laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჯოან ალენი

ჯოან ალენი (ინგლ. Joan Allen; დ. 20 აგვისტო, 1956) —  ამერიკელი თეატრის, კინოსა და ტელევიზიის მსახიობი.  სამგზის ნომინირებული პრემია ოსკარზე (1996, 1997, 2001). ჯოან ალენი დაიბადა 1956 წლის 20 აგვისტოს როშელში, ილინოისის შტატში, დიასახლისის დოროთი ალენისა და ავტომექანიკოს ჯეფ ალენის ოჯახში. ის ოთხი შვილიდან უმცროსი იყო.  სწავლობდა როშელის საშუალო სკოლაში,  იყო წარჩინებული მოსწავლე, მღეროდა გუნდში და უკრავდა ჩელოზე. სკოლის დამთავრების შემდეგ შევიდა ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტში მაკომბში, რომელიც დაამთავრა 1976 წელს, შემდეგ კი — აღმოსავლეთ ილინოისის უნივერსიტეტში .. 1977 წელს შევიდა Steppenwolf Theatre Company-ში და დაიწყო თამაში სცენაზე. ჯოან ალენმა სამსახიობო კარიერა დაიწყო ჩიკაგოს ცნობილ ჯგუფში "Steppenwolf Theatre Company", რომელსაც ხელმძღვანელობდა  ჯონ მალკოვიჩი.  1980-იანი წლების დასაწყისში მან დაიწყო მსახიობობა თეატრში, ასევე ითამაშა დაბალბიუჯეტიან სერიალებში. მისი დებიუტი იყო მცირე მეორეხარისხოვანი როლი ფილმში „კომპრომისული პოზიციები“. 1988 წელს   გამოჩნდა ბროდვეიზე  ლენფორდ უილსონის პიესაზე დაფუძნებულ სპექტაკლში  Burn This. ამ როლისთვის მსახიობმა მიიღო ტონის პრემია. ჯოან ალენი იშვიათად ჩნდებოდა ფილმებში.  შესრულებულმა როლებმა მსახიობი ვარსკვლავი ვერ გახადა, თუმცა ყველაფერი შეიცვალა 1995 წელს ოლივერ სტოუნის ფილმ „ნიქსონის“ შემდეგ, სადაც ჯოანმა პრეზიდენტის მეუღლე ითამაშა. ამ როლმა მსახიობს დამსახურებული პოპულარობა მოუტანა, ის იყო ნომინირებული ოსკარზე და  ბრიტანეთის კინოსა და სატელევიზიო ხელოვნების აკადემიის პრემიაზე. ჯოანმა ითამაშა მთავარი როლები 1997 წელს გამოსულ  რეჟისორ ენგ ლის დრამაში “ ყინულის ქარიშხალი“, და ჯონ ვუს სურათში „პირისპირ“. ასევე  კომედიურ-დრამაში Pleasantville (1998). ჯოან ალენმა შეასრულა ცენტრალური სადაზვერვო ბიუროს დირექტორის მოადგილის, პამელა ლენდის როლი ფილმებში: „ბორნის უპირატესობა“, ბორნის ულტიმატუმი“ და „ბორნის ევოლუცია“. ითამაშა პოლ ანდერსონის ახალ ფილმში „სასიკვდილო რბოლა“, რომლის პრემიერაც 2008 წელს გაიმართა. 2015 წელს მსახიობი მიიწვიეს მთავარ როლზე ABC-ის სერიალში „ოჯახი“. კინოსა და ტელევიზიაში ხუთწლიანი პაუზის შემდეგ, ჯოანმა ითამაშა ჯულიანა მურთან, კლაივ ოუენთან და ჯენიფერ ჯეისონ ლისთან ერთად Lisey's Story-ში, 2021 წლის Apple TV-ის მინისერიალში. 1990 წლის 1 იანვარს მსახიობი დაქორწინდა მსახიობ პიტერ ფრიდმანზე. 1994 წლის მარტში მათ ქალიშვილი შეეძინათ. 2002 წელს წყვილი დაშორდა. ამავდროულად, ისინი ინარჩუნებენ კარგ ურთიერთობას, ცხოვრობენ ერთმანეთთან ახლოს და ერთად ზრუნავდნენ  ქალიშვილზე.  ჯოანს ყავს ძაღლი ბოსტონ-ტერიერი, სახელად ნორა. ნიქსონი Joan Allen at AllMovie Joan Allen at IMDb ↑ Joan Allen // Internet Broadway Database — 2000. ↑ Weinraub, Bernard (27 December 1995). "Finding Warmth In a Shy First Lady". The New York Times. Retrieved 10 December 2007. ↑ "Joan Allen Theatre Credits, News, Bio and Photos". Broadway World. ↑ "Member Profiles: Joan Allen". Steppenwolf Ensemble. Archived from the original on 2016-03-03. Retrieved 2008-12-05. ↑ "'Stephen King's A Good Marriage': Film Review". The Hollywood Reporter. 2014-10-02. Retrieved 2021-09-04. ↑ Hegberg, Carol (11 April 2005). "With three new movies Rochelle native Joan Allen is making her mark". The Daily Chronicle. Retrieved 10 August
