laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პოსტგლაციალური უკუქცევა

პოსტგლაციალური უკუქცევა (აგრეთვე ცნობილი როგორც იზოსტატიკური უკუქცევა ან ქერქული უკუქცევა) — ყინულოვანი ფარის დიდი სიმძიმის მოცილების შედეგად არსებული ხმელეთის მასების აზევება უკანასკნელი მყინვარული ეპოქის განმავლობაში, რომელმაც გამოიწვია იზოსტატიკური დეპრესია. პოსტგლაციალური უკუქცევა და იზოსტატიკური დეპრესია გლაციალური იზოსტაზიის (გლაციალური იზოსტატიკური ადაპტაციის, გლაციოიზოსტაზიის) ფაზაა, დედამიწის ქერქის დეფორმაციის საპასუხოდ ყინულოვანი მასების გავრცელების ცვლილებაზე. პოსტგლაციალური უკუქცევის პირდაპირი აზევების ეფექტები ადვილადაა შესამჩნევი ჩრდილოეთ ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, პატაგონიასა და ანტარქტიდაში. თუმცა, ოკეანის ამოტუმბვისა და კონტინენტური ბერკეტის პროცესების შედეგად პოსტგლაციალური უკუქცევის ეფექტები ზღვის დონეზე გლობალურად იგრძნობა შორს ამჟამინდელი ლოკაციებიდან დაწყებული ყოფილ ყინულოვან ფარებამდე დამთავრებული. ↑ Milne, G.; Shennan, I. (2013). „Isostasy: Glaciation-Induced Sea-Level Change“. In Elias, Scott A.; Mock, Cary J. (eds.). Encyclopedia of Quaternary Science. 3 (2nd ed.). Elsevier. pp. 452–459. doi:10.1016/B978-0-444-53643-3.00135-7. ISBN 978-0-444-53643-3. ↑ Milne, G.A., and J.X. Mitrovica (2008) Searching for eustasy in deglacial sea-level histories. Quaternary Science Reviews. 27:2292–2302.
კარკასონის ციხესიმაგრე

კარკასონის ციხესიმაგრე ან კარკასონის ქალაქი (ფრანგ. Cité de Carcassonne) — შუა საუკუნეების გამაგრებული არქიტექტურული ჯგუფი საფრანგეთის ოდის დეპარტამენტის ქალაქ კარკასონში. მდებარეობს მდინარე ოდის მარჯვენა სანაპიროზე, ბორცვზე, თანამედროვე ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ერთ დროს ის ისტორიულ ქალაქ კარკასონს წარმოადგენდა. ისტორიული ქალაქი გალიურ-რომაულ პერიოდში დაარსდა. სახელი მომდინარეობს მისი შემომსაზღვრელი ორმაგი კედლსიგან (3 კმ სიგრძის), რომელსაც 52 კოშკი გააჩნდა. ქალაქს დაახლოებით 2 500 წლოვანი ისტორია გააჩნია. მისი ისტორიის დასაწყისში, ის გალიური დასახლება იყო. ახ. წ. III საუკუნეში რომაელებმა მისი გამაგრებულ ქალაქად გარდაქმნა გადაწყვიტეს. საბოლოოდ, 1247 წელს ქალაქის ანექსია საფრანგეთის სამეფომ მოახდინა და სულ მალე საფრანგეთსა და არაგონის სამეფოს შორის ძლიერ ფრანგულ საზღვრად იქცა. 1659 წელს, პირენეის ზავის შემდეგ, რუსილონის პროვინცია საფრანგეთის შემადგენლობაში მოექცა და ქალაქმა სამხედრო მნიშვნელობა დაკარგა. თავდაცვითი ნაგებობები მიტოვებულ იქნა და კარკასონი საფრანგეთის ერთ-ერთი ეკონომიკური ცენტრი გახდა, სადაც წამყვანი იყო შალის ტექსტილის ინდუსტრია. 1849 წელს, საფრანგეთის მთავრობამ ქალაქის თავდაცვითი ნაგებობების დანგრევა გადაწყვიტა, რასაც წინ მთელი მოსახლეობა აღუდგა. ციხესიმაგრისა და ისტორიული მონუმენტების გადარჩენის კამპანიას სათავეში სახელგანთქმული არქეოლოგი და ისტორიკოსი - ჟან პიერ კრო-მეირვიელი და პროსპერ მერიმე ჩაუდგნენ. წინააღმდეგობის შედეგად, 1853 წელს მთავრობამ გადაწყვეტილება შეცვალა და პირიქით, სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო. სამუშაოებს სათავეში ჩაუდგა არქიტექტორი ეჟენ ვიოლე-ლე-დუკი. მისი სამუშაობი საყოველთაო კრიტიკის საგანი გახდა კლიმატთან და რეგიონის ტრადიციებთან შეუსაბამობის გამო. მისი სიკვდილის შემდეგ, 1879 წლიდან სარესტავრაციო სამუშაოები მისმა მოსწავლემ - ოოლ ბოსვილვალდმა გადაიბარა. ქალაქის აღდგენა XIX საუკუნის ბოლოს დასრულდა. XX საუკუნის ბოლოს კი, 1996 წელს, იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კარკასონის ციხესიმაგრე French Ministry of Culture site on the Cité of Carcassonne Mescladis Le Château de Carcassonne (ფრანგული) ↑ Les lieux remarquables de la Cité დაარქივებული 2010-12-09 საიტზე Wayback Machine. , Site Officiel de la ville de Carcassonne. Retrieved 12 May 2011 (ფრანგული) ↑ Jean-Pierre Panouillé, Carcassonne: histoire et architecture, Rennes: Ouest-France, 1999, ISBN 9782737321948, p. 7 ((fr icon)) ↑ François de Lannoy, La Cité de Carcassonne, Bayeux: Heimdal, 2004, ISBN 9782840481973, p. 11 (ფრანგული) ↑ Joseph Poux, La Cité de Carcassonne, précis historique, archéologique et descriptif, Toulouse: Privat, 1923, p. 50 (ფრანგული) ↑ Carcassonne, A61 world heritage fortified city – Abelard Public Education Site. ↑ Historic Fortified City of Carcassonne[მკვდარი ბმული] at the World Heritage Convention. ↑ Château et remparts de la Cité de Carcassonne – Centre des monuments nationaux, Monuments historiques (English version). Retrieved 12 May 2011.
სენტ-ემილიონი

