laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნარკოლეფსია

ნარკოლეფსია (ბერძ. νάρκη — გაშეშება და λῆψις — შეტევა) — დაავადება, რომლის ძირითადი ნიშნებია ძილის დაუძლეველი სურვილის შეტევები და კუნთების ტონუსის ბლოკადა (კატალეფსია). შეიძლება განვითარდეს ინფექციური დაავადებების, თავის ტვინის ტრავმის, სიმსივნის და სხვათა შედეგად. ზოგ შემთხვევაში აშკარა გამომწვევი მიზეზი არ ჩანს. ნარკოლეფსიის შეტევების ხანგრძლივობა 1-30 წუთია. ასაკის მატებასთან ერთად შეტევების ინტენსივობა კლებულობს. მკურნალობა: ნარკოლეფსიის გამომწვევი მიზეზის თავიდან აცილება, მედიკამენტური მკურნალობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 322.
ნაროდნაია

ნაროდნაია (რუს. Народная) — უმაღლესი მთა ურალის მთებში, მკვლევართა ქედზე, რუსეთში, ტიუმენის ოლქისა და კომის რესპუბლიკის საზღვარზე. სიმაღლე 1894 მ. აგებულია პროტეროზოური და კამბრიული კვარციტებითა და მეტამორფული ფიქლებით. არის პატარა მყინვარები. მთისძირში, ღრმა ხეობებში, ლარიქსისა და არყის ნათელი ტყეებია, ზემოთ — მთის ტუნდრა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 322.
ნაროდნაია ვოლია

ნაროდნაია ვოლია — რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა რუსეთის იმპერიაში XIX საუკუნეში. შეიქმნა 1879 წელს „ზემლია ი ვოლიას“ ორად გაყოფის შემდეგ. ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს პროფესიონალმა რევოლუციონერებმა. ის იყო კარგად ორგანიზებული, ცენტრალიზებული ორგანიზაცია, რომელსაც სათავეში ედგა აღმასრულებელი კომიტეტი (ა. მიხაილოვი, ა. კვიატკოვსკი, ა. ჟელიაბოვი, ს. პეროვსკაია, ვ. ფიგნერი). მას ემორჩილებოდა ადგილობრივი და სპეციალური (მუშათა, სტუდენტთა) ჯგუფები. 1879-1883 წლებში ორგანიზაციას 500-მდე წევრი ჰყავდა და 50-მდე ქალაქში იყო წარმოდგენილი. 1881 წლის 1 მარტს ალექსანდრე II-ის მოკვლის შემდეგ ორგანიზაციაში იდეური და ორგანიზაციული კრიზისი დაიწყო. მთავრობდა დევნიდა ორგანიზაციის წევრებს. 1879-1883 წლებში გაიმართა 70 სასამართლო პროცესი, რომლებზეც 2000-მდე ნაროდოვოლელი გაასამართლეს. 1884 წელს ორგანიზაციის აღორძინება სცადა გ. ლოპატინმა, შემდეგ პ. იაკუბოვიჩმა (1883-1884), ლ. შტენბერგმა (1885) და ს. გინსბურგმა (1889) ნაროდნაია ვოლია მოითხოვდა დამფუძნებელი კრების მოწვევას, საყოველთაო საარჩევნო უფლების შემოღებას, სიტყვის, სინდისის, ბეჭდვის და შეკრების თავისუფლებას, სათემო თვითმმართველობას, მიწების გადაცემას ხალხისთვის, არმიის ჩანაცვლებას სახალხო ლაშქრით, ხალხების თვითგამორკვევის უფლებას. ორგანიზაციის პროგრამაში იყო როგორც დემოკრატიული ასევე სოციალური ამოცანები. ხალხოსნებისგან განსხვავებით, აღიარებდა თვითმპყრობელობასთან პოლიტიკური ბრძოლის აუცილებლობას, თუმცა იზიარებდა ხალხოსნების აზრს, რომ რუსეთი კაპიტალიზმის გვერდის ავლით გლეხთა რევოლუციით მივიდოდა სოციალიზმამდე. ორგანიზაციის გამოცემები იყო გაზეთები „ნაროდნაია ვოლია“ და „რაბოჩაია გაზეტა“. ხალხოსნობა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 322-323.
სერგეი ნაროვჩატოვი

