laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ალექსანდრე ხოლოდოვიჩი

ალექსანდრე ხოლოდოვიჩი (რუს. Алекса́ндр Алексе́евич Холодо́вич; დ. 11 (24) მაისი, 1906, კრონშტადტი — გ. 20 მარტი, 1977, ლენინგრადი) — საბჭოთა რუსი ლინგვისტი, კორეანისტი და იაპონოლოგი, პროფესორი, პეტერბურგის ტიპოლოგიური სკოლის დამფუძნებელი. გრამატიკის სახელმძღვანელოებისა და შრომების ავტორი კორეული და იაპონური ენების სხვადასხვა საკითხების შესახებ. მთარგმნელი-ავტორი არაერთი ლინგვისტური ნაშრომისა რუსულ ენაზე. დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტი (1927 წელი), ასწავლიდა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ფაკულტეტზე, მრავალი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა კორეული, ჩინური, იაპონური ფილოლოგიების კათედრებს. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1949 წელი, დისერტაცია „ნარკვები იაპონური ენის აგებულების შესახებ“). 1961 წლიდან მოყოლებული იყო მის მიერვე შექმნილი ენათა სტრუქტურულ-ტიპოლოგიური შემსწავლელი ჯგუფის ხელმძღვანელი. ალექსანდრე ხოლოდოვიჩის მთავარი ნაშრომები პოსტ მორტემ შესულია გამოსულ რჩეულში სახელწოდებით „თეორიული გრამატიკის პრობლემები“ (ორიგინ. სათაური «Проблемы грамматической теории») (ლენინგრადი., 1979 წელი); იქვე წარმოდგენილია გამოჩენილი რუსი მეცნიერის შრომათა ბიბლიოგრაფია. იხილეთ აგრეთვე: Холодович, А. А.: О «Курсе общей лингвистики» Ф. де Соссюра (ფერდინანდ დე სოსიურის "ზოგადი ლინგვისტიკის კურსი"-ს შესახებ) // Ф. де Соссюр. Труды по языкознанию. მოსკოვი, 1977, გვერდი 9-29. Холодович, А. А.: Фердинанд де Соссюр. Жизнь и труды (ფერდინანდ დე სოსიური. ცხოვრება და შრომები) // იქვე, გვერდი 650—671. პუბლიკაციები კორეული ენის შესახებ: Строй корейского языка. (კორეული ენის აგებულება) Л., 1938. 40 გვერდი. 500 ეგზემპლარი. Очерк грамматики корейского языка. (კორეული ენის გრამატიკის ნარკვევი) მოსკოვი, ИЛИЯ. 1954. 320 გვერდი. 5000 ეგზემპლარი. Корейско-русский словарь. (კორეულ-რუსული ენის ლექსიკონი) დაახლ. 60000 სიტყვა. მოსკოვი, ГИС. 1958. 396 გვერდი. 20 000 ეგზემპლარი. Материалы по грамматике корейского языка XV века. (მასალები XV საუკუნის კორეული ენის გრამატიკის შესახებ) 2 გამოცემაში . მოსკოვი, 1986. 200 ეგზემპლარი. გამოცემა 1. 68 გვერდი. გამოცემა 2. 64 გვერდი. ხოლოდოვიჩის სისტემა კონცევიჩის სისტემა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლური ხელნაწერების ინსტიტუტი ალექსანდრე ხოლოდოვიჩის ბიო- და ბიბლიოგრაფია დაარქივებული 2016-08-06 საიტზე Wayback Machine.
ანტუნ საადა

