laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მწიგნობართუხუცესი

მწიგნობართუხუცესი — მწიგნობართა უფროსი, სამეფო კარის სამდივნოს მეთაური ფეოდალურ საქართველოში. მწიგნობართუხუცესი პირველად X-XI საუკუნეების ძეგლში იხსენიება. დავით აღმაშენებელმა საეკლესიო ფეოდალების თავგასულობის ალაგმვისა და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების მიზნით მწიგნობართუხუცესობა ჭყონდიდელობასთან შეაერთა. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი ფუტკარაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 265.
ქვედა პალეოლითი

ქვედა პალეოლითი — პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც პლიოცენის ეპოქის ბოლოს დაიწყო, როდესაც თანამედროვე ადამიანებმა Homo habilis ქვის იარაღების პირველი გამოყენება დაიწყეს. ეს იყო შედარებით მარტივი ინსტრუმენტები. Homo habilis ამ იარაღებს შუბებისა და საჭრელის სახით იყენებდნენ. ყველაზე ძველი ამგვარი იარაღები აღმოაჩინეს ოლდუვაის გამოქვაბულში, ტანზანიაში. ამ ეპოქაში მცხოვრები ადამიანები ძირითადად ადვილი ნანადირევით ან ველურად გაზრდილი მცენარეების ნაყოფით იკვებებოდნენ. დაახლოებით 1,5 მილიონი წლის წინ გაჩნდა უფრო განვითარებული ადამიანი Homo erectus. ამ სახეობის ადამიანებმა ისწავლეს ცეცხლის გაჩაღება და ქვისგან უფრო რთულ საჭრელ იარაღებს ამზადებდნენ. ამ პერიოდში მათ დაიწყეს შუა და შორეული აზიის ათვისება. დაახლოებით 1 მილიონი წლის წინ ადამიანებმა ევროპაც აითვისეს და ქვის ნაჯახის გამოყენება დაიწყეს. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970
კავკასიური ცარცის წრე

„კავკასიური ცარცის წრე“ (გერმ. Der Kaukasische Kreidekreis) — 1944 წელს ბერტოლტ ბრეხტის მიერ შექმნილი ეპიკური პიესა, სადაც მოთხრობილია გოგონაზე, რომელიც მოიტაცებს ბავშვს და ბავშვისთვის ნამდვილ მშობლებზე უკეთეს დედად იქცევა. პიესა ბრეხტმა შეერთებულ შტატებში ყოფნისას დაწერა. პიესა ინგლისურ ენაზე თარგმნა მისმა მეგობარმა და თაყვანისმცემელმა ერიკ ბენტლიმ და მსოფლიო პრემიერა, სტუდენტური დადგმის სახით, მინესოტაში, კარლტონის კოლეჯში 1948 წელს შედგა. პროფესიულ სცენაზე კი ფილადელფიაში, ჰეჯგროუს თეატრის სცენაზე განხორციელდა ბენტლის რეჟისორობით. გერმანული პრემიერა 1954 წელს, შიფბაუერდამის თეატრში, ბერლინში შედგა. „კავკასიური ცარცის წრე“ ბრეხტის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პიესად ითვლება და გერმანულ პიესებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია. საქართველოში პიესა პირველად რუსთაველის თეატრში დაიდგა 1975 წელს, რეჟისორი: რობერტ სტურუა. აზდაკის როლს ასრულებდა რამაზ ჩხიკვაძე. მეორედ დაიდგა „თავისუფალ თეატრში“ 2008 წელს, რეჟისორი: ავთანდილ ვარსიმაშვილი; აზდაკის როლს ასრულებდა ნიკო გომელაური. [წყარო არ არის მითითებული 203 დღე] კავკასიური ცარცის წრე, ჰეიმანის გამოცემა, 1960, Google Books.
მწიგნობარი