სერგეი ნაროვჩატოვი (დ. 3 ოქტომბერი, 1919, ხვალინსკი — გ. 22 ივლისი, 1981) — რუსი პოეტი. ავტორია პოეტური კრებულებისა „კოცონი“ (1948), „თავისუფლების ჯარისკაცები“ (1952), „საუკუნის მეოთხედი“ (1965), „შუადღე“ (1969); პოემისა — „ვასილ ბუსლაევი“ (1973). ნაროვჩატოვს ეკუთვნის ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილების კრებულები „უჩვეულო ლიტერატურათმცოდნეობა“ (1970 და „ატლანტიდა შენს გვერდით“ (1972) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 323.
ჩუბინაშვილი

ჩუბინაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჩუბინაშვილი გიორგი ჩუბინაშვილი — მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი დავით ჩუბინაშვილი — ენათმეცნიერი იესე ჩუბინაშვილი — გრამატიკოსი, მთარგმნელი ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი — მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი — ლექსიკოგრაფი, არქეოლოგი, მთარგმნელი
ნარო-ფომინსკი

ნარო-ფომინსკი — ქალაქი რუსეთში, მოსკოვის ოლქში. მდებარეობს მდინარე ნარის ნაპირზე, მოსკოვიდან 70 კმ. არის რკინიგზის სადგური მოსკოვი-კიევის ხაზზე. მოსახლეობა 64 665 ადამიანი (2010). დაარსდა 1840 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო მოსკოვის დაცვითი ხაზის მიჯნა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 323.
ალექსი ნაროჩნიცკი

ალექსი ნაროჩნიცკი (დ. 3 თებერვალი, 1907, ჩერნიგოვი— გ. 14 ივნისი, 1989, მოსკოვი) — რუსი ისტორიკოსი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადმეიკოსი (1972). 1962 წლიდან იყო ჟურნალ „ახალი და უახლესი ისტორიის“ რედაქტორი. 1974 წლიდან სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორი. სწავლობდა შორეულ აღმოსავლეთში ევროპის სახელმწიფოების და აშშ-ის კოლონიურ პოლიტიკას, ევროპაში რევოლუციის საკითხებს და რუსეთის და სსრკ-ის საგრეო ურთიერთობების საკითხებს. ავტორი იყო სსრკ-ის უმაღლესი სასწავლებლების სახელმძღვანელოებისა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 323.
ნარტები

ნარტები — ვიწრო გრძელი მარხილი, ბრტყელი ფიცრული ძირით. გავრცელებულია ევროპის, აზიის და ამერიკის ჩრდილოეთში. ძვ. წ. II-I ათასწლეულით დათარიღებული ნარტები აღმოჩენილია ფინეთსა და ჩრდილოეთ ურალში. გამწევ ძალად იყენებდნენ ირმებსა (1-დან 7-მდე) და ძაღლებს (6-დამ 10-მდე ან 10-დან 16-მდე). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 323.
ბუკანიერები

ბუკანიერები — ზღვის ყაჩაღები XVII საუკუნეში. ბუკანიერებივესტ-ინდოეთის კუნძულებზე იყვნენ დამკვიდრებულნი და თავს ესხმოდნენ ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებს, ესპანეთის და სხვა ქვეყების სავაჭრო გემებს. მეკობრეები ფლიბუსტიერები ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 556.
ემილიან ბუკოვი

ემილიან ბუკოვი (დ. 26 ივლისი, 1909, ნოვაია-კილია — გ. 17 ოქტომბერი, 1984) — მოლდოველი მწერალი და პოეტი. ავტორია ლექსების კრებულებისა „შრომა გაჩაღდა“ (1932), „მზის სიტყვა“ (1937), „ჩინეთი“ (1938), „გაზაფხული დნესტრზე“ (1944), „ჩემო მხარევ“ (1947), „მაღლდებიან სართულები“ (1952), რომანი ლექსად „ქალაქი რეუტი“ (1956); მოთხრობათა კრებული „გულის ნაპერწკლები“ (1965), პოემა „ახალგაზრდობის სიმღერა“ (1969), რომანი „მაგისტრალი“ (1969), ზღაპარი ლექსად „ანდრიეში“ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 557.
ეოლიდა

