laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აბდილ ფრაშერი

აბდილ ფრაშერი(დ. 1 ივნისი, 1839. გ. 23 ოქტომბერი, 1892) — ოსმალური ალბანეთის სახელმწიფო მოხელე და პოლიტიკოსი, ოსმალეთის იმპერიის პირველი კონსტიტუციური ეპოქის დროს და ალბანეთის ეროვნული გამოღვიძების ერთ-ერთი პირველი, პოლიტიკური იდეოლოგი. მისი სიცოცხლის განმავლობაში ფრაშერი ცდილობდა ალბანელებში პატრიოტიზმი და ძლიერი იდენტობა დაენერგა, ალბანურენოვან განათლებასა და ლიტერატურაზე დაფუძნებული რეფორმის პროგრამის ხელშეწყობისას. ის იყო პრიზენის ლიგის ერთ-ერთი ინიციატორი და გამოჩენილი ლიდერი. იგი გამორჩეული იყო როგორც პოლიტიკური პიროვნება, 1860-იანი წლებიდან. მან დააარსა სტამბოლში ალბანეთის უფლებების დაცვის ცენტრალური კომიტეტი. გარდა ამისა, იგი მსახურობდა იანას ვილაეტის არჩეულ წარმომადგენელად ოსმალეთის პარლამენტში პირველი კონსტიტუციური ეპოქის დროს, 1876–1877 წლებში. კომუნისტური რეჟიმის დროს იგი ალბანეთის გმირად გამოაცხადეს. აბდილ ფრაშერი დაიბადა 1839 წელს ჯანინას ვილაეთის სოფელ ფრაშერში, ბექთაში. რელიგიური კუთვნილების გამორჩეულ მუსლიმურ ოჯახში. აბდილი, თავის ძმებთან ნაიმთან, სემთან და 5 სხვა ძმასთან ერთად გაიზარდა, ისინი ჰალიტ ბეის შვილები იყვნენ და მათი მამობრივი ოჯახური ტრადიციების თანახმად, ისინი იყვნენ ტიმარის მფლობელების შთამომავლები, რომლებიც წარმოშობით ბერატის რეგიონიდან იყვნენ. ფრაშერების დედა, ემინე ჰანიმი წარმოშობით იმრაჰორ ილიას ბეისგან იყო, XV საუკუნის გამორჩეული ოსმალეთის ალბანელი სარდალი, კორჩის ტერიტორიიდან. როგორც ნაიმ ფრაშერის და სამი ფრაშერის უფროსი ძმა, აბდილ ფრაშერმა ახალგაზრდობა 18 წლამდე გაატარა მშობლიურ სოფელში და შემდეგ გადავიდა იანინაში, სადაც 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა. მისი მამა, ჰალიტ ბეი ფრაშერი, იყო არარეგულარული არმიის მეთაური, რომელიც შედგებოდა ალბანური მილიციის კონტინგენტებისაგან. მისი სამხედრო სამსახური რუმელიას პროვინციის დაუსახლებელ ტერიტორიებზე წესრიგის დამყარება იყო, ძირითადად ალბანებით დასახლებულ ტერიტორიებზე. მას უწევდა პატრულირება ისეთ ადგილებში, როგორებიცაა ტოსკერია, გეგერია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, კოსოვო, მონტენეგრო, თესალია და მაკედონია, ბოლო ორი კი ხშირად ბერძნების აჯანყებების მსხვერპლი იყო. ამ ექსპედიციების დროს აბდილი იყო მამის სამხედრო კონტინგენტის ნაწილი და მსახურობდა ალბანეთის ჯარების კაპიტანად. მისი მამა გარდაიცვალა 1859 წელს და აბდილის დაეკისრა ოჯახის უფროსის მოვალეობა, რადგან მისი ხუთი ძმიდან და ორი დიდან ყველა მასზე უმცროსი იყო. ორი წლის შემდეგ დედა გარდაეცვალა. ვინაიდან აბდლი ოჯახში ყველაზე უფროსი იყო,მას მოუწია ყოფილიყო ოჯახის მარჩენალი. ამ ტრაგედიის შემდეგ ოჯახი იანინაში გადავიდა. იგი დაინიშნა იოანინის სახლის კლერკად და გამგებლად, თავის ორ უმცროს ძმასთან ერთად. Frashëri family tree ↑ Gawrych 2006, p. 200. ↑ Kopeček, Michal; Ersoy, Ahmed; Gorni, Maciej; Kechriotis, Vangelis (2006), Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945), 1, Budapest, Hungary: Central European University Press, p. 348, ISBN 963-7326-52-9, https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 ↑ Gawrych 2006, p. 204. ↑ Komiteti i Stambollit dhe platforma e tij politike. ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 Gawrych 2006, p. 13. ↑ 6.0 6.1 Robert Elsie (2005). Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, გვ. 67. ISBN 978-1-84511-031-4.
