laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დე-როხა-ფორტეს ციხე

დე-როხა-ფორტეს ციხე (ესპ. Castillo de la Rocha Forte) — გალისიაში (ესპანეთი), სანტიაგო-დე-კომპოსტელასთან ახლოს მდებარე მცირე ციხესიმაგრის ნანგრევი. პირველად 1253 წერილობით წყაროებშია მოხსენიებული, თუმცა სავარაუდოდ უფრო ადრე უნდა იყოს აშენებული. ციხე სოფელ პადროდან სანტიაგოსკენ მიმავალ სტრატეგიულ გზაზე იყო განლაგებული. ამ გზით სარგებლობდნენ პორტუგალიიდან მომავალი პილიგრიმები. სხვა ციხეებისგან განსხვავებით, ის არ მდებარეობდა მთის წვერზე, არამედ აშენებული იყო ხეობაში, სადაც უკეთესად შეეძლო ეკონტროლებინა სოფლისკენ მიმავალი გზები. დაცვითი ნაგებობის გარდა ციხეს ჰქონდა, ასევე, არქიეპისკოპოსის რეზიდენციის სტატუსიც. 1317 წელს არქიეპისკოპოსად დაინიშნა ბელენგუელ დე ლანდიორა, თუმცა მოსახლეობას ის არ მოსწონდა და მის წინააღმდეგ აჯანყდა. ლანდიორამ აჯანყებულების ყველა ლიდერი სიკვდილით დასაჯა. XV საუკუნეში ირმანდიული აჯანყების დროს ციხე ძლიერად დაზიანდა და მიატოვეს. მოგვიანებით 1472 წელს ციხის კედლები დაშალეს. ფრანკოს პერიოდში ნანგრევები სამალავად გამოიყენებოდა. 1962 წელს ციხის ტერიტორიაზე ელექტო განათება დამონტაჟდა. SÁNCHEZ, Xosé M., PALLARES, Mª Carmen, PORTELA, Ermelindo. Rocha Forte. El castillo y su historia (2004). Junta de Galicia. ISBN 84-456-3788-2. RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Ángel. Las fortalezas de la mitra compostelana y los "irmandiños". (1984). Colección Galicia Histórica. Fundación Pedro Barrié de La Maza Conde de Fenosa. ISBN 84-85728-39-X (Transcrición del Pleito Tabera - Fonseca) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დე-როხა-ფორტეს ციხე Plano del lugar Página de la USC de las Campañas de 2003 e 2004 V Campaña de intervención (2006) - Departamento de Historia I de la USC La arqueología de la fortaleza - Raquel Casal y Fernando Acuña Castroviejo ↑ 1.0 1.1 Timeline. Rocha Forte. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 ივნისი 2015. ციტირების თარიღი: 3 ივლისი 2015. ↑ 2.0 2.1 Castelo da Rocha Forte. ციტირების თარიღი: 1 July 2015
ჰორტენზია

ჰორტენზია (ლათ. Hydrángea) — ყვავილოვან მცენარეთა სახეობა ჰორტენზისებრთა ოჯახიდან, რომელის 70-80 სახეობა არსებობს. ყველაზე პოპულარული სახელწოდებაა დიდფოთოლა ჰორტეზია (ლათ. Hydrangea macrophylla), რომელსაც საბაღო ჰორტეზიას უწოდებდნენ. ჰორტეზიის სამშობლოა იაპონია. კულტურაში დაინერგა XVIII საუკუნის ბოლოს. ფოთოლმცვივანი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. აქვს ფართო, კვერცხისებრი ფოთოლი, ლასტისებრი ყვავილედი, რომლის ცენტრში ორსქესიანი წვრილი, ხოლო გარშემო მსხვილი უსქესო ყვავილებია. ცნობილია ჯიშები, რომელთა ყვავილები ჟოლოსფერი, ვარდისფერი, ცისფერი, თეთრია. ისინი გამოჰყავთ ორანჟერეებსა და ოთახის პირობებში. ყვავის ივნისიდან აგვისტომდე. ამრავლებენ მწვანე კალმით. იყენებენ ბორფიურებისათვის, კარგი მასალაა ყვავილწნულებისათვის. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰორტენზია ლ. ასიეშვილი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 690.
ფილიპ დე მონმორანსი ჰორნი