ანტუნ საადა (არაბ. أنطون سعادة‎; დ. 1 მარტი, 1904, დჰურ-აშ-შუეირი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 8 ივლისი, 1949, ბეირუთი, ლიბანი) — ლიბანელი ჟურნალისტი, მართლმადიდებელი საზოგადოების წარმომადგენელი, მწერალი, პოლიტიკური აქტივისტი და სირიის სოციალური ნაციონალური პარტიის დამაარსებელი. მისი პოლიტიკური მოღვაწეობის მთავარი მიზანი იყო სახელმწიფოს გამოყოფა რელიგიისაგან და ისტორიული სირიის გაერთიანება, რომელშიც იგი მოიაზრებდა თანამედროვე სირიას, ლიბანს, ერაყს, იორდანიას, პალესტინასა და კიპროსს. იგი არაბული ნაციონალიზმისა და ისლამიზმის მოწინააღმდეგე იყო. მისთვის არსებობდა მხოლოდ 4 არაბული ერი: სირია, ეგვიპტე (სუდანის ჩათვლით), მაროკო და საუდის არაბეთი (იემენის, ომანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩათვლით). სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტია დააარსა 1932 წელს. პარტიისა და თვით საადას მოღვაწეობა გახდა საფრანგეთის კოლონიური ხელისუფლების რეპრესიების ობიექტი, რამაც იგი აიძულა ბრაზილიაში ემიგრაციაში წასულიყო, საიდანაც მოგვიანებით გადავიდა არგენტინაში და დაკავდა ჟურნალისტური საქმიანობით. 1947 წლის 2 მარტს, ლიბანის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, მაგრამ ქვეყნის ახალმა ხელისუფლებამ კვლავ გააგრძელა რეპრესიები პარტიის წევრების წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია 1949 წლის 4 ივლისის აჯანყება. საადის მხარდაჭერების გამოსვლა ჩაახვშეს, თავად საადა გაიქცა სირიაში, რომლის პრეზიდენტმაც ჰუსნი ალ-ზაიმმა მას პოლიტიკური თავშესაფარი მისცა. თუმცა სირიაში ჩასვლისთანავე იგი დააპატიმრეს და გადასცეს ლიბანის ხელისუფლებას. იგი დაადანაშაულეს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. ანტუან საადა დახვრიტეს 1949 წლის 8 მარტს, გამთენიისას. მისი მოღალატე პრეზიდენტი ჰუსნი ალ-ზაიმი 5 თვის შემდეგ თვითონაც დახვრიტეს დამასკოს მეეზეს ციხეში. 1951 წლის 14 თებერვალს სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტიის წევრების ხელით ასევე მოკლეს საადას დახვრეტაში დამნაშავე — სირიის პრემიერ-მინისტრი რიად ალ-სოლჰი. Antun Saadeh დაარქივებული 2012-02-26 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) ვიდეო დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. (არაბული ენა) Antoun Saadah ↑ Radical Politics and the Syrian Social Nationalist Party
ჰუსნი ალ-ზაიმი

ჰუსნი ალ-ზაიმი (არაბ. حسني الزعيم, ქურთ. Husnî Zeîm, Husniyê Zeîm; დ. 1897, ალეპო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 14 აგვისტო, 1949, დამასკო, სირია) — სირიის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი 1949 წლის განმავლობაში. წარმოშობით იყო ქურთული ოჯახიდან. გახდა ოსმალეთის იმპერიის, მოგვიანებით საფრანგეთის არმიის ოფიცერი. სირიის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ გახდა გენერალური შტაბის უფროსი. ხელისუფლებაში მოვიდა სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. ვერ სარგებლობდა მოსახლეობის მხარდაჭერით და გადააყენეს 4 თვის შემდეგ ყოფილმა მოკავშირეებმა. სიკვდილით დასაჯეს 1949 წლის 14 აგვისტოს დამასკოში. Jeffrey Sosland, Cooperating Rivals: The Riparian Politics of the Jordan River Basin, SUNY Press, 2007 Elmer Berger, Peace for Palestine: First Lost Opportunity,University Press of Florida, 1993
ადიბ შიშაქლი

ადიბ შიშაქლი (არაბ. أديب بن حسن الشيشكلي, დ. 1909, ჰამა — გ. 27 სექტემბერი, 1964, სერისი, ბრაზილია) — სირიელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, სირიის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი 1953–1954 წლებში. დაიბადა ქურთების ოჯახში, მსახურობდა საფრანგეთის არმიაში, მოგვიანებით სწავლობდა დამასკოს სამხედრო აკადემიაში (რომელიც შემდეგ გადაიტანეს ჰომსში). იგი ადრევე გაწევრიანდა სირიის სოციალური ნაციონალური პარტიის რიგებში. საფრანგეთისაგან სირიის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ მონაწილეობდა არაბეთ-ისრაელის 1947-1949 წლების ომში. 1953 წლის აგვისტოში მონაწილეობდა ჰუსნი ალ-ზაიმის წინააღმდეგ პუტჩში, რის შემდეგაც ქვეყნის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი გახდა ჰაშიმ ალ-ათასი. შიშაქლიმ მხარი არ დაუჭირა პრეზიდენტის ინიციატივას სირიისა და ერაყის გაერთიანების შესახებ. ჰაშიმ ალ-ათასის გადადგომის შემდეგ შიშაქლიმ მიაღწია იმას, რომ ახალი პრეზიდენტი გამხდარიყო ფავზი სელუ, დე-ფაქტო მთელი ხელისუფლება მის ხელთ იყო. შიშაქლმა პოლიტიკური პარტიები აკრძალა და დაამყარა სამხედრო დიქტატურა. გაძლიერდა კონფლიქტი დრუზებთან, რომლებიც ისწრაფვოდნენ დამოუკიდებლობისთვის. 1954 წელს ბრძანება გასცა დაებომბათ ის რაიონები სადაც ცხოვრობდნენ დრუზები, რათა შემცირებულიყო მათი წინააღმდეგობა. 1954 წელს მან დაკარგა ხელისუფლება სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. თავდაპირველად გაიქცა ლიბანში, შემდეგ ბრაზილიაში, სადაც იგი მოკლა სირიელმა დრუზმა 1964 წლის 27 სექტემბერს. Shishakli and the Druze: Integration and Intransigence
ბანახის-ტარსკის პარადოქსი

