laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
განთავისუფლებული ქალის ძეგლი

განთავისუფლებული ქალის ძეგლი (აზერ. Azad qadın heykəli) — ფუად აბდურახმანოვის ერთ-ერთი ნამუშევარი ქალაქ ბაქოში. ძეგლი შეიქმნა და დაიდგა 1960 წელს გურბანოვის და ჯ. ჯაბარლის ქუჩების კვეთაზე. იგი იყო შთაგონებული ჯაბარ ჯაბარლის პიესის „სევილის“ პერსონაჟის მიერ. ჩადრის გადაგდება გამოხატავს აზერბაიჯანელი ქალების განთავისუფლების იდეას. ეს იდეა გამოიხატება იმაში, რომ ქალებს ასევე გააჩნიათ უფლება მიიღონ განათლება და მონაწილეობა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ↑ Известия, Газета Азербайджанские. Газета Азербайджанские Известия - Символ женской свободы - Культура - Новости. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-04-04. ციტირების თარიღი: 2018-06-30.
მადინა ალიევა

მადინა ალიევა (აზერ. Mədinə Vaqif qızı Əliyeva) — ბალეტის მსახიობი და ქორეოგრაფი ქალი. აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2002), პრემია „ოქროს დერვიშის“ და „ზირვიას“ ლაურეატი. 1999 წელს შეასრულა გიულნაგას როლი აფრასიაბ ბადალბეილის ბალეტ „ქალწულის კოშკში“. 2012 წელს დადგა ვოლფჰანგ ამადეუს მოცარტის ცეკვა „ასე იქცევა ყველა“ მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. 2014 წელს განახორციელა ფიქრეთ ამიროვის „ათას ერთი ღამის“ დადგმა ბელორუსიის მუსიკალურ თეატრში (მინსკი). ↑ e-qanun.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-09-12. ციტირების თარიღი: 2018-06-30. ↑ Балет «Девичья башня» // www.azer.com ↑ "COSI FAN TUTTE" Вольфганга Амадея Моцарта поставлен в Баку. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-03-26. ციტირების თარიღი: 2018-06-30. ↑ «Тысяча и одна ночь» Фикрета Амирова на сцене Беларуссии.
ვისკაშა

ვისკაშა (ლათ. Lagostomus maximus), ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 66 სმ, კუდისა - 20 სმ. სხეული შემოსილი აქვს ხშირი და რბილი ბალნით. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში — არგენტინის პამპასებში. იკვებება ბალახოვანი მცენარეებით იყენებენ ხორცსა და ტყავს. ვისკაშას სპობენ როგორც საძოვრების მავნებელს. ქსე, ტ. 4, გვ. 423, თბ., 1979
თეიმურაზ ბერიძე (ისტორიკოსი)

თეიმურაზ ბერიძე (დ. 1932 — გ. აპრილი, 2015) — ქართველი ისტორიკოსი, თბილისის ისტორიის მკვლევარი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2008). თეიმურაზ ბერიძემ 1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1958–1962 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა მუზეუმში, 1980–1987 წლებში ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის დირექტორი იყო. 1989 აირჩეს ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის შუა საუკუნეების არქეოლოგიური გათხრების გამგის თანამდებობაზე. 1990 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „საქართველოს დედაქალაქის აგლომერაციული გარემოს ფორმირებების ისტორიული პროცესები (ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია)“. ბერიძის კვლევის საგანი იყო თბილისის (IV-XX სს.) ისტორიის, ყოფისა და კულტურის საკითხები. „მხატვარი ვანო ხოჯაბეგოვი“ (1970) „და აღმოცენდა თბილისი“ (1977) „ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია“ (1977) „ძველი თბილისის სურათები“ (1980). ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 341, ISBN 99928-20-32-2. თეიმურაზ ბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ თეიმურაზ ბერიძე. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 6 ივლისი, 2018.
ადელხანოვის ტყავის ქარხანა