ფილიპ დე მონმორანსი ჰორნი (ნიდერლ. Filips van Montmorency, Graaf van Hoorne; დ. 1524 — გ. 5 ივნისი, 1568, ბრიუსელი) — გრაფი, ნიდერლანდის ოპოზიციური თავადაზნაურობის ერთ-ერთი ლიდერი XVI საუკუნეში. ნიდერლანდის ბურჟუაზიული რევოლუციის წინა პერიოდში და რევოლუციის დასაწყისში ნიდერლანდის საბჭოს წევრი (1561-დან), ფლანდრიის ფლოტის ადმირალი, გელდერნისა და ზიუტფენის შტატჰალტერი. უკმაყოფილო იყო ესპანელი ჰაბსბურგების პოლიტიკისა ნიდერლანდში, მაგრამ ეწინააღმდეგებოდა ბურჟუაზიულ რადიკალიზმსა და მასების დამოუკიდებელ გამოსვლებს. მონაწილეობდა ხატმებრძოლტა გამოსვლების (1566) ჩახშობაში. 1567 წელს ესპანეთის მეფის ფილიპე II-ის წინაშე ერთგულების ფიცი დადო, მაგრამ ჰერცოგ ალბას ნიდერლანდში ჩასვლის შემდეგ ლ. ეგმონტთან ერთად დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფილიპ დე მონმორანსი ჰორნი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 690.
იასე რაჭველი

იასე რაჭველი (ნამდვილი სახელი იოსებ მეხუზლა დ. 1860, ბაილეთი — გ. 1919, ლაგოდეხი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ბაილეთში. დაამთავრა სოფლის ერთკლასიანი სასწავლებელი. სოფლის სკოლის მასწავლებელმა ბესარიონ ჭიჭინაძემ რვა წლის იასე, მშობლების, მაქსიმეს და ანას თანხმობით წაიყვანა რაჭაში და ორკლასიან სასწავლებელში შეიყვანა. იასემ სკოლა რაჭაში დაამთავრა, დარჩა იქ და შეუერთდა არალეგალურ ორგანიზაციას. ორგანიზაცია ჟანდარმერიამ დახურა. იასე გურიაში გადავიდა და იქ განაგრძო არალეგალური საქმიანობა. ეწეოდა ეთნოგრაფიულ მუშაობას, დააარსა ამხანაგობა „გეორგია“. პოლიციისგან თავი რომ დაეღწია, წავიდა ემიგრაციაში ოსმალეთის იმპერიაში. შეისწავლა თურქული და ბერძNული ენები და აქვეყნებდა წერილებს ქართველებისთვის. იმოგზაურა იტალიაში, საფრანგეთში და სხვაგან. აგროვებდა ეთნოგრაფიულ მასალებს. რაჭველის ფსევდონომით აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ გაზეთებში „დროებაში“, „ივერიაში“, „კვალში“. ავტორია რომანების, მოთხობების და პოემებისა: „მეექვსე ნომერი“, „რაშია ბედნიერება“, „ფერი ფერსა, მადლი ღმერთსა“, „მარიანა“, „უმანკო მსხვერპლი“ „მართალი კაცი“ და სხვა. 1904 წელს დაბრუნდა საქართველოში და თბილისის თვითმმართველობასთან დადო კონტრაქტი გზების ქვებით მოპირკეთებაზე. თავდაპირველად ქვები საზღვარგარეთიდან შემოჰქონდა, შემდგომ კი იღებდა სოფელ კურსებიდან გელათთან. 1907 წელს კონცესიით აიღო მუხრანის ხიდის რკინის კონსტრუქციის მშენებლობა, თუმცა ვალდებულება ვერ შეასრულა. ამის შემდეგ ლაგოდეხში გადავიდა, დაიწყო ხელნაწერი ჟურნალის „ჰერეთის“ გამოცემა. გარდაიცვალა 1919 წელს. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელ ბაილეთში, მოგვარის, ფირალ ნიკოლოზ მეხუზლას გვერდით. შ. ზაქარიძე, „მწერლის გახსენება“ // ლენინის დროშა // N100 გვ. 4 — 1980 წ. იასე რაჭველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
საღირ მახატლისძე

საღირ მახატლისძე — XII საუკუნის მეორე ნახევრის ქართველი დიდებული, ხორნაბუჯის პატრონი, მახატლისძეთა საგვარეულოდან. 1190-იან წლებში აღკვეთა თამარ მეფის ყოფილი ქმრის, გიორგი რუსის საქართველოში შემოღწევის მეორე მცდელობა. არანიდან შემოჭრილ გიორგის საღირ მახატლისძე მის სამ ვაჟთან ერთად შეებრძოლა და, რიცხობრივი უპირატესობის მიუხედავად, სასტიკად დაამარცხა. ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 7, თბ., 1974 მეტრეველი რ., შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973 ცინცაძე ი., ძიებანი რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან (X-XVI სს.), თბ., 1956 ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965 მეტრეველი რ., ქსე, ტ. 5, გვ. 280, თბ., 1980
არვიდ ბერნჰარდ ჰორნი

