laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საჰაერო სივრცე

საჰაერო სივრცე — საჰაერო სამართალში, სახელმწიფოს ტერიტორიის ნაწილი (სახელმწიფოს სახმელეთო და წყლის ტერიტორიის ზემოთ), რომელიც საჰაერო ხომალდების მიერ გამოიყენება ატმოსფეროში ფრენისთვის. საჰაერო სივრცე სახელმწიფო სუვერენიტეტს ექვემდებარება და სახელმწიფო ტერიტორიის შემადგენელი ნაწილია, რაც განმტკიცებულია მრავალმხრივი და ორმხრივი საერთაშორისო შეთანხმებებით, აგრეთვე ეროვნული კანონმდებლობით. ამა თუ იმ სახელმწიფოს სრული და განსაკუთრებული უფლება მისი საჰაერო სივრცის ფარგლებში ნიშნავს იმას, რომ მის საჰაერო სივრცეში უცხო საჰაერო ხომალდის ფრენა შეიძლება მხოლოდ ამ სახელმწიფოს ნებართვით და საერთაშორისო შეთანხმებებით დადგენილი წესების შესაბამისად. უცხო საჰაერო ხომალდი, რომელიც იმყოფება სახელმწიფოს საჰაერო სივრცეში რამდენადმე ექცევა ამ სახელმწიფოს იურისდიქციაში (ვალდებულია დაიცვას საპასპორტო, საბაჟო, სანიტარული და სხვა წესები). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 261.
ვაგზალი

ვაგზალი, ვოგზალი — რკინიგზის ან მიმოსვლის ზოგიერთი სხვა საშუალების ცენტრალური სადგურის შენობა და მასთან დაკავშირებული ნაგებობები, ჩვეულებრივ დიდ ქალაქებში. სიტყვა „ვაგზალი“ ქართულ ენაში შემოსულია ინგლისური Vauxhall-იდან რუსული ენის (вокзал) მეშვეობით. Vauxhall (ვოქსჰოლი) სახელწოდებაა ლონდონის ერთ-ერთი უბნისა (ლამბეთის რაიონი) მდინარე ტემზის სამხრეთ ნაპირზე, სადაც XVII-XIX საუკუნეებში დასვენებისა და გართობის პოპულარული პარკი იყო გაშენებული. XIX საუკუნეში ეს სიტყვა შევიდა რუსულ ენაში და განზოგადდა პეტერბურგის მახლობლად ქ. პავლოვსკში ერთ-ერთი პირველი ვაგზლის აშენების შემდეგ. იგი სამგზავრო შენობაც იყო და საკონცერტო დარბაზიც. მოგვიანებით, რუსეთსა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქვეყნებში ვაგზალი ეწოდა შენობას ან შენობების, ნაგებობებისა და მოწყობილობების კომპლექსს, რომლის დანიშნულებაა მგზავრებთა მომსახურება, ტრანსპორტის მიმოსვლის მოწესრიგება და მომსახურე პერსონალის განთავსება, ასევე სატვირთო და საფოსტო ოპერაციების უზრუნველყოფა. ვაგზლებს ერთმანეთისაგან განასხვავებენ გამოყენებული ტრანსპორტის სახეობის (აეროვაგზალი, ავტოვაგზალი, რკინიგზის ვაგზალი, საზღვაო ვაგზალი, სამდინარო ვაგზალი), მაგისტრალზე მდებარეობის (ბოლო, საკვანძო, შუალედური, სატრანზიტო), დანიშნულების ადგილის (შორი, ადგილობრივი, საგარეუბნო, საერთაშორისო), მგზავრთა სიჭარბის და სხვათა მიხედვით. XIX საუკუნის დასასრულსა და XX საუკუნის დასაწყისში ვაგზალი თავისი მოცულობითა და ფორმით ქალაქის თვალსაჩინო შენობად იქცა. საქართველოში ვაგზლის პირველი ნაგებობები აშენდა ფოთი–თბილისის რკინიგზის (1865–1872) გახსნის შემდეგ. ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ვაგზლის შენობა თბილისში, ახლანდელი თბილისის ცენტრალური სადგური. XXI საუკუნის პირველ მეოთხედში საქართველოს სატრანსპორტო სისტემის ობიექტების დასახელებებსა და დასახლებების ტოპონიმიკაში სიტყვა „ვაგზალი“ თანდათან ჩაანაცვლა „სადგურმა“ (მაგ., თბილისის ვაგზლის მოედანს 2024 წელს ეწოდა სადგურის მოედანი). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Вокзал, Большая российская энциклопедия, М., 2006. — С. 612—613.
კანოა (ეკვადორი)