ექსპრესიონისტული არქიტექტურა

ექსპრესიონისტული არქიტექტურა იყო არქიტექტურული მიმდინარეობა, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპაში განვითარდა XX საუკუნის პირველ ათწლეულში სახვით და საშემსრულებლო ხელოვნებაში ექსპრესიონიზმის პარალელურად. ტერმინი "ექსპრესიონისტული არქიტექტურა" თავდაპირველად აღწერდა გერმანელი, ჰოლანდიელი, ავსტრიელი, ჩეხი და დანიელი ავანგარდისტ აქტივისტებს 1910-დან 1924 წლამდე. შემდეგში ამ ტერმინის გადახედვა მოხდა და ის უფრო ადრეულ პერიოდზეც გავრცელდა - 1905 წლიდან, და უკვე მთელ ევროპას მოიცავდა. ამჟამად ეს ტერმინი კიდევ უფრო ვრცელი მნიშვნელობისაა და მოიცავს ნებისმიერი დროისა და ადგილის არქიტექტურას, რომელშიც ამ ორიგინალური მიმდინარეობის ზოგიერთი თვისება აისახა, როგორიცაა: გრეხილობა, ფრაგმენტულობა ან მწვავე და ზედმეტად ხაზგასმული ემოციის აღწერა.
გროსმარქტჰალე

გროსმარქტჰალე (გერმ. Großmarkthalle „საბითუმი ბაზარი“) — მდებარეობს მაინის ფრანკფურტის ოსტენდში და ქალაქის მთავარ საბითუმო სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა, განსაკუთრებით ხილისა და ბოსტნეულისთვის. ბაზარი 2004 წლის 4 ივნისს დაიხურა. შენობა ექსრესიონისტული არქიტექტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენს. ეს მასიური კონსტრუქცია მდ. მაინის მარჯვენა სანაპიროზე, ფრანკფურტის აღმოსავლეთის პორტთან, მარტინ ელზაესერის პროექტით აშენდა და 1928 წლის 25 ოქტომბერს გაიხსნა. 220 მ სიგრძის, 50 მ სიგანისა და 17-23 მ სიმაღლის შენობით, ის ქალაქის უდიდესი არქიტექტურული ნაგებობა იყო იმ დროისთვის. შენობაში 13.000 კვ. მ. ფართი იყო 130 დახლისთვის, რომელთა უმეტესობა საბითუმო მყიდველებს ემსახურებოდა. 1941 წლის ოქტომბრიდან ნაციონალ-სოციალისტები გროსმარკტჰალეს თავშეყრის ადგილად იყენებდნენ ებრაელთა ფრანკფურტიდან შემდგომი დეპორტაციისთვის. გროსმარქტჰალეს ადგილობრივი ხალხი „გემიზკერშს“ (Gemieskersch) უწოდებენ, რაც ადგილობრივი დიალექტით „ბოსტნეულის ეკლესიას“ ნიშნავს. 2004 წელს ბაზარი ფრანკფურტის გარეუბანში გადაიტანეს, ხოლო ამ შენობაში ევროპის ცენტრალური ბანკი დაიდებს ბინას. Gustav Lampmann: Die Großmarkthalle in Frankfurt a. Main. Architekt Baudirektor Professor Elsaesser. In: Zeitschrift für Bauwesen, 78. Jahrgang 1928, Heft 11 (November 1928), S. 257–272 (Digitalisat der Zentral- und Landesbibliothek Berlin). Kaumanns: Der ingenieurtechnische Aufbau der Großmarkthalle in Frankfurt a.M. In: Zeitschrift für Bauwesen, 78. Jahrgang 1928, Heft 11 (November 1928), S. 273–280 (Digitalisat der Zentral- und Landesbibliothek Berlin). Günter Günschel: Große Konstrukteure 1 Freyssinet, Maillart, Dischinger, Finsterwalder. Ullstein, Berlin 1966. Walter Bachmann: Frankfurter Großmarkthalle. JW-Verlag, Frankfurt 2001, ISBN 3-934354-02-5. Wolf-Christian Setzepfandt: Architekturführer Frankfurt am Main/Architectural Guide. 3. Auflage. Dietrich Reimer Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-496-01236-6, S. 44 (deutsch, englisch). Stadtplanungsamt Frankfurt am Main (Hrsg.): ZwischenZeit. Momentaufnahmen der Frankfurter Großmarkthalle. Frankfurt am Main 2008. Walter Vorjohann (Fotografien), Eva Schestag (Texte): Ort der Abwesenheit – Die Frankfurter Großmarkthalle. Verlag Kleinheinrich, Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-930754-58-8. Europäische Zentralbank (Hrsg.): Informationen zum Neubau der Europäischen Zentralbank in Frankfurt am Main – Die Grossmarkthalle – Architektur, Entstehung und Sanierung. Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-92-899-0614-2, S. 13. Großmarkthalle Frankfurt am Main დაარქივებული 2021-05-11 საიტზე Wayback Machine. გროსმარტჰალე გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგში
