laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
იბნ სინა

აბუ ალი იბნ სინა (ლათინიზებული ავიცენა) (დ. 980, სოფ. აფშანა, ბუხარის მახლობლად — გ. 18 ივნისი, 1037, ჰამადანი) — ფილოსოფოსი, ექიმი და პოეტი. მოღვაწეობდა ბუხარაში, ხვარაზმსა და სპარსეთში. ისლამის რელიგიის ჩარჩოებში შეძლო ანტიკური ფილოსოფიისა და მეცნიერების კრიტიკულად ათვისება და თავისი დროის მთელი ცოდნის სისტემატიზაცია. მისი მთავარი შრომაა ფილოსოფიური ენციკლოპედია, რომელიც მოიცავს ლოგიკას, ფიზიკას, მათემატიკასა და მეტაფიზიკას. იბნ სინას პოეტურმა მემკვიდრეობამ ჩვენამდე ნაწილობრივ მოაღწია (წერდა არაბულად და სპარსულად). თავის ლექსებში გამოხატავდა საკუთარ ფილოსოფიურ შეხედულებებს. ამ მხრივ აღსანიშნავია „სულის კასიდა“. ქადაგებდა მეცნიერებისა და განათლების სიკეთეს. ალეგორიული ხასიათისაა იბნ სინას ფილოსოფიურ-მხატვრულო ნაწარმოებები „სალამან და აბსალი“, „წერილი ფრინველზე“ და „ცოცხალი, ძე ფხიზლისა“, რომელიც სიუჟეტურად დანტეს „ღვთაებრივ კომედიას“ უახლოვდება. იბნ სინა საინტერესოა აგრეთვე როგორც მთაგმნელი და ლიტერატურის თეორეტიკოსი. მას ეკუთვნის არისტოტელეს „პოეტიკისა“ და არაბი პოეტის იბნ ალ-რუმის დივანი კომენტარები. იბნ სინა (ხალხური სახელწოდება_ბუ ალი) იქცა თითქმის მთელი ახლო აღმოსავლეთის ხალხთა ზღაპრების გმირად. იბნ სინას უმნიშვნელოვანესი სამედიცინო თხზულება „სამკურნალო მეცნიერების კანონი“ ლათინურ ენაზე XII ს-ში ითარგმნა და პირველად 1473 წელს გამოქვეყნდა მილანში, არაბულ ენაზე შედგენილი ორიგინალი კი 1593 წელს დაიბეჭდა რომში. არსებობს ამ ნაწარმოების 30 გამოცემა. მასში ავტორი ეხება მცენარეთა, განსაკუთრებით სამკურნალო მცენარეთა მოშენებასა და ფიზიოლოგიას, მედიცინის ზოგად თეორიას, ანატომიას, ფიზიოლოგიას, ქირურგიას, დიაგნოსტიკას, მწვავე და ქრონიკული დაავადებების განვითარებას, მკურნალობას, პროფილაქტიკას და სხვა; დაავადებების განვითარებაში განსაკუთრებულ როლს ანიჭებდა გარემო პირობებს. მან წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ გადამდებ სნეულებებს რაღაც უჩინარი ორგანიზმები იწვევენ და დაავადებანი ჰაერისა და წყლის საშუალებით ვრცელდება. უარყოფდა მოსაზრებას, თითქოს ფსიქიკურ დაავადებებს ავი სულები იწვევდნენ. იბნ სინამ ზუსტად აღწერა მრავალი დაავადება. იგი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ჰიგიენას და კვების რეჟიმს. შექმნა ახალი ფარმაცია. მის ფარმაკოპეაში შეტანილია ხალხური, განსაკუთრებით ჩინური მედიცინის მრავალი საშუალება. ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე: იბნ სინა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იბნ სინა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 72.
შიაულიაის მაზრა

შიაულიაის მაზრა (ლიეტუვ. Šiaulių apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთში, უკავია ჟემაიტიისა და აუქშტაიტიის ეთნოგრაფიული რეგიონების ნაწილი. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე ტელშიაის, ტაუგარის, კაუნასის და პანევეჟის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ. ქალაქ შიაულიაის თვითმმართველობა შიაულიაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი) აკმიანის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი) იონიშკის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი) კელმენის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი) პაკრუის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი) რადვილიშკის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი) ოფიციალური საიტი [1] დაარქივებული 2006-02-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
ძველი ვილნიუსი