ადელხანოვის ტყავის ქარხანა — ტყავის ქარხანა თბილისში, რომელიც გახსნა 1875 წელს კაპიტალისტმა გრიგოლ ადელხანოვმა. 1886 წლიდან ქარხანაში ძირითადი საწარმო მექანიზებული იყო და იყენებდა ელექტროენერგიას. 1900 წელს საწარმოში დასაქმებული იყო 215 მუშა. ქარხანა ადგილზე ნედლეულს ამუშავებდა და ტყავით ამარაგებდა კავკასიის ჯარების საინტენდანტოს. ტყავის ნაწილს იყენებდნენ ამავე ქარხნის ფეხსაცმელების წარმოებაში, ხოლო დანარჩენს ასაღებდნენ მთელს კავკასიასა და ამიერ კავკასიის მხარეში. ადელხანოვის ტყავის ქარხნის პროდუქციის საერთო ღირებულება შეადგენდა 65 000 მანათს. 1900 წელს 750 000 მანათზე მეტს 1890-იან წლებში გ. ადელხანოვმა დააარსა სააქციო საზოგადოება (საქმიანობას შეუდგა 1897 წელს) რომელშიც გაერთიანდა ტყავ-ფეხსაცმლის და ქეჩის ყველა საწარმო. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ქარხანა გადავიდა სახელმწიფოს საკუთრებაში და დაერქვა ვლადიმერ ლენინის სახელობის №1 ქარხანა. 1995 წელს ამ ქარხნის ადგილას დაარსდა სააქციო საზოგადოება „ოქროს საწმისი“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 88. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ , 2002. გვ. ↑ რატომ აუკრძალეს თავად ამატუნის საპნის მტკვრის პირას ხარშვა - რა იწარმოებოდა მე - 19 საუკუნის თბილისში?!. კვირის პალიტრა (31 იანვარი, 2018). ციტირების თარიღი: 2 ივლისი, 2018.
თბილისის დედა ციხის (ნარიყალის) არქეოლოგიური გათხრები

თბილისის დედა ციხის (ნარიყალის) არქეოლოგიური გათხრები — სისტემატიური არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1966 წელს შოთა რუსთაველის იუბილესთან დაკავშირებით. ციხის ზღუდეთა და გოდოლთა პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს იმის გამო რომ ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე, მის ხელში ჩასაგებად წარმოებული ბრძოლების შედეგად მრავალჯერ არის დანგრეული, დაზიანებული, აღდგენილი და გადაკეთებული. ტაძრის მშენებლობისთვის გამოყენებულია შუა ფეოდალური მოჭიქული და მოუჭიქავი კერამიკა. აღმოჩენილია გვიანი ფეოდალური ხანის ნამუშევრები, მოჩუქურთმებული ნივთები და ქვათლილებით შემოსილი ნაშთი. კედლები ფრესკით იყო მოხატული, ეს უნდა იყოს ვახუშტისეული ეკლესია გუმბათიანი. აღნაგობით და მორთულობით ეს ტაძარი მეტეხის ტაძრის ორეულია. დედა ციხის ტაძარს ოდნავ წაგრძელებული სწორკუთხედის მოყვანილობა აქვს. ნაშენებია ქართული აგურით და დაკუთხული ქვებით. შესწავლისას კედლების ზედა ნაწილები და გუმბათი შიგნით იყო ჩაქცეული. შენობა გარედან ღია ფერიის ქვათლილებითაა შემოსილი. ეკლესიას ეტყობა ცეცხლის, აფეთქების კვალი, რაც მეტყველებს იმაზე რომ მაჰმადიანი დაპყრობლები ამ შენობას სხვა დანიშნულებისთვის იყენებდნენ. ასევე აღმოჩენილია სხვა აგურის ნაგებობებიც, ერთი შიგნიდან კარგადაა შელესილი. დედა ციხეზე მრავალრიცხოვან საგანთა შორის ნაპოვნია მოუჭიქავი კრამიტი, ცისფრად მოჭიქული კრამიტი და შორენკეცები, ფაინსისა და ფაიფურის მდირული ჭურჭელი, მინის ჭურჭელი, ქალის ძვირფასი ფეხსაცმელი, სატყორცნი ბირთვები, ნაწილი ციხის მარაგს ეკუთვნოა ნაწილი შემოტევების დროს დარჩა. ასევე აღმოჩენილია რკინის ხელსაწყოები, თიხის ყალიონები, სპილენძის მონეტები. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 506, თბ., 2002
ამქრის საღვთო

ამქრის საღვთო — ამქრობა, შეგირდის დალოცვა. იმართებოდა გაზაფხულზე, აღდგომის ორშაბათიდან ამაღლებამდე. საღვთოს იხდიდა ყველა ამქარი. ამქრის საღვთო ქალაქგარეთ, ორთაჭალის ბაღებში იმართებოდა. ვაჭრული ამქრიდან ბაღი ჰქონდათ მიკიტნებსა და მეწვრილმანეებს, ხოლო ხელოსნებიდან — დურგლებსა და დერციკებს. ხარაზები ხოჯავანქთან ახლოს, ე. წ. „საქეიფო სახლებში“ იხდიდნენ საღვთოს. იგი იმართებოდა ხელობის დამაარსებელი მფარველის პატივსაცემად, ეძღვნებოდა ხელს, ხელობის სიმბოლოს. ამქრობისათვის წინასწარი სამზადისი ევალებოდა იგითბაშს — ამქრის შიკრიკს, რომელიც აუწყებდა მის წევრებს საღვთოს გამოცხადების თარიღს, უსტაბაში კი აგროვებდა „ფსონს“ (ამქრის ჩატარებისათვის საჭირო თანხა) ოსტატებსა და სარგლებს შორის. წვეულების დროს შეგირდებს ოსტატებისათვის საჩუქარი უნდა მიერთმიათ. უსტაბაშის სახელოსნოდან დილიდანვე ამქრის დროშა იყო გაშლილი, საღვთოს დაწყებამდე ნახევარი საათით ადრე უკრავდნენ ზურნას, შლიდნენ ხალიჩებს. მედროშე დროშას გამოიტანდა და მთელი ამქარი ქალაქგარეთ მიემართებოდა. შეგირდს გამოცდის მიზნით რაიმე უნდა დაემზადებინა, რასაც გამოცდილი ხელოსნები ამოწმებდნენ, შემდეგ უსტაბაში დალოცავდა შეგირდს და სამჯერ გააწნავდა სილას, რაც თითქოს მათ შორის არსებული უფროს-უმცროსობის ზღვრის წაშლის სიმბოლური გამოხატულება იყო. დალოცვის შემდეგ შეგირდს ჭრელ აბრეშუმის სარტყელს — ბაღდადს შემოარტყამდნენ. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 292, ISBN 99928-20-32-2.
ფეთხაინი

