laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პატრიკ რაფტერი

პატრიკ მაიკლ რაფტერი (ინგლ. Patrick Michael Rafter; დ. 28 დეკემბერი, 1972, მაუნტ-აიზა, ავსტრალია) — ავსტრალიელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. რაფტერს ერთეულებში მოგებული აქვს 2 დიდი სლემის ტურნირი – 1997 და 1998 წლებში, მან აშშ-ის ღია პირველობა მოიგო. ავსტრალიელმა ასევე ორჯერ გაიმარჯვა მასტერსის ტურნირებზე. ჯამში მას ATP-ის 11 ტიტული აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. რაფტერი 1 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. წყვილებში რაფტერს ერთხელ აქვს მშობლიური ავსტრალიის ღია პირველობა მოგებული. მან ერთეულებშიც და წყვილებშიც, თითოეული დიდი სლემის ტურნირის მინიმუმ ნახევარფინალამდე მიაღწია. სანაკრებო დონეზე, მან ავსტრალიის ნაკრებთან ერთად ერთხელ მოიგო დეივისის თასი. აღსანიშნავია, რომ რაფტერი ერთადერთი ჩოგბურთელია, ვინც როჯერ ფედერერს მინიმუმ სამჯერ შეხვდა და ყველა მატჩში დაამარცხა. თითოეული მატჩი მან სამ განსხვავებულ საფარზე – ჰარდზე, თიხაზე და ბალახზე მოიგო. ავსტრალიელმა კარიერა 2002 წელს დაასრულა. 2006 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. მთავარი სტატია: პატრიკ რაფტერის სტატისტიკა და მიღწევები. რაფტერი ATP-ის ოფიციალურ საიტზე რაფტერი ITF-ის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2019-11-01 საიტზე Wayback Machine. რაფტერი დეივისის თასის ოფიციალურ საიტზე რაფტერი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზის ოფიციალურ საიტზე ↑ „PATRICK RAFTER VS ROGER FEDERER“. atpworldtour.com. ციტირების თარიღი: 20 ოქტომბერი 2018. ↑ „Rafter announces retirement“. bbc.co.uk. ციტირების თარიღი: 20 ოქტომბერი 2018.
თენგიზ ბუაჩიძე

თენგიზ პავლეს ძე ბუაჩიძე (დ. 7 ნოემბერი, 1926, საჩხერე — გ. 16 მაისი, 1994, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მწერალი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972). 1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1961-1965 წლებში იყო საქართველოს სსრ კულტურის მინისტრი , 1973–1976 წლებში — საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი, 1976 წლიდან — ილია ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი. 1946 წლიდან იბეჭდება ბუაჩიძის გამოკვლევები, მოთხრობები და თარგმანები. მას ეკუთვნის გამოკვლევები ქართული, რუსული, უკრაინული, ბელორუსული ლიტერატურის, ხალხთა ლიტერატურული ურთიერთობების, ლიტერატურისა და თარგმანის თეორიის სფეროდან, პუბლიკაციები და კრიტიკული წერილები, ნაშრომები ქართველი რომანტიკოსების, ილია ჭავჭვაძის, გალაკტიონ ტაბიძის და სხვების შესახებ. მოთხრობათა კრებულში „მოლოდინი“ (1966) გვიხატავს ადამიანების მორალურ სახეს მეორე მსოფლიო ომის დროს. თარგმნა „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“ (1970), „გარდასულ წელთა ამბავი“ (1973) და ძველი რუსული ლიტერატურის სხვა ძეგლები. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისი, ვაკის მაჟორიტარი). დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 547. გაჩეჩილაძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 487. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 89, თბ., 1994 თენგიზ ბუაჩიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თენგიზ ბუაჩიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
Blue (ჯგუფი)

Blue — ბრიტანული ბოიბენდი. შეიქმნა 2000 წელს დანკან ჯეიმზის, საიმონ უების, ლი რაიანისა და ანტონი კოსტას მონაწილეობით. 2002 წელს ისინი ბრიტანულ ჩარტებში პირველ ადგილს იკავებდნენ ელტონ ჯონის სიმღერის „Sorry Seems to Be the Hardest Word“ შესრულებით, თავად ელტონ ჯონის თანამონაწილეობით. მთავარი სტატია: Blue-ს დისკოგრაფია. სტუდიური ალბომები All Rise (2001) One Love (2002) Guilty (2003) Roulette (2013) Colours (2015) Heart & Soul (2022) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „Blue“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი
ბოგომილობა