ძველი ვილნიუსი (ლიეტ. Vilniaus Senamiestis, პოლ. Stare Miasto w Wilnie) — ქალაქ ვილნიუსის უძველესი ნაწილი, რომელიც მდებარეობს მდ. ნერისის (ლიეტ. neris) მარცხენა სანაპიროზე, გედიმინასის კოშკის და შემორჩენილი კათედრალური ტაძრის ჩრ.-ით. ერთ-ერთი მსხვილი ურბანიზაციული კომპლექსი აღმოსავლეთ ევროპაში, ფორმირებული შუა საუკუნეების დასაწყისიდან. მისი ფართობია — 3,59 კმ². მოიცავს 74 უბანს 70 ქუჩითა და შესახვევით, 1 487 შენობით და სულ 1 497 000 მ². დაკავებული ფართობით. ლიეტუვის დედაქალაქის უძველესი ნაწილის ფორმირება ქალაქის ისტორიისა და სხვადასხვა კულტურათა გავლენის აღბეჭდვით საუკენეეთა განმავლობაში ხდებოდა. შენობები, რომლებიც განსხვავებულ არქიტექტურულ სტილებს მიეკუთვნებიან (გოთიკა, რენესანსი, კლასიციზმი, მოდერნიზმი) ძველ ქალაქში მომიჯნაობენ და ერთმანეთს ავსებენ. აქ არის კათოლიკური, ლუთერანული და მართლმადიდებლური ტაძრები, მუზეუმები, სასწავლო დაწესებუებები, საცხოვრებელი სახლები, სასტუმროები, მაღაზიები. ასევე შენობები, რომლებიც წარმოადგენენ კულტურისა და არქიტექტურის ძეგლებს. იუნესკომ აღიარა ძველი ქალაქის უნივერსალური ფასეულობა და ორიგინალურობა; ძველი ვილნიუსი 1994 წელს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობათა სიაში იქნა შეტანილი.
კოკონა

კოკონა (ლათ. Bucephala) — იხვების გვარი ბატისნაირთა რიგისა. სხვა იხვებისაგან გამოირჩევიან ნისკარტის აგებულებით, თანაც უკანა თითზე ფართო ლაპოტი აქვთ. გვარში 3 სახეობაა: ისლანდიური კოკონა (Bucephala islandica), რომელიც გავრცელებულია მხოლოდ ჩრდილოეთ ამერიკაში, გრენლანდიისა და ისლანდიაში, ჩვეულებრივი კოკონა (Bucephala clandula), რომელიც გვხვდება ევროპისა, აზიისა და ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილებში და მცირე კოკონა (Bucephala albeola). საქართველოს ფარგლებში მიმოფრენისას და ზამთარში გვხვდება ჩვეულებრივი კოკონა. კოკონა ბინადრობს ტბებისა და ზღვების სანაპიროებზე. ხის ფუღუროში. მაისში დებს 4-14 კვერცხს, იკვებება წყლის მწერებითა და მათი მატლებით. ზოგჯერ ლიფსიტებსაც ჭამს. კოკონა სანადირო ობიექტია. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 575.
კაუნასის მაზრა

კაუნასის მაზრა (ლიეტუვ. Kauno apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში. ესაზღვრება მარიამპოლის, ალიტუსის, ვილნიუსის, შიაულიაისა და ტაუგარის მაზრებს. მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია: ქალაქ კაუნასის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი) იონავის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი) ბირშტონასის თვითმმართველობა (ქალაქი ბირშტონასი და ბირშტონასის სამამასახლისო) კაიშიადორის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი) კაუნასის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი) კედაინიის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი) პრენაის თვითმმართველობის რაიონი (10 მამასახლისი) რასეინიაის რაიონის ტვითმმართველობა (12 მამასახლისი; ქალაქები რასეინიაი და არიოგალა, 7 ადგილი, 597 სოფელი) http://www.kaunas.aps.lt http://www.xxiamzius.lt/numeriai/2004/05/12/kult_03.html http://www.kastat.lt/st2004/kauno_apsk.htm დაარქივებული 2006-06-29 საიტზე Wayback Machine. http://www.heritage.lt/epd/2003/kauno_obj.htm დაარქივებული 2008-05-05 საიტზე Wayback Machine. http://www.rimutija.com/Lankytinos_Kaunas.htm დაარქივებული 2008-01-20 საიტზე Wayback Machine. http://www.heritage.lt/epd/2002/kaun_aps.htm დაარქივებული 2008-01-22 საიტზე Wayback Machine. http://visit.kaunas.lt/lt/index.htm დაარქივებული 2006-04-23 საიტზე Wayback Machine. http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27849 დაარქივებული 2006-02-06 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
პეიზაჟი

