laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შუშანეთი

შუშანეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, კირნათის თემში, 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 146 კაცი. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
შუა მახინჯაური

შუა მახინჯაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მახინჯაურის თემში. 2011 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1246 ადამიანი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 819 კაცი. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
შარაბიძეები (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

შარაბიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: შარაბიძეები, ერგე, ზედა ერგე, ქვედა ჯოჭო, ზედა ჯოჭო, სოფელი ხელვაჩაური, ზანაქიძეები, მახვილაური). მდებარეობს კახაბრის ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 70 კმ, ბათუმის რკინიგზის სადგურიდან 7 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1019 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 685. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
სიმონეთი

სიმონეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, თხილნარის თემში. მდებარეობს მდინარე ჭოროხის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 220 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 258 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 352. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07.
სინდიეთი

სინდიეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. მდებარეობს მდინარე მაჭახლისწყლის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 162 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 370. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07.
სკურდიდი

სკურდიდი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. მდებარეობს მდინარე სკურდიდის (მაჭახელისწყლის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 450 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 52 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 432. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07.
სალიბაური

სალიბაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ორთაბათუმის თემში. მდებარეობს შავიზღვისპირა დაბლობზე, ზღვის დონიდან 40 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1214 კაცი. სოფელში არის სალიბაურის საჯარო სკოლა. სოფელში XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დასახლდნენ აფხაზეთიდან ოსმალეთის იმპერიაში ემიგრირებული აფხაზები, ე. წ. მუჰაჯირები. სალიბაური ქართული მეჩაიეობის ერთ-ერთი პირველი ცენტრი იყო. 1890-იან წლებში რუსმა მეწარმე პოპოვმა სალიბაურში, ჩაქვსა და კაპრეშუმში 14 ჰექტარზე გააშენა ჩინური ჩაის ჯიშები. 1898 წელს სალიბაურში მანვე ინგლისური მანქანებით აღჭურვილი ქარხანა ააშენა. სალიბაურშივე არსებობდა საუფლისწულო მამული „სალაღობო“, რომელიც სამართავად ჩაბარებული ჰქონდა ჩინელ მეჩაიეს ლაო ჯინ ჯაოს.. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 692. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ სალიბაურის საჯარო სკოლა - ESIDA[მკვდარი ბმული] ↑ ჩაი საქართველოში ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07.
ფერია (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

ფერია — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ფერია, ახალშენის მეურნეობა, მნათობი). მდებარეობს კახაბრის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 70 მ სიმაღლეზე. ქალაქ ბათუმიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1830 კაცი. სოფელში არის ფერიის საჯარო სკოლა. სოფელში XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დასახლდნენ აფხაზეთიდან ოსმალეთის იმპერიაში ემიგრირებული აფხაზები, ე. წ. მუჰაჯირები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 264. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ ფერიის საჯარო სკოლა - ESIDA[მკვდარი ბმული] ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07.
ქედქედი

ქედქედი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. მდებარეობს მდინარე მაჭახელისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 240 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 458 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 498. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ქოქოლეთი

ქოქოლეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. მდებარეობს მდინარე მაჭახელისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 560 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 71 კაცი. ქოქოლეთის ხიდი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 552. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ქვედა სამება (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

ქვედა სამება — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ახალშენის თემში. მდებარეობს კახაბრის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 50 მ სიმაღლეზე, ქალაქ ბათუმიდან დაშორებულია 4,5 კილომეტრით. 1948 წლამდე ეწოდებოდა ფეიზიე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1160 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 510. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, №1-2 (14-15), გვ. 35, თბ., 1948 წ. ISSN 0203-2023 ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
თოდუა