მწიგნობარი — მწიგნობრობაში გაწვრთნილი, საქმისმწარმოებელი მოხელე ფეოდალურ საქართველოში. მწიგნობარი მწიგნობართუხუცესს ექვემდებარებოდა. იგი ადგენდა სხვადასხვა შინაარსის საბუთებს (სიგელებს, ბრძანებებს და ა. შ.). ხელმწიფის კარის გარიგების მიხედვით დასტურდება 26 მწიგნობარის არსებობა. თანამდებობით ყველაზე უფროსი იყო საწოლის მწიგნობარი, რომელიც მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის მოადგილედ ითვლებოდა და სავაზიროს სხდომასაც ესწრებოდა. „მოჩივართა განკითხვის“ დროს მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს საწოლის მწიგნობართან ერთად თან ახლდა ზარდახნის მწიგნობარი. არსებობდა აგრეთვე საჭურჭლის მწიგნობარის თანამდებობა. მწიგნობრებს ჰქონდათ განსაკუთრებული სამოხელეო ნიშანი ე. წ. „საწერელი“. სურგულაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 266. ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2. ნაკვ. 1, ტფ. 1928.
ლეონიდ გოვოროვი

ლეონიდ ალექსანდრეს ძე გოვოროვი (რუს. Леонид Александрович Говоров) (დ. 22 თებერვალი 1897, ბუტირკი (კიროვი), რუსეთი — გ. 19 მარტი 1955, მოსკოვი, სსრკ) — რუსი საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი, საბჭოთა კავშირის გმირი. ↑ Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ 2.0 2.1 TracesOfWar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586"></a> ↑ 3.0 3.1 Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ 4.0 4.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ 5.0 5.1 Говоров Леонид Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
ქვემო სილეზიის სავოევოდო

ქვემო სილეზიის სავოევოდო (პოლ. Województwo Dolnośląskie) — სავოევოდო პოლონეთის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს. ესაზღვრება გერმანიასა და ჩეხეთს. ესაზღვრება ლუბუშის, ველიკოპოლსკის და ოპოლეს სავოევოდოს.
მიჩელ სალგადო

მიჩელ სალგადო (ესპ. Míchel Salgado; დ. 22 ოქტომბერი, 1975) — ესპანელი ფეხბურთელი, რომელიც საფეხბურთო კარიერის დროს ყველაზე დიდ ხანს „რეალ მადრიდში“ თამაშობდა. სალგადო მარჯვენა მცველის პოზიციაზე ასპარეზობდა. სალგადოს აქტიური სპორტული კარიერა 1994 წელს დაიწყო, მის მშობლიურ კლუბ სელტაში. 1999 წელს კი ის მადრიდის რეალში გადაბარგდა, 11 მლნ. ევროდ. პირველივე სეზონში მიჩელმა ჩემპიონთა ლიგა მოიგო. 2002 წელს კი მან ევროპის უპრესტიჟულეს საკლუბო ტურნირთან ერთად, საკონტინენტთაშორისო თასიც მოიპოვა. ესპანეთის ეროვნულ გუნდში სალგადო 1998-2006 წლებში თამაშობდა. მის ანგარიშზე ეროვნულ გუნდში 53 მატჩია. ადგილობრივი ლა ლიგა გამარჯვებული (4): 2000-01, 2002-03, 2006-07, 2007-08, მეორე ადგილოსანი (2): 2004-05, 2005-06 ესპანეთის თასი ფინალში დამარცხებული (2): 2001-02 და 2003-04 ესპანეთის სუპერთასი გამარჯვებული (3): 2001, 2003 და 2008 ფინალში დამარცხებული (1): 2007 საერთაშორისო ჩემპიონთა ლიგა გამარჯვებული (2): 1999-00 და 2001-02 უეფას სუპერთასი გამარჯვებული (1): 2002 ფინალში დამარცხებული (1): 2000 საკონტინენტთაშორისო თასი გამარჯვებული (1): 2002 ფინალში დამარცხებული (1): 2000 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მიჩელ სალგადო ოფიციალური საიტი მიჩელ სალგადო — სტატისტიკა საიტზე Soccerbase.com (ინგლისური) მიჩელ სალგადო — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული] მიჩელ სალგადოს ფან-კლუბი დაარქივებული 2009-02-12 საიტზე Wayback Machine. ფეხბურთელის პროფილი რეალის ოფიციალურ საიტზე (ესპანური) მიჩელ სალგადო Twitter-ზე
ჩხვინდღულა

ჩხვინდღულა — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ასხის მასივის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ტეხურის მარცხენა შენაკადის — შაკვის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1949 მეტრი. აგებულია ცარცული კირქვებით; შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 177.
ციფრული სისტემა

