laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალახაძის ეკლესიების კომპლექსი

ალახაძის ეკლესიების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლების კომპლექსი გაგრის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალახაძიში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. მდებარეობს აჰაშინხის ბორცვზე. არქიტექტურულ კომპლექსში შედის პატარა სამნავიანი და სამაფსიდიანი ეკლესია, და მეორე, დიდი სამნავიანი ბაზილიკა შვიდწახნაგოვანი აფსიდით. დიდი ტაძრიდან კარგად შემორჩა სამხრეთის და დასავლეთის კედლების ფრაგმენტები. ტაძარი აგებულია კირქვის ბლოკების, აგურის ოთხფენიანი სარტყლისა და ქვიშაქვის ფილების რიგების მონაცვლეობით. საკურთხეველი დიდი ზომით გამოირჩევა, დარბაზი გაყოფილია სამ ნავად სვეტების ორი რიგით. მის ჩრდილო-დასავლეთით, ხუთ მეტრზე არის პატარა ეკლესიის ნანგრევები. ისიც აგებულია მოთეთრო ფერის კირქვის კვადრებით, გამოყენებულია აგრეთვე დამუშავებული ქვიშაქვის ბრტყელი მასიური ფილები, აგრეთვე ადგილზე დამზადებული ბრტყელი აგური, გამოყენებულია რიყის ქვაც. ეკლესიების გადასახურავად გამოყენებულია ორი სახის კრამიტი, ბრტყელი და ღაროვანი (კალიპტერები). ეკლესიები თარიღდება IV-VI საუკუნეებით, მაგრამ სამშენებლო მასალის ერთგვაროვნების მიუხედავად ძნელია მსჯელობა მათ სინქრონულობაზე. წერილობით წყაროებში არ იხსენიება. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. Адзинба И. Е., Архитектурные памятники Абхазии, Сухуми, 1958 Агрба З. В., Раскопки раннесредневековой базилики в селе Алахадзы Гагрского района, „მაცნე“, ისტორიის არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ხელოვნების ისტორიის სერია, 1972, # 3 ალახაძის სამაფსიდიანი ეკლესია
საბერიოს ეკლესია (ჩქოტუების)

საბერიოს ეკლესია (ჩქოტუების) — ეკლესია სოფელ საბერიოში, გალის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ხუბუტია ტ., საბერიო, თბ., 2019, გვ. 16-17 საბერიოს ეკლესია (ჩქოტუების)
ახალშენის წმინდა თევდორეს ეკლესია

ახალშენის წმინდა თევდორეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალშენში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში. ეკლესია წმ. თევდორეს სახელზეა აგებული. შემორჩენილია მხოლოდ კედლები, დაახლოებით 1,5 მ. სიმაღლეზე. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. დარბაზი გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომლის გრძივ კედლებში თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კირქვა და კირის დუღაბი. ეკლესიაში არის კვადრატულ ჩარჩოში ჩასმული ქვა ბოლნური ჯვრის რელიეფით. ჯვრის მხრებს შორის და თვითონ ჯვრის ჰორიზონტალურ მხრებზე ამოკვეთილია წარწერები. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. Воронов Ю. Н., В мире архитектурных памятников Абхазии, М., 1978 ახალშენის წმინდა თევდორეს ეკლესია
ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია

ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია — ეკლესია სოფელ ღუმურიშში, გალის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XI საუკუნის I ნახევარსა და XVI საუკუნეში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ოქუმისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, დამრეცი ფერდის მცირე გავაკებაზე, ადგილ საგერგაიოზე. ეკლესია თლილი ქვის პერანგით იყო შემოსილი. ეკლესია აგებულია XVI საუკუნეში მანამდე აქ არსებული XI საუკუნის ერთნავიანი დარბაზული ეკლესიის საძირკველზე. ეკლესიის ნანგრევებში 1955 წელს აღმოაჩინეს კირქვის ფილა ქართული ასომთავრული წარწერით: წარწერა დათარიღებულია XI საუკუნით. კირქვის ფილა დაცულია სოხუმის სახელმწიფო მუზეუმში. ეკლესიას შემოვლებული ჰქონდა რიყის ქვით ნაგები გალავანი. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ხვისტანი რ., ენგურ-მოქვისწყლის აუზის (აფხაზეთი) ქრისტიანული ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2015 ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია
სოხუმის სინაგოგა

