laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ეთილბენზოლი

ეთილბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით C6H5CH2CH3. არის ძლიერ აქროლადი, უფერო სითხე და აქვს ბენზინის მსგავსი სუნი. ეს მონოციკლური არომატული ნაერთი მნიშვნელოვანია ნავთობის ინდუსტრიაში, როგორც შუალედური პროდუქტის, სტიროლის მისაღებად, რომლისგანაც ხდება პოლიმერ პოლისტიროლის მიღება. 2012 წელს წარმოებული ეთილბენზოლის 99%-ზე მეტი გამოყენებული იქნა სტიროლის მისაღებად. ეთილბენზოლი იწარმოება ბენზოლისგან და ეთენისგან მჟავური კატალიზატორის თანაობისას. C6H6 + C2H4 → C6H5CH2CH3 2012 წელს ამ გზით წარმოებული იქნა ეთილბენზოლის 99%-ზე მეტი. 1999 წელს დაახლოებით 24 700 000 ტონა ეთილბენზოლი იქნა წარმოებული. ეთილბენზოლი ბუნებაში გვხვდება ნავთობსა და ნახშირში. იგი ძირითადად გამოიყენება სტიროლის მისაღებად. ეთილბენზოლის კატალიზური დეჰიდრირებით მიიღება სტიროლი და წყალბადი. C6H5CH2CH3 → C6H5CH=CH2 + H2 ↑ (1999) Lange's Handbook of Chemistry, 15th.  ↑ Market Study Benzene, published by Ceresana, July 2011. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-21. ციტირების თარიღი: 2019-09-01. ↑ Vincent A.Welch, Kevin J. Fallon, Heinz-Peter Gelbke “Ethylbenzene” Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2005. doi:10.1002/14356007.a10_035.pub2 ↑ Ethylbenzene ToxFAQs. Agency for Toxic Substances and Disease Registry. ციტირების თარიღი: 21 May 2018.
ქსილენი

ქსილენი (ბერძ. ξύλο — „ხე“) ან დიმეთლბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (CH3)2C6H4. არსებობს სამი იზომერის სახით, რადგან ორი მეთილის ჯგუფის განთავსება ბენზოლის ბირთვზე სამგვარად არის შესაძლებელი. სამივე მათგანი არის უფერო, ცეცხლსაშიში სითხე და ზოგიერთი მათგანი ფართოდ გამოიყენება მრეწველობაში. მათი ნარევი მოიხსენიება როგორც ქსილენი ან, უფრო სწორად, ქსილენები. ყოველწლიურად იწარმოება რამდენიმე მილიონი ტონა ქსილენი. 2011 წელს სინგაპურში დაიწყო მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ქსილენის ქარხნის მშენებლობა. ↑ Fabri, Jörg; Graeser, Ulrich; Simo, Thomas A. (2000) „Xylenes“, Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. DOI:10.1002/14356007.a28_433. ISBN 978-3527306732.  ↑ Tremblay, Jean-François (2011). „Making Aromatics in Singapore“. Chemical & Engineering News Archive. 89 (38): 18–19. doi:10.1021/cen-v089n038.p018.
2-ფენილჰექსანი

2-ფენილჰექსანი — არომატული ნახშირწყალბადი ფორმულით C 12 H 18 {\displaystyle {\ce {C12H18}}} . მისი მიღება შესაძლებელია ფრიდელ-კრაფტსის რეაქციით 1-ქლოროჰექსანსა და ბენზოლს, ან ბენზოლსა და 1-ჰექსენს შორის, მჟავური კატალიზატორების თანაობით, როგორიცაა სტიბიუმის პენტაფთორიდი, ფოსფორმჟავა ან სკანდიუმის ტრიფტთორომეთანსულფონატი. ↑ Organic Chemistry Marye Anne Fox, James K. Whitesell (Google books) ↑ Zhurnal Organicheskoi Khimii, 17(7), 1505-11; 1981 ↑ Industrial & Engineering Chemistry Research, 46(9), 2902-2906; 2007 ↑ Choong Eui Song; Woo Ho Shimb; Eun Joo Roha; Jung Hoon Choi (2000). „Scandium(III) triflate immobilised in ionic liquids: a novel and recyclable catalytic system for Friedel-Crafts alkylation of aromatic compounds with alkenes“. Chem. Commun. 2000 (17): 1695–1696. doi:10.1039/b005335j.
თონე

