laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ყარა-ბოღაზ-გოლი

ყარა-ბოღაზ-გოლი (თურქმ. Garabogazköl — „შავი ხახის ტბა“) — ყურე კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, თურქმენეთის დასავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს ფართო წყალმარჩხ ლაგუნას, რომელიც ზღვას უკავშირდება ამავე სახელწოდების 9 კმ სიგრძის, 800 მ სიგანისა და 3–4 მ სიღრმის ვიწრო სრუტით, სადაც შეინიშნება ზღვიდან მომავალი მუდმივი დინება 50–100 სმ/წ-ით. ყარა-ბოღაზ-გოლი ზღვის წყლის ბუნებრივი გიგანტური საორთქლებელია, მისი სარკის ფართობი, წყლის მოცულობა და სიღრმე არსებითად იცვლება წყლის ბალანსისა და კასპიის ზღვის დონის შესაბამისად. XX საუკუნის დასაწყისში ზღვის დონე 0,5 მ-ით უფრო მაღალი იყო ვიდრე ყურეში, წყლის დონე ყურეში მსოფლიო ოკეანის დონესთან შეფარდებით იმყოფებოდა –26,5 მ ნიშნულზე (ფართობი 18 ათ. კმ², მოცულობა 130 კმ³, სიღრმე 10 მ). ყოველწლიურად ყურეში შედიოდა 18-იდან 25 კმ³ კასპიის ზღვის წყალი, რომელსაც წლის განმავლობაში შემოჰქონდა 330-380 მილიონი ტ. მარილი. მარილიანობა აღწევდა 270-290‰-ს. დამყარებული წყალ-მარილიანი ბალანსისას ინტენსიური აორთქლების ხარჯზე ყურეში დაგროვდა მილიარდობით ტონა მარილი და შესაძლებელი გახდა მათი სამრეწველო მოპოვება. 1930-იანი წლებიდან მოყოლებული მიმდინარეობდა კასპიის ზღვის დონის დაწევა, დაიწყო ყურის თანდათანობითი დაშრობა. 1970-იანი წლების ბოლოს წელიწადში მოდენა შემცირდა 5–7 კმ³-მდე, ხოლო დონე დაეცა –32 მ-მდე (ფართობი 12 ათ. კმ², მოცულობა 20–22 კმ³). მარილიანობამ გადააჭარბა 300‰-ს. 1980 წლის მარტში კასპიის წყლების ხარჯის შემცირების მიზნით სრუტე გადაკეტეს ყრუ კაშხლით, რომელმაც ყურეს ჩამონადენი მთლიანად გადაუკეტა, რამაც გამოიწვია მისი სწრაფი დაშრობა. 1983 წლის ბოლოს მისი ფართობი შემცირდა 1000 კმ²-მდე, მოცულობა 0,2 კმ³-მდე, ხოლო სიღრმეები 0,1–0,3 მ-მდე, საპირისპიროდ მარილიანობა გაიზარდა 380‰-მდე. 1984 წელს ყურე პრაქტიკულად დაშრა. ქარმა გაფანტა მარილიანი მტვერი მიმდებარე რაიონებში, რამაც ნიადაგის გამარილიანება და ადგილის მყიფე ეკოლოგიური წონასწორობის დაშლა გამოიწვია. 1980-იანი წლების დასაწყისში კასპიის ზღვის დონემ მოიმატა, რამაც გამოიწვია 1984 წლის სექტემბერში ჯებირში წყალსატარი ნაგებობის აშენების შესაძლებლობა და ყარა-ბოღაზ-გოლში კასპიის წყლების მოდინების განახლება შეზღუდულ მოცულობაში: წელიწადში 1,5–1,6 კმ³-ით. 1992 წლის ივნისში ჯებირი მთლიანად გაანადგურეს, მოდინების მოცულობამ 1993–95 წლებში შეადგინა 37–52 კმ³ წელიწადში. 1996 წელს ყურის ღრმული შეივსო, მოდინება შემცირდა 17 კმ³-ით წელიწადში. XXI საუკუნის დასაწყისში წყლის დონემ –27,5 მ, ფართობი დაახლოებით 18 ათ. კმ² შეადგინა. თანდათანობით აღდგენას იწყებს უნიკალური ბუნებრივი ლანდშაფტი და მიმდინარეობს ყურის ირგვლივ არსებული ეკოლოგიური გარემოების გაუმჯობესება. Чарыев Б. Ч., Кара-Богаз-Гол, Аш., 1950; Дзенс-Литовский А. И., Кара-Богаз-Гол, Л., 1967; Ко­са­рев А. Н., Кос­тя­ной А. Г. Фе­но­мен Ка­ра-Бо­газ-Го­ла // Зем­ля и Все­лен­ная. 2005. № 1. ყარა-ბოღაზ-გოლი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ყარა-ბოღაზ-გოლი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ხანკა