კანოა — ქალაქი ეკვადორში, მანაბის პროვინციაში, სან-ვისენტეს კანტონში. ფართობია 0.67 კმ2, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 2 601 ადამიანია. ↑ Citypopulation.de Population and area of town Canoa
ტოსაგუა (ეკვადორი)

ტოსაგუა — ქალაქი ეკვადორში, მანაბის პროვინციის ჩრდილო-დასავლეთში, ტოსაგუის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდინარე კარიზალზეა გაშენებული. იგი 1984 წლის 20 იანვარს დაარსდა, კონგრესისა და რესპუბლიკის პრეზიდენტ ოსვალდო ურტადოს თანხმობის შემდეგ. ქალაქის ფართობია 4.53 კმ2, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 11 317 ადამიანია. ↑ Citypopulation.de Population and area of Tosagua
ბალთალი (ბოლუს რაიონი)

ბალთალი(თურქ.Baltalı) — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში. სოფელი 1928 წლიდან იმავე სახელს ატარებს. სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 21 კმ დაშორებულია. თურქული ვიკიპედია ↑ https://www.nisanyanyeradlari.com/?yer=7114 ↑ 2.0 2.1 https://web.archive.org/web/20150609024523/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=239317 ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 https://web.archive.org/web/20171224221508/https://www.nufusune.com/6568-bolu-merkez-baltali-koy-nufusu ↑ https://web.archive.org/web/20200219071932/https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf ↑ https://www.bing.com/maps?v=2&cp=40.716038%7E31.832886&style=h&lvl=9.0 ↑ https://web.archive.org/web/20200219072333/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015840.pdf ↑ https://web.archive.org/web/20200219072300/https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1975-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf ↑ https://web.archive.org/web/20200218084704/https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1970-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf ↑ https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf
საჰაერო ხრახნი

საჰაერო ხრახნი, პროპელერი — მაძრავი, რომელშიც წევის ძალა იქმნება ძრავას რამდენიმე მბრუნავი ფრთის მეშვეობით. ამ ფრთების მუშა ზედაპირი საფრენი აპარატის ფრთის ფორმის მსგავსია და მათ ძრავა აბრუნებს. საჰაერო ხრახნს იყენებენ თვითმფრინავებში, დირიჟაბლებში, აერომარხილებში და სხვა. შვეულმფრენებში საჰაერო ხრახნი ძირითადად ამწევ ძალას ქმნის და მას მზიდი ხრახნი ეწოდება. დანიშნულების მიხედვით საჰაერო ხრახნი, არის მზიდი, წევისა და კომბინირებული; ამძრავის მიმართ განლაგების მიხედვით — მწეველი და წამბიძგებელი; კონსტრუქციის მიხედვით — ცვლადი და უცვლელი ბიჯისა და ა. შ.; უკუგდებული ჭავლის დაგრეხაზე დახარჯული სიმძლავრის დანაკარგების შესამცირებლად იყენებენ ერთმანეთის საწინა- აღმდეგო მიმართულებით მბრუნავ თანაღერძულ საჰაერო ხრახნებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 261-262.
საჰაერო ტრანსპორტი

საჰაერო ტრანსპორტი — ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც მოიცავს, როგორც საჰაერო ხომელადებს, ასევე მათი ექსპლუატაციისათვის აუცილებელ ინფრასტრუქტურას: აეროპორტებს, სადისპეჩერო და ტექნიკურ სამსახურებს. საჰაერო ტრანსპორტს გადაჰყავს მგზავრები, გადააქვს ტვირთი და საფოსტო გზავნილები, ასრულებს სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებს. საჰაერო ტრანსპორტი ევროპის ქვეყნებსა და ამერიკაში I მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში გაჩნდა. სსრკ პირველი საჰაერო ხაზი მოსკოვი–ნოვგოროდი გაიხსნა 1923 წელს. ხაზის საერთო სიგრძე 1940 წ. 146 ათ. კმ-მდე გაიზარდა. საჰაერო ტრანსპორტის განვითარება განსაკუთრებით დაჩქარდა II მსოფლიო ომის (1939-1945) შემდეგ, რაც დაკავშირებული იყო მრავალადგილიანი რეაქტიული თვითმფრინავების (ტუ-109, ტუ-14, ილ-18, ან-10, 60-იანი წლებიდან კი – ტუ-124, ან-24, ტუ-134, ტუ-144, ტუ-154, იაკ-40, ბე-80, ილ-2) გამოყენებასთან. თანამედროვე რეაქტიული თვითმფრინავები გამოირჩევა დიდი სიმძლავრით, ზებგერითი სიჩქარით (კრეისერული სიჩქარე 28500 კმ/სთ), დიდი ტევადობით (120 და მეტი დასაჯდომი ადგილი) და მაღალი საიმედოობით. ტვირთის გადასაზიდად შეიქმნა ე. წ. „საჰაერო ეტლი“ (ტვირთამწეობა 30 ტ-ზე მეტი). ფართოდ იყენებენ სამგზავრო შვეულმფრენებს. გაჩნდა რეაქტიული წევის შვეულმფრენებიც. გარუჩავა პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 261.
პირომორფიტი

