laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფოთი-თბილისის რკინიგზა

ფოთი-თბილისის რკინიგზა — პირველი რკინიგზა საქართველოში. 1864 წელს რუსეთის იმპერატორს დასამტკიცებლად წარუდგინეს ფოთი-თბილისის რკინიგზის მშენებლობის საბოოლო პროექტი. 1864 წელს 13 მაისს სამუშაოთა დაწყებამდე გამოიყო მილიონი მანეთი ზესტაფონში ოფიციციალურ ნებართვამდე დაიწყო მიწაზე სამუშაოები. 1865 ივნისში დამდეგს მთავრობამ კავკასიის მეფისნაცვლის განკარგულებით 1 მილიონი მანეთი, ნოემბერში კი 3210 ათ. მანეთი გამოყო გასხვისების ზოლში მოხვედრილი მიწების შესასყიდად, საინჟინრო ნაგებობების ასაგებად და სხვა. სამუშაოს წარმოების პროცესში რკინიგზის აგების თაობაზე მოლაპარაკება მიმდინარეობდა როგორც რუსს ისე უცხოელ კაპიტალისებთან. 1870 წლის 12 ივლისს სამუშაოთა შესრულება „ფოთი-თბილისის გზის საზოგადოებას“ გადაეცა. 1871 წელს 26 აგვისტოს მიმოსვლა გაიხსნა ფოთი-ზესტაფონის უბანზე. მოძრავი შემადგენლობა შეიცავს 10 სამგზავრო 21 სატვირთო ორთქმავალს 67 სამგზავროს და 479 სატვირთო ვაგონს. მუშაობა გზის დანარჩენ უბანზე სწრაფი ტემპით მიმდინარეობდა და 1872 წლის მეორე ნახევარში დამთავრდა. მშენებლობაზე 23 603 ათასი მანეთი დაიხარჯა 1872 წლის 22 ოქტომბერს პირდაპირი მიმოსვლა მთელ ხაზზე გაიხსნა. თბილისის ენციკლოპედია, თბ. 2002, გვ.874
შაბათობა

შაბათობა — ნებაყოფლობითი აუნაზღაურებელი დასაქმების ერთ-ერთი ფორმა. იგი წარმოიშვა საბჭოთა რუსეთში 1919 წელის გაზაფხულზე. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლის 7 აგვისტოს მშენებლობაზე პირველად ჩატარდა შაბათობა რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 3 000 მდე კაცმა. 1922 წლის ოქტომბერში 4500 ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა თბილისის ზაჰესის მშენებლობაზე. მოგვიანებით ამ მოძრაობამ ტრადიციის სახე მიიღო და იგი ყოველ წლიურად ეწყობოდა თბილისში. ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ. 916
შაიბანიანები

შაიბანიანები — თბილისელ მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო. ამირებად იყვნენ 853 წლიდან დაახლოებით IX საუკუნის 80-იან წლებამდე. დაახლოებით 870 წელს ხალიფა მუთამიდმა გადააყენა მუჰამედი და ამირად დააყენა ისა შიხის ძე. 878 წელს ამირად დაინიშნა აბრაჰამი. იმავე წლის შემოდგომაზე ამირად ხალიფამ მუჰამედ ხალადის ძე გამოგზავნა, რამაც ჩააქრო ხალიფის ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება. სავარაუდოა რომ ხალიფამ მას ამიერ კავკასიის სხვა ოლქებიც დაუმორჩილა. იგი უნდა იყოს უკანასკნელი ამირა შაიბანიანიანთა სახლიდან. როგორც ჩანს აქ უნდა ყოფილიყო დიდი ბრძოლა მის წინააღმდეგ და მას აიძულეს რომ დაეტოვებინა ქართლი. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 917
გრიგოლ ჩირინაშვილი