თონე, თორნე (ძველ ქართულში გვხვდება თურნე, საცხობელი პურისაჲ, საცხობელი კეცისაჲ) — მიწაში ჩადგმული უძირო და ცილინდრული ფორმის თიხის ნაკეთობა. გავრცელებულია საქართველოს ბარსა და ზეგანზე მაღალი წებოვანების მქონე პურის საცხობად. ქართული მეთონეობა, ძირითადად, ორნაირი სახის თონებს იცნობს: საოჯახო ანუ სოფლურ თონეს და პროფესიული მეპურის თონეს. სოფლად გავრცელებულია პატარა, საშუალო და დიდი ზომის პირმოხვეული და პირგანური თონეები. საოჯახო თონის მაქსიმალური სიმაღლე, როგორც წესი, მეტრია. გამოსაწვავ ქურაში თონის მოსათავსებლად და მისი მოხერხებულად ტრანსპორტირების მიზნით, მას ხშირად რამდენიმე ნაჭრად ჭრიდნენ და მიწაში ჩადგმის დროს აწყობდნენ. ნაჭრებად არ იჭრება ჯერ კიდევ შემორჩენილი თონის სახე, რომელსაც ქალები ამზადებენ. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში თონე მიწაში სხვადასხვა სიღრმით იდგმება: მთლიანად, სანახევროდ ან მხოლოდ ძირით. თონის მიწისზედა ნაწილის გასამაგრებლად და სიმხურვალის შესანარჩუნებლად თონე ირგვლივ წნელით შემოიწვნება (ყავრით, ტკეჩით, ფიცრით მოპირკეთება), წნულისა და თონის კედელს შუა არსებული ცარიელი ადგილი მიწით ამოივსება და დაიტკეპნება. კარმიდამოიან სამოსახლოში თონე დაფარულია და უმთავრესად ეზოშია გამართული. თონე გვხვდება აგრეთვე სამეურნეო ნაგებობების დერეფანში. დარბაზულ სახლში თონე საცხოვრებლის შიდა კომპლექსში იყო მოქცეული. თონეს იყენებდნენ აგრეთვე პროდუქტების „ჩათუთქვის“, ხის ნაწილების გამოშრობის, გათბობის მიზნითაც. პროფესიული მეპურის თონე სოფლად გავრცელებული თონისაგან სიდიდითაც განსხვავდება (გაცილებით დიდია) და მოყვანილობითაც. საქართველოში ცნობილია ურბნისის (V-VII სს.), თბილისის (XI, XII სს.), რუსთავის (XII-XIII სს.), უფლისციხის (XIV-XVI სს.) და სხვა განათხარი თონეები. ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე ყველაზე ძველია ძვ. წ. VIII საუკუნის ურარტული თონე. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: თონე თოდუა რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 692.
მინორი

მინორი (იტალ. minore < ლათ. minor — „უფრო პატარა, ნაკლები“) — რბილი, დუნე წყობა; კილო, რომელსაც საფუძლად უდევს მცირე (მინორული) სამხმოვანება და ამ სამხმოვანების კილოური გადახრა. მინორი ხასიათდება მაჟორის საპირისპირო, მუქი, სევდიანი ხმოვანებით. მინორისა და მაჟორის კონტრასტი წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ესთეტიკურ კონტრასტს მუსიკაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 5.
პეგუ