პირომორფიტი (ძვ. ბერძნ. πῦρ — „ცეცხლი“ და ძვ. ბერძნ. μορφή — „ფორმა“) — ფოსფატების კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა Pb 5 ( PO 4 ) 3 Cl {\displaystyle {\ce {Pb5(PO4)3Cl}}} . კრისტალდება ჰექსაგონურ სინგონიაში. კრისტალები პრიზმული აქვს. მწვანეა, იშვიათად ყვითელი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3.5-4; სიმკვრივე 6700-7100 კგ/მ³. გვხვდება ტყვიისა და ტყვია-თუთიის საბადოთა დაჟანგვის ზონაში. ტყვიის ერთ-ერთი მადანია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 85.
აპატიტი

აპატიტი [ბერძ. ἀπάτη — „ვატყუებ“ (წინათ ადვილად ერეოდათ სხვა მინერალებში)] — ფოსფატების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ქიმიური შედეგნილობა Ca 5 [ PO 4 ] 3 ( F , Cl , OH ) {\displaystyle {\ce {Ca5[PO4]3(F, Cl, OH)}}} . თუ ჭარბობს F {\displaystyle {\ce {F}}} , ეწოდება ფტორაპატიტი, თუ Cl {\displaystyle {\ce {Cl}}} — ქლორაპატიტი, თუ OH {\displaystyle {\ce {OH}}} — ჰიდროქსილაპატიტი; ხშირად Ca {\displaystyle {\ce {Ca}}} ჩანაცვლებულია Sr {\displaystyle {\ce {Sr}}} -ით (11%-მდე) ან იშვიათმიწა და სხვა ელემენტებით. კრისტალდება ჰექსაგონურ სინგონიაში. აქვს ნემსისებრი, სვეტისებრი და ფირფიტისებრი კრისტალები. ზოგიერთი კრისტალი 1 მ აღწევს და 160 კგ-ზე მეტს იწონის. გავრცელებულია მარცვლოვანი, მკვრივი და მიწისებრი აგრეგატები. დანალექ ქანებში გვხვდება აპატიტის დანაგროვები, რომელთაც ფოსფორიტები ეწოდებათ. ფერად ხშირად მომწვანო ცისფერი, მწვანე, იისფერი, მურა, ზოგჯერ უფეროა. ელვარება მინისებრი აქვს, ჩამონატეხს — ცხიმოვანი, სიმაგრე მინერალოგიური სკალით – 5. სიმკვრივე — 3200 კგ/მ³. იხსნება მჟავებში. წარმოშობა — მაგმური (დაკავშირებულია ტუტე ქანებთან) და პნევმპატოლითურ-ჰიდროთერმული. აპატიტის მსოფლიოში უდიდესი საბადოა ხიბინის მთებში, კოლის ნახევარკუნძულზე. აპატიტს იყენებენ ფოსფორიანი სასუქების (სუპერფოსფატის) დასამზადებლად, ფოსფორისა და ფოსფორმჟავას მისაღებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 508.
ფლუორიტი

