laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მარია ფონ ჰესენ-კასელი

მარია ფონ ჰესენ-კასელი (გერმ. Maria von Hessen-Kassel, დან. Marie af Hessen-Kassel; დ. 28 ოქტომბერი, 1767 — გ. 22 მარტი, 1852) — დანიის დედოფალი 1808-39 და ნორვეგიის დედოფალი 1808-14 წლებში როგორც თავისი ბიძაშვილის, ფრედერიკ VI-ის მეუღლე. დანიის რეგენტი 1814-15 წლებში, თავისი ქმრის ქვეყანაში არ ყოფნის დროს. მარია დაიბადა 1767 წლის 28 ოქტომბერს ჰესენში, გერმანიაში. იგი იყო ჰესენ-კასელის ლანდგრაფ კარლისა და მისი მეუღლის, ლუიზა დანიელის ქალიშვილი. დედის მხრიდან იგი დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ V-ისა და დედოფალ ლუიზა ბრიტანელის შვილიშვილი იყო, ხოლო ბებიამისი თავისმხრივ დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის მეფე ჯორჯ II-ისა და დედოფალ კაროლინა ბრანდენბურგ-ანსბახელის ქალიშვილი იყო. მამის მხრიდან იგი ჰესენ-კასელის ლანდგრაფ ფრიდრიხ II-ისა და მარია ბრიტანელის შვილიშვილი იყო, მარია ბრიტანელი კი ლუიზა ბრიტანელის ღვიძლი და იყო. 1790 წლის 31 ივლისს, მარია ცოლად გაჰყვა თავის ორმაგ ბიძაშვილ კრონპრინც ფრედერიკს, რომელიც დანიისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან VII-ისა (მარიას დედის ძმა) და დედოფალ კაროლინა მატილდა ბრიტანელის (მარიას ბებიების ძმისწული) ვაჟი იყო. 1784 წლიდან, პრინცი ფრედერიკი თავისი შეშლილი მამის ნაცვლად მართავდ ქვეყანას. 1808 წელს, კრისტიან VII-ის გარდაცვალების შემდეგ, ფრედერიკ VI დანიისა და ნორვეგიის მეფე, ხოლო მარია დედოფალი გახდა. საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ ბონაპარტის ზეგავლენით, 1814 წელს ფრედერიკ VI-ს ნორვეგიის ტახტი ჩამოერთვა და შვედებს გადაეცათ. მარიასა და ფრედერიკს მემკვიდრის სერიოზული პრობლემა ჰქონდათ, თუმცა არა უშვილობის. მათი მრავალი შვილიდან მხოლოდ ორი გოგონა გადარჩა. ამის გამო, ფრედერიკს მემკვიდრედ თავისი რომელიმე ნათესავი უნდა აერჩია. მან თავის მემკვიდრედ თავისი ბიძაშვილი, კრისტიანი აირჩია, ხოლო თავისი ორივე ასული მის ვაჟსა და ძმაზე დააქორწინა კიდევ უფრო დასაახლოვებლად. 1839 წელს, ფრედერიკ VI-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე კრისტიან VIII ავიდა. დედოფალი მარია კვლავ სამეფო კარზე განაგრძობდა ცხოვრებას. 1848 წელს, ტახტი მისმა სიძემ, ფრედერიკ VII-მ დაიკავა, მაგრამ იგი ამ დროისათვის მარიას ქალიშვილთან უკვე განქორწინებული იყო უშვილობის გამო. თავად მარია გარდაიცვალა 1852 წლის 22 მარტს, კოპენჰაგენში, 84 წლის ასაკში. კრისტიანი (1791), გარდაიცვალა ჩვილი; მარია ლუიზა (1792-1793), გარდაიცვალა ჩვილი; კაროლინა (1793-1881), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, პრინც ფრედერიკ დანიელს; ლუიზა (1795), გარდაიცვალა ჩვილი; კრისტიანი (1797), გარდაიცვალა ჩვილი; იულიანა ლუიზა (1802), გარდაიცვალა ჩვილი; ფრედერიკა მარია (1805), გარდაიცვალა ჩვილი; ვილჰელმინა მარია (1808-1891), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, მომავალში მეფე ფრედერიკ VII-ს, თუმცა უშვილობის გამო გასცილდა და იქორწინა მეფე კრისტიან IX-ის ძმაზე, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ჰერცოგ კარლზე, მაგრამ შვილები არც მასთან ეყოლა; Danske dronniger; fortaellinger og karakteristikker af Ellen Jorgensen og Johanne Skovgaard, Kobenhavn H. Hagerup, 1910 Queen Marie Sophie Frederikke at the website of the Royal Danish Collection at Rosenborg Castle