ბანახის-ტარსკის პარადოქსი — თეორიული გეომეტრიის ერთ-ერთი თეორემა, რომელიც მოიცავს შემდეგ არსს: როდესაც წრეს ენიჭება სამგანზომილებიანი სივრცე, შესაძლებელია იგი დაშლილ იქნას სასრული რაოდენობის არაგადამკვეთ სიმრავლეებად, რომელსაც შემდეგ შეუძლია წარმოქმნას ორიგინალის იდენტური ორი ასლი. სინამდვილეში, ეს პროცესი მხოლოდ მოიცავს ნაწილების გადაადგილებას და ბრუნვას, ფორმის ცვლილების გარეშე. თუმცაღა, მიღებული ბურთები არათუ მყარ ობიექტს, არამედ გაბნეულ ნაწილაკებს წარმოადგენენ. რეკონსტრუქცია შეიძლება მოიცავდეს მხოლოდ ხუთ ნაწილს. თეორემის ძლიერი ვერსია გულისხმობს იმას, რომ მოცემული ორი „გონივრული“ მყარი ობიექტიდან შესაძლებელია (მაგ.: დიდი და პატარა ბურთები) ერთ-ერთმა გამოსახოს მეორე. ამ თეორემას ხშირად ადარებენ „დაჭრილ ბარდას, რომელსაც შეუძლია იქცეს მზედ“ და უწოდებენ „ბარდისა და მზის პარადოქსს“. მიზეზი იმისა, თუ რატომ ეწოდება ბანახის-ტარსკის თეორემას პარადოქსი, არის ის, რომ იგი ეწინააღმდეგება ძირითად გეომეტრიულ ინტუიციას. „ბურთის გაორმაგება“ — მათი დაყოფა ნაწილებად და გადაადგილება, ყველანაირი დაჭიმვის, ან წერტილების დამატების გარეშე, როგორც ჩანს შეუძლებელია, რადგანაც შენარჩუნებულ უნდა იქნას მოცულობა. თეორიულად ეს შესაძლებელია და იგულისხმება მოცულობის ფორმალურ განმარტებებშიც. თუმცაღა, პრაქტიკულად არ შეიძლება განისაზღვროს განხილული მოცულობები, რადგანაც ისინი ხელახალი შეერთების შემდეგ აუცილებლად შეიცვლება. გეომეტრიის სხვა თეორემებისგან განსხვავებით, ამ შედეგის მტკიცებულება დამოკიდებულია აქსიომების არჩევანზე მოცემული თეორიისათვის. ის შეიძლება დამტკიცებულ იქნას არჩევნის აქსიომით, რომელიც გულისხმობს უთვლად სიმრავლეებს, მაგ.: წერტილების სიმრავლე, რომელთაც არ გააჩნიათ მოცულობა პირდაპირი გაგებით, რომლის მნიშვნელობა მოითხოვს არჩევნის უთვლად რაოდენობას. 2005 წელს დამტკიცდა — დაშლის დროს, ნაწილები არჩეულ უნდა იქნას იმ კრიტერიუმით, რომ მათ შეძლონ უწყვეტი გადაადგილება, ერთმანეთთან შეხვედრის გარეშე.  Banach, Stefan; Tarski, Alfred (1924). Review at JFM. „Sur la décomposition des ensembles de points en parties respectivement congruentes“ (PDF). Fundamenta Mathematicae. 6: 244–277. Churkin, V. A. (2010). „A continuous version of the Hausdorff–Banach–Tarski paradox“. Algebra and Logic. 49 (1): 91–98. doi:10.1007/s10469-010-9080-y. Stromberg, Karl (March 1979). „The Banach–Tarski paradox“. The American Mathematical Monthly. Mathematical Association of America. 86 (3): 151–161. doi:10.2307/2321514. JSTOR 2321514. von Neumann, John (1929). „Zur allgemeinen Theorie des Masses“ (PDF). Fundamenta Mathematicae. 13: 73–116. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბანახის-ტარსკის პარადოქსი ბანახის-ტარსკის პარადოქსი ↑ Wagon, Corollary 13.3 ↑ Wilson, Trevor M. (September 2005). „A continuous movement version of the Banach–Tarski paradox: A solution to De Groot's problem“. Journal of Symbolic Logic. 70 (3): 946–952. doi:10.2178/jsl/1122038921.
გორული მწვანე