საკუთარი სახელი თოდუა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსანდრე თოდუა — სპორტსმენი (მორაგბე) ბონდო თოდუა — ბიოლოგი, ბოტანიკოსი გრიგოლ თოდუა — ეკონომისტი დავით თოდუა — პოლიციის გენერალ-მაიორი თემურ თოდუა — ისტორიკოსი, არქეოლოგი კოჩა თოდუა — სამეგრელოს 1857 გლეხთა აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური მაგალი თოდუა — აღმოსავლეთმცოდნე, მთარგმნელი მზია თოდუა — სამართალმცოდნე, იურისტი ნათია თოდუა — მომღერალი ნოდარ თოდუა — საბჭოთა სახელმწიფო მოხელე ნუგზარ თოდუა — ეკონომისტი პავლე თოდუა — ფიზიკოსი რაიბულ თოდუა — ონკოქირურგი სამსონ თოდუა — სასულიერო პირი, პუბლიცისტი სევასტი თოდუა — ფეხბურთელი უტუ თოდუა — სამეგრელოს 1857 გლეხთა აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური ფრიდონ თოდუა — ექიმი, რადიოლოგი ქრისტინე თოდუა-წულუკიძე — ემიგრანტი, ექიმი შმაგი თოდუა — სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა)
ქვემო ჯოჭო

ქვემო ჯოჭო — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, შარაბიძეების თემში. მდებარეობს მდინარე ჯოჯოსწყლის (ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი) ქვემო დინებაში, ზღვის დონიდან 160 მ სიმაღლეზე. ბათუმიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 821 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 518. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ქვედა ქოქოლეთი

ქვედა ქოქოლეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 47 კაცი. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ქვედა სალიბაური

ქვედა სალიბაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ორთაბათუმის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 405 კაცი. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის თემები და სოფლები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-08. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ქვედა ჩხუტუნეთი

ქვედა ჩხუტუნეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელის თემში. მდებარეობს მდინარე მაჭახელისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 500 მ სიმაღლეზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 212 კაცი. სოფლის თავში მთების წინწამოწეულ კლდოვან ბორცვზე შემორჩენილია კლდეში ნაკვეთი საწნახელი. ის განთავსებულია ბორცვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთში. ამჟამად დაცულია დასავლეთი კედელი, დანარჩენი მონგრეულია. ჩანს, რომ საწნახელი ორ განყოფილებიანი ყოფილა. მისი საერთო სიგრძე 4,80 მ-ია. სიმაღლე 1,45-1,40 მ. მარანს აქვს თაღოვანი გადახურვა. შიგა სიმაღლე 2,30 მ-ია. მთავარ ნაგებობას ერთვის მარანი. მარანის სამხრეთ კედელს გარედან 1,60 სიმაღლეზე მთელს სიგრძეზე დატანებული აქვს სამი თახჩა, რომელთა სიმაღლე-50 სმ-ია. სიფართე-35 სმ. სიღრმე-60 სმ. კედლების წყობაში გამოყენებულია კარგად დამუშავებული ქვები. ქვედა ჩხუტუნეთში ასევე მდებარეობს ჩხუტუნეთის ციხე და ჩხუტუნეთის ჩანჩქერი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 510. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-10-07. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-06. ციტირების თარიღი: 2019-10-06.
მონ-ნობლი

მონ-ნობლი (ფრანგ. Mont Noble კეთილშობილი მთა) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვალეს კანტონში; გადაჰყურებს ვალ-დე-რეჩის ხეობას. Mont Noble on Hikr
აროზერ-ვაისჰორნი

აროზერ-ვაისჰორნი (გერმ. Aroser Weisshorn) — მთა პლესურის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს გრაუბიუნდენის კანტონში; გადაჰყურებს აროზის მუნიციპალიტეტს. აროზადან მთის მწვერვალისკენ მიემართება საბაგირო. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აროზერ-ვაისჰორნი Aroser Weisshorn on Hikr
მენლიფლუე

მენლიფლუე (გერმ. Männliflue) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ადელბოდენის მუნიციპალიტეტის სიახლოვეს. სიმაღლე 2 652 მეტრი. Männliflue on Hikr
ლა-ფავა

ლა-ფავა (ფრანგ. La Fava) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვალეს კანტონში, დიალბერეტის მთასა და მდინარე რონის ხეობას შორის. ლა-ფავის მდებარეობა
რუხენი

