laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გორელოვკა

გორელოვკა — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გორელოვკა, ეფრემოვკა, ორლოვკა, ჟდანოვი, სამება, სპასოვკა). სოფელი მდებარეობს ჯავხეთის ზეგანზე, მდინარე ბუღდაშენის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 2065 მეტრი. სოფელში არის ვულკანური წიდის საბადო. ადგილობრივი სომხები გორელოვკის ძველ სახელწოდებად ბუღდაშენს ასახელებენ. სიძველეებიდან ამ დიდ სოფელში ახლა აღარაფერია შემორჩენილი, თუმცა XX საუკუნის 30-იან წლებში ადგილობრივ მოსახლეობას კიდევ ახსოვდა, რომ გორელოვკა ძველი სოფლის ნანგრევებზე იყო აშენებული (ეკლესიის ნანგრევი, ძვ. სასაფლაო დიდი ბრტყელი ლოდებით, ზეთის სახდელი ნაგებობა და სხვ.). გორელოვკის მახლობლად, ბუღდაშენის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე, ძველი ნასოფლარია, სადაც შემორჩენილია ნასახლართა დიდი ბუდეები და სასაფლაო ძველი დაუმუშავებელი ლოდებით, ეკლესიის კვალი კი აღარსადაა. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (1595) ეს ადგილები სრულიად დაუსახლებელი ჩანს. XIX საუკუნის 40-იან წლებში რუსეთის მთავრობამ ჯავახეთში გადმოასახლა დუხობორები ტავრიისა და ვორონეჟის გუბერნიებიდან. სახელი „გორელოვკა“ მათი შერქმეულია. დასახლებისთანავე მათ ააშენეს ობოლთა სახლი, რუსულ-უკრაინული ტიპის ხატა და 1946-1947 წლებში ევროპულ ყაიდაზე ააგეს სამლოცველო სახლი. 1895 წელს 2 000-მდე დუხობორმა ძალადობის მიმართ პროტესტის ნიშნად იარაღი დაწვა. თბილისის გუბერნატორმა გიორგი შერვაშიძემ ურჩობისთვის სოფელში კაზაკთა პოლკი მიავლინა. ყველა მამაკაცი გაშოლტეს, ნაწილი კი ციმბირში გადაასახლეს. 1990-იან წლებამდე დუხობორების რიცხვი ოთხი ათასს აღწევდა, თუმცა მომდევნო წლებში მათმა უმეტესობამ საქართველო დატოვა. საბჭოთა პერიოდში გორელოვკაში განვითარებული იყო მეცხოველეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 165 კაცი, მათგან დუხობორების რაოდენობა 125 ადამიანია. სოფელში არის სამი საჯარო სკოლა და დუხობორების ეთნოგრაფიული მუზეუმი. ბერძენიშვილი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 109-110. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 225. ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი: თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985. ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 1, თბ., 1964; დუხობორები სახალხო დამცველის ტოლერანტობის ცენტრის ფილმი გორელოვკა – დუხობორების დაცლილი სოფელი დაარქივებული 2014-01-30 საიტზე Wayback Machine. ფოტოგალერეა ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.
როდიონოვკა

როდიონოვკა, ყოფილი ფარავანი — სოფელი საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში (ტამბოვკის თემი). მდებარეობს ფარავნის ტბის ნაპირას, ზღვის დონიდან 2100 მეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. ფარავნის ტბის გარშემო ისტორიულად საკმაოდ მჭიდრო დასახლება ჩანს. აქ გადიოდა ძველი გზა, რომელიც კვეთდა თრიალეთსა და ჯავახეთს. ცენტრი ამ არეალისა სოფელი თავფარავანი (იგივე ფარავანი) უნდა ყოფილიყო. ამჟამინდელი დასახლება 1840-იან წლებში გააშენეს რუსეთიდან გადმოსახლებულმა დუხობორებმა, რომლებმაც მას უწოდეს როდიონოვკა სოფლის ცენტრში მდებარეობს დიდი ერთნავიანი დარბაზული ტიპის ეკლესია, ნაგები სუფთად გათლილი გრძელი კვადრებით. ეკლესია X-XI საუკუნეებს განეკუთვნება. ეკლესიას გააჩნია ორნამენტები კარის არქიტავრზე. ორნამენტებია შემონახული თავდაპირველი სახის კარნიზებისა და სარკმელების არქივოლტებზეც. ეკლესიას გააჩნია წარწერები. ერთი მათგანი იკითხება შემდეგნაირად: „ქრისტე შეიწყალე პავლე“. როდიონოვკაში არის მეორე ეკლესიაც, შედარებით მცირე ზომისა. მისი სახურავი და კედლები დაზიანებულია. იქვე მდებარეობს გვიანი შუა საუკუნეების ქარვასლა, რომლისათვისაც ქვა შემოუცლიათ. ბერიძე მ., ჯავახეთის ძეგლთა მდგომარეობა (სამეცნიერო ექსპედიციის ანგარიში, 1979 წ.). ჯავახეთი. ისტორია და თანამედროვეობა. ახალციხე. 2002 წ. გვ. 335-404. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ ხუციშვილი ლ., პაპუაშვილი ნ., დუხობორები // „რელიგიები საქართველოში“, თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 276, ISBN 978-9941-0-0902-0. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ყაბარდოული ენა