ფლუორიტი (ლათ. fluor — „დინება“), მდნობი შპატი — ფთორიდების კლასის მიწერალი; ქიმიური შედგენილობა CaF 2 {\displaystyle {\ce {CaF2}}} . ზოგჯერ Ca {\displaystyle {\ce {Ca}}} ჩანაცვლებულია I {\displaystyle {\ce {I}}} -ით, შვიათ მიწათა ელემენტებით, Sr {\displaystyle {\ce {Sr}}} -ით და სხვა. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. კრისტალები კუბის ან ოქტაედრის ფორმისაა, აგრეგატები — მკვრივი, მარცვლოანი ან მიწისებრი. უფერული, მწვანე, ფითელი ან იისფერია. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 4; სიმკვრივე 3180-4200 კგ/მ³. უმთავრესად წარმოიქმნება ჰიდროთერმული ან მეტასომატური პროსესებს შედეგად. გვხვდება დანალექ ქანებში. გამოიყენება ფლუსად, ფთორ-მჟავას მისაღებად და სხვა. გამჭვირვალე უფერულ ან ბაცად შეფერილ კრისტალებს იყენებენ ოპტიკაში. საბადოები ცნობილია რუსეთში, აშშ-ში და სხვაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 349. Illinois state mineral
ტყისპირა ქამა

ტყისპირა ქამა (ლათ. Agaricus sylvicola) — მკრთალი-მოყვითალო თეთრი ფერის სოკო, შეხებისას ყვითლდება. მისი თავი კვერცხისებრი ფორმისაა, შემდეგ გაშლილი და ბრტყლად ამოზნექილი. მისი ტექსტურა სქელხორცოვანი, გლუვი, აბრეშუმისებრი ზედაპირითაა დაფარული. კიდეებზე თავიდან შეკეცილია, შემდეგ-გაშლილი, ზოგჯერ ტალღოვანია. ტყისპირა ქამას ფეხი თეთრი ფერისაა, შეხებისას ყვითლდება. ცილინდრული ფორმისაა, ძირისკენ გამსხვილებულია, ზოგჯერ ოდნავ მოღუნულია, თავიდან — შიგნით ბოჭკოვანია, ხოლო შემდეგ —ფუყეა. სოკოს ტექსტურა აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანია. ქუდთან ახლოს აქვს განიერი და საკმაოდ მოზრდილი მოთეთრო, ჩამოკიდებული საყელო. მისი ზედაპირი გლუვია, ხოლო ქვედა მხარე კიდეზე მოყვითალო ნაფიფქითაა ვოლვის გარეშე. ფირფიტები ხშირია, ფეხთან თავისუფალი, მონაცრისფერო-მოვარდისფერო, მურა-წაბლისფერი ან თითქმის შავია. სოკოს სპორები ყავისფერია, კვერცხისებრი ფორმის, გლუვი ზედაპირით, ერთი ან ორი ფლუერსეცენტული წვეთით, რბილობი მოთეთროა. ახასიათებს ნუშის სუნი. იგი იზრდება ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე ფოთლოვან და წიწოვან ტყეებსა და ტყისპირებში. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აფრიკაში. საჭმელად ვარგისია. ტყისპირა ქამა ხშირად შეიძლება აგვერიოს შხამაში (Amanita phalloides), რომელიც მომაკვდინებლად შხამიანია. ტყისპირა ქამასაგან განსხვავებით, შხამას არ ახასიათებს ნუშის სუნი. შხამას ფირფიტები ყოველთვის თეთრია და ფეხის ძირში აქვს ვოლვა. ტყისპირა ქამა შეიძლება აგვერიოს შხამიან ქამაშიც (Agaricus xanthodermus), რომელიც, ტყისპირა ქამასგან განსხვავებით, ხასიათდება ფენოლის მძაფრი სუნით და ფეხის ძირში გადატეხისას სწრაფად ყვითლდება. ჯორჯაძე ი., საქართველოს სოკოები, საველე გზამკვლევი, CENN-ის გამომცემლობა, თბ., 2024, გვ. 132-133, ISBN 978-9941-8-4547-5
საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაცია

საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაცია (ინგლ. International Mineralogical Association) — საერთაშორისო ჯგუფი, რომელიც შედგება 36 ეროვნული ორგანიზაციისაგან (2024 წლის დასაწყისში), რომლის მიზანია მინერალოგიის განვითარება, კერძოდ, 5000-ზე მეტი ცნობილი მინერალური სახეობის ნომენკლატურის სტანდარტიზაცია. MMA არის გეოლოგიურ მეცნიერებათა საერთაშორისო კავშირის ნაწილი. ასოციაცია ჩამოყალიბდა 1958 წლის ივლისში. 2015 წლის დეკემბერში საქართველოს მინერალოგიური საზოგადოება, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელია საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაციის წევრად აირჩიეს. International Mineralogical Association ↑ საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაცია // gtu.ge
მორიც ვაგნერი