არვიდ ბერნჰარდ ჰორნი (შვედ. Arvid Bernhard Horn; დ. 6 აპრილი, 1664, ჰალიკო, ფინეთი — გ. 17 აპრილი, 1742, ეკებიუჰოლმი) — შვედეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. ჩრდილოეთის ომის (1700–1721) დროს მონაწილეობდა ნარვის ბრძოლაში (1700); 1704 წელს გენერალი; შვედეთის მეფის ემისარი პოლონეთში, ხელი შეუწყო პოლონეთში სტანისლავ I ლეშჩინსკის გამეფებას და ალტრანშტედტის ზავის 1706 წელს დადებას. 1709–1719 წლებში შვედეთის სამეფოს კანცლერი და სამეფოს საბჭოს პრეზიდენტი (1710–1715). ეწინააღმდეგებოდა კარლ XII-ის დაპყრობით პოლიტიკას, რის გამოც გადააყენეს. 1720–1738 წლებში ისევ კანცლერი იყო. ატარებდა მერკანტილისტურ პოლიტიკას. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: არვიდ ბერნჰარდ ჰორნი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 690.
ტყუბლა-სოკო

ტყუბლა-სოკო (ლათ. Armillaria tabescens) — სოკო ლათ. Physalacriaceae-ის ოჯახისა. ქუდის დიამეტრი 3-10 სმ აღწევს; ნორჩი ქუდი გამობურცულია, შემდეგ ფართო-გამობურცული ფორმისაა, ცენტრში ფართო ბორცვით. ქუდის ზედაპირი მშრალია, მოწითალო-მოყავისფრო ფერის, უფრო მუქი ქერცლით. რბილობი მოთეთრო ან მურა ფერისაა, ძლიერი სუნითა და მწკლარტე გემოთი. ჰიმენოფორი ფირფიტისებრია. ფეხი 7,5-20 სმ სიგრძისაა და 0,5-1,5 სმ სისქის. სპორული ფხვნილი კრემისფერია. სპორების ზომებია 6,5-8×4,5-5,5 მკმ, ელიფსოიდური ფორმისაა, გლუვი. ტყუბლა-სოკო საჭმელი სოკოა. მიჩნეულია გემრიელ სოკოდ. გვხვდება ჯგუფებად. იზრდება ივნისიდან დეკემბრამდე ხეების ტანსა და კუნძზე. სახეობა პირველად აღწერა იტალიელმა ბოტანიკოსმა ჯოვანი ანტონიო სკოპოლიმ 1772 წელს. ტყუბლა-სოკო Index Fungorum-ზე (ინგლისური)
ბასკაკი

ბასკაკი (თურქ.) — მონღოლ ყაენთა მოხელე, რომელიც განაგებდა დაპყრობილ ქვეყნებში გადასახადების აკრეფის და მოსახლეობის აღრიცხვის საქმეს. რუსეთში ბასკაკები XIII საუკუნის შუა ხანებში გაჩნდნენ, მაგრამ უკვე XIV საუკუნის დამდეგს მონღოლეთის ყაენები იძულებული გახდნენ ხარკის აკრეფა რუსი მთავრებისათვის მიენდოთ. ქართულ მატიანეებში ბასკაკები არ მოიხსენიება, თუმცა აღმოსავლეთ საქართველოში მონღოლებს ჰყავდათ გადასახადების ამკრეფი მოხელეები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 222.
ჰორმონული რეგულაცია

ჰორმონული რეგულაცია — ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმის ცხოველმოქმედების რეგულაცია, რომელიც ჰორმონებით ხორციელდება. ორგანიზმის შინაგანი მოქმედებისა და თვითრეგულაციის ერთ-ერთი სისტემა. მჭიდროდაა დაკავშირებული ცალკეული ორგანოებისა და მთელი ორგანიზმის ფუნქციების რეგულაციისა და კოორდინაციის ნერვულ და ჰუმორულ სისტემებთან. ჰორმენების ერთი ჯგუფი მოქმედებს გარკვეულ ე. წ. სამიზნე ორგანოებზე, ხოლო მეორე ჯგუფი — მთელ ორგანიზმზე. მაგალითად, თიროქსინი მოქმედებს უმთავრესად ფარისებრ ჯირკვალზე, ხოლო ინსულინი — ორგანიზმში ნახშირწყლების ცვლაზე. ამა თუ იმ ჰორმონის სიჭარბე ან შემცირება იწვევს მნიშვნელოვან ფიზიოლოგიურ მოშლილობას (ბაზედოვის დაავადება, მიქსედემა, დიაბეტი). ჰორმონული რეგულაცია აღინიშნება მცენარეებშიც რომელიც ფიტოჰორმონების სახელითაა ცნობილი. ჰორმონები მონაწილეობენ ორგანიზმის გენეტიკური სისტემის ფუნქციონირების რეგულაციაშიც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 689.
წალიკა