პეგუ (ပဲခူးမ္ရုိ့) — ქალაქი მიანმარიში, მდინარე პეგუს ნაპირზე, რანგუნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, პეგუს ოლქში. 50 ათასზე მეტი მცხოვრები. ქალაქში არის სარკინიგზო კვანძი. ქვემო ბირმის სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრი. ბრინჯის ცეხვა, ხის დამუშავება, მხატვრული სახელოსნოები. რელიგიური სალოცავი ადგილი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 717.
მეურვეობის საერთაშორისო სისტემა

მეურვეობის საერთაშორისო სისტემა, სამეურვეო ტერიტორია — ზოგიერთი კოლონიური ქვეყნის მართვა-გამგეობა, რომელიც დაქვემდებარებულია გაეროს კონტროლისადმი. გაეროს წესდებით ამ სისტემის მიზნად გამოცხადებულია სამეურვეო ტერიტორიების პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული პროგრესისათვის ხელის შეწყობა თითოეული ტერიტორიული სპეციფიკის და მისი ხალხის სურვილის შესაბამისად. მეურვეობის საერთაშორისო სისტემა მოიცავს სამანდატო ტერიტორიებს, მეორე მსოფლიო ომის შედეგად მტრული სახელმწიფოებისათვის ჩამორთმეულ კოლონიებს, აგრეთვე სხვა კოლონიურ სამფლობელოებს, რომელებსაც ამ სისტემაში ნებაყოფლობით ჩართავენ მათი მმართველი სახელმწიფოები. გაერო ამტკიცებს მმართველის ახელმწიფოს მიერ წარმოდგენილ შეთანხმებას ამა თუ იმ ტერიტორიაზე მისი მეურვეობის შესახებ. 1946-1947 წლებში გენერალურმა ასამბლეამ დაამტკიცა 9 სამეურვეო შეთანხმება იმ ტერიტორიების შესახებ, რომლებიც მანამდე სამანდატო ტერიტორიებს წარმოადგენდნენ: დიდი ბრიტანეთის მეურვეობა დაწესდა ტანგანიიკაზე, ბრიტანულ კამერუნსა და ბრიტანულ ტოგოზე; საფრანგეთისა — საფრანგეთის კამერუნსა და საფრანგეთის ტოგოზე; ბელგიისა — რუანდა-ბურუნდიაზე; ავსტრალიისა — ახალ გვინეაზე; ახალი ზელანდიისა — კუნძულ ნაურუზე; იაპონიის ყოფილ სამანდატო ტერიტორიაზე — წყნარი ოკეანის (მარშალის, მარიანას, კაროლინას) კუნძულებზე — დაწესდა აშშ-ის მეურვეობა. 1950 წელს იტალიის მეურვეობა დაწესდა მის ყოფილ კოლონია სომალიზე. გაეროს ფუნქციებს მეურვეობის საერთაშორისო სისტემაში ასრულებს გენერალური ასამბლეა მეურვეობის საბჭოს დახმარებით ან უშიშროების საბჭო, როცა სამეურვეო ტერიტორია სტრატეგიულ რაიონს მიეკუთვნება. კოლონიალიზმის კრახის შედეგად 11-დან ათმა სამეურვეო ტერიტორიამ მოიპოვა თავისუფლება: ამ ტერიტორიებზე შეიქმნა დამოუკიდებელი სახელმწიფოები (კამერუნი, სომალი, ტოგო, ტანგანიიკა, რუანდა, ბურუნდი, დასავლეთ სამოა, ნაურუ, განა, ნიგერია, პაპუა-ახალი გვინეა). სამეურვეო ტერიტორიად დარჩა მხოლოდ წყნარი ოკეანის კუნძულები, მათგან მარიანას კუნძულები აშშ-მა 1975 წელს გამოაცხადა აშშ-სთან „ნებაყოფლობით შეერთებულ სახელმწიფოდ“. ჟვანია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 622. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 5.
თონეთი

თონეთი — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი თონეთისა და პატარა თონეთის საერთო (საბჭოთა მმართველობის პერიოდიდან) სახელწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 692.
მეზიტილენი