ბოგომილობა (ბულგ. Богомилство, სერბოხორ. Bogumilstvo/Богумилство) — ანტიფეოდალური მწვალებლური მოძრაობა ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. აღმოცენდა X საუკუნის დასაწყისში, როგორც ფიქრობენ, მაკედონიის ტერიტორიაზე პავლიკიანელთა (იხ. პავლიკიანობა) გავლენით. მკვლევართა დიდი ნაწილის აზრით, ბოგომილები ეწოდათ სექტის ნახევრად ლეგენდარული დამაარსებლის ხუცეს ბოგომილის სახელის მიხედვით. ბოგომილობა გამოხატავდა ფეოდალურ დამოკიდებულებაში მყოფი გლეხების ინტერესებს, გმობდა სიმდიდრეს, ფეოდალურ ექსპლუატაციასა და სახელმწიფო ხელისუფლებას, უარყოფდა აღმოსავლეთის ქრისტიანულ ეკლესიას, საეკლესიო იერარქიას, ტაძრებს, საეკლესიო საიდუმლოებებს და წეს-ჩვეულებებს; არ ცნობდა ძველ აღთქმას, ჯვრის ტაყვანისცემას, წმინდანებს, წმინდა ნაწილებს. ბოგომილობას საფუძვლად ედო დუალისტური მანიქეისტური (იხ. მანიქეიზმი) რელიგიური ფილოსოფიური მოძღვრება სამყაროს ორსაწყისიანობის შესახებ. მიწიერ სამყაროს და ადამიანის სხეულს იგი ეშმაკის შექმნილად აცხადებდა, ზეციურ სამყაროს და ადამიანის სულს კი — კეთილი საწყისის გამოვლენად. X საუკუნიდან ბოგომილები ბულგარეთში დამკვიდრდნენ, საიდანაც XI–XII საუკუნეებში ბოგომილობა ბიზანტიაში გავრცელდა, ხოლო XII–XIII საუკუნეებში — სერბიასა და ბოსნიაში. ბულგარელი ბოგომილები მონაწილეობდნენ ბულგარელი ხალხის ანტიბიზანტიურ აჯანყებებში (1040, 1072), მხარს უჭერდნენ მეფე კალოიანის (1197–1207) ბრძოლას ბიზანტიის წინააღმდეგ. ეკლესია და სახელმწიფო ებრძოდა ბოგომილობას. ბიზანტიის იმპერატორმა ალექსი I კომნენოსმა ბოგომილები იძულებით მოაქცია „ჭეშმარიტ სარწმუნოებაზე“, მათი ბელადი ვასილი კი კოცონზე დაწვეს. ამ პოლიტიკას აგრძელებდა მანუელ I-იც. ბოგომილობას ებრძოდნენ სერბიაში სტეფანე ნემანია, ბულგარეთში — ბორილი. როგორც რელიგიური მიმდინარეობა, იგი XVII საუკუნემდე არსებობდა. შემორჩენილია ბოგომილთა მიერ შექმნილი მდიდარი აპოკრიფული ლიტერატურა. ბოგომილობამ გავლენა მოახდინა პატარენების, კათარების, ალბიგოელების მწვალებლობის ჩამოყალიბებაზე. Ангелов Д., Богомилство в Болгарии, пер. с болг., М., 1954. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 439.
მატს ვილანდერი