ბეღლეთის ჯამე

ბეღლეთის ჯამე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეღლეთში. ბეღლეთის ჯამე ერთ-ერთი უძველესია აჭარაში. თუმცა მის პირველ ნაგებობას ჩვენამდე არ მოუღწევია და დამწვარა. ახალი შენობა XIX საუკუნეში აუგიათ, მაგრამ დიდი ხნის მანძილზე, 1920–1921 წლამდე, უბრალო ფიცრული ნაგებობა იყო. საბჭოთა პერიოდში მოუწვევიათ ლაზი ოსტატები და შენობა შეუმკიათ ორნამენტებითა და ნახატებით. შენობის საძირკველი ქვისაა, ხოლო საკუთრივ შენობა მუხის ხისგანაა აგებული. მისი ზომებია 8,6 X 15,5 მ. მინარეთი 83 საფეხურიანია და 32 მეტრის სიმაღლისაა. 1573 წლის 26 ივლისით დათარიღებულ დოკუმენტში „ზემო აჭარის ლივის ვრცელი დავთარი“, სოფელი ბეღლეთი მოხსენიებულია ზემო აჭარის ერთ-ერთ სოფლად, რომელშიც 14 კომლი ცხოვრობდა. სავარაუდოა, ჯამეც ამ პერიოდს მიეკუთვნებოდეს. ბეღლეთში აგებული პირველი მეჩეთი წარმოადგენდა თემის ცენტრალურ მეჩეთს და ხეობის ამ ნაწილის ბევრ სოფელს ემსახურებოდა. მათ შორის დიოკნისს, მანიაკეთს, ჯვარიქეთს, ტაბახმელას, ბოძაურს, რიყეთს, დანისპარაულს და სხვა. 1870–იანი წლებისათვის, როცა ახალი მეჩეთი აიგო, ბეღლეთში 126 კომლი, ანუ 330 ადამიანი ცხოვრობდა. ბეღლეთის ჯამეს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ↑ აჭარის ლივის ვრცელი და მოკლე დავთრები, ოსმალური ტექსტი, თარგმანი, გამოკვლევა, კომენტარები და ფოტოასლები გამოსაცემად მოამზადეს ზაზა შაშიკაძემ და მარინა მახარაძემ, თბ., 2011, გვ. 14–18 ↑ Френкель А., Очерки Чурук-Су и Батума, Тифлись, 1879, გვ. 148 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-23.
დიდაჭარის ჯამე

დიდაჭარის ჯამე — მეჩეთი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, სოფელ საციხურში. თავდაპირველად იგი იყო სოფელ დიდაჭარის მეჩეთი. მიეკუთვნება XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისს. რუსეთ-თურქეთის ომის პერიოდში გენერალმა ოსტენ-საკენმა ჯამე გადაწვა, მეორე შენობა კი 1814 წელს ააგეს და ის აჭარისწყლის ხეობის ზედა ნაწილის სოფლებისათვის იყო განკუთვნილი. იგი მალევე დაშალეს და სამ სოფელს: პაქსაძეებს, ბაღლეთსა და დიდაჭარას გადაუნაწილეს. 1828 წელს დიდაჭარის ჯამე ლაზმა ოსტატებმა მდიდრულად შეამკეს. იგი დიდაჭარაში 2002 წლამდე იდგა. შემდგომში ახალი შენობა ააგეს, ხოლო ძველი ამავე ხეობის ზედა ნაწილში მდებარე სოფელ საციხურს გადასცეს. ამჟამად შენობა მნიშვნელოვნად განახლებულია, თუმცა შენარჩუნებული აქვს ძველი იერსახე და ლაზური ხეზე კვეთის ერთ-ერთ გამორჩეულ და უნიკალურ ნიმუშს წარმოადგენს. დიდაჭარის ჯამე უნიკალურია თავისი ჩუქურთმებით. განსაკუთრებით საყურადღებოა წნულები ჯამის კარზე. აგებულია მასიური კაკლის ხისგან. დიდაჭარის ჯამეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.. საციხურის მეჩეთი ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-24.