სხეული (გეომეტრია)

გეომეტრიული სხეული — სივრცის ნებისმიერი არე თავისი საზღვრითურთ. ევკლიდეს „საწყისებში“ სხეული ეწოდება „იმას, რასაც აქვს სიგრძე, სიგანე და სიღრმე“. ელემენტარული გეომეტრიის სახელმძღვანელოებში განსაზღვრავენ, როგორც „სივრცის ნაწილს, შემოსაზღვრულს ყველა მხრიდან“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 628.
დუბროვნიკის საკათედრო ტაძარი

დუბროვნიკის საკათედრო ტაძარი (ხორ. Katedrala Velike Gospe, Katedrala Marijina Uznesenja) — კათოლიკური ეკლესია ხორვატიის ქალაქ დუბროვნიკში. დუბროვნიკის დიოცეზის საკათედრო ტაძარი. ტაძარი ააგეს რამდენიმე ყოფილი ტაძრის, მათ შორის VII, X და XI საუკუნეების შენობების ადგილზე. ბაზილიკის მშენებლობა ნაწილობრივ დააფინანსა ინგლისის მეფემ რიჩარდ ლომგულმა. 1192 წელს რიჩარდი მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობიდან ბრუნდებოდა და კუნძულ ლოკრუმთან გემი ჩაეძირა. მეფე გადარჩა და სწორედ მაშინ დადო აღთქმა, რომ ტაძარს ააგებდა. ეს შენობა განადგურდა 1667 წლის მიწისძვრის დროს. მიწისძვრის შემდეგ დუბროვნიკის რესპუბლიკის სენატმა ახალი ტაძრის პროექტის შემუშავება არქიტექტორ ანდრეა ბუფალინის დაავალა. თავად სამშენებლო სამუშაოებს, რომელიც 30 წელი გაგრძელდა, ხელმძღვანელობდნენ ფრანჩესკო კორტეზე (1669-1670 წწ.), პაოლო ანდრეოტი (1671-1674 წწ.), პიერ ანტონიო ბაცი (1677-1678 წწ.) და ტომაზო ნაპოლი პალერმოდან (1689-1700). ამ უკანასკნელმა არაერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება შეიტანა ბუფალინის თავდაპირველ გეგმაში. ტაძრის არქიტექტურა ეფუძნება იტალიური ბაროკოს ტრადიციებს. ტაძარი შედგება სამი ნავისა და სამი აფსიდისგან და ადგას დიდი ბაროკოს გუმბათი. შენობა 1713 წელს დაასრულა დუბროვნიკელმა არქიტექტორმა ილია კატიჩიჩმა. შენობა დაზიანდა 1979 წელს მონტენეგროს მიწისძვრის შედეგად. ტაძარი დაზიანდა სულ მცირე ერთი ჭურვით 1991 წელს დუბროვნიკის ალყის დროს. დაზიანება ამჟამად აღდგენილია. Dubrovnik, history, culture, art heritage by Antun Travirka; Forum, Zadar, 2014; ISBN 978-953-179-884-6 The Cathedral Treasury Vežić, Pavuša (2014). „Ikonografija romaničke katedrale u Dubrovniku“. Ars Adriatica (ხორვატული) (4): 63–74. ციტირების თარიღი: 9 January 2017. ↑ Biskupija Dubrovačka დაარქივებული October 14, 2007, საიტზე Wayback Machine. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Katedrala Uznesenja Marijina hr. croatia.hr. ციტირების თარიღი: 9 January 2017 ↑ Sacred Destinations Travel Guide (based on information in Frommer's) ↑ Katarina Horvat-Levaj; Relja Seferović (2006). „Baroque Reconstruction of the Rector's Palace in Dubrovnik“. Dubrovnik Annals (10): 87–122. ↑ Destruction of cultural property report S/1994/674/Add.2 (Vol. V) 28 December 1994, United Nations Security Council დაარქივებული November 21, 2007, საიტზე Wayback Machine. ↑ Architecture Week, 2001, Roofs of Dubrovnik. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-13. ციტირების თარიღი: 2008-01-01
სტირლინგის ძრავა

სტირლინგის ძრავა, გარეწვის ძრავა — გარეწვის ძრავის ნაირსახეობა, რომელშიც ნივთიერების (სითხის ან აირის) ციკლური გათბობითა და გაგრილებით მიიღება წნევის პერიოდული ცვლილება, რაც შედეგად იძლევა სასარგებლო მექანიკურ მუშაობას. სახელწოდება „სტირლინგის ძრავა“ მომდინარეობს ინგლისელი გამომგონებლის რ. სტერლინგის სახელიდან. თავდაპირველად სტირლინგის ძრავა იყო ვეებერთელა და მძიმე, რის გამოც მისი გამოყენება შეუძლებელი იყო. თანამედროვე სტირლინგის ძრავა მუშაობს შეკრული რეგენერაციული — სტირლინგის ციკლით. სტირლინგის ძრავის მუშა სხეული — ჰელიუმი ან წყალბადი [წნევა 10-14 მეგპა (100-140 კგძ/სმ²)] — დახშულ სივრცეშია და მუშაობის პროცესში არ შეიცვლება, იცვლის მხოლოდ მოცულობას და გათბობისა და გაგრილებისას. რეგენერატორი ჰყოფს ამ სივრცეს ზედა (ცხელ) და ქვედა (ცივ) ზღუდედ. ზედა სიღრუეს სითბო მიეწოდება გამხურებლისაგან, ქვედა სიღრუიდან კი სითბოს არინება ხდება საცივარით, რომელშიც ცირკულირებს წყალი. სტირლინგის ძრავის ცილინდრში 2 დგუშია — სამუშაო და გამოსაძევებელი. ცხელი და ცივი სიღრუეებიერთმანეთს უერთდება არხებით, რომლებიც გადის გამხურებელზე, რეგენერატორსა და საცივარზე. სტირლინგის ძრავის სამუშაო ციკლი სრულდება 4 ტაქტად. თეორიულად სტირლინგის ძრავის მქკ სითბოს რეგენერაციის შედეგად შეიძლება გაუტოლდეს კარნოს ციკლით მომუშავე შიგაწვის ძრავის მქკ-ს, სინამდვილეში იგი მხოლოდ უახლოვდება დიზელის მქკ-ს. დგუშების უკუქცევით-წინსვლითი მოძრაობის გარდაქმნა ბრუნვითს მოძრაობად ხორციელდება რომბული მექანიზმით. დამუშავებულია მრავალცილინდრიანი მწკრივული ანუ V-ებრი ორმაგი მოქმედების სტირლინგის ძრავა, რომლის ყოველ ცილინდრში მხოლოდ 1 დგუშია (იგი უზრუნველყოფს მუშა სხეულის შეკუმშვას, გაფართოებას და გამოძევებას). სამშაო პროცესი სრულდება ერთდროულად დგუშის ორივე მხარეს მდებარე სიღრუეში. სტირლინგის ძრავაში საწვავი იწვის ფრქვევანებში (სანთურებში), რომელთა ალი მიმართულია გამხურებლის მილებისაკენ. სტირლინგის ძრავა მუშაობს ნებისმიერი საწვავით და უხმაუროდ. იგი ძალზედ საიმედო და ეკონომიურია. მის ნაკლს წარმოადგენს მასა და გაბარიტები. რთულია სწრაფმავლობის გაზრდა, მართვა და რეგულირება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 571.
