laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი

ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობა და აკლდამა. კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, დგას კომპლექსის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ზურგით სამხრეთისკენ. ნაგებია დიდი ქვის ლოდებითა და კირის ხსნარით. მწკრივების სწორხაზოვნება დაცულია. შემორჩენილია 11,5 მეტრი სიმაღლის დაბზარული კედლები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა II სართულის დონეზე, მიწიდან 3,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი სწორკუთხაა. კარის წინ კიბის ბაქნის ორი კონსოლია შემორჩენილი. I სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. ინტერიერში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის საბჯენი ქვები. ერთადერთი სარკმელი III სართულის ჩრდილოეთ კედელშია. კოშკის ჩრდილოეთით, 2-3 მეტრზე, შემორჩენილია ორსართულიანი სწორკუთხა შენობის I სართულის კედლები, რომლებიც ნაგებია ქვის ლოდებით, უდუღაბოდ. აღმოსავლეთით კარის ფრაგმენტი ჩანს, ხოლო კარის პირდაპირ, სათავსოს შუაში - ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა ბურჯის ძირი. კედლებს სართულშუა გადახურვის საყრდენი თარო გასდევს. ამ სათავსოს ჩრდილოეთით გეგმით სწორკუთხა გვიანდელი ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა. ორსართულიანი ნაგებობის ჩრდილოეთით 14 მეტრზე ორი ორმოა. აღმოსავლეთისა მრგვალია, ამოვსებულია მიწით, დასავლეთისა - სწორკუთხა და ამოყვანილია ქვის ლოდებით. ეს ორმო 1,7 მეტრი სიმაღლის სწორკუთხა კარით უკავშირდება ქვით ნაგებ, კვადრატული გეგმის აკლდამას, რომელსაც დიდი ბრტყელი ქვის ფილებით ნაწყობი ორსაფეხურიანი გადახურვა აქვს. ვაჩეიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 254-255.
ჟინვალის მეორე ეკლესია

ჟინვალის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის განაპირას, აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ეკლესიის კედლები შემორჩენილი იყო 1,5 მეტრ სიმაღლეზე. ნაგები იყო კლდის ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზიდან გამოყოფილი იყო ვიწრო მხრებით. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 296.
ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი

ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ ნაწილში. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვით, აგურითა და რიყის ქვით. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შემორჩენილი იყო ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთი გვერდისა და სამხრეთი კედლის ნაწილი. ეკლესიაში გამოვლინდა მოგვიანებით მოწყობილი კერის კვალი, სამშენებლო იარაღის, საოჯახო და სამეურნეო თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ეკლესიაში და მის გარშემო გათხრილია რამდენიმე უინვენტარო ორმოსამარხი. სამაროვანზე გათხარეს I-III საუკუნეების სამარხი. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა - სამტუჩა, ხორკლიანზედაპირიანი, მუცლიანი ხელადა, რკინისა და ბრინჯაოს რგოლები, საკინძი, შუბისპირი, დანა, ბრინჯაოს აბზინდა და სხვა, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რობაქიძე ც., წითლანაძე ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 297.
საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი

საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალისჭალის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე, საჩალისხევის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის წმინდა კვირიკეს ეკლესია, ოთხკუთხა კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლით. გარეთა კუთხეების წყობასა და კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმის ქვა, რომელიც ძლიერ დაზიანებულია. გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია, დანგრეულია სამხრეთ კედლის უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის ნიშია. კოშკი ერთსართულიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 მეტრზე. ნაშენია ნატეხი ქვით (დუღაბზე). შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედელში ერთი კვადრატული ნიშია. კოშკი სიპი ქვის ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ნაგებობებს გარს ევლება ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. წიკლაური ივ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით

ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთით, 700 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, წობენის ველთან. დაინგრა ჟინვალჰესის კაშხლის მშენებლობის დროს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ზღუდე მიმართული იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, მდინარე არაგვისკენ. ნაგები იყო დამუშავებული ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ზღუდის აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელიც ფერდობის ძირს ადგება, მოწყობილი იყო კარიბჭე. კარიბჭის კედლებში შემორჩენილი იყო ჩამოსაშვები კარის სამოძრაო ღარი და საურდულე ხვრელები. აღმოჩნდა წითელკეციანი სამტუჩა დოქის პირყელის, მოჭიქული ჯამის, ქოთნის პირის, რელიეფურსარტყლიანი ქვევრის და სხვა ნატეხები, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. ლომიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 297.
საცხავატლოს ეკლესია

საცხავატლოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს დასავლეთით, სასაფლაოსთან. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესიისგან (8 x 4,6 მეტრი) შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდის ნაწილი (სიმაღლე 1,6 მეტრი), რომლის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთა ნიშია. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
საცხავატლოს კოშკი

საცხავატლოს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს სამხრეთ-დასავლეთით 800 მეტრზე, ტყით შემოსილი მთის ძირში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (8 x 8 მეტრი), ნაგები ყოფილა ქვიშაქვის თლილი ქვით. დანგრეულია, შემორჩენილია კედლების ფრაგმენტები. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
ჟინვალის მონეტების განძი

ჟინვალის მონეტების განძი — ნუმიზმატიკური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში. 1971 წელს მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ტყის პირას, ადგილობრივმა მოსახლემ იპოვა ჩამარხული, ვერცხლის ფულით სავსე, თიხის დამტვრეული კოჭობი. კოჭობში არსებული მონეტებიდან, რომლებიც მოსახლეობას დაუნაწილებია, შესაძლებელი გახდა მხოლოდ ნაწილის შეგროვება. განძში შედის 1261-1290 წლებში მოჭრილი 74 ცალი მონეტა, მათ შორის ყაანური პირველი ტიპის - 2, ყაანური მეორე ტიპის - 21, ქართულ-ჰულაგუიდური - 47, საქართველოს გარეთ მოჭრილი ჰულაგუიდური - 4 მონეტა. განძი დაცულია დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ჯალაღანია ირ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 297.
ნაკაფარის ნაციხარი

ნაკაფარის ნაციხარი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოსთან ახლოს, ადგილ ბახუტოს ნაკაფში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. გეგმით ოთხკუთხაა (11,8 x 7 მეტრი), ნატეხი ქვით ნაგები კედლების სისქე 2,3 მეტრია. ძეგლი ისეა დანგრეული, რომ გასუფთავების გარეშე მისი გეგმის შიდა მოხაზულობის დადგენა შეუძლებელია. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი

ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნებოდა III საუკუნეს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1980 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა ალიზით ნაგები ოროთახიანი საცხოვრებელი სათავსის და თონის ფრაგმენტები. იატაკის დონეზე აღმოჩნდა თიხის ხელადების, სასმისების, ქოთნის, ქვევრის, დერგისა და ჩაფის ნატეხები. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რობაქიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 297.
საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია

საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5 x 3,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კონქისა და კამარის ნაწილი, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე და განივი კედლების ზედა ნაწილები. აღმოსავლეთის ფასადი (მთლიანად) და გრძივი ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონაშალი მიწითაა დაფარული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. შემორჩენილია კარის აღმოსავლეთ წირთხლი. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია პატარა მხრებით, რომლებსაც თაროსებრი ფორმის კაპიტელი აგვირგვინებს. კაპიტელების დონეზე დარბაზის კედლებსა და აფსიდს გასდევს სამშენებლო ნაკერი. ეკლესიის ჩრდილოეთით 4 მეტრზე, შემორჩენილია კიდევ ერთი ეკლესიის კედლებისა და აფსიდის ნაშთი. თოფურია ა., წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
ჟინვალის პირველი სამაროვანი

ჟინვალის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნებოდა III-IV საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1980 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. საცდელ თხრილებში გამოვლინდა ექვსი ორმოსამარხი და ქვისსამარხი. მიცვალებულები ესვენა მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე მოკრუნჩხულად, თავით დასავლეთისკენ. ორი სამარხი ბავშვისაა. აღმოჩნდა თიხის სასმისები, მინის მძივები, ბრინჯაოს საყურე, აბზინდა, ბეჭედი, სამაჯური, ფირფიტები, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები, რკინის დანა და სხვა. არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. ღლონტი მ., ჯორბენაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 298.
ჟინვალის ხიდის ბურჯი