გორაბერეჟოულის სასახლე

გორაბერეჟოულის სასახლე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ გორაბერეჟოულში. წარმოადგენდა გურიის ერისთავების რეზიდენციას. აშენებული იყო საბრძოლო დანიშნულებით. სახლი აგებულია გორაკზე, XVII-XVIII საუკუნეებში. ერისთავების სასახლე შემორჩენილი არაა, შემორჩენილია გალავნით დაცული საბრძოლო დანიშნულების ციხე-დარბაზი. ციხე-დარბაზი მდებარეობს შემაღლებული გორის ჩრდილოეთ ნაწილში პარკის ტერიტორიაზე. ციხეს მისასვლელი სამხრეთიდან აქვს, ხოლო დანარჩენი სამი მხრიდან გორა მკვეთრად დაფერდებულია. ციხე-დარბაზი ჩრდილო-სამხრეთის ღერძზეა წაგრძელებული. სასახლეს სამხრეთით მიდგმული აქვს 4-6 მ სიმაღლის თავდაცვითი გალავანი. გალავანი ნაგებია რიყის ქვებით კირის დუღაბზე. დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედლები უფრო გრძელია ვიდრე სამხრეთის, ხოლო ჩრდილოეთით გალავანს სასახლე კრავს. სამხრეთით გალავნის კედლების შეერთების ადგილი მომრგვალებულია. გალავანს შემოუყვება სათოფურები. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებზე საბრძოლო ბილიკები ფიქსირდება. ციხის ეზოში, სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში 1.70 მ. სიმაღლის წრიული ფორმის კედელია შემორჩენილი. კედელსა და გალავანს შორის არსებულ სივრცეში ჩადგმულია ბეტონის სხმული ავზი (სიმაღლე 2.50 მ.). სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მოწყობილია ღია მარანი. დასავლეთ კედელთან მიშენებულია საწნახელი (2.5x1 მ), რომელიც ნაგებია პატარა ზომის რიყის ქვებით ხსნარზე. საწნახელის შიდა და გარე პირი ნალესია. ციხე-დარბაზის ფასადი მიმართულია ეზოსკენ და წარმოადგენს შვიდ სვეტზე არსებული შუშაბანდს. სვეტები ნაგებია თლილი ქვიშაქვის კვადრებით რომლებიც ბრტყელი კაპიტელებით მთავრდება. პირველ სართულზე ორი ოთახია. აღმოსავლეთით მდებარე ოთახში ბუხარი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია განლაგებული დასავლეთ კედელში ორი ნიშაა გამოყვანილი. ოთახს იატაკი არ აქვს. მეორე სართულზე ასასვლელი აღმოსავლეთიდან ბეტონის კიბით არის შესაძლებელი რომელიც გალავანს არის მიდგმული. მეორე სართულის ორივე ოთახის შესასვლელი კარი გადის შუშაბანდიან კორიდორში. აღმოსავლეთ ოთახში ჩრდილოეთ კედელში აივანზე გასასვლელი კარია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარი გადის მეორე ოთახში, სადაც ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ბუხარია. დასავლეთ კედელში სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით ასევე აივანზე გასასვლელი კარია. ჩრდილოეთ ფასადზე გამავალი აივანი აღარ არის შემორჩენილი. სასახლე ნაგებია რიყის ქვებით ხოლო ფანჯრებისა და აივანზე გამავალი კარების წირთხლები თლილი ქვიშაქვის კვადრებითაა ამოყვანილი. გადახურულია თუნუქით. ღია მარანი ინტერიერი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 221. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 98.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10763 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-24.