ეოლიდა — ისტორიული ოლქი მცირე აზიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ეოლიდა მოიცავდა ტროის სანაპირო ზოლს, მიზიას, ნაწილობრივ ლიდიას და მიმდებარე კუნძულებს ლესბოსსა და ტენედოსს. დასახლებული იყო ბერძნული ტომით ეოლიელებით, რომლებიც აქ ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლოს მოვიდნენ. ძვ. წ. VIII–VI საუკუნეში ეოლიამ დიდი აღმავლობა განიცადა. მთავარი ქალაქები იყო კიმე, ტროა და სმირნა. ძვ. წ. VI საუკუნეში ეოლიდა ლიდიის მეფე კრეზმა დაიპყრო. ძვ. წ. 546 წლიდან აქემენიდების სახელმწიფოში შედიოდა. ძვ. წ. V საუკუნეში ათენის საზღვაო კავშირის წევრი იყო, ელინისტურ ხანაში შედიოდა პერგამონის სამეფოში. დროდადრო ემორჩილებოდა სელევკიდებს. ძვ. წ. 133 წლიდან შევიდა რომის პროვინცია აზიაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ეოლიელები

ეოლიელები — ერთ-ერთი ძირითადი ძველბერძნული ტომი იონიელებთან, დორიელებთაან და აქაველებთან ერთად. ადრეულ ხანაში გაფანტულნი იყვნენ მთელს საბერძნეთში, მაგრამ უმთავრესად სახლობდნენ ბეოტიასა და თესალიაში. ძვ. წ. II ათასწლეულიდან დასახლდნენ ეოლიდაში. ეოლიდაში გადასახლების ისტორია ასახულია ჰომეროსის „ილიადაში“. ეოლიურ დიალექტზე წერდა ბერძენი პოეტი ქალი საფო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ეპამინონდა

ეპამინონდა (დ. ძვ. წ. 420 — გ. ძვ. წ. 362) — ძველი ბერძენი პოლიტიკოსი და მხედართმთავარი. დაიბადა თებეს წარჩინებული, მაგრამ გაღარიბებული გვარის ოჯახში. მიიღო კარგი განათლება. ძვ. წ. 371 წლიდან სხვა დანარჩენ 6 ბეოტარქოსთან ერთად სათავეში ეგდა ბეოტიის კავშირს. მონაწილეობდა სპარტასთან მოლაპარაკებებში, მაგრამ მოლაპარაკებების ჩაშლის შემდეგ სარდლობდა თებეს ჯარს სპარტის წინააღმდეგ. სამხედრო ტაქტიკაში პირველმა გამოიყენა ე.წ. ირიბი წყობა და ძვ. წ. 371 წელს ლევქტრასთან სასტიკად დაამარცხა სპარტელები გაცილებით მცირერიცხოვანი ჯარით. ეპამინონდას ამ გამარჯვებამ და მომდევნო სამმა ლაშქრობამ სპარტაში 370, 369 და 367 წლებში სპარტა დასცა და ხელი შეუწყო თებეს აღზევებას. ძვ. წ. 369-363 წლებში გაილაშრქა თესალიის წინააღმდეგ. მისი ინიციატივით თებემ შექმნა ფოტი, რომელმაც ხელი შეუწყო თებეს კავშირში საზღვაო პოლისების შესვლას. ძვ. წ. 362 წელს ასიკვდილოდ დაიჭრა მანტინეასთან ბრძოლაში. ეპამინონდას მიერ გამოყენებული საბრძოლო ხერხები სრულყვეს ფილიპე II და ალექსანდრე მაკედონელებმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ლუკა დონჩიჩი

ლუკა დონჩიჩი (დ. 28 თებერვალი, 1999, ლიუბლიანა, სლოვენია) — სლოვენიელი კალათბურთელი. თამაშობს სლოვენიის ნაკრებსა და დალას მავერიქსში. 2018 წელს გახდა ევროლიგის ჩემპიონი. 2017 წელს სლოვენიის ნაკრებთან ერთად მოიგო ევრობასკეტი. არის ესპანეთის სამგზის ჩემპიონი (2015, 2016, 2018). ლუკა დონჩიჩი მადრიდის „რეალის“ საიტზე ლუკა დონჩიჩი NBA-ს საიტზე
ეპანაგოგა

ეპანაგოგა — ბიზანტიური სამართლის კრებული. შედგენილია IX საუკუნის ბოლოს, იმპერატორ ბასილი I-სა და მისი შვილების, ლეონის და ალექსანდრეს თანამმართველობის დროს. ძირითადად გადამუშავებული პროქირონია. კრებულში შეტანილია ეკლოგის ზოგიერთი ნორმა, იმპერატორის ახალი ბრძანებები და სხვა. შედგება 40 ტიტულისაგან, მოიცავს სახელმწიფო, სისხლის, ვალდებულებითი, საოჯახო, მემკვიდრეობითი სამართლის საკითხებს. ეპანაგოგას ნორმებს აქტიურად იყენებდნენ საეკლესიო სამართალში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ეპარქიული სასწავლებლები