ჟინვალის ხიდის ბურჯი — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. ხიდი აგებული იყო XII საუკუნეში, მოქმედებდა XIV საუკუნის ბოლომდე. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. შემორჩენილი იყო აგურითა და თლილი ქვით ნაგები ბურჯი. ბურჯთან ახლოს გამოვლინდა რაღაც ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე. აღმოჩნდა ლეგა ნაცრისფერი კერამიკის ფრაგმენტები. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. ლომიძე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 301.
ჟინვალის კოშკი

ჟინვალის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე. ბიჩნიგაურების უბნის სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია, შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. ნაგებია ქვიშაქვითა და რიყის ქვით. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის დონეზე, სწორი კედლის მხარეს ვიწრო არქიტრავიანი შესასვლელია, მის ზემოთ - სათოფური. ამჟამად კოშკი გადახურულია ცილინდრული კამარით. მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 302.
მარგარიტა დე ბურბონი (1438-1483)

მარგარიტა დე ბურბონი (ფრანგ. Marguerite de Bourbon; დ. 5 თებერვალი, 1438 — გ. 24 აპრილი, 1483) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბურბონის ჰერცოგ შარლ I-ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია აგნეს ბურგუნდიელის უმცროსი ქალშვილი. 1472 წლის 6 აპრილს ცოლად შერთეს ფილიპო სავოიელს (1443-1497), სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ვაჟს, საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის ძმას, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი: ლუიზა (1476-1531), ცოლად გაჰყვა ანგულემის გრაფ შარლ დე ვალუას, რომელთანაც შეეძინა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I და ნავარის დედოფალი მარგარიტა ანგულიმელი; ჯიროლამო (1478), გარდაიცვალა ჩვილი; ფილიბერტო II (1480-1504), სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. პირველად დაქორწინდა თავის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ის ასულ მარგარეტ ავსტრიელზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია; მარგარიტა გარდაიცვალა 1483 წლის 24 აპრილს შატო დე პონ-დ'ენში, 45 წლის ასაკში. ამის შემდეგ მისი ქმარი მეორედ დაქორწინდა ბრეტონელ დიდებულ კლაუდინა დე ბროსზე, რომელთანაც კიდევ ექვსი შვილი შეეძინა, 1496 წელს კი იგი სავოიის ჰერცოგიც ხდება ფილიპო II-ის სახელით. Hand, Joni M. (2013). Women, Manuscripts and Identity in Northern Europe, 1350-1550. Ashgate Publishing Limited.
ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი

ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე, ახალი საცხოვრებელი კვარტლის ტერიტორიაზე. 1972 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი შეიცავდა ერთიმეორის მომდევნო ორ სამშენებლო ფენას. ქვედა ფენა II-III საუკუნეებს განეკუთვნება. მდებარეობდა 0,6-1 მეტრ სიღრმეზე. აღმოჩნდა რიყის მოზრდილი ქვებით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა შენობის ნაწილი და წითელი წერნაქით დაფარული დიდი ზომის ადრეული კრამიტის ნატეხები. ზედა ფენა IV-V საუკუნეებს განეკუთვნება. მდებარეობდა 0,5 მეტრ სიღრმეზე. გამოვლინდა რიყის ქვითა და ალიზით ნაგებ სწორკუთხა სათავსთა დაზიანებული ნაშთები. აღმოჩნდა გვერდებაკეცილი და მორგვზე დამზადებული ღარსიებრ კრამიტის და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 302.
ჟინვალის მეორე სამაროვანი