მატს ვილანდერი (შვედ. Mats Wilander; დ. 22 აგვისტო, 1964, ვექშე, შვედეთი) — შვედი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. ვილანდერს 7 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 3 საფრანგეთის ღია პირველობა, 3 ავსტრალიის ღია პირველობა და 1 აშშ-ის ღია პირველობა. ჯამში მას ATP-ის 33 ტიტული აქვს ერთეულებში მოგებული. იგი 20 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. მიუხედავად იმისა, რომ მას უიმბლდონი ერთეულთა თანრიგში არ ჰქონდა მოგებული, ვილანდერმა ავსტრალიის ღია პირველობა ორჯერ მოიგო, როდესაც ტურნირი ბალახის საფარზე ტარდებოდა (1987 წლის ჩათვლით). იგი ერთ-ერთია 6 მამაკაცი ჩოგბურთელიდან (ჯიმი კონორსი, ანდრე აგასი, რაფაელ ნადალი, როჯერ ფედერერი, ნოვაკ ჯოკოვიჩი), რომელმაც დიდი სლემის ტიტული ყველა საფარზე მოიგო ერთეულებში (ბალახზე, ჰარდზე და თიხაზე). ვილანდერი ნადალთან ერთად ერთადერთია, ვინც მინიმუმ ორი სლემი მოიგო სამივე საფარზე. წყვილებში შვედმა ასევე ერთხელ მოიგო უიმბლდონი. სანაკრებო დონეზე, მან 3-ჯერ მოიპოვა დეივისის თასი შვედეთის ნაკრებთან ერთად. შვედმა კარიერა 1996 წელს დაასრულა. 2002 წელს, ვილანდერი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. მთავარი სტატია: მატს ვილანდერის სტატისტიკა და მიღწევები. (დ) – დახურული კორტი ვილანდერი–ლენდლის მეტოქეობა ოფიციალური საიტი (ინგლისური) მატს ვილანდერი Facebook-ზე ვილანდერი ATP-ის ოფიციალურ საიტზე ვილანდერი ITF-ის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2019-05-02 საიტზე Wayback Machine. ვილანდერი დეივისის თასის ოფიციალურ საიტზე ვილანდერი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზის ოფიციალურ საიტზე
გორის ოკუპაცია (2008)

გორის ოკუპაცია — შიდა ქართლის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრის, ქალაქ გორის ოკუპაცია, რომელიც განხორციელდა რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების მიერ 2008 წლის 13 აგვისტოს და გაგრძელდა იმავე წლის 22 აგვისტომდე. გორი არის სტრატეგიული ქალაქი, რომელზეც გადის ცხინვალის დამაკავშირებელი გზა თბილისთან. ასევე გორთან ახლოს განლაგებული იყო სამხედრო ბაზები, სადაც განთავსებული იყო საქართველოს 75 ტანკი და ჯავშანმანქანები. აგვისტოს დასაწყისში, როდესაც ცხინვალში დაიწყო სამხედრო მოქმედებები, გორი წნეხის ქვეშ მოექცა. 9 აგვისტოს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა განახორციელეს საჰაერო იერიში გორზე, რომლის დროსაც დაიღუპა 60 მშვიდობიანი მოქალაქე და განადგურდა საცხოვრებელი კორპუსები და სკოლები. 10 აგვისტოს, ცხინვალის ბრძოლაში განცდილი მარცხის შემდეგ საქართველოს შეიარაღებული ძალები გადაჯგუფდნენ გორში. გაეროს ლტოლვილთა საქმეების უმაღლესმა კომისიამ და მსოფლიო სასურსათო პროგრამამ დაადგინეს, რომ გორი დატოვა მოსახლეობის დაახლოებით 80 %-მა . რუსეთის შეიარაღებული ძალები გამოემართნენ გორისკენ. 11 აგვისტოს ქართულმა ჯარმა დატოვა ქალაქი . 12 აგვისტოს გორი კვლავ რუსეთის საავიაციო თავდასხმის ქვეშ მოექცა, რის შედეგადაც დაიღუპა ჰოლანდიელი ჟურნალისტი . 13 აგვისტოს ქალაქში რუსეთის სატანკო ბატალიონი შევიდა. რუსეთი დაეპატრონა გორში მდებარე საქართველოს სამხედრო ტექნიკასა და აღჭურვილობას. 14 აგვისტოს, დილით ქართული საპატრულო პოლიცია სამხედრო მანქანებით შევიდა გორში. რუსეთის გენერალ-მაიორმა ვიაჩესლაც ბორისოვმა განაცხადა, რომ ქალაქი ქართული პოლიციისა და რუსი სამხედროების ერთიანი კონტროლის ქვეშ მოექცა. თუმცა სამი საათის შემდეგ საქართველოს პოლიციის ოფიცრებს გორის დატოვება მოუწიათ . 22 აგვისტოს რუსეთის უკანასკნელმა სამხედრო ფორმირებებმა დატოვეს ქალაქი და იგი საქართველოს სამართალდამცავი ორგანოების კონტროლქვეშ მოექცა. ↑ Humanitarian effort begins in Georgia. ↑ Georgia: Russia fighting on several fronts as Georgian troops withdraw to defend Tbilisi. ↑ Dutch journalist killed in Russian bombing of Gori. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-08-13. ციტირების თარიღი: 2018-10-20. ↑ Russia Vows to Support Two Enclaves, in Retort to Bush.
კიტა ბუაჩიძე

