laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ივინდო

ივინდო (ფრანგ. Ivindo) — მდინარე გაბონში, მდინარე ოგოუეს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შენაკადი. მიედინება ქვეყნის ტერიტორიაზე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. მდინარე ივინდოზე მდებარეობს ქალაქი მაკოკუ. შესართავთან მდებარეობენ ჩანჩქერები. ივინდოსა და ოგოუეს შეერთების ადგილას გადის რკინიგზა. მდინარის ირგვლივ არსებული ტერიტორიის დიდმა ნაწილმა მიიღო ეროვნული პარკის სტატუსი. ივინდოს სიგრძეა — 500 კმ, მისი სათავე იწყება გაბონის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვართან. ჩაედინება მდინარე ოგოუეში ქალაქ კანკანთან. მდინარის აუზი დაფარულია ვრცელი ტროპიკული ტყეებით. ქვედა დინება შედის ივინდოს ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ზედა დინება შესულია მინკებეს ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. მდინარეული ჩამონადენი შეიმჩნევა რამდენიმე წლის განმავლობაში ლოა ლოას სადგურზე, რომელიც მდებარეობს რამდენიმე კილომეტრით დინების ქვემოთ ქალაქ მაკოკუდან. წყლის ხარჯი საშუალოდ შეადგენს 778 მ³/წმ-ს. აუზის ფართობი — 59 000 კმ². ბოუინაჯე. ჯუოა — მიედინება გაბონსა და კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვარზე. ჯადიე — მიედინება პატარა ქალაქ მეკამბოზე. კარანგვა. ლიბუმბა — მდინარე ლოდიეს ძირითადი შენაკადი. მვანგი — მდინარე კუეს ძირითადი შენაკადი. ოუა. ივინდოს ეროვნული პარკის საიტი დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Ivindo at Loa-Loaდაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
აგრიზოოფობია

აგრიზოოფობია — გარეული ცხოველების შიში, რომელიც მიეკუთვნება სპეციფიკური ფობიის ტიპს. ბევრი ადამიანი იტანჯება აგრიზოოფობიისგან, განსაკუთრებით კი ისინი ვინც იზრდებოდნენ იზორილებული ქალაქის უბნებში. ტერმინი აგრიზოოფობია მომდინარეობს ბერძნული ენიდან ἄγριος - აგრიოს, „გარეული“, ζῷον - ზონ, „ცხოველი“ და φόβος - ფობოს, „შიში“. ↑ Dictionary.com: agrizoophobia ↑ ἄγριος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus ↑ ζῷον, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus ↑ φόβος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
ქასიმი (შეჰზადე)

შეჰზადე ქასიმი (თურქ. Şehzade Kâsım; დ. 1614, სტამბოლი — გ. 17 თებერვალი, 1638) — აჰმედ I-ისა და მისი მეუღლის, ქიოსემ სულთნის ვაჟი. ითვლებოდა ოსმალეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრედ 1635–1638 წლებში. შეჰზადე ქასიმი დაიბადა სტამბოლში, სულთან აჰმედ I-ისა და ქიოსემ სულთნის ოჯახში. მისი ბაბუის, მეჰმედ III-ის მიერ შემოღებული ტრადიციის მიხედვით, ქასიმი სხვა შეჰზადეებთან ერთად ჰარამხანაში იყო გამოკეტილი. სულთან აჰმედის სიკვდილის შემდეგ, 1617 წელს ტახტზე უნდა ასულიყო შეჰზადე ქასიმის ნახევარძმა, ოსმან II, მისი ყველა ძმა კი კანონის მიხედვით, სიკვდილს ელოდა. თუმცა გარკვეული ხნის წინ სულთან აჰმედმა ეს ტრადიცია დაარღვია და მისი ძმა, მუსტაფა ტახტზე ასვლის შემდეგ არ მოკლა, ეს კი ოსმანის ძმებისთვის ერთგვარი იმედი იყო. აჰმედის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმა, მუსტაფა, რომელიც გონებრივად სუსტი იყო. სულთან მუსტაფას მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, იგი ოსმალეთის იმპერიის თახტზე ოსმან II-მ ჩაანაცვლა, მაგრამ მალე ის მოკლეს და ისევ მუსტაფა გახდა სულთან. 1623 წელს ქიოსემ სულთანმა მუსტაფას მმართველობა დაასრულა და ტახტზე ავიდა შეჰზადე ქასიმის ძმა, მურად IV. 1635 წელს მურადის ბრძანებით სიკვდილით დაისაჯნენ ქასიმის ძმები — იმპერიის ტახტის მემკვიდრე შეჰზადე ბაიაზიდი და შეჰზადე სულეიმანი. ამის შემდეგ იგი იქცა ტახტის მემკვიდრედ, მაგრამ 1638 წელის 17 თებერვალს შეჰზადე ქასიმიც სიკვდილით დაისაჯა სულთნის ბრძანებით. იგი დაკრძალულია მეჩეთ აია-სოფიაში. Peirce, Leslie P. (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. ISBN 0195086775, 9780195086775 Invalid ISBN.
ჰიპნოფობია