გრიგოლ ალექსანდრეს ძე ჩირინაშვილი (დ. 18 აგვისტო, 1918, მანგლისი — გ. 1999) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1989 წ.). დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1943 წელს; 1965 წლიდან ამავე აკადემიის პედაგოგი იყო (1982 წლიდან — პროფესორი). სისტემატურად მონაწილეობდა გამოფენებში. 1978 წელს მხატვრულად გააფორმა გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი. შექმნა თბილისის თემისადმი მიძღვნილი სურათები, მ. შ. „ვანო სარაჯიშვილი“ (1955), „ქართული პური“ (1970), „ფიროსმანი“ (1975) „ჩემი თბილისი და ფიროსმანი“ (1979—1984 წწ.) წლებში, ვანო სარაჯიშვილის, ნიკო ფიროსმანაშვილის, ვაჟა-ფშაველას და სხვათა პორტრეტები. ილუსტრირებული აქვს ქართველ მწერალთა ნაწარმოებები, ნიკო ლომოურის „ალი“ (1956) და სხვა. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 934, ISBN 99928-20-32-2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 138. გრიგოლ ჩირინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დავით ჩისლიევი

დავით ჩისლიევი (დ. 1878 — გ. 1970) — ქართველი არქიტექტორი. დავით ჩისლიევი მოღვაწეობდა თბილისში უშუალოდ რევოლუციის წინა ხანებში და საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში. მის ნაგებობათაგან უმთავრესია ყოფილი ოფიცერთა სახლი, მისი პროექტითაა აშენებული მეტრამვაიეთა საცხოვრებელი სახლების კომპლექსი, გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ შენობა და ა. შ. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ., 934, თბ., 2002.
ციტო

ციტო, იგივე „შვეიცარია-საქართველოს ერთობლივი სამედიცინო ცენტრი“ — სამედიცინო ცენტრი, რომელიც დაარსდა 1996 წელს. ციტო აღჭურვილია შვეიცრული (როშის) და ფრანგული (ბიომერიო) ფირმების ულტრათანამედროვე ლაბორატორიის ანალიზატორებით, რეაქტივებით, რეაგენტებით და სხვა მასალით. გენერალური დირექტორია ნ. შავდია. ციტოს საქმიანობის სფერო მოიცავს სამედიცინო-ლაბორატორიული დიაგნოსტიკის ფართო სპექტრს: ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქციის, ცილების, ცხიმების, ნახშირწყლების, მინერალური ცვლის, ჰორმონების, ფერმენტების აქტივობის და ა.შ. გამოკვლევა. სრულად არის წარმოდგენილი მიკრობიოლოგიური კვლევის არეალი: მიკრობიოლოგია და პარაზიტოლოგია — მრავალფეროვანი სტანდარტული ნიადაგები; ჰემოკულტურის მისაღები Hemolnic - სერია, Sleidex - სისტემები, Generbaq - სისტემები, API — საიდენტიფიკაციო და ანტიბიოტიკოგრამის (ATB) სისტემები; სეროლოგია — ქლამიდიოზი, ამებიაზი, ტოქსოპლაზმოზი, სიფილისი (RPR Slide); ვირუსოლოგია — ჰეპატიტები, ციტომეგალოვირუსი, ჰერპესი. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 949, თბ., 2002ю
ვახტანგ ფიფია

ვახტანგ ეგნატეს ძე ფიფია (დ. 29 დეკემბერი, 1929 — გ. 1990) — ქართველი ქირურგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988). მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1982). დაამთავრა მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტი 1954 წელს. 1970-იან წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გულმკედრის ქირურგიის კათედრას, 1989-1990 წლებში იყო აკადემიკოს კ. ერისთვის სახელობის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. ფიფიამ საქართველოში პირველად დაიწყო გულის მანკის ქირურგიული მკურნალობა. მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება გულმკერდის ქირურგიის აქტუალურ პრობლემებს. გამოქვეყნებული აქვს 9 მონოგრაფია. ელექტროკარდიოსტიმულაციის შესწავლისთვის მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებათა აკადადემიის ი. თარხნიშვილის სახელობის პრემია. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არის ვახტანგ ფიფიას ქუჩა. ფიფიას მეუღლე იყო ისტორიკოსი ნანა ხაზარაძე. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 874, თბ., 2002. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 336. ვახტანგ ფიფია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ დიდი მამის ღირსეული შვილი
ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი

ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი — XIX საუკუნის ნაგებობა თბილისში, ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩაზე, რომელიც ააგო თავადმა მაჩაბელმა 30-იან წლებში. 1980-იან წლებში მცირე რეკონსტრუქციისა და აქ შესახლებული ოჯახების ბინებით დაკმაყოფილების შემდეგ გაიხსნა გ. ბარათაშვილის არქიტექტურული სახელოსნო, სადაც 5 წლის განმავლობაში დამუშავდა ისტორიული ქალაქის რეკონსტრუქციისა და რეგენერაციის მრავალი პროექტი. 1985 წელს ამ სახლში მოეწყო მუზეუმი რაშიც ექსპონირებულია XIX საუკუნის ქალაქური ინტერიერები თავისი ავეჯითა და ყოფითი ნივთებით (არქიტექტორი ვიქტორ ჯორბენაძის პირადი კოლექცია). წარმოდგენილი ექსპონატები სხვადასხვა სტილისტიკისა: აღმოსავლური მოტივები, ამპირი, მოდერნი, ეკლექტიკა. გეგმარებაში იგრძნობა ევროპული სასახლეების გავლენა: ვესტიბიული, მაღალჭერიანი დარბაზები, ანფილადა, განიერი აივნები, აგრეთვე შიდა ეზო ორიენტირებულია არა ქუჩაზე, როგორც ეს მიღებული იყო ძველი თბილისის ჩვეულებრივ სასახლეებში, არამედ მტკვრისაკენ. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 881, ISBN 99928-20-32-2.
შუაბიანები

შუაბიანები — თბილისის მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო. ამ გვარში რამდენიმე ცნობილი ამირაა ცნობილი. მოღვაწეობდა VII- IX საუკუნეების მიჯნაზე. შესაძლოა იყოს შუაბიანების სახლის ფუძემდებელი. აქტიურად ებრძოდა სახალიფოს წინააღმდეგ აჯანყებულ ქართლისა და კახეთის მოსახლეობას. მოღვაწეობდა IX საუკუნეში. მის დროს დაიწყო თბილისის ამირების ბრძოლა სახალიფოსგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად. ისჰაკ იბნ ისმაილ იბნ შუაბი დამარცხდა ბუღა თურქთან ბრძოლაში. შუაბიანების სახლმა დაკარგა ამირობა. ეს თანამდებობა გადავიდა შაიბანიანების სახლის ხელში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002, გვ. 928
ქართი

ქართი — თბილისის სინონიმი ტერმინი. V-VI საუკუნეებში მცხეთიდან ქართლის სამეფო ტახტის თბილისში გადმოტანასთან ერთად, თბილისს მემკვიდრეობით ერგო მცხეთის ზედსახელი „ქართი“, რომელიც ძველი ქართლის სამეფოს ქალაქის - მცხეთის ციტადელის თავდაპირველი სახელი იყო, რის გამოც მცხეთას დასავლურ-ქართველური ტომები — მეგრელები, სვანები და აფხაზები „ქართს“, „ქართლს“ უწოდებდნენ. დასავლეთ საქართველოს ძირძველი მოსახლეობა, მეგრელ-ჭანები, სვანები და ასევე აფხაზები, თავიანთ ენებზე თბილისს „ქართს“ უწოდებენ. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 884
თბილისის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია

თბილისის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია — მდებარეობს ძველ თბილისში. კათოლიკეთა ეკლესია XIII საუკუნიდან არსებობს. მეფე გიორგი V ბრწყინვალის დროს (1314-1346) რომის პაპმა იოანე XXVII-მ კათოლიკეების საეპისკოპოსო კათედრა სმირნიდან თბილისში გადმოიტანა. პაპი წერდა: პაპი იმავეს იმეორებს 1329 წელს გამოცემულ ბულაში (წერილში). უცნობია, თუ სად იდგა თბილისის კათოლიკეთა პირველი ეკლესია. იგი, როგორც ჩანს, უნდა მდგარიყო ამჟამად არსებული ეკლესიის ადგილას, ანდა მის მახლობლად. ასეთი ვარაუდის გამოთქმის უფლებას იძლევა პიშჩევიჩის მიერ შედგენილი თბილისის 1785 წლის გეგმაზე № 24-ით დატანილი „კათოლიკური ეკლესია“. 1673 წელს თბილისში ჩმოსული ჟან შარდენი მოგვითხრობს: 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევას კათოლიკური ეკლესიაც შეეწირა. ახალი ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1804-1805 წლებში, რაშიც დიდი ღვაწლი მიუძღვის კავკასიის მთავარმართებელს გენერალ პ. ციციანოვს. გადმოცემით ციციანოვს შეუდგენია ახალი ეკლესიის გეგმა. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა 1808 წელს, გალავნისა კი 1825 წელს. ეკლესია აიგო ღვთისმშობლის მძინების სახელზე (ადრე ხარების სახელობისა იყო). ეკლესიაში წირვა-ლოცვა შეწყდა XX საუკუნის 20-იან წლებში. 1999 წლის 15 აგვისტოს აკურთხეს ახლად აღდგენილი ეკლესია (აღდგენით სამუშაოებს 1998-1999 წლებში აწარმოებდნენ არქიტექტორები: ა, სოლომნიშვილი, მ. ბიკუჩავა; მშენებელი - თ. წიტაიშვილი; დამკვეთი - ჯ. პეზოტი). ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 904, ISBN 99928-20-32-2.
თბილისური მარკა

თბილისური მარკა — პირველი საფოსტო მარკა რუსეთის იმპერიაში. თბილისის საქალაქო ფოსტისთვის 1857 შედგენილი ჟურნალ-გაზეთის სახლში მიტანის წესდება გვამცნობეს, რომ თბილისის საგუბერნიო საფოსტო კანტორასთან დაარსდა საქალაქო ფოსტის განყოფილება: წესდება გვაწვდის საინტერესო ცნობას რომ ... „ობლატკაზე“ არის წარწერა, წარწერა მოთავსებულია ოთხკუთხედში, რომელშიც ჩამოსულია მრგვალი მედალიონი, შიგნით გამოსახულია ფრთებ გაშლილი არწივი...„ობლატკა“ ვ. დალის განმარტებით, წარმო6ადგენდა მრგვალ წებოვან ქაღალდი რომლითაც იბეჭდებოდა წერილები. არსებობა, რომ თბილისური „ობლატკა“ დაბეჭდილი 1857, იმჟამინდელი რუს იმპერატორიის სივრცეში პირველი „სამარკო ნიშანი“ და იგი ერთი წლით უსწრებს რუსეთში 1858 გამოსვებულ საფოსტო მარკას. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ 571, თბ., 2002.
გრიგოლ მაჭავარიანი

გრიგოლ მაჭავარიანი (დ. 26 დეკემბერი, 1962, თბილისი — გ. 1 აპრილი, 1996) — ქართველი მთარგმნელი, ლინგვისტი და იურისტი. 1990 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1990-იან წლებში მუშაობდა ისლანდიაში მთარგმნელად. ბაშვობიდან იყო გატაცებული ისლანდიური ენით, რომელიც თვითონ შეისწავლა. ისლანდიურიდან ქართულად თარგმნა ისლანდიელთა წიგნი (Íslendingabók); საგებში განსწავლული ისლანდიელის საგა (Árnesinga sögur og Kjalnesinga: Íslendigs þáttr sögufróða); ჰელგი ჰალვარსონის საგა (Saga Helga Hallvarðsson); ბორგარფიორდელი სიგურდურის საგა (Borgfirðinga sögur: Sigurðar þáttr borgfirzka); ენაგველა გუნლაუგრის საგა (Gunnlaugs saga ormstungu); გრენლანდიელთა საგა (Grænlendinga saga); უკანასკნელი კათოლიკე ეპისკოპოსი, 1997, ავტორი თოურჰალურ გუჰტორმსონი(Jón biskup Arason, höfundur Þórhallur Guttormsson). ქართულიდან ისლანდიურად თარგმნა შუშანიკის წამება (PÍSALRVÆTI HINNAR HEILAGAR SJÚSANIKAR DROTTNINGAR), 1996; სარჩობელაზედ (Í gálganum), 2001 (ავტორი: ილია ჭავჭავაძე); ნატვრის ხე (Óskatré), 2001 (ავტორი: გიორგი ლეონიძე). სხვა თარგმანები ეშმაკის ქვა (Steinn Satans), 2001 (ავტორი: მიხეილ ჯავახიშვილი), მთარგმნელი — ფრიდრიკ თორდარსონი; ტაში (Klapp), 2001 (ავტორი: რევაზ მიშველაძე), მთარგმელები — ირმა მაჭავარიანი და ფრანს გისლასონი; თავსატეხი (Þraut), 2001 (ავტორი: რევაზ მიშველაძე), მთარგმელები — ირმა მაჭავარიანი და ფრანს გისლასონი. გრიგოლ მაჭავარიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი გრიგოლ მაჭავარიანი, kartvelologi.tsu.ge
თეიმურაზ ყუბანეიშვილი

