laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შუშის რაიონი

შუშის რაიონი (აზერ. Şuşa rayonu) — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. მოეწყო 1930 წელს. მდებარეობს ყარაბაღის ქედის ტერიტორიაზე. მისი ფართობი 289 კმ²-ია. 2016 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ტერიტორიის მოსახლეობა 32,8 ათას ადამიანს შეადგენს. შუშის რაიონის ტერიტორია მოიცავს ერთ ქალაქს და 31 სოფელს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი შუშა. 1992 წლიდან რეგიონი ოკუპირებულია სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ. ყარაბაღის ომის სამხედრო ოპერაციების დროს ქალაქი შუშა ნაწილობრივ განადგურდა. ქალაქი 2020 წლის 8 ნოემბერს ყარაბაღის მეორე ომში განთავისუფლდა. შუშის რაიონის ზედაპირი მთიანია. უმაღლესი მწვერვალია დიდი კირის მთა (2725 მ). ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მიეკუთვნება ცივი კლიმატის ტიპებს მშრალი ზაფხულით და ცივი ზამთრით. საშუალო ტემპერატურა იანვარში -4 °C-დან -1 °C-მდეა, ივლისში 16-19 °C-მდე. წლიური ნალექი 700–800 მმ-ია. მის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე გარგარჩაი. ნიადაგი ყავისფერი და ყავისფერი მთა-ტყის, ბალახოვანი მთა-მდელოს ტიპისაა. მაღალმთიანი ადგილები დაფარულია სუბალპური და ალპური მდელოებით. ტყეებში დომინირებს აღმოსავლური წიფელი, ციმბირული მუხა და კავკასიური წიფელი. ჩირისლის მთის ქვედა ნაწილში, ზღვის დონიდან 1160-1210 მ სიმაღლეზე, ფერდობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ერთმანეთისგან დაახლოებით 100 მ მანძილზე იზრდება 30-მდე სიმაღლის წაბლის ხე. ტყის ქვეშ იზრდება სხვადასხვა სახის ბუჩქნარი - თხილი, მურდარჩა, ალუბალი, გოიამი, კუნელი, ზღმარტლი სხვ. ტყეებში ასევე გვხვდება არყის, ბლის, მოცვის და მუხის სახეობები. შუშაში მდებარეობს შაჰნაზარის მღვიმე, რომლის სიგრძე 125 მ, სიგანე 20 მ, ხოლო სიმაღლე 10 მ-ია. მღვიმეში აღმოჩენილია პალეოლითის ხანის ორი უხეში ქვა, V-IV ათასწლეულის, ენეოლითის ხანის თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის ხანისა და შუა საუკუნეების კერამიკის ნაშთები და მუსლიმური საფლავი. სოფელ დაშალთში არის თავდაცვითი ციხე, იბრაჰიმხალილ ხანის მიერ აშენებული თავშესაფარი (XVIII ს.), თავლა და აბანოს ნაშთები. AzStat-ის 2014 წლის 1 იანვრის ოფიციალური ინფორმაციით, რაიონის მოსახლეობა 31 499 ადამიანს შეადგენს. შუშა სომხების სისასტიკე სურათები დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. შუშას ფოტოები, 2000–2005 წწ 2007 შუშას ფოტოები: vetennamine.com დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://web.archive.org/20120322104915/files.preslib.az/projects/azerbaijan/rus/gl2.pdf
დუქანლარი

დუქანლარი (აზერ. Dükanlar) — სოფელი აზერბაიჯანში, შუშის რაიონში, ხალფალის ადმინისტრაციულ თემში. 1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ. სოფელი დუქანლარი მდებარეობს მთიან მხარეში. ადგილობრივების თქმით, სოფელს ასე ეწოდა, რადგან იქ რამდენიმე მაღაზია იყო. ↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. (2019) İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı az. stat.gov.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-16. ციტირების თარიღი: 2020-04-16.
ჰასანგულულარი

ჰასანგულულარი (აზერ. Həsənqulular) — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, შუშის რაიონში, სოფელ საფიხანლარის ადმინისტრაციულ თემში. 1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ. ↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. (2019) İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı az. stat.gov.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-16. ციტირების თარიღი: 2020-04-16.
სართიჭალის კოშკი

