laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ანტონ გნოლისთავისძე

ანტონ გნოლისთავისძე — XII-XIII საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური და საეკლესიო მოღვაწე, ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი (დაახლ. 1179–1184). თამარის მეფობის პირველ წლებში ვაზირობა წაართვა მიქელ კათალიკოსმა. ანტონ გნოლისთავისძე ბერად შედგა დავითგარეჯის მონასტერში. მიქელის სიკვდილის შემდეგ თამარმა კვლავ მიიწვია და ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესობის გარდა, სამთავნელობაც (სამთავისის ეპისკოპოსობა) მისცა. მონაწილეობდა შამქორის ბრძოლაში (1195). ზრუნავდა სამეფო მონასტრებზე (შიომღვიმე, დავითგარეჯა, ვარძია, გელათი). თამარ მეფის 1201 წლის სიგელიდან ვგებულობთ, რომ ანტონს სხალტბიდან შიომღვიმის მონასტერში წყალსადენი გაუყვანია. ვაჰანის მონასტრის წარწერა გვამცნობს, რომ ანტონ გნოლისთავისძეს ამ მონასტრისათვის ზღუდე აუგია. ამის შემდეგ წყაროებში აღარ იხსენიება. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 498.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში

2008 წლის მონაცემებით აზერბაიჯანში იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ორი ძეგლია. 2014 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე 10 ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეყვანის კანდიდატებს შორისაა.1993 წლის 16 დეკემბერს აზერბაიჯანმა მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა. აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი 2000 წელს შევიდა იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში 24-ე სისეაზე. 2016 წლის იანვარის მონაცემებით , იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან არ არის ამოღებული აზერბაიჯანის რომელიმე ობიექტები. ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში იუნესკოს ოფიციალური საიტი. აზერბაიჯანის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზერბაიჯანის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების საიტების კატალოგი ↑ Tentative Lists ↑ Azerbaijan - unesco.org ↑ Periodic Report - Second Cycle Section I-Azerbaijan - unesco.org
ანტონ მარტყოფელი

ანტონ მარტყოფელი, ანტონ მარტოდმყოფელი, ანტონ მესვეტე — ღვთაების მამათა მონასტრის დამაარსებელი, ერთი ასურელი მამათაგანი. ხსენების დღეა 19 იანვარი (ახ. სტ. 1 თებერვალი). საქართველოში მოვიდა ქალაქ ედესიდან VI საუკუნის შუა წლებში. განმარტოებით ცხოვრების გამო უწოდეს „მარტოდმყოფელი“. ფიქრობდნენ, რომ მისი სახელისაგან წარმოდგა სოფელ მარტყოფის სახელწოდება. ანტონ მარტყოფელმა საქართველოში სამისიონერო მოგზაურობის დროს მრავალი წარმართი გააქრისტიანა. მას ძველთაგანვე მიაწერდნენ ქალაქ ედესიდან ხელთუქმნელი საუფლო ხატის ჩამოტანას და ამას განსაკუთრებულ ეროვნულ დამსახურებად უთვლიდნენ. ეს ლეგენდა ფართოდ გამოიყენა კათოლიკოსმა არსენ ბულმაისიმისძემ თავის პატრიოტულ ჰიმნოგრაფიაში. ცნობები ანტონ მარტომყოფელის შესახებ ჩართულია სხვა ასურელ მამათა ცხოვრებაში. ცალკე თხზულება მის შესახებ (გადაკეთებული XII-XIII სს.) ჩართულია „ქართლის ცხოვრების“ ანასეულ ნუსხაში (XV ს.). მარტყოფი მარტყოფის ღვთაების მონასტერი ასურელ მოღვაწეთა ცხოვრების წიგნთა ძველი რედაქციები, ილ. აბულაძის გამოც., თბ., 1955; ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგნ., 4, თბ., 1968 კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 1, თბ., 1951
მალავის პოლიტიკური სისტემა