ეპარქიული სასწავლებლები — ქალთა საშუალო სასწავლებელი რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1843 წლის წესდებით მღვდლების ქალიშვილებისთვის. შედიოდა სინოდის გამგებლობაში და ინახავდნენ ეკლესიის ხარჯებით. სასწავლებელში მღვდლების ქალიშვილები უფასოდ სწავლოდბენ, ხოლო სხვა წოდებისთვის სწავლა ფასიანი იყყო. სასწავლებელი იყო 6-კლასიანი და მისი კურსი უახლოვდებოდა გიმნაზიისას. კურსდამთავრებულები იღებდნენ შინამასწავლებლობის, ასევე დაწყებითი და სოფლის სკოლების მასწავლებლობის უფლებას. 1900 წლიდან ეპარქიულ სასწავლებლებს დაემატა VII პედაგოგიური კლასი. საქართველოში მოქმედებდა ორი ეპარქიული სასწავლებელი თბილისსა და ქუთაისში. პირველი მათგანი შეიქმნა 1870 წელს და თავდაპირველად მცხეთაში იყო განთავსებული 1879 წლამდე. სასწავლო გეგმა შეიცავდა საღვთო სჯულს, კატეხიზმოს (რუსულ და ქართულ ენებზე), ეკლესიის ისტორიას, ძველ და ახალ ქართულ ენას, ძველ სლავურსა და თანამედროვე რუსულ ენებს, რუსეთისა და საქართველოს ისტორიას, გალობას, სუფთა წერასა და ხელსაქმეს. 1899 წელს მიენიჭა სასწავლებლის მცხეთიდან თბილისში გადმოტანის ინიციატორის — ეგზარქოს იოანიკეს სახელი. სასწავლებელში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდნენ: კ. კეკელიძე, ვ. ბარნოვი, ი. კარგარეთელი, კ. კაპანელი და სხვ. 1916 წელს თბილისის ეპარქიულ სასწავლებელში სწავლობდა 142 მოსწავლე. 1902 წელს კიდევ ერთი ეპარქიული სასწავლებელი გაიხსნა ქუთაისში. ეპარქიული სასწავლებლები გაუქმდა 1917 წელს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164. გაგუა ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.
თეიმურაზ ცერცვაძე

თეიმურაზ ცერცვაძე (დ. 2 ივლისი, 1971, ზესტაფონი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი. 1993 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საინჟინრო–ეკონომიკური ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ზესტაფონის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “. თეიმურაზ ცერცვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თეიმურაზ ცერცვაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ თეიმურაზ ცერცვაძე — ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-28. ციტირების თარიღი: 2020-10-25.
ეპეიროგენეზისი

ეპეიროგენეზისი ეპეიროგენული მოძრაობანი — დედამიწის ქერქის ვრცელი არეების საუკუნეობრივი ვერტიკალური რყევა. იგი არ იწვევს ქერქის შიდა სტრუქტურის შეცვლას. ტერმინი შემოიღო 1890 წელს გ. ჯილბერტმა. ჰ. შტილემ ყურადღება მიაქცია ეპეიროგენეზისის ხანგრძლივობას და დედაქმიწის ქერქის რყევის ამპლიტუდას. ოროგენეზისი დანაოჭება ისტორიული გეოლოგია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ეპიგენეზი

ეპიგენეზი — თეორია, რომლის მიხედვით ორგანიზმი ვითარდება უსტრუქტურო ერთგვაროვანი ნივთიერებიდან და ჩანასახის განვითარებისას ყველაფერი ახლად ჩნდება. ეპიგენეზის იდეა ეკუთვნის არისტოტელეს. თეორიად ის ჩამოაყალიბა კ. ვოლფმა 1759 წელს გამოქვეყნებული ნაშრომით „ჩასახვის თეორია“. ეპიგენეზმა პროგრესული როლი ითამაშა მეცნიერებაში XVII-XVIII საუკუნეებში, როდესაც გაბატონებული იყო პრეფორმიზმი. ვიტალიზმი შათირიშვილი, ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 164.
ეპიდემია