ჰიპნოფობია, აგრეთვე ცნობილი როგორც კლინოფობია ან სომნიფობია — ხშირი ირაციონული და გადაჭარბებული ძილის შიში. იგი შეიძლება გამოიწვიოს კონტროლის დაკარგვის შეგრძნებამ, განმეორებადმა კოშმარებმა და შიშმა დაკარგული დროის მიმართ, რომელიც შეიძლება დახარჯულიყო დავალებების შესასრულებლად. პრეფიქსი ჰიპნო — მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან ύπνος — ჰიპნოს, რაც ნიშნავს ძილს. სომნიფობია შეიძლება გამოიწვიოს კოშმარების შიშმა ან ძილის პარალიზმა. უძილობა ფობიების სია ↑ (1895) რედ. Richard James Dunglison: A dictionary of medical science: containing a full explanation of the various subjects and terms of anatomy, physiology, ..., 21, Lea Brothers & Co..  ↑ hypno- - Definition of hypno
აბატია

აბატია (პორტ. Abatiá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 620 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 764 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 33.95 კმ²-ზე. ფართობი 228 717 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil ↑ https://www.ibge.gov.br/estatisticas/sociais/populacao/22827-censo-demografico-2022.html?edicao=37225
ანდირა

ანდირა (პორტ. Andirá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 479 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 610 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 87.3 კმ²-ზე. ფართობი 236 075 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ბანდეირანტისი

ბანდეირანტისი (პარანა) (პორტ. Bandeirantes) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 420 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 184 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 72.29 კმ²-ზე. ფართობი 445 192 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კონგონინიასი

კონგონინიასი (პორტ. Congonhinhas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 839 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 279 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.45 კმ²-ზე. ფართობი 535 963 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
კორნელიუ-პროლოპიუ

კორნელიუ-პროლოპიუ (პორტ. Cornélio Procópio) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 658 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 46 928 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 73.89 კმ²-ზე. ფართობი 635 100 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
იტამბარაკა

იტამბარაკა (პორტ. Itambaracá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 402 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 759 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32.6 კმ²-ზე. ფართობი 207 342 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ლეოპოლისი

ლეოპოლისი (პორტ. Leópolis) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 530 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 145 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12.02 კმ²-ზე. ფართობი 344 918 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ნოვა-ამერიკა-და-კოლინა

ნოვა-ამერიკა-და-კოლინა (პორტ. Nova América da Colina) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 641 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 478 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.86 კმ²-ზე. ფართობი 129 476 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ნოვა-ფატიმა (პარანა)

ნოვა-ფატიმა (პორტ. Nova Fátima) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 673 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 147 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 28.75 კმ²-ზე. ფართობი 283 423 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
რიბეირან-დუ-პინიალი

რიბეირან-დუ-პინიალი (პორტ. Ribeirão do Pinhal) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 620 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 524 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 36.09 კმ²-ზე. ფართობი 374 732 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სანტა-ამელია

სანტა-ამელია (პორტ. Santa Amélia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 500 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 803 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 48.73 კმ²-ზე. ფართობი 78 045 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სანტა-მარიანა

სანტა-მარიანა (პორტ. Santa Mariana) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 484 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 435 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 29.11 კმ²-ზე. ფართობი 427 193 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სანტუ-ანტონიუ-დუ-პარაიზუ