სართიჭალის კოშკი —არქიტექტურული ძეგლი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ სართიჭალაში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ძეგლი დგას გაშლილ ველზე. ამჟამად მასთან გრუნტის გზა გადის. წრიული ფორმისაა. აგებულია რიყის ქვით დუღაბზე. ოთხსართულიანია. ყველა სართულზე სარკმელ-სათოფურები აქვს დატანებული. ქონგურები, რომელიც უნდა ქონოდა, ამჟამად მორღვეულია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39401
ნანა გვარიშვილი

ნანა გვარიშვილი (დ. 1924 — გ. 2000) — ქართველი პოეტი და ბიბლიოთეკარი. დაიბადა 1924 წელს. 1941 წელს დაამთავრა ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი, 1947 წელს კი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. პირველი ლექსები დაიბეჭდა 1939 წელს. 1948 წელს გამოსცა ლექსების კრებული. ნანა გვარიშვილი იყო ბათუმის საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორი. აღსანიშნავია მისი მთარგმნელობითი საქმიანობაც, თარგმნილია აქვს თანამედროვე თურქი პოეტების ლექსები. ნანა გვარიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მოწამეთის სამრეკლო

მოწამეთის სამრეკლო — არქიტექტურული ძეგლი ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოწამეთაში. აგებულია კარგად დამუშავებული კვადრი ქვებითა და კირხსნარით. სამრეკლო ორსართულიანია. მეორე სართული გუმბათოვანია და ეყრდნობა ექვს სვეტს. პირველი სართულის შესასვლელი კარი გაჭრილია აღმოსავლეთის მხრიდან. კარის თავზე ამოკვეთილია სამშენებლო წარწერა, სადაც მონასტრის წინამძღვარი პორფირი წერეთელია მოხსენიებული. წარწერა იუწყება, რომ 1846 წელს აღუდგენიათ სამრეკლო და კარიბჭე, ასევე გაუვრცელებიათ სამონასტრო ტერიტორია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17060
სვიანა-როსტიანის სამაროვანი

სვიანა-როსტიანის სამაროვანი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. სოფლისკენ მიმავალი სამანქანე გზის ხელმარცხნივ არსებულ დამრეც ქედზე დაფიქსირდა სხვადასხვა პერიოდის კულტურული ფენები და ნაგებობების ნაშთები. ნამოსახლარი არის მრავალფენიანი. ყველაზე გვიანდელი არქეოლოგიური ობიექტები ამ ნამოსახლარზე, მის ქვედა კალთაზე წარმოდგენილია ქვაყუთებით, რომელთა ასაკის განსაზღვრა გაუთხრელად შეუძლებელია. სამარხები გაშიშვლებულია გასული საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისში, ხადის ხეობაში სამანქანე გზის გაყვანის დროს, როდესაც აქ დაუნგრევიათ სამაროვნის ქვედა ნაწილი. გზის კიდეზე დღესაც მოჩანს სამარხები. ნამოსახლარის ფერდობის ზედა ნაწილში, ქართულ-გერმანული ექსპედიციის მიერ 2020 წლის ოქტომბრის დასაწყისში გავლებულ თხრილებში გამოვლინდა ორმო სამარხები, რომლებიც ბოლომდე არ გათხრილა, ვინაიდან თხრილებში სამარხთა მხოლოდ გარკვეული მონაკვეთები მოხვდა. აქედან გამომდინარე ამ სამარხთა ხნოვანების დადგენაც ვერ მოხერხდა. ნამოსახლარის ზედა ნაწილში, იქ სადაც ერთიმეორის დაშორებით იკითხება დიდრონი ქვებით გაწყობილი ტერასები, გაიჭრა თხრილები. თხრილებში დადასტურდა რკინის ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნამოსახლარი ბორცვის თხემზე დიდი ლოდებით ნაშენი კოშკის და რამდენიმე სათავსოს გეგმა იკითხება.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35096
დალი ბახტაძე