ეპიდემია — მწვავე ინფექციური დაავადების სწრაფი და ფართო გავრცელება რომელიმე რეგიონში და ქვეყანაში. ეპიდემიის გავრცელებას ხელს უწყობს ომი, შიმშილი, ცუდი სანიტარული პირობები და სხვა. ეპიდემიები ვრცელდება ჰაერ-წვეთოვანი, ყოფით-კონტაქტური გზით, წყლით, საკვებით და სხვა. მსხვილმასშტაბიან ეპიდემიას პანდემია ეწოდება. ეპიდემიის აღმოცენებას, გავრცელებას და მის მიმართ ბრძოლის ღონისძიებებს შეისწავლის ეპიდემიოლოგია. ეპიდემიის პირველ აღწერად მიიჩნევა თუკიდიდეს მიერ ათენში შავი ჭირის აღწერა. XIX საუკუნეში ინგლისელი ექიმმა ჯონ სნოუმ შეისწავლა ლონდონში ქოლერის ეპიდემიის მიზეზები და გავრცელება. 1880-იანი წლებიდან მიკრობიოლოგიურმა აღმოჩენებმა, პასტერის, კოხის, მეჩნიკოვის, ერლიხის გამოკვლევებმა დაამტკიცა, რომ უმრავლესი ეპიდემიური დაავადება იყო ინფექციური ბუნების მატარებელი. ↑ ეპიდემია | ლექსიკონი ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები ↑ ეპიდემიოლოგია | უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
ალექსანდრე ცინცაძე

ალექსანდრე ცინცაძე (დ. 21 აგვისტო, 1978, ახმეტა) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი. დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2009 წელს იკავებდა სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილის თანამდებობას. ალექსანდრე ცინცაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ალექსანდრე ცინცაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ 1.0 1.1 ალექსანდრე ცინცაძე — ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია[მკვდარი ბმული]
განაწილება

განაწილება – ეკონომიკურ ურთიერთობათა ნაწილი, წარმოების და მოხმარების დამაკავშირებელი რგოლი. განაწილება მოიცავს წარმოების საშუალებების, მოხმარების საგნების, წარმოებული პროდუქტის და დოვლათის განაწილებას. განაწილების ხასიათს, წესს, პრინციპებს და ნორმებს განაპირობებს კონკრეტულ ქვეყანაში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური წყობილება. განაწილება, თავის მხრივ, გავლენას ახდენს წარმოებაზე. განაწილების სახეებია გადასახადებით დაბეგვრა, საჯარო სერვისები, მიწის რეფორმა, პრივატიზაცია და სხვა. სახელმწიფოს გამანაწილებელი როლის შესახებ დავა მიმდინარეობს სხვადასხვა პოლიტიკურ იდეოლოგიებს შორის. ადეიშვილი, გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 674-675.
ალექსანდრე განგებლოვი

ალექსანდრე განგებლოვი, განგებლიძე (დ. 13 იანვარი, 1801, ბოგდაროვკა, ეკატერინოსლავის გუბერნია — გ. 26 დეკემბერი, 1891) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, დეკაბრისტი, ქართველი გენერლის, ს. განგებლოვის შვილი. სწავლობდა ოდესაში რიშელიეს ლიცეუმში. 1813 წელს ჩარიცხეს პაჟთა კორპუსში. 1821 წელს დაიწყო სამხედრო სამსახური ლაიბგვარდიის იზმაილის პოლკში პრაპორჩიკის ჩინით. 1825 წელს გახდა „სამხრეთის საზოგადოების“ პეტერბურგის უჯრედის წევრი, მონაწილეობდა „ჩრდილოეთის საზოგადოების“ მუშაობაში. დეკაბრისტების აჯანყების ჩაქრობის ჩემდეგ დააპატიმრეს და ჯერ კრონშტადტის, შემდეგ კი პეტრე-პავლეს ციხეში ჩასვეს. მეფის განკარგულებით სასამართლოსათვის არ გადაუციათ. 1826 წლის 13 ოქტომბერს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს და გადაიყვანეს ვლადიკავკაზის გარნიზონში. შემდეგ მსახურობდა ყაბარდოს ქვეით პოლკში, მე-8 პიონერულ ბატალიონში. მონაწილეობდა 1826-1828 წწ. რუსეთ-ირანის და 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომებში. თავი გამოიჩინა ერევნის იერიშის დროს (1827) და ქალაქის აღების შემდეგ დაინიშნა პლაც-მაიორად. მოხალისედ იბრძოდა ახალციხესთან (1828). ომის დასრულების შემდეგ მსახურობდა თბილისში. 1832 წელს სამსახურიდან გადადგა და ბოგოდაროვკაში საკუთარ მამულში დასახლდა. 1850 წლამდე შეზღუდული იყო წოდებრივ უფლებებში. 1860 წლის დასაწყისში მუშაობდა მომრიგებელ-შუამავლად. 1888 წელს რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა „დეკაბრისტის მოგონებები“. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 549. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 675-676. ქართველები უცხოეთში, წ. 1, გვ.55 თბილისი, 2012 მეგრელიძე, შ. ჩვენი სახელოვანი სამხედრო წინაპრები, გვ. 43 თბილისი, 1979 ბარამია, ლ. „დეკაბრისტები საქართველოში“, თბილისი, 1955 ბარამია, ლ. „დეკაბრისტი ა. განგებლოვი“, თბილისი, 1951 ალექსანდრე განგებლოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ალექსანდრე განგებლოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
საჭმელი ხარისფაშვა