ყაბარდოული ენა, ყაბარდოულ-ჩერქეზული ენა, აღმოსავლეთ ჩერქეზული ენა (ყაბ. Адыгэбзэ [adygebze]) — აფხაზურ-ადიღური ენათა ოჯახის ადიღური ჯგუფის ახალდამწერლობიანი ენა. გავრცელებულია ყაბარდო-ბალყარეთის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, ადიღეს რესპუბლიკებსა და მოზდოკის რაიონში. ყაბარდოელები ცხოვრობენ აგრეთვე თურქეთში, იორდანიასა და ლიბანში. ენას აქვს რამდენიმე დიალექტი: მოზდოკური, ბასლენური, ყუბანური და დიდი ყაბარდის დიალექტი, ასევე რამდენიმე კილო: მცირეყაბარდოული, ბაქსანური, მალკური და ჩერქეზული. რუსეთის ფედერაციაში ყაბარდოულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 520 000 კაცი (2002). თანამედროვე ლიტერატურულ ყაბარდოულ ენას საფუძვლად უდევს დიდი ყაბარდოს დიალექტი. საბჭოთა პერიოდში იყო არაერთი მცდელობა ყაბარდოული ენისათვის შექმნილიყო საკუთარი დამწერლობა. ყაბარდოული დამწერლობის (კირილური დამწერლობა) პირველი მცდელობები ეკუთვნის პეტერბურგის უნივერსიტეტის მასწავლებელს გრაცილევსკის (1829 წელს), პირველი ყაბარდოული მეცნიერის და განმანათლებელის შაროი ნოგმოვს (1833-1835), კ. ატაჟუკინს (1864-1865), ცნობილ რუს მეცნიერ ლევ ლოპატინსკის, ბ. პაჩევს და სხვებს. მიუხედავად არაერთი მცდელობისა ვერ მოხერხდა ყაბარდოული დამწერლობის დამკვიდრება. აღნიშნული შესაძლებელი გახდა მხოლოდ საბჭოთა პერიოდში. ანბანი თავიდან წარმოდგენილი იყო ლათინური დამწერლობის საფუძველზე. 1936 წელს მოხდა მისი კირილურ დამწერლობაზე გადაყვანა. 1938 წელს გამოვიდა ყაბარდოული ენის გრამატიკა („Грамматика кабардино-черкесского языка“ проф. Н. Ф. Яковлев), ასევე („Грамматика кабардинского языка“ доц. Г. Ф. Турчанинова и М. Цагова). ყაბარდოულ ენაში ხმოვანთა სისტემა მარტივია (გამოიყოფა 3 ხმოვანი), ხოლო თანხმოვანთა — რთული; ასევე, სახელთა სისტემა მარტივია, ზმნისა — რთული. არსებით სახელებს აქვთ ბრუნვის, რიცხვის, განსაზღვრებისა და კუთვნილების კატეგორიები. სტატიკური და დინამიკური ზმნები გარჩეულია მორფოლოგიურად. განსაკუთრებით რთულია ზმნის პირისა და დრო-კილოთა კატეგორიები. ყაბარდოული ზმნა გვარებს არ განარჩევს. გამოიყოფა შემდეგი სიტყვაწარმოებითი კატეგორიები: კაუზატივისა, ქცევისა, თანაობისა, საურთიერთო, საზიარო, პოტენციალისა, უნებურობისა და მიჩნევისა. რთულადაა წარმოდგენილი ზმნაში პრევერბთა სისტემა. მიმღეობას შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს როგორც ბურუნვის, ისე პირის აფიქსები. ზმნას აგლუტინაციური წყობა აქვს. გევხვდება ინკორპორაციული ტიპის ზმნებიც. გარდამავალი ზმნა ერგატიული კონსტრუქციისაა. შემორჩენილია ლაბილური კონსტრუქციის ზმნებიც. დამოკიდებული წინადადების ფუნქციას ასრულებს ზმნის ინფინიტიური ფორმები. ყაბარდოულ ენაში შეიმჩნევა ძველად შეთვისებული ოსური, ქართული, თურქული და არაბული ლექსიკა. ამჟამად სალიტერატურო ენის ლექსიკა გამდიდრებულია რუსულიდან შემოსული სიტყვებით. დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას. მთავარი სტატია: ყაბარდოული დამწერლობა. გ. როგავა, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 605. Н. Ф. Яковлев, Грамматика литературного кабардино-черкесского языка, М.-Л., 1948. Грамматика кабардино-черкесского литературного языка, М., 1970. John Colarusso, A Grammar of the Kabardian Language, University of Calgary Press, 1992. ISBN 0-919813-96-8. Ethnologue ყაბარდოული ანბანი ↑ მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007 ↑ http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kbd
ეცნა