რაიან ლევისი

რაიან ლევისი (დ. 25 მარტი, 1988) — ამერიკელი პროდიუსერი, DJ, ვიდეოგრაფი, ფოტოგრაფი, გრაფიკების დიზაინერი, მუსიკალური ვიდეოების რეჟისორი, რეპერი, სიმღერების ავტორი. 2006 წელს, Mysoace-ზე Macklemore-ის გაცნობის შემდეგ, მათ ჩამოაყალიბეს დუეტი. ერთად გამოუშვეს: „Same Love“, „Thrift Shop“, „And We Danced“, „Otherside (რემიქსი)", „Can't Hold Us“, „Irish Celebration“, „My Oh My“, „Victory Lap“, „Downtown“, „Brad Pitt's Cousin“ and „White Walls“. macklemore.com
ეკის ეკლესია

ეკის იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარი — X-XI საუკუნის ეკლესია საქართველოში, სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ეკში. სოფელ ეკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მთაზე მდებარეობს იოანე ნათლისმცემლის სამონასტრო ანსამბლი, რომლის შუაში აღმართულია ეკლესია (IX-X სს) შიგნით ფრესკების ფრაგმენტებით. ეკლესია დარბაზულია. აქვს ნახევარწრიული აბსიდა და კამაროვანი გადახურვა. ტაძარი ორგანყოფილებიანია: დასავლეთი ნაწილი უფრო დაბალია, ვიდრე აღმოსავლეთი, აბსიდიანი. პირველი მეორისგან ორსვეტზე დაყრდნობილი კედლითაა გამოყოფილი. ტაძრის დასავლეთის ნაწილს გრძივ ღერძზე ორ-ორი ფართო, ხოლო დასავლეთის კედლის ღერძზე გაჭრილი ერთი სარკმელი აქვს. სარკმელთა პირები ორნამენტირებულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, რომლის პირი ასევე ორნამენტირებულია. ტაძრის ეს ნაწილი ადრეული ნაგებობაა (X-XI სს.). უფრო გვიანდელია მასზე მიშენებული მისი აღმოსავლეთი ნაწილი აბსიდითურთ. მას გრძივ კედლებსა და აბსიდის ღერძზე გაჭრილი თითო ვიწრო სარკმელი აქვს. საკურთხეველში დგას კირქვის ტრაპეზი, რომელზეც ჯვარია გამოსახული. ტაძარი მოხატული ყოფილა, რომლისგანაც მხოლოდ ცალკეული ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია ადამია ი. ეკის ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსის ხუროთმოძღვრება, ძეგლის მეგობარი, 1980, N55, გვ.52-62, 1981, N57, გვ.7-19. 1981, N5, გვ.7-19 ტუღუში ა. ეკის ნათლისმცემლის მონასტრის წარწერები, ძეგლის მეგობარი, 1988, N81, გვ.57-60 დუნდუა გ., წირღვავა ვ., ეკის განძი, «ძეგლის მეგობარი, 1971, № 27-28;  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7929 ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-23.