რუხენი (გერმ. Ruchen) — მთა გლარნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს გლარუსისა და სანქტ-გალენის კანტონების საზღვარზე. აღმართულია პიც-სარდონის მთის ჩრდილოეთით, ქედზე, რომელიც სერნფტალის ხეობას სოფელ ვაისტანენტალისგან გამოყოფს. Ruchen on Hikr
ჰაჰნენი

ჰაჰნენი (გერმ. Hahnen) — მთა ურნერის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ობვალდენის კანტონში; გადაჰყურებს ენგელბერგის მუნიციპალიტეტს. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 606 მეტრი. Hahnen on Hikr
რადლეფსჰორნი

რადლეფსჰორნი (გერმ. Radlefshorn) — მთა ურნერის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ბერნის კანტონში; გადაჰყურებს გადმენის მუნიციპალიტეტს. სამხრეთ კალთასთან მდებარეობს ტრიფტის მყინვარი და ტრიფტის ტბა. Radlefshorn on Hikr
გრაუშპიცი

გრაუშპიცი (გერმ. Grauspitz) — მთა რეტიკონის ქედზე, ალპებში. მდებარეობს შვეიცარია-ლიხტენშტაინის საზღვარზე. ზღვის დონიდან 2 599 მ სიმაღლით იგი ლიხტენშტაინის უმაღლესი მთაა. მთის ყველა მხარე მდინარე რონის აუზს მიეკუთვნება, რომელიც მის დასავლეთით, შვიდ კილომეტრში მიედინება. Grauspitz on Summitpost Grauspitz on Hikr
მონ-ა-კავუერი

მონ-ა-კავუერი (ფრანგ. Mont à Cavouère) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვალეს კანტონში. აღმართულია ო-დე-კრის მთის ჩრდილოეთით. Mont à Cavouère on Hikr
რიგიდალშტოკი

რიგიდალშტოკი (გერმ. Rigidalstock) — მთა ურნერის ალპებში, ცენტრალურ შვეიცარიაში. მდებარეობს ნიდვალდენისა და ობვალდენის კანტონების საზღვარზე. აღმართულია გროს-ვალენშტოკის მთის სამხრეთით. უახლოესი დასახლებაა სამხრეთით მდებარე ენგელბერგი. Rigidalstock on Hikr
თურქთა სახაკანო