ხანკა (რუს. Ханка) — ტბა რუსეთის პრიმორიეს მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილსა და ჩინეთში. ფართობი 4190 კმ². სიგრძე 95 კმ. სიღრმე უმთავრესად 1-იდან 3 მ-მდე, მაქსიმალური 10,6 მ. მდებარეობს ხანკისპირა დაბლობზე, ზღვის დონიდან 68 მ სიმაღლეზე. ალუვიური ნალექებით ხანკისაგან გამოყოფილია პატარა ხანკის ტბა. ნაპირები უმთავრესად დაჭაობებულია. საზრდოობს წვიმის წყლით. წყლის დონე მაღალია უმეტესად შემოდგომობით. იყინება ნოემბრის II ნახევარში. ყინულისაგან თავისუფლდება აპრილში. ხანკაში ჩადის მდინარეები: ლეფუ, მო, სინტუხა: გამოდის მდინარე სუნგაჩა (უსურის შენაკადი, ამურის აუზი). სანაოსნოა; განვითარებულია თევზჭერა. ონდატრის რეწვა. ნაპირებზე ბევრია წყლის ფრინველთა საბუდარი. სულ 52 სახეობის თევზი გვხვდება, მათ შორის სოლდატოვის ლოქო. რუსეთის ტბები ხანკა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
წყურგილი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

წყურგილი, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აძიუბჟის თემი), შავი ზღვის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 10 მ, ოჩამჩირიდან 24 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 373. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18.
ზაისანი

ზაისანი (ყაზახ. Зайсан) — გამდინარე ტბა სამხრეთ ალთაის, თარბაღათაისა და საურის ქედების შტოქედებს შორის მოქცეულ ქვაბულში, ყაზახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ტბაში ჩაედინება მდინარე შავი ირტიში, გამოედინება მდინარე ირტიში. ბუხთარმის ჰესის აშენებამდე ზაისანის ფართობი 1810 კმ² იყო, სიგრძე 111 კმ, სიგანე დაახლოებით 30 კმ. ტბის საშუალო სიღრმეა 4-6 მ, მაქსიმალური 15 მ. ტბაში კაშხლის აგების შემდეგ ტბაში ჩამდინარე შავი ირტიში შეგუბდა და ტბის დონემ 7 მეტრით აიწია. ამჟამად ზაისანი ბუხთარმის წყალსაცავის უდიდეს ნაწილს შეადგენს. ყაზახეთის ტბების სია ზაისანი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ზაისანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
წკრიში

წკრიში — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ტამიშის თემი), შავი ზღვის სანაპიროზე. ზღვის დონიდან 10 მ, ოჩამჩირიდან 17 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 1,5 კმ. მისი ადგილობრივი სახელწოდებაა წყირიში, ასე ჰქვია პატარა მდინარესაც, რომელიც აქვე გაედინება. სახელწოდება ქართულია და მეგრულად ნიშნავს „რწყილისა“. აფხაზებმა სოფელს და მდინარესაც უწოდეს წკრიში. 1886 წელს შედიოდა ტამიშის თემში წყირიშის სახელწოდებით. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 336. ↑ ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 127. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18.
ჭლოუ (კოჩარის თემი)

ჭლოუ — სოფელი საქართველოში. მდებარეობს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (კოჩარის თემი), მდინარე წაფსის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ჭლოუ ქართული „ჭალას“ გააფხაზებული ვარიანტია. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ დაარქივებული 2011-01-01 საიტზე Wayback Machine. . ↑ ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 121. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 404.
ჭლოუ (ჭლოუს თემი)