კაროლინა დანიელი

კაროლინა დანიელი (დან. Caroline af Danmark; დ. 28 ოქტომბერი, 1793 — გ. 31 მარტი, 1881) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ VI-ისა და დედოფალ მარია ფონ ჰესენ-კასელის უფროსი ქალიშვილი. კაროლინა დაიბადა 1793 წლის 28 ოქტომბერს კოპენჰაგენში. იგი იყო დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ VI-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია ფონ ჰესენ-კასელის ასული. მისი გადარჩენა სენსაცია იყო, რადგან აქამდე მის მშობლებს უამრავი ბავშვი დაეღუპათ ჩვილობაში. მისი უფროსი ძმის გარდაცვალების შემდეგ, კაროლინა მამის ფავორიტი გახდა. იმის გამო, რომ მეფეს ვაჟი არ ჰყოლია, მას ხშირად მოიაზრებენ კრონპრინცესად. ამის გამო, მის ხელს ბევრი მონარქი თხოულობდა ბრიტანეთიდან, შვედეთიდან, ავგუსტენბურგიდან და ჰესენიდან. 1829 წლის 1 აგვისტოს, მამამისმა იგი თავის ბიძაშვილ ფრედერიკ დანიელზე დააქორწინა. ამის მიზეზი პოლიტიკური იყო, რადგან თუ კაროლინა ტახტს დაიკავებდა, გვერდით ისეთი ქმარი ეყოლებოდა, რომელსაც ასევე ეკუთვნოდა ტახტი და მის შენარჩუნებაზე იზრუნებდა. ქორწინების შემდეგ იგი კრონპრინცესად აღარ იწოდებოდა, სანამ 1848 წელს მისმა ქმარმა კრონპრინცის წოდება არ მიიღო. 1830 წელს სამეფო სასახლეს ცეცხლი გაუჩნდა. მართალია კაროლინამ ხანძრიდან გააღწია, მაგრამ საშინელი დამწვრობა მიიღო. ამის შემდეგ, იგი ამბობდა, რომ მადლობელი იყო, რომ მეგობრები არ ჰყავდა, რომლებიც მის „სიმახინჯეს“ ნახავდნენ. ამის გამო, იგი მთელი დარჩენილი ცხოვრება უბედური იყო. 1858 წელს იგი მეორე ხანძარში მოჰყვა. 1839 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ კაროლინა იშვიათად ჩნდებოდა სამეფო კარზე. მისი ქმარი კი პირიქით, სულ უფრო მაღალ თანამდებობრივ საფეხურებზე ადიოდა და დიდ გავლენას იძენდა. მალე მეფე ფრედერიკ VII-მ ფრედერიკი თავის მემკვიდრედ დაასახელა, მაგრამ 1863 წელს იგი მეფის გარდაცვალებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე დაიღუპა, რის გამოც კაროლინა არასდროს ყოფილა დედოფალი. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ იგი დიდ ვალებში ჩავარდა, რომელთა გადახდასაც მოანდომა დარჩენილი ცხოვრება. იგი გარდაიცვალა 1881 წლის 31 მარტს, 87 წლის ასაკში. Bo Bramsen : Ferdinand og Caroline (Ferdinand and Caroline) (Politikens förlag) Köpenhamn (1969) Kongeriget Danmark--Personalregister til Trap - Volume 1 - Page 144
იფრარის მთავარანგელოზის ეკლესია

იფრარის მთავარანგელოზის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იფრარში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 800 მეტრზე, მესტიიდან 39 კილომეტრში, სოფლის განაპირას, გორაკზე. ეკლესია თარიღდება XI საუკუნით. ნაშენია მოყვითალო შირიმის ქვის კარგად გათლილი ფილების სწორი რიგებით. აღმოსავლეთით ფასადი დარბაზის სივრცისგან გამოყოფილია სამმალიანი კანკელით. გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. ეკლესია მოუხატავს მეფის მხატვარ თევდორეს (მას მოუხატავს ზემო სვანეთის ოთხი ეკლესია), რომელიც მოხსენიებულია 