სოხუმის სინაგოგა — სინაგოგა ქალაქ სოხუმში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. მდებარეობს ინალ-იფას (ყოფილი კ. მარქსის) ქუჩაზე. აგებულია XX საუკუნეში ებრაელთა შემოწირულობებით. სინაგოგა 1953 წელს გაიხსნა. ნაგებობა დარბაზულია, გეგმაში სწორკუთხედს წარმოადგენს. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. დარბაზის ცენტრში კათედრაა, რომლის გარშემო მერხებია. დასავლეთით ორი შეისრული სარკმელია, ჩრდილოეთით და სამხრეთით — ოთხ-ოთხი სარკმელი. სინაგოგა მოქმედია. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც სინაგოგის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10828 სოხუმის სინაგოგა Размышления на пороге сухумской синагоги
ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ათარაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია არის მოზრდილი დარბაზული ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით. დასავლეთიდან აქვს კარიბჭე. შენობას გადახურვა ჩამოქცეული აქვს. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია
წებელდის წმინდა ეკატერინეს ეკლესია

წებელდის წმინდა ეკატერინეს ეკლესია — ეკლესია სოფელ წებელდაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი , აფხაზეთი, საქართველო. აგებულია XI საუკუნეში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. წებელდის წმინდა ეკატერინეს ეკლესია
ახალშენის სალოცავი – იოანე ნათლისმცემლის თავი

ახალშენის სალოცავი – „იოანე ნათლისმცემლის თავი“ — არქიტექტურული ძეგლი, სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალშენში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. კლდეში გამოკვეთილი მცირე გამოქვაბული მდებარეობს მდინარე გუმისთის ხეობაში, მდინარის მარცხენა მხარეს. სალოცავი აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. გამოქვაბულში დახატულია იოანე ნათლისმცემლის თავი. გადმოცემით, ეს არის იოანე ნათლისმცემლის თავის მესამედ პოვნის ადგილი და ძალიან პოპულარულია მორწმუნეთა შორის. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. Воронов Ю. Н., В мире архитектурных памятников Абхазии, М., 1978 ახალშენის სალოცავი
ახუწის ეკლესია

ახუწის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ახუწაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია შუა საუკუნეებში. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ახუწის ეკლესია
ჩხორთოლის ეკლესია (XI-XIX საუკუნეები)

ჩხორთოლის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ჩხორთოლში, გალის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XI-XIX საუკუნეებში. ეკლესია წარმოადგენს XVIII-XIX საუკუნეების მოზრდილ დარბაზულ ნაგებობას, ადრინდელი, XI საუკუნის საძირკვლით, შვერილი აფსიდით. ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს კარიბჭე, რომლის მეორე სართული გახსნილი იყო როგორც ტაძრის შიგნით, ასევე ფასადისკენ, დიდი თაღით. ტაძრის საკურთხეველში გაჭრილია სამი დიდი ზომის სარკმელი. აქვე, საკურთხევლის ჩრდილოეთ ნაწილში, არის თაღოვანი ნიში. თითო-თითო სარკმელია გაჭრილი ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე, თითო კარის ეკლესიის სამ კედელზე. გვერდითი კედლების კარი სწორკუთხა მოხაზულობისაა, ხოლო დასავლეთისა- თაღოვანი. ეკლესიის ინტერიერში გვერდითი კედლები ნაწევრდება თითო, მძლავრად გამოწეულ პილასტრზე გადასული ორი თაღით. პილასტრები სრულდება პროფილირებული კაპიტელებით.ეკლესიის სახურავი მთლიანად ჩამონგრეულია. სავარაუდოდ, მას კოჭოვანი გადახურვა უნდა ჰქონოდა, ვინაიდან ეკლესიის კედლები ერთ სიმაღლეზეა „გადაჭრილი”, ხოლო კონქი ან კამარის კვალი არსადაა. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ჩხორთოლის ეკლესია.
აბაახიბრის კოშკი