სენტ-ემილიონი (ფრანგ. Saint-Émilion) — კომუნა სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, ჟირონდის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ ბორდოდან 35 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით სენტ-ემილიონის ისტორია პრეისტორიული ხანიდან იწყება. მოგვიანებით, რომაელებმა აქ ვენახები გააშენეს, რომლებიც ახ. წ. II საუკუნის დასაწყისში სენტ-ემილიონად იქცა. IV საუკუნეში, რომაელმა პოეტმა ავსონმა ხოტბა შეასხა ქალაქის ბარაქიან ვაზს. ქალაქს სახელი ეწოდა ბერი ემილიანის პატივსაცემად, რომელიც მოგზაური მოძღვარი იყო და რომელიც აქ VIII საუკუნეში, კლდეში მდებარე გამოქვაბულში განდეგილად დასახლდა. მას მოჰყვნენ სხვა ბერები, რომლებმაც ამ არეალში ღვინის კომერციული წარმოება გააჩაღეს. დღეისათვის სენტ-ემილიონი ბორდოს რეგიონის წითელი ღვინის ერთ-ერთი ძირითადი არეალია. 1999 წელს, სენტ-ემილიონის ვიწრო ქუჩების გასწვრივ მდებარე რომანული სტილის მომაჯადოებელი ეკლესიები და სხვადასხვა შენობათა ნარჩერნები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ძეგლთა შეიტანა. საფრანგეთის ქალაქები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ოფიციალური საიტი სენტ-ემილიონის ტურიზმის ოფიციალური საიტი aerial photography of the Saint-Émilion and Aquitaine area დაარქივებული 2007-02-04 საიტზე Wayback Machine. ↑ Annuaire de service-public.fr <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3480047"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q97451652"></a>
პროვენი

