laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საადეთ IV გირეი

საადეთ IV გირეი (ყირიმ. IV Saadet Geray, سعادت كراى‎‎; დ. 1662 — გ. 1732, იამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1716–1717 წლებში, სელიმ I გირეის ვაჟი. საადეთ გირეი მამამისის მესამე მმართველობისას, 1692–1699 წლებში პერეკოფის გამგებლად, იგივე ორ-ბეიდ იყო დანიშნული. 1699 წელს თავისი უფროსი ძმის, დევლეთის ნურედინი გახდა, ხოლო 1700–1703 და 1709–1713 წლებში იკავებდა კალგის თანამდებობას. 1717 წელს, ტახტზე ასვლის შემდეგ, ის გაემგზავრა ჰაბსბურგების წინააღმდეგ ლაშქრობაში, სადაც მცირე პერიოდი გაატარა და მალევე დაბრუნდა ყირიმში. საადეთ IV-მ განაგრძო ყაფლან გირეის დაწყებული საქმიანობა ჩერქეზებზე კონტროლის დასაბრუნებლად და ამ საკითხში უფრო დიდ წარმატებას მიაღწია, ვიდრე მისმა ძმამ. საადეთ გირეიმ მოახდინა საკადრო ცვლილებები მის გარემოცვაში, თავისი ერთგული ხალხი ტახტთან უფრო დაახლოვა და ზოგიერთი გავლენიანი პირი განდევნა ხელისუფლებიდან. ამან გამოიწვია ყირიმელი დიდებულების ამბოხი. მათ მოახერხეს კალგა საფა გირეის დამარცხება, ასევე ოსმალეთის სულთანთან გაგზავნეს საჩივარი, რომლის მიხედვითაც ყირიმის ხანს მიაწერდნენ სიმხდალეს, უსაქმურობასა და უსამართლობას. 1724 წელს საადეთ IV გირეიმ სახანოში დიდი სისხლისღვრის თავიდან აცილების მიზნით დატოვა ხანის ტახტი, ოსმალთაგან პენსია მიიღო და გადასახლდა იამბოლში. გარდაიცვალა იქვე, 1732 წელს, ბევრი სხვა მისი წინამორბედის მსგავსად დაკრძალეს ქალაქის მეჩეთში. საადეთის შემდეგ ხანის ტიტული მიიღო მისმა უმცროსმა ძმამ, მენლი II გირეიმ. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია О. Гайворонский «Созвездие Гераев» О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2 Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)
პილპილის სოუსი

პილპილის სოუსი (ფრანგ. Sauce au poivre) — კრემისებრი კულინარიული სოუსი, რომელიც მზადდება პილპილის მარცვლებით, ნაღების რედუქციის გზით. მის მომზადებაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას სხვადასხვა სახის პილპილი, როგორიცაა შავი, მწვანე, ვარდისფერი და სხვა. პილპილის სოუსს ხშირად მიირთმევენ საქონლის ხორცის სტეიკებთან, როგორებიცაა ფილე მინიონი და სუკის სხვა ნაჭრები, ცხვრის, ქათმის და თევზის (თინუსით ან ორაგულით მომზადებული) კერძებთან. საწებლის ზოგიერთი ვარიანტის მომზადებისას დროს იყენებენ რამდენიმე სახის წიწაკის მარცვლებს, ზოგიერთში კი გამოყენებულია ინგრედიენტები პილპილის მსგავსი არომატით, მაგრამ ისინი არ არის კლასიფიცირებული, როგორც პილპილის მარცვლები, მაგალითად სანშო. პილპილის სოუსს იყენებენ ფრანგულ ბისტროებსა და რესტორნებში. პილპილის სოუსი გამოიყენება სტეიკ ო პუავრის (ფრანგ. steak au poivre) ზოგიერთი ვერსიის მომზადების დროსაც. ძირითადი ინგრედიენტები, როგორც წესი, პილპილის მარცვლები და ნაღებია (36-38%) . დამატებით ინგრედიენტებს შეიძლება წარმოადგენდეს კარაქი, ღვინო, ბრენდი, როგორიცაა კონიაკი, შალოტი, ნიორი და დამატებითი სანელებლები, როგორიცაა დაფნის ფოთოლი, ანისის ვარსკვლავი, ტარხუნა და მარილი. ზოგიერთი ვერსია შეიძლება შეიცავდეს ლიქიორს, როგორიცაა ვისკი. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 (2011) Cooking Without Borders. Abrams. ISBN 978-1613121825.  ↑ 2.0 2.1 2.2 (2007) The Texas Hill Country Cookbook: A Taste of Provence. Globe Pequot, გვ. 68. ISBN 978-0762743759. ციტირების თარიღი: 4 September 2014. [მკვდარი ბმული] ↑ 3.0 3.1 3.2 Henderson, Helene (2005). The Swedish Table. U of Minnesota Press, გვ. 64. ISBN 978-1452907277.  ↑ 4.0 4.1 Erskine, Gizzi (2012). My Kitchen Table: 100 Foolproof Suppers. Random House. ISBN 978-0753548035.  ↑ Keys, Daniel J.; Schwartz, Barry (June 2007). „"Leaky" Rationality: How Research on Behavioral Decision Making Challenges Normative Standards of Rationality“. Perspectives on Psychological Science. 2 (2): 162–180. CiteSeerX 10.1.1.581.7908. doi:10.1111/j.1745-6916.2007.00035.x. PMID 26151958. Quote: „…there’s homemade pasta with a Bolognese sauce and filet mignon with a peppercorn sauce“ ↑ 6.0 6.1 6.2 Baird, Elizabeth (contributor) (2012). Best Recipes of the Maritime Provinces. James Lorimer & Company, გვ. 60. ISBN 978-1459501300.  ↑ (2011) Talk with Your Mouth Full: The Hearty Boys Cookbook. Agate Publishing, გვ. 96. ISBN 978-1572846821.  ↑ Leisure Arts (2009). Family Living: Our Favorite Family Feasts. Leisure Arts, გვ. 18. ISBN 978-1601408006.  ↑ Berg, Ron (1997). The Gunflint Lodge Cookbook. U of Minnesota Press, გვ. 60. ISBN 978-1452903149.
ვაკაპი

