საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის ქრონოლოგია

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა 1921 წ. შეიარაღებული ინტერვენციის გზით დაამხო საბჭოთა რუსეთმა. მოხდა ქვეყნის სამხედრო ოკუპაცია და საბჭოთა რეჟიმის დამყარება. 1921 წ. 2 თებერვალი — ეკატერინოდარი. კავკასიის ფრონტის სარდალ ვ. გიტისის ბრძანება თბილისის მიმართულების ჯარების ჯგუფის შექმნის შესახებ მ. ველიკანოვის სარდლობით. ჯგუფში შედიან: მე-20 და მე-9 მსროლელი და მე-12 კავალერიული დივიზიები, სომხური კავალერიული ბრიგადა, განსაკუთრებული დანიშნულების რაზმი და 2 სატანკო რაზმი. 1921 წ. 11 თებერვალი — ბოლშევიკები იწყებენ შეიარაღებულ ამბოხებას საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ ლორეში. 1921 წ. 12 თებერვალი — ბოლშევიკი მეამბოხეები თავს ესხმიან გორს და დუშეთს; იკავებენ ბორჩალოს მაზრას. 1921 წ. 15 თებერვალი — ლენინი აძლევს მითითებას კავკასიის ფრონტის მე-11 წითელ არმიას შეიარაღებული დახმარება გაუწიოს ბოლშევიკურ ამბოხებას საქართველოში და აიღოს თბილისი. 1921 წ. 16 თებერვალი — რუსეთის მე-11 წითელი არმიის ნაწილები ა. გეკერის სარდლობით კვეთენ საქართველოს საზღვარს სომხეთთან და აზერბაიჯანთან, უბრძოლველად იკავებენ წითელ ხიდს და სოფ. შულავერს და წინ მიიწევენ თბილისის მიმართულებით. 1921 წ. 16 თებერვალი — წითელი არმიის ნაწილები თავს ესხმიან საქართველო სახალხო გვარდიის პოლკოვნიკ კოდუას და კაპიტან კვიტაიშვილის მეთაურობის ქვეშ მყოფ სასაზღვრო ნაწილებს ფოილოს ხიდთან. ხანმოკლე შეტაკების შემდეგ გვარდია ხიდს აფეთქებს და უკან იხევს თბილისისკენ. 1921 წ. 17 თებერვალი — კავკასიის ფრონტის სარდალი ვ. გიტისი ბრძანებას აძლევს ყუბანის მე-9 არმიას ა. ჩერნიშევის მეთაურობით დაიწყოს შეტევა აფხაზეთში. მე-11 არმია იკავებს ეკატერინფელდს, მარნეულს, კეშალოს, კოდას, ელიზაბეტალს, სალოღლისა და ბეიუქ-ქიასიკს. 1921 წ. 18 თებერვალი — შულავერში შექმნილი საქართველოს რევკომი ფ. მახარაძის თავმჯდომარეიბით აცხადებს საბჭოთა ხელისუფლებას. აფხაზეთში იქმება დროებითი რევკომი ნ. ჟვანიას, მ. ცაგურიასა და ი. სვერდლოვის შემადგენლობით. მე-11 არმიის ნაწილები კურიშკოს მეთაურობით ბრძოლით იღებენ დედოფლისწყაროს; კურშიკო ბრძოლაში იღუპება. მე-11 არმიის მ. ველიკანოვის დაჯგუფება უტევს კოჯორისა და იაღლუჯის პოზიციებს, მაგრამ ქართული ჯარების კონტრშეტევის შედეგად უკან იხევს. 1921 წ. 19 თებერვალი — საქართველოს ჯარები განაგრძობენ კონტრშეტევას კოჯორისა და სოღანლუღის მიდამოებში თბილისის სამხრეთით. 1921 წ. 20 თებერვალი — მე-11 არმიის ნაწილები გადაჯგუფების შედეგად იკავებენ მანგლისს თბილისიდან დასავლეთით, 30 კმ-ზე. რუსეთის არმია ახერხებს ქართული ჯარების კონტრიერიშის შეკავებას. 1921 წ. 21 თებერვალი — ა. გეკერის ბრძანებით თბილისთან იქმნება ჯარების მარცხენა (მე-20 და 32-ე მსროლელი დივიზიები) და მარჯვენა (მე-9 მსროლელი დივიზია, მე-18 და მე-12 კავალერიული ბრიგადები) ჯგუფები. 1921 წ. 22 თებერვალი — წითელი არმია ახერხებს ქართველების მიერ აფეთქებული ფოილოს სარკინიგზო ხიდის აღდგენას მდ. ალგეთზე, თბილისის სამხრეთით. 1921 წ. 23 თებერვალი — ყუბანის მე-9 არმია იკავებს ქ. გაგრას. მე-11 არმია ანახლებს გადამწყვეტ იერიშს თბილისზე. 1921 წ. 24 თებერვალი — მძიმე და უთანასწორო ბრძოლების შემდეგ საქართველოს სარდლობა იღებს თბილისის ევაკუაციის გადაწყვეტილებას. საქართველოს მთავრობა ქუთაისში გადადის. 1921 წ. 25 თებერვალი — მე-11 წითელი არმია ახდენს თბილისის ოკუპაციას; ქალაქში იწყება ძარცვა და რეპრესიები; საქართველოს რევკომი საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად აცხადებს. ყუბანის მე-9 არმია იკავებს სოფ. ლიხნის აფხაზეთში. 