საჭმელი ხარისფაშვა (ლათ. Morchella esculenta) — ხარისფაშვას გვარის სოკო ხარისფაშვასებრთა ოჯახისა. პირველად აღწერა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც Phallus esculentus. ამჟამინდელი სახელწოდება Morchella esculenta მიიღო შვედი მიკოლოგის, ელიას მაგნუს ფრისისგან 1801 წელს. სამეცნიერო სინონიმები: Phallus esculentus L., 1753 basionym Helvella esculenta (L.) Sowerby, 1797 Morellus esculentus (L.) Eaton, 1818 Morchella rotunda var. esculenta (L.) Jacquet., 1985 სოკოს ქუდის სიმაღლე 3-10 სმ-ს აღწევს, სიგანე — 2-4 სმ; კვერცხისებრი ან ელიფსებრია, სიგრძივ და განივ ნაოჭიანი, შედეგად ზედაპირზე იქმნება უსწორმასწორო უჯრედები; ჟანგისფერ-მურა ან მურა. ფეხის სიგრძე — 3-7 სმ, სიგანე — 2-3 სმ, ძირისკენ გამსხვილებული, ფუყე, მოთეთრო ან მოყვითალო. რბილობი ღია ფერის (მოთეთრო, მოთეთრო-მოკრემისფრო ან მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი), ცვილისებრი, მყიფე, თხელი, სასიამოვნო გემოთი. მკვეთრად გამოხატული სუნი არ გააჩნია. სპორები ელიფსურია, ზომით 18-24x10-12 მკმ. ქუდის ზედაპირზე განვითარებულია ჰიმენალური შრე, რომელიც შედგება 300-350x15-17 მკმ ზომის ჩანთებისაგან, რომლებშიც 8 სპორაა მოთავსებული. პირობითად საჭმელი სოკოა, გამოყენებამდე წვრილად უნდა დაიჭრას და გაითუთქოს მდუღარე წყალში 5-10 წუთის განმავლობაში, ხოლო წყალი გადაიღვაროს. საჭმელი ხარისფაშვა გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში — ევრაზიასა და (იაპონიის ჩათვლით) ჩრდილოეთ ამერიკაში, ასევე ავსტრალიასა და ტასმანიაში. იზრდება ერთეულებად, იშვიათად ჯგუფებად, ნიადაგზე, ღია ადგილებში, ფოთლოვან, წიწვოვან და შერეულ ტყეებში, ასევე პარკებში, ზაფხულობით. საჭმელი ხარისფაშვა წააგავს მის ნათესავ სოკოებს, კონუსურს ხარისფაშვასა და Morchella elata-ს. მათგან განხვავდება ზომით, ქუდის მომრგავალო ფორმითა და უჯრედების განლაგებით. ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 40, ISBN 99940-856-1-1. Мир растений : в 7 т. / Под ред. академика А. Л. Тахтаджяна. Т.2. Слизевики. Грибы — 2-е изд., перераб. — М.: Просвещение, 1991. — 475 с (Стр. 183). Аурел Дермек. Грибы. — Братислава: Словарт, 1989. — стр. 44. Morchella esculenta — Ecosystema.ru ↑ Fries EM. (1753). Species Plantarum (Latin), გვ. 1178–79. ციტირების თარიღი: 2010-03-21.  ↑ Kuo M. Morchella esculenta. MushroomExpert.Com. ციტირების თარიღი: 2010-03-26. ↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 40, ISBN 99940-856-1-1.
მშვილდოსანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მშვილდოსანი შეიძლება აღნიშნავდეს: მშვილდოსანი - თანავარსკვლავედი. მშვილდოსანი - ზოდიაქოს ნიშანი
ხაგანის ბაღი