კრახუნა თეთრი

კრახუნა თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან. საუკეთესო მიკროზონებია: სვირი, ობჩა, დიმი. ივ. ჯავახიშვილის განმარტებით, „კრახუნა“ მარცვლის თვისების გამომხატველი იმერული წარმოშობის სიტყვაა. იმერეთში იტყვიან: „მარცვალი პირში სკდება, კრახუნობსო“. ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოში კრახუნა კნატუნას ნიშნავს. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალო ფორმისაა. ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალო ზომის, განიერკონუსური, ხშირად მხრიანი, საშალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ელფერის, მზისკენ მიქცეულ მხარეზე სიდამწვრის ყავისფერი ლაქებით. თხელკანიანია, ნაფიფქი სქლად აქვს გამოხატული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, კნატუნა, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი. ჯიში საშუალო ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164-170 დღეა. მტევნის წონა 140-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შქრიანობა აღწევს 21-23%, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8.5 გ/ლ-ს. მიიღება მაღალხარისხიანი სუფრის ღვინო. ევროპული წესით დაყენებული ღვინო მოყვითალო-ჩალისფერია. ხასიათდება სისრულით, სასიამოვნო გემოთი და ენერგიით. იმერული წესით დაყეებული მუქადაა შეფერილი, მოქარვისფრო-ყვითელია, ხასიათდება თავისებური ჯიშური არომატით, ენერგიით. დავარგებისას ღვინო საგრძნობლად უმჯობესდება, ივითარებს ძლიერ ბუკეტს, ხდება ნაზი და ჰარმონიული. კრახუნას ღვინოს აქვს მწიფე მსხლის გემო, ბალახის ტონები და სასიამოვნო მჟავიანობა. უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 198 გოცირიძე ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 20. ხარბედია მ., „ქართული ღვინის გზამკვლევი“, გვ. 55, თბ., 2013
საკონტინენტთაშორისო თასი (ფეხბურთი)

საკონტინენტთაშორისო თასი (ინგლ. Intercontinental Cup) (აგრეთვე ცნობილი როგორც ევროპის და სამხრეთ ამერიკის თასი და ტოიოტას თასი) — ყოველწლიური საფეხბურთო გათამაშება, რომელსაც ატარებდა ევროპის და სამხრეთ ამერიკის ფეხბურთის კონფედერაციები ამავე კონტინენტების წამყვან ტურნირებში — უეფას ჩემპიონთა ლიგასა და ლიბერტადორესის თასზე გამარჯვებულ კლუბებს შორის. ყოველწლიურად იმართებოდა 1960 წლიდან, ხოლო 1980 წლიდან იმართებოდა იაპონიაში. გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბები არიან „მილანი“, „რეალ მადრიდი“, „პენიაროლი“, „ბოკა ხუნიორსი“ და „ნასიონალი“. ამ კლუბებს საკონტინენტთაშორისო თასი სამჯერ აქვთ მოგებული. სულ საკონტინენტთაშორისო თასი 25 სხვადასხვა კლუბს აქვს მოგებული. გათამაშების უკანასკნელი გამარჯვებულია პორტუგალიური „პორტუ“. 2005 წლიდან საკონტინენტთაშორისო თასი შეცვალა ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატმა, რომელშიც ასევე მონაწილეობენ ჩრდილოეთ ამერიკის, აფრიკის, აზიის და ოკეანეთის წამყვან ტურნირებში გამარჯვებული კლუბები. ქვეყნების მიხედვით ყველაზე მეტი გამარჯვებული არგენტინას ჰყავს. არგენტინულმა გუნდებმა 9-ჯერ მოახერხეს საკონტინენტთაშორისო თასის მოგება და 9-ჯერ დამარცხდნენ. სულ 11 ქვეყნის წარმომადგენლებმა მოახერხეს თასის მოპოვება. სამხრეთ ამერიკულმა გუნდებმა თასი 22-ჯერ, ხოლო ევროპულმა გუნდებმა კი 21-ჯერ გაიმარჯვეს. მოცემულია მწვრთნელთა ტიტულების რაოდენობა მათი ეროვნების მიხედვით. უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა ლიბერტადორესის თასი ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი Intercontinental Club Cup ↑ Intercontinental Cup and FIFA Club World Cup - Winning Coaches. rsssf.com. ციტირების თარიღი: 8 ივნისი 2017.
