laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თევდორე გარსევანიშვილი

თევდორე დავითის ძე გარსევანიშვილი (დ. 20 მარტი, 1924, გორი — გ. 8 აპრილი, 1987) — ქართველი და საბჭოთა სამხედრო პირი. საბჭოთა კავშირის დამსახურებული სამხედრო მფრინავი (1967). თევდორე გარსევანიშვილმა 1941 წელს დაამთავრა თბილისის საფრენოსნო სკოლა, 1944 წელს — კრასნოდარის საპილოტო სასწავლებელი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა უკრაინის პირველ ფრონტზე. მონაწილეობდა პოლონეთისა და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლების, ბერლინის აღებისა და კვანტუნის არმიის წინააღმდეგ ბრძოლებში. მის ანგარიშზეა 74 საბრძოლო გაფრენა. ჩამოაგდო მტრის 7 თვითმფრინავი; კიევის მახლობლად ბროვანში მემორიალად დგას ომში გადარჩენილი მისი საბრძოლო თვითმფრინავი. ომის შემდეგ თევდორე გარსევანიშვილი მონაწილეობდა სამხედრო აეროდრომების დაგეგმარებასა და მშენებლობაში. 1964 წელს გახდა ავიაციის პოლკოვნიკი. 1967–1979 წლებში მას ეკუთვნოდა რთულ მეტეოროლოგიურ პირობებში ფრენის ხანგრძლივობის რეკორდი. დაჯილდოებულია 3 წითელი ვარსკვლავის, წითელი დროშის ორდენებითა და მრავალი მედლით, აგრეთვე უცხოური ჯილდოებით. თევდორე გარსევანიშვილი გარდაიცვალა კიევში, 1987 წლის 8 აპრილს. წითელი დროშის ორდენი მედალი „პრაღის განთავისუფლებისთვის“ მედალი „ბერლინის აღებისთვის“ მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“ მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“ მედალი „იაპონიაზე გამარჯვებისათვის“ წითელი ვარსკვლავის ორდენი მედალი „საბრძოლო დამსახურებისათვის“ წითელი ვარსკვლავის ორდენი წითელი ვარსკვლავის ორდენი სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 563. თევდორე გარსევანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ თევდორე გარსევანიშვილი // ქართველები უცხოეთში ↑ თევდორე გარსევანიშვილი // gorimaps.ge
ვასილ ჭილაძე

ვასილ ჭილაძე (დ. 1776, მოზდოკი — გ. 1828) — ქართველი თანამდებობის პირი, მთარგმნელი, საეკლესიო მოღვაწე. იმერეთიდან მოზდოკში გადასახლებული ჭილაძეების წარმომადგენელი. 1795-1800 წლებში მუშაობდა მოზდოკის ზემო სასაზღვრო სასამართლოში. 1801 წელს რუსეთში გასახლებულ ქართველ ბატონიშვილებს გააყოლეს „პრისტავად“ და თარჯიმნად. იმავე წელს პეტერბურგში მუშაობა დაიწყო საგარეო საქმეთა კოლეგიაში მთარგმნელად. 1806 წელს დაინიშნა საქართველოს უმაღლესი მთავრობის მრჩევლად სასამართლოსა და განჩინების ექსპედიციაში. 1809-1811 წლებში იყო ექსპედიციის უფროსი. 1811 წელს გაათავისუფლეს სპარსეთში ალექსანდრე ბატონიშვილთან გაქცეული თავად ივანე მაჩაბლის დანაშაულის ლმობიერად განხილვისა და მსუბუქი განაჩენის გამოტანი გამო. 1812-1814 წლებში პეტერბურგში ცხოვრობდა. 1814 წლის დეკემბერში დაინიშნა სინოდის საქართველო-იმერეთის ახალგახსნილ კანტორაში პროკურორად და საქართველოში დაბრუნდა. ამ პოსტზე მუშაობდა გარდაცვალებამდე და იღვწოდა საქართველოს ავტოკეფალიადაკარგული ეკლესიის ცხოვრებაში რეფორმების გასატარებლად. 1822 წელს დანიშნეს ვახტანგ VI-ის კანონების რუსულად თარგმნის კომისიის წევრად. ქართული და რუსული ენების ჩინებული მცოდნე, სინოდის კანტორაში მუშაობის დაწყებამდე ეწეოდა აქტიურ მთარგმნელობით მოღვაწეობას როგორც რუსულიდან ქართულ, ისე ქართულიდან რუსულ ენაზე. მისი თარგმანებიდან აღსანიშნავია: „პეტრე პირველის საზოგადო რეგლამენტი ანუ წესდება“ (1803), „სჯულდებანი რუსეთის საიმპერიოსანი“ (1804), სამუელ პუფენდორფის „რაი არნ თანამდებობანი კაცისა და მოქალაქისანი“, დ. პრეისლერის „მხაზველობითი ხელოვნების კანონი“, ვახტანგ VI-ის კანონების რუსული თარგმანი, რომელსაც „გულმოდგინე და ხანგრძლივი შრომა დასჭირვებია“ (დღეისათვის დაკარგულად ითვლება). 