ორესის მთები

ორესის მთები (არაბ. جبال الأوراس) — ქედი ჩრდილოეთ აფრიკაში, ალჟირსა და ტუნისში. საჰარის ატლასის აღმოსავლეთი გაგრძელება. მაქსიმალური სიმაღლე 2328 მ (მთა ჯებელ-შელია). აგებულია მეტამორფული და დანალექი ქანებით. მთისძირში 1000 მ-ზე მეტი სიღრმის სინკლინია. დამახასიათებელია სწორი და გრძელი თხემი, რომელიც მიემართება ჯერ სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ, ხოლო შემდეგ მკვეთრად აღმოსავლეთისაკენ. დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით, რომლებიც მრავალი ნაყოფიერი უადითაა წარმოდგენილი, რომელთა შორის გამოიყოფა საჰარისკენ მიქცეული ელ-აბიოდი და ელ-აბდი. ორესის მთების ჩრდილო-დასავლეთი გაგრძელებაა დაახლოებით იგივე სიმაღლის ბელეზმის ქედი, რომელიც განფენილია თელ-ატლასისა და საჰარის ატლასის შეერთების ადგილზე. ორესის მთების ზედა კალთები შემოსილია ფიჭვის, კედარისა და მუხის ტყეებით, ხოლო ქვედა კალთები ქსეროფიტული მცენარეულობით. ქალაქ ბათნის სიახლოვეს, ელ-კანტარის უღელტეხილზე გადადის რკინიგზა და გზატკეცილი. ქედის ფარგლებში შემორჩენილია მრავალი ძველრომაული ნანგრევები. დასახლებულია ბერბერებით, კერძოდ შაუიას ხალხით და არაბი მომთაბარეებით. ↑ Guy Arnold. Political and Economic Encyclopaedia of Africa, Longman Current Affairs, 1993 ↑ Augustin Bernard, Afrique septentrionale et occidentale, Paris, 1939 ↑ 3.0 3.1 Aurès mountains, Algeria | Encyclopedia Britannica ↑ Belezma Biosphere Reserve, Algeria — UNESCO
ერთეულთა სისტემები

ერთეულთა სისტემები — ფიზიკური სიდიდეების ძირითად და წარმოებულ საზომ ერთეულთა ერთობლობანი, რომლებიც მოიცავენ გაზომვათა გარკვვულ არეს (მექანიკურ, ელექტრულ, სითბურ გაზომვებს და ა. შ.). ძირითად ერთეულად ირჩევენ დამროუკიდებელ ერთეულებს, რომელთა აღწარმოება შეიძლება ზუსტი ეტალონების სახით. წარმოებულ ერთეულებს განსაზღვრავენ ძირითადებიდან იმ განტოლებათა საშუალებით, რომლებიც ფიზიკურ კანონების მათემატიკურ ჩანაწერს წარმოადგენენ. იმასთან დაკავშირებით, რომ ყველა ფიზიკური მოვლენა მიმდინარეობს სივრცესა და დროში, ძირითად ერთეულებად, პირველ რიგში იღებენ სიგრძისა და დროის ერთეულებს. მესამე ძირითად ერთეულად, როგორც წესი, იღებენ მასის ერთეულს (ერთეულთა გაუსის სისტემა, ერთეულთა MKS სისტემა), მაგრამ არის ერთეულთა სისტემები, სადაც ძირითად ერთეულად აღებულია სხვა სიდიდეების, მაგალითად, ძალის ერთეული (ერთეულთა MKGS სისტემა). ერთეულთა სისტემებს სიგრძის, მასისა და დროის საზომი ძირითადი ერთეულებით ეწოდება აბსოლუტური (ვიწრო აზრით), ელექტრულ გაზომვათა არეში მეოთხე ძირითადი ერთეულია ამპერი (ერთეულთა MKSA სისტემა), ფოტომეტრიაში — კანდელა და ა. შ. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში, რომელიც მოიცავს ფიზიკურ გაზომვათა ყველა არეს, დადგვნილია 7 ძირითადი ერთეული (მ, კგ, წმ, ა, K, კდ, მოლ). ძირითადი ერთეულების სიდიდეს ისე ირჩევენ, რომ პრაქტიკაში მოსახერხებელი იყოს მთელი ერთეულთა სისტემების გამოყენება. განხილული ტიპის ერთეულთა სისტემების გარდა არსებობს ე. წ. ერთეულთა ბუნვბრივი სისტემები, რომლებიც უნივერსალურ ფიზიკურ მუდმივებზე — სამყაროულ კონსტანტებზეა დაფუმნებული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 185.
ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა

ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა — ერთეულთა სისტემა, რომელიც დადგენილ იქნა ელექტრიკოსთა I საერთაშორისო კონგრესზე 1881 წელს პრაქტიკული ელექტრული გაზომვებისათვის იმასთან დაკავშირებით, რომ CGS აბსოლუტური სისტემის ზოგიერთი ელექტრული ერთეული მეტისმეტად მცირე და მოუხერხებელი იყო პრაქტიკული გაზომვებისათვის. ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემაში ელექტრული წინაღობისა (ომი) და პოტენციალთა სხვაობის (ვოლტი) ერთეულებს ადგენდნენ, როგორც CGS სისტემის შესაბამისი ერთეულების ჯერადს (ომი=109 CGSM ერთ., ვოლტი=108 CGSM ერთ.). დანარჩენ ერთეულებს: ამპერს, ჯოულს, ვატს და სხვა ღებულობდნენ, როგორც წარმოებულ ერთეულებს ომისა და ვოლტისაგან. XX საუკუნის 30-იან წლებში ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემას უწოდებდნენ მექანიკურ და ელექტრომაგნიტურ სიდიდეთა საზომი ერთეულების სისტემას, რომელიც ემყარებოდა 4 ერთეულს: მეტრს, კილოგრამს, წამსა და ამპერს — ე. წ. ერთეულთა MKSA სისტემა („გოსტ“ 7664-55 და 8033-56). ამჟამად ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემამ დაკარგა დამოუკიდებელი მნიშვნელობა და შევიდა ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 184. International_Electrical_Congress
თამარ ჩილაშვილი

თამარ ჩილაშვილი (დ. 1 მაისი, 1921, ახალციხე — გ. 1993) — ქართველი ჟურნალისტი. 1937 წელს დაამთავრა ახალციხის №1 საშუალო სკოლა და იქვე დაიწყო მუშაობა უფროს პიონერხელმძღვანელად. 1942 წელს მიიღეს კომუნისტური პარტიის რიგებში და გადაიყვანეს პარტიის ახალციხის რაიკომის აგიტაცია-პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორად. წლების განმავლობაში მუშაობდა ახალციხის მხარეთმცოდნის მუზეუმის დირექტორად, რაისაბჭოს აღმასკოვის მდივნად, ახალციხის საბავშვო სახლის სასწავლო ნაწილის გამგედ. 1950-1952 წლებში მუშაობდა ახალციხის რაიონის კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებათა განყოფილების გამგედ. 1949 წლიდან გაზეთის „წითელი დროშა“ რედაქციაში მუშაობდა მდივნად, შემდეგ ლიტმუშაკად, ხოლო 1954 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო მშრომელთა წერილების განყოფილების გამგე. თამარ ჩილაშვილს, ახალციხის რაიონული გაზეთის „წითელი დროშა“ განყოფილების გამგეს 1981 წელს მიენიჭა „საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკის“ საპატიო წოდება მასობრივი ინფორმაციის ორგანოებში ნაყოფიერი მუშაობისათვის და ბეჭვდითი სიტყვის დღესთან დაკავშირებით. დასახელებული წოდების მინიჭება დიდი სითბოთი და სიყვარულით გაითავისეს მისმა კოლეგებმა. გაზეთის „წითელი დროშა“ ფურცლებზე ვკითხულობთ: „ეს საპატიო წოდება სავსებით დროული და დამსახურებულია ჩვენი თანამშრომლისა და კოლეგისთვის. რედაქციის მუშაკთაგან გაზეთში მოღვაწეობით პატივცემული თამარი ყველაზე ხნიერი და ამასთანავე ყველაზე ახალგაზრდა თავისის გასაოცარი მეხსიერებით.“ თამარ ჩილაშვილის ე.წ ჟურნალისტიკური საქმიანობა სათავეს მოსწავლეობის პერიოდიდან იღებს. თამარი როდესაც მეათე კლასში იყო, ოთხ მეგობარს: ელენე დიდიმამიშვილს, ნინო მელიქიძეს, როზა პანიატოვსკის და თვით თამარ ჩილაშვილს მოუმზადებიათ და გამოუციათ კლასის ხელნაწერი ჟურნალი, რომლის სახელწოდებაა „ახალგაზრდა ლიტერატორი“ ეს ჟურნალი კლასს და მასწავლებელ ალექსანდრე დანელიასთან ერთად დაუდგენია. მაგრამ ოთხი მეგობრის ჟურნალისთვის თვითნებურად „განთიადი“ უწოდებია და მხოლოდ ოთხი ნომრის გამოცემა მოუხერხებიათ. თამარ ჩილაშვილმა რედაქტირებაში მუშაობის დროს „გასაოცარი მეხსიერებისა და გულმოდგინების წყალობთ შეადგინა დიდტანიანი ფერადი ფოტოალბომი, ქრონოლოგიური თანმიმდევრობითა და შესაბამისი ტექსტებით, სადაც თვალსაჩინოდ არ არის ასახული გაზეთ „წითელი დროშის“ რედაქციის მრავალმხრივი მუშაობა.“ ყრუაშვილი ნ., განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2018, გვ. 90-92
