სასენეშალოს) უფროსი, რომელსაც ფართო სასამართლო, ადმინისტრაციული, ფინანსური და სამხედრო უფლებები ჰქონდა. ნიშნავდნენ უმთავრესად ადგილობრივ, ფეოდალური დიდკაცობის წარმომადგენლებისაგან. XVI საუკუნიდან სენეშალს მხოლოდ სამხედრო ფუნქციები შერჩა. საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს სენეშალის თანამდებობა გამუქმდა. ჩრდილოეთ საფრანგეთში მას შეესაბამებოდა ბაი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 286.
სენიორია

სენიორია (ფრანგ. Seigneurie) — ფეოდალური მამული საფრანგეთსა და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში. მემამულე (სენიორი) იყო სენიორიაში შემავალი ყველა მიწის უზენაესი მესაკუთრე, მისი უფლებები ვრცელდებოდა დამოკიდებული გლეხის პიროვნებაზეც. სენიორია შეიძლებოდა ყოფილიყო აგრეთვე ფეოდალური მამულის ერთ-ერთი სახეობა, რომელშიაც მიწა-წყლის მეტი ნაწილი საბატონო მეურნეობას ეკავა ან, პირიქით, მიწა-წყალი მთლიანად დამოკიდებულ გლეხებს შორის იყო დანაწილებული. ასეთი გლეხები სენიორს ნატურალურ ან ფულად გადასახადებს უხდიდნენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 287.
სენიორი

სენიორი (ფრანგ. seigneur < ლათ. senior) — სენიორიის მესაკუთრე, ფეოდალი. ჩვეულებრივ, სენიორი ვასალური იერარქიია წევრი იყო (იხ. ვასალიტეტი). ამიტომ სენიორი ზოგჯერ ვასალთა ჯგუფის ბატონის მნიშვნელობითაც იხმარებოდა. ტერიტორიის უზენაეს სენიორსს (მეფე, ჰერცოგი) სიუზერენი ეწოდებოდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 287.
აპანაჟი

აპანაჟი (ფრანგ. apanage) — საფრნაგეთში და ევროპის სხვა ქვეყნებში სამეფო დომენის ნაწილი, საუფლისწულო, რომელიც ეძლეოდათ მეფის ოჯახის მამრობითი სქესის უგვირგვინო წარმომადგენლებს. საფრანგეთში არსებობდა XIII–XVII საუკუნეებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 507.
მაიკლ დილი

მაიკლ დილი (ინგლ. Michael Deeley) — ბრიტანელი კინოპროდიუსერი, რომლის ყველაზე მეტად ცნობილია ისეთი ნამუშევრებით როგორებიცაა „ძარცვა იტალიურად“ (1969), „ადამიანი, რომელიც დედამიწაზე ჩამოვარდა“ (1976), „ირმებზე მონადირე“ (1978) და „სამართებელზე მორბენალი“ (1982). Michael Deeley, Blade Runners, Deer Hunters and Blowing the Bloody Doors Off: My Life in Cult Movies, Pegasus Books, 2009. მაიკლ დილი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
Ӷә

Ӷә, ӷә ([ღჿ] — წარმოითქმება, როგორც „ღუ“) — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. ის თანხმოვანია. გამოიყენება აფხაზურ ენაში. აღნიშნული დიგრაფი გამოიყენება შემდეგ ენებში: ლ. ავიძბა, ე. კოკოსკერია, „აფხაზური ზეპირმეტყველების გაკვეთილები“ / თსუ-ს გამოცემა, თბ., 2014
Хъв

Хъв, хъв — კირილური დამწერლობის ტრიგრაფი. გამოიყენება აბაზურ ენაში.
ХӀ

ХӀ, хӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზურ, ხუნძურ, აღულურ, დარგუულ, ინგუშურ, ლაკურ, ჩეჩნურ ენებში.
ასანდუნის ბრძოლა