მეზიტილენი ან 1,3,5-ტრიმეთილბენზოლი — ორგანული არომატული ნაერთი. შედგება ბენზოლის ბირთვზე მოთავსებული სამი მეთილის ჯგუფისგან, სადაც მეთილის ჯგუფები სივრცეში განლაგებულნი არიან სიმეტრიულად. მეზიტილენს გააჩნია ორი იზომერი ტრიმეთილბენზოლების ჯგუფიდან, ესენია 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლი და 1,2,3-ტრიმეთილბენზოლი. სამივე მათგანის ფორმულაა C6H3(CH3)3 ან შემოკლებით C6H3Me3. მეზიტილენი არის უფერო, ტკბილი არომატული სუნის მქონე, თხევადი ნივთიერება. მეზიტილის ჯგუფის ფორმულაა C6H2Me3 და გვხვდება სხვადასხვა ნაერთებში. ↑ 1.0 1.1 (2014) Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book). Cambridge: The Royal Society of Chemistry, გვ. 139. DOI:10.1039/9781849733069-FP001. ISBN 978-0-85404-182-4.  ↑ Zhao, Jun; Zhang, Renyi (2004). „Proton transfer reaction rate constants between hydronium ion (H3O+) and volatile organic compounds“. Atmospheric Environment. 38 (14): 2177–2185. doi:10.1016/j.atmosenv.2004.01.019. ↑ Karl Griesbaum, Arno Behr, Dieter Biedenkapp, Heinz-Werner Voges, Dorothea Garbe, Christian Paetz, Gerd Collin, Dieter Mayer, Hartmut Höke “Hydrocarbons” in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2002 Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a13_227.
გინეკოლოგია (ვეტერინარია)

ვეტერინარული გინეკოლოგია — კლინიკური დისციპლი­ნა, რომელ­იც შეისწავლის სასოფლო-სამეურნეო მდედრი ცხოველის სასქესო ორგანოების დაავადებებს, მკურნალობას, პროფილაქტიკას, უნაყოფობის წინააღმდეგ ბრძო­ლის მეთოდებს. ვეტერინარულ გინეკოლოგიაში გაერთია­ნებულია საკუთრივ გინეკოლოგია, მეანობა და ანდროლოგია. ვეტერინარული გინე­კოლოგია სწავლობს მდედრ და მამრ ცხოველებში აღწარმოე­ბის ფუნქციის დარღვევას, რომელ­იც გამოწვეულია ცხოველთა არასწორი მოვლა­შენახვით, კვებითა და სასქე­სო ორგანოების დაავადებებით. მეანობა სწავლობს პერიოდს მდედრის სასქესო სიმწიფიდან ნა­ ყოფიერების დასრულებამდე. ანდროლოგია შეისწავლის მამრ. ცხოველებში სქესობრივ რეფლექსებს, სასქესო ორგანოების დაავადებებს და მათ მკურნალო­ბას. სამივე ერთად შეისწავლის ცხო­ველის განაყოფიერების, მაკეობის და მშობიარობის მიმდინარეობის აუცილებელ პირობებს. ჩვენში ამ დარგის განვითარება დაკავშირებულია საქართველოს ზოო-ტექნიკური სავეტერინარო სასწავლო-კვლე­ვითი ინ­სტიტუტის მეანობა­-გინეკოლო­გიისა და სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა ხელოვნური დათესვლის კათედრის დაარსებასთან (1938). 2005­ წლიდან გინეკოლოგია, როგორც მიმარ­თულება, შედის აგრონომიულ უნ­ივერსიტეტის სა­ვეტერინარო მედიცინის ფაკ­ულტეტის არაგადამდებ დაავადებათა დეპარტამენტში, სახელწოდებით სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მეანობა­გინეკო­ლოგია და გამრავლების ბიოტექ­ნოლოგია. ვეტერინარული გინეკოლოგიის განვითარე­ბაში დიდი წვლილი მიუძღვით ვ. ჩირაძეს, კ. გუგუშვილს, გ. კამა­ლოვს, ს. მარგველაშვილს, ა. ჯი­ქიას, ს. მეცხვარიშვილს, რ. ირემაშვილს, რ. ჭანტურიძეს, ზ. პარკა­ძეს და სხვებს. კათედრის თანამშრომლების მი­ერ შესრულებული სამეცნიერო შრომე­ბი ეძღვნება სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა უნაყოფობასა და ბერწიანობას, სასქესო ორგანოების დაავადე­ბებსა და მათ სამკურნალო საშუა­ლებებს. შესწავლილია, აგრეთვე, იმუნოლოგიური ფაქტორების გავლენა ცხოველთა აღწარმოე­ბაზე და სარძევე ჯირკვლის ან­ თებითი პროცესები (მასტიტები). დამუშავებულია და შექმნილია მათი მკურნალობის რაციონალუ­რი მეთოდები და ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებები. ყურაშვილი თ., ჭანტურიძე რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 11.
თენგიზ გიორგაძე (მოჭადრაკე)

