თარგამოსი

თარგამოსი, თარგმოსი (ებრ. תוגרמה — თორგამა, სომხ. Թորգոմ — თორგომ) — ბიბლიური წარღვნის შემდეგ კავკასიაში მოღვაწე პატრიარქი, ნოეს ძის — იაფეტის ერთ-ერთი შთამომავალი. თარგამოსის წარმომავლობასთან დაკავშირებით არსებობს რამდენიმე ვერსია: ქართლის ცხოვრების მიხედვით თარგამოსი თარშის ძეა და იაფეთის შვილთაშვილი („ესე თარგამოს იყო ძე თარშისი, ძის-წული იაფეთისი, ძისა ნოესი“). აღნიშნულ ტექსტში არ კონკრეტდება იაფეტის რომელი შვილის შთამომავლობაზეა საუბარი. ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ წარმოდგენილ მეფეთა გენეალოგიურ ხეზე მითითებული აქვს შემდეგი თანმიმდევრობა: ნოე>>იაფეთი>>იოვანი>>თარში>>თარგამოსი. აღნიშნული ვერსია წარმოადგენს ქართლის ცხოვრების ბუნდოვანი ნაწილის თავისებურ ინტერპრეტაციას. მაგალითად ბიბლიაში არ ჩანს იოვანის ძის — თარსისის შთამომავლობა. ნ. დადიანი თავის ნაშრომში „ქართველთ ცხოვრება“ ასევე იმეორებს ვახუშტის ჰიპოტეზას: „ქართლი აღეშენა პირველ ქართლოსის მიერ, რომლისაცა სირასა მოუთხრობენ სემისა და იაფეთისაგან ისტორიანი სომეხთა და ქართველთანი ესრეთ, ვითარმედ: ჰყვა მას მემკვიდრედ ავინან და შემდგომად ავინანისა თარშის და თარშისა შემდგომად თარგამოს. და ესე იყო მამა არმანთა, გრიზთა, მოვაკანთა, ჱერთა, ლეკთა, მეგრელთა და კავკასთა“. მოვსეს ხორენაცი თარგამოსს ასევე მიიჩნევს თარშის ძედ, მაგრამ თარში გამოჰყავს არა იოვანის არამედ ღამერის შვილად. აღნიშული თანმიმდევრობით ირღვევა ბიბლიის ტექსტი, სადაც ღამერის ძედ თირასი მოხსენიებული საერთოდ არაა. თარგამოსის გენეალოგია მოვსეს ხორენაცის მიხედვით ასეთია: ნოე>>იაფეთი>>ღამერი>>თარში>>თარგამოსი. მხითარ აირევანეციც იმეორებს მოვსეს ხორენაცის თანმიმდევრობას (Japheth, Gamer, Thiras, Thorgom, Haic). ზოგიერთი წყარო გამოდის ბიბლიის ინტერპრეტაციიდან, რომლის მიხედვითაც თარგამოსს მიიჩნევენ იაფეთის შვილის — ღამერის ძედ. და თედო ჟორდანიაც ასევე იზიარებს აღნიშნულ ვერსიას: „ქართლის ცხოვრების“ ლეგენდები იოსებ ფლავიოსის აზრით ადრე ივერიელებს თობელები ეწოდებოდათო, რადგანაც ისინი იაფითის ძის თობალის შთამომავლები არიანო, ხოლო სომხებს კი მიიჩნევს სემის შვილიშვილ იულის შთამომავლებად. ასურულ ლურსმნულ დამწერლობებში გვხვდება ქალაქი თეგარამა და ტომი ”თილგარიმუ”, მდებარე მცირე აზიის აღმოსავლურ ნაწილში, მდ. ევფრატის აუზის ჩრდილოეთ ნაწილში (ებრ. בית תוגרמה, ბეთ თორაგმას ახსენებს წინასწარმეტყველი იეზეკიილი 27,14 და 38,6). ებრაულ ლიტერატურაში შუა საუკუნეებში სიტყვა თრაგმოსი გამოიყენებოდა დღევანდელი თურქეთის აღსანიშნავად. ლეონტი მროველი და დავით ბაგრატიონი თვლიან, რომ „თარგამოსიანებმა“ დატოვეს ბაბილონი და დასახლდნენ არარატისა და მასისის მიმდებარე ტერიტორიებზე. სომხები და ქართველები თვლიდნენ თავს თარგმოსის შთამომავლებად, მაგრამ აღნიშვდნენ რომ მათ „ასკენაზის ხალხებს“საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} ! (ასკენაზი თარგმოსის