პროვენი (ფრანგ. Provins) — კომუნა ჩრდილო-ცენტრალურ საფრანგეთში, ილ-დე-ფრანსის რეგიონის სენა და მარნის დეპარტამენტში. 2001 წელს, პროვენი - შუა საუკუნეების ბაზრების ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. პროვენი დეპარტამენტის ქვედანაყოფი (arrondissement) უდიდესი ქალაქი არაა, მაგრამ მისი სათავო ქალაქს წარმოადგენს. უდიდესი ქალაქია მონტრო-ფო-იონა. დეპარტამენტის ქვედანაყოფი შედგება 7 კანტონის, 125 კომუნისა და 112 020 (2006 წ.) მაცხოვრებლისგან. პროვენის კანტონი 15 კომუნისა და 21 000 მოსახლისგან შედგება. ქალაქი IX საუკუნეში დაარსდა და ცნობილია თავის შუა საუკუნეების თავდაცვითი ნაგებობებით, რომელთა შორისაცაა კეისრის კოშკი (ტურ-კეისარი) და კარგად შემონახული ქალაქის კედლებით. ქალაქში ასევე მდებარეობს წმინდა კირიაკის ეკლესია, რომლის მშენებლობაც XII საუკუნეში, ფილიპ IV ლამაზის დროს დაიწყო და ფინანსური პრობლემების გამო აღარასდროს დასრულებულა. პროვენი ვარდის მოშენების მნიშვნელოვანი ცენტრია, რომლისგანაც აწარმოებს მრავალ საკვებ პრიდუქტს, რომელთა შორის მთავარია ვარდის ფურცლების ჯემი, თაფლი და შაქარყინული. საფრანგეთის ქალაქები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში City council website (ფრანგული) Champagne and Brie in Medieval History of Navarre http://www.provins.net/ (ფრანგული) http://www.provins.org/ დაარქივებული 2011-01-01 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) http://www.provins-medieval.com/ (ფრანგული) Provins photos (ფრანგული) 1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Ameller Dubois and Associates, architects of the Provins police station (ფრანგული) ↑ Ministry of the Interior French National Directory of Representatives <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3456281"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1518496"></a> ↑ Annuaire de service-public.fr <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3480047"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q97451652"></a>
ისილდური

ისილდური — ჯ.რ.რ. ტოლკინის რომანის „ბეჭდების მბრძანებლის“ გმირი, რომელიც რომანის მთავარი გმირის არაგორნის წინაპარია. ისილდური იყო ძლიერი სახელმწიფოს, გონდორის მმართველი. მან დაამარცხა ბოროტი ლორდი საურონი და მისი ბეჭედი დაისაკუთრა, შემდეგ კი მოკლულ იქნა მტრების მიერ. საურონთან ბრძოლაში ისილდურს გაუტყდა ხმალი, რომელსაც შემდეგში გაამთელებენ და საურონის ბოროტების წინააღმდეგ კვლავ გამოიყენებს ისილდურის ნამდვილი მემკვიდრე არაგორნი. Isildur. Encyclopedia of Arda.
თოში

თოში — ფხვიერი ღრუბლოვანი ყინულის ბელტი, რომელიც ჩნდება შემოდგომაზე წყლის სიღრმეში (სიღრმითი თოში) ან მის ზედაპირზე (ზედაპირული თოში) წყალსატევის გაძგიფვამდე. ყალიბდება სიღრმული თოშის კრისტალებისა და ძგიფისაგან. წარმოიქმნება გაძგიფვამდე წყლის 0 °С-ზე დაბლა გადამეტცივების შედეგად უმეტესწილად მთისა და ჭორომიან მდინარეებზე, ყინულღრუს ქვემოთებსა და ჰიდროკვანძების ქვედა ბიეფებში, იშვიათად — ვაკე-მდინარეებსა და ტბებზე. თოში, დინების მიმართულებით მოძრაობისას იკავებს დიდ ფართობს, ავსებს ნაკადის ცოცხალ კვეთს, რითაც წარმოიქმნება თოშხერგილი. წყალსაღების ფილტრებისა და ჰიდროელექტროსადგურების გისოსების ღიობის გაჭედვის გამო ძნელდება ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა ექსპლუატაცია. ყინულსაფრის ქვეშ თოშის დაგროვება თოშმავალ მდინარეებზე აღწევს 3–8 მ-ს, ხოლო დაგროვების ფორიანობა მერყეობს 70-იდან 40 %-მდე. თოში საქართველოს მრავალ მდინარეს ახასიათებს. თოშის მატარებელი აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები, გარდა იმისა, რომ რაოდეობრივად მეტნი არიან დასავლეთ საქართველოს მდინარეებზე, თოშის გაჩენის სიხშირითაც ძლიერ სჭარბობენ მათ. განსაკუთრებით მკვეთრი კონტრასტი დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეებს შორის ვლინდება თოშიან დღეთა რაოდენობაში. ასევე მკვეთრად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები თოშიანი წლების განმეორების სიხშირითაც. საქართველოში თავის დროზე, თოშის გამო ძლიერ გაძნელებული იყო ზამთრის პერიოდში მაგალითად ჩითახევჰესისა და სამგორის კასკადის ჰიდროსადგურების ექსპლუატაცია. თოშის გამო, მრავალ კილოვატსაათ ელექტროენერგიას კარგავდა საქართველოს სახალხო მეურნეობა და, რაც მთავარია, ეს ენერგია იკარგებოდა სწორედ მაშინ, როდესაც მდინარებზე იყო ზამთრის წყალმცირობა. ↑ Марк Софер. Как замерзают реки и озёра ↑ Самойлов К. И. Морской словарь. М.-Л.:, 1941 ↑ 3.0 3.1 Шуга | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-22. ციტირების თარიღი: 2021-01-26. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული საზოგადოების შრომები, ტ. V. თბ., 1959
მთვარის პორტი