წალიკა (ლათ. Polygonum hydropiper, სინონ. Persicaria hydropiper) — ბალახოვანი მცენარე მატიტელას გვარისა. ქართლ-კახეთში მას წყლის ინასა და ცხენის ინას ეძახიან, გურიაში – ულტამს, მესხეთში – დათვის ჩაღანდარს, იმერეთსა და რაჭაში – სალდას. წალიკას 35 — 70 სმ-მდე სიმაღლის დაღარული, ქვემო მუხლებით ფესვგამდგარი, მარტივი, ზოგჯერ დატოტვილი ღერო აქვს. მისი ქვედა ფოთოლი ყუნწიანია, ზედა — თითქმის მჯდომარე, ფირფიტის ზედა მხარე ხშირად ლაქიანია. მტევნები გრძელია და წვრილყუნწიანი, მეჩხერ საგველად არის შეკრებილი. ყვავილსაფარი მწვანე ან წითელია, წერტილოვანი ყვითელი ჯირკვლებით მოფენილი. წალიკას აქვს ექვსი მტვრიანა. ყვავილები შეკრებილია თხელ თავთავისებრ ყვავილედებად, რომლებიც თანდათან გადადიან შეფოთლილ ღეროში. ყვავილობს ივნისის ბოლოდან სექტემბრამდე. მისი ნაყოფი ოვალური ფორმის ბრტყელი მარცვალია, მოთავსებულია ყვავილსაფარში. იგი ცალ მხარეს გამობურცულია ან სამწახნაგოვანია, აქვს მუქი რუხი ფერი. მცენარის ახალ ფოთოლს აქვს წიწაკასავით ცხარე გემო, რაც შრობის მერე იკარგება. წალიკა იზრდება მთელ საქართველოში მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე, ჭაობიან ადგილებში, ტენიან მდელოებზე, ხშირად როგორც სარეველა მცენარე. ის ტოლერანტულია ნაწილობრივ დაჩრდილული ადგილებისა და ნაკლებად ნაყოფიერი ნადაგების მიმართ. წალიკა მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული მცენარეა, ის გვხვდება ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, აზიის, ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში. წალიკაში აღმოჩენილია გლიკოზიდი პოლიგოგიპერინი, დიდი რაოდენობით ვიტამინი K, რომელსაც აქვს სისხლის შედედების უნარი შინაგანი სისხლის დენის დროს. ნაპოვნია აგრეთვე ფლავონური გლიკოზიდი რუტინი (რუტინს აქვს ვიტამინ P-ს თვისებები) და სათრიმლავი ნივთიერებები. წალიკას პრეპარატებს იყენებენ საშვილოსნოდან სისხლის დენის, მტკივნეული მენსტრუაციის დროს. მისი ექსტრაქტების გამოყენება შეიძლება აგრეთვე სისხლის ამოხველების, შარდის ბუშტიდან, კუჭიდან და ჰემოროიდალური სისხლის დენის დროს. მცენარეს კრეფენ ხელით, ზაფხულის ბოლოს, ყვავილობის პერიოდში, ხოლო დიდი რაოდენობით დამზადების დროს ხმარობენ ნამგალს. ნედლეულს ჭრიან მიწიდან 10-20 სმ-ის სიმაღლეზე. აშრობენ სწრაფად. შრობის დროს თხელ ფენად აწყობენ და ხშირად აბრუნებენ, ვინაიდან ხანგრძლივი დროით შრობის შემთხვევაში მცენარე შავდება. ნედლეულის შენახვის ვადა 2 წელია. მ. გურგენიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 287. ↑ Water pepper: Persicaria hydropiper. NatureGate. ციტირების თარიღი: 2013-12-30. ↑ სამკურნალო მცენარე უძველესი დროიდან: წალიკა. აგროკავკასია. ციტირების თარიღი: 2022-02-10.
პანონია