ფეთხაინი — მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ქვემო უბანში მდებარე ერთ-ერთი მიკროუბანი. უბანის სახელი მომდინარეობს შუა საუკუნიდან. ბეთლემის (ფეთხაინის) მაცხოვრის შობის ეკლესიისაგან, ქართული წერილობით წყაროებში ფეთხაინი გვხვდება 1724 წელს შედგენილ გასამყრელო სიგელში, როგორც სახლის ერთ-ერთი მიჯნა. „ნასყიდი სახლი ფეთხაინის ქვეშ“ ( დოკუმენტები N 111). თბილისის ჰურიათა ბაგინი ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 867, ISBN 99928-20-32-2.
ებრაელები თბილისში

ებრაელები თბილისში — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი მოსახლეობა. აქ ისინი 26 საუკუნის წინ დასახლდნენ. ასეთი ვარაუდის საბაბს მკვლევრებს აძლევს ძველი თბილისის ტოპონიმები: „ურიათუბანი“ და „ფეთხაინი“. ეს უკანასკნელი ებრაულად სასაფლაოს ნიშნავს, ებრაული სასაფლაოს არსებობა კი თავისთავად გულისხმობს სინაგოგისა და ებრაული თემის არსებობასაც, რომელიც, ალბათ, სიონის მახლობლად, ფეთხაინის შეღმართზე იქნებოდა. ფიქრობენ, რომ ებრაელები მცხეთაში დასახლებიდან მცირე ხნის შემდეგ უნდა გადმოსულიყვნენ თბილისში. თბილისელი ებრაელების სახელი წერილობით წყაროებში დავით აღმაშენებლის დროისათვის ჩნდება და XIII საუკუნის შემდეგ ქრება. XIX  საუკუნიდან მათ კვლავ იხსენიებს საისტორიო წყაროები. თბილისის სტატისტიკური ცნობების მიხედვით, ქალაქში 1825 წელს დროებითი მცხოვრები 58 ებრაელი ყოფილა. ზოგი მკვლევრის აზრით, ისინი ქართველი ებრაელები უნდა ყოფილიყვნენ, რადგანაც ევროპელი ებრაელების მიგრაცია თბილისში XIX საუკუნის 40-იან წლებზე ადრე არ დაწყებულა. 1864 წლისთვის, თბილისში ითვლებოდა 400 ებრაელი, 1876 წელს — 1100, ხოლო 1901 წელს — 3000. თბილისის ებრაელების ძირითად ნაწილს ევროპელი ებრაელები შეადგენდნენ, მცირე ნაწილს — ქუთაისის გუბერნიიდან და ახალციხის მაზრიდან გადმოსახლებული ქართველი ებრაელები. ერთობ მცირე იყო მთიელი ებრაელების რაოდენობა თბილისში. XX საუკუნის მომდევნო ათწლეულებში ქართველი ებრაელების რაოდენობა ქალაქში გაიზარდა და 1979 წლის აღწერით, აშქენაზებთან ერთად თითქმის 15 ათასს მიაღწია. შემდგომ წლებში ისრაელში ემიგრაციასთან დაკავშირებით ებრაელების რაოდენობამ საგრძნობლად იკლო და 1989 წლის აღწერით ქალაქში უკვე 6828 აშქენაზი და 6645 ქართველი ებრაელი ცხოვრობდა, ისინი ქალაქის მოსახლეობის 1 პროცენტზე ცოტა მეტს შეადგენდნენ. მომდევნო წლებში მათი რაოდენობა კიდევ უფრო შემცირდა. თბილისში არის საქართველოს ებრაელთა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული სახელმწიფო მუზეუმი, ებრაელების კულტურული ორგანიზაციები. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ 433
დაბლა ციხე