ასანდუნის ბრძოლა (ან ესენდუნი) — 1016 წლის 18 ოქტომბერს გამართული ბრძოლა. მასში ერთის მხრივ მონაწილეობდა გერმანული ტომი დანები კნუდ I დიდის მეთაურობით, ხოლო მეორეს მხრივ ესექსელები ედმუნდ რკინისმხარას მეთაურობით. ბრძოლა დანების გამარჯვებით დასრულდ. ის დანების მიერ ინგლისის ხელახალი დაპყრობისთვის გამართული ბოლო ბრძოლა იყო. ბრძოლის ადგილთან დაკავშირებით არსებობს განსხვავებული მოსაზრებები. მკვლევარების ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს იყო აშდონი ჩრდილოეთ ესექსში ხოლო სხვები მიიჩნევენ, რომ აშინგდონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ესექსში. Benton, Philip (1867). The History of Rochford Hundred.  ↑ Smith, Ernest F.. Tewkesbury Abbey, [1916], Notes on Famous Churches and Abbeys, London: SPCK, გვ. 2.
ახმეტის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ახმეტის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ახმეტის რაიონში. ტერიტორია შეიცავდა უფრო მეტად მთაგორიან ტყიან ადგილებს. მის ფართობში სუბალპური ზონაც შედიოდა. ველობები შედარებით მცირე და მთლიანად ათვისებული იყო სოფლის მეურნეობის კულტურებისათვის. აქ გვხვდებოდა ირემი, შველი, არჩვი, კურდღელი და ჯიხვი. ეს უკანასკნელი ზამთრობით ტყის ზონაში აფარებდა თავს. მრავლად იყო ბეწვეულის მომცემი ცხოველები: კვერნა, მაჩვი; აქ იყო გარეული ღორის გამრავლების შესაძლებლობა; მოიპოვებოდა დათვი; გვხვდებოდა როჭო, შურთხი, ქედანი და მტრედი. ახმეტის ველობებს ამშვენებდა კავკასიური ხოხობი. მიმოფრენის დროს უხვადა იყო ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ. მტაცებელი ცხოველებიდან აქ მოიპოვებოდა მგელი, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ. 1965 წელს ალავერდის ტერიტორიაზე მიწერილ სანადირო მეურნეობაში მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე მონადირეებისათვის ააგეს ორსართულიანი სახლი. მეურნეობის ეს უბანი მოიცავდა 2.500 ჰექტარ ფართობს. მეურნეობაში გაძლიერებული იყო დაცვა, გაკეთებული იყო მეურნეობის საზღვრების აღმნიშვნელი წარწერები, ტყის ზოლი დაჰყვებოდა მდინარე ალაზანს და მასში ფშების სახით მოედინებოდა ალაზნის ნაჟური წყალი, რაც კარგ პირობებს ქმნიდა ცხოველთათვის. აქ ტყე შედგებოდა ჭალის ტყეებისათვის დამახასიათებელი ფოთლოვანი ჯიშებისაგან, კარგადა იყო განვითარებული ქვეტყე. ვ. ბურჯანაძე, მონადირის ცნობარი, გვ. 182–183, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.
ბოლნისის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ბოლნისის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ბოლნისის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 6000 ჰექტარი სანადირო სავარგული შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით — მარნეულის რაიონი, დასავლეთით — დმანისის რაიონი, ჩრდილოეთით — თეთრიწყაროს რაიონი, სამხრეთით — სომხეთის სსრ. ამ რაიონის ბუნებრივი პირობები ხელს უწყობდა, რომ აქ მომრავლებულიყო შველი, კურდღელი და სხვ. რაიონის ტერიტორიაზე მდებარე სანადირო სავარგულებზე შეიძლებოდა მოწყობილიყო კარგი სანადირო მეურნეობა. სანადირო სავარგულები აქ ადვილად მისადგომი იყო, ამიტომ სანადირო ფაუნის დაცვას განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა. სანადირო სასარგებლო ცხოველებიდან აღსანიშნავი იყო შველი, კურდღელი, დათვი, კვერნა, ციყვი, მაჩვი, კაკაბი, ქედანი, მტრედი; მავნე მტაცებლებიდან — მგელი, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ. გადაფრენის დროს აქ თავს იყრიდა მწყერი და ტყის ქათამი, მდინარე დებედაზე კი — იხვი და ბატი. რაიონის ტერიტორიაზე იშვიათად შემოფრინდებოდა სავათი და სარსარაკი. ვ. ბურჯანაძე, მონადირის ცნობარი, გვ. 183–184, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.
ბორჯომის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ბორჯომის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ბორჯომის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 25 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით — წალკის რაიონი, დასავლეთით — ორჯონიკიძის რაიონი, ჩრდილოეთით — ხაშურის რაიონი, სამხრეთით — ახალქალაქის, ასპინძისა და ახალციხის რაიონები. მისი რელიეფი ძირითადად მთაგორიანი იყო ვიწრო ხეობებით, შეიცავდა აგრეთვე სუბალპური ზონის მცირე ტერიტორიას; ტყე აქ ძირითადად წიწვიანი ჯიშებისაგან შედგებ(ოდ)ა, როგორიცაა ფიჭვი (რომლითაც ეს რაიონი აღმოსავლეთ საქართველოში ყველაზე მდიდარია) და ნაძვი. რაც შეეხება ფოთლოვან ჯიშებს, ისინი უფრო მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი. ძალიან ცოტაა სახნავ-სათესი ვაკე ადგილები, ბუნებრივია, ეს მდგომარეობა გავლენას ახდენს ცხოველთა სამყაროზეც. ბორჯომის რაიონის სანადირო ცხოველთა სიამაყე იყო ირემი და შველი. მცირე რაოდენობით გვხვდებოდა არჩვი. მოიპოვებოდა კურდღელი, მაჩვი, კვერნა, დათვი. ბოლო დროს გამრავლდა ალთაის ციყვი, რომელიც აქ შემოყვანილი იყო აკლიმატიზაციის მიზნით. ეს ახალი ბინადარი იმდენად კარგად მომრავლდა ბორჯომის ხეობაში, რომ მასზე უკვე დაშვებული იყო ნადირობა. ბეწვეულის დამამზადებელ მონადირეებს, სათანადო ხელშეკრულებით, საშუალება ჰქონდათ ენადირათ ბორჯომის ტერიტორიაზე. გადამფრენებიდან აღსანიშნავი იყო ტყის ქათამი. ვ. ბურჯანაძე, მონადირის ცნობარი, გვ. 184, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.
გეგეჭკორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გეგეჭკორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ გეგეჭკორის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 74 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული, რომლებიც რაიონის სხვადასხვა უბანზე იყო განლაგებული. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — წულუკიძისა და ცაგერის რაიონები, დასავლეთით — ცხაკაიასა და ჩოხატაურის რაიონები, ჩრდილოეთით – ლენტეხის რაიონი და სამხრეთით — აბაშის რაიონი. რაიონის მაღლობ ადგილებში მოიპოვებოდა არჩვი; მრავლადაა კვერნა, ციყვი, მაჩვი; არის კურდღელი და დათვი. რაიონში ჯერ კიდევ იყო ხოხობი; გადამფრენებიდან კი — ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ. კოლექტიური ნადირობა შესაძლებელი იყო მტაცებელ მხეცებზე (მგელი, ტურა, მელა და გარეული კატა), რომლებიც აქ საკმაო რაოდენობით მოიპოვებოდა. ვ. ბურჯანაძე, მონადირის ცნობარი, გვ. 184, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.
გორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ გორის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 200 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული. ეს ფართობი რაიონის სხვადასხვა ადგილზე იყო განლაგებული. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — კასპისა და ლენინგორის რაიონები, დასავლეთით — ქარელის რაიონი, ჩრდილოეთით — სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი და სამხრეთით — წალკის რაიონი, გორის რაიონის ტერიტორია დაკავებული აქვს მდინარეების მტკვრისა და ლიახვის ხეობებს და აქ მდებარე დაბლობები მთლიანად გამოყენებული იყო სასოფლო-სამეუონეო კულტურებისათვის. ტყის ცხოველებიდან აღსანიშნავი იყო: შველი, კვერნა, ციყვი; გავრცელებული იყო აგრეთვე მაჩვი; გვხვდებოდა კურდღელი; მტაცებლებიდან იშვიათი იყო, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ. ხეობების მთაგორიან ადგილებში გავრცელებული იყო კაკაბი; მოიპოვებოდა გნოლი, ქედანი, მტრედი. ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ. გორის რაიონის მონადირეები უმთავრესად გადამფრენ ფრინველებზე ნადირობდნენ, ყველაზე მეტად მწყერზე. ეს იმით აიხსნება, რომ რაიონის სახნავ-სათეს ფართობებზე ბუდობდა მწყერი, ტყეებში და ზოგ ჭაობებში კი გადაფრენის დროს მოფრინდებოდა ტყის ქათამი და ჭოვილო. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებამ ცალკე მურნეობად გამოჰყო ატენის ხეობა, სადაც გაძლიერებული იყო დაცვა, იყო მეურნეობის აღმნიშვნელი წარწერები, აგებული იყო ორსართულიანი მონადირის სახლი. სისტემატურად ტარდებოდა საკვების ხელოვნურად დამატება და სხვა ბიოტექნიკური ღონისძიებანი, რაც საფუძველს იძლეოდა, რომ ეფიქრათ, რომ აღნიშნულ რაიონს შესაძლებლობა ჰქონდა ემუშავა სანადირო მეურნეობის კარგაფ დაყენებისათვის. ვ. ბურჯანაძე, მონადირის ცნობარი, გვ. 184–185, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.
ჭოვილო