სანტუ-ანტონიუ-დუ-პარაიზუ (პორტ. Santo Antônio do Paraíso) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 680 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 408 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14.51 კმ²-ზე. ფართობი 165 904 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
სერტანეჟა

სერტანეჟა (პორტ. Sertaneja) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 520 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 817 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13.09 კმ²-ზე. ფართობი 444 492 კმ²-ია. პარანა ბრაზილიის შტატები ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil
ქართლური მოღვარვა

ქართლური მოღვარვა — ზედაპირული რწყვის ერთ-რთი სახე. ახლაც იყენებენ აღმოსავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით ქართლში. ქართლური მოღვარვის სახელწოდებით 30-იან წლებში ივანე ჩხენკელმა გამოყო რწყვის წესი, რომელიც მოღვარვით რწყვის სხვა წესებისაგან განსხვავდება მხოლოდ ფართობის ზედაპირზე წყლის განაწილების ტექნიკით. ქართლური მოღვარვით რწყვის დროს მომრწყველი ცდილობს მინიმუმამდე დაიყვანოს ნიადაგის ზედაპირთან წყლის შეხება. იგი მიუძღვის წინ ნაკადს და ანაწილებს მას რწყვის პროცესშივე სწრაფად დამზადებულ კაწრებში (წვრილ კვლებში). ამ დროს ფართობის საგრძნობ ნაწილს წყალი უშუალოდ არ ეხება და რწყვა ფაქტობრივად გაჟონვის წესით ხდება. ამიტომ წყლის უარყოფითი მოქმედება ნიადაგის ზედაპირზე და ნიადაგში მინიმუმამდეა დაყვანილი. ცუცუნაშვილი ო., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 472.
საბხათ-ელ-ჯაბული

საბხათ-ელ-ჯაბული, მამლაჰათ-ელ-ჯაბული ან ჯაბული (არაბ. سبخة الجبول) — წყალმარჩხი მლაშე ტბა სირიაში, ალეპოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 30 კილომეტრში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია ალეპოს მუჰაფაზის ალ-ბაბის მინტაკის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს სირიის უდიდეს ტბას. 2009 წლისთვის ტბის ზედაპირის ფართობი აღწევდა 100 კმ²-ს და იყო შედარებით სტაბილურ მდგომარეობაში. ამჟამად საბხათ-ელ-ჯაბული გაუდინარ არეშია მოქცეული, მაგრამ პლეისტოცენის განმავლობაში აუზი ამოვსებული იყო. მარილიანი ვაკე, რომელიც გაშრობის შედეგად იქმნება, საკმაოდ ფართოა და ჩანს კოსმოსიდან. NASA-ს 2002 წლის 5 სექტემბრის სურათზე ჩანს, რომ ტბა თითქმის მთლიანად გაშრა და მის ადგილას თეთრი კვალი დარჩა. არე მოიცავს საბხათ-ელ-ჯაბულის ნაკრძალს. საბხათ-ელ-ჯაბული ფრინველების ბუდობის ადგილია. როგორც წესი ტბა გაზაფხულზე ივსება. ზაფხულსა და შემოდგომაზე ტბის დონე იკლებს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საბხათ-ელ-ჯაბული საბხათ-ელ-ჯაბული დაარქივებული 2012-11-04 საიტზე Wayback Machine. საბხათ-ელ-ჯაბული დაარქივებული 2014-03-27 საიტზე Wayback Machine.
გორგონარიები

გორგონაირები, რქოვანი მარჯნები (Gorgonaria), რვასხივიანი მარჯნის პოლიპების რიგი. აქვთ რქოვანი ან კიროვანი ჩონჩხი. ცნობილია 1200-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ყველა ზღვაში პოლარულიდან ეკვატორულამდე.ბარენცის ზღვაში 2 სახეობაა, თეთრ ზღვაში -1, შორეული აღმოსავლეთის ზღვებში - 20-მდე (მათ შორის Primnoa resedaeformis-ის 2 მ-ზე მეტი სიმაღლის ხისებრი კოლონიები და Plumarella-ს გვარის ნაზი ფრთისებრი გორგონარიები). სარეწაო მნიშვნელობა აქვს კეთილშობილ (წითელ) მარჯანს. ქსე, ტ. 3, გვ. 224, თბ., 1978
აქტინოლითი