98-ე მსროლელი ბრიგადა საქართველოში იჭრება მამისონის უღელტეხილით. 1921 წ. 26 თებერვალი — ყუბანის მე-9 არმია იკავებს გუდაუთას. 1921 წ. 28 თებერვალი — 98-ე მსროლელი ბრიგადა იკავებს ონს. ქართული ჯარი საფრანგეთის სამხედრო გემების დახმარებით მცირე ხნით იბრუნებს გაგრას. 1921 წ. 1 მარტი — ყუბანის მე-9 არმია კვლავ იღებს გაგრას. 1921 წ. 3 მარტი — ქართული ჯარი მარცხდება ყუბანის მე-9 არმიასთან ბრძოლაში ახალ ათონთან. 1921 წ. 4 მარტი — ყუბანის მე-9 არმიის 31-ე მსროლელი დივიზია შედის სოხუმში. ბოლშევიკები აფხაზეთს აცხადებენ დამოუკიდებელ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად აცხადებენ. 1921 წ. 5 მარტი — მე-11 წითელი არმიის ნაწილები იკავებენ ცხინვალს, გადადიან სურამის უღელტეხილს, უტევენ სურამსა და ბაკურიანს. 1921 წ. 7 მარტი — მე-11 წითელი არმიის ნაწილები იკავბენ ბორჯომს. ყუბანის მე-9 არმიის 31-ე მსროლელი დივიზია იკავებს ოჩამჩირეს. თურქეთის ჯარები ქარაბექირ-ფაშას მითითებით ახდენენ ახალციხის დროებით ოკუპაციას. 1921 წ. 8 მარტი — მე-11 წითელი არმიის ნაწილები იკავბენ ახალციხეს. თურქეთის ჯარები არტაანის ოლქში ბრუნდებიან. 1921 წ. 9 მარტი — ყუბანის მე-9 არმიის 31-ე მსროლელი დივიზია ა. ჩერნიშევის სარდლობით იკავებს ზუგდიდს. მე-11 წითელი არმიის ბათუმის დაჯგუფება იკავებს სოფ. ლაშს. 1921 წ. 10 მარტი — მე-11 წითელი არმია შედის ქუთაისში. 1921 წ. 11 მარტი — ბათუმის გარეუბნებში თურქეთის ჯარი შედის. 1921 წ. 12 მარტი — მე-11 არმიის მე-18 კავალერიული დივიზია დ. ჟლობას სარდლობით იწყებს მარშს ახალციხიდან ბათუმისკენ გოდერძის უღელტეხილის გავლით. 1921 წ. 14 მარტი — მე-9 და მე-11 წითელი არმიების ნაწილები იკავებენ ფოთს. მე-11 არმიის მე-18 კავალერიული დივიზია დ. ჟლობას სარდლობით გადადის გოდერძის უღელტეხილზე. 1921 წ. 17 მარტი — ქუთაისში საქართველოსა და საბჭოთა მთავრობის წარმომადგენლები თანხმდებიან ცეცხლის შეწყვეტაზე. საქართველოს ჯარის ნაწილები გენ. მაზნიაშვილის მეთაურობით ბათუმს თურქებისგან ათავისუფლებენ. 1921 წ. 18 მარტი — საქართველოს მთავრობა ზღვით ბათუმს ტოვებს და ემიგრაციაში მიდის. იქმნება ბათუმის ოლქის დროებითი რევკომი ს. ქავთარაძის ხელმძღვანელობით. 1921 წ. 19 მარტი — მე-11 არმიის მე-18 კავალერიული დივიზია დ. ჟლობას სარდლობით ბათუმში შედის. 1921 წ. 24 მარტი — საქართველოს საბჭოთა ხელისუფლების დეკრეტი საქართველოს დამფუძნებელი კრების დათხოვნის შესახებ. 1921 წ. 14 აპრილი — ლენინის მიმართვა „აზერბაიჯანის, საქართველოს, სომხეთის, დაღესტანის, მთიელთა რესპუბლიკის ამხანაგ კომუნისტებს“. 1921 წ. 21 მაისი — მოსკოვში რუსეთისა და საქართველოს საბჭოთა მთავრობები ხელს აწერენ შეთანხმებას „სამხედრო-სამეურნეო კავშირის“ შესახებ. საქართველოს რევკომი იღებს დეკლარაციას აფხაზეთის სსრ „დამოუკიდებლობის“ აღიარების შესახებ. 1921 წ. 26 სექტემბერი — ყარსში იხსება რუსეთ-თურქეთის სამშვიდობო კონფერენცია საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების ფორმალური მონაწილეობით. 1921 წ. 10 ოქტომბერი — ყარსის ხელშეკრულება: საქართველოს ართვინისა და არტაანის ოლქები თურქეთის მფლობელობაში გადადის. თურქეთი უარს ამბობს აჭარაზე, რომელსაც საქართველოს სსრ შემადგენლობაში ავტონომიური სტატუსი ენიჭება. 1921 წ. 16 დეკემბერი — თბილისში ხელი ეწერება სამოკავშირეო ხელშეკრულებას საქართველოსა და აფხაზეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკებს შორის, რომლის ძალითაც აფხაზეთი შედის საბჭოთა საქართველოს შემადგენლობაში განსაკუთრებული სტატუსით.