1096 წლით დათარიღებულ კანკელის ფრესკულ წარწერაში, რომელიც ასე იკითხება: მხატვრობაში სახარების მხოლოდ სამი სცენაა წარმოდგენილი: საუფლო დღესასწაულთა ციკლის დასაწყისი სცენები - ქრისტეს ამქვეყნად მოვლინება, განკაცება (ხარება, შობა) და მისი ღვთაებრიობის გამოცხადება (ნათლისღება). იფრარის ეკლესია მთავარანგელოზთა სახელობისაა და ამის შესაბამისად მხატვარმა განსაკუთრებული ადგილი დაუთმო მათ გამოსახულებებს. ვედრების სცენაში ორი მთავარანგელოზის ფიგურა სამეფო საზეიმო სამოსშია. კანკელზე გამოსახული არიან წმინდანები: წმინდა დედანი ბარბარე და ეკატერინე, წმინდა სტეფანე დიაკვანი და დიმიტრი, წმინდა კვირიკე და ივლიტა, აგრეთვე ღვთისმშობელი ყრმით და დედამისი, წმინდა ანა. საგულისხმოა წმინდა გიორგისა და წმინდა თევდორეს ცხენოსანი გამოსახულებანი. ეკლესიის ფასადზე მხატვრობა შემორჩენილი არ არის, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ ის უფრო გვიანდელი ხანის ოსტატს აქვს მოხატული. იფრარის მთავარანგელოზის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. „ჟღერს ქვის ჰარმონია“, ტ.14, გვ. 109, თბ., 2007 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 285. ზემო სვანეთი ↑ თევდორე - ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
სადგერის წმინდა გიორგის ეკლესია

სადგერის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადგერში. თარიღდება XV საუკუნით. ტაძარი ძლიერადაა გადაკეთებული: შელესილია კედელ-კამარები, რის გამოც შეცვლილია პროპორციები: შიდა სივრცე ფართო და გართხმულია. შესასვლელი ორია: დასავლეთითა და ჩრდილოეთით. ფასადების შემკულობას წარმოადგენს გრეხილი ლილვების საპირეები, რომლებიც გარს შემოუვლის ღიობებს და რელიეფები; ტაძარი დაგვირგვინებულია ქვისავე სადა ლავგარდნით. აღმოსავლეთის ფასადი შემკულია ერთი სარკმლით, რომელსაც გარს შემოუვლის გრეხილი ლილვებისაგან შემდგარი საპირე, მის ორივე მხარეს ყურძნის მტევნების რელიეფური გამოსახულებებია. დასავლეთის ფასადს შუაზე კვეთს ჰორიზონტალური სარტყელი. სამეტრიის ღერძზე კარი და სარკმელია განთავსებული. კარის შემკულობას წარმოადგენს გრეხილი ლილვების ორმაგი საპირე, რომელიც სცდება ღიობის ფარგლებს და მის თავზე სწორკუთხა „ტიმპანს“ შემოხაზავს. სადგერის წმინდა გიორგის ეკლესია განთქმული სალოცავი იყო განვითარებულ შუა საუკუნეებში. სადგერი ამ დროს ხდება გარკვეული პოლიტიკური ერთეულის ცენტრი, სადაც შენდება წმ. გიორგის ეკლესია და ციხე. XVIII საუკუნეში დაზიანებული ეკლესია აღდგენილი იქნა მეფე ვახტანგ VI-ის მიერ. 1737 წლით დათარიღებულ, მეფისადმი მიძღვნილ ეპიტაფიაში აღნიშნულია, რომ მეფეს განუახლებია „სადგრის კამარა გებული“. ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით: ფასადებზე უსისტემოდ არის გაბნეული რელიეფური გამოსახულებები. ზოგიერთი მათგანი წმ. გიორგის ცხოვრების ციკლიდან აღებულ სიუჟეტზეა აგებული. სარკმლების ირგვლივ (გარდა სამხრეთი სარკმლისა), ყურძნის მტევნების რელიეფური გამოსახულებებია გაბნეული. გალავნის კედლები, რომელიც 2-3 მეტრითაა ზოგან შემორჩენილი, უხეშად თლილი ქვითაა ნაგები. ბერიძე ვ., „XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება“, თბ., 1994  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11095