ყუბანეიშვილი ლუარსაბის ძე თეიმურაზი (დ. 23 თებერვალი, 1924 — გ. 1993) — ქართველი გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965). 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. აქვე ეწეოდა პედაგოგურ მოღვაწეობას 1957-დან (1971-დან პროფესორი). 1973-1990 დაზგური გრაფისკის კათედრის გამგე იყო. მონაწილეობდა სსრკ-გერმანიის ომში. ყუბანეიშვილი ცნობილია ძირითადად როგორც წიგნის ილუსტრატორი. გააფორმა ილია ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“ (ავტოლითგრაფია 1957), ვაჟა-ფშაველას სამი პოემა „გველის მჭამელი“, „ალუდა ქეთელაური“, „სტუმარ-მასპინძელი“ (გრავიურები ლინომეუმზე, 1961). ავტორია დაზგური ნამუშევრებისა, პორტრეტების სერიაში „ჩემი თანამედროვენი“ (1967) წარმოდგენილია მხატვრის თანამედროვე გამოჩენილ თბილისელთა, მისივე მეგობრების პორტრეტები; ფერადი ლინოგრავიურების ალბომში „მეტყველი დუმილ“ (1969) ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლები. ყბანეიშვილს ეკუთვნის ქართული ლიტერატურის კლასიკოსთა პორტრეტების სერია, „ქართველი მწერლები“ (ქსილოგრაფია 1969). მხატვრის მიერ შესრულებული სკულპტურული კომპოზიცია (იოანე პეტრიწი და გრიგოლ ბაკურიანის ძე) დგას ბულგარეთში, პეტრიწონის მონასტერში. ყუბანეიშვილი ავტორია მეთოდური სახელმძღვანელოებისა. მხატვარმა თავისი შემოქმედების უდიდესი ნაწილი ქართული შრიფტის სრულყოფას უძღვნა. ათეული წლები შეალია 12 ნაირსახეობის სასტამბო, შრიფტის შექმნას. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. მისი შვილია პოეტი კოტე ყუბანეიშვილი. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 914, თბ., 2002. თეიმურაზ ყუბანეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
იოსებ ყორღანაშვილი

ყორღანაშვილი იოსებ — ერეკლე II-ის კარზე დაახლოებული პირი, ამილახვარი. ენერგიულად იღვწოდა სამეფო სახლის მეურნეობის გასამართავად. ჰქონდა სასახლე თბილისში და ბაღები კრწანისსა და ორთაჭალაში, საიდანაც დიდი შემოსავალი შემოდიოდა. გააშენა თუთის ხის პლანტაციები და დიდი მასშტაბით განავითარა მეაბრეშუმეობა. გაზარდა სამეფო შემოსავალი. ყორღანაშვილი ხელს უწყობდა ვაჭრობის განვითარებას, დაკავშირებული იყო დასავლეთის (სტამბოლი) და აღმოსავლეთის (ინდოეთი) ვაჭრებთან და დიდი სიმდიდრეც დააგროვა. ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 914, თბ., 2002. იოსებ ყორღანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ყმობის გმობა

ყმობის გმობა — კლასობრივი ბრძოლის შედარებით აქტიური ფორმა თბილისში - ბატონყმობაზე უარის თქმა გაქცევით. ბატონისგან შევიწროვების შემთხვევებში ქალაქიდან გარბოდნენ არა მარტო ყმა ხელოსნები და ვაჭრები, არამედ მოქალაქეებიც. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 914
ძეძვი (მთა)