მთვარის პორტი (ფრანგ. Port de la Lune) — საფრანგეთის ქალაქ ბორდოს ნავსადგურის პოპულარული სახელი, რაც მომდინარეობს მისი ახალი მთავრისებრი ფორმით, რომელსაც მდინარე გარონა ქმნის. ეს ფორმა გამოსახულია ბორდოს გერბზეც. 2007 წელს, ქალაქის ეს ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „დასახლებული ისტორიული ქალაქი, განმანათლებლობის პერიოდის უნიკალური ურბანული და არქიტექტურული ანსამბლი". XVI - XX საუკუნეებში, ნავსადგურის მარცხენა ნაპირი ბორდოს მთავარ სავაჭრო არეალს წარმოადგენდა, რომელმაც შემდგომში გარონის ქვემო დინებისკენ გადაინაცვლა. ბორდოს გერბი მთვარის პორტი ბორდოს 1717 წლის რუკა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში პროფილი იუნესკოს საიტზე
გაძგიფვა

გაძგიფვა — წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე უძრავი ყინულის წარმოქმნის პროცესი და პერიოდი, რომლის განმავლობაში წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე შეინიშნება უძრავი ყინულსაფარი. გაძგიფვის პროცესი დამოკიდებულია ზამთრის ტემპერატურულ რეჟიმზე, მის ხანგრძლივობაზე, წყლის ობიექტის დინამიკასა და სხვა. გაძგიფვის პერიოდის ხანგრძლივობა და ყინულის სისქე დამოკიდებულია აგრეთვე ამ პირობებზე და ამასთან, ყინულის ზედაპირზე თოვლის საფარის სიმაღლესა და ქარის რეჟიმზე. ჩქარი დინების გამო მთის მდინარეებს უწყვეტი გაძგიფვა არ ახასიათებს. გაძგიფვის პერიოდში მიმდინარეობს ყინულის უძრავი მასების განმტკიცება, წყლის კრისტალიზაციის შედეგად ყინულსაფრის ქვედა ზედაპირზე ყინულის მატება, აგრეთვე წყლით გაჟღენთილი და ყინულსაფარზე მდებარე თოვლის შეყინვა. ყინულის სისქის მატება მიმდინარეობს ჯერ სწრაფად, მაგრამ შემდეგ, მისი შემდგომი შესქელებისა და განსაკუთრებით მასზე თოვლის საფარის მატების გამო — ნელა. ყინულსაფრის დეფორმაციის შედეგად, რომელსაც იწვევს ჰაერის ტემპერატურის რყევა (თერმული დეფორმაცია), დინების სიჩქარის ცვლილება, წყლის დონის რყევა და ატმოსფერული წნევა (დინამიკური ტრანსფორმაცია), წარმოიქმნება ნაპრალი და ყინულღრუ, ყალიბდება ტოროსი, ყინულის ნაყარი და სხვა. მდინარეზე ან ტბაზე უძრავი ყინულსაფრის დღეების რაოდენობას გაძგიფვის ხანგრძლივობა ეწოდება. გაძგიფვის ხანგრძლივობა განისაზღვრება ამა თუ იმ რეგიონის კლიმატური პირობებით, კონკრეტულ წელიწადში ჰაერის ტემპერატურის რეჟიმით. დიდ მდინარეებთან და ტბებთან შედარებით, პატარა მდინარეების და ტბების გაძგიფვა უფრო ხანგრძლივია. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, კერძოდ, რუსეთის აზიურ ნაწილში, ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ალასკასა და კანადის მნიშვნელოვან ნაწილში გაძგიფვა ხდება ოქტომბერ-ნოემბერში, ხოლო რუსეთის ევროპული ნაწილის, სკანდინავიის, აშშ-ის ჩრდილო შტატებისა და კანადის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილის მდინარეებზე ნოემბერ-დეკემბერში. რუსეთის ევროპული ნაწილის მდინარეებზე გაძგიფვა გრძელდება სამხრეთ-დასავლეთით 2 თვიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 7 თვემდე, აზიურ ნაწილში — 5 თვიდან (ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის სამხრეთ რაიონებში), 8 თვემდე (უკიდურესი ჩრდილოეთის მდინარეებზე), კანადაში სამხრეთით 3 თვიდან უკიდურეს ჩრდილოეთში 8 თვემდე. თბილ კლიმატურ რაიონებში გაძგიფვა შეიძლება იყოს არამდგრადი: მდინარეები ხან იყინება, ხან ყინულისგან თავისუფლდება. XX საუკუნიდან დაწყებული რუსეთის სამხრეთის რიგ მდინარეზე დაფიქსირდა ზამთარი გაძგიფვის გარეშე, რაც აიხსნება კლიმატის გლობალური დათბობით. ასეთი მდინარეების კარგი მაგალითია აზოვის ზღვის აუზის მდინარეები ყუბანი და დონი. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Ледостав | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-20. ციტირების თარიღი: 2021-02-25. ↑ 2.0 2.1 Ледостав | Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
ვობანის თავდაცვითი ნაგებობები