აქტინოლითი, სხივოსანი ქვა (აქტინო... და ბერძ. λίθος – ქვა) — ამფიბოლების ჯგუფის მინერალი, ქიმიური შედგენილობით Ca2(Mg4.5-2.5Fe2+0.5-2.5)Si8O22(OH)2. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. კრისტალები ნემსისებრი, ჩხირისებრია; აგრეგატები — რადიალურ-სხივოსნური, ხლართულ-ბოჭკოვანი, ზოგჯერ თირკმლისებრი. აქტინოლითებისათვის დამახასიათებელი ფერია მწვანე, ელვარება — მინისებრი, სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 5,5–6, სიმკვრივე — 3170–3300 კგ/მ³. აქტინოლითის სახესხვაობებია: ნეფრიტი — ფარულკრისტალური აგებულების თირკმლისებრი, ბლანტი აგრეგატები, ხმარობენ სანახელავო ქვად; ამიანტაზბესტი — სელისებრ-ბოჭკოვანი აგებულების ცეცხლ- და მჟავაგამძლე აგრეგატები. აქტინოლითი დამახასიათებელია კრისტალური ფიქლების, კონტაქტმეტასომატური ქანებისა და ჰიდროთერმულად შეცვლილი ქანებისათვის. გ. გვახარია, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 42-43. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., John Wiley and Sons, New York ISBN 0-471-80580-7 Шуман В., Мир камня. Том 2: Драгоценные и поделочные камни, Москва: Мир, 1986. — 196 გვ.
ულრი

ულრი (ძვ. სკანდ. Ullr) — გერმანულ-სკანდინავიურ მითოლოგიაში თორის გერი. ასების ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მშვილდის შესანიშნავი მსროლელი. ყველა მისი სროლა მიზანში ხვდება, რამდენადაც შორს და პატარა არ უნდა იყოს. ულრი ყველაზე სწრაფად გადაადგილდება თხილამურებით. ეს ხელოვნება ხალხმა მისგან ისწავლა. მფარველობს სპორტსმენებსა და ჯანსაღი ცხოვრების წესს. ულრი ასევე ნადირობის ღმერთია და ოსტატურად ფლობს როგორც ხმალს, ისევე მშვილდს. ასევე არის ყველა აზარტული თამაშის ღმერთი. მითოლოგიის ენციკლოპედია
ნდუგუ

ნდუგუ (ფრანგ. Lagune Ndougou) — ლაგუნა გაბონში. ის მდებარეობს ოგოუე-მარიტიმის პროვინციაში, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 300 კმ-ით სამხრეთით დედაქალაქ ლიბრევილიდან. ლაგუნა ნდუგუ მდებარეობს ზღვის დონიდან 33 მეტრ სიმაღლეზე, რომლის ფართობი შეადგენს 582 კმ²-ს. მის გვერდით მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილი იმყოფება ზღვის დონიდან 82 მეტრზე, ლაგუნა ნდუგუდან 1,0 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კლიმატი ამ რაიონში ზომიერია. აქ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 19 °С-ს. ყველაზე უფრო ცხელი თვეა აპრილი, როდესაც საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 24 °C-ს, ხოლო ყველაზე უფრო ცივი ივლისი — 16 °С. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 1520 მმ-ს. ყველაზე უფრო წვიმიანი თვეა ნოემბერი, საშუალოდ 276 მმ ნალექი, ხოლო ყველაზე უფრო მშრალი თვეა ივლისი, საშუალოდ 2 მმ ნალექი. ↑ 1.0 1.1 Lagune Ndogo hos Geonames.org (cc-by); post uppdaterad 2012-01-18; databasdump nerladdad 2016-04-26 ↑ Viewfinder Panoramas Digital elevation Model. ციტირების თარიღი: 2015-06-21. ↑ NASA. NASA Earth Observations Data Set Index. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-26. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016. ↑ NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission. NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-04-19. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016.
გიორგი დვალი