დაბლა ციხე — თბილისის საფორტიფიკაციო სისტემის ნაწილი, ქალაქის ისტორიული ნაწილის სამხრეთით, ციხის უბანში. ადგილის სახელად „დაბლა ციხე“ გაჩნდა როსტომ მეფის მიერ XVII საუკუნის 30-იან წლებში ციხისა და ქალაქის გამყოფი კედლის (კალის ციხიდან მეტეხის ხიდამდე) აგების შემდეგ. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, „მეფემან როსტომ, ჩამოზღუდა კალა ციხიდამ ხიდის ყურამდე და მისცა სპარსთა; ...არს კუალად დაბალს ციხესა შინა ეკლესია გუმბათიანი და აწ ცარიელი, და სხუანი გუმბათიანნი არიან. ...ხოლო ხიდის ყურს აღაშენა მეჩითი შაისმაილ“. დაბლა ციხეს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა წავკისისწყალი, აღმოსავლეთიდან — მტკვარი (მეტეხის ხიდთან), ჩრდილოეთიდან — ახლად შემოზღუდული კედელი, დასავლეთიდან — კალის ციხე. წავკისისწყლის მარცხენა ნაპირს აყოლებულ კედელში დატანებული „აბანოს კარით“ დაბლა ციხე უკავშირდებოდა აბანოთუბანს, ხოლო ქვემო მოედანზე (ახლანდ. ვახტანგ გორგასლის მოედანი) გადიოდა ჩრდილოეთიდან კალის ციხიდან ჩამოზღუდულ კედელში დატანებული „ციხის კარით“. დაბლა ციხეში ძირითადად თბილისელი მაჰმადიანები ცხოვრობდნენ. აქ იდგა სომხური გრიგორიანული „ციხის დიდი ეკლესია“ და „ციხის პატარა ეკლესია“ (მთავარანგელოზის), მეტეხის ხიდთან — შიიტების მეჩეთი, „ბერძენხანაში“ — წმ. ეკატერინეს ბერძენთა ეკლესია. პაპუნა ორბელიანის ცნობით, 1750 წელს „ბძანა მეფემან და აღიღეს გალავანი ქალაქისა, რომელი იყო ციხესა და ქალაქს შუა და გააერთნეს ციხე და ქალაქი“; თეიმურაზ II-ის ამ ღონისძიებით მუსლიმანთა კომპაქტურად დასახლებული უბანი მოიშალა და დანარჩენ ქალაქს შეუერთდა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 405, ISBN 99928-20-32-2. ბერიძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012.
ივერიის ღვთიშობლის ხატის ეკლესია

ივერიის ღვთიშობლის ხატის ეკლესია — ქართული მართმადიდებლური ეკლესია. მდებარეობს ნაძალადევში, მტკვრის მარცხენა მხარეს (რკინიგზის გადასასვლელი ხიდის მახლობლად), ნიკოლოზ ხუდადოვისა და ეროსი მანჯგალაძის ქუჩათა შესაყარზე. ეკლესიის ხსენება XIX საუკუნე 90-იან წლებში დაიწყეს აქ დასახლებული რკინიგზის მუშა-მოსამსახურეებმა საზოგადო მოღვაწის გ. ჩარკვიანის მოთავეობით. ეკლესიის აგება 1899 წლის 25 თებერვალს დაუმთავრებიათ. 1900, 1904, 1910 თბილისის გეგმებზე ეკლესია დატანილი არ არის, გვხვდება მხოლოდ 1913 თბილისის გეგმაზე N321ა-თი " Церковь Ивсрской Божьей Матери". საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესია გაუქმდა. 1925 იქ განთავსდა წიგნების სააქსოვი საწარმო "სპარტაკი". 1927-1929 წლებში ეკლესია გადააკეთეს საზოგადო აბანოდ, რომელიც XX საუკუნის 90-იან წლებამდე მოქმედებდა. მომდევნო წლებში ძველი ეკლესია აღადგინეს. ფუნქციონირება დაიწყო XX საუკუნის 90-იანი წლების მიწურულს. ამჟამად ძველი ეკლესიის მხოლოდ დასავლეთი კედელია შემორჩენილი, საიდანაც ეკლესიის მთავარი შესასვლელია (მეორე შესასვლელი სამხრეტის კედელშია დატანებული). ეკლესია აგურითაა ნაშენი, დასავლეთის მხრიდან შესასვლელის თავზე მოთვსებულ ქვის ბარელიეფზე გამოსახულია ღვთისშობელი ყრმით ხელში. ეკლესიის ეზოში აშენდა მთავარანგელოზთა ეკლესია (1990), ამჟამად სამრეველო სკოლა შენდება. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 559
ასაკის ფული