დალი ბახტაძე (დ. 10 აგვისტო, 1941, ხონი) — ქართველი ფილოლოგი, გერმანისტი, პედაგოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1963 წელს დაამთავრა ქუთაისის ალექსანდრე წულუკიძის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1969–1997 წლებში მუშაობდა და ლექციებს კითხულობდა ქუთაისის ალექსანდრე წულუკიძის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტში, შემდეგ ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 1983–1986 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. 1992–1997 წლებში გერმანული ენის კათედრის გამგე. 1998 წლიდან მუშაობს თბილისის ილიას სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ლექტორად. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ფრაზეოლოგიური ვარიანტები თანამედროვე გერმანულ ენაში ქართულთან შეპირისპირებით“, დაიცვა 1976 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ფრაზეოლოგიური პრედიკაციის პრობლემები“, დაიცვა 1993 წელს. დალი ბახტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კასრისსერი

კასრისსერი — მთა საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე. მდებარეობს ერუშეთის ქედზე, მდინარეების ინჯასუსა (ურაველის მარჯვენა შენაკადი) და ქარზამეთისწყლის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) სათავეებში. ასპინძის მუნიციპალიტეტისა და არტაანის პროვინციის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2944 მ. კასრისსერი აგებულია ნეოგენური ანდეზიტ-დაციტური ლავით. შემოსილია ალპური მდელოებით. მარუაშვილი ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 568.
ყაფლანიშვილთა რეზიდენციის კოშკი

ყაფლანიშვილთა რეზიდენციის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ დარბაზში ორი ხევით გამხოლოებული გორის ჩრდილოეთ ფერდობზე. ვახუშტის რუკაზე ამ ადგილას აღნიშნულია თავადის რეზიდენცია. კოშკი დგას სასახლისა და კარის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით. ნაგებია ნატეხი ქვით კირით-დუღაბზე. თავდაპირველად კოშკი 3 სართულიანი იყო დღეს-დღეობით კი 2 სართულიღაა შემორჩენილი. პირველი სართული ნახევრად სარდაფია და ყრუ. მეორე სართული, რომელზეცაა მთავარი შესასვლელი, საცხოვრებელია. დასავლეთის კედელში ბუხარია მოწყობილი, რომლის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. ასევე თითო სათოფურია შესასვლელის ორივე მხარეს, ხოლო სამ-სამი — ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში. სართულშორისი გადახურვა ხის კოჭოვანი ყოფილა.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39344
ანზორ შომახია

ანზორ შომახია (დ. 13 აპრილი, 1939, სენაკი) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1990). 1968 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1968 წლიდან იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი (ბარიტონი). 1969 წელს მიიწვიეს ქალაქ ნოვოსიბირსკის საოპერო თეატრში, 1972 წლიდან ქალაქ სვერდლოვსკის საოპერო თეატრის სოლისტი. 1973 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. ეწეოდა საკონცერტო მოღვაწეობას. 2013 წელს დააარსა „რეგიონ ოპერა“, რომლის მიზანია ქართული საოპერო ხელოვნების პოპულარიზაცია საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ. 1996 — რუსეთის თეატრალური ჯილდო „ოქროს ნიღაბი“ 1985 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი 1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი ანზორ შომახია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი სენაკში ანზორ შომახიას სახელობის ვარსკვლავი გაიხსნება[დაარქივებული] ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1985. №3. გვ. 17. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1990. №4. გვ. 15.
სვირის საყდარი

სვირის საყდარი - არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ პირველ სვირში, სოფლის შესასვლელში, მდინარე ყვირილაზე გადასასვლელი ხიდიდან 500 მეტრში. წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ნაგებობას. პერანგის ქვები ჩამოქცეულია. კედლებზე ხემცენარეებია ამოსული.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16938
ჭინათის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

ჭინათის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭინათში, სოფლის სასაფლაოზე. იგი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს და შვერილი წრიულ აფსიდიანია. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. აბსიდის მხრებისთვის გამოყენებულია თლილი ქვის კვადრები. აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აბსიდით. ჩრდილოეთი კედელი დაახლოებით 1 მეტრის სიმაღლისაა, ხოლო სამხრეთი და დასავლეთი კედლების სიმაღლე 8-9 მეტრს აღწევს. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია სარკმლების ღიობები. სამხრეთის და დასავლეთის შესასვლელები შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. სამხრეთი კარი ნაოთხალია. ეკლესიის ინტერიერში ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები და ეკალ-ბარდები, რის გამოც დეტალების გარჩევა ვერ ხერხდება.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9111
ძევრის სამაროვანი