ჭლოუ (ყოფილი ლაგანია–არხუ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დუაბის (მოქვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აიმარა, ანდროუ, არაჟპარა, აქიდრა). ზღვის დონიდან 180 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. XVII საუკუნის საბუთებში იხსენიება, როგორც თავად ჯაიანების კუთვნილი სოფელი ჭალა. როცა ამ მხარე აფხაზები დამკვიდრდნენ, ჭალას ჭლოუ ეწოდა, თუმცა სოფლის ერთ-ერთ უბანს დღემდე შემორჩა სახელი ჭალა-აიმარა. სოფელს ასევე შემორჩა უბნის სახელწოდება ნაჯაიანუ, რაც მეგრულად წარსულში ჯაიანების კუთვნილს ნიშნავს. სოფელი ჭლოუ რუსული ფორმით „ჭილოუ“ (რუს. Чилоу) XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან ხშირად იხსენიება (აბრიუცკი, პ. ზუბოვი, ალექსანდრე ფონ ნორდმანი), იხსენიება 1867 წლის მუჰაჯირთა სიაში. 1886 წელს ჭლოუს თემი — კოდორის უბანში, ხოლო 1923 წელს კოდორის მაზრაში შედიოდა (ჭილოვის თემი). 1949 წელს ჭლოუს სასოფლო საბჭოს ცენტრი იყო ლაგნია-არხუ (სახელწოდება აფხაზურია და ლაგანიების გორას ნიშნავს), რომელსაც 1952 წლის 19 ივლისს ჭლოუ ეწოდა. სოფლის მახლობლად დგას შუა საუკუნეების გალავანშემოვლებული ეკლესია. მის ნანგრევებში აღმოჩნდა ქართული ასომთავრული წარწერა (XVI საუკუნე), ერისთავთ-ერისთავის ოზბეგ დადიანის ეპიტაფია. ქართული ისტორიული საბუთების მიხედვით სოფელში ორი ეკლესია ყოფილა – წმ. გიორგის და ჯვარი პატიოსნის. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 404. ↑ 2.0 2.1 ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 131. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, №5 (46), გვ. 2-4, თბ., 1952 წ. ISSN 0203-2023 ↑ ბ. ხორავა,  ნ. ჭანტურია, აფხაზეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა 1921-1991 წლებში, თბილისი: უნივერსალი, 2019. — გვ. 48-49, ISBN 978-9941-26-675-1. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18.
ჯობრია

ჯობრია, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აძიუბჟის თემი), შავი ზღვის სანაპიროზე, მდინარე კოდორის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 50 მ, ოჩამჩირიდან 35 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 570. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ დაარქივებული 2011-01-01 საიტზე Wayback Machine. .
ჯუყმური

ჯუყმური, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მერკულის თემი), მდინარე მოქვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 120 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 580. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ დაარქივებული 2011-01-01 საიტზე Wayback Machine. .
თენგიზი

თენგიზი, დენგიზი (ყაზახ. Теңіз) — მწარე-მლაშე ტბა ყაზახეთის რესპუბლიკაში, ცელინოგრადის ოლქში. მდებარეობს ყაზახეთის წვრილგორაკების ჩრდილოეთ ნაწილში. განლაგებულია ტექტონიკურ ქვაბულში. ფართობი 1590 კმ². სიგრძე 75, სიგანე 40 კმ, სიღრმე 8 მ-მდე. ნაპირები უმეტესად დაბალი აქვს. აღმოსავლეთ სანაპირო ძლიერ დანაწევრებულია, რომლის გასწვრივ რამდენიმე კუნძულია; ჩრდილო-აღმოსავლეთით წყალმარჩხი ყურეა. საზრდოობს ძირითადად თოვლის წყლით. ფსკერი სწორია, თიხოვანი, ზოგან დაფარულია შავი ლამით, რომელსაც სამკურნალოდ იყენებენ. ტბის წყალი შეიცავს მირაბილიტს. მარილიანობა 3,12,7 ‰, ყურეში — 18,2 ‰. იყინება დეკემბერში, ყინულძვრა აპრილშია. ერთვის მდინარეები ნურა და ყუნალუთფესი. ყაზახეთის ტბების სია თენგიზი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) თენგიზი — ინფორმაცია (ინგლისური) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 652.
აკვაღა