ციფრული სისტემა მართვისა — მართვის ავტომატური სისტემა, რომელშიც ხდება სიგნალების დაკვანტვა დონისა და დროის მიხედვით. ზემოქმედების უწყვეტი სიგნალები წარმოიქმნება სისტემის ანალოგურ ნაწილში (რომელიც შედგება მართვის ობიექტისგან, შემსრულებელი მექანიზმისა და საზომი გარდამქმნელისაგან) და გარდაიქმნება ანალოგურ-ციფრულ გარდამქმნელში, აქედან კი ციფრების სახით მოხვდება ციფრულ გამომთვლელ მანქანაში. აქ დამუშავებული მონაცემები კვლავ გარდაიქმნება ზემოქმედების უწყვეტ სიგნალებად და გადაეცემა სამართი ობიექტის შემსრულებელ მექანიზმს. ციფრული სისტემის მაგალითია ტექნოლოგიური პროცესების მართვის ავტომატიზებული სისტემა. ქსე
ბალ-მასკარადი

ბალ-მასკარადი (იტალ. Un ballo in maschera) — იტალიელი კომპოზიტორის ჯუზეპე ვერდის მიერ დადგმული ოპერა, რომლის პრემიერა 1859 წლის 17 თებერვალს შედგა რომში. ოპერა “ბალ-მასკარადისთვის” ლიბრეტოს შექმნისას ვერდი 1857 წელს დაინტერესდა ფრანგი დრამატურგის ევგენი სკრიბის პიესით “გუსტავ III შვედი, რომელსაც საფუძვლად დაედო 1792 წელს ერთ-ერთი კარნავალის მსვლელობის დროს შვედეთის მეფის გუსტავ III-ის მკვლელობის ამბავი. ლიბრეტო შეადგინა ანტონიო სომამ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბალ-მასკარადი კომპოზიციები.
ხევისბერი

ხევისბერი — კულტის მსახური, ხალხური (თემური) და სახელმწიფო წარმომადგენელი ძველი საქართველოს აღმოსავლეთ მთიანეთში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ჴევის-ბერი ერთი ჴეობის უხუცესი (უფროსი) კაცია. ხევისბერობას საკანონმდებლო წესით განამტკიცებდა მთიულეთისთვის განკუთვნილი სამართლის წიგნი — ძეგლის დადება მეფეთმეფის გიორგის მიერ (XIVს). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 451.
ოპოლეს სავოევოდო

ოპოლეს სავოევოდო (პოლ. Województwo Opolskie) — სავოევოდო სამხრეთ პოლონეთში, ზემო ოდრის აუზში. ფართობი 9.412 კმ², მოსახლეობა 1.037.088 კაცი (2007 მონაცემებით). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ოპოლე. ოპოლეს სავოევოდოს დიდი ნაწილი მდებარეობს სილეზიის დაბლობზე. სავოევოდო იყოფა 12 პოვიატად. ოპოლეს სავოვოდო ქმნის მთელი ქვეყნის მშპ-ის 2%-ს. განვითარებულია მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა. მოიპოვება სამშენებლო მასალები კირქვა, მერგელი, მარმარილო, ბაზალტი. ასევე განვითარებულია ცემენტის, ავეჯის, კვების და ქიმიური მრეწველობა. კლიმატი და ნოყიერი ნიადაგი ხელს უწყობს სოფლის მეურნეობის განვითარებას. Self-Government of the Opolskie Voivodeship Opolski Urząd Wojewódzki Official website ↑ http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2017-r-stan-w-dniu-31-xii,6,23.html
ხავერდი

ხავერდი — ქსოვილი, რომელსაც კარგ პირზე აქვს მოკლე (1-2 მმ) ხაო, წარმოქმნილი ნატურალური აბრეშუმის ან ქიმიური ბოჭკოს დამატებითი ქსლიდან. ხავერდს, რომელსაც მაღალი ხაო აქვს - პლუშს უწოდებენ; გამოიმუშავებენ აგრეთვე მისაქსელის ხავერდს, რომელსაც ნახევრად ხავერდ-პლისი ან ველვეტი ეწოდება. ხავერდი სხვადასხვა ფერისაა. მისგან იკერება როგორც ადამიანის სამოსი, აგრეთვე გამოიყენება დეკორატიული მიზნებისთვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 413. Velveteria, The Museum of Velvet Paintings in Portland, Oregon დაარქივებული 2008-10-19 საიტზე Wayback Machine.
აბრეშუმი