გორული მწვანე, მწვანე, ქვიშხური, სურამულა, თეთრფოთოლა, ჯიშიანი, ლურჯი მწვანე — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. ხაშურის მუნიციპალიტეტსა და ზემო იმერეთში მას „ქვიშხურას“ ეძახიან. სურამში — „სურამელას“, ხოლო რაჭაში ტფილურის (თბილური) სახელწოდებით იცნობენ. სადმელური მწვანეც და რაჭული მწვანეც რაჭველების შერქმეული სახელებია. გორულ მწვანეს ძირითადად თეთრი ხარისხიანი სუფრის ღვინის დასაყენებლად იყენებდნენ. მის ყურძენს ასევე დაწურვისას ჩინურთან აკუპაჟებდნენ და ამ ორი ჯიშის ნარევს თავკვერის ტკ-ბილ ჭაჭაზე ადუღებდნენ. ამის შედეგად დგებოდა ისტორიულად ცნობილი ხიდისთავის წითელი ღვინო, რომელიც წარსულში განსაკუთრებული წარმატებით სარგებლობდა. ამჟამად გორული მწვანე ფართოდაა გავრცელებულია ქართლში. გვხვდება იმერეთში, რა-ჭალეჩხუმში, კახეთსა და მესხეთში. ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, თითქმის მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური ფორმის, უფრო ხშირად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული მოთეთრო-მონაცრისფრო შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, განიერკონუსური, ხშირად დატოტვილი და ზოგჯერ უფორმო. თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განიეროვალური ფორმის. ღია მწვანეა, მაგრამ მზით განათებულ მხარეზე მომწვანო-მოყვითალო იერი დაპკრავს მოვარდისფრო ელფერით. საკმაოდ სქელკანიანია. რბილობი წვნიანი და ხორციანი აქვს, ჩვეულებრივი, ტკბილი, ოდნავ მომწკლარტო გემოთი. გორული მწვანე საშუალოზე ძლიერი ან ძლიერი ზრდისაა. საკმაოდ უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 178 დღეა. მტევნის წონა 160-190 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-10.0 ტონას აღწევს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა არის 21.6-22.5%, ხოლო მჟავიანობა — 9.1-10 გ/ლ. გორული მწვანე მაღალხარისხიანი საღვინე ჯიშია. მისგან დაყენებული თეთრი ღვინო ხასი-ათდება ალკოპოლის ნორმალური შემცველობით, კარგი სხეულით, სასიამოვნო მჟავიანობითა და გემოთი. ასევე გამოიყენება ევროპული ღვინის, მაღალი ხარისხის სუფრისა და ცქრიალა ღვინის დასამზადებლად. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 97 მ. ხარბედია, „ქართული ღვინის გზამკვლევი“, თბ., 2013, გვ. 52 რამიშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 234. გორული მწვანე – დიდი ისტორიით თანამედროვეობამდე // vinoge.com
გენში (ხანის იმპერატორი)