ძეძვი — მთა საქართველოში, თბილისში, ნაძალადევის რაიონში. მდებარეობს ქალაქის განაშენიანებულ ტერიტორიასა და თბილისის ზღვის ქვაბულს შორის არსებულ სერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 632 მეტრი. აგებულია მაიკოპური თიხებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები. დამახასიათებელია ჯაგეკლიან-სტეპური ლანდშაფტი. ზოგან ხელოვნური ნარგავებია. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 956, ISBN 99928-20-32-2.
წინაქალაქი

წინაქალაქი — გვიან შუა საუკუნეებში თბილისის ნაწილის - სეიდაბადის ზოგადი სახელწოდება. ეს ტერმინი პირველად იხსენიება იოჰან გიულდენშტედტთან. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 965
ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი

ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი — მარიამ ორახლაშვილის სახელობის უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებელი. გაიხსანა 1923 წელს თბილისის პედაგოგიური ტექნიკუმის ბაზაზე. მდებარეობდა ახლანდელი დ. უზნაძის ქუჩაზე. პირველი დირექტორი იყო გრიგოლ ნათაძე. 1924 წელს ინსტიტუტს მარიამ ორახელაშვილის სახელი მიენიჭა. სწავლების ვადა ჯერ 2, შემდეგ კი 3 წელი იყო. იღებდნენ ცხრაწლედ ან ტექნიკუმდამთავრებულებს. ინსტიტუტი ძირითადად ამზადებდა შვიდწლედის მასწავლებლებს. ჰქონდა 2 ფაკულტეტი: სოციალური-ლიტერატურა და საბუნებისმეტყველო-მათემატიკური. სასწავლო გეგმაში დიდი ადგილი ჰქონდა დათმობილი პედაგოგიურ დისციპლინებს. ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი 1928 წელს დაიხურა. სტუდენტები ჩაირიცხნენ თსუ-ის პედაგოგიური ფაკულტეტის შესაბამის განყოფილებებზე, ხოლო 2 წლის კურსდამთავრებულებს უფლება მიეცათ სათანადო სტაჟის შემდეგ ჩარიცხულიყვნენ პედაგოგიური ფაკულტეტის III კურსზე. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 944
ჩარხმშენებელი

ჩარხმშენებელი— შეიქმნა 1993 წელს, თბილისის საწაარმო გაერთიანების „ჩარხმშენებლის“ ბაზაზე. 1923 წელს თბილისის განაპირას, რკინიგზის სადგირ „დიდუბის“ ახლოს საძირკველი ჩაეყარა ახალი მექანიკური ქარხნის მშენებლობას, რომელიც 1934 ამუშავდა. 1960 წელს ქარხანაში ჩამოყალიბდა ჩარხმშენებლობის სპეციალური საკუნტრუქტურო ბიურო, რომელიც საბჭოთა კავშირის მთლიან ტერიტორიაზე უმთავრეს როლს თამაშობდა. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის სააწარმოო გაერთიანება „ჩარხმშენებელი“. 1991 წელს მოხდა სტრუქტურული გაერთიანების ცვლილებები. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 937
ცენტრალური სუპერმარკეტი