პეიზაჟი (ფრანგ. Paysage) — სახვითი ხელოვნების ჟანრი, რომელშიც ბუნების სურათია ასახული. იგი ფრანგული სიტყვაა, სიტყვასიტყვით ნიშნავს ბუნების ხედს, ადგილმდებარეობის გამოსახულებას. სხვაგვარად, პეიზაჟი არის ბუნების სახეების პლასტიკური გამოსახვა. თავდაპირველად პეიზაჟი წარმოადგენდა მხოლოდ ფონს ფიგურულ სურათებში, იგი არ ყოფილა ნაწარმოების მთავარი თემა. დამოუკიდებელი პეიზაჟების ხატვა აღორძინების ხანის დიდმა მხატვრებმა დაიწყეს — გერმანელმა ალბრეხტ დიურერმა (1471-1528), გენიალურმა იტალიელმა ლეონარდო და ვინჩიმ (1452-1519) და სხვებმა. პეიზაჟური მხატვრობა განსაკუთრებით გაიფურჩქნა ნიდერლანდურ ხელოვნებაში XVII საუკუნეში. ამ საქმის ოსტატები იყვნენ იაკობ რეისდალი (1628-1682), რომელიც გატაცებული იყო ქარიშხლისაგან წაქცეული ხეების, ტყეებისა და ციხეთა ნანგრევების ხატვით, აგრეთვე მეინდენტ გობემა (1638-1709), რომელიც ხატავდა ნათელ, მზის შუქით სავსე პეიზაჟებს. თემატურად პეიზაჟური ფერწერა იყოფა რამდენიმე სახედ: არის პეიზაჟები, რომელიც ასახავენ ბუნების რეალურ ან გამოგონილ ადგილებს. არის პეიზაჟები, რომლებშიც ჭარბობს ქალაქის ხედები ანდა არქიტექტურული ანსამბლები. არის პეიზაჟები, რომლებშიც დიდი ადგილი უკავია ზღვის ხედებს, მაგალითად რუსი პეიზაჟისტის ივანე აივაზოვსკის (1817-1900) ტილოებში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პეიზაჟები პეიზაჟი
ფენიქსის ძალა

ფენიქსის ძალა — უკვდავი და ცვალებადი გამოვლინება სიცოცხლისა და ვნების უმაღლესი დონის უნივერსალური ძალისა. იგი კავშირია ყოველგვარი გონებრივი ენერგიისა, რომელიც არსებობს და სამუდამოდ იარსებებს მთელი სამყაროს ყველა რეალობაში. პირველად გამოჩნდა შემზარავი იქს-ადამიანების 101-ე ნომერში (1976 წლის ოქტომბერი). შექმნილია სტენ ლისა და დეივ კოკრუმის მიერ. შავი ფენიქსის საგას მიხედვით, ფენიქსის ძალა მაკრაან კრისტალის ლეგენდარული მცველია. იგი ერთ-ერთი ყველაზე საშიშარი ქმნილებაა, შეუძლია რა მოკვეთოს და ხელახლა გაზარდოს მსოფლიოს ნებისმიერი ნაწილი, აგრეთვე ძალუძს მისი სრულად განადგურება, რაც ფენიქსის დანიშნულებაცაა: ’ფენიქსის განკითხვა’, ცეცხლის ალით დაწვას დროგადასული. ფენიქსის ძალა აღწერილია, როგორც ’ნაპერწკალი, რომელმაც მსოფლიოს უბოძა სიცოცხლე, ალი, რომელიც საბოლოოდ მოსპობს კიდეც მას’. ფენიქსის ძალა გამოვლინებას Marvel Comics-ის სხვადასხვა მუტანტში პოვებს. ე.წ. მასპინძლებს შორის, ჯინ გრეი ყველაზე დიდი ხნის მანძილზე იყო ფენიქსის პარტნიორი, რიგით მეორე გრეის ქალიშვილი, რეიჩელ სამერსია. 2009 წელს ჯინ გრეიმ, როგორც შავმა ფენიქსმა, IGN-ის ყველა დროის საუკეთესო სუპერბოროტმოქმედებს შორის მე-9 ადგილი დაიკავა, გაზეთმა Wizard-მა კი 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედის სიაში მას 38-ე პოზიცია დაუთმო. ფენიქსის ძალა Marvel-ის სამყაროს ვიკიში
ვილნიუსის მაზრა