ვობანის ფორტიფიკაციები — საფრანგეთის დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ საზღვრების გასწვრივ მდებარე თავდაცვითი ნაგებობების 12 სისტემა. დაპროექტებულია სებასტიან ლე პრეტრ ვობანის მიერ (1633–1707). ვობანის მიერ კიდევ სხვა არაერთი თავდაცვითი ნაგებობაა დაპროექტებული. 2008 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც სამხედრო არქიტექტურის თვალსაჩინო ნიმუშები. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში http://www.sites-vauban.org/ (ფრანგული) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ვობანის თავდაცვითი ნაგებობები
კორდილიერა

კორდილიერა (ესპ. Cordillera - მთაგრეხილი) — კუნძულთა ვიწრო მწკრივი (პატარა, ჩვეულებრივ, კლდოვან კუნძულთა არქიპელაგი), რომელიც ტექტონიკურად გეოანტიკლინური აზევების თხემურ ნაწილს წარმოადგენს. ჩნდება გეოსინკლინის განვითარების საწყის სტადიაზე და მაქსიმალურ გავრცელებას აღწევს მისი მოწიფულობის პერიოდში. ფიქრობენ, რომ კორდილიერები განაპირობებენ გეოსინკლინში ფლიშურ ნალექთდაგროვებას. ოროგენულ ეტაპზე, გეოსინკილინის საერთო აზევების პირობებში, კორდილიერა დამოუკიდებელ ერთეულად აღარ გამოიყოფა და შედის მთათა სისტემაში დიდი ანტიკლინორიუმის სახით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 663.
თრთვილი