ეცნა – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. მოედნის ყველაზე ღირსშესანიშნავი ნაგებობა მთავარი ტაძარია, რომელიც დაშენებულია პლატფორმაზე და სიმაღლეში 40 მეტრია. ეცნა დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. 400 წლისთვის. ქალაქი მოსახლეობამ ჩვ.წ. 1500 წელს მიატოვა. გვიანდელ კლასიკურ პერიოდში, ეცნა ქალაქ კალაკმულის მმართველობის ქვეშ შედიოდა. ამჟამად ობიექტი მნახველთათვის ღიაა. (ფრანგული) მაიას ცივილიზცია (ფრანგული) მაიას ისტორია
ეკ-ბალამი

ეკ-ბალამი –(იუკატანის მაიას ენაზე – შავი იაგუარი) მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში, ქალაქ ვალიადოლიდიდან 30 კმ-ით ჩრდილოეთით, ამავე სახელწოდების სოფლიდან 2 კმ-ის მოშორებით. ეკ-ბალამი წარმოადგენდა საკმაოდ დიდ ქალაქს. არქიტექტურა თარიღდება ჩვ. წ. 600-800 წლებით, მაშინ, როდესაც მაიას ცივილიზაცია ყვაოდა და თავის განვითარების მწვერვალს მიაღწია. ფოტოები დაარქივებული 2011-08-17 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links ეკ-ბალამის უკანასკნელი აღმოჩენები
შპუხილი (მაია)

შპუხილი – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. ახლომდებარე ტერიტორია მდიდარია მაიას სხვა ძეგლებით, აქაა მაგალითად ბეკანი, კალაკმული. სავარაუდოა, რომ ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ძვ. წ. 400 წელზე უფრო ადრე. ქალაქმა განვითარების აპოგეას მიაღწია ჩვ. წ. 500-750 წლებში, ხოლო დაკნინდა დაახლოებით 1100 წელს. ქალაქი აღმოაჩინეს 1930 წელს, მასთან ერთად აღმოაჩინეს აქ მდებარე კონსტრუქციების 17 ჯგუფი, რომელიც რიო-ბეეკის სტილშია ნაგები. (ესპანური) მექსიკის ისტორიისა და არქეოლოგიის ეროვნული მუზეუმი დაარქივებული 2008-10-23 საიტზე Wayback Machine. ) (ესპანური) Xpuhil[მკვდარი ბმული] (Secretariat of Tourism) (ესპანური) Xpuhil (National Council for Culture and the Arts) (ფრანგული) fr:Xpujil
ჩუნჩუკმილი

ჩუნჩუკმილი – მაიას ცივილიზაციის ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის შტატში. აქ აღმოჩენილ იქნა არაერთი მონუმენტი და სკულპტურა, რომლებიც გვაწვდიენ არქეოლოგიურ მონაცემებს. დგინდება, რომ ჩუნჩუკმული მაიას სხვა ქალაქების მსგავსად, მხოლოდ ერთი მეფის მიერ არ იმართებოდა. შესაძლოა ეს ქალაქი იყო მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი. ჩუნჩუკმილის პრეისტორია დაარქივებული 2006-10-03 საიტზე Library of CongressCategory:Webarchive template other archives ჩუნჩუკმილის ციფრული რეკონსტრუქცია[მკვდარი ბმული] http://www32.brinkster.com/snefru/archaeology/usa-conference/sub/full-papers/TRodriguez.pdf დაარქივებული 2006-11-10 საიტზე Wayback Machine. Paper by Pakbeh project member Timoteo Rodriguez --> Mayaquest visit Brief notes by the "Mayaquest" team as they visited Chunchucmil in their tour of the Maya region.
ჩინკულტიკი