1812-1814 წლებში იოანე ბატონიშვილის დავალებით მან თარგმნა უნიკალური ნაშრომი — რუსეთის აკადემიის ლექსიკონის 6-ტომეული, რითაც ქართულ მწერლობას შესძინა 2 გამორჩეული ლექსიკონი: რუსულ-ქართული (40 000 სიტყვა) და საბუნებისმეტყველო განმარტებითი (2 500-მდე ტერმინი). ეს ლექსიკონები თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში მიეწერებოდა იოანე ბატონიშვილს და მხოლოდ 1984 წელს სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ სახელმწიფო საისტორიო არქივში მიკვლეულმა მასალებმა ცხადყო, რომ მისი შემოქმედია ვასილ ჭილაძე და არა იოანე ბატონიშვილი (რაც გაზიარებულია სამეცნიერო წრეებში). ლექსიკონები (განსაკუთრებით, საბუნებისმეტყველო) გამოირჩევა განმარტებების სიზუსტითა და სინონიმების სიუხვით. ენა განმარტებებისა ძველი და ახალი ქართულის თავისებური ნაზავია, ახასიათებს სწორი გრამატიკული ფორმები, მარტივი სინტაქსი და მრავალფეროვანი ლექსიკა. იშვიათია უსწორო, დიალექტური და სასაუბრო მეტყველებისათვის დამახასიათებელი ფორმების გამოყენება. მისი სხვა თარგმანები ძირითადად „მაღალ ფრაზაზეა“ გამართული, ახასიათებთ არქაიზებული ენა ხელოვნურად გართულებული სინტაქსით. მიუხედავად იმისა, რომ იგი კარგად ფლობდა ქართული ენის გრამატიკას, აქა-იქ თავს იჩენს ფსევდოარქაული და ხელოვნური სიტყვაწარმოების ფორმებიც, რაც ანტონის სკოლის გავლენას უნდა მიეწეროს. განსაკუთრებული ხელოვნურობითა და აღზევებული სტილით გამოირჩევა მისი მიძღვნები, რომელთა ადრესატიც იოანე ბატონიშვილია. ქართული ენა: ენციკლოპედია, თბ., 2008, გვ. 586 ვასილ ჭილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ზურაბ სეფერთელაძე

ზურაბ სეფერთელაძე (დ. 5 თებერვალი, 1949, ქობულეთი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1995). 1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. 1972-1976 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი.1974-1985 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებელი. 1985-1994 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი. 1994-1996 წლებში პროფესორი. 1996-2006 წლებში ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე. 2000-2006 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი, ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილების გამგე (შეთავსებით). 2003-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე სამეცნიერო მუშაობის დარგში. 2006-2012 წლებში პროფესორი, ფიზიკური გეოგრაფიის მიმართულება. 2012-2016 წლებში პროფესორი, ბუნებათსარგებლობის გეოგრაფიის მიმართულების ხელმძღვანელი. 2017 წლიდან პროფესორი, ბუნებათსარგებლობის გეოგრაფიის კათედრის გამგე. მის სადისერტაციო ნაშრომში გაანალიზებულია ბუნებრივ-ანთროპოგენური კომპლექსების ჩამოყალიბებისა და მისი შემდგომი დიფერენციაციის კანონზომიერებანი. განხილულია მისი დიფერენციაციისა და ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების უახლესი პრინციპები და მეთოდები. ბუნებრივ ანთროპოგენური ლანდშაფტების კლასიფიკაციისას გათვალისწინებულია ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედების გარკვეული მიმართულება სახალხო მეურნეობის დარგებში, ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედების ხასიათი და ტერიტორიების სამეურნეო ათვისება-გამოყენების პოტენციური შესაძლებლობები. შეიმუშავა ბუნებრივი კომპლექსები რეგიონული და ტიპოლოგიურ ერთეულთა თვისობრივად ახალი სისტემა. შეადგინა ძირითადი ბუნებრივ-ანთროპოგენური ლანდშაფტების რუკა. მისი სამეცნიერო ინტერესებია: საქართველოს ბუნებრივ-ანთროპოგენური ლანდშაფტები. რეგიონული ბუნებათსარგებლობის და გარემოს მდგრადი განვითარების პრობლემები. კომპლექსური ფიზიკურ გეოგრაფიული და ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური პრობლემები. დასავლეთ საქართველოს ბუნებრივ-გეოგრაფიული ზონირება სუბტროპიკულ კულტურათა გავრცელების ოპტიმალური პირობების გამოვლენის მიზნით. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები. 2000 წლიდან კავკასიის გეოგრაფიული ჟურნალი, რედკოლეგიის წევრი. 2000 წლიდან ჟურნალი „საქართველოს გეოგრაფია“, რედკოლეგიის წევრი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ამიერკავკასიის ნოტიო სუბტროპიკების გამოყენებითი ლანდშაფტური დახასიათება (შავი ზღვის აჭარა-გურიის ზღვისპირა მაგალითზე)“, დაიცვა 1984 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ბუნებრივ-ანთროპოგენური კომპლექსების დიფერენციაციისა და ბუნებათსარგებლობის პრობლემები (ანალიზი და სინთეზი)“, დაიცვა 1993 წელს. მსოფლიოს ფიზიკური გეოგრაფია: კონტინენტები და ოკეანეები: სახელმძღვ. თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2013, გვ. 248 ISBN 9789941132810 გეოგრაფია ეკოლოგებისათვის: სახელმძღვ. თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2013, გვ. 144 ISBN 9789941132698 ბუნებათსარგებლობის გეოგრაფია : სახელმძღვ. თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2011, გვ. 232 ISBN 9789941131943 ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება და ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური პრობლემები, თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2009, გვ. 228 ISBN 9789941130441 ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება, თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1989, გვ. 123 ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ., 2003, გვ. 231-232 ზურაბ სეფერთელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ედუარდ სმიტ-სტენლი

ედუარდ ჯორჯ ჯეფრი სმიტ-სტენლი (ინგლ. Edward George Geoffrey Smith-Stanley; დ. 29 მარტი, 1799 — გ. 23 ოქტომბერი, 1869; 1834 წლამდე ცნობილი იყო, როგორც ედუარდ სტენლი, 1834 წლიდან 1851 წლამდე, როგორც ლორდ სტენლი) — ბრიტანელი სახელმწიფო მოღვაწე. სამჯერ იყო დანიშნული გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, ყველაზე დიდხანს ლიდერობდა გაერთიანებული სამეფოს კონსერვატიულ პარტიას. იყო ბრიტანეთის ერთ-ერთი უძველესი და უმდიდრესი ოჯახის შთამომავალი. ირლანდიაში გაატარა, როგორც პარლამენტის, ასევე განათლების რეფორმა. მეცნიერები დიდი ხნის განმავლობაში უგულებელყოფდნენ მის ღვაწლს, თუმცა 21-ე საუკუნეში მას დიდი ადგილი უკავია ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრებს შორის. ↑ 1.0 1.1 Deutsche Nationalbibliothek Record #118671502 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ 2.0 2.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 3.0 3.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 4.0 4.1 4.2 The History of Parliament <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7739799"></a> ↑ Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ 6.0 6.1 6.2 Lundy D. R. The Peerage <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ GeneaStar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478"></a> ↑ CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581"></a> ↑ Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 Kindred Britain <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886"></a> ↑ William Flavelle Monypenny and George Earl Buckle, The Life of Benjamin Disraeli Earl of Beaconsfield, vol. 2 (1912), p, 451. ↑ (2013) Understanding Prime-Ministerial Performance: Comparative Perspectives. Oxford UP, გვ. 225. ISBN 9780199666423.