ძევრის სამაროვანი — რომაული ხანის არქეოლოგიური ძეგლი თერჯოლის მუნიციოალიტეტის ძევრში. აგებულია ძველი წელთაღრიცხვით პირველი ათასწლეულში. აღმოაჩინა 1197 საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის აღმოსავლეთ კოლხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი ორფენიანია და განთავსებულია კორტების გორის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდზე.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 25065
ქვემო აკეთის ნაეკლესიარი

ქვემო აკეთის ნაეკლესიარი — არქეოლოგიური ძეგლი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აკეთში. ეკლესიის ნანგრევი მდებარეობს მაცხოვრის ეკლესიის დასავლეთით შემაღლებულ ბორცვიდან 10 მეტრში. ბორცვზე მიმოფანტულია თლილი ქვების კვადრები, ასევე იკითხება კედლის ფრაგმენტები ფლეთილი და რიყის ქვებით ნაგები კირის დუღაბის ხსნარზე (სავარაუდოდ გალავნის ნაშთები). კედლის ფრაგმენტები ბორცვის დასავლეთით ვრცელდება და მთელს რელიეფს შემოუყვება. ქვების ყრილები მთლიანად ბორცვის ირგვლივ ფიქსირდება. მთელი რელიეფი დაფარულია ეკალ-ბარდებით და არქეოლოგიური კვლევის გარეშე სხვა დეტალები არ იკითხება. ადგილობრივების გადმოცემით აქ მდგარა ძველი პერიოდის მაცხოვრის მონასტერი, რომლის განადგურების შემდეგაც გვერდით აუგიათ ახალი ეკლესია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9044
ყაფლანიშვილთა რეზიდენცია