ხაგანის ბაღი (აზერბ. Xaqani bağı), უკეთ ცნობილი როგორც მოლოკანის ბაღი (აზერბ. Malakan bağı) — ერთ-ერთი უძველესი პარკია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. მცირე ფართობით (0,8 ჰექტარი) მდებარეობს ქალაქის საბაილის რაიონში. იგი ატარებს შემახის მკვიდრის, შუა საუკუნეების სპარსელი პოეტის ხაკანი შირვანის სახელს. სამხრეთიდან ბაღს ესაზღვრება უზეიირ ჰაჯიბეოვის ქუჩა, ჩრდილოეთიდან ხაგანის ქუჩა, აღმოსავლეთიდან გოგოლის ქუჩა და დასავლეთიდან რასულ რიზის ქუჩა. ბაღის არქიტექტურული და ლანდშაფტური კომპოზიციის საფუძველია მრუდხაზოვანი აუზი სკულპტურული ჯგუფით „სამი მადლი“, რომელიც შედგებოდა მოხდენილი გოგონების სამი სკულპტურისგან. ბუნებრივი ქვის დიდი ბლოკები მათთვის საყრდენია . ბაღის პავილიონის სვეტები წყლის აუზიდან იწყება. ბაღის ბილიკები ისეა გადაადგილებული, რომ ისინი დიაგონალზე ჭრიან მის სივრცეს და გადიან ცენტრალურ მდებარე აუზთან. მიუხედავად იმისა, რომ ბაღი ძალიან მცირე ზომისაა (დაახლოებით 0,8 ჰექტარი), ის საკმაოდ მყუდროა და მრავალი ბაქოელისთვის საყვარელი დასასვენებელი ადგილია. ბაღის რეკრეაციული ზონა მოწყობილია ისე, რომ ის ქმნის დიდ მოჩრდილებულ ადგილებს, სადაც სკამები განლაგებულია დასასვენებლად. ხეებს შორის არის ასევე პატარა ბუჩქები და ყვავილები. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ნავთობპროდუქტებმა და მასთან დაკავშირებულმა ინდუსტრიებმა ინტენსიური განვითარება დაიწყეს, საცხოვრებელმა რაიონებმა უკვე შეადგინეს ქალაქის განვითარების მნიშვნელოვანი პროცენტი იჩერი-შეჰერის ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (ბაქოს ისტორიული უბანი). 1860-იან წლებში მოლოკანის დასახლება წარმოიშვა ფორაშტის გავლენის სფეროში . ცენტრალური კვარტლების განვითარებასთან დაკავშირებით, მოლოკანის დასახლება თავისი კაბინის ეზოებითა და თავლებით დაანგრიეს და მოლოკანები გადასახლდნენ ზავოკზალიეს აბსოლუტურად ახალ უბანში, სადაც შეიქმნა მოლოკანის ახალი დასახლება. დასახლების ადგილზე მარინსკის მოედანი აშენდა. მოედანი შეიქმნა 70-იანი წლების დასაწყისში მდიდარი საცხოვრებელი ადგილების უშუალო სიახლოვეს. მოედანი ქალაქის ერთ–ერთ ცენტრალურ უბანში - პრიმორსკში მდებარეობდა. პარკის მიმდებარე უბნებმა მას დახურული ხასიათი მისცა . მოედნის შექმნასა და დიზაინს თან სდევდა მრავალი სირთულე, რაც, პირველ რიგში, ცუდი წყალმომარაგების გამო წარმოიშვა. 1890-იანი წლების ბოლოს აქ ახალი ხეები დარგეს. განაშენიანება ჩატარდა სკვერის არსებული გეგმარებითი სტრუქტურის შესაბამისად. მოედნის გეგმა იყო კვადრატული მონახაზი. გეგმის შედგენა აგებულია დიაგონალზე განლაგებული ხეივნების საფუძველზე. ხეივნების გადაკვეთის ცენტრში იყო აუზი შადრევნით. მოედნის პერიმეტრის გასწვრივ განთავსდა მრავალი ხე, რამაც შესაძლებელი გახადა მოედნის დამატებითი შემოვლითი ხეივნის შექმნა და ამით გამწვანებული ტერიტორიის ვიზუალური და ფუნქციონალური თვისებების გაზრდა. ხაგანის ბაღი ↑ 1.0 1.1 თარგი:Книга დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-09. ციტირების თარიღი: 2020-10-25. ↑ თარგი:Книга
ჩინ მეჩეთი