მორიც ვაგნერი (გერმ. Moritz Wagner; დ. 3 ოქტომბერი, 1813, ბაიროითი, ბავარია, — გ. 30 მაისი, 1887, მიუნხენი) — გერმანელი მოგზაური, გეოგრაფი და ბუნებისმეტყველი. სწავლობდა ერლანგენისა და მიუნხენის უნივერსიტეტებში (1833-1836). ბევრს მოგზაურობდა. 1835-1838 წლებში იმყოფებოდა ალჟირში, 1843-18146 წლებში მოიარა შავიზღვისპირა ქვეყნები, კავკასია, ქურთისტანი და სპარსეთი, 1852-1855 წლებში — ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკასა და ვესტინდოეთში, 1856-1860 წლებში — სამხრეთ ამერიკაში. იყო მიუნხენის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი, ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. თავისი მოგზაურობა და დაკვირვებები ვაგნერმა აღწერა რამდენიმე ნაშრომში. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში ვაგნერი ძირითადად ცნობილია თავისი მოსაზრებით სახეობათწარმოქმნის ევოლუციურ პროცესში გეოგრაფიული იზოლაციის (თანამედროვე სახელია ალოპატრული სახეობათწარმოქმნა) უპირატესი და აუცილებელი როლის შესახებ. ევოლუციური მოძღვრების მამამთავარი ჩარლზ დარვინი გეოგრაფიული იზოლაციის წვლილს აღიარებდა, მაგრამ კატეგორიულად უარყოფდა ვაგნერის მტკიცებას მისი აუცილებლობის და წამყვანი როლის შესახებ. ვაგნერის წიგნში „მოგზაურობა კოლხეთსა და კავკასიის იქითა მხარეს მდებარე გერმანულ კოლონიებში“ (გერმ. Reise nach Kolchis und nach den deutschen Colonien jenseits des Kaukasus; ლაიფციგი, 1850) დაცულია ცნობები საქართველოს შესახებ. მასში აღწერილია თბილისი, ქუთაისი, რედუტ-კალე, ფოთის ციხე, ზუგდიდი, ბათუმის ნავსადგური და სხვ., დახასიათებულია ამ ადგილების მოსახლეთა ყოფა-ცხოვრება. ავტორი ეხება რუსი მოხელეების საქმიანობას კავკასიაში, კაპუცინთა მოღვაწეობას საქართველოში, გერმანელ კოლონისტთა დასახლებების დაარსების ისტორიას და მათ თანამედროვე მდგომარეობას და სხვ. Reisen in der Regentschaft Algier in den Jahren 1836, 1837 und 1838. 3 Bde. Leipzig 1841. Der Kaukasus und das Land der Kosaken. 2 Bde. Leipzig 1847. Reise nach dem Ararat und dem Hochlande Armeniens. Stuttgart 1848. Reise nach Kolchis und nach den deutschen Colonien jenseits des Kaukasus. Arnoldische Buchhandlung, Leipzig 1850. Reise nach Persien und dem Lande der Kurden. 2 Bde. Leipzig 1851. Reisen in Nordamerika in den Jahren 1852 und 1853. Arnoldische Buchhandlung, Leipzig 1854. Die Republik Costa-Rica. Leipzig 1856. Über die hydrographischen Verhältnisse und das Vorkommen der Süßwasserfische in den Staaten Panama und Ecuador. München 1864. Die Darwinsche Theorie und das Migrationsgesetz der Organismen, Leipzig 1868. Naturwissenschaftliche Reisen im tropischen Amerika, Stuttgart 1870. Über den Einfluß der geographischen Isolierung und Kolonienbildung auf die morphologischen Veränderungen der Organismen. München 1871. Die Entstehung der Arten durch räumliche Sonderung. Gesammelte Aufsätze von Moriz Wagner, gest. den 30. Mai 1887. Basel 1889. მორიც ვაგნერი საქართველოს შესახებ. გერმ. ტექსტი თარგმნა, შესავალი, კომენტარები და საძიებლები დაურთო გ. გელაშვილმა, თბ., 2002. გელაშვილი გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 128. Mayr, Ernst. Evolution and the Diversity of Life: Selected Essays, Harvard University Press, 1997.
დოდო ვადაჭკორია