გენში-დი (ჩინ.: 更始帝, პირადი სახელი ლიუ სიუანი ჩინ.: 劉玄, ზრდასრულობის სახელი ლიუ შენგუნი ჩინ.: 劉聖公, დ. უცნობია — გ. 25)  — ხანის იმპერიის ამღდგენი ჩინელი იმპერატორი. აღმოსავლეთ ხანის მომდევნო იმპერატორმა გუან უ-დიმ მას გადასცა სიკვდილის შედეგი ტიტული ხუანური მთავარი ჩინ.: 淮陽王. ლიუ სიუანის განეკუთვნებოდა მეექვსე თაობას იმპერატორ ძინ-დის შთამომავალი. როდესაც ვან-მანმა უზურპაცია მოახდინა ტახტზე და განაცხადა ხანის იმპერიის სინის იმპერიაზე შეცვლის შესახებ, მაშინ მთელს ქვეყანაში აჯანყებები დაიწყო. 22 წელს კიდევ ერთი ამბოხება მოაწყო ძინ-დის მეექვსე შთამომავლობის კიდევ ერთმა წარმომადგენელმა - ლიუ იანმა.. უფრო და უფრო ვრცელდებოდა ხმები იმის სასარგებლოდ, რომ გაენახლებინათ იმპერია ხანი ვინმე დინასტია ლიუს მიერ. ლიდერები სიანძინის დაჯგუფებიდან მთა ლიუილინის ძალით, ასევე ჯარისკაცები, რომლებიც უშუალოდ ლიუ იანის ბრძაების ქვეშ მოქმედებდნენ, სურდათ მისი იმპერატორად ნახვა, მაგრამ სინშინისა და პინლინის დაჯგუფებების ლიდერები უარზე იყვნენ, რადგან ეშინოდათ მისი ძლიერი პიროვნების და სურდათ უფრო სუსტი პიროვნება ტახტზე, ამიტომ გადაწყვიტეს ლიუ სიუნის ტატზე აყვანა. 23 წელს ის ავიდა ტახტზე სახელით „გენში-დი“. ვან მანმა გადაწყვიტა ამბოხებულები ერთხელ და საბოლოოდ დაეწყნარებინა, და 23 წლის შემოდგომაზე მათ წინააღმდეგ გაგზავნა ჯარი 430 ათასი ადამიანის ოდენობით რომელთა მეთაურიც მისი და მთავარი მინისტრის ვან სიუნის დეიდაშვილი ვან ი იყო. ამ დროს ხანის ძალა ორად იყო დაყოფილი: ლიუ ანმა ალყაში მოაქცია ვანჩენი, ხოლო მისი ძმა ლიუ სიუ სინური ძალების შესახვედრად წავიდა ქალაქ კუნიანში. შემდგომ ბრძოლაში შესანიშნავმა ძალებმა განიცადეს წაგება, რაც ვან ანის მეთაურობის დასასრული გახდა: მთელს ქვეყანაში ყველამ გენში-დის აღიარება დაიწყო, და არა ვან მანის. Beck, B. J. Mansvelt (1990). Treatises of Later Han. Brill, გვ. 188. ISBN 90-04-08895-4.  Kohn, Livia (2000). Daoism Handbook. Brill, გვ. 136.  Theobald, Ulrich. (2000)Chinese History - Han Dynasty 漢 (206 BC-8 AD, 25-220) emperors and rulers. Chinaknowledge. ციტირების თარიღი: 2007-11-02. Sinian Period. Oracle ThinkQuest Education Foundation. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-07-16. ციტირების თარიღი: 2007-11-02.
არაბული ორიქსის რეზერვატი

არაბული ორიქსის რეზერვატი — არის ცხოველების ნაკრძალი ომანის ცენტრალურ უდაბნოში და სანაპირო ფერდობზე. მის საზღვრებზე იშვიათი ფაუნაა, მათ შორის თავისუფალ არეალში არაბული ორიქსები, ის არის პირველი 1972 წლის მათი გადაშენების შემდეგ ველურ ბუნებაში, ასევე შემდგომი რეინტროდუქციისას 1982 წელს. გადაშენების პირას მყოფი ჰოუბარა სავათი, განსაკუთრებული ყანჩის სახეობა, მრავლდება ველურ ადგილებში ნაკრძალების ტერიტორიაზე. სხვა სახეობები სწორედ ამ ნაკრძალშია ნაპოვნი, მათ შორის უდიდესი გადაშენების პირას მყოფი სახეობა არაბული ქურციკებისა, ასევე ნუბიური ჯიხვი, არაბული მგელი, თაფლის მაჩვი და კარაკალი. 2007 წლის 28 ივნისს ეს რეზერვი გახდა პირველი ისტორიის განმავლობაში, რომელიც ამოირიცხა საფრთხის პირას მყოფი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან. იუნესკოს ციტირება მოახდინა ომანის გადაწყვეტილების, რომ შეემცირებინათ ტერიტორია 90 %-მდე და შეემცირებინათ თეთრ ანტილოპებზე ძალადობა 1996 წელს. იმ დროს მხოლოდ ოთხი შესაჯვარებელი წყვილი გადარჩა. ↑ Arabian Oryx Sanctuary. unesco.org. UNESCO. ციტირების თარიღი: 16 სექტემბერი, 2011. ↑ Oman's Arabian Oryx Sanctuary : first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List. unesco.org. UNESCO. ციტირების თარიღი: 16 სექტემბერი, 2011.
გორული საადრეო

გორული საადრეო — ქართული ატმის ჯიში. ნაყოფი მსხვილი აქვს, მომრგვალო; კანი — მოყვითალო-მოთეთრო, წითლად შეფერილი; რბილობი — თეთრი, ნაზი, არომატული. სახრავია. მწიფდება აგვისტოს დასაწყისში. გავრცელებულია გორის, გარდაბნისა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტებში. ერისთავი ე., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 124.
მონტე-მიტრა