მალავის პოლიტიკა — მალავიში მოქმედებს საპრეზიდენტო, წარმომადგენლობითი დემოკრატიის რესპუბლიკური მმართველობა, სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურია — პრეზიდენტი. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მთავრობას. საკანონმდებლო ხელისუფლება გაყოფილია მთავრობასა და ეროვნულ ასამბლეას შორის. სასამართლო დამოუკიდებელია ხელისუფლების აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ორგანოებისაგან. მალავის მთავრობა მრავალპარტიულია 1994 წლიდან. მალავის მთავრობის ოფიციალური საიტი
მზის დაბნელება

მზის დაბნელება — ბუნებრივი მოვლენა, ხდება მთვარის მოხვედრისას მზესა და დედამიწას შორის, რის გამოც დედამიწაზე მყოფი დამკვირვებლისთვის მზე სრულად ან ნაწილობრივ დაფარულია. ეს შეიძლება მოხდეს მხოლოდ ახალ მთვარეზე, როდესაც მზე და მთვარე ერთმანეთს ეხებიან, როგორც ეს დედამიწიდან ჩანს. სულ მცირე ორი და მაქსიმუმ ხუთი მზის დაბნელება შეიძლება მოხდეს ყოველ წელს დედამიწაზე, რომელთაგან არც ერთი ან მაქსიმუმ ორი სრული დაბნელება შეიძლება იყოს. მიუხედავად ამისა, სრული დაბნელება იშვიათი მოვლენაა ნებისმიერ ადგილას, ვინაიდან ყოველი დაბნელებისას სისრულე არსებობს მხოლოდ ძალიან ვიწრო კორიდორის გასწვრივ მთვარის უმბრის შედარებით მცირე ნაწილზე. მზის სრული დაბნელება საოცარი ბუნებრივი ფენომენია და მრავალი ადამიანი სპეციალურად მოგზაურობს შორი მანძილიდან ამ მოვლენაზე დასაკვირვებლად. ევროპაში 1999 წელს მზის სრულმა დაბნელებამ შესაძლებელი გახდა საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება ამ ფენომენზე. ბოლო მზის სრული დაბნელება მოხდა 2024 წლის 8 აპრილს ჩრდილოეთ ამერიკაში და მომავალი სრული დაბნელება იქნება 2026 წელს. მთვარის დაბნელება ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მზის დაბნელება Predictions for Solar and Lunar Eclipses NASA Eclipse Web Site Detailed eclipse explanations and predictions, Hermit Eclipse Eclipse Photography, Prof. Miroslav Druckmüller Animated maps of 2009 solar eclipses დაარქივებული 2009-05-30 საიტზე Wayback Machine. , Larry Koehn Five Millennium (−1999 to +3000) Canon of Solar Eclipses Database, Xavier M. Jubier მზის სრული დაბნელების გეომეტრია მზის დაბნელებისა და მისი ჩრდილების გამოსახვა (არ არის მასშტაბური) ვიდეო მასალა ↑ დღეს მზის დაბნელებაა. Amindi.ge. ციტირების თარიღი: 2 მაისი, 2024.
მალავის ეროვნული ასამბლეა