აბაახიბრის კოშკი — კოშკი სოფელ აბაახიბრაში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, საქართველო. კოშკი აგებულია შუა საუკუნეებში. კოშკი მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, მთის ძირას. ნაგებია ფლეთილი ქვით. ნახევარწრიული კოშკის სიმაღლე შემორჩენილია 6-7 მეტრის სიმაღლეზე. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც მისი შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. კოშკის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია აბაახიბრის კოშკი
ბესლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბესლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბესლეთში. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში. ძეგლი დარბაზული ტიპისაა, შვერილი, ნახევარწრიული აფსიდით. დარბაზი გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხედია; მის ჩრდილო, დასავლეთ და სამხრეთ კედლის ცენტრში თითო არქიტრავული კარია, ხოლო გრძივ კედლებში კარის ორსავე მხარეს ურთიერთსაპირისპირო, ორ-ორი არქიტრავული სარკმელი და ერთსაფე-ხურიანი პილასტრებია. პილასტრები დარბაზს სამ თანაბარ ნაწილად ჰყოფს. საკურთხეველი დარბაზისაგან ერთსაფეხურიანი მხრებითაა გამიჯნული. აბსიდის ჩრდილო ნაწილში ორი, გეგმაში სწორკუთხა თაღოვანი ნიშაა, რომელთაგან და-სავლეთისა შეისრულია, ხოლო აბსიდის სამხრეთ ნაწილში ერთი, გეგმაში სწორკუთხა არქიტრავული ნიშაა. საკურთხევლის იატაკი დარბაზზე ერთი საფეხურით ამაღლებულია. ეკლესია ნაშენია კირქვითა და კირის დუღაბით. კონსტრუქციულ ნაწილებში არის კარგად თლილი ქვა. სახურავი ჩანგრეულია. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. Воронов Ю. Н., В мире архитектурных памятников Абхазии, М., 1978 ბესლეთის წმინდა გიორგი
აჯამფაზარის ეკლესია

აჯამფაზარის ეკლესია — ეკლესია სოფელ აჯამფაზრაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაგებობა წარმოადგენს მოზრდილ დარბაზულ ეკლესიას. აგებულია ნახევრად დამუშავებული დიდი კვადრებით. გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა სამ საბჯენ თაღს. საკურთხევლის აფსიდში არის ორი ნიშა. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია აჯამფაზარის ეკლესია
პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია

პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ პეტროვსკოედან აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XX საუკუნეში. ეკლესია ღვთისმშობლის სახელობისაა, გარედან შებათქაშებულია. საკურთხეველი ხის კანკელით არის გამოყოფილი დარბაზისაგან. საკურთხეველში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელზე ორი თაღოვანი სარკმელია, კარი დასავლეთიდანაა. ეკლესია ორქანობა თუნუქის სახურავით არის გადახურული. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. გამახარია ჯ., აფხაზეთი და მართლმადიდებლობა, თბ., 2005 Воронов Ю. Н., В мире архитектурных памятников Абхазии, М., 1978 პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია
წებელდის წმინდა თევდორეს ეკლესია

წებელდის წმინდა თევდორეს ეკლესია — ეკლესია სოფელ წებელდაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. აგებულია XI საუკუნეში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. წებელდის წმინდა თევდორეს ეკლესია
არადუს ეკლესია

არადუს ეკლესია — ეკლესია სოფელ არადუში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ნაგებობა წარმოადგენდა ხის დარბაზულ ეკლესია. აღმართული იყო სამსაფეხურიან ცოკოლზე. XX საუკუნის შუა წლებში ეკლესია დაუშლიათ და ხის მასალა გამოუყენებიათ სკოლის შენობისთვის. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია არადუს ეკლესია
ერუშეთის მთიანეთი