მარგი ქმედების კოეფიციენტი

მარგი ქმედების კოეფიციენტი, მქკ — სისტემის (მოწყობილობის, მანქანის) ეფექტურობის მახასიათებელი ენერგიის გარდაქმნის ან გადაცემის თვალსაზრისით. განისაზღვრება სასარგებლოდ გამოყენებული ენერგიის შეფარდებით სისტემის მიერ მიღებულ ენერგიის ჯამურ რაოდენობასთან. გამოისახება ფორმულით: η = A Q {\displaystyle \eta ={\frac {A}{Q}}} , სადაც А — სასარგებლო მუშაობა (ენერგია), ხოლო Q — ჯამურად დახარჯული ენერგია. თუ მქკ გამოსახულია პროცენტებში, მაშინ აღნიშნული ფორმულა შემდეგნაირად ჩაიწერება: η = A Q × 100 % {\displaystyle \eta ={\frac {A}{Q}}\times 100\%} . მქკ-ს გამოსათვლელად ენერგიის სხვადასხვა სახეობასა და მექანიკურ მუშაობას გამოსახავენ ერთნაირი ერთეულებით, რომლებიც ემყარება სითბოს მექანიკურ ექვივალენტს და მისთ. ეს საშუალებას იძლევა ერთმანეთს შედარდეს და შეფასდეს სხვადასხვაგვარი სისტემა. მქკ ყოველთვის არის 1-ზე ნაკლები (გამოისახება წესიერი წილადით ან %-ით) და უგანზომილებო სიდიდეა. მაგალითად: თბოელექტროსადგურების მქკ 35-40%-ია, შიგაწვის ძრავებისა — 40-50%, დიდი სიმძლავრის გენერატორებისა და დინამომანქანებისა — 95%, ტრანსფორმატორებისა — 98%. თბურ ძრავებში ყველაზე დიდი მქკ აქვს კარნოს ციკლით მომუშავე ძრავას. განასხვავებენ მანქანის ან მოწყობილობის ცალკეული ელემენტის (საფეხურის) მქკ-ს და სისტემაში ენერგიის გარდაქნათა მთელი ჯაჭვის მახასიათებელ მქკ-ს. სისტემის საერთო მქკ ტოლია კერძო ან საფეხურების მქკ-ების ნამრავლისა. ტექნიკურ ლიტერატურაში მქკ-ს ზოგჯერ ისეთნაირად განსაზღვრავენ, რომ იგი 1-ზე მეტია (მაგალითად თბური ტუმბოს შემთხვევაში). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 430.
ყვითლოდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყვითლოდი შეიძლება აღნიშნავდეს: ყვითლოდი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში; ყვითლოდი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე, სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში.
ედუარდ კალვე

ედუარდ კალვე (ფრანგ. Édouard Calvet; დ. 22 სექტემბერი, 1895, მარსელი — გ. 2 აპრილი, 1966, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, მიკროკალორიმეტრიის დარგის სპეციალისტი, კალორიმეტრების კონსტრუქციის შემქმნელი. მიკროკალორიმეტრიისა და თერმოგენეზის ინსტიტუტის საპატიო პროფესორი და საპატიო დირექტორი. ფიზიკურ მეცნიერებათა ასოცირებული და ფიზიკურ მეცნიერებათა დოქტორი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 340. Édouard Calvet (1895-1966)
კალორიმეტრია

კალორიმეტრია (ლათ. calor — „სითბო“ და ...მეტრია) — აირის, სითხისა და მყარი სხეულის კუთრი თბოტევადობის, აგრეთვე სხვადასხვა ფიზიკურ-ქიმიური პროცესების სითბური ეფექტის გაზომვის მეთოდების ერთობლიობა. კალორიმეტრიული გაზომვებისათვის იყენებენ კალორიმეტრებს, რომელთა კონსტრუქციას განსაზღვრავს გაზომვის პირობები (პირველ რიგში ტემპერატურული ინტერვალი 0.1-4000 K) და საჭირო სიზუსტე. კალორიმეტრია მაღალტემპერატურულია, თუ პროცესი მიმდინარეობს 400 k-სა და მეტი ტემპერატურის დროს, ხოლო თუ გაზომვა თხევადი აზოტის, წყალბადისა და ჰელიუმის ტემპერატურის ფარგლებში მიმდინარეობს, კალორიმეტრია დაბალტემპერატურულია. კალორიმეტრიული გაზომვების შედეგებსფართოდ იყენებენ თბოტექნიკაში, მეტალურგიაში, ქიმიურ ტექნოლოგიაში. კალორიმეტრიას ბიოლოგიაში იყენებენიმ სითბური ეფექტების დასადგენად, რომლებიც თან ახლავს ცხოველმოქმედების პროცესებს. ორგანიზმში გამუდმებით მიმდინარეობს ენდოთერმული (სითბოს შთანთქმით) და ეგზოთერული (სითბოს გამოყოფით) პროცესები. მაგალითად, დადგენილია, რომ ნაწლავის ჩხირი საათში გამოყოფს ~4·10⁻⁹ ჯ (~10⁻⁹ კალ) სითბოს, ადამიანი კი — ~2·10⁵ ჯ (~5·10⁻⁴ კალ). როცა პირდაპირი კალორიმეტრია შეუძლებელია, სითბურ ეფექტს ადგენენ არაპირდაპირი მეთოდებით (არაპირდაპირი კალორიმეტრიით), მაგალითად აირცვლის ინტენსივობის მიხედვით. ამასთან სუნთქვის კოეფიციენტის მიხედვით ადგენენ ორგანულ ნაერთების დაჟანგვაზე დახარჯული O2-ოს რაოდენობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 340.