ყაფლანიშვილთა რეზიდენცია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ დარბაზში ორი ხევით გამხოლოებული გორის ჩრდილოეთ ფერდზე. ვახუშტის რუკაზე განთავსებულია როგორც თავადის რეზიდენციის ადგილი, რაც იმას ნიშნავს რომ ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში ცხოვრობდნენ. რეზიდენცია შედგება ორ ტერასაზე გაშლილი კარის ეკლესიის, სასახლის, კოშკის, მცირე ეკლესიის და მარნისაგან. კარის ეკლესია მდებარეობს ზედა ტერასაზე, სასახლის სამხრეთით. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. სარკმლის თაღში გამოყენებულია აგური. დღეს-დღეობით შემორჩენილია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმელი, რომლის საპირე ზედაპირის ჩაწევით მიღებულ ჯვრის გამოსახულებას წარმოადგენდა. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს, იატაკიდანვე დაწყებული ფართო თაღოვანი ნიშაა. ჩრდილოეთ კედელში, მხრის მიმდებარედ, მცირე სწორკუთხა ნიშაა დატანებული. ეკლესიას კონქი და კამარა არ შემორჩა. კედლებიც ნაწილობრივაა შემორჩენილი. სასახლე რომელიც ზედა ტერასაზეა განთავსებული კარის ეკლესიის ჩრდილოეთით იდგა, დღეს-დღეობით მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. გეგმის მიხედვით მართკუთხედის ფორმის იყო. დავით ბერძენიშვილს აღნიშნული აქვს, რომ სასახლე ორსართულიანი იყო, როგორც ჩანს XX საუკუნის მეორე ნახევრისთვის ის ჯერ კიდევ ისეთი სახით იდგა, რომ დეტალები განირჩეოდა. ყაფლანიშვილთა რეზიდენციის კოშკი დგას სასახლისა და კარის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით. ნაგებია ნატეხი ქვით კირით-დუღაბზე. თავდაპირველად კოშკი 3 სართულიანი იყო დღეს-დღეობით კი 2 სართულიღაა შემორჩენილი. პირველი სართული ნახევრად სარდაფია და ყრუ. მეორე სართული, რომელზეცაა მთავარი შესასვლელი, საცხოვრებელია. დასავლეთის კედელში ბუხარია მოწყობილი, რომლის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. ასევე თითო სათოფურია შესასვლელის ორივე მხარეს, ხოლო სამ-სამი - ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში. სართულშორისი გადახურვა ხის კოჭოვანი ყოფილა. მცირე ეკლესია დგას კოშკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მისგან 5 მეტრში. ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. დარბაზულია, შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. დარბაზი განათებულია აღმოსავლეთის და დასავლეთის სარკმლებით. ნახევარწრიული აფსიდის კონქი მხრებზე გადაყვანილ სატრიუმფო თაღზეა დაყრდნობილი. თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. ასეთივე ნიშია გაკეთებული სამხრეთ კედელში საკურთხევლის წინ. ნახევარცილინდრული კამარა დარბაზის, რომელიც ჩამონგრეულია, კედლებს ეყრდნობოდა. ეკლესია შიგნიდან ნაწილობრივაა შელესილი. ნაგებობა, რომელიც მარანი უნდა ყოფილიყო, კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთის ნაწილობრივ მიწაში შესმული კედლის ქვედა რიგები დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლების სამხრეთის ნაწილები. ინტერიერი და პერიმეტრი ნაშალი ფენითაა დაფარული. კომპლექსის გარშემო ნასახლარებია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39340
ორაგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ორაგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორაგვეთში. ეკლესიის ასაგებად შერჩეულია ვაკე ადგილი, ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი საფლავის ქვები. ერთ-ერთ საფლავზე იკითხება 1937 წელი. ეკლესია მცირე ზომის სწორკუთხა მოყვანილობის დარბაზული ტიპისაა. აგებულია კარგად დამუშავებული საფასადე ქვებითა და კირხსნარით. საფასადე ქვები მხოლოდ ეკლესიის მოპირკეთებას არ წარმოადგენს. ისინი განიერია და შესაძლოა ნაგებობის მზიდი კონსტრუქციული ნაწილიც ყოფილიყო. შიდა მხრიდან საფასადე წყობა შერეულია. ზომები: 8X6 მ. შემორჩენილი სიმაღლე 5-6 მეტრია. საკურთხეველში ფიქსირდება ორი თაღოვანი ნიშა და კარგად დამუშავებული ტრაპეზის ქვა. ტრაპეზი ერთიანი მონოლითური ქვისგან არის დამზადებული, რომლის ზედა ნაწილიც ამოღარულია. ამჟამად ტრაპეზის ქვა ორადაა გატეხილი და ზევიდან ადევს ქვის ერთიანი ფილა. იატაკი დაფარულია ქვა-ღორღით. კარის ღიობი ფიქსირდება მხოლოდ დასავლეთის კედელში. ეკლესიას აქვს ინტერიერში გაფართოებული სამი სარკმელი. საკურთხევლის კამარაში აკუსტიკისათვის დატანებულია ორი ქვევრი. დასავლეთის ფასადი შემკობილია არქიტრავზე, შესრულებულია ამაღლებული ჯვრის კომპოზიციითა და ცხვრის ჰორელიეფური გამოსახულებით.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 24605
კასრისხევი

კასრისხევი, კასარა — კლდეკარისებრი მონაკვეთი თრუსოს ხეობის ქვემო ნაწილში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. კასრისხევი სოფელ კობიდან 5-6 კმ დაშორებით მდებარეობს. სიგრძე 2 კმ, ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლე 2100-2200 მ. წარმოიქმნა მეოთხეული პერიოდის ბოლოში, მცირე ხორისარის ვულკანის კრატერიდან ამონთხეული ლავური ღვარის ეროზიული გახერხვის შედეგად. კასრისხევში გამოდის უხვდებიტიანი მინერალური წყაროები და გროვდება ტრავერტინები. მარუაშვილი ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 568.
ბენიან-ბეგონის 300 არაგველის ნიში