Vae victis

Vae victis (ლათინურად ნიშნავს „ვაი დამარცხებულს” ან „ვაი დაპყრობილს”.) — ფრაზა გულისხმობს იმას, რომ ბრძოლაში დამარცხებულები მთლიანად თავიანთ დამპყრობლებზე არიან დამოკიდებულნი და არ უნდა ელოდონ შეწყალებას.  არსებული ცნობების თანახმად, ძვ. წ. 390 წელს გალების არმიამ ბრენუსის მეთაურობით შეუტია რომს და დაიპყრო მთელი ქალაქი, გარდა კაპიტოლიუმის ბორცვისა. ბრენუსს ბორცვისთვის ალყა ჰქონდა შემორტყმული მანამ, სანამ რომაელებმა გამოსასყიდის გადახდა არ შესთავაზეს ქალაქის დასახსნელად. მან 329კგ ოქრო მოითხოვა და რომაელებიც დასთანხმდნენ ამ პირობას. გალებმა თავად უზრუნველყვეს სასწორი და საწონები, მაგრამ რომაელებმა ბრენუსს შესჩივლეს, რომ ისინი გაყალბებული იყო. საპასუხოდ ბრენუსმა ხმალი აიღო, სასწორის პინაზე დააგდო და წამოიძახა: „Vae victis!“ ამგვარად, რომაელებს კიდევ უფრო მეტი ოქროს მოტანა დასჭირდათ. ალიას ბრძოლა ლათინური ფრაზების სია ↑ Victis is the dative plural form of victus; the dative singular forms of the phrase are vae victo (masculine & neuter) & vae victae (feminine). ↑ Early Roman Warfare: From the Regal Period to the First Punic War.
როზა მეფისაშვილი

როზა მეფისაშვილი (დ. 18?? — გ. 1937, უდე) — ქართველი ხელოვნების მუშაკი, მქსოველ-მქარგავი. როზა მეფისაშვილმა პირველდაწყებითი განათლება ახალციხეში, რაბათის ქალთა უფასო სკოლაში მიიღო. სასწავლებლის აღზრდილთა შორის ერთ-ერთი წარმატებული ქალი იყო. 1895 წელს გაზეთი „ივერია“ წერდა: „ქუთაისში, ფრანგების ქუჩაზე, ფალიაშვილის სახლში ცხოვრობს ერთი ქართველი მანდილოსანი როზა მეფისაშვილი, რომელმაც ამოქარგა ქსოვილზე და მხატვრულად გადაიტანა „ვეფხისტყაოსნის“ ილუსტრაცია, ზიჩის ნახატის მიხედვით – „შოთა რუსთაველი ვეფხისტყაოსანს მიართმევს თამარ მეფეს.“ ეს ნამუშევარი შავ ხავერდზეა ნაკერი. სურათზე თერთმეტი პერსონაჟია ამოქარგული. თითოეულ მათგანს იმდროინდელი ტანისამოსი აცვია, სახე და ხელები ყველას ქსოვილისგან აქვს შეკერილი, თვალ–წარბიც ძაფით აქვს ამოქარგული. წარწერიდან ჩანს, რომ ნაქარგი 1894 წელს არის დასრულებული. ეს სურათი, როგორც ირკვევა, როზა მეფისაშვილს ორჯერ აქვს შესრულებული. 1898 წელს ქუთაისში გამართულ გამოფენაზე ყველა განცვიფრებაში მოსულა ზემოაღნიშნული ნამუშევრით. გამოფენას ესწრებოდნენ აკაკი წერეთელი და რაფიელ ერისთავი. აკაკი წერეთელს წარმოუთქვამს ასეთი სიტყვა: „აი, ქართველი – მესხი ქალი, რომელმაც შეკერა ასეთი ძვირფასი ქმნილება. იმ დროს, როდესაც მან მხატვრობა სრულებით არ იცოდა და თავისი ნიჭით დაგვიხატა ასეთი სურათი“. ცნობილია, რომ ამ სურათს როზა მეფისაშვილი ოთხი წლის განმავლობაში ქმნიდა. როზა მეფისაშვილის მეორე ნამუშევარი იყო „თამარ მეფე“. თარიღიც ამოქარგულია – 1895 წელი. შემსრულებლის ვინაობა კი ასე იკითხება: „ხელოვანი როზა ივანეს ასული მეფისაშვილი.“ ამ სურათთან დაკავშირებით, როზა მეფისაშვილის ნათესავი და მისი თანამედროვე ანა დიდიმამიშვილი გადმოგვცემს: „როდესაც მეფის შვილი მიემგზავრებოდა აბასთუმანში, ახალციხეზე გავლით, თამარ მეფის სურათი მიურთმევიათ მისთვის. მეფის შვილს საჩუქრად მიუცია სამი ოქრო და უთქვამს, ეჩვენებინათ მისთვის ის ქალი, რომელმაც „შეკერა ასეთი საუცხოვო რამე.