თრთვილი — ყინულის წვრილი კრისტალები, რომელიც წარმოიქმნება ღამით დედამიწის ზედაპირის 0°C-ზე დაბლა რადიაციული გაცივებისას. ამ დროს წყნარ ამინდში ნიადაგის, ბალახისა და სხვა საგნების მიმდებარე ჰაერის ფენის ტემპერატურა იმდენად ეცემა, რომ წარმოიქმნება ხელსაყრელი პირობა მათ ზედაპირზე ჰაერში მყოფი წყლის ორთქლის სუბლიმაციისათვის. თრთვილი გამოიყოფა თოვლის ფიფქის მსგავსი ყინულის კრისტალების სახით. თრთვილის წარმოქმნისათვის ყველაზე ხელსაყრელია ღია უქარო ღამეები და ზედაპირის უსწორმასწოროებანი, რომელსაც გააჩნია მცირეოდენი სითბოგამტარიანობა (მაგ., ღია ნიადაგური საფარი). ტყეს დიდი გავლენა აქვს ნამსა და თრთვილზე. იგი განსაკუთრებით შეიმჩნევა ზამთარში ნისლიანი ამინდის დროს. მისგან გამოიყოფა წვრილი წყლის წვეთები და მომცრო მყინვარული კრისტალები. საქართველოში თრთვილი ხშირად გვიან შემოდგომაზე აღინიშნება. თრთვილის კრისტალებს სუსტი ყინვებისას აქვთ ექვსწახნაგა პრიზმის, ზომიერი ყინვებისას ფირფიტის, ხოლო ძლიერი ყინვებისას ბლაგვი ნემსის ფორმა. თრთვილის წარმოქმნისათვის ყველაზე ხელსაყრელია დაბალი ტემპერატურაგამტარობის მქონე ნათელი წყნარი ღამეები და სხეულის ხორკლიანი ზედაპირები. ძლიერი ქარი აბრკოლებს თრთვილის წარმოქმნას, თუმცა სუსტი ქარი, რომელიც იწვევს ნოტიო ჰაერის ყველა ახალი მასის ცივ ზედაპირთან ურთიერთშეხებას პირიქით, ხელს უწყობს თრთვილის წარმოშობას. ხალხში და მხატვრულ ლიტერატურაში კრისტალურ ჭირხლს ხშირად თრთვილს უწოდებენ, რაც შეცდომაა და იმისათვის, რომ არ აგვერიოს ცნებები, უნდა აღინიშნოს, რომ თრთვილი არ წარმოიქმნება ძაფისებრ ზედაპირებზე. თრთვილის ნაწილაკები თოვლის ფიფქებს წააგავს, თუმცა მისგან ნაკლებად სწორი ფორმით განირჩევა. ↑ 1.0 1.1 Иней | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-24. ციტირების თარიღი: 2021-02-13. ↑ გობეჯიშვილი რ., კოტლიაკოვი ვ., გლაციოლოგია, თბ., 2006. ↑ 3.0 3.1 Гляциологический словарь / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с.
ისლანდიური კრონი

ისლანდიური კრონი — ფულის ერთეული ისლანდიაში. მიმოქცევაში შემოღებულია 1885 წლიდან. ოფიციალურად მიმოქცევაშია შემდეგი ნომინალის მონეტები — 1, 5, 10, 50, 100 კრონი და ბანკნოტები ნომინალით 10, 50, 100, 500, 1000, 2000 და 5000 კრონი. ძირითადი ფერებია მოწითალო-მოყავისფრო. თეორიულად კრონი შედგება 100 ეირესგან, მაგრამ 2003 წლის 1 ოქტომბრიდან ნომინალით 1 კრონზე დაბალი მონეტები მიმოქცევიდან ამოიღეს, ხოლო ბანკნოტები ნომინალით 10, 50 და 100 უკვე აღარ გამოდის. 2008 წლის ფინანსურმა კრიზისმა გამოიწვია ისლანდიური კრონის კურსის დაცემა 53 %-ით ამერიკულ დოლართან მიმართებაში. 2009 წლის იანვარში ისლანდიის მთავრობის წარმომადგენელმა განაცხადა: „კრონი მკვდარია ჩვენ გვჭირდება ახალი ვალუტა. ერთადერთი ალტერნატივა არის ევრო“. ისლანდიური კრონი დაარქივებული 2010-10-22 საიტზე Wayback Machine.
ინგოლფრ არნარსონი

ინგოლფრ არნარსონი (ნორვ. Ingólfur Arnarsson) — წარჩინებული ნორვეგიელი, ისლანდიის აღმომჩენი. IX საუკუნის დასასრულს საცხოვრებლად გადავიდა ისლანდიაში თავის გარემოცვასთან ერთად და კუნძულზე პირველი დასახლება დააარსა. ინგოლფრის ისტორია აღწერილია „დასახლების წიგნში“. ინგოლფრმა მოუწოდა სხვა ვიკინგებს გამოყოლოდნენ მის კვალს. დაკრძალულია ისლანდიაში. ინგოლფრ არნარსონი
ჰარდაბაირი