ჩინკულტიკი — მაიას ცივილიზაციის ქალაქის ნანგრევები მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში, თანამედროვე ქალაქ კომიტანიდან 56 კმ-ის დაშორებით. ქალაქი ყვაოდა ჩვ. წ. III-IX საუკუნეებში. აღმოჩენილი სკულპტურების უმრავლესობა აჭრელებულია იეროგლიფებით, რომლებიც ჩვ. წ. 591 – 897 წლებით თარიღდება. ქალაქი მოსახლეობის მიერ მიტოვებულ იქნა XIII საუკუნეში. ქალაქში აღმოჩენილია რამდენიმე საფეხურებიანი პირამიდა და 200-მდე პატარა შენობა. აქვეა მესოამერიკული ბურთის თამაშის მოედანი, რომლის წარწერაც გვეუბნება, რომ ის გახსნილია 591 წლის 21 მაისს. ძეგლი პირველად XIX საუკუნის ბოლოს მოიხსენია ერთ-ერთმა მეცნიერმა. (ესპანური) Chinkultic on cnca.gob.mx დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. (with photos) Chinkultic on ecoturismolatino.com დაარქივებული 2007-01-03 საიტზე Wayback Machine.
ჩიკანა

ჩიკანა – მაიას ცივილიზაციის ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე, კამპეჩეს შტატში, მაიას სხვა ქალაქის, ბეკანის ახლომახლოს. ჩიკანა დასახლებული იყო ჩვ. წ. 300-1100 წლებში. არქიტექტურა განეკუთვნება რიო-ბეეკის სტილს. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-02 საიტზე Wayback Machine.
ჩაკჩობენი

ჩაკჩობენი – (მაიას ენაზე – წითელი სიმინდების ადგილი) მაიას ცივილიზაციის ნანგრევები მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში. ტულუმიდან 117 კილომეტრით სამხრეთით, ამავე სახელწოდები სოფლიდან 11 კმ-ის მოშორებით. ეს ტერიტორია მაიას ხალხის მირ დასახლებულ იქნა ძვ. წ. 200 წელს, ხოლო არქიტექტურა ჩვ. წ–ის 700 წელს განეკუთვნება. 1940-იან წლებში, ახლომახლოს გაშენებული იყო კოხუოს ოჯახის ფერმა, მაგრამ ნანგრევების არსებობის შესახებ მექსიკის მთავრობას მხოლოდ 1972 წელს შეატყობინა ამერიკელმა არქეოლოგმა, დოქტორმა პიტერ ჰარისონმა. 1994 წელს, მექსიკის არქეოლოგიისა და ისტორიის ეროვნულმა ინსტიტუტმა აქ არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა და მოახდინა ძეგლის რეკონსტრუქცია. ამ დროის განმავლობაში, 2002 წლამდე, იგი საზოგადოებისათვის დახურული იყო. Official INAH site. In Spanish. დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. ჩაკჩობენის ტურისტული ვებ-გვერდი
ციბილჩალტუნი

ციბილჩალტუნი – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში, დედაქალაქ მერიდადან 15 კილომეტრით ჩრდილოეთით. ეს ტერიტორია დასახლებულ იქნა დაახლოებით ჩვ. წ. 1000 წელს და თავდაპირველი პატარა დასახლება სულ მალე გადაიქცა საშუალო ზომის ქალაქად. ქალაქის ყველაზე ცნობილი სტრუქტურაა "შვიდი თოჯინის ტაძარი". ეს სახელი ტაძარს იმის გამო ეწოდა, რომ 1950 წელს, პირამიდის ნანგრევების ქვეშ აღმოაჩინეს 7 პატარა თოჯინის გამოსახულება. ზუსტად გაზაფხულის ბუნიობის დღისით, ტაძრის ერთ ფანჯარაში შედის მზის სხივი და მეორე ფანჯრიდან გადის. იუკატანი დღეს, ციბილჩალტუნი[მკვდარი ბმული]
უშმალი