კიტა მიხეილის ძე ბუაჩიძე (დ. 21 სექტემბერი, 1914, სოფ. ფარცხნალი, ახლანდელი ხარაგაულის რაიონი — გ. 2000) — ქართველი დრამატურგი. ბენიტო ბუაჩიძის ძმა. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.ამავე წელს იყო ეჭვმიტანილი ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობაში, რის გამოც შვიდი წლით გადასახლება მიესაჯა. მისი პირველი ლექსი დაიბეჭდა 1927, პირველი პიესა დაიდგა 1931 წელს თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში. ქართულ სცენაზე დაიდგა აგრეთვე მისი შემდგომი კომედიები: „მკაცრი ქალიშვილები“, „ვარდი ასფურცლოვანი“, „ოქრო კაცი ბეწვის ხიდზე“ (1941, 1952, 1962, მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), „ეზოში ავი ძაღლია“, „ამბავი სიყვარულისა“ (1956, 1958, რუსთაველის სახელობის თეატრი) და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 547.
ეტოლიის კავშირი

ეტოლიის კავშირი — თავდაპირველად ეტოლიის თემების ტომობრივი გაერთიანება, შემდგომში — შუა საბერძნეთის მთელი რიგი ქალაქ-სახელმწიფოების მსხვილი პოლიტიკური გაერთიანება. ეტოლიის კავშირის მნიშვნელობა გაიზარდა მას შემდეგ, რაც ძვ. წ. III საუკუნიდან კავშირს შეუერთდა იონიის კუნძულები, აკარნანიის, თესალიისა და არკადიის ნაწილები. ეტოლიის კავშირში უმეტესად დემოკრრატიული წყობა იყო. სხვა კავშირებისაგან განსხვავებით, ეტოლიის კავშირს ჰეგემონი არ ჰყავდა, კავშირის წევრები თანაბარი უფლებებით სარგებლობდნენ. ჰქონდათ საერთო მოქალაქეობა, საერთო მუდმივად მოქმედი ორგანოები. ეტოლიის კავშირის სათავეში იდგა მოქალაქეების საერთო საკავშირო კრება (რომელსაც ყოველწლიურად შემოდგომობით ქ. თერმონში აპოლონის ტაძართან იწვევდნენ) და კავშირის წევრი ქალაქ-სახელმწიფოების წარმომადგენლების მუდმივად მოქმედი საკავშირო საბჭო. კრებაზე ირჩევდნენ (ერთი წლით) კავშირის თანამდებობის პირებს, ამტკიცებდნენ კანონპროექტებს, განიხილავდნენ ომისა და მშვიდობის საკითხებს და სხვ. ეტოლიის კავშირის წევრები შინაგან საქმეებში ავტონომიას ინარჩუნებდნენ. ძვ. წ. 200—197 წლებში ეტოლიის კავშირი მაკედონიის წინააღმდეგ გამოდიოდა და რომის მხარეზე იყო; ხოლო ძვ. წ. 192 წელს ანტიოქე III-თან ერთად რომის წინააღმდეგ იბრძოდა. ძვ. წ. 189 წელს ეტოლიის კავშირი რომმა დაამარცხა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 243.
ვენეტები და პრასინები