მანოლის კალომირისი

მანოლის კალომირისი (ბერძ. Μανώλης Καλομοίρης; 14 (26) დეკემბერი, 1883, სმირნა — გ. 3 აპრილი, 1962, ათენი) — ბერძენი კომპოზიტორი, ეროვნული საკომპოზიტორო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი; ათენის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1945). სწავლობდა ათენსა და კონსტანტინოპოლში, 1901-1906 წლებში — კონსერვატორიაში, 1906-1910 წლებში ასწავლიდა ხარკოვის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1911 წლიდან ათენის კონსერვატორიის „ელინიკონ ოდიონის“ პედაგოგი, 1919-1926 წლებში — დირექტორი. 1926 წელს ათენში დააარსა ეროვნული კონსერვატორია, რომლის უცვლელი დირექტორი იყო სიკვდილამდე. 1955-1957 წლებში იყო საბერძენეთის კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. კალომირისი თანამედროვე ბერძნული მუსიკალური სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მისმა ოპერამ „უფროსი ოსტატი“ (1915) საფუძველი ჩაუყარა ბერძნულ საოპერო ხელოვნებას. დაწერილი აქვს ოპერები, სიმფონიები და კამერულ-საფერტეპიანო ნაწარმოებები, სიმღერები, მუსიკალური თეორიის სახელმძღვანელო, კრიტიკული წერილები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 340. ↑ 1.0 1.1 1.2 Anguera J. E. Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana — Editorial Espasa, 1905. — Vol. Suplemento 1961-1962. — P. 234. — ISBN 978-84-239-4500-9 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4889455"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17629741"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q610760"></a> ↑ SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #118910566 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ 4.0 4.1 Каломирис Манолис // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Η Καθημερινή, Ī Kathīmerinī — 1919. — ISSN 1108-9792 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q144999"></a>
ფრანც ჯონი

ფრანც ადოლფ ლუი ჯონი (გერმ. Franz Adolf Louis John; დ. 28 სექტემბერი, 1872, პრიცვალკი, ბრანდენბურგი, გერმანია — გ. 17 ნოემბერი, 1952, ბერლინი) — გერმანელი საფეხბურთო ფუნქციონერი და ფოტოგრაფი. 1900 წლის თებერვალში ის იყო ერთ-ერთი მთავარი ინიციატორი „მიუნხენის ბაიერნის“ დაარსებისა და 1900 წლიდან 1903 წლამდე მისი პირველი პრეზიდენტი.. 2000 წელს, როდესაც ბავარია აღნიშნავდა 100 წლის იუბილეს, კლუბის ხარჯზე რესტავრაცია გაუკეთდა ფრანც ჯონის საფლავს. აგრეთვე დაიდგა ახალი ძეგლი. ფრანც ჯონის დაარქივებული 2007-11-23 საიტზე Wayback Machine. ბიოგრაფია ↑ Schulze-Marmeling, Dietrich (2003). Die Bayern. Die Geschichte des deutschen Rekordmeisters (German). Die Werkstatt, გვ. 637. ISBN 3-89533-426-X.