თურქთა სახაკანო (ძველი თურქული: თურუქები, ქოქ-თურუქები, ან თურქები. ) – თურქული ტომების სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში, არსებობდა 552-745 წლებში. მოსახლეობა მისდევდა მომთაბარე მესაქონლეობას და ნადირობას. 460 წელს აღმოსავლეთ თურქესტანიდან ალთაიზე გადასახლებული ერთ-ერთი ტომის მეთაურობით შეიქმნა ადგილობრივ ტომთა კავშირი, რომელმაც მიიღო „თურქის“ სახელწოდება. ეს ტერმინი პირველად პოლიტიკური მნიშვნელობისა იყო, მაგრამ შემდეგ იგი თურქულ ენათა და ხალხთა დიდი ჯგუფის აღმნიშვნელად გადაიქცა. თურქთა სახაკანოს პოლიტიკური და სამხედრო ორგანიზაცია ჩამოყალიბდა აღმოსავლეთ თურქესტანის ძველ სახელმწიფოთა ძაბაძვით. VI საუკუნის შუა წლებში თურქებმა დაამარცხეს უიგურები და ჟუჟანები და თურქთა ბელადმა ბუმინმა (გ. 552 წელს) თავი ხაკანად გამოაცხადა. 555 წლისთვის თურქთა სახაკანოს გავლენას დაემორჩილა მთელი ცენტრალური აზია. თურქთა სახაკანომ ანტიირანული კავშირი დადო ბიზანტიასთნ. ირანში ლაშქრობებს მოჰყვა სახაკანოს საზღვრის გაფართოება მდინარე ამუდარიამდე და მის დასავლეთ ნაპირამდე. აღმოსავლეთით თურქთა სახაკანომ აღადგინა თავისი გავლენა ცენტრალურ აზიაში და ენერგიულად შეუტია ჩინეთს. გარკვეული წარმატების შემდეგ, 630 წელს, ჩინეთთან ომში მან მარცხი განიცადა და 50 წლით დაკარგა დამოუკიდებლობა. VII საუკუნის ბოლოს აღმოსავლეთი თურქთა სახაკანო გათავისუფლდა ჩინეთის ბატონობისაგან, მაგრამ VIII საუკუნის I ნახევარში იგი საბოლოოდ დაიშალა და მის ნაცვლად ჩამოყალიბდა უიღურთა სახაკანო (745-840 წწ.). დასავლეთ თურქთა სახაკანომ VII საუკუნის დამდეგიდან შეძლო განმტკიცება, მაგრამ 630 წელს დაიწყო ხანგრძლივი შინაომი. 658-659 წლებში დასავლეთ თურქთა სახაკანოს ძირითადი ნაწილი დაიპყრო ჩინეთმა, რომლის ბატონობისაგან იგი მხოლოდ 704 წელს გათავისუფლდა. აგრესიული მეზობლების თავდასხმებისა და შინაომების შედეგად 740 წელს დასავლეთ თურქთა სახაკანო დაიშალა. თურქთა სახაკანომ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ევრაზიის თურქულენოვანი მოსახლეობის კონსოლიდაციაში. თურქულენოვანი ხალხები ხაზარები ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 19. Zhu, Xueyuan (朱学渊) (2004) (ჩინური) The Origins of the Ethnic Groups of Northern China (中国北方诸族的源流). Beijing: Zhonghua Shuju (中华书局) ISBN 7-101-03336-9 Xue, Zongzheng (薛宗正) (1992) (ჩინური) A History of the Turks (突厥史). Beijing: Chinese Social Sciences Press (中国社会科学出版社) ISBN 7-5004-0432-8 Ekaterina Nachaeva (2011). „The "Runaway" Avars and Late Antique Diplomacy“, რედ. Ralph W. Mathisen, Danuta Shanzer: Romans, Barbarians, and the Transformation of the Roman World: Cultural Interaction and the Creation of Identity in Late Antiquity. Ashgate.  Sinor, Denis (1990). The Cambridge History of Early Inner Asia. Cambridge University Press. ISBN 0521243041.  ↑ 1.0 1.1 Kultegin's Memorial Complex, Türik Bitig Khöshöö Tsaidam Monuments (ინგლისური) ↑ 2.0 2.1 Bilge Kagan's Memorial Complex, Türik Bitig Khöshöö Tsaidam Monuments (ინგლისური) ↑ Tonyukuk's Memorial Complex, Türik Bitig დაარქივებული 2010-12-02 საიტზე Wayback Machine. Bain Tsokto Monument (ინგლისური)
თურქმენჩაის ზავი