ერუშეთის მთიანეთი — ტექტონიკურ-ვულკანური მთიანეთი საქართველოს სამხრეთი მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში. ვრცელდება თურქეთის ტერიტორიაზეც. საქართველოს ფარგლებში შემოზღუდულია ჩრდილოეთიდან ახალციხის ქვაბულით, დასავლეთიდან არსიანის ქედით, აღმოსავლეთიდან ზემო მტკვრის ხეობით, ხოლო სამხრეთიდან სახელმწიფო საზღვრით. ჯავახეთის ზეგანს გამოეყოფა ზემო მტკვრის ხეობით. საქართველოს ფარგლებში გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 60 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე 25–30 კმ. დანაწევრებულია მტკვრის მარცხენა შენაკადების ხეობებით. უმაღლესი მწვერვალი ზიარეთი (3032 მ) თურქეთშია. საქართველოს ნაწილის უმაღლესი მწვერვალია გუმბათი (2963,8 მ). მაღალი მთებია: ვანის მთა (2736 მ), შაბანიბელი (2646 მ), საცხვარია (2587 მ), შუაკარავი (2562 მ), თლილი (2474 მ) და სხვა. ერუშეთის მთიანეთი აგებულია ნეოგენური გოდერძის წყების ლავებითა და ტუფებით. ლავათა შემადგენლობა ცვალებადობს ბაზალტიდან ანდეზიტ-დაციტამდე. ერუშეთის მთიანეთის გაშტოებებიდან მნიშვნელოვანია შუაკარავის ქედი და ვანისქედი. ძირითადი მდინარეებია: ურაველი, ქარზამეთისწყალი, წყალწითელა, ჯაყისწყალი და სხვა. საერთო მორფოლოგიური თვისებებით ერუშეთის მთიანეთი წარმოადგენს შუალედურ ოროგრაფიულ ერთეულს ქედსა და მთიანეთს შორის. ქედებთან მას აკავშირებს მთავარი წყალგამყოფის საკმაოდ მკაფიო გამოვლენება, ფერდობების ხშირი და ღრმა ეროზიული დანაწევრება; მთიანეთის ნიშნები გამოხატულია ზედა ჰიფსომეტრიული სარტყლების სიფართოვეში — მაღლა მდებარე დამრეც, სუსტად დანაწევრებულ ტალღოვან ზედაპირებში, რომლებიც მდინარეთაშუეთს ქმნიან. ერუშეთის მთიანეთის ჰიფსომეტრიულ განვითარებასთან ერთად მკაფიოდ იკვეთება ლანდშაფტური ზონალობა, სადაც მისი ტყიანი სარტყელი 2000–2200-მდე ადის. ეს საშუალო სიმაღლის მთიანი პლატო-მასივის ზედაპირი დანაწევრებულია ღრმად ჩაჭრილი ხეობებით, თუმცა მათი წყალგამყოფების მორფოლოგია მთლიანობაში წარმოგვიდგება პლატოსებური ზედაპირით, გართულებული ცალკეული გუმბათისებური ამაღლებებით. მათ მაღალი ჰიფსომეტრიული დონეებით რელიეფი გართულებულია მეოთხეულის გამყინვარების ფორმებით. თხემური ზონა სუბალპურ და ალპურ მდელოებს და მდელო-სტეპებს უკავია. მთიანეთის ფარგლებშია რამდენიმე დასახლებული პუნქტი. აქვე 2021 წელს შეიქმნა ერუშეთის ეროვნული პარკი. საქართველოს ქედების სია ↑ მარუაშვილი ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 91. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 63. ↑ 3.0 3.1 3.2 Геоморфология Грузии: Л. И. Маруашвили (отв. ред.) и др. Тб.: Мецниереба, 1971. - 609 с. ↑ სამცხე-ჯავახეთი, ცნობარი, თბილისი, 2016 ↑ საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის გეოდინამიკური პროცესები და მოსალოდნელი გეოეკოლოგიური გართულებები
ეშერის ეკლესია

ეშერის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ეშერაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ეშერის ეკლესია
ახუწის ციხესიმაგრე