აკვაღა — გალის მუნიციპალიტეტის სოფლების პირველი აკვაღისა და მეორე აკვაღის ძველი სახელწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 249. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 15.
ჯალაფსუა

ჯალაფსუა, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მოქვის თემი), მდინარეების მოქვისა და ღალიძგის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 150 მ, ოჩამჩირიდან 25 კმ, აკვასკიიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 533. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18.
ჯალი

ჯალი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მოქვის თემი), მდინარეების მოქვისა და ღალიძგის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 160 მ, ოჩამჩირიდან 32 კმ, აკვასკიიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 10 კმ. სახელწოდება ქართულია. მეგრულად „ტყეს, კორომს“ ნიშნავს. იგივეა, რაც ჯალონი (მეგრ. ჯა // ჯალ – ხე, ონი – სიმრავლის აღმნიშვნელი სუფიქსი). 1923-1924 წლებში კოდორის მაზრაში შეიქმნა ჯალის სასოფლო საბჭო. იგი არსებობდა 1954 წლამდე, როცა ჯალის სოფსაბჭო მოქვის სასოფლო საბჭოს შეუერთეს. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 533. ↑ 2.0 2.1 ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 124. ↑ ბ. ხორავა,  ნ. ჭანტურია, აფხაზეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა 1921-1991 წლებში, თბილისი: უნივერსალი, 2019. — გვ. 26, ISBN 978-9941-26-675-1. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18.
ჯგერიანი

ჯგერიანი (ყოფილი ლანჯონა), სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (რეკის თემი), აფხაზეთის გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 140 მ, ოჩამჩირიდან 40 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 550.
ჯგერდა

ჯგერდა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დღამშის მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: გურჩხი, დღამში, ჯგერდა-ახუწა, ჯირღული). ზღვის დონიდან 120 მ, ოჩამჩირიდან 27 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 15 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1918 წელს სოჭის კონფლიქტის დროს სოფელ ჯგერდასთან, თავად ტატაშ მარშანიას მამულთან დაბანაკდა ოსმალეთეთის იმპერიის სამხედრო დესანტი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 550. ↑ Кавказский календарь на 1885 год გვ. 216
ჯგერდა-ახუწა

ჯგერდა-ახუწა (ყოფილი ახუწა) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ჯგერდის თემი), კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე დღამშის ზემოთში. ზღვის დონიდან 500 მ, ოჩამჩირიდან 35 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 23 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. სოფელს ძველად ქიაჩი ერქვა. აქ შემორჩენილია VII-VIII საუკუნეების ქიაჩის ეკლესიის ნანგრევები და განვითარებული შუა საუკუნეების ციხე, რომელიც შედიოდა კელასურის კედლის სისტემაში. სახელწოდება ქიაჩი ქართულია, მეგრულად ჯვარს, ბორჯღალას ნიშნავს. XVII საუკუნის მიწურულს ამ მიწაზე აფხაზების დამკვიდრების შემდეგ, ქიაჩის ეკლესიას ქიაჩაბაა (აფხ. ქიაჩის ციხე, კოშკი) შეერქვა, ხოლო სოფელს – ახუწა. აფხაზურად ახუწა „მთისძირს“ ნიშნავს. 1949 წელს ჯგერდის სასოფლო საბჭოში შედიოდა. 1980-იანი წლების მიწურულს ჯგერდა-ახუწა (აფხ. Џьгьарда ахəҵа) უწოდეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 550. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18. ↑ ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 132-133.
ჯირღული

ჯირღული — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ჯგერდის თემი), აფხაზეთის ბორცვიანი მთისწინეთის ძირას. ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 30 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 16 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 567.
მოქვი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