აბრეშუმი (სპარს. ابریشم [abrishom]; ძველქართულად ერქვა — ჭიჭნაური) — ბუნებრივი საფეიქრო ბოჭკო. აბრეშუმის მთლიანი მასა წარმოიქმნება აბრეშუმის ჭიის სანაფე (აბრეშუმის გამომყოფ) ჯირკვლებში, საიდანაც გამოიყოფა ორი უწყვეტი ელემენტარული ძაფის სახით. აბრეშუმი მაგარი, ჭიმვადი, ჰიგროსკოპიული, ჰაერგამტარი და კარგი ელექტროიზოლატორია. იწვის უალოდ. ნახშირდება 180 C ზევით; მასზე არ მოქმედებს დაბალი კონცენტრაციის მჟავეები და ტუტეები. ხელოვნური აბრეშუმის შესახებ იხილეთ ქიმიური ბოჭკო. აბრეშუმის ძირითადი შემადგენელი ნივთიერებებია ფიბრიონი და სერიცინი. პირველი — აბრეშუმს ანიჭებს სიმაგრეს, ელასტიკურობას, ელვარებას, სინაზესა და სხვა; მეორე — ერთმანეთთან აკავშირებს ელემენტარულ ძაფებს. აბრეშუმს იყენებენ მედიცინაშიც (ქირურგიულ ძაფად). ტექნიკაში—(საიზოლაციო მასალად, მაღალი ხარისხის საცრის დასამზადებლად); აგრეთვე თავდაცვით მრეწველობაში და სხვა. დოლიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34.
ალოტი

ალოტი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჩეკურაანთგორის თემში. მდებარეობს თბილისი-თიანეთის გზატკეცილზე, სიონის წყალსაცავის დასავლეთით. ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში. სოფელს „ალოტი“ XIX საუკუნიდან, მთიელთა ინტენსიური მიგრაციის შემდეგ უნდა შერქმეოდა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში იგი თიანეთის სამოურავოში შედიოდა და მის ყმა-მამულზე როგორც სამეფო (სახასო), ისე სათავადო და სამონასტრო მფლობელობა ვრცელდებოდა. XVII საუკუნის დასაწყისში, შაჰ-აბასის შემოსევების შედეგად, აქ არსებული ძველი დასახლება განადგურდა. ამავე საუკუნეში დაიწყო სოფელში ქართველ მთიელთა მიგრაციის პროცესი, რამაც ინტენსიური ხასიათი XIX საუკუნის შუა წლებიდან მიიღო. ამ დროს ალოტში უკანაფშაველი, ჭიჩოელი და ახლანდელი ფშაველები დამკვიდრდნენ. აღსანიშნავია, რომ სოფელ ალოტში მოსახლე ქართველ მთიელთა ნაწილი XIX-XX საუკუნის მიჯნაზე ამჟამინდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში მდებარე სოფელ ზემო ხალაწანში გადასახლდა და ეს პროცესი შემდეგაც გრძელდებოდა. ამდენად ალოტი მთიელთა მიგრაციის ერთგვარ შუალედურ რგოლს წარმოადგენდა. მოგვიანებით სოფელი ალოტი თიანეთის მაზრაში შედიოდა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი. კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 367. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 321. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი 2016. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 15. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ალპარი

ალპარი (იტალ. al pari — სიტყვასიტყვით „თანაბრად“). ფასიანის ქაღალდების ან ვალუტის საბირჟო (საბაზრო) კურსისა და მათი ნომინალის (პარიტეტის) შესაბამისობა. კაპიტალისტურ ქვეყნებში ფულის ბაზარზე ფასიანი ქაღალდების ან ვალუტის კურსი, რომელიც, როგორც წესი, ნომინალს არ ემთხვევა. ქსე; ტომი 1, გვ. 322
ალექსანდრა თედორეს ასული (ნიკოლოზ II-ის მეუღლე)