უფროსი ძმა იყო) ეძახდნენ, ხოლო შემდეგ კი მათ ხალხებს „თარგმოსის სახლი“ დაარქვეს. ლეონტი მროველის აზრით თარგმოსს რვა შთამომავალი(ვაჟი) ჰყავდა: ჰაოსი (სომხ. Հայկ — ჰაჲკ) — სომეხთა წინაპარი, ისტორიული სომხეთის პირველი მამასახლისი. მისგან და მისი ვაჟისაგან, არმენაკისაგანსაჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !, ისტორიკოსები აწარმოებენ სიტყვას არმენია. ქართლოსი — ქართველთა ეპონიმი. ქართლისა და ქალაქ ქართლის დამაარსებელი. ბარდოსი — რანელთა წინაპარი. ისტორიული რანისა და ქალაქ ბარდის დამაარსებელი. მოვაკანოსი — მოვეკანთა წინაპარი. ისტორიული მოვაკანისა და ქალაქ მოვაკანის დამაარსებელი. ლეკოსი — ლეკების წინაპარი. ჰეროსი — ჰერების წინაპარი. ისტორიული ჰერეთის და ქალაქ ჰერეთის დამაარსებელი. კავკასოსი — ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა („კავკასიანთა“, სავარაუდოდ ჩეჩნებისა და ინგუშების) წინაპარი. ეგროსი — ეგრების ანუ დასავლეთ ქალთველების წინაპარი. ეგრისის ლეგენდარული დამაარსებელი. თარგამოსს ქართლის ცხოვრების მიხედვით წილად ხვდა კასპიისა და შავ ზღვას შორის ტერიტორია: ხოლო ქუეყანა იგი, რომელი წილით ხდომოდა, ესე არს საზღვარი ქუეყანისა მისისა: აღმოსავლით ზღუა გურგენისა, დასავლით ზღუა პონტოსა, და სამხრით ზღუა ორეთისა, და ჩრდილოთ მთა კავკასია... ...ხოლო ჰაოს დაემკჳდრა საყოფელთა მამისა თჳსისა თარგამოსისთა, და დაიპყრა ქუეყანა ჩრდილოთ, ვითა დამიწერია: სამჴრით მთით ორეთისითგან, აღმოსავლით ვიდრე ზღუადმდე გურგანისა, და დასავლით ვიდრე ზღუადმდე პონტოსა. — ლეონტი მროველი, „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა“, ქართლის ცხოვრება. მოსე ჯანაშვილი აღნიშნულ საზღვრებს შემდეგნაირად წარმოგვიდგენს: აღმოსავლით გურგანის ზღვა, რომელსა აწ გილანის ზღვად სახელსდებენ. დასავლით — ზღვა პონტოსი, რომელსა აწ შავ ზღვად სახელსდებენ, სამხრით — მთა ორეთისა, რომელ არს ქურთთა ქვეყანასა, პირისპირ მიდიისა, ჩრდილოთ — მთა კავკასია, რომელსა სპარსნი იალბუზს უწოდებენ. ↑ ↑ ფოლიო. უცხო სიტყვათა ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ↑ ძველი აღთქმა. 10:1-4 ↑ Historie Chronologie par Mikhthar D'Airivank (15 გვ.) - M. Brosset 1869. გვ.11 ↑ ძველი აღთქმა. 10:1-4 (თანამედროვე ქართული) ↑ „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა“ - თ. ჟორდანია 1893 წ. ↑ მოსე ჯანაშვილი „ქართველთა მატიანე“: „ქართლის ცხოვრების“ ლეგენდები, საქართველოს ისტორიის დასაწყისი. I — 1. საქართველოს დამაარსებელნი (მამასახლისნი). გვერდები: 111, 112, 113. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. თბილისი, 1903. ↑ მოსე ჯანაშვილი „საქართველოს ისტორია უუძველეს დროითგან 985 წლ. ქრ. შ.“. ტომი I, გვერდი — 8 —. ტფილისი, ელექტრონითმბეჭდავი ამხ. „შრომა“. მიხეილის პრ. №65, 1906. ↑ ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია“ (მ. გ. ჯანაშვილის რედაქტორობით), 1904 წ. გვ. იჱ