ახუწის ციხესიმაგრე — ციხე სოფელ ახუწაში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, საქართველო. ციხე აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფელ ღვადაახუწაში, პატარა კლდის თავზე გაშენებულია ციხე. ციხე აგებულია ქვით. სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩამოუდის ხევი. დანარჩენი მხარე შემოსაზღვრულია გალავნით. გალავანი, ქვედა ნაწილშია, ხოლო ციხე უფრო შემაღლებულზე დგას, ამიტომ ნაგებობა ორიარუსიანის შთაბეჭდილებას ახდენს. ციხის აღმოსავლეთ მხარეს არის პატარა ცილინტრულ ფორმის სადგომი, რომელიც გადახურულია კამარით. სწორკუთხა კარით იგი უერთდება ციხეს. ამჟამად ნაგებობა დანგრეულია. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. 2018 წლის აგვისტოში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ციხესიმაგრეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია ახუწის ციხესიმაგრე ↑ აფხაზეთში 15 ობიექტს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
ამზარის წმინდა ელიას ეკლესია

ამზარის წმინდა ელიას ეკლესია — ეკლესია სოფელ ამზარაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია 1910 წელს. ეკლესია დარბაზულია, შვერილი ნახევარწრიული აფსიდით. აგებულია კარგად თლილი სხვადასხვა ზომის კირქვით. წყობა თარაზულია. დასავლეთ კედლის ფრონტონში, ბარელიეფური ჯვრის თავზე არის თარიღიანი ქვა — 1910. დარბაზში ორი შესასვლელი იყო — დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ამჟამად დასავლეთი კარი ამოშენებულია. სამხრეთ კარის ორსავე მხარეს და მათ მოპირდაპირედ ჩრდილოეთ კედელში ორ-ორი ნაოთხალი და თაღოვანი სარკმელია. დარბაზი გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხედია. იატაკი ხისაა. საკურთხევლის იატაკი ერთი საფეხურით ამაღლებულია. აბსიდი ნახევარწრიულია, რომლის ცენტრში გაჭრილია ერთი თაღოვანი სარკმელი. ეკლესია გადახურულია ხის კონსტრუქციის ორფერდა სახურავით. სახურავი თუნუქისაა. XX საუკუნის 70-80-იან წლებში აქ განთავსებული იყო სოფლის დაწყებითი სკოლა. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. Воронов Ю. Н. В мире архитектурных памятников Абхазии, М., 1978 ამზარის წმინდა ელიას ეკლესია
ლეკუხონის წმინდა ხარლაპის ეკლესია

ლეკუხონის წმინდა ხარლაპის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ლეკუხონაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია 1911 წელს. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ლეკუხონის წმინდა ხარლაპის ეკლესია
კვიტოულის ციხესიმაგრე

კვიტოულის ციხესიმაგრე — ციხე სოფელ კვიტოულში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, საქართველო. ციხე აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაგებობა დგას მოსახლის ნაკვეთში. ციხესიმაგრე ძლიერ დანგრეულია. შემორჩენილია ქვით ნაგები კედლები 2-3 მეტრის სიმაღლეზე. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. 2018 წლის აგვისტოში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ციხესიმაგრეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია კვიტოულის ციხესიმაგრე ↑ აფხაზეთში 15 ობიექტს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
გუფის ეკლესია

გუფის ეკლესია — ეკლესია სოფელ გუფში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას. აგებულია ნახევრადდამუშავებული კვადრებით. ნაგებობა ძლიერ დანგრეულია, შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. 2018 წლის აგვისტოში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ციხესიმაგრეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია გუფის ეკლესია ↑ აფხაზეთში 15 ობიექტს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
ბაღმარანის გუმბათიანი ეკლესია

ბაღმარანის გუმბათიანი ეკლესია — ეკლესია სოფელ ბაღმარანში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. აგებულია 1898 წელს. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. 2019 წლის ივლისში ნაგებობას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. ბაღმარანის გუმბათიანი ეკლესია ↑ გულრიფშის მუნიციპალიტეტში მდებარე 19 ისტორიულ ნაგებობას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
ღვადის ეკლესია

ღვადის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ღვადაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია შუა საუკუნეებში. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია ღვადის ეკლესია
სოხუმის საკათედრო ტაძარი