ალექსანდრა თედორეს ასული (რუს. Александра Фёдоровна), დაბადების სახელია პრინცესა ალიქს ვიქტორია ჰელენ ლუიზ ბეატრიქს ჰესენელი, შემოკლებით ალიქს ფონ ჰესენ-დარმშტადტი (გერმ. Alix von Hessen-Darmstadt; დ. 6 ივნისი, 1872, დარმშტადტი, გერმანიის იმპერია — გ. 17 ივლისი, 1918, ეკატერინბურგი, რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა) — ჰესენის დიდ ჰერცოგ ლუდვიგ IV-ისა და პრინცესა ალისა ბრიტანელის ასული. რუსეთის უკანასკნელი იმპერატრიცა 1896-1917 წლებში როგორც იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის მეუღლე. ქორწინების შემდეგ მიიღო მართლმადიდებლობა, რის გამოც ორიგინალი სახელი შეუცვალეს ალექსანდრა ფიოდოროვნათი. მიუხედავად ტახტიდან გადადგომისა, 1918 წელს ის, მისი მეუღლე და შვილები ბოლშევიკებმა იპატიევის სახლში სასტიკად დახოცეს, რის გამოც 2000 წელს რუსულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ მათი მთელი ოჯახი წმინდანად შერაცხა, მას კი წმინდა ალექსანდრა წამებული უწოდეს. იგი იყო დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას საყვარელი შვილიშვილი, რომელსაც ბებიისაგან მემკვიდრეობით გადაეცა ჰემოფილიის გენი, რომელიც ჰქონდა მის ძმას, პრინც ფრიდრიხს, ასევე ბიძამისს, ალბანის ჰერცოგ ლეოპოლდა და მისი დეიდაშვილის ვაჟს, ასტურიის პრინც ალფონსოს. თავად ალექსანდრამ ეს გენი თავის ვაჟს, ცარევიჩ ალექსეისაც გადასცა. მისი სახალხო პოპულარობა განსაკუთრებით შეარყია მისმა ურთიერთობამ ბერ გრიგორი რასპუტინთან, რასაც არაერთი სკანდალიც მოჰყვა. ალექსანდრა ფიოდოროვნას ტრაგიკულმა აღსასრულმა შემდგომში დიდი ასახვა ჰპოვა მსოფლიო კინემატოგრაფიასა და ხელოვნებაში. წმინდა ეკატერინეს სახელობის ორდენის ქალბატონი; წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის უმაღლესი რანკის ორდენის ქალბატონი; მალტა: დიდი ღირსებისა და ერთგულების საპატიო ორდენი; პორტუგალია: წმინდა დედოფალ ისაბელის სახელობის ორდენის ქალბატონი; ოსმალეთი: დიდი ქველმოქმედის ორდენის ქალბატონი; ესპანეთი: დედოფალ მარია ლუიზას სახელობის ორდენის ქალბატონი; დიდი ბრიტანეთი: ვიქტორიასა და ალბერტის სახელობის პირველი კლასის სამეფო ორდენი; სპარსეთი: მზის პირველი კლასის ორდენი; ბოლო რომანოვები
იბნ ხალდუნი

იბნ ხალდუნი (არაბ. ابن خلدون; დ. 27 მაისი 1332, ტუნისი — გ. 17 მარტი 1406, კაირო) — არაბი მაჰმადიანი ფილოსოფოსი, ისტორიკოსი, სოციოლოგი. მისი მშობლები ანდალუსიაში დაიბადნენ, ხოლო შემდეგ ტუნისში გადავიდნენ. ტუნისში იბნ ხალდუნმა ყურანი, ჰასადი, გრამატიკა, სამართლისმცოდნეობა შეისწავლა. Complete Muqaddimah/Kitab al-Ibar in English (without Chapter V, 13) The Tunisian American Center (USA) დაარქივებული 2013-04-16 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links Ibn Khaldun on the Web Muslim Scientists and Scholars – Ibn Khaldun Ibn Khaldūn, from Arnold Toynbee, A Study of History vol. iii, III. C. II. (b), p. 321
როდიონ მალინოვსკი