ვილნიუსის მაზრა (ლიეტ. Vilniaus apskritis) — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ტერიტორიითა და მოსახლეობით უდიდესი ლიეტუვის მაზრებს შორის. ესაზღვრება ალიტუსის, კაუნასის, პანევეჟისის და უტენის მაზრებს, აგრეთვე გროდნენსკის და ვიტებსკის ოლქებს ბელარუსში. მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია: ქალაქ ვილნიუსის თვითმმართველობა (21 მამასახლისი). ვილნიუსის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი). ტრაკაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ქალაქი ტრაკაი). უკმიარგეს რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი; უკმიარგე, ადგილი ვიაპრაიში). შალჩინინკის რაიონის თვითმმართველობა (13 მამასახლისი; შალჩინინკი, ეიშიშკესი). შვენჩიონის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი; შვენჩიონისი, შვენჩიონელი, პაბრადე). შირვინტის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; შირვინტოსი, ადგილები ბაგასლავიშკესი, ჩებიშკესი, გელვონაი, კარნავე, მუსნინკაი, 485 სოფელი). ელექტრენაის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ელექტრენაი, ვევისი; ადგილები სეიმელში,276 სოფელი). http://www1.std.lt/htm-psl/vasv/english.htm დაარქივებული 2005-04-06 საიტზე Wayback Machine. http://www.vilnius.aps.lt ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
კოლიბრები

კოლიბრები (Trochili) — ფრინველების ქვერიგი ნამგალასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 5,7-21,6 სმ, მასა 1,6- 20 გრამს აღწევს. შეფერილობა ნაირგვარია და მკვეთრი ლითონისებრი ელვარება დაკრავს. აქვს გრძელი, წვრილი და სწორი ნისკარტი, ზოგჯერ ქვემოთკენ მოხრილი. მეტად სუსტი, სასიარულოდ გამოუსადეგარი ფეხები, სხეულთან შეფარდებით დიდი გული, რომელიც წუთში 1000-მდე იკუმშება. კოლიბრები შესანიშნავად ფრენენ და შეუძლიათ ჰაერში ერთ ადგილზე ლივლივი. გადამფრენია. ღამით, გარემოს ტემპერატურის დაცემისას, სხეულის ტემპერატურაც ეცემა 14,5-21 °C-მდე. კოლიბრები უფრო ყვავილების ნექტარით იკვებებიან, პატარა მწერებს და ობობებსაც ჭამენ. დედალი ბუდეს ამაგრებს ტოტებზე, ფოთლებზე, კლდეზე. დებს 2 კვერცხს. საინკუბაციო პერიოდი 14-19 დღე გრძელდება, იჩეკებიან ტიტველი თვალაუხილავი და უსუსური ბარტყები. კოლიბრების ქვერიგში 1 ოჯახის 319 სახეობაა. გავრცელებული არიან დასავლეთ ნახევარსფეროში - უმთავრესად ტროპიკულ ნაწილში. თუმცა ზოგიერთი სახეობა საკმაოდ შორსაც ვრცელდება როგორც ჩრდილოეთით, ისე სამხრეთით. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 580.
დიდი მთავარი

დიდი მთავარი — მთავართა უპირველესის წოდება კიევის რუსეთსა და ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში (X საუკუნიდან კიევის დიდი მთავარი, XVIII საუკუნიდან ვლადიმირის დიდი მთავარი და სხვა). რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ (XV საუკუნის მიწურული) ამ ტიტულს მხოლოდ მოსკოვის დიდი მთავარი ატარებდა. 1547 წელს შევიდა რუსეთის მეფის, ხოლო 1721 — იმპერატორის ტიტულში. რუსეთის იმპერიაში დიდი მთავარები ეწოდებოდათ იმპერატორის ოჯახის წევრებს. XIV-XVI საუკუნეებში ამ ტიტულს ლიტვის გამგებლებიც ატარებდნენ. 1569 წელს ლიტვის დიდ მთავრის ტიტული პოლონეთის სამეფო ტიტულსაც მიემატა. ქსე, ტ. 3, გვ. 526, თბ., 1978
მთავარი