ვაკაპი, აგრეთვე ცნობილი როგორც ატარი-ვაგა სასაზღვრო ცერემონია — ყოველდღიური სამხედრო ტრადიცია, რომელსაც ინდოეთის (სასაზღვრო უსაფრთხოების ძალები, BSF) და პაკისტანის (პაკისტანის რეინჯერები) უსაფრთხოების ძალები ერთობლივად ახორციელებენ 1959 წლიდან. გამოსვლა ხასიათდება ცეკვის მსგავსი დახვეწილი და სწრაფი მანევრებით და ფეხების მაქსიმალურად მაღლა აწევის ტექნიკით. ეს არის ორი ქვეყნის დაპირსპირების, მეტოქეობის, ასევე ერებს შორის ძმობისა და თანამშრომლობის სიმბოლო. მსგავსი აღლუმები ეწყობა მაჰავირ/სადკის საზღვარზე ფაზილკას მახლობლად და ჰუსაინივალას/განდა სინგ ვალას საზღვარზე, ფიროზპურის მახლობლად. ეს ცერემონია ტარდება ყოველ საღამოს მზის ჩასვლამდე ვაგა-ატარის საზღვარზე, რომელიც, როგორც „Grand Trunk Road“-ის ნაწილი იყო ერთადერთი საგზაო დამაკავშირებელი ამ ორ ქვეყანას შორის 1999 წელს ქაშმირში „Aman Setu“-ს გახსნამდე. ცერემონია იწყება ორივე მხრიდან ჯარისკაცების აღლუმით და სრულდება ორი ერის დროშების შესანიშნავად, კოორდინირებული დაშვებით. ↑ Khaleeli, Homa (1 November 2010). "Goodbye to the ceremony of silly walks between India and Pakistan". The Guardian. Retrieved 14 November 2011 ↑ Frank Jacobs. (3 July 2012) Peacocks at Sunset. Opinionator: Borderlines. The New York Times. ციტირების თარიღი: 15 July 2012
სტრასბურის უნივერსიტეტი