როდიონ მალინოვსკი (რუს. Родион Яковлевич Малиновский) (დ. 23 ნოემბერი, 1898, ოდესა, უკრაინა — გ. 31 მარტი, 1967, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, სსრკ-ის თავდაცვის მინისტრი 1957–1967 წლებში. 1914-1918 - პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე. 1919 - წითელ არმიაში. 1926 - სკკპ წევრი. 1930 - დაამთავრა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. 1941, მარტი - 48-ე მსროლელი კორპუსის სარდალი. 1941, ივნისი - გენერალ-მაიორი. 1941, აგვისტო - მე-6 არმიის სარდალი. 1941, დეკემბერი - სამხრეთის ფრონტის სარდალი. 1942, აგვისტო - 66-არმიის სარდალი. 1942, ოქტ.-ნოემბ. - ვორონეჟის ფრონტის ჯარების სარდლის მოადგილე. 1942, ნოემბერი - სარდლობდა მე-2 გვარდიულ არმიას. 1943, თებერვალი - სამხრეთის ფრონტის სარდალი. 1943, მარტი - სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტის (20 ოქტ. 1943-დან გარდაიქმნა მე-3 უკრაინულ ფრონტად) სარდალი. 1944, მაისი - მე-2უკრაინული ფრონტის სარდალი. მალინოვსკის სარდლობის ქვეშ მყოფი ჯარები წარმატებით მოქმედებდნენ საზღვრისპირა ბრძოლებში,ბარვენკოვო- ლოზოვის ოპერაციაში, ხარკოვის ბრძოლაში (1942), დონბასის ოპერაციაში (1942), სტალინგრადის ბრძოლაში, ზაპოროჟიეს, ნიკოპოლ-კრივოროჟის, ოდესის, იასსი-კიშინიოვის, დებრეცენის, ბუდაპეშტის და ვენის ოპერაციებში. 1945, ივლისი - იმიერბაიკალეთის ფრონტის სარდალი, რომლის ჯარებიც მონაცილეობდნენ იაპონიის კვანტუნის არმიის განადგურებაში. 1945-1947 - იმიერბაიკალეთ-ამურის სამხედრო ოლქის სარდალი. 1947-1953 - შორეული აღმოსავლეთის ჯარების მთავარსარდალი. 1953-1956 - შორეული აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქის სარდალი. 1956, მარტი - სსრკ-ის თავდაცვის მინისტრის 1-ლი მოადგილე და სახმელეთო ჯარების მთავარსარდალი. 1957-1967 - სსრკ-ის თავდაცვის მინისტრი. 1956 - სკკპ ცკ-ის წევრი (კანდიდატი 1952-56). 1946 - სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დასაფლავებულია წითელ მოედანზე კრემლის კედელში. „ლენინის ორდენით“ 5-ჯერ „წითელი დროშის ორდენით“ 3-ჯერ „სუვოროვის ორდენით“ I ხარისხის 2-ჯერ „კუტუზოვის ორდენით“ I ხარისხის ორდენი „გამარჯვება“ მრავალი საბჭოთა და უცხოური მედალითა და ორდენით. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“ ↑ 1.0 1.1 1.2 Малиновский Родион Яковлевич / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ TracesOfWar <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586"></a> ↑ Encyklopedie dějin města Brna — 2004. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q16765207"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ Историческая энциклопедия Сибири / под ред. В. А. Ламин — Новосибирск: 2009. — ISBN 5-8402-0230-4 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4253570"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q883"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113559915"></a> ↑ https://www.brno.cz/obcan/vyznamne-osoby-a-vyroci/cestni-obcane-mesta-brna-1918-1989/
ნიკიტა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნიკიტა შეიძლება აღნიშნავდეს: ნიკიტა (საქართველოში ცნობილი, როგორც მას ერქვა ნიკიტა) — 1990 წელს გადაღებული ლუკ ბესონის ფილმი ნიკიტა — ლუკ ბესონის ფილმის მოტივებზე შექმნილი სატელევიზიო სერიალი Nikita — ელტონ ჯონის სიმღერა ნიკიტა — დაბა უკრაინაში ნიკიტა არის რუსული სახელი, რომელსაც როგორც გოგოებს, აგრეთვე ბიჭებს არქმევენ. ზოგიერთ ქვეყნებში, მაგალითად საფრანგეთში, ის არის დამკვიდრებული, როგორც ქალის სახელი. კაცის რუსული სახელი მოდის ბერძნული სახელიდან ანიტეკოს, რომელიც დაუმორჩილებელს ნიშნავს. პრინცი ნიკიტა ალექსანდროვიჩი პრინცი ნიკიტა რომანოვი — ნიკიტა ალექსანდროვიჩის ვაჟი ნიკიტა ხრუშჩოვი — სკკპ ცკ-ს პირველი მდივანი და სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე ნიკიტა მიხალკოვი — რუსი კინორეჟისორი და მსახიობი ნიკიტა რუკავიცა — უკრაინელი წარმოშობის ავსტრალიელი ფეხბურთელი
თეიმურაზ ჭანიშვილი