თენგიზ შალვას ძე გიორგაძე (დ. 1 აპრილი, 1925, თბილისი — გ. 20 თებერვალი, 2012) — ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო არბიტრი (1972), საჭადრაკო მიმომხილველი, ლიტერატორი და ისტორიკოსი. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი (1976), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1981), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (2002). ეროვნული ოსტატი (1994), პედაგოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (2004), პროფესორი (2005). 1952 წელს დაამთავრა თსუ. თბილისის ჩემპიონი (1953), სსრკ საპატიო მსაჯი (1985), მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადის მსაჯი (1994, 1996, 1998), 1948 წლიდან საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი (1948–2000), სსრკ ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი (1972–1975), გაზეთ „ლელოს“ ჭადრაკის განყოფილების გამგე (1950-1984), საჭადრაკო გაზეთ „მერანის“ პირველი რედაქტორი (1984-1987), ყოველთვიური ჟურნალ „ჭადრაკის სამყაროს“ მთ. რედაქტორი (1997–2000), საქტელეჭადრაკის ჟურნალის „სამორინეს“ წამყვანი და ავტორი (1968–1996), საქართველოს ფიზაღზრდისა და სპორტის აკადემიაში ჭადრაკის სპეციალიზაციის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1977) და პედაგოგი. გამოცემული აქვს 50-მდე წიგნი, მათ შორის: „ქართული ჭადრაკის მატიანე“ (სამტომეული, 1995, 1997, 2000), მონოგრაფიები: „თამაშობს ანდრია დადიანი“ (1972), „ცხოვრება ვიქტორ გოგლიძისა“ (1985), „ჩვენი ნონა“ (1992), „ჭადრაკის ანბანი“ (1965, 1974, 1983, 1999), 10 წიგნი, მიძღვნილი ქალთა მსოფლიო პირველობის მატჩებისადმი (1963–1989) და სხვ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1996), საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაციისა (1999) და სეოკის პრემიებით. გურგენიძე დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 14. თამაზ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ალბერტო კონტადორი

ალბერტო კონტადორ ველასკო (Alberto Contador Velasco; დ. 6 დეკემბერი, 1982, მადრიდი, ესპანეთი) — პროფესიონალი ველომრბოლელი, მთასვლის სპეციალისტი; 2007 და 2009 წლის ტურ დე ფრანსის გამარჯვებული. ცხოვრობს პინტოში, ესპანეთი. მონაცემები - 176 სმ, 62 კგ. ალბერტო კონტადორი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ Hollar S. Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ As — Madrid: PRISA, 1967. — ISSN 1888-6671 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880"></a> ↑ http://espn.go.com/sports/endurance/story/_/id/11493991/alberto-contador-compete-road-world-championships ↑ http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-27327838
მეურვეობა