ვენეტები და პრასინები — მთავარი საცირკო პარტიები (დიმები) ბიზანტიის ქალაქებში; ანტიკური რომის მსგავსად, ცირკსა და იპოდრომებზე იმართებოდა შეჯიბრებები (უმთავრესად ცხენოსნობაში) და საცირკო წარმოდგენები. „გულშემატკივრები“ ქმნიდნენ პარტიებს, რომლებიც მეეტლეების სამოსის ფერის მიხედვით იღებდნენ სახელწოდებას. მაგ., ვენეტები იყვნენ „ცისფერები“, პრასინები „მწვანეები“. დიმებს ჰყავდათ არჩევითი ხელმძღვანელობა, მოსამსახურეთა, მეეტლეთა და მსახიობთა საკუთარი შტატი, ცხენები, ჰქონდათ სახლები და ფულადი სახსრები. თავდაპირველად დიმები სპორტული ორგანიზაციები იყო, IV საუკუნის დასასრულიდან თავისებურ პოლიტიკურ პარტიებად გადაიქცა. დიმებს შორის (სულ 4 იყო) ყველაზე მნიშვნელოვანი (ერთმანეთთან მოქიშპე) ვენეტები და პრასინები იყვნენ. ვენეტების სათავეში იდგნენ ცენტრალიზაციის, ბიუროკრატიული მმართველობისა და მართლმადიდებლობის მომხრე წარჩინებული დიდებულები. პრასინებს კი სავაჭრო-ხელოსნური წრეების ზედა ფენა განაგებდა, რომელიც მოითხოვდა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების გაძლიერებას და თანაუგრძნობდა მონოფიზიტებს. V საუკუნის დასაწყისიდან ამ პარტიებს მილიციის საკუთარი რაზმების ჩამოყალიბებისა და ადგილობრივ თვითმმართველობაში მონაწილეობის უფლება მისცეს. V საუკუნის დასასრულს და VI საკუნეში ვენეტებსა და პრასინებს შორის ბრძოლა გამწვავდა. ხშირად ამ პარტიების დაბალი ფენები ერთიანდებოდნენ და მთავრობის წინააღმდეგ გამოსვლებს აწყობდნენ (აჯანყება „ნიკე“ 532 წელს). VIII საუკუნისთვის ვენეტებმა და პრასინებმა პოლიტიკური მნიშვნელობა დაკარგეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 360.
ვანათლი

ვანათლი (აზერ. Vənətli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ვანათლი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ვეჟნალი

ვეჟნალი (აზერ. Vejnəli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ვეჟნალი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ვალიყულუბეილი

ვალიყულუბეილი (აზერ. Vəliqulubəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ხუმარლი

ხუმარლი (აზერ. Xumarlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ხუმარლი GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ხურამა

ხურამა (აზერ. Xurama) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ხურამა GEOnet სახელების სერვერზე ↑ Zangilan district – Administrative district in the Republic of Azerbaijan.
ეგვიპტის კრიზისები (XIX საუკუნე)