სტრასბურის უნივერსიტეტი — საფრანგეთში, ელზასის რეგიონის ქალაქ სტრასბურში მდებარე უნივერსიტეტი. წარმოიქმნა პროტესტანტული ჰუმანისტური გერმანული გიმნაზიიდან, რომელიც 1538 წელს იოჰანეს შტურნმა დააარსა თავისუფალ საიმპერიო ქალაქ სტრასბურგში. 1631 წელს გარდაიქმნა უნივერსიტეტად. გერმანულ უნივერსიტეტს, 1681 წელს ქალაქის ლუი XIV-ის მიერ დაპყრობის შემდეგაც არ შეუწყვეტია ფუნქიონირება, თუმცა საფრანგეთის რევოლუციის დროს თითქმის სრულიად ფრანგულ უნივერსიტეტად გარდაიქმნა. 1872 წელს ფრანკო-პრუსიის ომის შემდეგ ალზას-ლორენის გერმანელთა მიერ დაპყრობის შემდეგ უნივერისტეტი ხელახლა დაარსდა, როგორც გერმანული კაიზერ-ვილჰელმის უნივერსიტეტი და ფრანკოფონი მასწავლებლები იძულებულნი გახდნენ სასწავლებელი დაეტოვებინათ. 1918 წელს ალზას-ლორენი ისევ საფრანგეთის ნაწილი გახდა და შესაბამისად, უნივერსიტეტიც ისევ ფრანგული, ამასთან ყველა გერმანელი, რომელიც ალზასში 1871 წლის შემდეგ დასახლდა, იძულებული გახდა გადასახლებულიყო. მეორე მსოფლიო ომის დროს, საფრანგეთის ოკუპაციისას, სტასბურგის უნივერსიტეტის პერსონალი და ნივთები კლერმონ-ფერანში გადაიტანეს. მის ადგილას კი მცირე ხნით გერმანული რაიხსუნივერსიტატ შტრასბურგი არსებობდა. 1970-იან წლებში უნივერსიტეტი სამ დამოუკიდებელ დაწესებულებად დაიყო. სტუდენტთა საერთო რაოდენობა 2007 წელს 48.500-ს შეადგენდა. ეს სკოლებია: სტრასბურ I — Université Louis Pasteur (მეცნიერება/ტექნოლოგია) სტრასბურ II — Université Marc Bloch (ჰუმანიტარული საგნები) სტრასბურ III — Université Robert Schuman (იურისპრუდენცია/პოლიტიკა/ეკონომიკა) სტრასბურ I ევროპის კვლევითი უნივერსიტეტების ლიგის წევრია (LERU).
რაინჰარდ ჰაიდრიხი

რაინჰარდ ტრისტან ოიგენ ჰაიდრიხი (გერმ. Reinhard Heydrich; დ. 7 მარტი 1904 — გ. 4 ივნისი 1942) — გერმანელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ნაცისტური გერმანიის SS-ისა და პოლიციის მაღალი რანგის თანამდებობის პირი და ჰოლოკოსტის მთავარი არქიტექტორი. რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს უფროსი (გესტაპოს, კრიპოსა და უსაფრთხოების სამსახურის ჩათვლით) და აგრეთვე ბოჰემიისა და მორავიის „სტელვერტრეტენდერ რაიხსპროტექტორი“. საერთაშორისო კრიმინალური პოლიციის კომისიის პრეზიდენტი და 1942 წლის იანვარში ვანზეს კონფერენციის ებრაელთა საკითის საბოლოო გადაწყვეტილების თავმჯდომარე, რაც მიზნათ ისახავდა გერმანიის მიერ ევროპაში ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ყველა ებრაელის დეპორტაციასა და გენოციდს. ნაცისტური გერმანიის შიდა მტრების წინააღმდეგ ბრძოლის კოორდინატორი. მრავალი ისტორიკოსი რაინჰარდ ჰაიდრიხს მიიჩნევს ნაცისტური რეჟიმის ყველაზე ბნელ ფიგურად; ადოლფ ჰიტლერი ახასიათებდა მას, როგორც „ადამიანს, რკინის გულით“. რაინჰარდ ჰაიდრიხი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
სტეიკ ო პუავრი