მოქვი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მოქვის ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აძიბჟარა, აჯაჟვი, ჯალაფსუა, ჯალი). ზღვის დონიდან 130 მ, ოჩამჩირიდან 17 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. სახელწოდება „მოქვი“ ქართულია, სვანურად („მუქვ“) „მიწის ზვინს“ ნიშნავს. სოფელში დამოწმებულია მიკროტოპონიმები: ადგილი კვავკასკირაა რხვ – კვეკვესკირების ბორცვი; ადგილი კვარტაა რხვ – კორტავების ბორცვი; უბანი ქვაბალ – ქობალია; ადგილი ადიან იქაფთა – დადიანის პარტახი (აფხ. ადიან – გვარსახელ დადიანის აფხ. ფორმა); ადგილი ჭაკვაა რააფთრა – „ჭაკუების საქონლის ბაკი“, რაც ადასტურებს, რომ ეს მხარე დადიანს ეკუთვნოდა და აქ ქართული გვარები კვეკვესკირები, კორტავები, ქობალიები, ჭაკუები ცხოვრობდნენ. 1992-1993 წლის ომის შემდეგ მოქვს აფხაზებმა მიქუ (აფხ. Мықə) დაარქვეს. შუა საუკუნეების ქართულ და უცხოურ წყაროებში კარგადაა ცნობილი. პირველად წყაროებში VII საუკუნიდან დასტურდება (თეოდოს განგრელი). სოფელში მდგარი ღვთისმშობლის ტაძარი (X ს.) X–XVII საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი საეკლესიო ცენტრი, საეპისკოპოსო კათედრა იყო. XVII-XVIII საუკუნეებში სოფელს იხსენიებენ კათოლიკე მისიონერები, რუსი ელჩები, პატრიარქი დოსითეოსი, ვახუშტი ბატონიშვილი. აფხაზთა მიერ სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავროს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილის დაპყრობის შემდეგ, 1681 წელს, მოქვის საეპისკოპოსო გაუქმდა. XIX საუკუნის დასაწყისიდან წყაროებში ხშირადაა დამოწმებული. დატინილია ხატოვის 1826 და სამეგრელოს 1861 წლის რუკებზე; იხსენიებენ აბრიუცკი, პ. ზუბოვი, ა. ნორდმანი. 1886 წელს მოქვის თემი — კოდორის უბანში, ხოლო 1923 წელს 5 სოფლით კოდორის მაზრაში შედიოდა. მოქვში დგას ხუროთმოძღვრების ძეგლი – საკათედრო ტაძარი. ააგო აფხაზთა მეფე ლეონ III-მ (957–967). ტაძარი სამნავიანია, სამლოცველოების მწკრივით განაპირა ნავების გასწვრივ. აღმოსავლეთის მხრიდან სამი შვერილი აფსიდი აქვს. შუა (საკურთხევლის) აფსიდი შიგნიდან ნალისებრი ფორმისაა, გარედან ხუთწახნაგაა. გუმბათი ეყრდნობა შენობის ცენტრში აღმართულ ოთხ ბოძს. კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრების საშუალებით. გუმბათის თორმეტწახნაგა ყელი დაბალია. შენობა შემოსილია თლილი ქვის პერანგით. ფასადებზე ჩუქურთმები არ აქვს. ტაძარს მდიდარი წიგნთსაცავი ჰქონია, რასაც მოწმობს ჩვენს დრომდე მოღწეული ხელნაწერები. X–XVII საუკუნეებში იგი დასავლეთ საქართველოს საეპისკოპოსო კათედრა იყო. ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 148. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-05-18. ↑ 3.0 3.1 3.2 ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 123-124.
აკიბის ქედი

აკიბის ქედი — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მდ. ღალიძგის ზემო დინების და მდინარე ენგურის აუზების წყალგამყოფზე. ჩრდილოეთით გადაჭიმულია მდ. ლარაკვაკვამდე (ენგურის მარჯვენა შენაკადი), სამხრეთით - მდინარე ოქუმის სათავეებამდე. უმაღლესი მწვერვალია აკიბა (2811 მ). აგებულია ძირითადად იურული პორფირიტებით. რელიეფი ძლიერ დანაწევრებულია. თხემურ ზოლში ალპური, ქვემოთ კი სუბალპური მდელოებია, უფრო დაბლა წიწვიანი და ფართოფოთლიანი ტყეებია. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 81. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 15.
უესტმინსტერის წმინდა მარგარეტის ეკლესია