მთავარი — ფეოდალურ-მონარქიული სახელმწიფოს ან პოლიტიკური გაერთიანების მეთაური IX-XVI საუკუნეებში. თავდაპირველად მთავარი გვარის ბელადი იყო, შემდეგ თანდათან გადაიქცა ადრინდელი ფეოდალურ სახელმწიფოს მეთაურად. მთავრის ძალაუფლება ჯერ არჩევითი იყო, შემდეგ კი მემკვიდრეობით გადადიოდა (რიურიკოვიჩები რუსეთში, გედიმინოვიჩები და იაგელონები ლიტვაში, პიასტები პოლონეთში და სხვა). ლიტვასა და რუსეთში მთავრები იყვნენ მსხვილი ფეოდალური გაერთიანებების მეთაურნი და დიდი მთავრები ეწოდებოდათ. ცენტრალიზებული სახელმწიფოების ჩამოყალიბებასთან ერთად მათ მეფის ტიტული მიიღეს. ძველ საქართველოში ტერმინ „მთავარს“ ზოგადი პოლიტიკური და სოციალური შინაარსი ჰქონდა. იგი ნაწარმოების ფუძისაგან „თავ“ (თავ-ი) და აღნიშნავს უფროსს, მეთაურს, მმართველს, ხელისუფალს, ხელმწიფეს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს არსებობის ხანაში მთავარი უპირატესად ცენტრალური აპარატის დიდ მოხელეს ეწოდებოდა, პროვინციის მმართველი „ერისთავისაგან“ ზოგადი აზრით მთავარი იყო. VI-VIII საუკუნეებში ქართული და უცხოური წყაროები საზოგადოების მმართველი წრის წარმომადგენლებს ქართლში მთავრებს უწოდებდნენ, იმისდა მიუხედავად, რომ მათ სხვადასხვა სახელოები ეკავათ. უპირველესი ადგილი მათ შორის ქართლის ერისმთავარს ეჭირა, რომელსაც წყაროებში ხშირად მთავარი ეწოდება. VIII საუკუნეში, როდესაც ქართლის სამეფო პოლიტიკურად საბოლოოდ დაიშალა და ხელისუფლება ცალკეულ, დიდი ფეოდალების ხელში გადავიდა, „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით, „იქმნა სიმრავლე მთავართა ქუეყანასა ქართლისასა და შეერია ბრძოლა, იქმნეს მტერ ურთიერთას“. მთავართა ასეთი სიმრავლის სურათია ასახული ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“. VIII საუკუნის დასასრულსა და IX საუკუნის დასაწყისში ამ ბრძოლის შედეგად საქართველოს მიწა-წყალზე რამდენიმე მსხვილი პოლიტიკური გაერთიანება წარმოიქმნა, რომელთა სათავეში მთავრები იდგნენ. ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, მთავრად იწოდებოდნენ, მაგალითად, კახეთის, ჰერეთისა და აფხაზეთის მმართველები. საქართველოს გაერთიანების შემდეგ მთავარს შეესაბამებოდა დიდებული აზნაური, დიდებული. ჟამთააღმწერელი XIII-XIV საუკუნეების საქართველოს უმაღლესი პოლიტიკური და სოციალური წრის წარმომადგენელთა აღსანიშნავად ხშირად ხმარობს ტერმინს „მთავარს“. XV-XVI საუკუნეებში, საქართველოს ერთიანი სამეფოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ, ყოფილი საერისთავო ქვეყნების მოხელე ერისთავები (ათაბაგი, დადიანი, გურიელი, შერვაშიძე) დამოუკიდებელ ხელისუფლებად ანუ მთავრებად გადაიქცნენ, ისინი იშვიათად და ფორმალურად ემორჩილებოდნენ მეფეს. ეს ვითარება გაგრძელდა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციამდე. ამის შემდეგ მთავრების დამოუკიდებლობას ბოლო მოეღო. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 663.
გლიკოლიზი