ბენიან-ბეგონის 300 არაგველის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბენიან-ბეგონში. ნიში მდებარეობს ნაციხარ „ცისკარა“-სთან, სამხრეთით, მთავარმოწამის სახელობის ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 125 მეტრში. ნიში მიმართულია სამხრეთისაკენ, მთავარმოწამის ეკლესიისაკენ. ძირითადი კორპუსი საფეხუროვანია. სამხრეთ ნაწილში, სანთლის დასანთებად დატანებულია სწორკუთხა ნიშა. კოსპუსის ზემოდან დადგმულია ერთიან ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი, რომლის ზედა და განივი მკლავები ,,სამყურასებრი“ სამმაგი რკალებითაა დასრულებული. ჯვრის როგორც წინა, ისე უკანა ზედაპირზე მხედრული წარწერაა. წინა პირზე წერია: „დიდება სამას არაგველს“. ზურგის მზარეს წარწერა დაზიანებულია და ძნელია ზუსტად ტექსტის გარჩევა. თუმცა ასო-ნიშანთა მიმსგავსებით აქაც ანალოგიური ტექსტი უნდა იყოს ამოკვეთილი. 300 არაგველის ნიშთან ავდივართ ნატეხი ქვით გაკეთებული პატარა კიბით, რომელსაც ორივე მხრიდან ასევე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ამოყვანილი მოაჯირი აქვს.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 36124
კურზუს ციხე

კურზუს ციხე — არქიტექტურული ძეგლი მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ კურზუში, მარტვილი-ტალერი-ჩხოროწყუს საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, მაღალ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 429 მეტრზე. ძეგლი თითქმის სრულიად დანგრეულია, შემორჩენილია დასავლეთ კედლის 3-4 მეტრი სიმაღლის ფრაგმენტი და კედლის მცირე ფრაგმენტები. ირგვლივ ფერდობზე მიმოფანტულია სამშენებლო ქვა.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16119
ალექსანდრე ძაგანია

ალექსანდრე ძაგანია (დ. 27 თებერვალი, 1914 — გ. 22 იანვარი, 1987) — ქართველი ხმის ოპერატორი. დაიბადა 1914 წლის 27 თებერვალს. გარდაიცვალა 1987 წლის 22 იანვარს. 1934-1937 წლებში. მუშაობდა კავშირგამბულობის მექანიკოსად, "თბილისის კინოსტუდიაში"- ოპერატორის ასისტენტად. 1941-1945 წლებში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1947 წელს დაუბრუნდა კინოს, კინოსტუდიის ქრონიკის სექტორში (შემდგომში - ქდსპფ სტუდია) ჩაწერა 300-მდე სამეცნიერო- პოპულარული და დოკუმენტური ფილმი, მათ შორის: "ბრიუსელის მსოფლიოს გამოფენა", "მსოფლიო ტაშს უკრავს", "ნაირსართულიანი ამერიკა", "პარიზი, პარიზი", "ურუგვაი", "ინკების ქვეყანაში", "საქართველო: "ლეგენდები და სინამდვილე", "ესპანეთის ძიებაში" ( გ.ასათიანი), "თეთრი მელია"(ა. ჯალიაშვილი), "სახლი მწერვალზე" (შ. მარტაშვილი), "ნატო ვაჩნაძე" (შ. მარტაშვილი), "ლადო გუდიაშვილი" (ნ. ნენოვა, გ. წულაია), "მტკვრის კვალდაკვალ" (ი. კანდელაკი), "სვეტიცხოველი" (ო. ჭიაურელი), "უშბაზე ძლიერნი" (ბ. კრეპსი), "ქართული არქიტექტურა" (შ. ხომერიკი), "ნაძალადევი" (ლ. სიხარულიძე), "ქვაში ამეტყველებული საუკუნეები" (ი. მგელაძე), "სერგო ქობულაძე" (ო. გურგენიძე), "ალავერდი" (კ. კერესელიძე), "ლოცმანი" (გ. ალექსანდრია) და სხვ. ხმის ოპერატორი. ქართული კინო, 1896-2011, თბ., 2011, გვ. 207 ალექსანდრე ძაგანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
წკერეს ლომისის ნიში