ჟინვალის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე. ამ ადგილას ახლა ადმინისტრაციული შენობა და კულტურის სახლი დგას. 1971-1973 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა 35 ორმოსამარხი, 1977 წელს - 11. აქედან 37 ორმოსამარხი თარიღდება III-IV საუკუნეებით, ოთხი ორმოსამარხი - ადრინდელი შუა საუკუნეებით, ხუთი - გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ქვისსამარხები უპირატესად განლაგებული იყო სამაროვანის დასავლეთ ზოლზე. ორმოსამარხებში, რომელთა ორმოებს ოვალური ან სწორკუთხა მოყვანილობა ჰქონდა, ესვენა თითო მოხრილი მიცვალებული, თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს, ვერცხლისა და ოქროს საყურეები, მძივები, თიხის მოჩალისფრო ჭურჭელი, მონეტები და სხვა. სამაროვანზე გაითხარა ორი მდიდრული სამარხი, რომლებიც III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება. ერთში მიცვალებული დაკრძალული იყო ცხენთან ერთად. ცხენის ჩონჩხი სამარხის აღმოსავლეთ ბოლოში იდო. მამაკაცი სამარხში ესვენა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ, თავქვეშ ამოდებული ჰქონდა ვერცხლის პინაკი, რომელზეც შემორჩენილია არმაზული წარწერის ფრაგმენტი, სამარხში აღმოჩნდა აგრეთვე სარეცლის ფეხის მდიდრულად მოჩუქურთმებული ვერცხლის გარსაკრავები, ვერცხლის სამი ბეჭედი, მათ შორის ორი გემიანია. ერთი ოქროს და სამი ვერცხლის მონეტა, ოქროს წყვილი საყურე, მინის ჭურჭელი, თიხის ორყურა ყელწიბოვანი ჩაფი, ვერცხლის აბზინდები, მძივები და სხვა. აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 302.
კლაუდინა დე ბროსი

კლაუდინა დე ბროსი (ფრანგ. Claudine de Brosse, იტალ. Claudina di Brosse; დ. 1490, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 13 ოქტომბერი, 1513, ნიცა, საფრანგეთი) — ბრეტონელი დიდგვაროვანი. სავოიის ჰერცოგინია 1496-1497 წლებში როგორც ფილიპო II-ის მეორე მეუღლე. სავოიის ჰერცოგ კარლო III-ის დედა. კლაუდინა დაიბადა 1450 წელს ლისაბონში, პორტუგალიაში. იგი იყო ბრეტონელი დიდგვაროვანისა და საფრანგეთის მარშალ ჟან II დე ბროსისა და მისი მეუღლის, ნიკოლ დე შატიიონის ქალიშვილი. 1485 წლის 11 ნოემბერს კლაუდინა ცოლდ შერთეს პრინც ფილიპო სავოიელს (1438-1497), სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ვაჟს, რომელიც იმავდროულად საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის ძმა და მეფე შარლ VIII-ის ბიძა იყო, თუმცა ტახტის მემკვიდრედ არ განიხილებოდა. მასა და კლაუდინას სულ ექვსი შვილი შეეძინათ: კარლო III (1486-1553), სავოიის ჰერცოგი 1504-1553 წლებში. ცოლად შეირთო მეფე მანუელ I-ის ასული ბეატრიზ პორტუგალიელი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი ჰერცოგი ემანუელე ფილიბერტო; ლუდოვიკო (1488-1502), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; ფილიპო (1490-1533), ნამიურის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო შარლოტა ორლეანელი, რომელთანაც ორი შვილი შეეძინა; ასოლონე (1494), გარდაიცვალა ჩვილი; ჯოვანი (1495), გარდაიცვალა ჩვილი; ფილიბერტა (1498-1524), ცოლად გაჰყვა ნამიურის ჰერცოგ ჯულიანო მედიჩის, მაგრამ გარდაიცვალა უშვილოდ; 1496 წლის 16 აპრილს, ფილიპოს ძმის შვილიშვილის გარდაცვალების გამო, იგი გახდა სავოიის ახალი ჰერცოგი, კლაუდინა კი ჰერცოგინიად გვევლინება. მათი მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, რამეთუ 1497 წელს ფილიპო II გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტახტი კლაუდინას გერმა, ფილიბერტო II-მა დაიკავა, რომელიც 1504 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა და ტახტი კლაუდინას ვაჟის, კარლო III-ის ხელში გადავიდა. უკანასკნელ წლებში მან მიატოვა ტურინის ხმაურიანი და ინტრიგებით სავსე სამეფო კარი და ნიცაში გადასახლდა, მდიდრულ სასახლეში, რომელშიც იგი 1513 წლის 13 ოქტომბერს აღესრულა. Joseph Brossard, Histoire politique et religieuse du pays de Gex et lieux circonvoisins, Milliet-Bottier, 1831, 614 pages ; pages 582 et 583.
ჟინვალის მესამე სამაროვანი