გიორგი (გია) დვალი (დ. 30 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი. გიორგი (გია) როლანდის ძე დვალი დაიბადა 1964 წლის 30 მაისს, თბილისში. დაამთავრა თბილისის 55-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1985 წელს დაიცვა დიპლომი ზურაბ ბერეჟიანის ხელმძღვანელობით. 1985-92 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1992-93 წლებში იყო თეორიული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრის (ICTP, ტრიესტი, იტალია), ხოლო 1993-95 წლებში — პიზის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი, 1995-97 წლებში — ბირთვული კვლევის ევროპული ცენტრის (CERN) მკვლევარი, 1997-98 წლებში – ICTP-ს პროფესორი, 1998 წლიდან — ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის პროფესორი. დვალის კვლევის სფეროა ელემენტარული ნაწილაკების თეორია, კოსმოლოგია, კვანტური გრავიტაცია, ადრეული სამყაროს ევოლუცია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შედეგები, რომლებიც დვალმა მიიღო კოლეგებთან ერთად (ნ. არკანი-ჰამედი, ირანი, ს. დიმოპოულოსი, საბერძნეთი), ეხება სამყაროს ფარული განზომილებების თეორიას (1998). ამ თეორიის თანახმად, სუბმილიმეტრულ მანძილებზე საჭირო ხდება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონის შეცვლა, რადგან სხეულთა შორის მოქმედი მიზიდულობის ძალის დამოკიდებულება მათ შორის მანძილზე ხდება უფრო ძლიერი (და ფარული განზომილებების რაოდენობაზე დამოკიდებული), ვიდრე ნაწინასწარმეტყველებია ნიუტონის თეორიით. ამჟამად მიმდინარეობს ამ ჰიპოთეზის ექსპერიმენტული შემოწმება. დვალს მიღებული აქვს დ. და ლ. პაკარდების (1999), ა. სლოუნის (2000), ნიუ-იორკის მერის (2001) ჯილდოები მეცნიერებასა და ტექნოლოგიაში მიღწეული წარმატებისათვის. 2007 მიიღო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის „ვერცხლის პროფესორის“ წოდება, ხოლო 2008 წელს მიენიჭა ჰუმბოლდტის პრემია, რომელიც ნობელის პრემიის ანალოგიურია. მონაწილეობს დიდი ჰადრონული კოლაიდერის ექსპერიმენტში. იწინასწარმეტყველა, რომ ამ ექსპერიმენტში შესაძლებელია მიკროსკოპული შავი ხვრელების წარმოქმნა და გააანალიზა ამ მოვლენის შესაძლო დაკვირვებითი შედეგები. 2010 წლიდან არის მაქს პლანკის ინსტიტუტის (მიუნხენი, გერმანია) დირექტორი. დვალი ეწევა აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას. ავტორია 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა. მშობლიური ენის გარდა ფლობს: ინგლისურ, გერმანულ, რუსულ და იტალიურ ენებს. მეუღლე — თამუნა დვალი. ჰყავთ ქალ-ვაჟი — სოფო და დათო. ენციკლოპედია საქართველო, გიმნაზია — ენდრო[მკვდარი ბმული] თბ. 2012. გიორგი დვალი — ქართველები უცხოეთში გიორგი დვალის პორტალი მიუნხენის უნივერსიტეტში დაარქივებული 2017-07-21 საიტზე Wayback Machine. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 390. ↑ https://as.nyu.edu/faculty/georgi-dvali.html ↑ https://www.packard.org/what-we-fund/science/packard-fellowships-for-science-and-engineering/fellowship-directory/dvali-georgi/
აცეტალდეჰიდი