ეგვიპტის კრიზისები 1831–1833, 1839–1841 — ეგვიპტის ფაშის მუჰამედ ალის ოსმალეთის სულთანთან ბრძოლის გამო წარმოშობილი კრიზისები. მუჰამად ალი ოსმალეთის დასუსტებული იმპერიის წინააღმდეგ იბრძოდა თავისი ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და სამფლობელოების გაფართოებისათვის. პირველი კრიზისი დაიწყო 1831 წლის შემოდგომაზე, როდესაც მუჰამად ალიმ ომი წამოიწყო ოსმალეთის სულთან მაჰმუდ II-ის წინააღმდეგ. ეგვიპტის ჯარებმა იბრაჰიმ-ფაშას მეთაურობით დაიკავეს პალესტინა, სირია, კილიკია; კონიასთან (1832 წლის 11 დეკემბერი) დაამარცხეს ოსმალთა არმია და მიუახლოვდნენ სტამბოლს. მაჰმუდ II-მ დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისაგან ვერ მიიღო დახმარება და რუსეთს მიმართა. 1833 წლის გაზაფხულზე რუსული დესანტის მოსვლამ ბოსფორში გააძლიერა სულთნის პოზიციები და შეაჩერა ეგვიპტელების იერიში. დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ჩარევამ (რომლებსაც ოსმალეთის იმპერიაში რუსეთის პოზიციების გაძლიერების ეშინოდათ) აიძულა სულთანი დაედო მუჰამად ალისთან ე. წ. ქუთაჰიის შეთანხმება. მუჰამად ალიმ სულთნის სიუზერენიტეტის ფორმალური აღიარების საფასურად ეგვიპტესთან ერთად მიიღო სირია, პალესტინა და ადანის საფაშო. უნქიარ-ისქელესის ხელშეკრულების 1833 წელს ხელმოწერის შემდეგ რუსული ჯარები ოსმალეთიდან გაიყვანეს. მეორე კრიზისი გამოწვეული იყო ქუთაჰიის შეთანხმების გამო ორივე მხარის უკმაყოფილებით და დაიწყო ოსმალეთის ჯარის შეტევით ეგვიპტის წინააღმდეგ. პირველ ბრძოლაშივე (1839 წლის 24 ივნისს ნიზიფთან) ისინი დამარცხდნენ, ოსმალეთის ფლოტი ეგვიპტის მხარეზე გადავიდა. კონფლიქტში ჩაერივნენ ევროპული სახელმწიფოები; ისინი (ფრანგების გარდა) მხარს უჭერდნენ სულთანს. მუჰამად ალის მდგომარეობა გაართულა ეგვიპტის ბატონობის წინააღმდეგ აჯანყებებმა სირიაში, ლიბანსა და პალესტინაში. 1840 წლის სექტემბერში დიდ ბრიტანეთის, ავსტრიისა და ოსმალეთის ფლოტებმა და სადესანტო ნაწილებმა გაანადგურეს ეგვიპტის ჯარები და ისინი სირიიდან განდევნეს, ევროპული ქვეყნების ჯარების ეგვიპტეში შეჭრის შიშით მუჰამად ალიმ კაპიტულაცია გამოაცხადა. სულთნის (1839 წლიდან აბდულ-მაჯიდი) 1841 წლის 13 თებერვლისა და 1 ივნისის ბრძანებით მუჰამად ალი აღიარებული იყო ეგვიპტისა და აღმოსავლეთ სუდანის მემკვიდრე-გამგებლად, მაგრამ მას ჩამოერთვა ყველა სხვა სამფლობელო; ეგვიპტის არმია 18 ათას კაცამდე შემცირდა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 19–20.
ინგა გიორგაძე

ინგა ირაკლის ასული გიორგაძე (დ. 30 ნოემბერი, 1938, თბილისი) — ქართველი ვირუსოლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1981), პროფესორი (1996). 1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1967–72 წლებში იყო თბილისის ვაქცინებისა და შრატების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი (ახლანდ. გ. ელიავას სახ. ბაქტეროფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტი) ვირუსოლოგიის ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი; 1972–2007 წლებში — იქვე, ვირუსოლოგიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი; 2007 წლიდან შპს ანალიტიკურ-სადიაგნოსტიკო ცენტრის – „დიაგნოზი-90”-ის ხელმძღვანელი. გიორგაძის შრომები ეხება ვირუსოლოგიის, იმუნოლოგიისა და მიკრობიოლოგიის აქტუალურ პრობლემებს, განსაკუთრებით ინტერფერონის სისტემის შესწავლის სხვადასხვა ასპექტებს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 14. ინგა გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აკაკი ბუკია

აკაკი კონსტანტინეს ძე ბუკია (დ. 23 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ძველი აბასთუმანი, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი ― გ. 25 დეკემბერი, 1974, ზუგდიდი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (24 მარტი, 1945), პოლკოვნიკი. სკკპ წევრი 1942 წლიდან. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი. 1938-1939 წლებში მონაწილეობდა ხასანის ტბასთან და ხალხინ-გოლთან ბრძოლებში. დიდ სამამულო ომში იბრძოდა მოსკოვთან, ლენინგრადთან, გომელთამ ჩერნიგოვთან, ბელაია-ცერკოვთან და სხვა. მონაწილეობდა რუმინეთის, უნგრეთის, ავსტრიის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში. იყო ტანკსაწინაღო დივიზიონის თვითმავალი საარტილერიო და სატანკო პოლკების მეთაური. ბუდაპეშტისა დავენის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისა და პოლკის უნარიანი ხელმძღვანელობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. ჰირლერული გერმანიის დამარცხების შემდეგ ბუკია მონაწილეობა მიიღო აიპონინელთა კვანტუნის არმიის განადგურებაში. 1951-1954 წლებში იგი სწავლობდა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიაში. 1954 წლიდან თადარიგში გავიდა. 1961 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1958 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 556. ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით. მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა ”საბჭოთა საქართველო” თბილისი - 1964 Цкитишвили К. В., Чинчилакашвили Т. Г. Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981
მიხეილ გიორგაძე (საბჭოთა მოღვაწე)