პანონია — რომის იმპერიის ანტიკური პროვინცია. შემოსაზღვრული იყო ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან დუნაით, დასავლეთიდან ნორიკუმით და იტალიის პროვინციით, სამხრეთიდან დალმაციით და მეზიით. პანონია მოიცავდა დღევანდელი დასავლეთ უნგრეთის, აღმოსავლეთ ავსტრიის, ჩრდილოეთ ხორვატიის, ჩრდილო-დასავლეთ სერბეთის, ჩრდილოეთ სლოვენიის, დასავლეთ სლოვაკეთის და ჩრდილოეთ ბოსნია და ჰერცეგოვინის ტერიტორიებს. პანონია I საუკუნეში პანონია II საუკუნეში პანონია IV საუკუნეში შუა დუნაის დაბლობი რომის იმპერია რომის პროვინციები Radomir Popović, Rano hrišćanstvo u Panoniji, Vojvođanski godišnjak, sveska I, Novi Sad, 1995. Petar Milošević, Arheologija i istorija Sirmijuma, Novi Sad, 2001. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პანონია Pannonia Pannonia Pannonia Pannonia map Pannonia map Aerial photography: Gorsium - Tác - Hungary Aerial photography: Aquincum - Budapest - Hungary
ალბანეთის გერბი

ალბანეთის გერბი (ალბ. Stema e Shqipërisë — ალბანეთის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. წარმოადგენს დროშის ადაპტირებულ ვერსიას და ეფუძნება გეორგ კასტრიოტ-სკანდერბეგის დროშასა და ბეჭედს. ორთავიანი არწივის თავზე გამოსახული სიმბოლო სკანდერბეგის ჩაფხუტია, რომელიც მამალი თხის რქით ბოლოვდება. ალბანეთის სამთავროს გერბი (1914) ალბანეთის სამეფოს გერბი (1928–1939) ალბანეთის დროშა იტალიური ოკუპაციის პერიოდში (1939–1943) ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკის გერბი (1946–1991) ალბანეთის გერბი (1992-1998) ალბანეთის გერბი (1998–დღემდე) ალბანეთის დროშა ალბანეთის ჰიმნი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალბანეთის გერბი Albania National Emblem In The World All Countries National Emblem დაარქივებული 2007-06-29 საიტზე Wayback Machine.
ჰორმონული პრეპარატები

ჰორმონული პრეპარატები — წამლები, რომლებიც შეიცავენ ჰორმონებს ან მათ სინთეზურ ანალოგებს და რომლებსაც იყენებენ ჰორმონოთერაპიისათვის. განარჩევენ ჰორმონულ პრეპარატებს, რომლებიც შეიცავენ ნატურალურ ჰორმონებს (მზადდება საქონლის ახალი და ახალგაყინული ჯირკვლების, აგრეთვე ადამიანისა და ცხოველების სისხლისა და შარდისაგან), სინთეზურ ჰორმონულ პრეპარატებს და მათ ანალოგებს, რომლებიც ბუნებრივი ჰორმონებისაგან ქიმიური შენებით განსხვავდებიან, მაგრამ ისეთივე ფიზიოლოგიური მოქმედება აქვთ. ჰიპოფიზის (თუთია-ფოსფატი, ქორიონული გონადოტროპინი, შრატისმიერი გონადროტოპინი, პროლაქტინი, პიტუიტრინი და სხვა.) და სინთეზურ (ოქსიტოცინი, ვაზოპრესინი) ჰორმონულ პრეპარატებს იყენებენ ჰიპოფიზის, თირკმელზედა ჯირკვლების, სასქესო ჯირკვლების უკმარისობის, კოლაგენოზების, ალერგიული და თვალის ზოგიერთი დაავადების დროს; ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონულ პრეპარატს — თირეოიდინს — ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის უკმარისობის, სიმსუქნის, ნევროზის დროს; ფარისებრახლო ჯირკვლების ჰორმონული პრეპარატს — პარათირეოდინს — ტეტანიის, სპაზმოფილიის, ალერგიული დაავადებების სამკურნალოდ; კუჭქვეშა ჯირკვლის ჰორმონულ პრეპარატს — ინსულინს და მის წარმოებულებს იყენებენ სისხლში შაქრის შემცველობის დასაქვეითებლად (შაქრიანი დიაბეტის დროს), იმავე მიზნით იხმარება აგრეთვე ინსულინის სინთეზური შემცვლელები — ბუტამიდი, ციკლამიდი, ქლორპრომაზინი; ლიპოკაინი იხმარება ღვიძლის დაავადებების, ათეროსკლეროზის და სხვათა დროს; თირკმელზედა ჯირკვლების ჰორმონული პრეპარატები — კორტიზონი, ჰიდროკორტიზონი, დეზოქსიკორტიკოსტერონი და კორტიზონის სინთეზური ანალოგები — პრედნიზოლონი, პრედნიზონი, დექსამეტაზონი, სინალარი და სხვა. იხმარება რევმატიზმის, ინფექციური პოლიართრიტის, ბრონქული ასთმის, ინფექციური მონონუკლეოზის, ნეიროდერმიტების, ეგზემის და კანის სხვადასხვა დააავდებების, ადისონის სნეულების, თირკმელზედა ჯირკვლების მწვავე ჰორმონული უკმარისობის, ჰემოლიზური ანემიის, გლომერულონეფრიტის, მწვავე პანკრეატიტის და სხვათა დროს; ქალის სასქესო ორგანოების ესტროგენულ (ფილიკულინი ანუ ესტრონი, ესტრადიოლ-დიპროპიონატი, სინესტროლი, დიმესტროლი, სიგეტინი და სხვა) ჰორმონულ პრეპაატებს იყენებენ საკვერცხეების ფუნქციური უკმარისობის, სამშობიარო მოქმედების სისუსტის, ლაქტაციის შეწყვეტის, მამაკაცებში წინამდებარე ჯირკვლის კიბოს დროს; გესტაგენურს (პროგესტერონი, ოქსიპროგესტერონ-კაპრონატი, პრეგნინი) — ყვიტელი სხეულის უკმარისობასთან დაკავშირებული დარღვევების შემთხვევაში; მამაკაცის სასქესო ჰორმონების ჰორმონულ პრეპარატს — ანდროგენულ პრეპარატებს (ტესტოსტერონ-პროპიონატი, ტესტოსტერონ-ენანტატი, მეთილტესტოსტერონი) აქვთ ჰორმონ ტესტოსტერონის (გამოიმუშავებს მამაკაცის სასქესო ჯირკვლები) ბიოლოგიური და სამკურნალო თვისებები; იყენებენ მამაკაცის სასქესო ჯირკვლების ფუნქციის უკმარისობის, მამაკაცებისა და ქალების კლიმაქტერიული, სისხლძრღვოვანი, ნერვული დარღვევების, აკრომეგალიისა და სხვათა დროს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 689.
ბასკების ქვეყანა