უშმალი (ესპ. Uxmal) – მაიას ცივილიზაციის დიდი ქალაქის ნანგრევები მექსიკაში, იუკატანის შტატში. ქალაქის პირველი დასახლების თარიღი უცნობია. მისი მოსახლეობა განვითარების მწვერვალისთვის შეადგენდა 25 000 ადამიანს. არსებული არქიტექტურული ნაგებობების უმრავლესობა აშენებულია ჩვ. წ. 700-1100 წლებში. მაიას მკვლევრებს მიაჩნიათ, რომ ქალაქი ჩვ. წ. 500 წელს დააარსა შიუს დინასტიამ და წარმოადგენდა დასავლეთ იუკატანის ყველაზე ძლიერ ქალაქს, ხოლო ჩიჩენ-იცასთან ერთად ალიანსში, იყო მთელი ჩრდილოეთ მაიას არეალის დომინანტი. აღსანიშნავია, რომ 1200 წლის შემდეგ, უშმალში არცერთი მნიშვნელოვანი კონსტრუქცია აღარ აშენებულა. ამის მიზეზი შესაძლოა იყოს ჩიჩენ-იცასთან ალიანსის მოშლა და მთელი ძალაუფლების მაიაპანში გადაადგილება. როგორც ცნობილია, ამის შემდეგ შიუმ დედაქალაქი მანიში გადაიტანა და უშმალის მოსახლეობა დაკნინდა. ესპანელთა მიერ იუკატანის დაპყრობის დროინდელი დოკუმენტები იუწყება, რომ ამ დროისთვის უშმალი დაუსახლებელი ქალაქი იყო. დღეისათვის უშმალი ტურისტებს შორის ძალიან პოპულარულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: უშმალი Uxmal on mayaruins.com Map of the site's central portion and various photographs. Architecture, Restoration, and Imaging of the Maya Cities of Uxmal, Kabah, Sayil, and Labna animated 3D-reconstruction on Uxmal-3D.com დაარქივებული 2019-12-31 საიტზე Wayback Machine. Uxmal - The Mayan Kingdom დაარქივებული 2019-09-19 საიტზე Wayback Machine.
ტულუმი (მაია)

ტულუმი — მაიას ცივილიზაციის თავდაცვითი ქალაქი მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში. წარმოადგენდა მაიას სხვა ქალაქის, კობას მთავარ პორტს კარიბის ზღვაზე. დღეს იგი წარმოადგენს მაიას ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ ძეგლს. იუკატანზე მდებარე სხვა ძეგლების მსგავსად, ტულუმისათვის დამახასიათებელია ტიპური მაიას სტილის არქიტექტურა. ქალაქი პირველად 1518 წელს მოიხსენია ესპანელთა ექსპედიციის წევრმა ხუან დიასმა. დღეისათვის, ქალაქი ძალიან პოლულარული ძეგლია ტურისტებისათვის. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტულუმი (მაია) High მაღალი გარჩევადობი9ს აერო-ფოტოები Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM Tulum - The Mayan Kingdom დაარქივებული 2010-12-19 საიტზე Wayback Machine. - A Photographic Web-Book on Tulum and the Maya ↑ 1.0 1.1 "Maya sites in Quintana Roo: Tulúm" (history), Athena Review Vol.2, no.1, 2003, webpage: AthenaPub-Tulum დაარქივებული 2012-06-25 საიტზე Wayback Machine. .
ტონინა

ტონინა – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური კომპლექსი თანამედროვე მექსიკაში, ჩიაპასის შტატში. ძეგლი საშუალო სიდიდისაა. შედგება ტაძარი-პირამიდებისაგან, ბურთის სათამაშო მოედნებისაგან, და 100-მდე სხვა მონუმენტისაგან, რომლებიც თარიღდება ჩვ .წ. VI-IX საუკუნეებით. ტონინა ცნობილია თავისი ბათქაშის სკულპტურებითა და გრავირებული მონუმენტებით, რომლებიც ჯერ კიდევ ოლმეკების დროიდანაა ცნობილი. ტონინა წარმოადგენდა საკმაოდ აგრესიულ სახელმწიფოს გვიან-კლასიკურ პერიოდში და სამეფოს გასაძლიერებლად ხშირად მიმართავდა ომებს. ქალაქში აღმოჩენილია მაიას კალენდარი, რომელიც ჩვ. წ. 909 წლით თარიღდება. აქ უმსხვილესი არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1972-1980 წლებში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტონინა Toniná at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions დაარქივებული 2011-05-29 საიტზე Wayback Machine. The DeLanges visit Tonina, with lots of photos დაარქივებული 2004-06-03 საიტზე Wayback Machine. VR Panorama of Toniná from the top of the Pyramid კოორდინატები: 16°54′04″ ჩ. გ. 92°00′34″ დ. გ.﻿ / ﻿16.9012194° ჩ. გ. 92.0096750° დ. გ.﻿ / 16.9012194; -92.0096750
საიილი