ცენტრალური სუპერმარკეტი — თბილისის უმსხვილესი აგრარული ბაზარი, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის ყოფილი საკულმეურნეო ბაზარი („დეზერტირების ბაზარი“). მდებარეობს ტრანსპორტის ინტენსიური მოძრაობის მიმდებარე ტერიტორიაზე (მატარებელი, მეტროპოლიტენი, ავტობუსი, სამარშუტო ტაქსი). ერთი ვერსიით, „დეზერტირების“ სახელი ეწოდა პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი რუსეთის არმიის ჯარისკაცების ხშირი თავშეყრის გამო. მეორე ვერსიით, ეს სახელწოდება 1920-იან წლებში დამკვიდრდა, რადგან აქ დეზერტირი ჯარისკაცები საკუთარ აღკაზმულობას, იარაღს ყიდდნენ. ბაზრის ძველი შენობა აშენდა 1969 წელს (არქიტექტორი ვ. სიხარულიძე). ორსართულიანი შენობა ნაწილობრივ დახურული იყო. ბაზრის ტერიტორიას 2,1 ჰა ეჭირა, ჰქონდა 1310 სავაჭრო ადგილი. ბაზარს ჰქონდა ხორცის, რძისა და რძის პროდუქტების, აგრეთვე სოფლის მეურნეობის სხვა პროდუქტების სანიტარული და საკონტროლო ლაბორატორიები, კეთილმოწყობილი სასაწყობო სათავსები, მძლავრი სამაცივრე კამერები, მუშაობდა საკუთარი რადიოკვანძი და სხვა სამსახურები. ბაზრის შენობაში განთავსებული იყო დირექცია, 73-ადგილიანი სასტუმრო. ↑ 1.0 1.1 1.2 ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 945, ISBN 99928-20-32-2. ↑ გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №48, 24 ენკენისთვე, 1918 ↑ თოფჩიშვილი რ., გვიმრაძე თ., ეთნოლოგიური თბილისი, თბ.: „უნივერსალი“, 2017. — გვ. 101.
ჩალიპირაგორა

ჩალიპირაგორა — გვიანი ბრინჯაოს და ადრინდელი ხანის ნასახლარი, დიღმისწყლის ხეობაში. თრელიგორების ნასახლარი, გათხრა დაიწყეს 1984 წელს, ორმოსამარხებში შეიმჩნევა სამთავრული და ცენტრალური ამიერკავკასიის ორი კულტურის თანხვედრა, აქ აღმოჩენილი კერამიკა მიეკუთვნება სამთავრულ კულტურას. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 930
მოცურავე წისქვილები

მოცურავე წისქვილები — მარცვლეულის საფქვავი მოცურავე მოწყობილობა, რომელიც გამართული იყო მტკვრის ორივე ნაპირზე. თბილისის მოცურავე წისქვილებს პირველად ვხვდებით X საუკუნეში არაბ ისტორიკოს იბნ ჰაუკალთან: წისქვილები ნავისმაგვარ ტივტივაზე იდგა და მსხვილი ჯაჭვებით იყო მდინარის ნაპირზე მიბმული. მტკვარზე გამართული წისქვილები დატანილი აქვს პიშჩევიჩს 1785 წელს თბილისის გეგმაზე: XIX-XX საუკუნეებში თბილისში ასეთი წისქვილები იყო რიყეზე, ჩუღურეთში და ვანქის უბანში. აქვე, მუხრანის ხიდთან იყო ქუჩები - წისქვილის შესახვევი და წისქვილის დაღმართი. რომელიც მტკვართან ჩადიოდა. თბილისში, მტკვარზე წისქვილები გაუქმდა XX საუკუნის 20-იანი წლების მიწურულში. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 965
ძველი სახლი

ძველი სახლი — პირველი დამოუკიდებელი თეატრი ქართული თეატრის უახლეს ისტორიაში. დააარსა რეჟისორმა და დრამატურგმა ალექსანდრე (სანდრო) მრევლიშვილმა თავის საკუთარ სახლში, რომელიც ძველი თბილისის ისტორიულად მნიშვნელოვან, ულამაზეს ადგილას — მეტეხის კლდეზეა. „ძველი სახლი“ გაიხსნა 1994 წლის 14 იანვარს, როდესაც ტრადიციულად აღინიშნებოდა ქართული თეატრის დღე. თეატრი მოქმედებს ანტრეპრიზის პრინციპით. აქვს ორი დარბაზი. კამერული იტევს 60 მაყურებელს და ღია ამფითეატრი 100-120 ადგილით. თეატრი ეწევა აგრეთვე საგანმანათლებლო მოღვაწეობას. რეგულარულად იმართება თეატრის გაკვეთილები მოსწავლე-ახალგაზრდებისთვის. თეატრი აქტიურად თანამშრომლობდა სახელმწიფო საქალაქო თეატრებთან. მის რეპერტუარშია სპექტაკლები: ფ. მარსოს „კვერცხი“, ა. მრევლიშვილის „მარტორქები ორკესტრში“, მ. მრევლიშვილის „ბედი მგოსნისა“, მ. ბულგაკოვის „მორფუმი“. შენობაში ამჟამად რეგულარულად მართავს სპექტაკლებს საქალაქო მეტეხის თეატრი. ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ 958 თეატრ „გლობუსს“ სანდრო მრევლიშვილის სახელი მიენიჭა
ალექსი შჩუსევი