სტეიკ ო პუავრი (ფრანგ. Steak Au Poivre, წარმოთქმა ფრანგულად: ​[stɛk‿o pwavʁ]) ან პილპილიანი სტეიკი — ფრანგული კერძი, რომელიც შედგება უხეშად დატეხილი პილპილის მარცვლებით დაფარული სტეიკისგან. ტრადიციულად ის ფილე მინიონისგან კეთდება. შეწვის დროს სტეიკის ზედაპირზე წიწაკის მარცვლები გარსს ქმნის. შეწვამდე ხორცის ნაჭერი იფარება შავი ან შერეული პილპილის უხეშად დატეხილი მარცვლებით. როგორც წესი, სტეიკი ცხელ ტაფაზე მცირე რაოდენობით კარაქთან და ზეთთან ერთად იწვება. სტეიკი იწვება მაღალ ტემპერატურაზე, რათა სწრაფად მოხდეს გარსის წარმოქმნა. გარსი ხელს უშლის ტენის დაკარგვას, სტეიკის გული კი მსუბუქად ან საშუალო-მსუბუქად შემწვარი რჩება. თერმული დამუშავების (შეწვის) დასრულების შემდეგ მირთმევამდე სტეიკს რამდენიმე წუთით აყოვნებენ. სტეიკ ო პუავრს ხშირად მიირთმევენ პილპილის სოუსთან ერთად რომელსაც ამზადებენ რედუცირებული კონიაკით, ნაღებით და ტაფის ძირზე დარჩენილი ფუძით . ხშირად ფუძე შეიცავს სხვა ინგრედიენტებსაც, მაგალითად კარაქი, შალოტი ან/და დიჟონის მდოგვი . სტეიკ ო პუავრთან ერთად, როგორ გარნირი, ხშირად მიირთმევენ კარტოფილის პიურის სხვადასხვა ვარიაციებს და პომ ფრიტეს (ფრანგ. pommes frites, კარტოფილი ფრის წვრილი ვერსია). სტეიკ ო პუავრის მირთმევა ტრადიციული ფრანგული რესტორნების უმრავლესობაშია შესაძლებელი. ↑ ფუძე,საფუძველი (ინგლ. Fond, ფრანგული სიტყვიდან fondation — საფუძველი) — თერმული დამუშავების შემდეგ, ჭურჭელზე (ტაფა) დარჩენილი ცხიმი და კარამელიზებული ნაწილები. ↑ Pierre Franey. (Mar 6, 1985) Steak Survives The Pepper Treatment. Lawrence Journal-World. Lawrence Journal-World. ციტირების თარიღი: 22 January 2011 ↑ შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს.. Sarasota Herald-Tribune. Sarasota Herald-Tribune (Feb 22, 1978). ↑ Michael Hastings. (January 5, 2011) Peppercorns make steak 'au poivre'. Winston-Salem Journal. Media General Communications Holdings, LLC. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 სექტემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 13 ნოემბერი 2021. ↑ Pierre Franey. (Mar 6, 1985) Steak 'au poivre' Calls For Eggplant Provencal. Montreal Gazette. Montreal Gazette. ციტირების თარიღი: 22 January 2011 ↑ Fond (ინგლისური ვიკიპედია) ↑ Alton Brown. (2005)Steak au Poivre. Food Network. FoodNetwork.com. ციტირების თარიღი: 22 January 2011
Rocket Lab

Rocket Lab (RL) — ახალზელანდიური და ამერიკული კერძო კოსმოსური კომპანია, რომელიც დააარსა ახალ ზელანდიელმა ინჟინერმა პიტერ ბეკმა 2006 წელს. კომპანიის მთავარი მიზანი მსუბუქი, იაფი და ეფექტური რაკეტების წარმოებაა, რომლებიც შეძლებენ მცირე თანამგზავერბის ორბიტაზე გაყვანას. Rocket Lab ფლობს თავისივე წარმოების ორსაფეხურიან რაკეტებს, სახელად „ნეიტრონი“ (Neutron). 2017 წელს დაიწყო ამ რაკეტის სატესტო ფრენები, ხოლო 2018 წელს პირველად შედგა წარმატებული გაშვება. ამავე წელს Rocket Lab შეუდგა კომერციული მისიების განხორციელებას. რაკეტა „ელექტრონი“ (Electron) დაკომპლექტებულია 9 რეაქტიული ძრავით „რეზერფორდი“ (Rutherford), რომლებსაც თვითონ კომპანია ამზადებს. დღეს Rocket Lab-ს შეუძლია ერთი გაშვებით 150კგ ტვირთის 500 კილომეტრიან ორბიტაზე გაყვანა. კომპანია თავისი რაკეტების მრავალჯერადი პროტოტიპის შექმნას ცდილობს. Rocket Lab-ის გენერალური დირექტორი არის მისი დამფუძნებელი პიტერ ბეკი. კომპანია ფლობს კოსმოდრომს ახალ ზელანდიაში (Rocket Lab Launch Complex 1). სტატიის დაწერის დროისთვის Rocket Lab-ს 16 მისია აქვს განხორციელებული, მათგან 15 წარმატებით. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Rocket Lab ოფიციალური საიტი Rocket Lab Twitter-ზე ↑ 1.0 1.1 Rocket Lab Celebrates Rich Ten-Year History. Rocket Lab (2016). ციტირების თარიღი: 22 მაისი, 2017 ↑ Masunaga, Samantha (21 March 2017). „Rocket Lab moves headquarters from Los Angeles to Huntington Beach“. Los Angeles Times. ციტირების თარიღი: 29 ივნისი, 2019. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება) ↑ Pullar-Strecker, Tom (9 June 2019). „Rocket Lab keeps tabs on 117 rivals, but that's not what's keeping it busy“. Stuff. ციტირების თარიღი: 29 ივნისი, 2019. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
ალბერტ ტოპოლიანი