მალავის ეროვნული ასამბლეა — მალავის ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო. მის შემადგენლობაში შედის 193 წევრი. მოქმედი ასამბლეის წევრები არჩეულნი არიან მაჟორიტარული სისტემით ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებიდან. მათ ირჩევენ 5 წლის ვადით. ეროვნული ასამბლეის ბოლოსწინა არჩევნები გაიმართა 2009 წლის 19 მაისს. მისი შედეგი ასეთია: ეროვნული ასამბლეის ბოლო არჩევნები გაიმართა 2014 წლის 20 მაისს. მისი შედეგი ასეთია: მალავის ეროვნული ასამბლეის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-12-20 საიტზე Wayback Machine.
სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (რუს. Санкт-Петербургский государственный университет) — რუსეთის ფედერალური სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებელი ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში; ქვეყნის ერთ-ერთი უძველესი, უდიდესი და ყველაზე პრესტიჟული უნივერსიტეტი. აქვს 19 ფაკულტეტი, 13 კვლევითი ინსტიტუტი, კანადური კოლეჯი, სამხედრო სწავლებათა ფაკულტეტი და ფიზიკური კულტურისა და სპორტის საუნივერსიტეტო კათედრა. 2004 წლისთვის უნივერსიტეტს 4.055 პროფესორ-მასწავლებელი ჰყავდა. უნივერსიტეტი განლაგებულია ორ მთავარ კამპუსზე: ვასილიევსკის კუნძულზე და პეტერგოფში. საბჭოთა პერიოდში ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (Ленинградский государственный университет) ეწოდებოდა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტი უნივერსიტეტის ოფიციალური საიტი Сайт выпускников СПбГУ/ЛГУ დაარქივებული 2021-05-06 საიტზე Wayback Machine. Сайт студентов СПбГУ დაარქივებული 2019-01-10 საიტზე Wayback Machine. Сайт новостей СПбГУ დაარქივებული 2009-09-10 საიტზე Wayback Machine. Бочарова Е. Северная столица знаний დაარქივებული 2007-10-10 საიტზე Wayback Machine. // Вокруг Света. — 2006. — № 10. ↑ Directory of Open Access Journals — 2003. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538"></a> ↑ https://english.spbu.ru/rector
არგოსის არქეოლოგიური მუზეუმი

არგოსის არქეოლოგიური მუზეუმი (ბერძ. Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους) — მუზეუმი არგოსში, პელოპონესის არგოლისის პრეფექტურაში, საბერძნეთი. მუზეუმის ისტორია იწყება 1932 წლიდან, როდესაც ჯ. კალერგისის მემკვიდრეებმა შენობა არგოსის ქალაქის საბჭოს უსახსოვრეს. საბჭომ თავის მხრივ შენობა საბერძნეთის მთავრობას გადასცა ახლომახლო არემარესთან ერთად 1955 წლის 25 ოქტომბერს. მუზეუმი ორი ნაწილისგან შედგება: კალერგიოს მუზეუმი, რომელიც 1957 წელს გაიხსნა, და 1961 წელს გახსნილი ახალი ნაწილი. საფრანგეთის არქეოლოგიური სკოლის დამსახურებაა მრავალი ექსპონატის აღმოჩენა არგოსში, რომლებიც ამჟამად მუზეუმშია გამოფენილი. მათი უმეტესობა შუა ელენისტური პერიოდიდან (დაახ. ძვ. წ. 2000) გვიანდელ ანტიკურობამდე (ახ. წ. 600) თარიღდება. ექსპონატების დიდი ნაწილი აღმოჩენილ იქნა უძველეს აგორაში, ძველი რომაული თეატრის არემარეს და ასევე მიკენის პერიოდის საფლავში დერასში.
დიდი კოლუმბია

დიდი კოლუმბია (ესპ. Gran Colombia), სახელი, რომლითაც ამჟამად მოიხსენებენ ქვეყანას, რომელსაც სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილი და ცენტრალური ამერიკის სამხრეთი ნაწილი ეჭირა 1819-31 წლებში. ამ მცირეხნიან რესპუბლიკას ეჭირა დღევანდელი კოლუმბიის, ვენესუელის, ეკვადორისა და პანამის ტერიტორიები. პირველი სამი დიდი კოლუმბიის მემკვიდრე ქვეყანა იყო მისი დაშლისას. ვინაიდან მისი ტერიტორია მოიცავდა მეტ-ნაკლებად ახალი გრანადის ყოფილი სამეფისნაცვლოს საწყის იურისდიქციას, ის პრეტენზიას აცხადებდა ასევე კოსტა-რიკის კარიბების სანაპიროზე, მოსკიტოს სანაპიროზე, გაიანას „გაიანა ესეკიბასა“ და დღევანდელი პერუსა და ბრაზილის მცირე ნაწილზე. Bushnell, David (1970). The Santander Regime in Gran Colombia. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0837129818. OCLC 258393.  Gibson, William Marion (1948). The Constitutions of Colombia. Durham, NC: Duke University Press. OCLC 3118881.  ლინჩი, ჯონ (2006). Simón Bolívar: A Life. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-11062-6.  "Gran Colombia," მსოფლიო რუკები
საქართველოს ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები

საქართველოს ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები — წარმოადგენს საქართველოს საერთაშორისო საკალათბურთო შეჯიბრებებში. ამჟამად ნაკრები თამაშობს ევროპის ჩემპიონატის A დივიზიონში. ნაკრებმა მოიპოვა ევრობასკეტზე მონაწილეობის უფლება 2011, 2013, 2015 და 2017 წლებში და ასევე უმასპინძლა 2021 წლის ევრობასკეტს. 2023 წელს, ისტორიაში პირველად, საქართველოს საკალათბურთო ნაკრებმა მსოფლიო ჩემპიონატის პლეი-ოფზე ასპარეზობის კვალიფიკაცია მოიპოვა. საქართველოს კალათბურთის ფედერაციის ოფიციალური საიტი ↑ ბერაძე, ნიკოლოზ (27 თებერვალი, 2023). „საქართველოს საკალათბურთო ნაკრები მსოფლიო ჩემპიონატზე“. 1tv.ge. ციტირების თარიღი: 24 მარტი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში

2016 წლის მონაცემებით სომხეთში იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის 3 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1052 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,34  % სომხეთის ძეგლებია. ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში იუნესკოს ოფიციალური საიტი. სომხეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია
რომის რესპუბლიკის კონსულების სია

ეს არის რომაელ კონსულთა სია ვარონის ქრონიკებზე დაყრდნობით. კონსულ-სუფექტი დიქტატორი დეცემვირების კოლეგია სამხედრო ტრიბუნები
მალავის პოლიტიკური პარტიები

მალავის პოლიტიკური პარტიები — ეს არის მალავის პოლიტიკური პარტიების სია. ქვეყანაში მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა. მალავის დემოკრატიული პროგრესული პარტია — მემარჯვენე პარტია; მალავის დემოკრატიული ალიანსი — ძირითადი პარტია ჩრდილოეთ რეგიონში მოსახლე ტუმბუკას ტომში; მალავის კონგრესის პარტია — ძირითადი პარტია ცენტრალურ რეგიონში მოსახლე ჩევას ტომში; მალავის დემოკრატიული პარტია; მალავის გაერთიანებული დემოკრატიული ფრონტი — ძირითადი პარტია სამხრეთ რეგიონში მოსახლე იაოს ტომში; მალავის ეროვნული ერთიანობის პარტია; მალავის ერთიანობისა და განვითარების ფორუმი; მალავის ეროვნულ დემოკრატიული ალიანსი. მალავის ეროვნული ასამბლეა
სალტვუდის ციხესიმაგრე

სალტვუდის ციხესიმაგრე (ინგლ. Saltwood Castle) — ციხესიმაგრე სოფ. სალტვუდში, 2 კმ-ში ჰითიდან, კენტი, ინგლისი. ციხესიმაგრე ცნობილია, როგორც ადგილი, სადაც თომას ბეკეტის მოკვლის შეთქმულება მოეწყო. ციხესიმაგრე სავარაუდოდ უნდა აეგოთ რომაულ ნანგრევებზე, თუმცა 1874 წელს აღმოჩენლი ბირნჯაოს ხანის გამაგრებები და სპილენძის ელემენტები მიუთითებს, რომ ეს ადგილი გაცილებით ადრე უნდა ყოფილიყო დასახლებული. კენტის მეფე ეგბერტის ქარტიაზე ეს ციხესიმაგრე 833 წელს არის მოხსენებული. სალტვუდის მამული კენტენბერის მაცხოვრის ეკლესიისთვის იქნა ნაბოძები 1026 წლის წერილით. უილიამ დამპყრობლის დროს სალტვუდს კენტენბერის არქიეპისკოპოსები განაგებდნენ და დროებით განკარგვაში მიცემული ჰქონდათ რაინდი ჰიუგო დე მონფორტისთვის ნიუ-ფორესტის მამულთან ერთად, რომელიც ინგლისის სამხრეთ სანაპიროს ემიჯნებოდა. ადრინდელი კონსტრუქცია XII საუკუნის ნორმანულმა ნაგებობამ შეცვალა, რომლის მშენებლობა თითქმის ორი საუკუნე გრძელდებოდა. შემდეგ, გარკვეული ხნით ის ჰენრი დ'ესექსის, ინგლისის კონსტაბლის, მამული იყო. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სალტვუდის ციხესიმაგრე Official website
კონგიუსი