თურქმენჩაის ზავი — რუსეთსა და ირანს შორის 1828 წელს დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც დასრულდა რუსეთ-ირანის 1826-1828 წლების ომი. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1828 წლის 10 (22) თებერვალს სოფელ თურქმენჩაიში, თავრიზის მახლობლად. ირანი ვერ ეგუებოდა 1813 წლის 12 ოქტომბრის გულისტანის საზავო ხელშეკრულების პირობებს. ირანს რუსეთის წინააღმდეგ აქეზებდა ინგლისი, რომელსაც არ სურდა რუსეთის გაბატონება სამხრეთ კავკასიაში, განსაკუთრებით, კასპიისპირეთში. 1826 წელს რუსეთსა და ირანს შორის მორიგი ომი დაიწყო, რომელიც 1828 წლამდე გაგრძელდა. 1826 წელს ირანის 60 ათასიანი არმია აზერბაიჯანში შეიჭრა, ყარაბაღი და განჯა დაიკავა და ბაქოს მიადგა. იმავდროულად ირანის არმია საქართველოს საზღვრებისკენ გაიჭრა და თბილისს შეუქმნა საფრთხე. რუსებმა თავდაცვის ორგანიზება შეძლეს, შემდეგ შეტევაზე გადავიდნენ და 1826 წლის სექტემბერში შამქორთან სასტიკად დაამარცხეს მოწინააღმდეგე. 1826 წლის ბოლოსთვის რუსებმა ირანის არმია ჩრდილოეთ აზერბაიჯანიდან განდევნეს, 1827 წელს აიღეს ერევანი, იმავე წლის სექტემბერში კი თავრიზი დაიკავეს. 1828 წლის იანვარში რუსეთის არმიამ თეირანის მიმართულებით შეუტია და დაიკავა ურმია, მარაღა, არდებილი და მიანი, რამაც გამოიწვია ირანის შაჰის კომპრომისი და ზავი ითხოვა. თურქმენჩაის ზავის თანახმად რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა ერევნისა და ნახჭევანის სახანოები (აღმოსავლეთი სომხეთი). ირანს დაეკისრა 20 მლნ. მანეთის კონტრიბუცია. რუსეთს დარჩა უპირატესი უფლება კასპიის ზღვაზე ჰყოლოდა სამხედრო ფლოტი. რუს ვაჭრებს ირანში შეღავათები ეძლეოდათ. თურქმენჩაის ზავმა განამტკიცა რუსეთის მდგომარეობა ამიერკავკასიაში და შეასუსტა ინგლისის გავლენა ირანში. შაჰი და ირანის მმართველი წრეები მტრულად შეხვდნენ თურქმენჩაის ზავის ფართო ანტირუსული პროპაგანდის შედეგი იყო თეირანში რუსეთის მისიის დარბევა და ალექსანდრე გრიბოედოვის მკვლელობა 1829 წლის 30 იანვარს. ოსმალეთთან ომის გამო რუსეთის მთავრობამ თავი შეიკავა ირანთან ომის განახლებისაგან და კონფლიქტი დიპლომატიური გზით მოაგვარა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 19. ჟურნალი „ისტორიანი“, №28, 2013, გვ., 53-54
იბნ ალ-ბალხი

იბნ ალ-ბალხი – XII საუკუნის ირანელი ისტორიკოსი, ზუსტი სახელი უცნობია, წარმოშობით ბალხიდან. „ფარსნამეს“ ავტორი. წიგნში გადმოცემულია ჩვენამდე მოუღწეველი პირველწყაროების საფუძველზე შედგენილი ფარსის ისტორია. აგრეთვე XII საუკუნის ფარსის დასაწყისის დაწვრილებითი გეოგრაფიული აღწერილობა. თხზულება უხვ მასალას შეიცავს ფარსის ირიგაციის, მიწათმოქმედებისა და ქალაქების მდგომარეობის შესახებ. მასალის დიდი ნაწილი ავტორის დროინდელია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 70.
იბნ ასაქირი

იბნ ასაქირი, ალი იბნ ალ-ჰასან იბნ ასაქირი (დ. 1105, დამასკო — გ. 25 იანვარი, 1176, იქვე) — არაბი ისტორიკოსი. „დამასკოს ისტორიის“ ავტორი. წიგნი წარმოადგენს დამასკოსთან დაკავშირებულ გამოჩენილ ადამიანთა ბიოგრაფიების კრებულს, შეიცავს მრავალ ძვირფას ცნობას ამ ქალაქისა და საერთოდ სირიის ისტორიის შესახებ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 71.
იბნ მისქავაიჰი

იბნ მისქავაიჰი, აბუ ალი აჰმად იბნ მუჰამად იბნ მისქავაიჰი (დ. წელი უცნობია – გ. 1030) – არაბულენოვანი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი. ავტორია „ხალხთა გამოცდილებების წიგნისა“, რომელიც ალ-ტაბარის თხზულებების შემდეგ პირველი მნიშვნელოვანი შრომაა მსოფლიო ისტორიაში. შეადგინა ტრაქტატები ფილოსოფიასა და ეთიკაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 72.