ვალერიან მადათოვი

ვალერიან (როსტომ) გრიგოლის ძე მადათოვი (დ. 18 (29) მაისი, 1782, შუშა — გ. 4 (16) სექტემბერი, 1829, ბულგარეთი. დაკრძალულია სანქტ-პეტერბურგში) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1826), რუსეთ-სპარსეთის (1826-1928), რუსეთ-ოსმალეთის (1828-1929), რუსეთის სამამულო (1812) ომების მონაწილე. ქართული ცალკეული კორპუსის (1816-იდან), მე-3 ჰუსართა დივიზიის (1828-იდან) მეთაური. 1814 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. XIX საუკუნეში თბილისში, მდინარე მტკვარზე შეიძინა კუნძული, რომელიც შემდეგ მის სახელს ატარებდა (მადათოვის კუნძული). დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“
საჭადრაკო ამოცანა

საჭადრაკო ამოცანა — ჭადრაკში ხელოვნურად შედგენილი პოზიცია, რომელშიც თეთრებმა სვლების გარკვეულ რააოდენობაში უნდა დააშამათონ მეფე. თანამედროვე ამოცანა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: 1) პირველი სვლა უნდა იყოს „მშვიდი“, ანუ ამ სვლით არ შეიძლება ქიშის გამოცხადება, ფიგურის აყვანა (დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში) და მეფისთვის თავისუფალი უჯრის წართმევა; 2) უნდა ჰქონდეს ერთადერთი ამოხსნა; 3) იყოს ეკონომიური, ანუ იდეის განხორციელებაში უნდა მონაწილეობდეს ფიგურების მინიმალური რაოდენობა, არ უნდა იყოს არც ერთი ზედმეტი ფიგურა, რომელიც მხოლოდ ფონის შესაქმნელად არის. დავალების მიხედვით ამოცანები ორ ჯგუფად იყოფა: პირველ ჯგუფს მიეკუთვნება ამოცანები, რომლებშიც შამათი პირდაპირ ცხადდება სვლების გარკვეულ რაოდენობაში. ასეთებია ორსვლიანი, სამსვლიანი, ოთხსვლიანი და მრავალსვლიანი ამოცანები. ამოცანებს ერთმანეთისგან განასხვავებენ საწყის პოზიციაში ფიგურების რაოდენობითაც. არსებობს პაწია, მინიატურა და მერედიტი. პაწიაში ფიგურების რაოდენობა ხუთს არ აღემატება, მინიატურაში - შვიდს, მერედიტში - თორმეტს. ამოცანების შემდგენლები იყენებენ შეტყუების, ცუგცვანგის, დაბმის და სხვა იდეებს. ყურადღება ექცევა ამოცანის დასკვნით პოზიციასაც. კომპოზიციის თეორიაში არსებობს ცნება სწორი შამათი. ეს ისეთი პოზიციაა, რომელშიც გამოცხადებული შამათი ერთდროულად სუფთაც არის და ეკონომიური. სუფთა შამათია, როცა შავი მეფისთვის მიუწვდომელია საშამათო ზონის ყველა უჯრა მხოლოდ იმის გამო, რომ ისინი თეთრი ფიგურების დარტყმის ქვეშაა ანდა მათზე სხვა შავი ფიგურები დგას. ეკონომიური შამათია, როცა მის გამოცხადებაში მონაწილეობს ყველა თეთრი ფიგურა მეფისა და პაიკის გამოკლებით. გიორგაძე თ., ჭადრაკის ანბანი, თბ., 1983. — გვ. 291-292. ↑ Leonardo Da Vinci's 1500 year old Chess Puzzle. // Chess.com. ციტირების თარიღი: 2016-10-02.