მეურვეობა — მოქალაქეთა პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დაცვის სამართლებრივი ფორმა, რომელიც წესდება შვიდი წლის ასაკს მიუღწეველ ბავშვებზე, აგრეთვე, პირზე, რომელიც სასამართლოს მიერ აღიარებულია ქმედუუნაროდ ავადმყოფობის ან ჭკუასუსტობის გამო. მეურვეობა უწესდება ბავშვს, რომელიც მშობლების გარდაცვალების, ავადმყოფობის ან სხვა მიზეზით დარჩა მშობლების მეთვალყურეობის გარეშე. ქმედუუნაროდ აღიარებულ პირს მეურვეობა უწესდება, რადგანაც მას არ შეუძლია დამოუკიდებლად განახორციელოს თავისი უფლებები და შეასრულოს მოვალეობები. ბავშვზე მეურვეობა ეკისრება განათლების, ხოლო ქმედუუნაროდ აღიარებულ პირზე - ჯანმრთელობის ადგილობრივ ორგანოს. მეურვე ინიშნება მხოლოდ მისი თანხმობით და ამ მოვალეობას იგი ასრულებს უსასყიდლოდ. მეურვე მოვალეა იზრუნოს სამეურვეო პირის რჩენისათვის, შეუქმნას მას აუცილებელი ყოფითი პირობები, უზრუნველყოს მოვლითა და მკურნალობით, დაიცვას მისი უფლებები და ინტერესები. სულით ავადმყოფის მეურვე მოვალეა, აგრეთვე, თვალყური ადევნოს სამეურვეო პირის მუდმივ სამედიცინო მომსახურებას. მეურვე განსაკუთრებული უფლებამოსილების გარეშე წარმოადგენს სამეურვეო პირის უფლებებსა და ინტერესებს მესამე პირებთან ურთიერთობაში, მათ შორის სასამართლოშიც. ცაგურია თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 622.
ნერვული ბოჭკოების ტიპები