ჟინვალის მესამე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, საავადმყოფოს ტერიტორიაზე. თარიღდება III-VIII საუკუნეებით. 1972-1973 წლებში და 1976 წელს ძეგლი გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გათხრილია 19 ორმოსამარხი, 25 ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი და 22 ქვისსამარხი. ორმოსამარხები განეკუთვნება III-IV საუკუნეებს. აღმოჩენილია თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სამკაულები და მძივები. ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები განეკუთვნება IV-V საუკუნეებს. დაკრძალვის წესი ძირითადად ქრისტიანულია. სამარხებში აღმოჩნდა საკინძები, მშვილდსაკინძები, მძივები და სხვა. ქვისსამარხები განეკუთვნება V-VIII საუკუნეებს. გამოვლინდა ძირითადად სამაროვანის დასავლეთ ნაწილში. სამარხების კედლები ნაგები იყო მოლურჯო ქვიშაქვის ფილებით. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. სამარხეული ინვენტარი შედარებით ღარიბია. ერთ-ერთი საკინძის თავი შემკული იყო ფალაური წარწერით. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., წიკლაური ივ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 302.
ნემსთევზასებრნი

ნემსთევზასებრნი (ლათ. Syngnathidae) — თევზების ოჯახი ნემსთევზასნაირთა რიგისა. აქვთ წაგრძელებული, ნემსისებური, 2,5-დან 60 სმ-მდე სიგრძის სხეული, რომელიც დაფარულია ძვლოვანი რგოლებით; ზოგიერთი მხედრის საჭადრაკო ფიგურას წააგავს (ზღვის ცხენთევზა). თავი გრძელი მილისებრი დინგითაა. ლაყუჩები სალაყუჩე რკალზე მიმაგრებული პატარა კონების სახისა. ზურგის (1 ცალი) ფარფლი ეკლების გარეშეა. მუცლის ფარფლი არ აქვთ, დანარჩენი (მკერდის, ანალური და კუდის) შეიძლება რედუცირებული იყოს. ცნობილია დაახლ. 52 გვარის 200-მდე სახეობა. ფართოდ არიან გავრცელებული მსოფლიო ოკეანის სანაპირო და ღია წყლებში; ზოგჯერ მდინარეებშიც შედიან; გვხვდებიან შავ ზღვაშიც, საქართველოს აკვატორიაში. ტოფობენ გაზაფხულზე ან ზაფხულში. დედალი ქვირითს (დაახლ. 100 ცალს) პორციულად ყრის მამლის გამოსაჩეკ კამერაში, რომელიც მდებარეობს კუდის ან მუცლის განყოფილებაში. იკვებებიან პლანქტონით, იშვიათად მტაცებლობენ (კიბოსნაირებსა და ლიფსიტებზე). სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვთ. Никольский Г. В., Частная ихтиология, 3 изд., М., 1971; Морские иглы // Большая советская энциклопедия, т. 16 — М. : Советская энциклопедия, 1974; МОРСКИЕ ИГЛЫ // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М., 2013. — стр. 162. ↑ Syngnathidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი. ↑ 2.0 2.1 დემეტრაშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 377.
ჟოჟონის კვირიას ეკლესია

ჟოჟონის კვირიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარ ჟოჟონის ორ ნაწილს შუა, მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ტლანქად, ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია. აღმოსავლეთით, სწორკუთხა საკურთხეველში, ზემოთ შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. მსგავსი ნაგებობა დგას საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშიც. საკურთხევლის აღმოსავლეთი კედლის სამხრეთი ნაწილის ქვის თარო გასდევს. ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. ორფერდა სახურავის კეხზე, აღმოსავლეთით, ქვის მასიური ჯვარი დგას. კედლები დასრულებულია ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 304.
შანას საყდარი