ასაკის ფული — სამოხელეო ფულადი გადასახადი გვიანდელ შუა საუკუნეებში თბილისში. გადასახადი სულადობრივი იყო. მას იხდიდნენ ქალაქის ვაჭარ-ხელოსანთა მამრობითი სქესის სულასაკოვანი წარმომადგენლები წელიწადში თოთო შაურის ოდენობით. გადასახადი იკრიბებოდა ქალაქის საპოლიციო ხელისუფლების წარმომადგენლების - ასასების გასამრჯელოდ. ენციკლოპედია თბილიოსი, თბ., 2002, გვ. 306.
ფელსი

ფელსი (ბერძ. follis) — სპილენძის მონეტა. აღმოჩენილია თბილისში. ფელსი ბიზანტიაში იხმარებოდა ტექნიკურ-სახაზინო ტერმინად სპილენძის მონეტისთვის. იქვე შეიძინა ორმაგი მნიშვნელობა: გარკვეული სამონეტო ერთეულისა და საერთოდ სპილენძის მონეტისა. ტერმინი ასევე ორმაგი მნიშვნელობით გადავიდა სპარსეთში. აქედან მომდინარეობს ქართული ფულის სახელწოდება. საქართველო რუსეთთან შეერთებამდე ფელსი აღნიშნავდა როგორც გარკვეულ სამონეტო ერთეულს, ისე ფულს საერთოდ. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 867
თბილისის დაპყრობის წიგნი

თბილისის დაპყრობის წიგნი — თურქი მემატიანის გურჯიზადეს თხზულება. დაწერილია 1724 წელს. მასში აღწერილია 1723-1724 წლებში ოსმალთაგან თბილისისა და საერთოდ ქართლის (გორის, ქსანი, ყარა-კალკანი ანუ არაგვის საერისთავო, თრიალეთი და სხვ.) დაპყრობის ისტორია ატენისა და ცხინვალის ბრძოლები, შამშადილისა და ყაზახის დაპყრობა, ლეკებთან შეჯახება დიღომში. ვრცლად არის წარმოდგენილი ოსმალთა წინააღმდეგ ქართველი, სომეხი და აზერბაიჯანელი ხალხების გაერთიანება. ძალით მოქმედების გეგმა (ხელმძღვანელი მაჰმადყული-ხანი). თხზულება შინაარსით ფართოა და მასშტაბური. იგი გასათვალისწინებელი ძეგლია XVIII საუკუნის I მეოთხედის თბილისის, ქართლისა და საერთოდ ამიერკავკასიის ხალხთა პოლიტიკური ისტორიის მრავალი საკითხის გასარკვევად. ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ.505
თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი ანონიმური მონეტები

თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი ანონიმური მონეტები — თბილისის ზარაფხანაში სხვადასხვა დროს ჭრიდნენ ვერცხლისა და სპილენძის უსახელო მონეტებს. პირველი მონეტაა სასანური ვერცხლის ტიპის მონეტა, მონეტაზე გამოსახული ჯვრის გამოსახულება, ქართულ წარმომავლობაზე მეტყველებს. მოგვიანებით ზარაფხანაში მოჭრილ მონეტებს თან აწერენ ზარაფხანის სახელს, თბილისის ზარაფხანაში ანონიმური მონეტების მოჭრა განახლა მონღოლთა ბატონობის ხანაში. ძირითადად მონეტებს რელიგური ნიშნებით ანსხვავებნენ. დროთა განმავლობაში მონეტებს სპარსულად აწერდნენ თბილისის ზარაფხანის სახელს და დროს. საბოლოოდ კი მონეტებს ქართული წარწერებით ამკობდნენ. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 509, თბ., 2002
ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტი

ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტი — ინტერნატის ტიპის 3-კლასიანი სასწავლებელი რუსეთის იმპერიაში, სადაც სწავლობდა თავადაზნაურული წარმოშობის 80 ქალიშვილი (რომელთაგან 60 სახელმწიფო ხარჯზე იყო, 20 კი — საკუთარ კმაყოფაზე). დაარსდა 1840 წელს „მცირეწლოვან ქალთა პანსიონის“ (1830) ბაზაზე, მაგრამ მუშაობა დაიწყო 1842 წლიდან. ინსტიტუტში ასწავლიდნენ საღვთო სჯულს, რუსულ ენასა და სიტყვიერებას, ფრანგულ ენასა და სიტყვიერებას, ბუნებისმეტყველებას, ისტორიას, გეოგრაფიას, არითმეტიკას, ხატვას, ხელსაქმეს, მუსიკასა და ცეკვას. 1865 წელს დაემატა პედაგოგიკა და სავალდებულო საგანი გახდა ქართული ენა. 1896 წელს სასწავლებელს ნიკოლოზ I-ის სახელი მიენიჭა. ექვემდებარებოდა დედოფალ მარიას დაწესებულებათა უწყებას. სხვადასხვა დროს სასწავლებელში ასწავლიდნენ ნიკო ცხვედაძე და ბესარიონ ღოღობერიძე. XIX საუკუნის 90-იან წლებში ინსტიტუტი გადავიდა ახალ შენობაში. 1917-1918 სასწავლო წელს ინსტიტუტს ერთი კლასი დაემატა, მაგრამ სასწავლებელი იმავე წელს დაიხურა. ინსტიტუტის შენობა XIX საუკუნის თბილისის არქიტექტურის ერთ-ერთი უძველესი ნიმუშია. მდებარეობდა ა. ერმოლოვის (ახლანდ. 9 აპრილის 4) ქუჩაზე. აგებულია არქიტექტორ პროფ. რ. გედიკეს პროექტით (1894). შეულესავი წითელი აგურის შენობა თავისი მისიური ფორმებითა და ფასადების ყაზარმული წყობით საკმაოდ უხალისო შთაბეჭდილებას ტოვებს. ფასადის შუა შვერილი ნაწილის მორთულობის ელემენტები, პორტალისა და მისი მიმდებარე სარკმლების საპირეებში გამოყენებული წნულის სახეები ვერ ჩაითვლება ეროვნულ ხელოვნ. თავისებურებათა გაგებისა და რეპროდუქციის ცდად. აქ საბჭოთა ხელისუფლების წლებში ამიერკავკასის კომუნისტური უნივერსიტეტი, შემდეგ კი უმაღლესი პარტიული კურსები, აღმოსავლეთ მცოდნეობისა და კიბერტენიკის ინსტიტუტები, სამეცნიერო-ტექნიკური საზოგადოებათა გამგეობები იყო განლაგებული. ამჟამად ამ შენობაშია საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 282, ISBN 99928-20-32-2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 389.
თბილისის დარბაზობა

თბილისის დარბაზობა — საქართველოს ერთიანი სახელმწიფოს სამეფო-სამთავროდ დაშლის შემდეგ ქართლის მეფე კონსტანტინე II კვლავ ცდილობდა მტრის წინააღმდეგ საბრძოლველად საქართველოს ძალების გაერთიანებას. 1488-1489 წლებში ქართლში იაყუბ-ყაენის შემოსევების დროს მან დახმარებისათვის მიმართა ქართლის მთავარსა და კახეთის მეფეს, მაგრამ უარი მიიღო. 1490 წელს თბილისის განთავისუფლებისა და ქართლიდან თურქმანების განდევნის შემდეგ კონსტანტინე II აპირებდა ბრძოლის დაწყებას კახეთის, იმერეთისა და სამცხის შემოსაერთებლად. მან მოიწვია დარბაზის სხდომა, რომელზედაც დასვა საკითხი: , დარბაზმა ერთხმად ურჩია მეფეს ხელი აეღო ამ ბრძოლებზე: დარბაზის ასეთი მოთხოვნა თუ რჩევა არსებული მდგომარეობის დაკანონებას ნიშნავდა. ამრიგად, 1490 წელს დარბაზის გადაწყვეტილებით საქართველოს სამეფო-სამთავროების დაშლა იურიდიულადაც გაფორმდა. მალე ამის შემდეგ, 1491-1492 წლებში, ქართლის, კახეთისა და იმერეთის მეფეებმა და სამცხის მთავარმა ერთმანეთს შორის საზღვრები განაწესეს. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 505
ზასტავა

„ზასტავა“ (რუს. - საყარაულო, საგუშაგო) — სიტყვა ქართულში გაჩნდა XIX საუკუნის დასაწყისში, როცა აღმოსავლეთ საქართველოში დამყარდა რუსული მმართველობა (1801). თბილისში მოსკოვის „ზასტავა“ ჩრდილოეთიდან (რუსეთიდან) შემოსასვლელ გზას აკონტროლებდა და მდებარეობდა ახლანდელი რუსთაველის მოედნის სიახლოვეს. მოსკოვის „ზასტავის“ მახლობლად გაჩნდა სამსახურიდან გადამდგარ სამხედრო მოსამსახურეთა (ძირითადად ზასტაველთა) დასახლება, რასაც შემდეგ „მოსკოვის ქუჩა“ ეწოდა (ახლანდეელი ძმები კაკაბაძეების ქუჩა). ერევნის „ზასტავა“ აკონტროლებდა ქალაქში შემოსასვლელ სავაჭრო-სატრანზიტო გზას, მდებარეობდა ორთაჭალასთან, ახლანდელი 300 არაგველის მემორიალის მახლობლად. კახეთის „ზასტავა“ მტკვრის მარცხენა მხარეს იყო, კახეთის გზაზე და აღმოსავლეთიდან ქალაქში შემოსასვლელ გზას აკონტროლებდა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 481, ISBN 99928-20-32-2.
ზემელის აფთიაქი