არჩიბალდ პრიმროუზი

არჩიბალდ ფილიპ პრიმროუზი (ინგლ. Archibald Philip Primrose; დ. 7 მაისი, 1847 — გ. 21 მაისი, 1929) — ბრიტანელი ლიბერალი პოლიტიკოსი, გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრი 1894 წლის მარტიდან 1895 წლის ივნისამდე. 1851-1868 წლებში ცნობილი იყო ლორდ დელმენის სახელით. ორჯერ იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომლის დროსაც განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო საფრანგეთისა და გერმანიის საქმეებს. ჩაანაცვლა უილიამ გლადსტონი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, იყო ლიბერალური პარტიის ლიდერი 1894 წელს; იყო ბრწყინვალე ორატორი, გამოჩენილი სპორტსმენი და მსროლელი, მწერალი და ისტორიკოსი, ასევე კოლექციონერი. ისტორიკოსები მას, როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრს და როგორც პრემიერ-მინისტრს, წარუმატებლად აფასებენ. ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 2.0 2.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 3.0 3.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Lundy D. R. The Peerage <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824"></a> ↑ 5.0 5.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 6.0 6.1 GeneaStar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478"></a> ↑ 7.0 7.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 Kindred Britain <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886"></a> ↑ Plarr's Lives of the Fellows <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q51726418"></a> ↑ Martel, Gordon (1986). Imperial Diplomacy: Rosebery and the Failure of Foreign Policy. McGill-Queen's UP. ISBN 9780773504424.  ↑ Peter Stansky, Ambitions and Strategies: The Struggle for the Leadership of the Liberal Party in the 1890s (1964). ↑ Robert Rhodes James, Rosebery: a biography of Archibald Philip, fifth earl of Rosebery (1963).
ლერი ზამბახიძე

ლერი ზამბახიძე (დ. 10 მარტი, 1961, ნიგორზღვა) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი. 1978 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია. 1978-1987 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო საპროექტო უნივერსიტეტ „საქქალაქმშენსახპროექტში“ ინჟინერ-კონსტრუქტორად, უფროს ინჟინრად; 1987-1993 წლებში საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, მასალათა გამძლეობისა და დრეკადობის თეორიის კათედრაზე ლაბორანტად; იყო ამავე კათედრის ასპირანტი; დაიცვა დისერტაცია და მიენიჭა აკადემიური დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი; 1993 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, სამშენებლო ფაკულტეტის, სამშენებლო მექანიკისა და ტექნიკური ექსპერტიზის მიმართულების პროფესორი, აკადემიური საბჭოს წევრი; 2002-2006 წლებში იყო შპს „მშენებლობის პროექტების სახელმწიფო ექსპერტიზის მთავარი სამმართველოს“ მიწვეული ექსპერტი; 2010 წლიდან საქართველოს საინჟინრო აკადემიის „სტრატეგიული ობიექტების უსაფრთხოების საინჟინრო პრობლემების“ განყოფილების უფროსი; მონაწილეობდა არაერთი მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი, ინფრასტრუქტურული და სპორტული დანიშნულების ობიექტის დამუშავებაში, მათ შორის: შ. რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის, კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრისა და ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის შენობების რეკონსტრუქციის, ასევე ი. ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობის რეკონსტრუქციისა და თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის I კორპუსის რეკონსტრუქციის, საბავშვო გასართობი პარკის „ციცინათელა“-ს დაბა შეკვეთილში და ქ. ბათუმის დელფინარიუმის კონსტრუქციული ნაწილის; აგრეთვე საერთაშორისო სკოლის (QSI) შენობების ქალაქ თბილისში, ქ. ერევანში (სომხეთი), ქ. ბაქოში (აზერბაიჯანი) და ქ. ტირანაში (ალბანეთი), რაგბის სტადიონის დიდ დიღომში, ფეხბურთის სტადიონის ქ. ფოთში და სხვა; ავტორია 58 სამეცნიერო სტატიის, 3 სახელმძღვანელოს და 4 გამოგონების. მონაწილეობდა 10 სამეცნიერო კონფერენციაში. სამშენებლო ტექნიკური ექსპერტიზა : სახელმძღვ. სტუ-ს სამშენებლო სპეც. სტუდ. (ავტორი), თბ., ტექნ. უნ-ტი, 2009, გვ. 211 — ISBN: 9789941144523 რღვევის მექანიკა : დამხმ. სახელმძღვ. (თანაავტორი), თბ., ტექნ. უნ-ტი, 2003, გვ. 100 — ISBN: 9992894423 ღირსების ორდენი საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. წიგნი 2, თბ., 2021, გვ. 124-125 ლერი ზამბახიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩხოროწყუ

ჩხოროწყუ — ქალაქი საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოიცავს სოფელ გარახას. მდებარეობს მდინარე ხობისწყალზე, ზღვის დონიდან 180 მ-ზე, თბილისიდან 344 კმ, რკინიგზის სადგურ სენაკიდან 36 კმ-ის მანძილზე მის ჩრდილოეთით. ქალაქში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები. მეგრული სიტყვა „ჩხოროწყუ“ ქართულად ცხრა წყაროს ნიშნავს. გადმოცემის თანახმად, ნიკო დადიანის სახლის მახლობლად ერთი მჟავე, ერთი ცხელი, ერთი მარილიანი და ექვსი ცივი, ანკარა წყარო ჩამოდიოდა და ადგილმაც სახელწოდება აქედან მიიღო. გივი ფარულავას და გრიგოლ შენგელიას თავიანთ წიგნში „ჩხოროწყუს რაიონის ტოპონიმიკა“ მოყავთ ხალხური თქმულება, რომლის მიხედვითაც ოსმალებს ცხრიდან ოთხი წყარო დაუშრიათ. 1930 წელს გახდა ჩხოროწყუს რაიონის ცენტრი. 1960 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო კვების მრეწველობა, მოქმედებდა ჩაის ორი ფაბრიკა, საკონსერვო, ლიმონათის, პურისა და რძის ქარხნები. 2018 წელს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3141 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 178. საიტი ჩხოროწყუს შესახებ ზაურ ჯალაღონია ჩხოროწყუს წარმოშობის შესახებ YouTube-ზე ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-06. ციტირების თარიღი: 2011-08-14. ↑ საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“ ↑ როგორ „დაიბადა“ ჩხოროწყუ?. Chkhorotsku.Ge. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-13. ციტირების თარიღი: 17 მარტი, 2021 ↑ ელიავა გივი, შენგელია გრიგოლ, ფარულავა გივი, ჩხოროწყუს რაიონის ტოპონიმიკა, თბ.: „ხელოვნება“, 1983. — გვ. 54. ↑ „დაბა ჩხოროწყუს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა“. imedinews.ge. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-28. ციტირების თარიღი: 17 მარტი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება) ↑ 7.0 7.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგბი, ტომი I. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2003). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-28. ციტირების თარიღი: 7 დეკემბერი, 2016.