ვილჰელმინა მარია დანიელი

ვილჰელმინა მარია დანიელი (დან. Vilhelmine Marie af Danmark; დ. 18 იანვარი, 1808 — გ. 30 მაისი, 1891) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ VI-ისა და დედოფალ მარია ფონ ჰესენ-კასელის უმცროსი ქალიშვილი. დანიის მეფე ფრედერიკ VII-ის პირველი ცოლი. ვილჰელმინა მარია დაიბადა 1808 წლის 18 იანვარს. იგი იყო დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ VI-ისა და მისი მეუღლის, მარია ფონ ჰესენ-კასელის უმცროსი ქალიშვილი. 1828 წლის 1 ნოემბერს, 20 წლის ვილჰელმინა დააქორწინეს მის ბიძაშვილ ფრედერიკზე. ვინაიდან მამამისს ვაჟი არ ჰყავდა, მემკვიდრედ თავისი ბიძაშვილი კრისტიანი დაასახელა და თავისი ორივე ასული კრისტიანის ვაჟებზე დააქორწინა. ამ ქორწინებებით დანიის სამეფო ოჯახის ორი ხაზი უნდა გაერთიანებულიყო. 1814 წლიდან, ამ ორ ხაზს შორის დაძაბული ურთიერთობა იყო და სწორედ ამის აღმოსაფხვრელად გაკეთდა ყოველივე. შემდგომში ვილჰელმინას ქორწილს დიდი ზარ-ზეიმი მოჰყვა მთელ სამეფოში, მაგრამ ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა. ვილჰელმინასა და ფრედერიკის ქორწინება ნამდვილი კატასტროფა იყო, ამიტომაც 1834 წლიდან ისინი ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ, რაც საბოლოოდ 1837 წლის 4 სექტემბერს განქორწინებით დაგვირგვინდა. მათ საერთო შვილი არ დარჩენიათ, ამიტომაც ორივემ მეორე მეუღლის ძიება დაიწყო. ამ ამბიდან სულ ერთ წელიწადში, ვილჰელმინა დაქორწინდა თავისზე ხუთი წლით უმცროს ბიძაშვილზე, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ჰერცოგ კარლზე. მოგვიანებით, კარლის ძმა, კრისტიან IX დანიის მეფე გახდა. 1839 წელს დანიის მეფე ვილჰელმინას ყოფილი მამამთილი, კრისტიან VIII, ხოლო 1848 წელს ყოფილი ქმარი, ფრედერიკ VII გახდა. მან 1848-51 წლებში დანია-შლეზვიგ-ჰოლშტაინის სამწლიანი ომი წამოიწყო. ომში ვილჰელმინა და მისი ქმარი დამარცხდნენ, რის გამოც 1852 წლიდან დრეზდენში, საქსონიაში გადასახლდნენ. 1863 წელს ფრედერიკ VII უშვილოდ გარდაიცვალა და ტახტზე ვილჰელმინას მაზლი, კრისტიან IX ავიდა, რომელმაც ის და კარლი დანიის სამეფო კარზე დააბრუნა. 1864 წელს შლეზვიგ-ჰოლშტაინის საჰერცოგო პრუსიელებმა დაიპყრეს და ვილჰელმინასა და მის ქმარს ჰერცოგ-ჰერცოგინიის ტიტულები ჩამოერთვათ. წყვილი ამის შემდეგ გლუქსბურგის სასახლეში დასახლდა, რომელიც ახლა უკვე გერმანიის იმპერატორის საკუთრებაში შედიოდა. 1878 წელს, ვილჰელმინას ქმარი გლუქსბურგის სასახლეში გარდაიცვალა. კარლსა და ვილჰელმინას შვილები არ დარჩენიათ, თუმცა ვილჰელმინა მესამედ აღარ გათხოვილა და დარჩენილი ცხოვრება განსვენებულ მეუღლეს გლოვობდა. იგი ამ ამბიდან ცამეტ წელიწადში, 1891 წლის 30 მაისს, გლუქსბურგის სასახლეში გარდაიცვალა, 83 წლის ასაკში, უშვილოდ. Oswald Hauser, Waltraud Hunke, Wolfgang J. Müller: Das Haus Glücksburg und Europa. Mühlau, Kiel 1988, ISBN 3-87559-058-9.