ალექსი ვიქტორის ძე შჩუსევი (რუს. Алексей Викторович Щчусев; დ. 26 სექტემბერი (8 ოქტომბერი), 1873, კიშინიოვი — გ. 24 მაისი, 1949, მოსკოვი) — რუსი და საბჭოთა არქიტექტორი, სსრკ დამსახურებული არქიტექტორი (1930). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). 1891–1897 წლებში ლ. ბენუასთან სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1910 წლიდან იყო სამხატვრო აკადემიის აკადემიკოსი, 1926–1929 წლებში — ტრეტიაკოვის გალერეის დირექტორი, 1946–1949 წლებში — მოსკოვის არქიტექტორული მუზეუმის ორგანიზატორი და დირექტორი. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა 1913 წლიდან. განსაკუთრებით ნაყოფიერად მუშაობდა საბჭოთა პერიოდში. 1918-1925 წლებში მონაწილეობდა მოსკოვის რეკონსტრუქციის დამუშავებაში. 1920-იან წლებში ააშენა რამდენიმე შენობა კონსტრუქცივიზმის გავლენით, მათ შორის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი სოჭში. მისი შემოქმედების მიღწევად ითვლებოდა ვლადიმერ ლენინის მავზოლიუმი მოსკოვში. შჩუსევი ავტორია მარქსიზმ-ლენინიზმის საქართველოს ინსტიტუტის ფილიალის შენობისა (1938) თბილისში და სასტუმრო „ინტურისტისა“ (1939) ბათუმში. მუშაობდა ქალაქთმშენებლობაში. ეკუთვნის დიდი სამამულო ომის დროს დანგრეული ქალაქების: ისტრის, ნოვგოროდის და სხვათა აღდგენის პროექტები. ავტორია 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა არქიტექტურაში. მიღებული აქვს სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1941, 1946, 1948, 1952). დაჯილდოვეულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ, 2002, გვ. 929 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 64. ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #131620843 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Arkitekter verksamma i Sverige — 2014. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17373699"></a> ↑ The Fine Art Archive — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166"></a> ↑ Union List of Artist Names — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649"></a> ↑ 6.0 6.1 6.2 Czech National Authority Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a>
აკაკი ძიძიგური

აკაკი ვარლამის ძე ძიძიგური (დ. 13 აგვისტო, 1914, სოფ. მათხოჯი, ხონის რაიონი — გ. 8 აპრილი, 1997) — ქართველი ჟურნალისტი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (1996). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და თბილისის კონსერვატორია. შრომითი საქმიანობა პედაგოგობით დაიწყო. მისი ინიციატივით და ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა რადიოკომიტეტის ხმის ჩამწერი „ოქროს ფონდი“. 1959 წელს მას დაევალა კონოსტუდია „ქართული ფილმის“ დირექტორობა. იყო საქართველოს კულტურის მინისტრის მოადგილე. 1962 წელს ჟურნალ „დროშის“ მთავარი რედაქტორია. 1969 წლიდან სახელმწიფო კინოკომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ დაინიშნა, მომდევნო წელს, ისევ კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ დირექტორია, 1974–1984 წლებში სახკინოს თავმჯდომარის მოადგილე, კინოალმანახ „კინოს“ მთავარი რედაქტორი. 1984–1997 წლებში იყო საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორი. მრავალი პუბლიცისტური ნაშრომის, წერილის თუ გადაცემის ავტორია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში. ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 958, ISBN 99928-20-32-2. აკაკი ძიძიგური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი აკაკი ძიძიგური — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი ↑ http://geocinema.ge//ka/persons/7362 ↑ http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00008525/