ჭოვილო, მენაპირე (ლათ. Tringa) — ფრინველთა გვარი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 13 სახეობას. ფეხები მაღალი აქვთ, ნისკარტი და კისერი — ზომიერად გრძელი, კუდი — მოკლე, ფრთები — გრძელი და წამახვილებული. მათი სხეულის სიგრძეა 18–34 სმ, მასა 80–200 გ, ფრთის შლილი 35–65 სმ. აქვთ უმეტესად რუხი და ჭრელლაქებიანი სხეულის ზედა, და თეთრი ქვედა მხარე, ზოგჯერ კაშკაშა ნისკარტი და ფეხები. ბუდობენ ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში, ბინადრობენ მდინარეების, ტბებისა და ჭაობების ნაპირებზე ტუნდრაში, ტყის ზონასა და სტეპებში; ყველა გადამფრენი სახეობაა, იზამთრებენ ზღვების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სანაპიროებზე, აღწევენ ახალ ზელანდიამდე. გრძელი ნისკარტის დახმარებით შლამში და თავთხელ, ბალახიან წყლებში ეძებენ საკვებს — უხერხემლოებს. ბუდეს მიწაზე აკეთებენ; ზოგჯერ სხვა ფრინველების ბუდეებს იკავებენ ხეებზე. Коблик Е. А. Улиты // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М., 2017. — стр. 9. ↑ კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 87, 177, 232. ↑ Tringa — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ 3.0 3.1 ჭოვილო // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)