ჰარდაბაირი (ისლ. Garðabær ['karðaˌpaiːr ̥]) — ქალაქი ისლანდიაში, ჰიოვუდბორგარშვაიდიდის რეგიონში. ქალაქში ცხოვრობს 10272 ადამიანი და მე-6-ე ქალაქი ქვეყანაში მოსახლეობის სიდიდით. ქალაქი დაარსებულია 1876 წელს, როგორც გარდაჰრეპპური (ისლ. Garðahreppur). ამჟამინდელი სახელწოდება მიენიჭა 1976 წელს.
სელტიარნარნესი

სელტიარნარნესი (ისლ. Seltjarnarnes) — ქალაქი და სათემო ისლანდიაში. ქალაქი სელტიარნარნესი განთავსებულია ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში იმავე დასახელების ნახევარკუნძულზე, რეიკიავიკიდან სამხრეთში. ადმინისტრაციულად არის სელტიარნარნესის თემის ცენტრი. ქალაქის ფართობი შეადგენს 2 კმ², მცხოვრებთა რიცხვი - 4.428 ადამიანს. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1974 წელს. ქალაქში არის მედიცინის მუზეუმი ნესსტოფა და ფარმაცეფტული მუზეუმი. ქალაქის ელექტრომომარაგება ხორციელდება გეოთერმული წყაროებიდან. ოფიციალური ვებ გვერდი
ალასკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ალასკა შეიძლება აღნიშნავდეს: ალასკა — ნახევარკუნძული ჩრდილოეთ ამერიკაში ალასკა — აშშ-ის შტატი ალასკა — ქედი ჩრდილოეთ ამერიკაში.
ანტეცედენტური ხეობა

ანტეცედენტური ხეობა (ლათ. antecedens - წინამორბედი) — გამკვეთი ხეობა. წარმოიქმნება რელიეფის დადებითი ფორმის (ქედის, სერის, პლატოს ან მასივის) აზევების პროცესში იქ, სადაც უკვე იყო მდინარეთა ქსელი და მდინარის ეროზია ასწრებდა აზევებული ზონის ჩაჭრას დინების მიმართულების შენარჩუნებით. ასეთი ხეობა გეოლოგიურად უფრო ხნიერია, ვიდრე მის მიერ გაკვეთილი ქედი ან მაღლობი. ანტეცედენტური ხეობა ბევრია ნეოტექტონკურად აქტიურ მთაგორიან მხარეებში, კერძოდ, კავკასიაში. მაგ., ჭიდროთის ვიწრობი მდინარე რიონის ხეობაში ონის ზემოთ, რომელიც შოდა-კედელას ქედს კვეთს; ტეხურის ხეობა ნაქალაქევის ზემოთ, რომელიც ნაქალაქევის მთის ბრაქიანტიკლინურ მასივს ჭრის და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 480.
ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი

ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი (ფრანგ. Lagons de Nouvelle-Calédonie) — ბარიერული რიფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, ახალ კალედონიაში. წარმოადგენს მსოფლიოში სიგრძით მეორე, ორმაგ ბარიერულ, მარჯნის რიფს ავსტრალიის დიდი ბარიერული რიფის შემდეგ. ბარიერული რიფი გარს ერტყმის ჯგუფის უდიდეს კუნძულს, გრანდ-ტერს, ისევე როგორც პენს და სხვა რამდენიმე პატარა კუნძულს, რის შედეგადაც მისი საერთო სიგრძე 1500 კმ-ია. რიფს თან ახლავს 24 000 კმ² ფართობის მქონე ლაგუნა, რომლის საშუალო სიღრმეც 25 მეტრია. რიფები გაწოლილია სანაპიროდან 30 კმ-ის მოშორებით, მაგრამ ჩრდილო-დასავლეთით განფენილია 200 კმ-ზე. ამ განფენილობაში მდებარეობს ბელეპის და და სხვა პატარა ქვიშიანი კუნძულები (Cay). რიფი ცოცხალი სამყაროს სახეობების განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებითა და ენდემების მაღალი დონით გამოირჩევა. აქ ბინადრობენ საფრთხის ქვეშ მყოფი დუგონები (Dugong dugon), ასევე დიდი რაოდენობით ზღვის მწვანე კუები (Chelonia mydas). რიფების უმრავლესობა, სიჯანსაღის მხრივ, კარგ მდგომარეობაშია. მხოლოდ მისი ზოგიერთი აღმოსავლეთი ნაწილია დაზიანებული კუნძულ გრანდ-ტერზე ნიკელის მოპოვებითი სამუშაოების შედეგად. მაღაროებიდან, სასოფლო სამეურნეო მიწებიდან და მდელოებიდან ჩატანილმა სედიმენტებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა მდინარის შესართავებთან მდებარე რიფები. სიტუაცია კიდევ უფრო გაუარესდა მანგროს ტყეების გაჩეხვის შემდეგ, რომელიც სედიმენტების კუნძულზე შენარჩუნებას უწყობდა ხელს. ყოველივე ამის შემდეგ, ზოგიერთი რიფი რამდენიმე მეტრის სისქის შლამით დაიფარა. ახალი კალედონიის ლაგუნებში გავრცელებულია მრავალი სახეობის პლანქტონი, დიდი ზომის თევზები და ზვიგენები. 2002 წელს, საფრანგეთის მთავრობამ იუნესკოს შესთავაზა ახალი კალედონიის რიფები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეეტანა. ორგანიზაციამ თხოვნა 2008 წელს დააკმაყოფილა და ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა სახელით: ახალი კალედონიის ლაგუნები: რიფების მრავალფეროვნება და მათთან დაკავშირებული ეკოსისტემები. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი New Caledonia Barrier Reef (World Wildlife Fund) New Caledonia reefs (French Coral Reef Society) დაარქივებული 2005-03-12 საიტზე Wayback Machine. Biodiversity and Nickel Mining in Kanaky/New Caledonia (Mines and Communities Website) დაარქივებული 2005-02-23 საიტზე Wayback Machine.
გეოტექტურა