“ რადგანაც როზა იყო ძალიან ლამაზი ქალიშვილი, იგი არ გამოჩენილა – უთქვამს: „ასე გადაეცით, რომ ამჟამად აქ არ იმყოფებაო.“ 1909 წელს, საფრანგეთში გამართულ მსოფლიო საერთაშორისო გამოფენაზე, როზა მეფისაშვილის სურათებმა ოქროს მედალი დაიმსახურეს. ამ პერიოდში საფრანგეთში იმყოფებოდა აკაკი წერეთელი, რომელიც გამოფენას ესწრებოდა. ევროპის მრავალმა მუზეუმმა და კოლექციონერმა სოლიდურ ფასად მოინდომა სურათების შესყიდვა, თუმცა აკაკი წერეთელმა ნამუშევრები არ გაყიდა და სამშობლოში ჩამოიტანა. ორივე სურათი სამცხე–ჯავახეთის ისტორიულ მუზეუმში ინახება. როზა მეფისაშვილი მე–20 საუკუნის დასაწყისში დაბრუნდა ახალციხეში, ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ასწავლიდა ხელსაქმეს. ცხოვრობდა ფანია ალელიშვილ–დედებოვთან. 1937 წელს მოხუცებული გარდაიცვალა სოფელ უდეში, დის აღათია აღოშაშვილის ოჯახში. როზა მეფისაშვილის მამა – ივანე, ვაჭართა წრეს ეკუთვნოდა. იგი წლების მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში, სადაც ჩამოაყალიბა ახალციხელ ვაჭართა ამხანაგობა. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ახალციხეში მოღვაწეობდა. XIX საუკუნის 80-იან წლებში მისი ოჯახი, მამის საქმიანობიდან გამომდინარე, ქუთაისში გადავიდა საცხოვრებლად. ყრუაშვილი ნ., განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2018, გვ. 202-203 ყრუაშვილი ნ., ქალთა კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობა სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2016, გვ. 65-66 როზა მეფისაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პრერის სკოლა

პრერის სკოლა (ინგლ. Prairie School) — გვიანი XIX და ადრეული XX საუკუნეების არქიტექტურული სტილი, დამახასიათებელი აშშ-ის შუადასავლეთისთვის. ამ მიმდინარეობის არქიტექტორთა ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელია ჰორიზონტალური ხაზები, ბრტყელი ან მახვილკუთხა გადახურვები, ჰორიზონტულად მიჯრილი ფანჯრები, ინტეგრაცია ლანდშაფტთან, მყარი კონსტრუქცია, მკაცრი ორნამენტები. ჰორიზონტული ხაზები მათი აზრით ადგილობრივი ბრტყელი ლანდშაფტისთვის ბუნებრივი იყო. ტერმინით "პრერის სკოლა" ამ მიმდინარეობის არქიტექტორები საკუთარ ნამუშევრებს არ აღწერდნენ; ეს ტერმინი პირველად ალენ ბრუკსმა გამოიყენა, ერთ-ერთი პირველი არქიტექტურის ისტორიკოსი, რომელმაც საფუძვლიანად გამოიკვლია ამ არქიტექტორთა შრომები. მიმდინარეობა მეტწილად დაკავშირებულია ჩიკაგოს გარშემო მცხოვრებ არქიტექტორთა თაობასთან, რომლებსაც წვრთნა ან გავლენა ლუი სულივენისგან ჰქონდათ მიღებული, თუმცა თავად სულივენს იგი არ მოიცავს. ამ სახელთა შორის არიან: ბარი ბირნი ალფრედ კალდუელი მარიონ მაჰონი გრიფინი უოლტერ ბარლი გრიფინი ჯორჯ ფრანტ ელმსლი ჯორჯ ვაშინგტონ მაიერი ფილიპ მაიერი დუაიტ ჰილდ პერკინსი უილიამ გრეი პურსელი კლოდ ენდ სტარკი უილიამ ლაბერტ სტილი ჯონ ვან ბერგენი ფრენკ ლოიდ რაიტი ფრენსის სულივენი ენდრიუ უილატსენი პრერის სტილის (ღია დაგეგმვა, ჰორიზონტალურობა, ბუნებრივი მასალა), რომელიც ამერიკული არტს ენდ კრაფტს მიმდინარეობის ნაწილი იყო, ფუძემდებლად ფრენკ ლოიდ რაიტი ითვლება, და ის იმ დროს დომინირებული კლასიკური აღორძინების სტილის (ბერძნული ფორმები შიგადაშიგ რომაული ელემენტების ჩართვით) ალტერნატივა უნდა გამხდარიყო. მასზე ასევე გავლენა იქონიეს იდეალისტმა რომანტიკოსებმა (უკეთესი სახლები უკეთეს ხალხს შექმნის) და მოდერნისტულმა მიმდინარეობამ. პრერის სკოლის სტილის ჩამოყალიბებაზე განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით მინიმალისტებს (ნაკლები მეტია) და ბაუჰაუზს (ფორმა მოჰყვება ფუნქციას), რომელიც დე სტეილის (ცხრილის მსგავსი დიზაინი) და კონსტრუქტივიზმის (რომელიც უპირატესობას თვით კონსტრუქციას და სამშენებლო მასალებს ანიჭებს) ნარევი იყო. ფრენკ ლოიდ რაიტის პროექტის დარვინ დ. მარტინის სახლი, ბუფალო, ნიუ-იორკი, პრერის სტილის სახლის განთქმული ნიმუშია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პრერის სკოლა მინეაპოლისის ხელოვნების ინსტიტუტი - პრერის სკოლის კოლექცია დაარქივებული 2008-12-29 საიტზე Wayback Machine. პრერის სკოლის მეგზური პრერის სტილი -- პრერის არქიტექტურის ონლაინ მუზეუმი ფოტო არქივი Organica.Org
ლიოსის პლატო

ლიოსის პლატო (ჩინ.: 黄土高原) — ვრცელი პლატო ჩინეთში, განსუს, შენსისა და შანსის პროვინციებში. ვრცელდება გობის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ხუანხეს შუაწელში. სამხრეთით ესაზღვრება ცინლინის ქედი, აღმოსავლეთით ტაიხანშანის ქედი, ჩრდილოეთით ორდოსი, ჩრდილო-დასავლეთით ალაშანი, დასავლეთით კუნლუნის აღმოსავლეთი შტოქედები. ფართობი დაახლოებით 430 ათ. კმ². გაბატონებული სიმაღლეებია 1200–1500 მ. მის ფარგლებშია ცალკეული ქედები, რომელთა სიმაღლე ადგილ-ადგილ 2500 მ და მეტს აღწევს. დედამიწაზე ლიოსური დანალექების უდიდესი მასივია. ლიოსების სიმძლავრე ჩვეულებრივ მერყეობს 20–100 მ ფარგლებში, ხოლო დასავლეთით ლანჭოუს რაიონში აღწევს 350 მ-ს. პლატოზე ჩამოყალიბებულია უნიკალური „ლიოსური ლანდშაფტები“, რომელთათვის დამახასიათებელია ბრტყელმწვერვალიანი საფეხურისებრი მთები, უცნაური კოშკა-მოწმეები, ციცაბოფერდობებიანი კანიონები. ჯერ კიდევ XX საუკუნის I ნახევარში კანიონებში შეიქმნა რამდენიმესართულიანი მღვიმური საცხოვრებლები. ლიოსის პლატოს ფარგლებში აღმართულია ცალკეული ქედები ლიუპანშანი, ლიუილიანშანი, ტაიიუენშანი და სხვა. ძლიერაა განვითარებული ხევური ეროზია და ხაზობრივად დამჯდარი გრუნტი. მდინარეები და ხევები იჭრება 200–300 მ-ის სიღრმეში. მდინარეები უმეტესად ღრმა ხეობებში მიედინებიან და გამოაქვთ დიდი რაოდენობით ნატანი. ეროზიის შედეგად მდინარეებში ჩამავალი ლიოსი არის მდინარე ხუანხესა და ყვითელი ზღვის დამახასიათებელი შეფერილობის მიზეზი. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ლიოსის პლატო მეზოზოური დანალექის მძლავრი წყებით ამოვსებულ ბაქნურ ღრმულს წარმოადგენს, რომელიც ლიოსებითაა გადაფარებული. ლიოსური დანალექების პროფილი მოიცავს პალეონიადაგის 37 ფენას. კლიმატი ზომიერად კონტინენტურია; იცის მშრალი ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილოეთით –8°C-იდან სამხრეთით –4°C-მდე, ივლისის შესაბამისად, 22 და 24°C. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა აღმოსვლეთით 500 მმ-იდან ჩრდილო-დასავლეთით 250 მმ-მდე. მათი დიდი ნაწილი ჩვეულებრივ, თავსხმის სახით მოდის ზაფხულის მუსონების დროს (ივლისი–სექტემბერი). ნალექები ლიოსში უმალვე შეიწოვება როგორც ღრუბელში, ძლიერი თავსხმა წვიმები ნაკვალევს ტოვებს ნაღვარევისა და ხევების სახით. თავსხმა წვიმების გამო ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ხდებოდა მერქან-ბუჩქნარი მცენარეულობის განადგურება და დახვნა. ლიოსის პლატო ძლიერაა ეროზირებული, ხოლო ნიადაგები წარეცხვილია. ხევებით განსაკუთრებით ინტენსიურადაა შეჭრილ-შემოჭრილი სამხრეთი და აღმოსავლეთი კიდეები (იკავებენ ფართობის 40%-ს). გრუნტის წყლები როგორც წესი ღრმადაა განლაგებული (40–60 მ). ლიოსის პლატოს ნიადაგებმა მიიღეს სახელწოდება „ხეილუტუ“ ანუ „შავი მიწები“. მათ აქვთ 25–100 სმ სიმძლავრის კულტურული ყრილი ფენა, რომლის ქვეშაა დამარხული ჰუმუსის ჰორიზონტი. პლატო უტყეოა. თანადროული მცენარეულობა წარმოდგენილია ვაციწვერისა და უროს სტეპებით და მდიდარი ნაირბალახეული ბუჩქნარით (იაპონური სამყურა, გრაკლა). ხევებში გვხვდება ქაცვის, სოფორას და სხვა ბუჩქნარი რაყები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია ხორბლის, ფეტვის, სოიას და ბამბის ნათესებს. არის ქვანახშირის, რკინის მადნის, ნავთობის, საწვავი ფიქლის საბადოები. ლიოსის პლატო მჭიდროდაა დასახლებული; მთავარი ქალაქებია: ლანჭოუ, სიანი და ტაიიუანი. ლიოსის პლატო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Лёссовое плато | Большая российская энциклопедия
კედარი

კედარი (ლათ. Cedrus) — მარადმწვანე წიწვოვან მცენარეთა გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ერთსახლიანი მაღალი პირამიდული ან გაშლილვარჯოანი ხეებია. გვარი მოიცავს 4 სახეობას, რომელთაგან 3 (ლიბანური, ატლასური და მოკლეწიწვა კედარი) გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის ოლქის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში, ერთი (ჰიმალაიური კედარი) — ჰიმალაის დასავლეთ ნაწილში. აგრეთვე ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიის სამხრეთ ნაწილში, სადაც კულტივირებულია 3 სახეობა: ლიბანური, ატლასური და ჰიმალაიური კედარი. საქართველოში ყველაზე ფართოდ არის მოშენებული ჰიმალაიური კედარი (ლათ. Cedrus deodara), რომლის სიმაღლეა 50-60 მ, სისქე — 3,5 მ. აქვს 7-10 სმ სიგრძის გირჩა და სხვა სახეობებბთან შედარებით უფრო გრძელი (25-50 მმ) მომწვანო-ლეგა წიწვი. გავრცელებულია ავღანეთის, ბელუჯისტანის და ჩრდილო-დასავლეთ ჰიმალაის მთებში ზღვის დონიდან 1000-3600 მ-მდე. საქართველოში შემოიტანეს XIX საუკუნის II ნახევარში. მიუხედავად იმისა, რომ ტენის მოყვარული ხეა, მეტ-ნაკლებად გვალვა- და ყინვაგამძლეც გამოდგა თბილისსა და მის მიდამოებში. საქართველოში კარგად ხარობს ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე. საკმაოდ სრაფმხარდია. სამშობლოში ცოცხლობს 1000 წლამდე. თბილისის ბოტანიკურ ბაღში ყვავის ნოემბერ-დეკემბერში, სხვა კედარებზე 1 თვით გვიან და მათთან ჰიბრიდებს არ იძლევა. დეკორატიულია და სოლიტერებად და სახეივნო ჯიშად იყენებენ. აქვს მაგარი, მკვრივი და გამძლე მერქანი, რომელსაც იყენებენ სამშენებლო და საავეჯო მასალად, გემთმშენებლობაში. ლიბანური კედარი (ლათ. Cedrus libani) და ატლასური კედარი (ლათ. Cedrus atlantica) დიდად არ განირჩევა ჰიმალაიური კედრისგან და ისევე იყენებენ. მოკლეწიწვა კედარი (ლათ. Cedrus brevifolia) კი ტანდაბალი (12 მ-მდე სიმაღლის) ხეა, ჩვენში არ გვხვდება. სამეფო კედრების ტყე მირზაშვილი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 456.
სერაპიონ საბაშვილი

სერაპიონ სოგრატის ძე საბაშვილი — XV-XVI საუკუნეებში მოღვაწე ქართველი პოეტი „შაჰნამეს“ ძირითადი ნაწილის „როსტომიანის“ გამლექსავი. მასზე ცნობები დაცულია როგორც თვით „შაჰნამეს“ ქართულ ვერსიებში, ისე ფეშანგის „შაჰნავაზიანსა“ და ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილის „ომანიანში“. წარმოშობით გრემისხევის (მთიულეთი) ბერი ყოფილა, იხსენიება კედელაურადაც. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მეფე კონსტანტინე II-ისა (1478—1505) და მისი ძის ბაგრატ მუხრანბატონის (1512—1539) კარზე. უკვე ხანშიშესულს დაუწყია „როსტომიანის“ ლექსად გაწყობა. გვახარია ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 547.