კონგიუსი (ლათ. congius; ბერძნულიდან konkhion, konkhē, konkhos-ს კნინობითი) — ძველი რომის ზომათა სისტემაში სითხის საზომი, რომელიც ექვს სექტრიუს უდრიდა, ან ამფორის მერვედს, რაც 3,25 ლიტრს უდრის. ის უდრიდა ძველბერძნულ დიდ ხუსს. დღემდე შემორჩენილია კონგიუსი სახელით „ვესპასიანეს კონგიუსი“ ან „ფარნეზეს კონგიუსი“, რომელზეც მითითებულია მისი გაკეთების თარიღი — 75 წელი, კაპიტოლიუმის სტანდარტული წესის მიხედვით, და, რომ ის შეიცავდა 10 ფუნტს (3.4 კგ). ეს კონგიუსი ერთ-ერთი საშუალებაა, რომლის მიხედვით შესაძლებელი გახდა რომაული ფუნტის (ლიბრა) წონის დადგენა.
ანტონ ქუთათელი

ანტონ ქუთათელი (ანტონ საღირის ძე), საქართველოს საეკლესიო და სახელმწიფო მოღვაწე XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე, ეპისკოპოსი. "დიდად განთქმული სათნოებათა შინა და ძლიერი საქმით და სიტყვით" (ბასილი ეზოსმოძღვარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი). ანტონ ქუთათელი მონაწილეობდა თამარის მეფედ კურთხევის ცერემონიაში. ებრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების მოწინააღმდეგე დიდგვაროვან ფეოდალებს. ქსე, ტ. 1, გვ. 500-501, თბ., 1975
არსენ II (კათოლიკოსი)

არსენ II — X საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი. ქართლის კათოლიკოსი ყოფილა დაახლოებით 955-980 წლებში. აღუწერია ასურელ მამათა — იოანე ზედაზნელის, ისე წილკნელისა და შიო მღვიმელის ცხოვრება. ეს თხზულება „ასურელ მამათა ცხოვრებათა“ მოკლე რედაქციაა. XI-XII საუკუნეებში იგი მეტაფრასულ ყაიდაზე შეუვსიათ და განუვრციათ. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები ონიანი შ, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 584-585. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები / მეტრეველი რ. (რედ.), თბ.: „ნეკერი“, 2000. კეკელიძე კ., „ქართული ლიტერატურის ისტორია“, ტ. 1, თბილისი, 1970
აზიის ჩემპიონატი ბალახის ჰოკეიში ვაჟთა შორის

ტარდება 1982 წლიდან. ატარებს აზიის ბალახის ჰოკეის ფედერაცია. ბოლო ხანებამდე ტარდებოდა არეული ციკლით. 2007 წლიდან ტარდება ორ წელიწადში ერთხელ. Rediff.com: Asia Cup Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine. შედეგების არქივი
არსენა