გლიკოლიზი – გლუკოზის უჟანგბადო დაშლის პროცესია, რომელიც მიმდინარეობს ყოველ ცხოველურ უჯრედში და ზოგიერთ მიკროორგანიზმში, ამ დროს ხდება ადენოზინტრიფოსფორმჟავას სინთეზი და წარმოიქმნება საბოლოო პროდუქტი – რძემჟავა. ეს პროცესი მიმდინარეობს რძემძავა დუღილის ბაქტერიებში და სოკოებში(იწვევს რძის აჭრას, მაწვნის არაჟნის დამზადებას და ა. შ. გლიკოლიზი უზრუნველყოფს ცოცხალ ქსოვილში ენერგიის დაგროვებას ჟანგბადის ნაკლებობის პირობებში.
კლაიპედის მაზრა

კლაიპედის მაზრა (ლიეტუვ Klaipėdos apskritis) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. ესაზღვრება ლატვიასა და რუსეთის ფედერაციის კალინინგრადის ოლქს, ასევე ტაურაგისა და ტელშიაის მაზრებს. მაზრა შემდეგ ტერიტორიებს მოიცავს: ქალაქ კლაიპედის თვითმმართველობა ქალაქ ნერინგის თვითმმართველობა (2 მამასახლისი) ქალაქ პალანგის თვითმმართველობა (1 მამასახლისი) კლაიპედის რაიონის ტვითმმართველობა (11 მამასახლისი) კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი) სკუადასის რაიონის თვიტმმართველობა (9 მამასახლისი) შილუტის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი) ოფიციალური საიტი http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27908 დაარქივებული 2006-02-06 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
მარიამპოლის მაზრა

მარიამპოლის მაზრა (ლიეტუვ Marijampolės apskritis) — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-დასავლეთში, სუვალკიის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში. ესაზღვრება რუსეთის ფედრაციის კალინინგრადის ოლქსა და პოლონეთს, აგრეთვე ალიტუსის, კაუნასისა და ტაურაგის მაზრებს. მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია: კალვარიის თვითმმართველობა (4 მამასახლისი, მათ შორის, ქალაქი კალვარია) მარიამპოლის თვითმმართველობა (ქალაქი მარიამპოლე, 6 მამასახლისი) ვილკავიშის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი) შაკაიის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი) ოფიციალური საიტი ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
ტაურაგეს მაზრა

ტაურაგეს მაზრა (ლიეტუვ. Tauragės apskritis) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, მოიცავს ჟემაიტიის ეთნოგრაფიული რაიონის სამხრეთ ნაწილს. ესაზღვრება რუსეთს, კალინიგრადის ოლქს, ასევე კლაიპედის, ტელშიაის, შიაულიაის და კაუნასის მაზრებს. მდინარე ნემანი ტაურაგეს მაზრას მარიამპოლის მაზრისგან ჰყოფს. მაზრა შემდეგ ტერიტორიებად იყოფა: პაგეგიაის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი) ტაურაგეს რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი) შილალეს რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი) იურბარკასის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი) ოფიციალური საიტი http://www.taurage.lt/index.php?select=1001&id=&lang=1&list=0&show=1&id=34 დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. http://viskas.eu/articles.php?article_id=11 დაარქივებული 2019-11-15 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
პანევეჟისის მაზრა

პანევეჟესის მაზრა (ლიეტ. Panevėžio apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე შიაულის, კაუნასის, ვილნიუსის და უტენის მაზრებს. მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს ქალაქ პანევეჟისის თვითმმართველობა პანევეჟისის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი). ვირჟაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი). კუპიშკის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი). პასვალის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი). როკიშკისის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი). ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-05-12 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
კოტინგისებრნი

კოტინგისებრნი (ლათ. Cotingidae) — ფრინველების ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. ოჯახი შეიცავს 30–35 გვარის 100-მდე სახეობას. მათი სხეულის სიგრძე 10-50 სმ აღწევს. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ ტყეებში. უმრავლესობას თავზე აქვს ნაირგვარი ფორმის ქოჩორი. თავზე ან ნისკარტის ძირში — ხორცოვანი კორძები და განსაკუთრებული ბუმბულის მოკაზმულობა. კოტინგისებრნის ქვედა ხორხს განსაკუთრებული აგებულება აქვს — ზოგი კოტინგისებრნი ფრინველებისათვის უჩვეულო ხმას გამოსცემს, რომელიც ზარის რეკვას, ღრიალს ან ზმუილს მოგვაგონებს. ბუდობენ ხის ფუღუროში, ზოგიერთი კლდეზე ამაგრებს ბუდეს, იკვებებიან მცენარეულობით, ხილით, კენკრით, ნაყოფით, მწერებით. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 700. ↑ TSN კოტინგისებრნი. ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
ტელშიაის მაზრა