ალბერტ გასპარის ძე ტოპოლიანი (დ. 2 აპრილი, 1935, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 4 სექტემბერი, 2024) — საბჭოთა და სეპარატისტული აფხაზეთის სახელმწიფო მოხელე. ალბერტ ტოპოლიანი დაიბადა 1935 წელს ქალაქ სოხუმში. 1953 წელს დაამთავრა სოხუმის ა. პუშკინის სახელობის №2 საშუალო სკოლა, ხოლო 1959 წელს — ერევნის მ. გერაცის სახელობის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1964 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიის რიგებში სამხედრო ექიმად. 1964-1967 წლებში მუშაობდა ექიმად სოხუმის სასწრაფო დახმარების სადგურში, ხოლო 1976-1992 წლებში ვ. შერვაშიძის სახელობის მე-2 საქალაქო საავადმყოფოს ექიმ-კარდეოლოგად. 1989-2001 წლებში აფხაზეთში სომხური კულტურულ-საქველმოქმედო საზოგადოება „კრუნკის“ დამფუძნებელი და ხელმძღვანელია. 1991 წელს არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს XII მოწვევის დეპუტატად. 1992 წელს იყო აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 1992-1996 წლებში იყო სეპარატისტული დე-ფაქტო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე; 1992-1993 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადილე. მსახურობდა სეპარატისტული აფხაზეთის შეიარაღებულ ძალთა რიგებში. აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში ჩამოაყალიბა ორი სომხური ბატალიონი. 1994-1996 წლებში იყო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის სახალხო კრების ვიცე-სპიკერი, 1996-1999 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის ვიცე-პრემიერი, 2001-2002 წლებში აფხაზეთის რესპუბლიკის ახალგაზრდობის, სპორტისა და კურორტების მინისტრი 2001 წელს დააარსა საქაველმოქმედო ფონდი „ა. გ. ტოპოლიანი“. გაზ. „აფხაზეთის ხმა“, №5 (13584), 9 იანვარი, 1992 Тополян Альберт Гаспарович
დეივიდ კრამერი

დეივიდ კრამერი — ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე დემოკრატიის, ადამიანის უფლებათა და შრომის საკითხებში 2008-2009 წლებში. 2010-2014 წლებში Freedom House-ის პრეზიდენტი. დევიდ ჯ. კრამერი დაიბადა მალდენში, მასაჩუსეტში, 1964 წლის დეკემბერში ებრაელი მშობლების ოჯახში. გაიზარდა მიდლბოროში, მასაჩუსეტსის შტატში, სადაც სწავლობდა რუსულს საშუალო სკოლაში. მან განათლება მიიღო ტაფტსის უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა ბაკალავრის ხარისხით. 1986 წელს საბჭოთა მეცნიერებაში და პოლიტიკურ მეცნიერებაში. 1988 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში კრამერმა მიიღო მაგისტრის წოდება საბჭოთა კვლევებში. დეივიდ კრამერი
კონსტანტინე შაკრილი