საიილი — მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში, მაიას სხვა ძეგლის, უშმალის სამხრეთით. გადაჭიმულია 5 კმ²-ზე. საიილი ყვაოდა და თავის განვითარების აპოგეას მიაღწია ჩვ. წ. 800-950 წლებში. როგორც მეცნიერებმა დაადგინეს, საიილი იყო მოერეხარისხოვანი ცენტრი და ემორჩილებოდა უშმალს. ქალაქის ყველაზე ცნობილი სტრუქტურაა სამდონიანი სასახლე, თავის კოლონადებით, იგი აგებულია „პუუკის“ სტილში. სასახლე რამდენიმე ეტაპად აშენდა, თუმცა ზუსტი წლები დაუდგენელია. ქალაქში მრავლადაა წყლის მიწისქვეშა რეზერვუარები, რომლებითაც შემდეგ მთელი საიილი მარაგდებოდა. 1996 წელს საიილი უშმალთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ფოტოები კოორდინატები: 20°10′40″ ჩ. გ. 89°39′09″ დ. გ.﻿ / ﻿20.1780000° ჩ. გ. 89.65250° დ. გ.﻿ / 20.1780000; -89.65250 ↑ Sharer & Traxler 2006, p.545.
რიო-ბეკი

რიო-ბეკი – მაიას ცივილიზაციის საკმაოდ დიდი არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. სახელი “რიო-ბეკი” ამავდროულად აღნიშნავს მაიას არქიტექტურულ სტილსაც. რიო-ბეკი XIX საუკუნის ბოლოს ავსტრიელმა მკვლევარმა აღმოაჩინა, რომელიც აქ შემდეგ აღარ დაბრუნებულა. შემდეგში ძეგლი ფრანგებმა გამოიკვლიეს. 1996 წელს, საიილი უშმალთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. (ფრანგული) მაიას ცივილიზაცია (ფრანგული) მაიას ისტორია
ოშკინტოკი

ოშკინტოკი – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში. ქალაქი წარმოადგენდა მთავარ ცენტრს მაიას ადრე-კლასიკურ პერიოდში. ოშინტოკი ძალზედ ცნობილია მაიას ე. წ. „გრძელი კალენდრით“, რომელიც ძვ.წ. 475 წელს განეკუთვნება. ქალაქის ყველაზე ბოლოს დათარიღებული მონუმენტი, როგორც ამას წარწერები გვეუბნება, ახ. წ. 859 წელს განეკუთვნება. ქალაქში მრავლადაა ქვით ნაგები სტრუქტურები. იუკატანი დღეს, ოშკინტოკი დაარქივებული 2011-08-11 საიტზე Wayback Machine.
The Beatles-ის მიერ ჩაწერილი სიმღერების სია

ქვემოთ წარმოდგენილია ჯგუფ The Beatles-ის მიერ ჩაწერილი ყველა სიმღერის სია.
მანი (იუკატანი)

მანი (ესპ. Maní) — პატარა ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის შტატში. ეს ტერიტორია მასიურად დასახლებულ იქნა დაახლოებით 4 000 წლის წინ. დაახლოებით XIII საუკუნეში, მანი გახდა მაიას ტუტალ შიუს დინასტიის ცენტრი, რომლებმაც უშმალიდან დედაქალაქი აქ გადმოიტანეს. ხიუ წარმოადგენდა გაბატონებულ სახელმწიფოს მას შემდეგ, რაც 1441 წელს მაიაპანი დაეცა. ესპანელების მოსვლის შემდეგ, შიუს მმართველობა მათი მოკავშირე გახდა და დაეხმარა იუკატანის ნახევარკუნძულის დაპყრობაში. 1549 წელს, ესპანელებმა აქ დააარსეს ფრანცისკანელთა მონასტერი. მის მშენებლობაში გამოიყენეს მანის კოლუმბამდელი არქიტექტურის ქვები. მანი Mayanroutes.com-ზე დაარქივებული 2008-10-02 საიტზე Wayback Machine. Ghosts of Mani on YucatanLiving.com Municipal information on gob.mx დაარქივებული 2003-10-22 საიტზე Wayback Machine. ↑ http://www.inegi.org.mx/sistemas/consulta_resultados/iter2010.aspx?c=27329&s=est
ამიენის საკათედრო ტაძარი