მონტე-მიტრა (ესპ. Monte Mitra) — მთა ეკვატორულ გვინეაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 290 კმ-ით სამხრეთით ქვეყნის დედაქალაქ მალაბოდან. მთის უმაღლესი წერტილი იმყოფება ზღვის დონიდან 1200 მეტრ სიმაღლეზე და იგი ყველაზე უფრო მაღალი წერტილია ქვეყნის კონტინენტურ ნაწილში. მონტე-მიტრის მთის ირგვლივ არსებული ტერიტორია ძირითადად ბორცვებიანია. მთის გარშემო ტერიტორია მეჩხერადაა დასახლებული — 21 ადამიანი კვადრატულ კილომეტრზე. მთის გარშემო ძირითადად ხარობს მარადმწვანე ფოთლოვანი ტყე. მთის ირგვლივ გაბატონებულია ტროპიკული მუსონური კლიმატი. ამ რაიონში წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 19 °С-ს. ყველაზე უფრო ცხელი თვეა აპრილი, როდესაც საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 22 °C-ს, ხოლო ყველაზე უფრო გრილი თვეა აგვისტო — 18 °С. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 2793 მმ-ს. ყველაზე უფრო წვიმიანი თვეა ნოემბერი, საშუალოდ 556 მმ ნალექი, ხოლო ყველაზე მშრალია ივლისი — 8 მმ ნალექი. ↑ Monte Mitra hos Geonames.org (cc-by); post uppdaterad 2012-01-18; databasdump nerladdad 2015-05-23 ↑ 2.0 2.1 Viewfinder Panoramas Digital elevation Model. ციტირების თარიღი: 2015-06-21. ↑ NASA Earth Observations: Population Density. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-02-09. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016. ↑ NASA Earth Observations: Land Cover Classification. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-02-28. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016. ↑ Hydrology and Earth System Sciences. Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. ↑ NASA Earth Observations Data Set Index. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-10. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016. ↑ NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-04-19. ციტირების თარიღი: 30 januari 2016.
გოსტაშაბიშვილები

გოსტაშაბიშვილები — თავადთა საგვარეულო, ბარათაშვილთა ერთი შტო XVI-XIX საუკუნეებში ქვემო ქართლში. გოსტაშაბიშვილების გვარის ფუძემდებლად ითვლება გოსტაშაბ ქავთარის ძე ბარათაშვილი, 1523 წელს ბარათიანთ გაყრის წიგნში მოხსენებული გოსტაშაბიშვილების სათავადო მამულები — საგოსტაშაბიშვილო — ძირითადად ალგეთის ხეობაში მდებარეობდა; ყმა-მამული ჰქონდათ აგრეთვე ქციის ხევში და სომხითში. გოსტაშაბიშვილების სამფლობელოს ცენტრი იყო სოფ. ამლივი (ახლანდელი ამლევი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), სადაც ჰქონდათ სასახლე და 1683 წელს აგებული სასაფლაო-მონასტერი. გოსტაშაბიშვილებს სასახლე ჰქონდათ ბირთვისშიც, სასაფლაო-საძვალე კი ბეთანიაში. გოსტაშაბიშვილებს XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე 300-მდე ყმა-გლეხი და 10-მდე ვასალი აზნაური ჰყავდათ. 1713 წელს და 1721-1724 წლებში გოსტაშაბიშვილები გაიყარნენ, რის შედეგადაც მათი მამულები დაქუცმაცდა, ლეკიანობის შედეგად კი, XVIII საუკუნის ბოლოსათვის, გოსტაშაბიშვილების ყმა-მამული შემცირდა, რის გამოც ისინი XIX საუკუნეში წვრილ მფლობელებად იქცნენ. გოსტაშაბიშვილების ფეოდალური სახლის უფროსი — მეორე, ხოლო სახლიკაცები — მესამე ხარისხის თავადებად ითვლედბოდნენ. ჯამბურია გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 124. ჯამბურია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 235. ჯამბურია გ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955; ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 3-4, თბ., 1938;
ელისაბედ გოსტენინა