კონსტანტინე სიმონის ძე შაკრილი (დ. 20 მაისი, 1899, სოფელი ლიხნი, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 15 იანვარი, 1992, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს რესპუბლიკა) — აფხაზი ენათმეცნიერი, საზოგადო მოღვაწე, დ. გულიას სახელობის პრემიის ლაურეატი, საქართველოსა და აფხაზეთის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე, ენათმეცნიერების მეცნიერებათა დოქტორი. კონსტანტინე შაკრილი დაიბადა 1899 წლის 20 მაისს სოფელ ლიხნში. 1909 წელს შევიდა ჯირხვის სკოლაში, 1917 წელს — სოხუმის სემინარიაში. 1932-1936 წლებში კონსტანტინე შაკრილი სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის სტუდენტია, რომლის დამთავრების შემდეგ მიწვეულ იქნა მეცნიერ თანამშრომლის თანამდებობაზე აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტში. ახალგაზრდა მეცნიერს მიანდეს ეხელმძღვანელა ენის განყოფილებისათვის, რომელსაც სათავეში ედგა სამი ათეული წლის განმავლობაში. პარალელურად კითხულობდა ლექციებს სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში და მასწავლებლობდა დახელოვნების ინსტიტუტში. კონსტანტინე შაკრილის სამეცნიერო-კვლევითი და სამასწავლებლო მოღვაწეობა აფხაზეთში შეწყდა რეპრესიების წლებში. ის მისი საბჭოთა ხელისუფლების მიუღებელი ხედვების გამო მოაშორეს აფხაზეთს. იგი ჯერ მშაობდა მოსკოვში, რსფსრ-ის პედაგოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ეროვნული სკოლების ინსტიტუტში. 1951 წელს გაგზავნეს ჩერკესკში, სადაც იყო ჩერკესკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, შემდეგ კი დირექტორი. 1955 წელს იგი კვლავ სათავეში ჩაუდგა ენის განყოფილებას აფხაზეთის ინსტიტუტში. 1947 წელს კ. შაკრილმა დაიცვა საკანდიდატო, 1970 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია. კონსტანტინე შაკრილი იყო 100-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი, რომლებიც მიეძღვნა აფხაზური ენის დიალექტოლოგიას, ფონეტიკას, მორფოლოგიას, სინტაქს, აფხაზურ-ადიღური ენების ლექსიკოგრაფიულ, გრაფიკულ, ორთოგრაფიულ, ეტიმოლოგიურ, შედარებითს ისტორიულ შესწავლას. იყო ერთი თანაავტორი „რუსულ-აფხაზური ლექსიკონისა“ და „აფხაზური ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ ავტორთა კოლექტივის ხელმძღვანელი, რისთვისაც მიენიჭა დ. გულიას სახელმწიფო პრემია. კონსტანტინე შაკრილი იყო აფხაზური ენის სრულყოფის დარგში აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო კომისიის წევრი, განათლების სამინისტროს კოლეგიის და აფხაზეთის ტოპონიმიკის მოწესრიგების კომისიის წევრი. გაზ. „აფხაზეთის ხმა“, №13 (13592), 22 იანვარი, 1992
ცრუმორიელები

ცრუმორიელები (ლათ. Pseudoscorpiones) — ფეხსახსრიანთა რიგი ობობასნაირების კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 1–10 მმ აღწევს. თავმკერდი დაფარულია ქიტინოვანი ფარით. მის წინა ბოლოზე მოთავსებულია თვალები (1–2 წყვილი) და პირის ორგანოები — წყვილი ქელიცერი და წყვილი ყბაფეხი, რომელიც ბოლოვდება ძლიერ განვითარებული მარწუხით, ამით ისინი მორიელებს წააგვანან და ამიტომაც ეწოდებათ ასეთი სახელი. ქელიცერებზე იხსნება ქსელის ჯირკვლების სადინარები. მუცელი ფართოა. ზოგი ცრუმორიელის მარწუხში შხამიანი ჯირკვალია. ცალსქესიანები არიან. რიგში 2000-მდე სახეობაა, რომლებიც ფართოდ არიან გავრცელებული (განსაკუთრებით ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში). ბინადრობენ ხავსში, ჩამოცვენილი ფოთლების, ქვისა და ქერქის ქვეშ, ადამიანის ბინაში (ხშირად წიგნსაცავში), ცხოველების სადგომში. იკვებებიან წვრილი მწერებით. სუნთქავენ ტრაქეით. განაყოფიერება ხდება სპერმატოფორების საშუალებით. დედალი კვერცხებს ავითარებს გამოსაყვან კამერებში. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 ცრუმორიელები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 243. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Ложные скорпионы // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М., 2011. — стр. 750.
თაგვისებრი მღრღნელები