დოდო ალექსანდრეს ასული ვადაჭკორია (ქალიშვილობის გვარი — ხიმშიაშვილი) (დ. 5 ივნისი, 1923, ქუთაისი, — გ. 22 დეკემბერი, 2017) — ქართველი მწერალი და მთარგმნელი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი (1946). იყო სსრკ მწერალთა კავშირის საბავშვო და ახალგაზრდული ლიტერატურის სექციის ბიუროს წევრი (1972), საკავშირო საბავშვო და მხატვრული ლიტერატურის საბჭოს წევრი (1985). პირველი მოთხრობა „ჭრელი ხელთათმანები“ 1950 წელს გამოაქვეყნა, პირველი კრებული „უცნაური დედობილი“ — 1959 წელს. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე კრებული. თარგმნა ვ. მედვედევის, ბ. კამოვისა და სხვათა ნაწარმოებები, უკრაინული და შვედური ზღაპრები. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია რუსულ ენაზე. არის შიო მღვიმელის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1986). მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (1999). მისი ძმა, მწერალი კოტე ხიმშიაშვილი დახვრიტეს 1942 წელს ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობისთვის. 2020 წელს დოდო და კოტე ხიმშიაშვილების სახელი მიენიჭა ქუჩას თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში. ყოჩივარდები, თბ., 2014. დედის ლოცვა, თბ., 2005. ვინ მივა პირველი საქართველოში, თბ., 2000. ვარსკვლავები საჩუქრად, თბ., 1984. ერთი კალთა სიყვარული, თბ., 1978. : საბავშო (ავტორი). - ნაკადული, 1978. - 168გვ. ბროლის ციგა, თბ., 1972. გოლიათი კაკალი, თბ., 1969. თეთრი კენჭი, თბ., 1962. გაზაფხული, მზე და სიყვარული, თბ., 1962. უცნაური დედობილი, თბ., 1959. ვადაჭკორია, დოდო // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 129. დოდო ვადაჭკორია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ზურაბ ვადაჭკორია (ექიმი)

ზურაბ ოთარის ძე ვადაჭკორია (დ. 16 იანვარი, 1958, თბილისი) — ქართველი ყბა-სახის ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1997). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1979). მუშაობდა თბილისის ბავშვთა V კლინიკუ საავადმყოფოში (1983–1987), 1987 წლიდან კი — გ. ჟვანიას სახელობის პედიატრიის აკადემიურ კლინიკაში. იყო თსსუ-ს ბავშვთა სტომატოლოგიისა და სტომატოლოგიურ დაავადებათა პროფილაქტიკის კათედრის გამგე (1993), ბავშვთა და მოზარდთა ქირურგიული სტომატოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი (2006). 1991–1997 წლებში იყო თსსუ-ის სტომატოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, 1997–2004 წლებში — თსსუ-ის პრორექტორი საერთაშორისო ურთიერთობის დარგში, 2009-2023 წლებში — რექტორი. 1997-2004 წლებში არჩეული იყო საქართველოს სტომატოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტად. ორთოპედიული სტომატოლოგია: დამხმარე სახელმძღვანელო, თბ., 2009. ვადაჭკორია, ზურაბ // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 129.
ნოდარ ვადაჭკორია

ნოდარ კონდრატეს ძე ვადაჭკორია (დ. 27 თებერვალი, 1930, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (1955). მუშაობდა თბილისის სხვადასხვა საპროექტო ორგანიზაციებში. 1988 წლიდან იყო „საკკურორტპროექტის“ საქართველოს ფილიალის დირექტორად (1996 წლიდან — შპს „კურორტპროექტი“). მონაწილეობდა სანატორიუმ „იმერეთის“ (წყალტუბო) დაპროექტებაში (1958). ვადაჭკორიას ძირითადი ნამუშევრებია: სასტუმრო დაბა ფასანაურში (1958, ზ. თავართქილაძესთან ერთად); მინისტრთა საბჭოს დასასვენებელი სახლი ბიჭვინთაში (1963); პანსიონატები წყნეთში (1964, ყველა ვ. ალექსი-მესხიშვილთან ერთად); პანსიონატი „სინოპი“ სოხუმში (1965); დასასვენებელი სახლი „ჰორიზონტი“ ქობულეთში (1978, მ. ლიპარტელიანსა და მ. ჩხენკელთან ერთად); სასტუმრო „ამირანი” თბილისში (1986, ლ. კარკუსოვასა და მ. მარგველაშვილთან ერთად); საკასაციო სასამართლო თბილისში (2006, რ. ბაკურაძესთან ერთად) და სხვ. საერთაშორისო გამოფენებზე იყო აგრეთვე საქართველოს პავილიონების ავტორი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში (1972), თურქეთში (1973), ბულგარეთში (1974), საფრანგეთში (1975, ყველა რ. კიკნაძესა და შ. ყავლაშვილთან ერთად), მოსკოვში (1977, ო. ლითანიშვილთან ერთად). მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2002). კინწურაშვილი ს., ვადაჭკორია, ნოდარ // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 130.
სპუტნიკ-2