ასპინძის ციხე

ასპინძის ციხე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში დაბა ასპინძაში. იგი ქედზეა აშენებული და გალავნით გაერთიანებიული სამი კოშკისგან შედგება. მათგან ორი ოთხკუთხაა, ერთი კი მომრგვალებულკუთხეებიანი. ერთ-ერთ ბურჯში ციხეში შესასვლელი კარია ჩატანებული. ციხე ძლიერაა დანგრეული, მაგრამ აქ ახლაც შეიძლება გაირჩეს ორი პერიოდის - X-XI და XIII-XIV საუკუნეების ნაშენი. ციხე ძველად კონტროლს უწევდა მთელი მტკვრის ხეობას. აქედან კი ერთი გზა მტკვარს მიჰყვებოდა, ამ გზით ქართლის სამეფო საქართველოს სხვა ტერიტორიის გავლით ბიზანტიას უკავშირდებოდა. მეორე გზა მდინარე ითისწყლის აყოლებით ციხისჯვარ-თორში გადადიოდა, მესამე გზა ისტორიულ სოფელ ტამანის, სოფლების - ალასტანისა და გოკიოს გავლით ჯავახეთსა და თრიალეთზე გადიოდა, ხოლო მეოთხე გზა მტკვრის მარცხენა სანაპიროთი სახუდაბელ-ჭობარეთის გავლით ახალციხეში ჩადიოდა. გადმოცემის თანახმად მას განაგებდნენ თავდაპირველად შალიკაშვილები, ხოლო შემდეგ დიასამიძეთა ხელში გადასულა. ასპინძს ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ასათიანი ნ., კვეზერელი-კოპაძე ნ., „ჟღერს ქვის ჰარმონია“, ტ.13, გვ. 88-89, თბ., 2006 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 312. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-23.
ლიკანის პარკი

ლიკანის პარკი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ბორჯომში. პარკი გაშენებულია XIX საუკუნეში (1892-1895 წწ.). კომპლექსში განთავსებულია ნიკოლოზ რომანოვის სასახლე, ყოფილი სამთავრობო რეზიდენცია და ორანჟერეა. პარკი მდებარეობს ბორჯომის უბან ლიკანში, მოიცავს საკმაოდ ვრცელ ტერიტორიას, გაშლილია რთულ რელიეფზე; პარკში დარგულია სხვადასხვა ჯიშის ხეები, რომელთა შორის დაკვალულია მოასფალტებული ფართო გზები. პარკის ტერიტორიაზე განლაგებულია სხვადასხვა პერიოდში აშენებული განსხვავებული ფუნქციის მქონე შენობები: წმინდა გიორგის სახელზე ნაკურთხი მცირე ზომის ეკლესია, სანატორიუმები, საზოგადოებრივი კვების ობიექტები. პარკის ტერიტორიაზე საკმაოდ საინტერესოა 1895 წელს აშენებული მცირე სასახლე, რომელსაც დღესდღეობით სანატორიუმის ფუნქცია ენიჭება, ასევე რომანოვების საკმაოდ დიდი სასახლე კოშკით. პარკის ტერიტორიაზე განთავსებულია წრიული თუ რთული კონფიგურაციის მოზაიკით მოპირკეთებული აუზები; ასევე ლითონის კონსტრუქციაზე მოწყობილი ხიდი, რომელიც მდინარე მტკვარზეა გადებული და პარკის ტერიტორიას მდინარის მეორე ნაპირას განთავსებულ რკინიგზის ხაზთან აკავშირებს; აქედანვეა შესაძლებელი პეტრეს ციხეზე ასვლაც. ლიკანში ისტორიული პარკის არქიტექტურული კომპლექსის რეაბილიტაციის პროექტის განხორციელება მიმდინარეობს „საპარტნიორო ფონდისა“ და მისი შვილობილი კომპანია „ლიკანი რეზიდენსის“ დაფინანსებითა და ორგანიზებით. ლიკანის პარკს 2017 წლის, საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ↑ ლიკანში ისტორიული პარკის არქიტექტურული კომპლექსის რეაბილიტაცია უახლოეს მომავალში დაიწყება ↑ საქართველოს მთავრობის დადგენილება №355, 2017 წლის 21 ივლისი, ქ. თბილისი, კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლისათვის – „ლიკანის პარკისთვის“ ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის განსაზღვრის შესახებ