თეიმურაზ გიორგის ძე ჭანიშვილი (დ. 17 ივნისი 1924, თბილისი — გ. 2007) — ქართველი მიკრობიოლოგი-ვირუსოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1971), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნამდვილი წევრი; საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1984). 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. მოღვაწეობდა ბაქტერიოფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტში, გენეტიკოსთა და სელექციონერთა საზოგადოებაში და სხვ. 1970 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩამოაყალიბა მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის კათედრა, რომელსაც 1976 წლამდე ხელმძღვანელობდა. სწავლობდა პათოგენური და პირობით პათოგენური ბაქტერიების, ბაქტერიოფაგების ბიოლოგიას, გენეტიკას, მოლეკულურ ორგანიზაციას; შექმნა ზოგიერთი ბაქტერიოფაგის სამკურნალო და სადიაგნოსტიკო პრეპარატი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382. თეიმურაზ ჭანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მწკრივად თესვა

მწკრივად თესვა — მინდორზე თესლის მწკრივებად განაწილება. მწკრივად თესვა მარცვლოვანი კულტურების თესვის ფართოდ გავრცელებული წესია. ამ დროს ნაკლები თესლი იხარჯება, თანაბარ სიღრმეზე ითესება, ამიტომ აღმოცენება ერთდროულია და მცენარის ზრდა-განვითარება უკეთ მიმდინარეობს. მწკრივად თესვა შეიძლება ჩვეულებრივი მწკრივთშორისებით, როდესაც მწკრივებს შორის მანძილი 10—15 სმ-ია, ვიწრო წკრივთშორისებით — მწკირებს შორის მანძილი — 7—8 სმ-ია და ფართო მწკრივთშორისებით — მწკრივებს შორის მანძილი 45 სმ-ზე მეტია. მწკრივად თესვას განეკუთვნება აგრეთვე ჯვარედიანად თესვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 266.
მწკრივი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მწკრივი შეიძლება აღნიშნავდეს: მწკრივი - გრამატიკული კატეგორია მწკრივი - მათემატიკაში უსასრულო ჯამი
მწოველები

მწოველები — პარაზიტული ბრტყელი ჭიების საერთო სახელწოდება. ადრე ერთ კლასში იყვნენ გაერთიანებული. ამჟამად მწოველებს ყოფენ ორ დამოუკიდებელ კლასად — დიგენეზურ მწოველებად და მონოგენეზურ მწოველებად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267.
მწოველი ინფუზორიები

მწოველი ინფუზორიები (ლათ. Suctoria) — უმარტივესთა ქვეკლასი ინფუზორიების კლასისა. ცნობილია 500-მდე სახეობა. მჯდომარე ფორმებია. ცხოვრობენ მტკნარ წყლებსა და ზღვაში. საკვებს მოიპოვებენ განსაკუთრებული საწოვარი საცეცებით — შიგაარხიანი ციტოპლაზმური მილაკებით. გვხვდება პარაზიტული ფორმებიც. მწოველი ინფუზორიების უსქესო გამრავლება შინაგანი და გარეგანი დაკვირტვით ხდება, სქესობრივი კი კონიუგაციის გზით მიმდინარეობს. ელიაშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267.
მწყემსი (ჟურნალი)