„დედამიწის მეორე საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი“ ცნობადი არაოფიციალური სახელით „სპუტნიკ-2“ (რუს. «Спутник-2»), თანამგზავრის კოდოდური აღნიშვნაა „პს-2“ (რუს. «ПС-2», «Простейший Спутник-2») — დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრი (დხთ), საბჭოთა კოსმოსური აპარატი, რომელიც საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ფარგლებში გაშვებულ იქნა ორბიტაზე 1957 წლის 3 ნოემბერს. დხთ-ზე იმყოფებოდა პირველი ცოცხალი არსება — ძაღლი სახელად „ლაიკა“. თანამგზავრი გაეშვა ოქტომბრის რევოლუციის 40 წლისთავის საპატივცემულოდ, სკკპ ცკ-ის პირველი მდივნის ნიკიტა ხრუშჩოვის პირადი მითითებით. დხთ-ს მიზანი იყო ატმოსფეროს ზედაფენების მეცნიერული კვლევა, აგრეთვე კოსმოსურ სივრცეში სიცოცხლის ფიზიკური პროცესებისა და პირობების შესწავლა. მეორე საბჭოთა დხთ წარმოადგენდა რაკეტა-მატარებლის უკანასკნელ საფეხურს, რომელშიც მოთავსებული იყო კონტეინერები სამეცნიერო აპარატურით. მეორე ხელოვნურ თანამგზავრზე იყო: აპარატურა სპექტრის მოკლეტალღოვან ულტრაიისფერ და რენტგენულ დარგებში მზის გამოსხივების გამოსაკვლევად; აპარატურა კოსმოსური სხივების შესასწავლად; აპარატურა ტემპერატურისა და წნევის შესასწავლად; ჰერმეტული კონტეინერი, რომელშიც არის საცდელი ცხოველი (ძაღლი), ჰაერის კონდიცირების სისტემა, საჭმლის მარაგი და ხელსაწყოები კოსმოსური სივრცის პირობებში ცხოველუნარიანობის შესასწავლად; საზომი აპარატურა დედამიწაზე მეცნიერული გაზომვის ცნობების გადმოსაცემად; ორი რადიოგადამცემი, რომლებიც მუშაობენ 40.002 და 20.005 მეგაჰერცის სიხშირეებზე (ტალღის სიგრძეა დაახლოებით 7.5 და 16 მეტრი შესაბამისად); ელექტროენერგიის საჭირო წყაროები. აღნიშნული აპარატურის, საცდელი ცხოველისა და ელექტროკვების წყაროების საერთო წონა 508.3 კგ-ს შეადგენს. თანამგზავრმა მიიღო ორბიტული სიჩქარე დაახლოებით 8 კმ/წმ. თანამგზავრის ერთი სრული შემოვლის დრო შეადგენდა დაახლოებით 1 საათსა და 492 წუთს; ორბიტის დახრის კუთხე ეკვატორის სიბრტყისადმი უდრის დაახლოებით 65°. Sputnik 2. ციტირების თარიღი: 2024-07-25 Спутник 2 ↑ გაზ. „კომუნისტი“, №262 (10959), 5 ნოემბერი, 1957
შოთა ვადაჭკორია (ისტორიკოსი)