გეოტექტურა, მორფოტექტურა (ბერძ. gē — მიწა და tectura — საფარი) — საბჭოთა გეოგრაფიული ტერმინი დედამიწის რელიეფის ყველაზე მსხვილი ფორმების — კონტინენტებისა და ოკეანური ღრმულების აღსანიშნავად. რელიეფის გეოტექტურული ელემენტები განპირობებულია ზოგადპლანეტარული მასშტაბის ძალებთან, რომლებიც ურთიერთდაკავშირებულია (გეოლოგიურ და გეოგრაფიულ) პროცესებთან, რომლებიც თავის მხრივ, მონაწილეობას იღებენ დედამიწის ქერქის სტრუქტურის ჩამოყალიბებაში. გამოიყოფა გეოტექტურის ოთხი ძირითადი ტიპი: კონტინენტური, ოკეანური, გარდამავალი ზონის და შუაოკეანური ქედები. დედამიწის ეს ფორმები პირველი, მეორე და მესამე თანრიგისაა. გეოტექტურა იყოფა ასევე უფრო წვრილ ერთეულებად: მორფოსტრუქტურებად და მორფოსკულპტურებად. ცნება გამოხატავს დედამიწის გლობალურ არქიტექტურას. ტერმინი გეოტექტურა შემოგვთავაზა საბჭოთა გეოგრაფმა ინოკენტი გერასიმოვმა 1946 წელს. მორფოსტრუქტურა მორფოსკულპტურა ↑ 1.0 1.1 Геотектура | Большая советская энциклопедия ↑ Геотектуры | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-20. ციტირების თარიღი: 2021-02-19.
ალასტანელი

ალასტანელი — ქართველ უფლისწულთა ზედწოდება XIII-XIV საუკუნეებში. წარმომდგარია საუფლისწულოს ცენტრის ალასტანის (ჯავახეთი) სახელწოდებიდან. ალასტანელად წოდებული უფლისწულები ფლობდნენ ჯავახეთისა და მის მოსაზღვრე ზოგიერთ მხარეს. საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტებასთან ერთად ალასტანელი უფლისწულები „გახელმწიფებას“ ცდილობდნენ და „პროვინციის მეფეებად“ იქცნენ. ქართულ წყაროებში დასახელებულთაგან პირველი ალასტანელი იყო ლაშა გიორგი, უკანასკნელი კი — 1373 წ. 6 ივლისს თურქებთან ბრძოლაში მოკლული გიორგი ალასტანელი, ანდრონიკეს ძე. ოდიშელი ჯ., აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიისათვის XIV-XVII სს. კრ.: XIV-XVII სს. რამდენიმე ქართული ისტორიული დოკუმენტი. თბილისი, 1964 ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წიგნი 3, თბილისი, 1966 ბერძენიშვილი დ., ქსე, ტ. 1, გვ. 267, თბ., 1975