აცეტალდეჰიდი, ძმარალდეჰიდი, C2H4O — ორგანული ნაერთი, მძაფრი სუნის უფერო სითხე. დუღილის ტემპერატურა არის 20,8°C, დნობის ტემპერატურა კი — 124°C, სიმკვრივე 783 კგ/მ3, იხსნება წყალში, სპირტში, ეთერში. ახასიათებს ალდეჰიდების ყველა თვისება. მინერალური მჟავების თანაობისას განიცდის პოლიმერიზაციას თხევად პარალდეჰიდად (CH3CHO)3 და კრისტალურ მეტალდეჰიდად (CH3CHO)4. მიიღება ეთილის სპირტის კატალიზური დაჟანგვით, დაახლოებით 95°C — აცეტილენზე წყლის მოქმედებით ვერცხლისწყლის მარილების თანაობისას (კუჩეროვის რეაქცია): H C ≡ C H + H 2 O → H g S O 4 , H + C H 3 C H O {\displaystyle {\mathsf {HC\equiv CH+H_{2}O{\xrightarrow[{}]{HgSO_{4},H^{+}}}CH_{3}CHO}}} . აცეტალდეჰიდზე ალუმინის ალკოჰოლატების მოქმედებით ღებულობენ ეთილაცეტატს (ტიშჩენკოს რეაქცია): 2 C H 3 C H O → A l ( O C 2 H 5 ) 3 C H 3 C O O C 2 H 5 {\displaystyle 2CH_{3}CHO{\xrightarrow {Al(OC_{2}H_{5})_{3}}}CH_{3}COOC_{2}H_{5}} ; ამ მეთოდს სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს. აცეტალდეჰიდს დიდი რაოდენობით იყენებენ ძმარმჟავას, ძმრის ანჰიდრიდის, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და სხვათა წარმოებაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 73. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აცეტალდეჰიდი International Chemical Safety Card 0009 NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards Methods for sampling and analysis IARC Monograph: "Acetaldehyde" Hal Kibbey, Genetic Influences on Alcohol Drinking and Alcoholism, Indiana University Research and Creative Activity, Vol. 17 no. 3. United States Food and Drug Administration (FDA) information for acetaldehyde Acetaldehyde production process flow sheet by ethylene oxidation method
ნკომი

ნკომი (ფრანგ. Lagune Nkomi) — ლაგუნა გაბონში. ის მდებარეობს ოგოუე-მარიტიმის პროვინციაში, ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, 210 კმ-ით სამხრეთით დედაქალაქ ლიბრევილიდან. ლაგუნა ნკომი მდებარეობს ზღვის დონიდან 5 მეტრ სიმაღლეზე. რომლის ფართობი შეადგენს 462 კმ²-ს. მისი სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ შეადგენს 44,4 კმ-ს, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 58,3 კმ-ს. კლიმატი ამ რაიონში ზომიერია. აქ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 21 °С-ს. ყველაზე უფრო თბილი თვეა იანვარი, როდესაც საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 23 °C-ს, ხოლო ყველაზე უფრო ცივი აგვისტო — 17 °С. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 2050 მმ-ს. ყველაზე უფრო წვიმიანი თვეა ნოემბერი, საშუალოდ 310 მმ ნალექი, ხოლო ყველაზე უფრო მშრალი თვეა ივლისი, საშუალოდ 2 მმ ნალექი. ↑ Lagune Nkomi hos Geonames.org (cc-by); post uppdaterad 2012-01-18; databasdump nerladdad 2016-04-26 ↑ Viewfinder Panoramas Digital elevation Model. ციტირების თარიღი: 2015-06-21. ↑ NASA. NASA Earth Observations Data Set Index. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-11. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016. ↑ NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission. NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-04-19. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016.
აშა (ქალაქი)

აშა (რუს. Аша) — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. აშის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობაა 30 146 კაცი. ქალაქი მდებარეობს ოლქის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, ბაშკირეთის საზღვართან, ყარათაუს ქედის მთისწინეთზე, მდინარე სიმზე. ჩელიაბინსკიდან დასავლეთით 377 კმ-ში. აშის რაიონის ტერიტორია ადრე შედიოდა ციმბირის სახანოს შემადგენლობაში. ქალაქი დაარსდა 1898 წელს რკინის ჩამომსხმელი ქარხნის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 1933 წლის 20 ივნისიდან ქალაქია, ხოლო 1963 წლის 1 თებერვლიდან საოლქო დაქვემდებარების ქალაქი. ქალაქის დრეს ზეიმობენ ივლისის მესამე შაბათს. 2012 წელს აშასთან ახლოს მღვიმეში, ურალის მხარეში პირველად აღმოაჩინეს მაჩვზღარბას კბილი, რომლის ასაკადაც განისაზღვრა 120 ათასი წელი. ადრე ითვლებოდა, რომ მაჩვზღარბას არასოდეს უცხოვრია ურალში. აშის რაიონის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2019-09-18 საიტზე Wayback Machine. ქალაქ აშის ფოტოები ↑ На Урале найден зуб древнего дикобраза, которому более 120 тысяч лет. Вечерняя Москва (12 января 2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-15. ციტირების თარიღი: 2013-02-02.