ბასკების ქვეყანა, ბასკონია (ბასკ. Euskal Herria) — ეროვნული ისტორიული ოლქი სამხრეთ-დასავლეთ ევროპაში, ბისკაის ყურის სანაპიროზე. ძირითადად მოიცავს ესპანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში ნავარის და ბასკეთის ავტონომიურ რეგიონებს, ასევე საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში ატლანტური პირენეების დეპარტამენტის ნაწილს. მთავარი ქალაქი და ნავსადგური — ბილბაო. ბასკების ქვეყანას უკავია პირენეის მთიანეთის დასავლეთი ნაწილი, კანტაბრიის მთების დადაბლებული აღმოსავლეთი ნაწილი და ბისკაიის ყურის ბორცვიანი სანაპირო. ჰავა - ზომიერი ზღვიური. ფართოფოთლიანი ტყეები. ეროვნული დღესასწაული — 28 მარტი, Aberri Eguna („სამშობლოს დღე“). კატალონიელების ქვეყანა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 222—223.
ლურჯი და ჯონ ქროუს მთების ეროვნული პარკი

ლურჯი და ჯონ ქროუს მთების ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი იამაიკაში. პარკის ფართობია 495,2 კმ² და შეადგენს იამაიკის ტერიტორიის 4,5 %. პარკი გამოირჩევა თავისი ბიომრავალფეროვნებით. პარკი იუნესკოს საცდელ სიაშია 2011 წლიდან, ხოლო 2015 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. Blue and John Crow Mountains National Park ↑ Blue and John Crow Mountains
ჰორმონოთერაპია

ჰორმონოთერაპია — ჰორმონული პრეპარატების სამკურნალო მიზნით გამოყენება. განარჩევენ ჩანაცვლებით (შინაგანი სეკრეციის რომელიმე ჯირკვლის ფუნქციის გამოვარდნისას), მასტიმულირებელ (ენდოკრინული ჯირკვლის ფუნქციის შესუსტებისას), შემაკავებელ ან მაბლოკირებელ (ჯირკვლის მიერ ჰორმონის ჭარბად გამომუშავებისას) ჰორმონოთერაპიას. იყენებენ ასევე მრავალი ისეთი დაავადების დროს, რომელიც არ არის დაკავშირებული ენდოკრინულ დარღვევებთან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 689.
ბასრობა