ჩინ მეჩეთი (აზერბ. Çin məscidi) — XIV საუკუნის ისტორიული მეჩეთი. ის ძველი ქალაქის ნაწილია და მდებარეობს კიჩიკ გალას ქუჩაზე, შირვანშაჰების სასახლის მახლობლად, ქალაქ ბაქოში, აზერბაიჯანში. აღსანიშნავია, რომ შენობა ასევე რეგისტრირებულია, როგორც ეროვნული არქიტექტურული ძეგლი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს მიღებული გადაწყვეტილებით . ფასადის ეპიგრაფიკული წარწერის თანახმად, რომელიც განთავსებულია მეჩეთის შესასვლელი კარის თავზე, აღნიშნული ნაგებობა 1375 წელს აშენდა (ჰიჯრი 777 წელს). აქვე აღნიშნულია, რომ მეჩეთი აშენდა იმამ იბნ ოსმან შირვანის ნებით. ამ მიზეზით, ზოგჯერ მეჩეთს მისი სახელითაც კი მოიხსენიებენ . ფასადის სხვა ეპიგრაფიკული წარწერებიდან კი ირკვევა, რომ ძეგლი აღადგინა 1772-1773 წლებში (ჰიჯრით 1186 წელი) მასუდ ალის მიერ . 2012 წელს ძველი ქალაქის სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული ნაკრძალის განყოფილებამ მეჩეტში მნიშვნელოვანი სარემონტო და სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაატარა . სტალაქტიკური მიჰრაბი, რომელიც შედგება ხუთი იარუსისგან, რომელიც ინტერიერის სამხრეთ კედელზე სწორკუთხედით არის ჩარჩოებული, ქმნის შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლის გარკვეულ მოტივებს . კიდეებზე მოთავსებულია პატარა ნიშები . მეჩეთის მთავარი ფასადი ასიმეტრიულია და მისი ხისტი, მოცულობითი კომპოზიცია ხაზგასმულია კლასიკური ტიპის პორტალი-შესასვლელით . პორტალზე ზუსტად პროფილირებული მართკუთხა ჩარჩო, პროფილური ღრუს და არაბული ეპიგრაფიკული სათაური წარმოდგენილია კლასიკური ფორმით, ფასადის მთელი კედლის ფონზე. ქალაქის შუა საუკუნეების აღმოსავლური სტილის პორტალებს შორის ამ მეჩეთის პორტალი ყველაზე კლასიკურია . მეჩეთში გამოიფინება და ინახება უძველესი მონეტები. მუზეუმის მთავარი ექსპოზიციაა სავალუტო ერთეულები და მონეტები და ასევე სხვა საინტერესო უძველესი ექსპონატები სასანიდების, სეფიანთა, შირვანშაჰებისა და სხვათა ეპოქიდან, რომლებიც აზერბაიჯანში ფულის მიმოქცევის დაწყებიდან სხვადასხვა პერიოდში არსებობდა. ექსპონატები იყოფა ცალკეულ პერიოდებად და დაჯგუფებულია სხვადასხვა ვიტრინებში. პერიოდის ზოგადი მახასიათებლები, სპეციფიკაციები, ტიპები და ინფორმაცია ამ პერიოდის სავალუტო ერთეულების ადგილმდებარეობის შესახებ განთავსებულია ცალკე დაფაზე ვიტრინების გარეთ. ხალხური ეტიმოლოგიის თანახმად, მეჩეთს „ჩინ“ უწოდებენ იმის გამო, რომ ამ მეჩეთში მოსული ადამიანების სურვილები და სურვილები „ჩინებულია“. Мечеть Чин МЕЧЕТЬ ИМАМА ОСМАНА АШ-ШИРВАНИ (ЧИН МЕЧЕТЬ) Баку. Чин мечеть ↑ Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Nazirlər Kabinetinin qərarı. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 სექტემბერი 2021. ციტირების თარიღი: 12 March 2018. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 "Çin" məscidi az. scwra.gov.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 მარტი 2018. ციტირების თარიღი: 15 March 2018. ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 ÇİN MƏSCİDİ az. icherisheher.gov.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 იანვარი 2017. ციტირების თარიღი: 15 March 2018. ↑ "Çin" məscid - qədim sikkələrin nümayiş olunduğu məkan az. azertag.az. ციტირების თარიღი: 15 March 2018.