ელისაბედ ანდრიას ასული გოსტენინა (დ. 17 აგვისტო [ძვ. სტ. 4 აგვისტო], 1904, თბილისი ― გ. 13 სექტემბერი, 1988, იქვე) — საოპერო მომღერალი (სოპრანო) და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1947). 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, 1929-1959 წლებში იყო თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. 1962 წლიდან ზ. ფალიაშვილის სახელობის მე-2 მუსიკალური სასწავლებლის ვოკალის პედაგოგია. ხანგრძლივი სასცენო მოღვაწეობის მანძილზე მან შეასრულა სოპრანოს თითქმის ყველა წამყვანი პარტია: მარო, ეთერი (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი“, „აბესალომ და ეთერი“), ტატიანა, ლიზა (პეტრე ჩაიკოვსკის "ევგენი ონეგინი", "პიკის ქალი"), აიდა, ვიოლეტა (ჯუზეპე ვერდის "აიდა", ტრავიატა), ტოსკა (ჯაკომო პუჩინის "ტოსკა") და სხვა. გოსტენინას შესრულება გამოირჩეოდა სავსე ხმოვანებითა და ინტონირების სიფაქიზით. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, "საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით. გედევანიშვილი მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 124-125. გედევანიშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 235. ელისაბედ გოსტენინა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გოსტიბის სამაროვნები

გოსტიბის სამაროვნები — ძვ. წ. I ათასწლეულის ორი სამაროვანი კასპის რაიონში, მდინარე თეძმის მარჯვენა შენაკადის გოსტიბესწყლის ხეობაში. შესწავლილია 1948 წელს (ტ. ჩუბინაშვილი). I სამაროვანზე აღმოჩნდა ქვაყრილით დაფარული ორმოსმარხები, რომლებშიც მიცვალებულები კიდურებმოკეცილნი ესვენენ. სამარხებში აღმოჩენილია რუხად და შავად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი (დოქები, ქოთნები, კოჭბები, ჯამები), ბრინჯაოს იარაღი (მასრაგახსნილი შუბისპირი, მთლიანად სხმული, ე. წ. კახური ტიპის სატევარი და კოლხური ცული), რაც მოწმობს, რომ კოლხური კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა შიდა ქართლის სამხრეთ რაიონებშიც იყო გავრცელებული. სამაროვანი ძვ. წ. X-VIII საუკუნეების თარიღდება და შეესაბამება სამთავროს სამაროვნის II ფენის ორმოსამარხებს, II სამაროვანზე (I-იდან 1,5 კმ) აღმოჩნდა ადრინდელი ანტიკური ხანის დამახასიათებელი მოკლე ქვაყუთები, რომლებშიც იყო შავად გამომწვარი თიხისაგან დამზადებული გეომეტრიული სახეეებით შემკული ხელადა და ჯამი, ვერცხლის რგოლი, ბრინჯაოს სამაჯური, ბეჭედი, საწვივე რგოლები, საკინძი და ღილები. ლითონის ნივთები ტიპობრივია ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებისათვის, კერამიკა კი გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანის ტრადიციებს აგრძელებს მაშინ, როცა ამავე პერიოდში ქვემო ქართლის სამაროვნებზე (ბეშთაშენი) ახალი ტიპის წითლად გამომწვარი კერამიკაა გავრცელებული. გაგოშიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 235. გაგოშიძე ი., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 125. ჩუბინიშვილი ტ., გოსტიბეს ხეობის არქეოლოგიური ძეგლები, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1950, 16 B;
ჯანიშინი

ჯანიშინი (სპარსულად ჯანეშენ — მოადგილე, ნაცვალი) — შაჰის მიერ ირანში გაწვეული ქართლის მეფის ნაცვლად ქვეყნის გამგებლად დატოვებული პირი. ირანის სეფინი შაჰები ქართლის მეფეს ერთდროულად ირანის სპარსალარობასაც აძლევდნენ და იქვე ტოვებდნენ მოვალეობის შესასრულებლად, მის სამეფო საქმეებს კი მისივე მემკვიდრე — ჯანიშინი ასრულებდა. წყაროებში მას ნაიბი ან გამგეც ეწოდებოდა. მაგალითად, 1703 შაჰმა სულთან-ჰუსეინმა ქართლის მეფობა გიორგი XI-ს დაუმტკიცა და ირანის სპასალარობა და ყანდაარის ბეგლარბეგობა უბოძა, ქართლში კი მის ჯანიშინად მისივე ძმისწული ვახტანგ VI დანიშნა. ჯანიშინი სახელმწიფოს სრულუფლებიანი გამგებელი იყო. კიკნაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 539.
რიო-მბინი