ბასრობა — ძველი ქართული სატირიკული სამსახიობო ჟანრი. ფართოდ იყენებდნენ ქართულ ხალხურ სანახაოებების— ბერიკაობის და მალანურობის, წარმოდგენებში, აგრეთვე სალაშქრო სახიობაში მტრის გასაკიცხავად. ამის მაგალითია თბილისის ზღუდეზე 626 წელს გამართული „კუკების თეატრის“ წარმოდგენა, რომელშიც დასცინოდნენ ბიზანტიელთა და ხაზართა ლაშქარს (აღწერილია მოვსეს კალანკატვაცის „ალბანთა ისტორიაში“). ფეოდალთა შორის ბრძოლაში დამარცხებულს ბასრობის წარმოდგენაში ძალად ათამაშებდნენ — ქალურად გადააცმევდნენ ან ქალის საქმეს აკეთებინებდნენ და ამრიგად საჯაროდ დასცინოდნენ. „მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, XI საუკუნეში ასეთი ბასრობით დაუმცირებია ლიპარიტ IV-ს სასირეთის ბრძოლაში დამარცხებული ბაგრატ IV-ის მომხრე დიდებული აბუსერი. ჯანელიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 225.
კოორდინატთა ჰორიზონტალური სისტემა

კოორდინატთა ჰორიზონტალური სისტემა, კოორდინატთა ჰორიზონტული სისტემა — ასტრონომიაში კოორდინატთა სისტემა, რომელშიც ძირითადად წრეწირად მიღებულია ჰორიზონტი, პოლუსებად ზენიტი და ნადირი. კოორდინატებია სიმაღლე და აზიმუტი. ცის კოორდინატები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 689.
ჰორიზონტის მხარეები

ჰორიზონტის მხარეები — ჰორიზონტის ოთხი მთავარი წერტილი: ჩრდილოეთი, სამხრეთი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი. ჰორიზონტის მხარეები აღინიშნება ასოებით ჩრდილოეთი — N, სამხრეთი — S, აღმოსავლეთი — E და დასავლეთი — W. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 689.
გურამ მინაშვილი

გურამ ვარლამის ძე მინაშვილი (დ. 25 ნოემბერი, 1936, თბილისი — გ. 1 მარტი, 2015, თბილისი) — ქართველი კალათბურთელი. ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965). საპატიო ნიშნის ორდენისა და ღირსების ორდენის კავალერი. 1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. მაირანოს სახელობის, თასის გათამაშების (იტალია) საუკეთესო მოთამაშე (1958). 1957–1964 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის ნაკრების წევრი. მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1963), ევროპის სამგზის ჩემპიონი (1957, 1959, 1963), ევროპის ქვეყნების ჩემპიონთა თასის მფლობელი (1962), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1953), სამგზის მეორე (1959, 1960, 1961) და მესამე (1965) პრიზიორი. 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, რომელიც რომში ჩატარდა, საბჭოთა კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში 8 მატჩი ჩაატარა და ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 1959 წლის სპარტაკიადის პრიზიორი. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის კათედრის გამგე. დაბადებიდან 75 წლის იუბილესთან დაკავშირებით გურამ მინაშვილი სპორტის სამინისტროსა და კალათბურთის ფედერაციის ხელმძღვანელობამ წმინდა გიორგის ხატითა და საქართველოს ეროვნული ნაკრების სამახსოვრო მაისურით დააჯილდოვა. გუგუშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 707. გურამ მინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი გურამ მინაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი გურამ მინაშვილი — ქართული სპორტი ↑ XVII ოლიმპიური თამაშები 1960, 25 აგვისტო — 11 სექტემბერი. რომი, იტალია.. საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022 ↑ გურამ მინაშვილი. საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-04. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022 ↑ გოჩა კაჭარავა. (27 ნოემბერი, 2011) გურამ მინაშვილი — მსოფლიოს „უგვირგვინო“ ჩემპიონი. მსოფლიო სპორტი. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022
ბასტიონი

ბასტიონი (ფრანგ. Bastion < გვიანდ. ლათ. Bastillio „ვაგებ სიმაგრეს“) — ციხესიმაგრის გალავნის კუთხეებში დატანებული ხუთწახნაგა ნაგებობა, საიდანაც ცეცხლს უშენდნენ მოწინააღმდეგეს. პირველად ბასტიონი იტალიაში გაჩნდა XV საუკუნის დასასრულს, XVI საუკუნეში — რუსეთში. ციხესიმაგრის ბასტიონებს ზარბაზნების დასადგმელად ჰქონდა 1 ან 2 მიწაყრილი. ბასტიონის წინა მხარეს ეწოდებოდა ფასი, გვერდითა ნაწილებს ფლანგები, ზურგის შიდა მხარეს — გორჟა. ორი მეზობელი ბასტიონის ერთმანეთისაკებ მიმართული ნაწილები და მათი შემაერთებელი კედლის მონაკვეთი — კურტინა — ჰქმნიდა ბასტიონის ფრონტს. საქართველოში ზოგიერთ ციხესიმაგრის გალავანს ჰქონდა კუთხეებში იმავე დანიშნულების მრგვალი კოშკები — ბურჯები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 225.
ბატალური ჟანრი