შოთა ილიას ძე ვადაჭკორია (დ. 20 ივნისი, 1951, სოფ. ჭანჭათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2019). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1977). სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პოლიტოლოგიის ინსტიტუტში (2000-2006), ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში (2006-2019), 2019 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სოციალურ მეცნიერებათა დეპარტამენტის პროფესორი. იკვლევს ქართული პოლიტიკური აზროვნების, ქართული ემიგრაციისა და საქართველოს უახლესი პერიოდის პოლიტიკური ისტორიის სხვა აქტუალურ საკითხებს. „ოსების გენოციდის“ მითი და 1918-2022 წლების ისტორიული სინამდვილის პარადიგმები = The Myth of the "Ossetians Genocide" and the Paradigms of Historical Reality in 1918-2022 : მონოგრაფია (ავტორი). - თბილისი, გეორგია, 2023. - 356გვ.. - ISBN: 9789941851513 საბჭოთა რუსეთთან საქართველოს დამარცხების ქრონიკა (1921 წელი) (ავტორი). - თბილისი, ირიდა, 2021. - 212გვ.. - ISBN: 9789941832413 ოსური საკითხი და ქართული სინამდვილე (1917-1925 წწ.) = Ossetian question and the Georgian reality = Осетинский вопрос и грузинская действительность (1917-1925 гг) (ავტორი) // წიგნი 1. - თბილისი, უნივერსალი, 2020. - 608გვ.. - ISBN: 9789941266379 ქართული ემიგრაცია და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა საქართველოში (1921-1990) = Georgian Emigration and National Liberation Movement in Georgia (1921-1990) (ავტორი) // წ. 1. - თბილისი, უნივერსალი, 2018. - 474გვ.. - ISBN: 9789941278464 საბჭოთა რუსეთთან საქართველოს დამარცხების ზოგიერთი ფაქტორის დაზუსტებისათვის : 1921 წლის თებერვალ-მარტი (ავტორი). - თბილისი, გეორგიკა, 2016. - 136გვ.. - ISBN: 9789941084638 ქართული ეპოსიდან ამოზიდული ლეგენდა (ვალოდია გოგუაძე) (ავტორი). - თბილისი, პარნასი, 2014. - 282გვ.. - ISBN: 9789941067655 კოდორის ხეობის დილემა და ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური აზრი (1993-2010) (ავტორი). - თბილისი, გეორგიკა, 2014. - 380გვ.. - ISBN: 9789941065385 ეროვნული სახელმწიფოებრიობის საკითხი ქართულ პოლიტიკურ აზროვნებაში (ავტორი) // ნაკვ. 1, (1917-1918). - თბილისი, 2008. - 186გვ.. - ISBN: 9789941002496 საქართველოს პოლიტიკური ისტორიის საკითხები (XX საუკუნე) (ავტორი) // წ. 2. - თბილისი, მემატიანე, 2006. - 865გვ.. - ISBN: 9994006665 ებრაელთა საკითხი და ქართული სინამდვილე (1921-1940) (ავტორი). - თბილისი, მემატიანე, 2005. - 222გვ.. - ISBN: 9994003666 საქართველოს პოლიტიკური ისტორიის საკითხები (XX საუკუნე) (ავტორი) // წ. 1. - თბილისი, მემატიანე, 2003. - 539გვ.. - ISBN: 9992804971 ქართული სოციალ-დემოკრატია 1917-1921 წლებში (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 2001. - 496გვ.. - ISBN: 9992802251 საქართველო-სომხეთის ურთიერთობის საკითხი ქართულ პოლიტიკურ აზროვნებაში (1918-1920 წ.წ.) (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1999. - 144გვ.. - ISBN: 9992851155 ეროვნული სახელმწიფოებრიობის საკითხი ქართულ პოლიტიკურ აზროვნებაში (1921-1923 წ.წ.) (ავტორი). - თბილისი, 1998. - 160გვ. შოთა ვადაჭკორია (ისტორიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალისტრო ვადაჭკორია

ალისტრო ავთანდილის ძე ვადაჭკორია (დ. 8 თებერვალი, 1886, სოფ. ჭანჭათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1963) — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში, პუბლიცისტი. 1900 წლიდან მუშაობდა მესტამბე-ასოთამწყობად, მ. შ. თბილისში მ. შარაძის სტამბაში. მონაწილეობდა სოციალ-დემოკრატთა რევოლუციურ მოძრაობაში, 1904 წლიდან აქვეყნებდა წერილებს მუშათა ცხოვრებაზე. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ იყო მბეჭდავთა კავშირის აქტიური წევრი, თანამშრომლობდა ქართველი მენშევიკების გაზეთ „ერთობაში“. 1922 წლიდან საბჭოთა ხელისუფლების მიმართ ლოიალური იყო. 1925-1928 წლებში იყო ყოფილ მენშევიკთა ჟურნალ „ახალი გზის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი, გამოცემის ხელმძღვანელი და აქტიური თანამშრომელი. 1931 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო და ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე. იმედაშვილი ი., ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. II ე-ლ, თბ., 2021. — გვ.112. ალისტრო ვადაჭკორია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ალისტრო ვადაჭკორია — ფსევდონიმების ლექსიკონი.