მიხეილ პორფილეს ძე გიორგაძე (დ. 28 თებერვალი, 1912, სოფ. ზოდი, ახლანდ. ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 23 ნოემბერი, 1982, მოსკოვი) — ქართველი საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე. 1941–51 წლებში მუშაობდა საბჭოთა კავშირის მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატში (შემდეგ სოფლის მეურნეობის სამინისტრო). 1953–1954 წლებში იყო საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე და სოფლის მეურნეობის მინისტრი, 1954–56 წლებში — საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მეორე მდივანი; 1956–57ი — საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე; სსრკ IV–IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1957 წლიდან გარდაცვალებამდე, 25 წლის განმავლობაში იყო საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი. გარდაიცვალა მოსკოვში, ზოგიერთი ცნობით, თავი მოიკლა მას შემდეგ, რაც შეიტყო მის მიმართ კორუფციის ბრალდებით აღძრული საქმის შესახებ. წითელი დროშის ორდენი შრომის წითელი დროშის ორდენი ლენინის ორდენი (2 ორდენი) ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 14. მიხეილ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მიხეილ გიორგაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა) ↑ (რუსული) Почему застрелился секретарь Президиума Верховного Совета СССР Михаил Георгадзе. «Русская Семерка». 9 мая 2018.
მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი

მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი — მირზა გელოვანის სახელობის, მემორიალური მუზეუმი საქართველოში. მდებარეობს თიანეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა თიანეთის, ვაჟა-ფშაველას ქ. 11-ში. მუზეუმის კოლექციების მოკლე აღწერა: მუზეუმში დაცულია ცნობილი ქართველი პოეტის მირზა გელოვანის (1917-1944 წწ.) ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მემორიალური ნივთები, მე-19 საუკუნისა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის ეთნოგრაფიული ხასიათის მასალები, პოეტის კრებულების სხვადასხვა პერიოდის გამოცემები, ფოტო, დოკუმენტური მასალები და სხვ. მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი
თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

თიანეთის ალექსანდრე ნამორაძის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი – მდებარეობს თიანეთის მუნიციპალიტეტში, თიანეთი, რუსთაველის ქ. 25. მუზეუმში დაცულია თიანეთის რაიონისა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიურიექსპედიციებისა და შემთხვევითი აღმოჩენების შედეგად მოპოვებული მასალები ადრე ბრინჯაოს ხანიდან გვიან შუასაუკუნეებამდე,ეთნოგრაფიული ყოფის ამსახველი მასალები, საეკლესიო დანიშნულების ნივთები, ოთხთავის ხელნაწერი და ნაბეჭდი გამოცემები, ქსოვილებისნიმუშები (აღმ. საქართველოს მთიანეთის XIX ს-ის ფარდაგები, ხევსურული ხალხური სამოსელი და აქსესუარები), შუა საუკუნეების კერამიკულიჭურჭელი და სხვა. თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
ალექსანდრე ბუკია