ტელიაშიაის მაზრა (ლიეტ. Telšių apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და იკავებს ეთნოგრაფიული რეგიონის ჟემაიტიას ნაწილს. ესაზღვრება ლატვიას, აგრეთვე კლაიპედის, ტაურაგეს და შიაულიაის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ. მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს: რატავსის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი). ტელშიაის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი). მაჟეიკიაის რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი). პლუნგეს რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი). ოფიციალური საიტი http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=28666 დაარქივებული 2006-02-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
ლიეტუვის მაზრები

ლიეტუვის მაზრები (ლიეტუვ. Lietuvos apskritys; მხ. რ. apskritis) — 10 ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, რომლებადაც იყოფა ლიეტუვა დღეის მდგომარეობით. მაზრის მეთაური მაზრის უფროსია (apskrities viršininkas), რომელსაც ლიეტუვის რესპუბლიკის მთავრობა ნიშნავს. მისი მთავარი ამოცანა — მაზრის ტერიტორიაზე ლიეტუვის კონსტიტუციისა და კანონების დაცვის უზრუნველყოფაა. მაზრები 7 ქალაქის, 2 კურორტისა და 43 რაიონის, ასევე რვა ახლადჩამოყალიბებული თვითმმართველობის ტერიტორიებს აყალიბებს (savivaldybė). თვითმმართველობა მამასახლისობად (seniūnija) იყოფა. მსხვილი ქალაქების (ვილნიუსი, კაუნასი, ალიტუსი, კლაიპედა, პანევეჟისი, შიაულიაი) თვითმმართველობა თითო ქალაქის ტერიტორიას მოიცავს. კურორტების (პალანგა და ნერინგა) თვითმმართველობაში ახლომდებარე დასახლებული პუნქტებიც შედის. ამგვარად, მაზრა თავის თავში სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ერთეულებს მოიცავს. მაგალითად, ვილნიუსის მაზრა ქალაქის თვითმმართველობასა და ვილნიუსის რაიონის თვითმმართველობას, ასევე ელექტრენის, ტრაკაის, უკმერგის, შელჩინისა და შირვინტის თვითმმართველობებს მოიცავს. თავის მხრივ, ვილნიუსის რაიონი, შედგება დაბა ნემენჩინეს, ადგილების ბეზდონისის, მაიშაგოლას, მიცკუნაის, შუმსკასის და სოფლების ტერიტორიებისაგან და 23 სამამასახლისოდ არის დაყოფილი. ↑ Number of population by county, city (town) and municipality. Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (2005-12-01). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-29. ციტირების თარიღი: 2008-07-30. ↑ 2.0 2.1 M3010211: >>>არე და მოსახლეობა მთლიანად ტერიტორიული ადმინისტრაციის მიხედვით. Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-07-03. ციტირების თარიღი: 2008-07-30.
ენდოპლაზმური ბადე