შანას საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის ჩრდილო–დასავლეთით 2 კილომეტრზე, მაღალი მთის წვერზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,25x4,2), ნაგებია რიყის ქვითა და დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ძლიერაა დაზიანებული: მთლიანადაა დანგრეული აღმოსავლეთ კედელი; მონგრეულია დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ზედა ნაწილები. შესასველი სამხრეთიდან ყოფილა ( შემორჩენილია აღმოსავლეთ წირთხლი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის გვერდებში თითო სწორკუთხა ნიშაა. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 190–191.
მელაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

მელაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის ჩრდილოეთით 1,5 კილომეტრზე. დიდთვლებად წოდებულ ადგილზე. ეკლესია მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია გეგმის კონტური (5x3,2 მეტრი). ნაშენი ყოფილა მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, აღმოსავლეთით კი – ნახევარწრიული აფსიდი. ნაეკლესიარზე დიდი ხეა ამოსული. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 191.
ფილიბერტო II სავოიელი

ფილიბერტო II სავოიელი (იტალ. Filiberto II di Savoia), მეტსახელად ლამაზი (იტალ. il Bello; დ. 10 აპრილი, 1480 — გ. 10 სექტემბერი, 1504) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. ჰერცოგ ფილიპო II-ის უფროსი ვაჟი. ფილიბერტო დაიბადა 1480 წლის 10 აპრილს პონ-დ'ენის შატოში. იგი იყო სავოიის პრინც ფილიპოსა და მისი პირველი ცოლის, მარგარიტა დე ბურბონის უფროსი ვაჟი. დედამისი მისი გაჩენიდან რამდენიმე წელიწადში, 1483 წელს გარდაიცვალა, უკვე 1485 წელს კი მამამისი მეორედ დაქორწინდა. 1496 წელს მამამისი სავოიის ჰერცოგი ხდება ფილიპო II-ის სახელით. იმავე წელს 16 წლის ფილიბერტო დააქორწინეს მისსავე 9 წლის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, რომელიც იყო მისი ბიძის, კარლო I-ისა და ბიანკა მონფერატელის უფროსი ქალიშვილი. ერთწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1497 წელს ფილიპო II გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი ფილიბერტო II-მ დაიკავა. ამ ამბიდან ორ წელიწადში, 1499 წელს მისი 12 წლის მეუღლე უშვილოდ აღესრულა. ამის გამო მისი პირველი მემკვიდრე მისი მამიდაშვილი, შარლოტა ნეაპოლელი, გრაფინია დე ლავალი გახდა, რის შესაცვლელადაც მან მეორედ დაქორწინება გადაწყვიტა. მომდევნო ქორწინებას იგი ევროპაში ყველაზე მზარდი ძალაუფლების მქონე ჰაბსბურგებთან დასაახლოვებლად გეგმავდა, რისთვისაც მან 1501 წელს ცოლად საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ის ქალიშვილი, მარგარეტ ავსტრიელი შეირთო, რომელიც მანამდე ისაბელ კასტილიელის ერთადერთ ვაჟზე, განსვენებულ ასტურიის პრინცზე იყო დაქორწინებული. ასევე მისი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა ფილიბერტოს მამიდაშვილის, საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-ის გარდაიცვალება. ახალმა მეფემ, ლუი XII-მ გადაწყვიტა განეახლებინა იტალიური ომები მილანისა და ნეაპოლის დასაპყრობად, რა დროსაც ფილიბერტომ სავოიის ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა და ფრანგული ჯარები თავისუფლად გაატარა თავის სამფლობელოებზე. ფილიბერტო II 1504 წლის 10 სექტემბერს, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა უშვილოდ. ამის გამო ტახტი მისმა ნახევარ-ძმამ, კარლო III-მ დაიკავა, მისი ქვრივი კი ავსტრიაში დაბრუნდა. Ward, A.W.; Prothero, G.W.; Leathes, Stanley, eds. (1934). The Cambridge Modern History. XIII. Cambridge at the University Press. Marek, Miroslav. "Home page". Genealogy.EU.