წკერეს ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეში. ლომისის ნიში მდებარეობს სოფლის თავში, ჩრდილოეთით, მდინარე ხადის წყლის მარჯვენა ფერდზე, კვირაცხოვლის კომპლექსის აღმოსავლეთით. ნიში მიმართულია სამხრეთისაკენ. აგებულია ნატეხი ქვით. მისი ძირითადი სტრუქტურა სწორკუთხაა. ნიშს სამხრეთიდან დატანებული აქვს სანთლის ასანთები მართკუთხა თახჩა. თახჩის ქვემოთ ჩასმულია შვერილი ქვის ფილა, რომელიც თაროს ფუნქციას ასრულებს. აღსანიშნავია, რომ ნიშზე ჯვარი არ არის აღმართული და არც გარშემოა შემორჩენილი ძველი ჯვრის ფრაგმენტები. ნიშს შემოუყვება ნატეხი ქვით ამოყვანილი დაბალი ღობე-გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ღიობი გაკეთებული აქვს სამხრეთიდან. როგორც გალავანი, ასევე ნიში მშრალი წყობითაა აგებული. გალავნის კუთხეები ჩრდილოეთიდან მცირედით მომრგვალებულია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35122
ჯაღმიანის კვირაცხოვლის ნიში

ჯაღმიანის კვირაცხოვლის ნიში — არიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯაღმიანში. კვირაცხოვლის ნიში მდებარეობს ნასოფლარ ჯაღმიანის ტერიტორიაზე. ჯაღმიანთ ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 40 მეტრში. მთის დამრეც რელიეფზე ხელოვნურად მოსწორებულ ტერასაზე ვერტიკალურად აღმართულ ერთიან მასიურ ანდეზიტის ქვაში, ერთი მხრიდან ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა მთელ სიგრძეზე. სიმაღლეში ქვის ფილა დაახლოებით 70 სანტიმეტრია, ხოლო სიგანე 40 სანტიმეტრი. ქვა ჩასმულია ბაზალტის ბრტყელ სადგამზე გამოთლილ უმბონივით ამოზიდულ ფოსოიან ბუდეში. ჯვრის ქვედა მკლავი ბოლოსკენ გაფართოებულია. დანარჩენი მკლავები თითქმის თანაბარი ზომისაა. კვირაცხოვლის ხატის გვერდით სასანთლე ნიშია გამართული.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35056
აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი

აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი — არქიტექტურული ძეგლი სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ნოღაში. აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი გაიხსნა მეცნიერის 100 წლისთავის საიუბილეოდ. და სავარაუდოდ ამავე პერიოდში უნდა იყოს აშენებული. ერთსართულიანი, ბრტყელი კრამიტით გადახურული, ბეტონის კვადრატული ფორმის ხიმინჯებზე მდგარი ხის სადა. სახლს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან აქვს ერთ სახურავში მოქცეული ხის აივანი. ნაგებობის ინტერიერი წარმოადგენს დიდ ოთახს, რომელიც აივანს უკავშირდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი ერთი კარითა და ორი საკმლით. შენობას უკანა, ჩრდილო აღმოსავლეთის მხრიდანაც აქვს ერთი სათადარიგო შესასვლელი. ინტერიერში ჩამოკიდებულია ერთი კოროზირებული ნაჭა, ხოლო აივნის შესასვლელთან დევს ურმის ხის ერთი ბორბალი.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26734
ქვეშეთის ლომისის ნიში

ქვეშეთის ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში. ლომისას ნიში მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას. ნიში გადაყურებს სოფელ ბედონისკენ მიმავალ ხიდსა და სამანქანე გზას. იგი წარმოადგენს სწორკუთხა გეგმარების პოსტამენტს, რომლის ზედა ნაწილი წაკვეთილი ტრაპეციის ფორმისაა, სადაც აღმართულია ქვაში გამოთლილი ჯვარი. სამხრეთიდან დატანებული აქვს მართკუთხა მოყვანილობის, სანთლის დასანთები ნიში. ქვაჯვარის ზედა და განივი მკლავები დასრულებულია, სამყურასებრი, სამმაგი ნახევარწრიული ფორმებით. ჯვრის წინა პირზე, მცირე სიღრმის ვიწრო ღარით მონიშნულია გრაფიკული ჯვრის გამოსახულება, ცენტრში ჩაკვეთილი კვადრატული მოტივით და მკლავებზე დამატებით გავლებული თითო, პერპენდიკულარული ხაზით. მკლავებს შორის მოქცეული დიაგონალური მონაკვეთების ჩაკვეთილ ფონზე ჯვრის წახნაგოვანი, ცენტრალური ნაწილი რელიეფურად იკითხება. სავარაუდოდ, თავდაპირველად, ჯვარი იდგა პოსტამენტის უკან განთავსებულ მცირე ზომის, პატარა მრგვალი ქვებისგან შექმნილ კვარცხლბეკზე, რომელზეც კირის ხსნარის კვალი დღესაც შეიმჩნევა.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35055
ნოდარ ბაკაშვილი