საკუთარი სახელი არსენა შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგ პიროვნებათაგანს: არსენა ოძელაშვილი — ქართველი სახალხო გმირი, ყაჩაღი არსენ ჯორჯიაშვილი — ქართველი რევოლუციონერი არსენა მარაბდელი — მიხეილ ჯავახიშვილის რომანი არსენას ლექსი — ხალხური ეპოსი არსენა ოძელაშვილის შესახებ არსენა ჯორჯიაშვილი — 1921 წლის ქართული ფილმი არსენა ყაჩაღი — 1923 წლის ქართული ფილმი არსენა — 1937 წლის ქართული ფილმი არსენას ლექსი —1985 წლის ქართული ფილმი
ვაიო

ვაიო — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში (ზვარეს ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 380 მ-ზე, დაბა ქედიდან 6 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში 409 მცხოვრებია. ვაიო აჭარისწყლის ხეობაში გამავალ დიდ სატრანზიტო გზაზე მდებარეობდა. სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ნივთები. ინტენსიური ცხოვრება ვაიოში შუა საუკუნეებშიც გრძელდებოდა. ვაიოსა და სოფელ აქუცას შორის აჭარისწყალზე გადებული იყო ქვის ხიდი, რომელიც 1923-1924 წლების მეწყერმა დაანგრია (შემორჩენილია ქვის ბურჯი მდინარის მარცხენა მხარეს). გვიანდელ შუა საუკუნეებამდე ვაიო ქვემო ხევის ცენტრის ფუნქციას ასრულებდა (შემდეგ ქედამ ჩაანაცვლა). XVI ს. 70-იანი წლების ბოლოს 1878 წლამდე მთელ აჭარასთან ერთად ვაიოც ოსმალთა მფლობელობის ქვეშ მოექცა. ხალხური გადმოცემები ამ პერიოდს და იძულებით გამაჰმადიანებას უკავშირებს სოფლის სახელწოდებასაც. XIX საუკუნის ბოლოს სოფლის მიდამოებში დაიწყეს სპოლენძის საბადოების დამუშავება. საბჭოთა პერიოდში სპილენძისა და ტყვიის საბადოებთან ერთად ვაიოში იყო მეთამბაქოეობის მეურნეობა. ჭიჭინაძე ზ., მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში, ტფ., 1913. — გვ. 104-105. ჭიჭინაძე ზ., ქართველები გამაჰმადიანება ანუ ქართველთ გათათრება, თბ., 1915. — გვ. 84-85. აბაშიძე შ., დედაო — ჩემო ქედაო, ბათუმი, 2017. სალაძე ს., უცნობი ძველი აჭარა, ბათუმი, 2018. — გვ. 82-89. სიხარულიძე ი., ვაიო // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 138. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ციხისძირი (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)

ციხისძირი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ციხისძირი, სტალინისუბანი, შუაღელე). მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 75 მეტრზე, ქობულეთიდან 9 კმ-ზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2472 კაცი. ციხისძირი არის ზღვისპირა კლიმატური კურორტი. სოფელში არის რკინიგზის ბაქანი სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე. მთავარი სტატია: პეტრას ციხე. ფიქრობენ, რომ ძვ. წ. II ს-ში ციხისძირის მიდამოებში ლაზეთის სახელმწიფოს პატარა ქალაქი იყო. 535 წელს ციხისძირში იუსტინიანეს ბრძანებით იოანე სტრატეგოსმა ააშენა ციხე პეტრა. სოფლის სახელწოდებაც ამ ციხიდან მოდის. 1989 წლიდან მოქმედებს პეტრა-ციხისძირის მუზეუმ-ნაკრძალი. რ. სურმანიძე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 238. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-05. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
შუაღელე

შუაღელე — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, ციხისძირის თემში (სოფლები: სტალინისუბანი, შუაღელე, ციხისძირი). მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 120 მ., ქობულეთიდან 5 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 734 კაცი. სოფელში გამოვლენილია გოგირდწყალბადიანი ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატული, ნატრიუმიანი მინერალური წყალი, დებეტი 1500 ლ/დ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 52. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ ბურჭულაძე ზ. ურბოეკოლოგია გვ. 82 — 2016 წ. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-05. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ძვ. წ. 752