ბეიჩამის ციხე

ბეიჩამის ციხე, ჰურის ციხე — ციხე თურქეთში, ჰურდერეში, იურთლარის ხეობაში თანამედროვე სოფელ ბეიჩამში. ციხე აგებულია სოფლის ბოლოში. დაცული ნაშთების მიხედვით ჩანს, რომ დასავლეთის მხრიდან ციხე დაშენებული ყოფილა ბუნებრივ კლდეზე, ხოლო აღმოსავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით თავის დროზე შემოსაზღვრული ყოფილა მაღალი გალავნის კედლებით. დღეისათვის ისინი საძირკვლების დონემდეა დანგრეული. აქა იქაა შემორჩენილი მცირე ნაშთები. მთავარი შესასვლელი როგორც ჩანს აღმოსავლეთის მხარეს ჰქონია. შიდა ტერიტორიაზე ანაკრეფი მასალების მიხედვით, ციხე ადრე შუასაუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ეს ნაგებობაც ადგილობრივი მოსახლეობის ჭანების მიერ უნდა იყოს აგებული. მისი ძირითადი დანიშნულება უნდა ყოფილიყო გუმუშჰანე-ბაიბურთის ცენტრალური გზისაკენ ხეობიდან მიმავალი, ისე აქეთ მომავალი გზის გაკონტროლება. ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ., 2019, გვ. 45-46 ISBN 978-9941-8-1990-2
ზაურ პაპუაშვილი

ზაურ პაპუაშვილი (დ. 1 თებერვალი, 1945, დედოფლისწყარო) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი. 1969 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით, ქ. თბილისის კ. ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის უნივერსიტეტის ასპირანტურა. 1969-1973 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ "თბილქალაქპროექტში", ინჟინერ-კონსტრუქტორად; 1874-1986 წლებში მუშაობდა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტირების უნივერსიტეტში ("თბილზნიეპი") უფროს მეცნიერ მუშაკად; 1986-1998 წლებში ამავე უნივერსიტეტის სამრეწველო და სამოქალაქო შენობების სეისმური ზემოქმედებისაგან დამცავი ახალი სისტემების სექტორის ხელმძღვანელად; 1980-1986 წლებში საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, შეთავსებით, სამშენებლო ფაკულტეტზე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას; კითხულობდა ლექციებს მშენებლობის ეკონომიკისა და მასალათა გამძლეობის პროგრამის შესაბამისად; 1998-2004 წლებში იყო შპს "საქბინპროექტი"-ს განყოფილების გამგე; 2004-2011 წლებში შპს "ივერკონტრაქტის" დირექტორი; 2011-2012 წლებში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოში მუშაობდა ინჟინერ-კონსტრუქტორად; 2012 წლიდან ეწევა კერძო სამშენებლო საქმიანობას, სხვადასხვა კერძო სტატუსის მქონე საპროექტო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის სახით ინჟინერ-კონსტრუქტორად და ექსპერტად; მისი მონაწილეობით დამუშავებულია მრავალი მნიშვნელოვანი ობიექტის მშენებლობის პროექტი. მათ შორის: ქ. თბილისის საკონცერტო დარბაზის (კონსტრუქციული ნაწილი), საქართველოს თეატრის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმის შენობის აღდგენა-რეკონსტრუქციის; აგრეთვე შესრულებული აქვს მრავალი სამრეწველო, სამოქალაქო და საკულტო ნაგებობების პროექტის კონსტრუქციული ნაწილის ექსპერტიზა, მათ შორის ბაგრატის ტაძრის ქ. ქუთაისში; გამოქვეყნებული აქვს 34-მდე სამეცნიერო ნაშრომი; ავტორია 10 დაპატენტებული გამოგონების; მონაწილეობა აქვს მიღებული საკავშირო და საერთაშორისო კონფერენციებში, მათ შორის 1977 წელს ქ. ტოკიოში (იაპონია) გამართულ საერთაშორისო კონფერენციაში. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2. თბ., 2021, გვ. 216-217 ზაურ პაპუაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კოდილის ციხე