თაგვისებრი მღრღნელები — მღრღნელთა გარკვეული ჯგუფების (თაგვისებრთა, ზაზუნასებრთა, მექვიშიების წარმომადგენლების) კრებითი სახელწოდება. ტერმინი გამოიყენება აგრონომიაში, ნადირობათმცოდნეობაში, ეპიდემიოლოგიაში, იშვიათად — ეკოლოგიაში. მათ შორის არიან თაგვები, ვირთაგვები, მემინდვრიები, ზაზუნები, ლემინგები. ბინადრობენ ყველა ბუნებრივ ზონასა და სარტყელში. ხელსაყრელ პირობებში გამოირჩევიან მაღალი ნაყოფიერებითა და სწრაფი მომწიფებით (1,5–2 თვე), სიცოცხლის ხანგრძლივობა 3–4 თვიდან 2 წლამდეა. ბუნებრივ ბიოცენოზებში თაგვისებრი მღრღნელები მტაცებელი ცხოველების, მათ შორის სანადირო-სარეწაო ცხოველების (ყარყუმი, სიასამური, კვერნა, ყარსაღი) ძირითად საკვებს წარმოადგენს, უზრუნველყოფენ მათი პოპულაციების სიმტკიცეს. აგროცენოზებში გვხვდებიან ყველგან, პრაქტიკულად ყველა სასოფლო-სამეურნეო კულტურისა და სავარგულის მავნებლები არიან. ტყის მემინდვრიებს მუდმივად მაღალი რიცხოვნობის დროს შეუძლიათ ტყის განახლების პროცესების დარღვევა. თაგვისებრი მღრღნელები იკვებებიან მცენარეთა ნაწილებით, თესლებით, კენკრით, ნაყოფებით, ქერქით, აგრეთვე ლიქენებით, სოკოებით, იშვიათად — უხერხემლოებითა და მცირე ზომის ხერხემლიანი ცხოველებით. ადამიანების გვერდით (ნაგებობებში, საცავებში) ცხოვრებისას ჭამენ და აფუჭებენ შენახულ პროდუქტს, ანადგურებენ პლასტიკურ და ხის ტარას, ზიან აყენებენ ელექტროგაყვანილობას, კაბელებს, ავეჯს და თვითონ ნაგებობებსაც. მრავალი თაგვისებრი მღრღნელი საშიში ინფექციის (ზოონოზის) წყაროა, მათ შორის ჰემორაგიული ცხელების თირკმლის სინდრომით, ფსევდოტუბერკულოზის, ტულარემიის, ჭირის და სხვ. მათთან ბრძოლის ღონისძიებებს დერატიზაცია ეწოდება. ↑ ჭელიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 473–474. ↑ 2.0 2.1 Васильев А. Г. Мышевидные грызуны // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М., 2013. — стр. 554.
ნადირობათმცოდნეობა

ნადირობათმცოდნეობა — მეცნიერება ნადირობისა და სამონადირეო მეურნეობის რაციონალური გაძღოლის შესახებ. ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის ბოლოს – XX საუკუნის დასაწყისში ნადირობის მრავალსაუკუნოვან გამოცდილებაზე დაყრდნობით. შემდგომში ნადირობათმცოდნეობა განვითარდა მდგრადი ბუნებათსარგებლობის პრინციპებზე, ფუნდამენტურ და სხვა გამოყენებით მეცნიერებებთან (ზოოლოგია, ბოტანიკა, ეტოლოგია, ეკოლოგია, ბიოგეოგრაფია, ეკონომიკა) მჭიდრო კავშირში; ამასთანავე გამოიყენებოდა მორფოლოგიის, ფიზიოლოგიისა და გენეტიკის, ვეტერინარული მედიცინის, ტყის მართვის, სოციოლოგიისა და სამართლის მეთოდიკური არსენალი. ნადირობათმცოდნეობაში გამოიყოფა შემდეგი დარგები: ბიოლოგიური საწყისები (პოპულაციის მდგომარეობის სტრუქტურა, დინამიკა, პროგნოზირება და მათი მართვა); სანადირო სავარგულების კლასიფიკაცია, ტიპოლოგია, ბონიტირება, ნადირობის მოწყობა (სანადირო ცხოველთა რაციონალურ, ფაუნის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შემცირების არმომტან გამოყენებაზე, მათ დაცვაზე მიმართული ღონისძიებების კომპლექსი, კვლავწარმოება და მიმაგრებული სავარგულების ისეთ მდგომარეობაში შენახვა, რომ იგი სამონადირეო მეურნეობის წარმოებისათვის ხელსაყრელი იყოს); ბიოტექნია; სამონადირეო მეურნეობის ტექნიკა და ტექნოლოგია; საქონელმცოდნეობა და მეურნეობის პროდუქციის (ბეწვეული, ხორცი, სამკურნალო-ტექნიკური ნედლეული, ნადავლი) შეფასება; მეურნეობის ეკონომიკა და ორგანიზაცია, მარკეტინგი; სამონადირეო კანონმდებლობა. ნადირობათმცოდნეობაში კვლევის ძირითადი მეთოდებია: ვიზუალური და დისტანციური დაკვირვება ცხოველებზე თანამედროვე ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით; ნადირ-ფრინველის დანიშვნა და ექსპერიმენტული მოპოვება; მათი რიცხოვნობის აღრიცხვა და ექსპერიმენტები ბუნებაში, ბიოლოგიური და სტატისტიკური მასალების ლაბორატორიული დამუშავება მომიჯნავე მეცნიერებათა მეთოდების გამოყენებით. ↑ Сафонов В. Г. Охотоведение // Большая российская энциклопедия. т. 24. — М., 2014. — стр. 728.
სიძუოკა