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 752 VII ოლიმპიადა. გამარჯვებულია მესენიელი დიოკლე.
ზედა აჭყვა

ზედა აჭყვა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, საჩინოს თემში (სოფლები: ზედა აჭყვა, საჩინო, ქვედა აჭყვა). მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 200 მ., ქობულეთიდან 15 კმ, ჩაქვიდან 3 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1037 კაცი. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 330. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 494. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-05. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
სპექტრი

სპექტრი (ლათ. spectrum „წარმოდგენა“, „გამოსახულება“) ფიზიკაში — ერთობლიობა სხვადასხვა მნიშვნელობებისა, რომლებიც შეიძლება მიიღოს მოცემულმა ფიზიკურმა სიდიდემ. სპექტრი შეიძლება იყოს უწყვეტი და წყვეტილი (დისკრეტული). ყველაზე ხშირად სპექტრის ცნებას იყენებენ რხევითი პროცესების მიმართ. ბირთვულ ფიზიკაში იყენებენ მასების, იმპულსების, ენერგიების, სიჩქარეების და სხვათა სპექტრის ცნებას. ტერმინი მეცნიერებაში 1671-1672 წლებში შემოიღო ნიუტონმა, რათა აეღნიშნა ცისარტყელას მსგავსი მრავალფერიანი ზოლი, რომელიც მზის სხივის სამკუთხედ პრიზმის გასვლის შემდეგ წარმოიშობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 512.
ქვედა აჭყვა

ქვედა აჭყვა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, საჩინოს თემში (სოფლები: საჩინო, ზედა აჭყვა, ქვედა აჭყვა). მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 160 მ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1136 კაცი. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-05. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
აჭყვისთავი

აჭყვისთავი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი აჭყვისთავი). მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში, მდინარე აჭყვის სათავეებთან, ზღვის დონიდან 240 მ, ქობულეთიდან 18 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1057 კაცი. XVII საუკუნის შუიდან XVIII საუკუნის 70-იან წლებამდე წარმოადგენდა თავდგირიძეების საკუთრებას. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 277. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 20. ↑ სოსელია, ო. (1981). ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან, წიგნი II. თბილისი: მეცნიერება, გვ. 178.  ↑ Кавказский календарь на 1910 год ↑ Кавказский календарь на 1912 год ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-04. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ბუკნარი (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)

ბუკნარი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, ჩაქვის თემში (დაბა ჩაქვი და სოფლები: ბუკნარი, სახალვაშო). მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში, შავი ზღვის პირას, ზღვის დონიდან 25 მ., ქობულეთიდან 11 კმ., ჩაქვიდან 1 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1166 ადამიანი. სოფელში გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა საერთაშორისო ავტომაგისტრალი ს2, არის რკინიგზის ბაქანი. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ღვინისა და ხილ-კენკრის ქარხნები, მცენარეთა სანერგე. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 491. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 557. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-06-04. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ბუკნარი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)

ბუკნარი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, ქვენობნის თემში. მდებარეობს მდინარე სუფსის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 120 მ., ჩოხატაურიდან 12 კმ. ოზურგეთიდან 15 კმ. სოფელში დგას ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია, საჯარო სკოლა. სოფელში მოედინება სამკურნალო მინერალური წყალი. ადგილი, სადაც სოფელი ბუკნარი მდებარეობს, დაფარული იყო ტყით და ბუდობდა ველური ფუტკარი, რომელსაც გურიაში მოიხსენიებდნენ, როგორც „ბუკს“. სოფელი იხსენიება XIX საუკუნის 60-იანი წლებიდან და მისი გაშენება უკავშირდება ბატონყმობის გადავარდნას. შედიოდა ოცხანის სასოფლო საზოგადოებაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 775 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 557. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი[მკვდარი ბმული] ↑ Кавказскій календарь на 1910 годъ, Тифлись, 1909, стр. 209. ↑ Кавказскій календарь на 1912 годъ, Тифлись, 1911, стр. 136. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II