რიო-მბინი (ესპ. Río Mbini, ასევე ცნობილია, როგორც ბენიტო ან უელე) — ეკვატორული გვინეის კონტინენტური ნაწილის მთავარი მდინარე. მდინარე ქვეყანას დაახლოებით შუაზე ჰყოფს, იგი მიედინება ქვეყნის კონტინენტურ მაწილში აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით და ჩაედინება ატლანტის ოკეანის გვინეის ყურეში, ქალაქ მბინის სიახლოვეს. ამ ადგილებში იზრდება მანგროს ტყეები, რომელიც სიღრმეში შეჭრილია დაახლოებით 20 კმ-ზე. მდინარის მხოლოდ ეს ადგილია ნაოსნობისათვის ხელსაყრელი. მდინარე გამოიყენება მერქნის ტრანსპორტირებისთვის ხე-ტყის გადაზიდვის ოპერაციების დროს. სათავეს იღებს გაბონში და მისი სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 338 კმ-ს. ↑ A directory of African wetlands By R. H. Hughes, J. S. Hughes, p. 499-501 (on Google Books: [1]) ↑ The geography of modern Africa By William Adams Hance, p. 291 (on Google Books: [2])
ხელოვნური ენა

ხელოვნურ ენას უწოდებენ სპეციალურად შექმნილ ენებს, რომლებშიც ლექსიკა, ფონეტიკა და გრამატიკა საგანგებოდ არის შემუშავებული გარკვეული მიზნების განსახორციელებლად. სწორედ ფუნქციის ეს მიზანმიმართულობა განასხვავებს ხელოვნურ ენას ბუნებრივი ენებისგან. ზოგჯერ მოცემულ ენებს გამოგონებულ ენებსაც უწოდებენ (ინგლ. invented language). ასეთი ენები უკვე 1000-ზე მეტია დღევანდელ მსოფლიოში, და მათი რიცხვი გამუდმებით იზრდება. ხელოვნური ენების შექმნის მიზნებს, სხვათა შორის, წარმოადგენს ადამიანის ურთიერთობის გაადვილება, - როგორიცაა საერთაშორისო დამხმარე ენები, კოდები, მხატვრული ლიტერატურისადმი დამატებითი რეალიზმის მინიჭება, ლინგვისტური ექსპერიმენტები, გამოგონებულ სამყაროში კომუნიკაციის გაიოლება, ენობრივი თამაშები. ესპერანტო ვოლაპიუკი იდო ინტერლინგვა კლინგონური ენა ნა'ვი (ენა) ნოვიალი სლავთაშორისი ენა Beutelspacher, Albrecht: Geheimsprachen (= Becksche Reihe Wissen. Bd. 2071). 4. Aufl., C. H. Beck, München 2005, ISBN 3406490468; 5., aktual. Aufl., München 2012, ISBN 978-3-406-49046-0.
მესამე რომი

მესამე რომი — რუსულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული ტერმინი, რომელიც ეკუთვნის XVI საუკუნეში მოღვაწე ფსკოველ ბერს - ფილოფეს, რომელიც მოსკოვს „მესამე რომს“ უწოდებს. იგი დიდ მთავარ ვასილი III-ს წერს: „მესამე რომის“ ამ კონცეფციამ დიდი პოპულარობა ჰპოვა რუსეთის ისტორიის სხვადასხვა ეტაპზე. სახელმწიფოს გაძლიერებასთან ერთად რუსეთის ხელისუფალნი ცდილობდნენ ჰეგემონიის მოპოვებას მართლმადიდებელ ქვეყნებს შორის. ეს თეორია განხილული აქვს ეპისკოპოს კირიონს (1917-1918 წლებში სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს კირიონ II-ს) ნაშრომში „ივერიის კულტურული როლი რუსეთის ისტორიაში“, სადაც ეპისკოპოსი კირიონი უარყოფს რუსეთის უპირატესობას მართლმადიდებელ ქვეყნებს შორის და აღნიშნავს, რომ მას არც ძალა შესწევდა და არც კულტურული განვითარება უწყობდა ხელს, რომ „მესამე რომი“ ყოფილოყო. იგი წერს: კირიონი პოზიციის გასამყარებლად ნაშრომში იშველიებს გ. უსპენსკის ციტატას: „მესამე რომის“ თეორია რუსულ ისტორიოგრაფიაში დღეისთვისაც პოპულარობით სარგებლობს. ↑ ვ.ო. კლიუჩევსკი. რუსეთის ისტორიის კურსი. III ნაწილი, გვ. 337. ↑ ეპისკოპოსი კირიონი. ივერიის კულტურული როლი რუსეთის ისტორიაში. 1909, გვ 34-35. ↑ ეპისკოპოსი კირიონი. ივერიის კულტურული როლი რუსეთის ისტორიაში. 1909, გვ 34-35.