აგზნების გატარების სიჩქარის, მოქმედების პოტენციალის სხვადასხვა ფაზის ხანგრძლივობისა და აღნაგობის მიხედვით ნერვულ ბოჭკოებს სამ ძირითად ჯგუფან ჰყოფენ, რომლებიც აღინიშნება ლათინური ასოებით A, B და С. A ტიპის ბოჭკოები ოთხ ქვეჯგუფად იყოფა α, β, γ, და δ. ისინი მიელინის გარსითაა დაფარული. მათ შორის შედარებით მსხვილია α ბოჭკოები (Aα). თბილსისხლიან ცხოველებში და ადამიანებში მათი დიამეტრია 12-22 მკმ და ახასიათებთ აგზნების საკმაოდ დიდი სიჩქარით - 70-120 მ/წმ - გატარება. ასეთი ბოჭკოები აგზნებას ატარებენ ზურგის ტვინის მოტორული ნერვული ცენტრებიდან ჩონჩხის კუნთებისაკენ (მამოძრავებელი ბოჭკოები) და კუნთების გარკვეული რეცეპტორებიდან შესაბამისი ნერვული ცენტრებისკენ. Aα ბოჭკოს მოქმედების პოტენციალის პიკი თბილსისხლიანებში 0.4-0.5 მწმ გრძელდება. მისი დამთავრების შემდეგ ვითარდება კვალის დეპოლარიზაცია (მოვლენა 15-20 მწმ-იანი ჰიპერპოლარიზაციის შემდეგ, როდესაც მემბრანას არ აქვს რეაგირება გამღიზიანებელზე), რომელიც გადადის კვალის ჰიპერპოლარიზაციაში (მოვლენა 40-60 მწმ-იანი დეპოლარიზაციის შემდეგ, როდესაც მემბრანას არ აქვს რეაგირება გამღიზიანებელზე). A ტიპის ბოჭკოების დანარჩენ სამ ჯგუფს: Aβ, Aγ, და Aδ-ს ნაკლები დიამეტრი, აგზნების გატარების უფრო დაბალი სიჩქარე და ხანგრძლივი მოქმედების პოტენციალი ახასიათებთ. ეს უპირატესად მგრძნობიარე ბოჭკოებია, რომლებიც აგზნებას ატარებენ სხვადასხვა რეცეპტორიდან (შეხების, ზოგიერთი სახის ტკივილის, თერმორეცეპტორების (სითბო-სიცივეზე მორეაგირე) და შინაგანი ორგანოების რეცეპტორებიდან) ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში. გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ γ ბოჭკოები, რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი აგზნებას ატარებს ცენტრიდანული მიმართულებით ზურგის ტვინის უჯრედებიდან ინტრაფუზური (კუნთოვანი ბოჭკოები, რომლებიც კუნთების რეცეპტორების, კერძოდ კუნთის თითისტარების შემადგენლობაში შედიან. B ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნება მიელინიანი, უპირატესად, ვეგეტატიური ნერვული სისტემის ბოჭკოები. აგზნების გატარების სისწრაფე თბილსისხლიანი ცხოველების ამ ბოჭკოებში 2-18 მ/წმ-ია. B ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალის ხანგრძლივობა (1-2 მწმ) დაახლოებით სამჯერ აღემატება A ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალის ხანგრძლივობას. ამ ბოჭკოების განმასხვავებელი თავისებურება ისაა, რომ მათ არ ახასიათებთ კვალის დეპოლარიზაცია. C ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნება ძალზე მცირე დიამეტრის (დაახლოებით 1 მკმ) უმიელინო ბოჭკოები. აგზნების გატარების სიჩქარე ამ ბოჭკოებში 3 მ/წმ არ აღემატება. C ტიპის ბოჭკოთა უმეტესობა სიმპათიკური ნერვული სისტემის ბოჭკოებია. С ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნებიან, ასევე, ის ნერვული ბოჭკოები, რომლებიც მონაწილეობენ აგზნების გატარებაში ტკივილის და ზოგიერთი სიცივის, სითბოსა და წნევის შემგრძნები რეცეპტორიდან. ამ ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალი ხასიათდება შედარებით მეტი ხანგრძლივობით (თბილსისხლიან ცხოველებში 1 მწმ). მათ კვალის დეპოლარიზაციის ხანგრძლივი ფაზა (50-80მწმ) გააჩნიათ, რომელსაც თან სდევს კიდევ უფრო ხანგრძლივი (300-1000 მწმ)კვალის ჰიპერპოლარიზაცია.
იაყუბლოს წყალსაცავი

იაყუბლოს წყალსაცავი ― წყალსაცავი დმანისის მუნიციპალიტეტში. წყლის მოცულობა 11,0 მლნ. მ³, წყლის სარკის ფართობი 2,0 კმ². ექსპლუატაციაში შევიდა 1978 წელს. წყალსაცავი 3000 ჰექტარი მიწის ფართობს ამარაგებს სარწყავი წყლით, ხოლო მთისძირისა და პანტიანის წყალსაცავებთან ერთად ბოლნისის, დმანისისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტის, საერთო ჯამში 8000 ჰექტარი მიწის ფართობის წყალუზრუნველყოფას ემსახურება. ↑ საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამა. ციტირების თარიღი: 1 სექტემბერი, 2019. ↑ იაკუბლოს წყალსაცავს რეაბილიტაცია უტარდება. Fortuna.ge (29 თებერვალი, 2016). ციტირების თარიღი: 1 სექტემბერი, 2019.
ენდრუ ჯექსონი