პალნე ვერეში

პალნე ვერეში ( უნგრ. Veres Pálné, დაბად. ჰერმინე კაროლინ ბენიცკი, უნგრ. Beniczky Hermin Karolina, სლოვაკ. Hermína Karolína Benická Verešová ; დ. 13 დეკემბერი 1815, ლაზი, დიერ-მოშონ-შოპრონი — გ. 28 სექტემბერი 1895, ვაჩარტიანი, პეშტი) — უნგრელი პედაგოგი და ფემინისტი. ქალთა უფლებების დამცველი. უნგრეთში გახსნა პირველი საშუალო ქალთა სკოლა და დააარსა უნგრეთის ქალთა განათლების ეროვნული ასოციაცია. ჰერმინ ბენიცკი დაიბადა 1815 წლის 13 დეკემბერს ლაზში, რომელიც ავსტრიის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა. ქორწინების შემდეგ, უნგრული ტრადიციის თანახმად, ატარებდა მეუღლის პალ ვერეშის სახელ, პალნეს. ჰერმინის მამა, პალ ბენიცკი იყო პროტესტანტი მიწის მესაკუთრე ნოგრადელების კეთილშობილური ოჯახიდან, ხოლო დედა — ქეროლაინ შტურმანი, წარმოშობით ვაჭრობით გამდიდრებული ოჯახიდან იყო. ვერეშის ბაბუა — მარტონ შტურმანი იყო უნგრელი პატრიოტი და მტკიცე პროტესტანტი. როდესაც პალენი სრულწლოვანი გახდა, იგი გადავიდა პეშტში. იქ გაიცნო და დაუმეგობრდა მწერალ იმრე მადაჩს. ჰერმინი გარდაიცვალა პეშტში 1895 წლის 28 სექტემბერს. პალნე ვერეშმა, თავად განათლებულმა ქალმა, 1869 წელს დააარსა უნგრეთის ქალთა პირველი საშუალო სკოლა. ის ფიქრობდა, რომ გოგონებს უნდა მიეღოთ განათლება, რათა ყოფილიყვნენ თვითკმარნი და ესწავლათ დახვეწილი კულტურის დაფასება, ამავდროულად თავიდან აეცილებინათ ფუფუნებისადმი ლტოლვა, რასაც შესაძლოა გაეკოტრებინა ყველაზე მდიდარი ოჯახებიც კი. გოგონებს უნდა ესწავლათ, რომ ყოფილიყვნენ უფლის წარმომადგენლები მომავალ ოჯახურ ცხოვრებაში და საკუთარ ქცევებში განესახიერებინათ ქრისტიანული იდეალები. თავად სკოლა დაყოფილი იყო 11 კლასად: ოთხი დაწყებითი, ოთხი საშუალო და სამი უფროსი კლასი. საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმა მოიცავდა რელიგიურ კვლევებს, უნგრულ ენას, უნგრულ ლიტერატურას, ესთეტიკას, პედაგოგიკას, ანთროპოლოგიასა და ფსიქოლოგიას, ლოგიკას; ცივილიზაციის ისტორია (განსაკუთრებით ქალებთან დაკავშირებულ საკითხებში), ალგებრას და გეომეტრიას, გერმანულს, ფრანგულს, ხელნაკეთობებს, ვოკალურ და ინსტრუმენტულ მუსიკას, ტანვარჯიშს, მათემატიკას და სტერეომეტრიას, ხატვას. პალნე ვერეში იყო იმედგაცრუებული, ვინაიდან მოსწავლე გოგონების დიდი პროცენტი ვერ ამთავრებდა საშუალო სკოლას. ბურჟუაზიული და არისტოკრატიული ოჯახები, რომელთა ქალიშვილებიც მის სკოლაში იღებდნენ განათლებას, გარკვეული ასაკის მიღწევის შემდეგ ვერ ხედავდნენ შვილების განათლების პრაქტიკულ სარგებელს. უფროს კლასებში სიარული მხოლოდ იმ ახალგაზრდა ქალებისთვის იყო მიზანშეწონილი, რომლებიც აპირებდნენ თავად გამხდარიყვნენ სკოლის პედაგოგები. მაგრამ პალნე ვერეშმა მოახერხა გავლენა მოეხდინა ბურჟუაზიისა და არისტოკრატიის გარკვეულ ნაწილზე, რათა ეღიარებინათ ზოგადად განათლების სარგებლობა ორივე სქესის ბავშვებისთვის. ↑ Bibliothèque natio:nale de France Hermin Veres Pálné // Autorités BnF ფრანგ. платформа открытых данных — 2011. ↑ Mnáč, Vladimír, ed. (1986). "Verešová, Hermína". Slovenský biografický slovník: od roku 833 do roku 1990 [Slovak Biographical Dictionary: from 833 to 1990] (in Slovak). Vol. 6. Martin, Slovakia: Matica slovenská. p. 262. ISBN 978-80-7090-111-3. ↑ De Gubernatis, Angelo. La Hongrie politique et sociale : []. — Digitized by the University of California, 2007. — J. Pellas, 1885. — P. 332. ↑ De Gubernatis, Angelo. La Hongrie politique et sociale : []. — Digitized by the University of California, 2007. — J. Pellas, 1885. — P. 333