სოხუმის საკათედრო ტაძარი — ეკლესია ქალაქ სოხუმში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. აგებულია 1909-1915 წლებში ბერძნული თემის სახსრებით. 1915 წელს ტაძარი წმ. ნიკოლოზის სახელზე აკურთხეს. 20-30-იანი წლების ანტირელიგიური კამპანიის შედეგად აფხაზეთში მხოლოდ 6 ტაძარი იყო მოქმედი, მათ შორის სოხუმის წმ. ნიკოლოზის ბერძნული ეკლესია. 1946 წელს წმ. ნიკოლოზის ტაძარი საკათედრო გახდა და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხარების სახელზე აკურთხეს. ტაძრის წინამძღვრად დეკანოზი სვიმონი (გიგინეიშვილი) დაინიშნა. 1952 წლის იანვარში სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის კალისტრატეს (1932-1952) ლოცვა-კურთხევით დეკანოზი სვიმონი ბერად აღკვეცეს და სახელად ანტონი უწოდეს. იმავე წელს მას ცხუმ-აფხაზეთის ეპისკოპოსად დაასხეს ხელი, ხოლო 1954 წელს მიტროპოლიტის ხარისხში აიყვანეს. 70-80-იან წლებში, ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტის დავითის (ჭკადუა) ინიციატივით ტაძარში სარესტავრაციო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოები ჩატარდა. სწორედ მაშინ, 1980 წელს, ტაძარს რამდენიმე გვერდითი მინაშენი გაუკეთდა. ერთ-ერთი ეკვდერი წმ. ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე აკურთხეს. სოხუმის საკათედრო ტაძარი ბერძნული და რუსული არქიტექტურული ფორმების ნაზავს წარმოადგენს. ეს არის ჯვარგუმბათოვანი, სამნავიანი ტაძარი, რომელიც ბიზანტიური სტილის გუმბათით ბოლოვდება. ტაძარში დასვენებულია ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატის ასლი, წმ. სვიმონ კანანელის, წმ. ანდრია პირველწოდებულის, წმ. ნიკოლოზის, წმ. იოანე ოქროპირის, წმ. ბასილისკოს ხატები, წმ. პანტელეიმონ მკურნალის ხატი მისი წმინდა ნაწილებით. 2010 წელს ჩატარდა ტაძრის სრული რესტავრაცია. ტაძარს ახალი მოოქროვილი გუმბათი დაადგეს, რომელიც რუსეთის ფედერაციაში, ქ. ჩელიაბინსკში დამზადდა. ტაძარში ღვთისმსახურება საეკლესიო-სლავურ, ბერძნულ, აფხაზურ ენებზე, ხოლო აღდგომას ქართულ ენაზეც სრულდება. 2016 წლის დეკემბერში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ სოხუმის საკათედრო ტაძარს (4 მარტის და კ. ლესელიძის ქუჩების გადაკვეთაზე) უძრავი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ბ. ხორავა, სოხუმის საკათედრო ტაძრის ისტორიიდან, კრებ. კულტურული მემკვიდრეობა კონფლიქტურ რეგიონებში, თბ., 2018. სოხუმის საკათედრო ტაძარი
აზანთის ციხესიმაგრე

აზანთის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე სოფელ აზანთაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ციხესიმაგრე აგებულია შუა საუკუნეებში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. აზანთის ციხესიმაგრე
გვარდის ამაღლების ეკლესია

გვარდის ამაღლების ეკლესია — ეკლესია სოფელ გვარდაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. გვარდის ამაღლების ეკლესია
კაციჰაბლის ეკლესია

კაციჰაბლის ეკლესია — ეკლესია სოფელ კაციჰაბლაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. კედლები შემორჩენილია სრულ სიმაღლეზე, ჩამოქცეულია მხოლოდ კამარა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარის თავზე არის თაღოვანი სარკმელი. აღმოსავლეთით აფსიდში არის ერთი სარკმელი, მის ორივე მხარეს კი ნიში. ჩრდილოეთით ჰქონია მინაშენი, რომელიც ამჟამად სრულად დანგრეულია. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია კაციჰაბლის ეკლესია
აჟარის ციხესიმაგრე

აჟარის ციხესიმაგრე — ციხე სოფელ აჟარაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ციხე აგებულია შუა საუკუნეებში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. აჟარის ციხე
აბჟაყვის ეკლესია

აბჟაყვის ეკლესია — ეკლესია სოფელ აბჟაყვაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს. აბჟაყვის ეკლესია