ამიენის ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარი (ფრანგ.: Cathédrale Notre-Dame d'Amiens) — ყველაზე მაღალი კათედრალი საფრანგეთში უდიდესი ინტერიერის მოცულობით (200.000 მ³). გუმბათოვანი თაღების აპექსი 42.30 მ სიმაღლისაა, რაც თავის მხრივ ყველაზე მაღალია საფრანგეთში. ეს მონუმენტური საკათედრო ტაძარი მდებარეობს ამიენში, პიკარდის მთავარ ქალაქში, მდინარე სომის ხეობაში, პარიზიდან 100 კმ-ში. წერილობითი წყაროების სიმწირე ამ გოთური კათედრალის აშენების თაობაზე შესაძლოა განპირობებული იყოს ხანძრებით, რომელმაც 1218 და 1258 წლებში ტაძრის არქივები გაანადგურა და თვით კათედრალსაც დიდი ზიანი მიაყენა. 1220 წელს ეპისკოპოსი ევრარ დე ფუილმა წამოიწყო აღდგენითი სამუშაოები; რობერ დე ლუზარქი არქიტექტორი იყო 1228 წლამდე, შემდეგ კი 1258 წლამდე მასზე თომას დე კორმონი მუშაობდა. მისი ვაჟი, რენო დე კორმონი არქიტექტორის მოვალეობას ასრულებდა 1288 წლამდე. კორბის ქრონიკები კათედრალის დასრულების ვადად 1266 წელს მოიხსენიებს. მოპირკეთების სამუშაოები თუმცა გაცილებით მეტ ხანს გრძელდებოდა. ტაძრის იატაკები უამრავი სიმბოლოთია დაფარული, მათ შორის აღსანიშნავია სვასტიკები. ლაბირინთი იატაკს 1288 წელს დაემატა. კათედრალს ასევე უამრავი ბრწყინვალე სკულპტურა ამშვენებს. გადმოცემით კათედრალში უნდა იყოს იოანე ნათლისმცემლის თავი, რომელიც კონსტანტინოპოლიდან ვალონ დე სარტონს უნდა ჩამოეტანა, რომელიც მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობიდან ბრუნდებოდა. ამიენის ნოტრ-დამი 1981 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ტაძრის ფოტოები დაარქივებული 2006-05-29 საიტზე Wayback Machine. ამიენის კათედრალის პროექტი: ვირტუალური ტური, კოლუმბიის უნივერსიტეტის პრეზენტაცია დაარქივებული 2007-01-03 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ამიენის საკათედრო ტაძარი
მაიაპანი

მაიაპანი — მაიას ცივილიზაციის ქალაქი თანამედროვე მექსიკაში, იუკატანის შტატში, ჩიჩენ-იცადან 100 კმ-ით დასავლეთით. მაიაპანი იყო მაიას ცივილიზაციის დედაქალაქი, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი იუკატანის ნახევარკუნძულზე, ჩვ. წ. 1220-1440 წლებში. დღეისათვის, მაიაპანი დიდი არქეოლოგიური კომპლექსია, მოიცავს 4 კვადრატულ კილომეტერს და შეიცავს დაახლოებით 4 000 სტრუქტურას. ქალაქი შემოსაზღვრულია თავდაცვითი მნიშვნელობის მქონე გალავნით, რომელსაც რამდენიმე ჭიშკარი გააჩნია. ქალაქის საცერემონიო ცენტრი მდებარეობდა მის დასავლეთ ნაწილში. აქ მრავლადაა წარმოდგენილი პირამიდა-ტაძრები და კოლონადები. ქალაქის მთავარი ტაძარი ცნობილია როგორც კუკულკანი. იგი წარმოადგენს საფეხურებიან პირამიდას, ზუსტად ისეთივეს, როგორიცაა ჩიჩენ-იცა. საკმაოდ ფართოა ქალაქის საცხოვრებელი ზონა. საცხოვრებელ სახლებს გააჩნიათ შიდა ეზოები. არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ქალაქის საცერემონიო ცენტრი ოკუპაციის შემდეგ დამწვარა, აღმოჩენილია ხანძრისგან დაზიანებული სახურავები. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მაიაპანი მაიაპანი Maya History-ზე დაარქივებული 2011-07-14 საიტზე Wayback Machine. Grinnell College - Mayapan Project დაარქივებული 2005-05-24 საიტზე Wayback Machine.
ლაბნა