სიძუოკა – ქალაქი იაპონიაში, სიძუოკის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კუნძულ ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 690 881 ადამიანს (2019). ოფიციალური საიტი ↑ 統計センターしずおか／静岡県人口推計
სიცოცხლის ფილოსოფია

სიცოცხლის ფილოსოფია — XX საუკუნის დასაწყისიდან გავრცელებული მიმდინარეობა ფილოსოფიაში. მისი წარმომადგენლები იყვნენ ა. ბერგსონი, უილიამ დილთაი, ოტო შპენგლერი, გ. ზიმელი, თ. ლიტი, ხოსე ორტეგა-ი-გასეტი. სიცოცხლის ფილოსოფია უპირისპირდება რაციონალიზმს და ზუსტ მეცნიერებებზე დაფუძნებულ კვლევას. სიცოცხლის ფილოსოფიის მიხედვით მეცნიერება და შემეცნებითი აზროვნება ვერ სწვდება სიცოცხლის მთავარ მახასიათებლებს, შემოქმედებითობას, სწრაფვას, ნებას. სიცოცხლის ფილოსოფიის უშუალო წყაროა ფრიდრიხ ნიცშეს ფილოსოფია. მისი წინამორბედები იყვნენ სიორენ კირკეგორი და შოპენჰაუერი. ტერმინი სიცოცხლის ფილოსოფია გაჩნდა 1827 წელს ფ. შლეგელის წიგნში „სიცოცხლის ფილოსოფია“, რომელიც ჰეგელის რაციონალიზმის წინააღმდეგ იყო მიმართული. 1950-იანი წლებიდან დაკარგა გავლენა. თევზაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 412. XX საუკუნის ბურჟუაზიული ფილოსოფია, თბილისი, 1970
კონტრრეფორმები

კონტრრეფორმები - რუსეთის იმპერიაში XIX საუკუნის 80-90-იან წლებში მიმდინარე რეაქციური გარდაქმენი. კონტრეფორმები გაატარა ალექსანდრე III-მ წინამორბედის, ალექსანდრე II-ის მიერ 60-70-იან წლებში გატარებული რეფორმების საპირისპიროდ. კონტრრეფორმებს ატარებდა დ. ტოლსტოის სამინისტრო. კონტრრეფორმების შედეგად გაძლიერდა ცენზურა, სკოლებში აღდგა წოდებრივი პრინციპები, გაუქმდა საუნივერსიტეტო ავტონომია, დაარსდა სათავადაზნაურო–-სამიწათმოქმედო ბანკი, შეიზღუდა ერობათა საქმიანობა და გაძლიერდა ცენტრალიზაცია. კონტრრეფორმები შეეხო სასამართლოსაც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 650. კონტრრეფორმები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
კონურბაცია

კონურბაცია — ეკონომიკური და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო ურთიერთობებით მჭიდროდ დაკავშირებული დამოუკიდებელი ქალაქების ჯგუფი. კონურბაციის განვითარებული ფორმაა აგლომერაცია. მეგაპოლისი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 650. კონურბაცია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
კონფერანსიე

კონფერანსიე — შეხვედრების წამყვანი, ხშირად ესტრადის მსახიობი, რომელიც აცხადებს საკონცერტო ნომრებს. კონფერანსიეს ხელოვნება შემსრულებლისგან მოითხოვს იმპროვიზაციას, აუდიტორიასთან კავშირის დამყარების უნარს. კონფერანსიე პირველად გამოჩნდა XIX საუკუნის პარიზის კაფეებსა და კაბარეებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 651.