ზემელის აფთიაქი — XIX საუკუნის თბილისის ერთ-ერთი აფთიაქი, მდებარეობდა ახლანდელი რუსთაველის მოედნის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ეკუთვნოდა პროვიზორ-აფთიაქარს ევგენი ზემელს. ჰქონდა ოვალური ფორმა (თვით აფთიაქარიც იმავე სახლში ცხოვრობდა). XX საუკუნის 30-იან წლებში რუსთაველის მოედანის გაფართოებასთან დაკავშირებით ეს აფთიაქი აიღეს. მოგვიანებით ამავე ადგილზე იდგა სხვა აფთიაქი, რასაც ტრადიციით კვლავ ზემელის აფთიაქს უწოდებდნენ. ეს უკანასკნელი აიღეს რესპუბლიკის მოედნის მშენებლობის დროს. მიკროუბნის სახელი ზემელი ხალხში დღემდე შემორჩა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 483, ISBN 99928-20-32-2.
თავშეწირული ყმები

თავშეწირული ყმები — XVIII საუკუნის თბილისში მრავლად იყვნენ „თავშეწირული“ ყმები, ანუ ისეთები, რომლებიც თავიანთი ნება-სურვილით სწირავდნენ თავს, ანუ ეყმობოდნენ ამა თუ იმ ბატონს. ბატონყმური ურთერთობის პირობებში თავისუფლების შენარჩუნება ძალზე ძნელი იყო, ამიტომ თავისუფალი მწარმოებელი ცდილობდა თვითონვე შეერჩია მისთვის სასურველი ბატონი, ვიდრე მას ძალით დაამევებდნენ. გვიანდელ შუა საუკუნეების თბილისში სხვებთან შედარებით „სასურველი“ ბატონი მეფე და ეკლესია იყო, რამდენადაც თავშეწირული ყმები მათთან განსაზღვრული შეღავათების მიღებას აღწევდნენ. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 488
თამღა

თამღა — მონღოლური გადასახადი თბილისში. თამღა საქალაქო სავაჭრო გამოსაღები იყო და ნავაჭრის 3%-ის ოდენობით იღებდნენ. თამღის აკრება ხშირად იჯარით გაიცემოდა. XIII საუკუნის 80-იან წლებში თბილისში გადასახადთა აკრების საქმე ხელთ იგდო მუსლიმურმა ვაჭარმა ხოჯა-აზიზმა, რის გამოც იმდენად გათავხედდა, რომ მეფის სამზარეულოსთვის შეძენილ სანოვაგეზეც კი ახდევინებდა თამღას. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 491
თბილისის ობსერვატორია

თბილისის ობსერვატორია — შუა საუკუნეების ასტრონომიული ობსერვატორია თბილისში. არაბი გეოგრაფის ალ-ისტახრის ცნობით, ობსერვატორია 930 წელს არსებობდა თბილისში ნარიყალაზე. მარაღის ობსერვატორიის დამაარსებელი ნასრი ალდინ ტუსი (1201-1274 წწ.) ობსერვატორიის პროექტის შესადგენად და მომავალი სამუშაოს დასაგეგმავად მიწვეულ ოთხ პირველ სწავლულს შორის ასახელებს ბრძენს, ექიმს, ფილოსოფოსსა და ასტრონომს - ფახრ ალ-დინ იხლათის (ხლათელს; 1191-1282) თბილისიდან. იგი ამ დროისთვის ცნობილი ასტრონომი უნდა ყოფილიყო ობსერვატორიისა, რომელიც ხალხური გადმოცემის თანახმად ნარიყალის ციხის იმ ნაწილში უნდა ყოფილიყო მოწყობილი, რომელსაც დღესაც შაჰტახტი ჰქვია. 1837 წელს აქვე მოუწყვიათ პირველი მაგნ.-მეტეოროლოგიური ობსერვატორია. უკანასკნელ წლებში ნარიყალის სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული არქეოლოგიური გათხრებისას ნაპოვნია ზოდიაქოს თანავარსკვლავედების გამოსახულებათა მოტივებზე ორნამენტირებული ქვის ციფერბლატი, რასაც მზის საათისთვის დამახასიათებელი აუცილებელი დეტალი - გნომონის სამაგრო აქვს. თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორია ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 517
ავლაბრის ყაზარმები

