ბრუნეის პოლიტიკა და მთავრობა

ბრუნეის პოლიტიკურ სისტემას მართავს კონსტიტუცია და მალაის ისლამური მონარქიის ეროვნული ტრადიცია (Melayu Islam Beraja; MIB). – სამი კომპონენტი მოიცავს მალაის კულტურას, ისლამურ რელიგიას და მონარქიის პოლიტიკურ ჩარჩოებს. მას აქვს სამართლებრივი სისტემა, რომელიც დაფუძნებულია ინგლისურ საერთო სამართალზე, თუმცა ისლამური სამართალი (შარიატი) ამას ზოგიერთ შემთხვევაში ცვლის. ბრუნეის აქვს პარლამენტი, მაგრამ არ არის არჩევნები; ბოლო არჩევნები ჩატარდა 1962 წელს. ბრუნეის 1959 წლის კონსტიტუციის თანახმად, მისი უდიდებულესობა პადუკა სერი ბაგინდა სულთანი ჰაჯი ჰასანალ ბოლკია მუიზადადინ ვადაულაჰი არის ქვეყნის მეთაური, რომელსაც აქვს სრული აღმასრულებელი უფლებამოსილება. 1962 წლიდან ამ ორგანოში შედის საგანგებო უფლებამოსილებები, რომლებიც განახლდება ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ. ბრუნეი ტექნიკურად იმყოფებოდა საომარ მდგომარეობაში 1962 წლის ბრუნეის აჯანყების შემდეგ. ჰასანალ ბოლკია ასევე ასრულებს შტატის პრემიერ მინისტრის, ფინანსთა მინისტრისა და თავდაცვის მინისტრის მოვალეობას. სამეფო ოჯახი ინარჩუნებს პატივსაცემ სტატუსს ბრუნეიში. 1979 წლამდე ბრუნეის საგარეო ურთიერთობებს მართავდა დიდი ბრიტანეთის მთავრობა. ამის შემდეგ მათ გადასცეს ბრუნეის დიპლომატიურ სამსახურს. 1984 წელს დამოუკიდებლობის შემდეგ, ეს სამსახური განახლდა მინისტრთა დონეზე და დღეს ცნობილია როგორც საგარეო საქმეთა სამინისტრო. ოფიციალურად ბრუნეის საგარეო პოლიტიკა ასეთია: სხვისი ტერიტორიული სუვერენიტეტის, მთლიანობისა და დამოუკიდებლობის ურთიერთპატივისცემა; ერებს შორის მეგობრული ურთიერთობების შენარჩუნება; სხვა ქვეყნების საშინაო საქმეებში არ ჩარევა; რეგიონში მშვიდობის, უსაფრთხოების და სტაბილურობის შენარჩუნება და ხელშეწყობა. გაერთიანებული სამეფოსთან ტრადიციული კავშირებით, ბრუნეი გახდა თანამეგობრობის 49-ე წევრი, დამოუკიდებლობის დღეს, 1984 წლის 1 იანვარს. როგორც რეგიონული ურთიერთობების გაუმჯობესების ერთ-ერთი პირველი ინიციატივა, ბრუნეი შეუერთდა ASEAN- ს 1984 წლის 7 იანვარს და გახდა მეექვსე წევრი ქვეყანა. მისი სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის აღიარების მისაღწევად, იგი გაეროს სრულუფლებიანი წევრის სტატუსით შეუერთდა იმავე წლის 21 სექტემბერს. როგორც ისლამური ქვეყანა, ბრუნეი გახდა ისლამური კონფერენციის ორგანიზაციის (ამჟამად ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაცია) სრულუფლებიანი წევრი 1984 წლის იანვარში, მაროკოში გამართულ მეოთხე ისლამურ სამიტზე. 1989 წელს აზიისა და წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის ფორუმზე (APEC) გაწევრიანების შემდეგ, ბრუნეიმ უმასპინძლა APEC– ის ეკონომიკური ლიდერების შეხვედრას 2000 წლის ნოემბერში და ASEAN– ის რეგიონალურ ფორუმს (ARF) 2002 წლის ივლისში. ბრუნეი გახდა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის (მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის) დამფუძნებელი წევრი 1995 წლის 1 იანვარს და არის მთავარი მოთამაშე BIMP-EAGA– ში, რომელიც შეიქმნა მინისტრების პირველი შეხვედრის დროს, ფილიპინებში, დავაოში, 1994 წლის 24 მარტს. ბრუნეი მჭიდრო ურთიერთობას იზიარებს სინგაპურთან და ფილიპინებთან. 2009 წლის აპრილში ბრუნეიმ და ფილიპინებმა ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს (MOU), რომელიც მიზნად ისახავს ორი ქვეყნის ორმხრივი თანამშრომლობის გაღრმავებას სოფლის მეურნეობისა დაკავშირებული სავაჭრო და ინვესტიციის სფეროებში. ბრუნეი იყო ASEAN– ის თავმჯდომარე 2013 წელს. მან ასევე უმასპინძლა ASEAN- ის სამიტს იმავე წელს. ბრუნეი ინარჩუნებს ქვეყნის მასშტაბით განლაგებულ სამ ქვეით ბატალიონს. ბრუნეის საზღვაო ძალებს აქვს გერმანული მწარმოებლისგან შეძენილი რამდენიმე "იჯტიჰადის" კლასის საპატრულო კატარღა. გაერთიანებული სამეფო ასევე ინარჩუნებს ბაზას სერიაში, ბრუნეის ნავთობპროდუქტების ინდუსტრიის ცენტრში. იქ განლაგებულია გურხის ბატალიონი, რომელიც 1500 პერსონალისგან შედგება. გაერთიანებული სამეფოს სამხედრო სამსახური განლაგებულია ორ ქვეყანას შორის გაფორმებული თავდაცვის ხელშეკრულების საფუძველზე. საჰაერო ძალების მიერ მოქმედი Bell 212 ჩამოვარდა კუალა ბელაიტში 2012 წლის 20 ივლისს, ბორტზე მყოფი 14 ეკიპაჟიდან 12-ის დაკარგვით. უბედური შემთხვევის მიზეზი ჯერ არ არის დაზუსტებული. კატასტროფა ბრუნეის ისტორიაში ყველაზე მძიმე საავიაციო ინციდენტია. არმია ამჟამად იძენს ახალ აღჭურვილობას, მათ შორის, უპილოტო და S-70i Black Hawks. ბრუნეის საკანონმდებლო საბჭომ შესთავაზა თავდაცვის ბიუჯეტის გაზრდა 2016–17 ფინანსური წლისთვის დაახლოებით ხუთი პროცენტით და 564 მილიონი ბრუნეის დოლარი (408 მილიონი აშშ დოლარი). ეს შეადგენს სახელმწიფო მთლიანი წლიური ხარჯების დაახლოებით ათი პროცენტს და წარმოადგენს მშპ – ს დაახლოებით 2.5 პროცენტს. ბრუნეი იყოფა ოთხ ოლქად (დაერა) და 38 ქვე-ოლქად (მუკიმები). ტემბურონგის დაერა გამოყოფილია დანარჩენი ბრუნეისგან მალაიზიის სახელმწიფო სარავაკის მიერ. რესურსები ინტერნეტში https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-12990058 https://www.britannica.com/place/Brunei https://www.nationsonline.org/oneworld/brunei.htm https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/print_bx.html დაარქივებული 2020-11-11 საიტზე Wayback Machine.