ლაბნა – მაიას ცივილიზაციის საცერემონიო ცენტრი თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე, იუკატანის ნახევარკუნძულზე, იუკატანის შტატში. ძეგლის სტრუქტურას წარმოადგენს ორსართულიანი “სასახლე”, რომელიც პუუკის რეგიონში მდებარე მეზობელ სხვა ძეგლებთა შედარებით ყველაზე გრძელია (120 მ). სასახლიდან გამოდის საცერემონიო გზა, რომელიც მიემართება საგულდაგულოდ დეკორირებულ თაღისებურ ჭიშკრისკენ. ამ ჭიშკრის სიგანე 3 მეტრია, სიმაღლე 6 მეტრი და შეიცავს საკმაოდ კარგად შენახულ ბარელიეფებს. ამ ჭიშკრის შემდეგ დგას ტაძრის ტიპის პირამიდა. ამ კომპლექსის არქიტექტურის სტილი ცნობილია როგორც “მაიას პუუკის სტილის” რეგიონული არქიტექტურა. როგორც სასახლეზეა წაწერილი, მისი აშენების თარიღია ჩვ .წ. 862 წელი. პირველად კომპლექსი აღმოაჩინეს 1842 წელს. 1996 წელს, იუნესკომ, ლაბნა მაიას სხვა ძეგლ უშმალთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. Labna-Kiuic Regional Archaeological Project დაარქივებული 2013-12-30 საიტზე Wayback Machine. Labná web site at Reed College. Over 300 19th - 21st century photographs of Labná. Labná :: The Mayan Kingdom დაარქივებული 2010-12-19 საიტზე Wayback Machine. A photographic web-book on the Maya. http://www.jaguarstones.com : Travels in Mexico - A Photographic web-book კოორდინატები: 20°10′21″ ჩ. გ. 89°34′44″ დ. გ.﻿ / ﻿20.17250° ჩ. გ. 89.5790000° დ. გ.﻿ / 20.17250; -89.5790000
კოხუნლიჩი

კოხუნლიჩი — კოლუმბამდელი ეპოქის მაიას ცივილიზაციის ყველაზე დიდი არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე. უჭირავს დაახლოებით 21 აკრის ტერიტორია და შემოსაზღვრულია ტროპიკული ტყეებით. კომპლექსი შეიცავს 200 სამარხს, რომელთა უმრავლესობა ჯერაც გაუთხრელი რჩება. ქალაქი საგულდაგულოდ იყო დაგეგმარებული თავის პირამიდებით, ციტადელებით, პლატფორმებით, შიდა ეზოებითა და მოედნებით. მთელი ქალაქი არხების საშუალებით მარაგდებოდა წყლით, რომელიც წვიმის შედეგად გროვდებოდა უდიდეს რეზერვუარებში. ქალაქი დასახლებული იქნა ძვ. წ. 200 წელს, მაგრამ ნაგებობათა უმრავლესობა აშენდა ჩვ. წ. 250-600 წლებში. ბევრი მათგანი ჯერაც რჩება უღრანი ტყეების ქვეშ. ქალაქს ჰგონდა რეგიონული ცენტრის ფუნქცია და მასზე გადიოდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზები. კოხუნლიჩი ფოტოები More Photos
კომალკალკო

კომალკალკო — მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი და თანამედროვე ქალაქი მექსიკაში, ტაბასკოს შტატში. ეს ძეგლი ნიშანდობლივია ორი რამის გამო: პირველი — ისაა მაიას ყველაზე დასავლეთით მდებარე დასახლება, მეორე — აქ შენობები ნაგებია კირქვის, გამომწვარი აგურისა და ხამანწკების ნიჟარების ნარევისგან. ასეთი სამშენებლო მასალა მხოლოდ აქაა გამოყენებული მაიას ძეგლებს შორის. ზოგიერთი ეს აგურები მოხატულია ნახატებითა და იეროგლიფებით. მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლებია ჩრდილოეთის მოედანი და ორი პირამიდა. Ayuntamiento Constitucional de Comalcalco ოფიციალური საიტი კოორდინატები: 18°16′48″ ჩ. გ. 93°12′06″ დ. გ.﻿ / ﻿18.2800806° ჩ. გ. 93.2017528° დ. გ.﻿ / 18.2800806; -93.2017528