ნოდარ ბაკაშვილი (დ. 11 აგვისტო, 1954, თბილისი) — ქართველი კარდიოლოგი და რადიოლოგ-რენტგენოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი (1989). 1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1982–88 წლებში იყო მოსკოვის ა. მიასნიკოვის სახელობის კარდიოლოგიის ცენტრის ანგიო-რენტგენოლოგიური განყოფილების უფროსი ლაბორანტი, 1988–90 წლებში ამავე განყოფილების უფროსი; 1991 წლიდან უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „კლინიკო-ანგიოგრაფიული დახასიათება გულის იშემიური დაავადების დროს მოხუცების (60 წელს გადაცილებულ ასაკში)“. ავტორია 35 სამეცნიერო ნაშრომისა. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია; მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 2 საკანდიდატო დისერტაცია. ნოდარ ბაკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დოლოშას სამაროვანი

დოლოშას სამაროვანი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოლოშაში. სოფელი დოლოშა არაგვისა და ივრის ხეობების წყალგამყოფი ქედის დასავლეთ ფერდობზე მდებარეობს, საკანაფის ხევის სათავეში. ის აღმოსავლეთიდან გადმოჰყურებს ზემო და ქვემო არანისს, აგრეთვე ახალი ჟინვალის დასახლებას. ჩატარებული სამუშაოების აუცილებლობა განაპირობა 2009 წლის გაზაფხულზე სოფლის ტერიტორიაზე მომხდარმა შემთხვევითმა აღმოჩენებმა. ადგილობრივმა მცხოვრებმა მარტის თვეში თავის სახლისკენ მისასვლელი სამანქანო გზა გააჭრევინა ტრაქტორს. მიწის სამუშაოების დროს ფაქტობრივად განადგურდა გვიანი ბრინჯაოს და რკინის ხანის სამაროვნის სამარხები. ადგილის დათვალიერებისას გაირკვა, რომ მიწის სამუშაოებისას დაზიანდა სამაროვანი. ტრაქტორის მიერ გაჭრილი მანქანის სავალი გზის ნაწილზე ერთი სამარხის კვალი შეინშნებოდა, ხოლო ჭრილში მოჩანდა ორი თუ სამი სამარხის ნაშთი. მოთხრილ მიწაში აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ნატეხები და ბრინჯაოს ნივთების ფრაგმენტები. ზოგიერთ დანგრეულ სამარხში შემორჩენილი იყო ადამიანის ძვლების ფრაგმენტები და სამარხეული ინვენტარის ნაშთები. დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოლოშაში გადარჩენითი არქეოლოგიური სამუშაოების მთავარ მიზანს წარმოადგენდა: 1. დაზიანებული სამარხების გაწმენდა,მათი გრაფიკული და ფოტო ფიქსაცია; 2. გზის სავალი ნაწილის ნაყარი მიწისგან განთავისუფლება, იმ ადგილებში სადაც სამარხები დაზიანდა; 3. სამანქანო გზის ჭრილების გასუფთავება; 4. ტრაქტორის მიერ მოთხრილი მიწის გაცრა დაზიანებული სამარხებიდან ამოყრილი ნივთების მოძებნის მიზნით; 5. სამაროვნისა და მის მიმდებარე ტერიტორიების დაზვერვა სამაროვანი აღმოჩნდა სოფლის აღმოსავლეთით მდებარე ფერდობზე, რომელიც თავის დროზე სახნავ-სათეს ფართობს წარმოადგენდა. აქვე, თხილნარში არის ნაგებობის ნანგრევი, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა, რატომღაც ნაციხვარს უწოდებს. არადა ის მცირე ზომის ქრიტიანულ სამლოცველოს უნდა წარმოადგენდეს. რაზედაც უნდა მიუთითებდეს მის გარშემო არსებული საფლავები. აღნიშნულიდან გამომდინარე სოფლის მოსახლეობა ამ ადგილს ,,ნაციხვარის” სახელით მოიხსენიებს.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 32994