წმინდა მარგარეტის ეკლესია — ანგლიკანური ეკლესია ლონდონში, ვესტმინსტერის სააბატოს მიწებზე, პარლამენტის მოედანზე. ეკლესია აგებულია მარგარეტ ანტიოქიელის (წმინდა მარინე) სახელზე. ტაძრის ისტორია XII საუკუნეში იწყება, როდესაც ის ბენედიქტელმა ბერებმა ააშენეს. თუმცა ტიუდორების მმართველობისას, 1486 - 1523 წლებში საგრძნობლად გადაკეთდა. 1614 წელს ის ვესტმინსტერის სასახლის სამწყსო ეკლესიად გადაიქცა. 1734 - 1738 დაემატა ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კოშკები, ხოლო მთლიანად სტრუქტურა პორტლანდური ქვით მოპირკეთდა. 1877 წელს ტაძრის ინტერიერი მნიშვნელოვნად აღდგენილ იქნა. 1987 წელს, ვესტმინსტერის სასახლესა და სააბატოსთან ერთად, წმინდა მარგარეტის ეკლესია იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: უესტმინსტერის წმინდა მარგარეტის ეკლესია Guide to St. Margaret's დაარქივებული 2014-07-03 საიტზე Wayback Machine. Memorials of St. Margaret's church, Westminster, comprising the parish registers, 1539-1660, and other churchwardens' accounts, 1460-1603 დაარქივებული 2013-01-12 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links Deanery of Westminster (St Margaret) დაარქივებული 2016-09-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ Westminster Abbey. St. Margaret's, Westminster Parish details. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-05. ციტირების თარიღი: 2008-05-03. ↑ Pevsner, N.; Bradley, Simon (2003). The Buildings of England: London 6 - Westminster. Uxbridge: Penguin. ISBN 0300095953.  ↑ Scott, George Gilbert [1879] (1995). რედ. Stamp, Gavin: Personal and Professional Recollections. [London: Sampson Low, Marston, Searle & Rivington] Stamford: Paul Watkins Publishing. ISBN 1871615267.
ლონდონის ტაუერი

მისი უდიდებულესობის სასახლე და ციხესიმაგრე ან უბრალოდ ლონდონის ტაუერი — ისტორიული ციხესიმაგრე ლონდონის ცენტრში, მდინარე ტემზის სანაპიროზე. აშენდა 1066 წელს, ინგლისის ნორმანული დაპყრობების პერიოდში. თეთრი ტაუერი, რომლისგანაც მთლიან ციხესიმაგრეს ეწოდა სახელი, კომპლექსის ცენტრში მდებარეობს. ის 1078 წელს ააგო უილიამ დამპყრობელმა და წარმოადგენდა ქალაქის შევიწროების აღმაშფოთებელ სიმბოლოს. 1100 წლიდან ციხესიმაგრე საპყრობილედ გამოიყენებოდა, თუმცა მისი თავდაპირველი ჩანაფიქრი ეს არ ყოფილა. მთლიანობაში, ტაუერი რამდენიმე ნაგებობისგან შემდგარ კომპლექსს წარმოადგენს, რომლებიც დამცავი კედლებისა და თხრილის შიგნითაა მოქცეული. XII-XIII საუკუნეებში კომპლექსი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. ლონდონის ტაუერი ინგლისის ისტორიაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. მთლიან ქვეყანაზე კონტროლის დამყარება დიდად იყო დამოკიდებული ტაუერზე კონტროლის დამყარებაზე. სხვადასხვა პერიოდში, ის ასრულებდა ხან იარაღის საწყობის, ხან სამხეცის, ხან ხაზინის და ხანაც სამეფო მონეტების მოსაჭრელი ფაბრიკის ფუნქციებს. 1988 წელს, ტაუერი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ლონდონის ტაუერი ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-02-28 საიტზე Wayback Machine. Further reading recommended by Historic Royal Palaces დაარქივებული 2010-05-11 საიტზე Wayback Machine. Bibliography of sources relating to the Tower of London
ფინეთის რეგიონები