ბატალური ჟანრი(< ფრანგ. Bataille — ბრძოლა), სახვითი ხელოვნების ჟანრი, ასახავს ომსა და სამხედრო ცხოვრებას. ბატალურ ჟანრში მთავარი ადგილი უჭირავს ბრძოლის სცენებს (მათ შორის საზღვაოს) და სამხედრო ლაშქრობებს. მისი მიზანია აღბეჭდოს ომის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი და დამახასიათებელი მომენტი. გადმოსცეს ბრძოლის პათოსი, მებრძოლთა გმირობა, ზოგჯერ კი გახსნას საომარი მოვლენის ისტორიული არსი. ამით ბატალური ჟანრი ისტორიულ ჟანრს უახლოვდება. ბატალური ჟანრი ჩამოყალიბდა XVI-XVII საუკუნეებში, მაგრამ ბრძოლებს ხელოვნებაში ჯერ კიდევ უძველეს დროში ასახავდნენ. ძველი აღმოსავლეთის ქვეყნების (ეგვიპტის, ასურეთის) კედლის მხატვრობასა და რელიეფში გამოსახული არიან მტერთან მებრძოლი მეფეები ან მხედართმთავრები, ალყაშემორტყმული ქალაქები, ლაშქრობები. ძველ ბერძნულ ლარნაკწერაში, ტაძართა ფრონტონებსა და ფრიზების რელიეფზე ასახულია მითური გმირების საბრძოლო მამაცობა. მაღალმხატვრულ დონეზეა ძვ. წ. IV—III საუკუნეების მოზაიკა — ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლა დარიოსთან (ჩვენამდე მოღწეულია ამ ნაწარმოების რომაული პირი). ძვ. რომაულ ტრიუმფულ თაღებსა და სვეტებზე ხშირად გამოხატავდნენ იმპერატორთა დაპყრობით ლაშქრობებს. ბრძოლების თემებზეა შექმნილი შუა საუკუნეების ქსოვილებსა და ხალიჩებზე გამოსახული კომპოზიციები („ბაიეს ხალიჩა“, ასახავს ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობას, დაახლოებით 1073—1083), ევროპისა და აღმოსავლეთი ქვეყნების წიგნის მინიატიურები („დასურათებულ მატიანეთა კრებული“, მოსკოვი, XVI ს.). განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბატალური თემატიკისადმი მიძღვნილი კომპოზიციები XV საუკუნის ქართულ მინიატურულ მხატვრობაში (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H, 1165), მხატვარი-მინიატიურისტი საქმის ცოდნითა და მაღალი პროფესიული ოსტატობით გადმოგვცემს ცხენოსანთა ბრძოლას, ალყაშემორტყმულ სიმაგრეებს, ლაშქრობებს, მებრძოლთა ცხოვრებას, დასჯის ეპიზოდებს და სხვა. ბრძოლის სცენები ზოგჯერ ხატებზეც გვხვდება. ბატალური კომპოზიციები ხშირადაა გამოსახული რელიეფზე ჩინეთსა და კამბოჯაში, ინდოეთის კედლის მხატვრობაში, იაპონიის ფერწერაში. ბრძოლის თმის რეალისტურად გამოსახვა პირველად აღორძინების ეპოქის იტალიელმა მხატვრებმა სცადეს (პაოლო უჩელო (1397—1476), პიერო დელა ფრანჩესკა (1416 ან 1420—1492). ღრმა იდეური შინარსი ჩააქსოვა ლეონარდო და ვინჩიმ „ანგიარის ბრძოლის“ ფრესკისათვის (1503—1506) შესრულებულ კარტონებში. მხატვარმა დიდი ოსტატობით გვიჩვენა გააფრთრებული, სასტიკი შეტაკება და ძმათა შორის ომის „მხეცური უგუნურება“. ასევე დიდი ოსტატობითა და რეალისტურადაა ასახული ბრძოლის სურათები მიქელანჯელოს კარტონზე „კაშინის ომი“ (1504—1506). ტიციანმა ბრძოლის სცენებში რეალური გარემო შეიტანა (ე. წ. „ბრძოლა კადორთა“, 1537—1538), ტინტორეტომ კი ბატალურ კომპოზიციებში მებრძოლთა მრავალრიცხოვანი მასა შეიყვანა („ბრძოლა განთიადზე“, დაახლოებით 1585). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 226—227.
ბურგრიდენი

ბურგრიდენი (გერმ. Burgrieden) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. თემის ფართობია 21,87 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 3 614 ადამიანს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბურგრიდენი ოფიციალური საიტი ↑ Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2022 — DESTATIS, 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q122987347"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739"></a> ↑ GeoNames — 2005. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106"></a>