ავლაბრის ყაზარმები— XIX საუკუნის 10-20-იან წლებში და შემდგომშიც, თბილისში რუსების მიერ აგებულ ყაზარმათა შორის ყველაზე მნოშვნელობანი და დიდი ყაზარმა რომელსაც ერქვა "ოფიცერთა პოკროვსკის ყაზარმა" (მას ასე მოიხსენიებს 1832 წლის შეთქმულების ერთ-ერთი მთავარი მონაწილი დიმიტრი ყიფიანი). პოკროვსკის ყაზარმა ავლაბარში იყო, ახლანდელ ნიკოლოზ ბარათაშვილის (ყოფილი პავლე ციციანოვის) აღმართის მარცხენა მხარეს აღმართულ კედელზე. 1832 წლის შეთქმულების გამომჟღავნების შემდეგ მისი მონაწილენი გამოკეტეს არა მეტეხის სატუსაღოში, არამედ პოკროვსკის ყაზარმაში, რის გამოც აღნიშნულ შეთქმულებას "ყაზარმობა" უწოდეს. ასევე ავლაბარში, კახეთის გზატკეცილის მარჯვენა მხარეს, იყო თბილისის გრენადერთა პოლკის ყაზარმაც. პოკროვსკის ყაზარმის შენობაში ამჟამად თბილისის ქალაქის ავტოინსპექციაა. XX საუკუნის 20-იან წლებამდე არსებობდა პოკროვსკის ქუჩა (ახლანდელი ნიკო ლომოურის ქუჩა). ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 20 გ. გოზალიშვილი 1832 წლის შეთქმულება, ტფ; 1935; დიმიტრი ყიფიანი. 1832 წლის "ყაზარმობა" მემუარები, ს. ხუნდაძის რედ; ტფ; 1930.
Apple II-ის თამაშების სია

სია მოიცავს Apple II თამაშებს. Apple II არის კომპანია Apple-ის მიერ შემუშავებული კომპიუტერი, რომელიც პოპულარული იყო 1970-1990-იან წლებში. Directory: 0–9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Z იხილეთ აგრეთვე სქოლიო რესურსები ინტერნეტში Apple IIGS-ის თამაშების სია ვიდეო თამაშების სიები List of Apple II games დაარქივებული 2021-05-13 საიტზე Wayback Machine. from MobyGames ↑ Hague, James. The Giant List of Classic Game Programmers. ციტირების თარიღი: 2018-07-10.
ვაშლიჯრის სამაროვანი

ვაშლიჯრის სამაროვანი — ადრინდელი შუა საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ გზასთან, დიღმისწყლის მარჯვენა სანაპიროს გასწვრივ მდებარე ქედზე. 1972 წელს სამაროვანზე გათხრებს აწარმოებდა არქეოლოგიური ექსპედიცია ( ხელმძღვანელი რ. აბრამიშვილი). სამაროვანზე ორი ტიპის სამარხი დადასტურდა: ქვის ფილებით გადახურული სამარხები ინდივიდუალურია, ხოლო ქვაყუთები — ძირითადად კოლექტიური, რომლებშიც ორიდან ოთხამდე მიცვალებულია. ორივე ტიპის სამარხში მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით — გაშოტილი, გულხელდაკრეფილი, თავით დასავლეთისკენ. ვაშლიჯვრის სამაროვანზე გათხრილ სამარხებში ძირითადად არქეოლოგიურ ინვენტარს სამკაული და ტანსაცმელთან დაკავშირებული ნივთები წარმოადგენს. ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები თარიღდება VI – V საუკუნეებით, ხოლო ქვაყუთები VI—VII საუკუნეებით. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 467
ეგზარქოსის მოედანი

ეგზარქოსის მოედანი — გუბერნატორის, იგივე ბატონის მოედნის სამხრეთი ნაწილი. სახელი ეწოდა გუბერნატორის მოედანზე საეგზარქოსო სახლის აგების გამო. ეგზარქოსის და გუბერნატორის მოედნებმა გვერდიგვერდ იარსებეს XIX საუკუნის 80-იანი წლების მიწურულამდე. 1896 წლის თბილისის გეგმაზე დატანილია მხოლოდ ეგზარქოსის მოედანი. XX საუკუნის 20-იან წლებში მას ეწოდა ბებელის სახლი, XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან — ერეკლე II-ს მოედანი. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 433, თბ., 2002.
მელიქ-მამასახლისი

მელიქ-მამასახლსი — მაღალი რანგის მოხელე შუა საუკუნეების თბილისში. ეს სახელი XVII საუკუნის I მეოთხედში მელიქისა და მამასახლისის თანამდებობების შეერთების შედეგად წარმოიშვა. მელიქ-მამასახლისი თბილისის მოურავის შემდეგ უპირველესი მოხელე იყო. მას ქალაქის მოსახლეობის ზედაფენიდან ნიშნავდა მეფე. მას ევალებოდა ვაჭრობის საქმეების წარმოება, სასამართლო საქმეების განხილვაში, ნიხრის დაწესებაში მონაწილეობა. XVIII საუკუნის II ნახევრიდან მელიქ-მამასახლისი სამეფო ფინანსების საქმებსაც განაგებდა. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 657, თბ., 2002