2010 წლის 1 იანვარს, ფინეთში შეიქმნა ახალი ტერიტორიული მოწყობა - გაუქმდა ძველი პროვინციები და შეიქმნა ექვსი ახალი, რეგიონული სახელმწიფო ადმინისტრაციული სააგენტო. მასვე გამონაკლისის სახით ემატება მეშვიდე, ალანდის კუნძულები. აღნიშნული მსხვილი რეგიონები იყოფიან უფრო პატარა, სულ 19 რეგიონად, რასაც ფინეთში maakunta - ს უწოდებენ. რეგიონებს მართავენ რეგიონული კონსულები. ფინეთის პროვინციები ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფინეთის რეგიონები ფინეთის რეგიონული კონსულები, ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-01-10 საიტზე Wayback Machine. რეგიონული სახელმწიფო ადმინისტრაციული სააგენტოები ↑ იმ მოვალეობებს, რასაც კონტინენტურ ფინეთში რეგიონული კონსულები ასრულებენ, ალანდის კუძნულებზე ავტონომიური მთავრობა ასრულებს.
აკოფიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აკოფიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: აკოფ აკოფიანი — სომეხი პოეტი. ვენერა აკოფიანი — სომეხი მსახიობი. აკოფ აკოფიანი — სომეხი მხატვარი
გიგანტების გზა

გიგანტების გზა (ირლ. Clochán an Aifir) — ტერიტორია, რომელიც მოიცავს უძველესი ვულკანური ამოფრქვევის შედეგად წარმოშობილ დაახლოებით 40 000 ბაზალტის სვეტს. მდებარეობს ჩრდილოეთ ირლანდიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ ბუშმილსიდან 4,8 კმ-ის მოშორებით. 1986 წელს ტერიტორია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა, 1987 წელს კი ეროვნულ ბუნებრივ ნაკრძალად გამოცხადდა. სვეტების წვერები ნაფეხურებს წააგავს, რომლებიც ფრიალო კლდეების კალთებიდან ზღვაში უჩინარდებიან. სვეტების უმრავლესობა ექვსკუთხაა, თუმცა ზოგიერთს ოთხი, ხუთი, შვიდი და რვა კუთხეც გააჩნია. უმაღლესი სვეტები 12 მეტრია, ხოლო კლდეების გაქვავებული ლავის სისქე 28 მ. ვულკანური სვეტები დაახლოებით 50-60 მლნ წლის წინ, პალეოგენის პერიოდში წარმოიქმნა. დღეისათვის, გიგანტების გზა ჩრდილოეთ ირლანდიის ყველაზე პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. ლეგენდის თანახმად, ფინ მაკქულმა ხიდი იმისთვის გადო, რომ ირლანდიიდან შოტლანდიაში გადასულიყო და იქაურ გოლიათს, ბენანდონერს შებრძოლებოდა. არსებობს ამ ლეგენდის რამდენიმე ვარიანტი, მაგრამ შინაარსი თითქმის ერთნაირია: ვეებერთელა ბენანდონერის დასამარცხებლად ფინმა ეშმაკური ოინი მოიფიქრა და თავის ცოლს, უნას სთხოვა დამხარება. როცა ბენანდონერი „გოლიათების ხიდით“ ირლანდიაში გადმოვიდა, უნა საბანში გახვეულ „მძინარე ბავშვთან“ ფინთან ერთად დახვდა და შოტლანდიელ გოლიათს უთხრა, დაიცადე, ჩემი ქმარი ჯერ შინ არ დაბრუნებულაო. ამის გაგონებამ ბენანდონერი დააფრთხო, ამხელა ბავშვის მამა ალბათ მართლაც ბუმბერაზი იქნებაო. შეშინებული თავის გადასარჩენად შოტლანდიაში გაიქცა და თან ხიდიც დაანგრია. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გიგანტების გზა Giant's Causeway information at the National Trust დაარქივებული 2006-01-07 საიტზე Wayback Machine. Causeway Coast And Glens Tourism Formation of basalt columns დაარქივებული 2017-04-11 საიტზე Wayback Machine. Landscapes Unlocked[მკვდარი ბმული] ↑ Placenames Database of Ireland ↑ Giant's Causeway and Causeway Coast. UNESCO World Heritage Centre. ციტირების თარიღი: 2009-06-21. ↑ მსოფლიოს საოცრებები, გვ. 100, თბ., 2013, 2014.