„მწყემსი“ — ქართული სასულიერო ჟურნალი, გამოდიოდა 1883–1910 წლებში ყვირილაში (ახლანდელი ზესტაფონი), თვეში 2-ჯერ, 1885–1887 წლებში — თვეში 5-ჯერ. ჟურნალი სასულიერო თემატიკის გარდა დიდ ადგილს უთმობდა ქართული სკოლის, საქართველოს ისტორიისა და ლიტერატურის საკითხებს. 1885–1905 წლებში რუსულ ენაზე გამოდიოდა „მწყემსი“ დამატება „პასტირი“ რედაქტორ-გამომცემელი — დავითი (ღამბაშიძე). სულ გამოვიდა ჟურნალის შემდეგი ნომრები: 1885 წ. № 1 (1.I) — № 24 (17.XII) 1886 წ. № 1 (?) — № 26-27 (?) 1887 წ. № 1 (1.I) — № 26 (15.XII) 1888 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 ((20.XII) 1889 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (15.XII) 1890 წ. № 1 (?) — № 23-24 1891 წ. № 1 (?) — № 24 (?) 1892 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (30.XII) 1893 წ. № 1 (15.I) — № 24 (30.XII) 1894 წ. № 1 (15/1) — № 23-24 (3.XII) 1895 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (30.XII) 1896 წ. № 1-2 (30.I) — № 23-24 (30.XII) 1897 წ. № 1-2 (30.I) — № 4 (28.II)…? 1898 წ. № 1 (?) — № 23-24 (30.XII) 1899 წ. № 1 (?) — № 22 (30/XI)…? 1900 წ. № 1-2 (30.I) — № 21 (15/XI)…? 1901 წ. № 1-2 (30.I) — № 22-24 (30.XII) 1902 წ . № 1-2 (30.I) — № 22-24 (30.XII) 1903 წ. № 1 (?) — № 15-16 (30.VIII)…? 1904 წ. № 1 (?) — № 23-24 (31.XI) 1905 წ. № 1-2 (30.I) — № 22 (30.XI)…? 1906 წ. № 1 (?) — № 23-24 (30.XII) 1907 წ. № 1 (?) — № 22 (?) 1908 წ. № 1-2 (30.I) — N 23 (15.XII) 1909 წ. № 1 (30.I) — № 15-16 (30.VIII)…? 1910 წ. № 1-2 (30.I) — № 17-18 (2.XII) 1911 წ ….? ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267. ↑ ქართული პერიოდიკის ბიბლიოგრაფია : 1819–1845 / შემდგ. გ. ი. ბაქრაძე, რედ. ვ. ი. ეგნატაშვილი, თბ., 1947. — გვ. 9.
მწყობრი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მწყობრი შეიძლება აღნიშნავდეს: მწყობრი - მესაკრავეტა და მომღერალ-მგალობელთა ჯგუფის ძვ. ქართული სახელწოდება მწყობრი - სამხედრო წესდებით დადგენილი განლაგება
მწყობრი (მუსიკა)

მწყობრი — მუსიკაში მესაკრავეთა და მომღერალ-მგალობელთა ჯგუფის ძვ. ქართული სახელწოდება. პარალელურად იხმარებოდა გუნდი, დასი, ძნობა, კრებული. ტერმინი განსაკუთრებით XI-XII საუკუნეებში ყოფილა გავრცელებული. მოგვიანებით იხმარებოდა „შეწყობილის“ მნიშვნელობითაც (სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონი). ჯავახიშვილი ივ. ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267.
მჭადა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მჭადა შეიძლება აღნიშნავდეს: მჭადა — მცენარეთა გვარი; მჭადა — ყვავილედის ერთ-ერთი სახე; მჭადა — სოკოს სახეობა.
მჭადა (გვარი)

მჭადა (ლათ. Oplismenus) — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 15-მდე სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევასფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: Oplismenus burmannii და Oplismenus undulatifolius. პირველი გზადმოყოლილია და იზრდება ჩაის პლანტაციებში, მეორე — დაბურულ და ტენიან ტყეებში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267.
მჭადა (ყვავილედი)

მჭადა (ლათ. amentum) — თავთავისებური, ხშირად დაკიდებული ყვავილედი. შედგება ერთსქესიანი ყვავილისაგან. დაყვავილების ან ნაყოფის მომწიფების შემდეგ მთლიანად ჩამოცვივდება, თუმცა არის შემთხვევები, როდესაც ყვავილები მაინც რჩება მცენარეზე (მაგალითად, არყის, მურყნის, და სხვა). მჭადა ყვავილედი აქვს ტირიფს, ვერხვს, არყს, თხილს, წაბლს, მუხას, კაკალს და სხვა. ზოგს მიაჩნია, რომ უფრო მართებულია ტირიფისა და ვერხვის ყვავილედს ეწოდოს მარტივი თავთავი, ხოლო არყისას — დიქაზიუმებისაგან შემდგარი თავთავი. კაჭარავა მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267.