ენდოპლაზმური ბადე — ნებისმიერი ეუკარიოტული უჯრედის შემადგენელი ორგანოიდი. მისი დანახვა მხოლოდ ელექტრული მიკროსკოპითაა შესაძლებელი. იგი ერთმანეთთან დაკავშირებული მემბრანით შემოსაზღვრული მილაკებისა და ღრუების სისტემაა. არჩევენ ენდოპლაზმური ბადის ორ სახეს: გლუვსა და მარცვლოვანს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებზე რიბოსომები არიან განლაგებულნი, რაც მათ ხორკლიან შეხედულებას აძლევს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქციაა ცილების სინთეზი. გლუვი ენდოპლაზმური ბადის ზედაპირი გლუვია და იგი მონაწილეობს ნახშირწყლებისა და ცხიმების წარმოქმნაში. გლუვი ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებში ჩაშენებული ფერმენტები ასინთეზებენ სხვადასხვა ფოსფოლიპიდს, ცხიმოვან მჟავებს, სტეროიდებს, მონაწილეობენ ნახშირწყლების გარდაქმნაში. ღვიძლის გლუვი ენდოპლაზმური ბადე შეიცავს დეტოკსიკაციურ ფერმენტებს, რომლებიც აუვნებლებენ როგორც უჯრედში ქიმიური გარდაქმნის დროს წარმოქმნილ ტოქსიკურ ნივთიერებებს, ასევე მედიკამენტებსა და სხვადასხვა ეგზოტოქსინებს. ენდოპლაზმური ბადის ფერმენტები ტოქსიკურ ნივთიერებებს ჰიდროფილურ ფერმენტებად გარდაქმნიან. ისინი წყალში აბსოლუტურად ხსნადი ხდებიან და თირკმელებით ავდილად გამოიდევნებიან. გლუვი ენდოპლაზმური ბადე გადამწყვეთ როლს თამაშობს კალციუმის უჯრედშიდა ნორმალური კონცენტრაციის შენარჩუნებაში. ეს მეტად მნიშვნელოვანია უჯრედის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის, რადგან კალციუმი გავლენას ახდენს ფერმენტების აქტივობაზე, კუნთის შეკუმშვაზე, ანტიგენების მოქმედებაზე და სხვა პროცესებზე. გლუვი ენდოპლაზმური ბადე კალციუმის ძირითადი ძირითადი საცავია. "ზედმეტი" კალციუმი გლუვ ენდოპლაზმურ ბადეში იხსნება, დეპონირდება. კალციუმი ამ დეპოდან მუდმივად ციტ დიფუზიით ციტოზოლში გადადის. მისი უკან გადატვირთვა კონცენტრაციული გრადიენტის საწინააღმდეგო მიმართულებით ჩაშენებული Ca++-ატფ-აზით ხდება. ეს ფერმენტი გლუვი ენდოპლაზმური ბადის მთელი მემბრანული ცილების 90%-ს შეადგენს. ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადე რიბოსომებითაა დაფარული, თუმცა, ისინი ძლიერ, სტაბილურ კავშირს არ წარმოქმნიან. რიბოსომა ბადეს მხოლოდ მაშინ უერთდება, როდესაც ის სეკრეციისთვის ან სხვადასხვა ორგანოიდების მემბრანებში ჩასანერგად განკუთვნილი ცილის სინთეზს აწარმოებს. ასე რომ, ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქცია ცილის სინთეზია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ენდოპლაზმური ბადე Lipid and protein composition of Endoplasmic reticulum Animations of the various cell functions referenced here დაარქივებული 2008-04-22 საიტზე Wayback Machine.
უტენის მაზრა

უტენის მაზრა (ლიეტ. Utenos apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. იკავებს ეთნოგრაფიული რეგიონის აუკშტაისიას ნაწილს. ესაზღვრება ლატვიას და ვიტებსის ოლქს ბელარუსში, აგრეთვე პანევეჟესისა და ვილნიუსის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ. მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს: ანიკშიაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი). ზარასაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი). იგნალინსის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი). მოლეტსის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი). უტენის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი). ქალაქ ვისაგინასის თვითმმართველობა. საიტი[მკვდარი ბმული] რუკა[მკვდარი ბმული] [1] დაარქივებული 2008-12-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ Visuotinė lietuvių enciklopedija <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581"></a>
რიბოსომა

რიბოსომა — მომრგვალო ფორმის ორგანოიდი, მისი დიამეტრი 15-20 ნმ-ია. რიბოსომები ბირთვაკში წარმოიქმნებიან, შედგებიან რნმ–სა და ცილისაგან. რიბოსომებს უდიდესი როლი აქვთ ცილის სინთეზში. სწორედ მათში მიმდინარეობს ცილის მოლეკულების აწყობა. რიბოსომა ორი არაერთგვაროვანი ნაწილისგან შედგება — დიდი და მცირე. უჯრედში რამდენიმე ათასი რიბოსომაა. ისინი განლაგებულია როგორც მარცვლოვან ენდოპლაზმურ ბადეზე, ასევე თავისუფლად — ციტოპლაზმაში. რიბოსომებს არ გააჩნია მემბრანა. მცენარეული და ცხოველური უჯრედის ინტერაქტივი[მკვდარი ბმული]