ალექსანდრე იონას ძე ბუკია (დ. 17 მაისი, 1906, ქუთაისი — გ. 15 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1966). სწავლობდა მოსკოვის სამხედრო-საინჟინრო სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეგ ერთხანს მუშაობდა ქართულ დივიზიაში, მალევე თავს ანებებს და შევიდა თბილისის კონსერვატორიაში. 1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (კომპოზიციის კლასი, პროფესორები ს. ბარხუდარიანი, მ. ბაგრინოვსკი და ი. ტუსკია). ამავე წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს სსრ რადიოკომიტეტშო სამუსიკო განყოფილების უფროსად. 1972 წლიდან საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის მუსიკის კონსულტანტია, 1948-1973 წლებში საქართველოს მუსფონდის გამგეობის თავმჯდომარე. ბუკიას მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია საბავშვო ოპერა „დაუპატიჟებელი სტუმრები" (1949, ლიბრეტო ლ. ესაკიასი და დ. გაჩეჩილაძისა, დაიდგა თბილისში, 1950; ახალი რედაქციით „ყვავილთა სამყაროში" დაიდგა 1969). 1952 წელს გაკეთდა ოპერის რადიომონტაჟი რუსულ ენაზე (მოსკოვი), 1961 წელს ოპერა დაიდგა გდრ-ის ქ. აიზენჰიუტენშტადტში (კლავირი, 1961). ბუკიას ეკუთვნის აგრეთვე ჰეროიკულ-დრამატული ოპერა „არსენა" (ლიბრეტო გ. გაჩეჩილაძისა და ს. ზაქარიაძისა, 1958), საბავშვო ოპერა-ზღაპარი „სამი მჭედელი" (1967), სიმფონია (სი-ბემოლ მაჟორი, 1947), სიმღერები, რომანსები და სხვა. დაჯილდოებულია ორი ორდენით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 556. ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 90, თბ., 1994 ალექსანდრე ბუკია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ეროვნული ფილმოგრაფია
იოსებ ხუცურაული

იოსებ (სანდრო) ხუცურაული (დ. 1 აპრილი, 1929, თიანეთის მაზრა, სოფ. ღულელები) — ქართველი მოქანდაკე, პედაგოგი, ფოლკლორისტი. 5 წლის იყო, როცა სკოლაში შევიდა, რომელიც განთავსებული იყო მშობლების ახლადაშენებულ სახლში, სადაც შემდგომში დედამისმა პირველი სკოლა გახსნა და შვილებსაც იქ მიაღებინა დაწყებითი განათლება. დედამ მალე იქვე გახსნა სოფლის პირველი საბავშვო ბაღი. მამა — რაიონის „მტს“-ის მთავარი მექანიკოსი იყო. გარდაიცვალა 1944 წელს 42 წლის ასაკში. მამის სიკვდილის შემდეგ დედამ შვილებთან ერთად თბილისში გადმოინაცვლა. ათწლედის დამთავრების შემდეგ იოსებმა მუშაობა დაიწყო მასწავლებლად სოფელ ტოლათსოფელში, სადაც თავის დროზე ვაჟა-ფშაველა ასწავლიდა. მერე თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ისწავლა, რომელიც დაამთავრა 1954 წელს, სადაც მას ასწავლიდნენ საქართველოს სახვითი ხელოვნების ფუძემდებლები: იაკობ ნიკოლაძე, ნიკოლოზ კანდელაკი, სერგო ქობულაძე, შალვა ამირანაშვილი, ვახტანგ ბერიძე და სხვა. მისი თანაკურსელები მონუმენტური ქანდაკების შემოქმედნი საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვრები, სახელმწიფო და რუსთაველის პრემიის ლაურეატები ელგუჯა ამაშუკელი, მერაბ ბერძენიშვილი, ფილმ „დათა თუთაშხიას“ მხატვარი კახი ხუციშვილი, ედმონდ კალანდაძე და სხვა მრავალი გამოჩენილი მხატვარი. აკადემიის დამთავრებისთანავე მან დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა საშუალო სკოლებში, მხატვრული აღზრდის სახლში, პროფსასწავლებელში, პედაგოგიურ ინსტიტუტში დასწრებულ და დაუსწრებელ განყოფილებებზე ასწავლიდა დახელოვნებისა და კვალიფიკაციის ასამაღლებელ კურსებზე. მისი ქანდაკებები ღია სივრცეში დგას როგორც საქართველოში, ისე ქვეყნის მიღმა. საქართველოში მისი ნამუშევრები დაცულია სახელოვნებო და კერძო კოლექციებში. წლების განმავლოაბში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, უკრავს ხალხურ საკრავებზე, წერს ლექსებს და დღემდე მუშაობს პროფესიით. იოსებ ხუცურაულის ბიოგრაფია — პირველი არხი