კოდილის ციხე — ციხე თურქეთში გუმუშჰანეს დასავლეთით 23 კმ–ზე სოფ. დიბერდის ჩრდილო–დასავლეთით მდებარე დიდ კლდეზეა აგებული. ციხე საშენი მასალისა და მშენებლობის ხელოვნების მიხედვით შუა საუკუნეებისაა. იგი საკმაოდ სტრატეგიულ ადგილასაა აშენებული და ალთინფინარ–შირან–თორულ–გუმუშჰანეს გზების დამცველია. შესაბამისად ერთდროულად აქ გამავალი გზების გასაკონტროლებლად და ამასთანავე თავდაცვითი მიზნებისთვისაა აგებული. ციხე ზღვის დონიდან დაახლოებით 1450 მ სიმაღლეზეა. აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლების სისქე 1,80–2 მ–ია. შესასვლელი სამხრეთ–დასავლეთით აქვს. იგი თაღოვანია. მისი სიმაღლე 3,40 მ, სიგანე — 2,10 მ. მშენებლობაში თავსართად თითო მეტრიანი ხის მასალაცაა გამოყენებული. ციხის საერთო სიგრძე აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 40 მეტრია. შიდა ტერიტორიაზე დღემდე დაცულია სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები. შედარებით კარგად იკითხება ერთი სათავსოს და აღმოსავლეთით ორი კედლის ნანგრევები სამხრეთ–დასავლეთით 100 მეტრში, კლდეში ნაკვეთი 2,10 X1,90 და 1, 10 მ სიღრმის წყლის ცისტერნაა. ცისტერნის დასავლეთით კი — 7,40 მ სიგრძის კედლის 13 საფეხურია. ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ., 2019, გვ. 46 ISBN 978-9941-8-1990-2
ქოფუზ-კალე

ქოფუზ-კალე — ციხე თურქეთში, თორულის სამხრეთ–დასავლეთით. იგი ცენტრიდან დაახლოებით 37 კილომეტრითაა დაცილებული. ციხე სოფელ ქოფუზის ჩრდილოეთით 1780 მ სიმაღლეზეა ზღვის დონიდან. გამოყენებული მასალის და საამშენებლო ხელოვნების მიხედვით იგი შუა საუკუნეების ნაგებობა ჩანს. ციხე 60 მ სიმაღლის კლდოვან ფერდობზეა დაშენებული. იგი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. მისი სამი კედელის საძირკვლის ფრაგმენტებიღაა აქა იქ შემორჩენილი. ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ., 2019, გვ. 46 ISBN 978-9941-8-1990-2
პეტრე სუშკინი

პეტრე პეტრეს ძე სუშკინი (დ. 27 იანვარი (8 თებერვალი), 1868, ტულა – გ. 17 სექტემბერი, 1928, კისლოვოდსკი) — რუსი ზოოლოგი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1923). მიხეილ მენზბირის მოსწავლე. 1889 წელს დაასრულა მოსკოვის უნივერსიტეტი. ხარკოვისა (1910-დან) და ტავრიკის (1919-დან) უნივერსიტეტების პროფესორი; 1921 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიურ და ზოოლოგიურ მუზეუმებში; 1927 წლიდან იყო ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. ძირითადი შრომები მიუძღვნა ორნითოლოგიას, ზოოგეოგრაფიას, შედარებით ანატომიასა და პალეონტოლოგიას. მრავალრიცხოვანი ექსპედიციების (ბაშკირეთში, ყაზახეთში, სამხრეთ ციმბირის მთებში და სხვ.) შედეგად მდიდარი მასალები შეაგროვა ფრინველთა სისტემატიკის, ბიოლოგიის, გეოგრაფიული გავრცელების შესახებ; მის ზოოგეოგრაფიულ განზოგადებებსა და, განსაკუთრებით, მინუსინსკის ქვაბულსა და ალთაიზე მიძღვნილ შრომებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ციმბირის ფაუნის ისტორიის გაგებაში. დეტალურად შეიმუშავა მტაცებელი ფრინველებისა და მთიულასებრთა ოჯახის სისტემატიკა. პალეონტოლოგიური შრომები ძირითადად მიუძღვნა ხმელეთის ხერხემლიანთა ისტორიას, მათი უძველესი წარმომადგენლების შესწავლას (სტეგოცეფალები და თერიოდონტები). ↑ 1.0 1.1 Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 https://isaran.ru/?q=ru/person&guid=A9A8CB49-0878-181D-D2FC-EFBAF11AFCB5 ↑ Сушкін Пётр Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2002. — გვ. 300. — 552 გვრ. — ISBN 985-11-0251-2 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13028710"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q14271902"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q24038862"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2280"></a> ↑ Большая российская энциклопедия — Москва: Большая российская энциклопедия, 2004. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Сушкин Пётр Петрович // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М., 2016. — стр. 480.