ენდრუ ჯექსონი (ინგლ. Andrew Jackson; დ. 15 მარტი, 1767 — გ. 8 ივნისი, 1845) — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე, ქვეყნის მე-7 პრეზიდენტი (1829-1837), დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი. დაიბადა შოტლანდიელ-ირლანდიური ემიგრანტის ოჯახში. სისტემატური განათლება არ მიუღია. მუშაობდა ადვოკატად სამხრეთ კაროლინაში, 1788 ტენესის პროკურორად დანიშნეს. მონაწილეობა მიიღო ტენესის ძირითადი კანონების შედგენაში (1796), შემდეგ ამ შტატის წარმომადგენელი იყო კონგრესში. ერთი ხნით ჩამოშორდა პოლიტიკურ ცხოვრებას. ინგლის-ამერიკის ომის დაწყებისას, 1812 წელს ჯექსონი ტენესის შტატის პოლიციის უფროსად დანიშნეს გენერალ-მაიორის ჩინით, შემდეგ მთელი ჯარის სათავეში დააყენეს; 1815 წელს ნიუ-ორლეანთან სასტიკად დაამარცხა ინგლისელები. 1821 წელს ფლორიდის (რომელიც ესპანელებს წაართვეს) პირველი გუბერნატორი გახდა. ჰარვარდის უნივერსიტეტმა დაუცველად მიანიჭა იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. ჯექსონის პორტრეტი გამოსახულია 20 დოლარიან ბანკნოტზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 556. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ენდრუ ჯექსონი
დუროლი

დუროლი ან 1,2,4,5-ტეტრამეთილბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით C6H2(CH3)4. არის უფერო, ტკბილი სუნის მქონე, მყარი ნუვთიერება. მიეკუთნება ალკილბენზოლებს. არის ტეტრამეთილბენზოლების სამი იზომერიდან ერთ-ერთი. დანარჩენი ორი იზომერია 1,2,3,4-ტეტრამეთილბენზოლი (დნობის ტემპერატურა −6,2 °C) და 1,2,3,5-ტეტრამეთილბენზოლი (დნობის ტემპერატურა −23,7 °C). სამი იზომერიდან ყველაზე მაღალი დნობის ტემპერატურა აქვს დუროლს (79.2 °C), რაც მის მაღალ მოლეკულურ სიმეტრიას ასახავს. დუროლი გვხვდება ბუნებაშიც. ის პირველად მიიღეს 1870 წელს 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლისგან. მიიღება ისეთი ნაერთების მეთილაციით, რომლებიც უკვე მეთილირებულნი არიან, ასეთი ნაერთებია 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლი და p-ქსილენი. C6H4(CH3)2   +   2 CH3Cl   →   C6H2(CH3)4   +   2 HCl ინდუსტრიაში ქსილენების და ტრიმეთილბენზოლების ნარევი ალკილირდება მეთანოლით. დუროლის მისი იზომერებისგან დაშორება შესაძლებელია სელექციური კრისტალიზაციით, მისი მაღალი დნობის ტემპერიტურის საშუალებით.. დუროლის საწყისი სინთეზი ტოლუოლისგან ითვალისწინებს სინთეზის იმავე პრინციპს. ↑ 1.0 1.1 Griesbaum, Karl; Behr, Arno; Biedenkapp, Dieter; Voges, Heinz-Werner; Garbe, Dorothea; Paetz, Christian; Collin, Gerd; Mayer, Dieter; Höke, Hartmut (2002). „Hydrocarbons“. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. doi:10.1002/14356007.a13_227. ISBN 3527306730. ↑ Jannasch, Paul; Fittig, Rudolph (1870). „Ueber das Tetramethylbenzol“ [On tetramethylbenzene]. Zeitschrift für Chemie. 6: 161–162. ↑ doi:10.15227/orgsyn.010.0032 ↑ Ador, E.; Rilliet, A. (1879). „Ueber durch Einwirkung von Chlormethyl auf Benzol in Gegenwart von Aluminiumchlorid erhaltene Kohlenwasserstoffe“ [Hydrocarbons obtained by the action of methyl chloride on benzene in the presence of aluminum chloride]. Chem. Ber. 12: 329–332. doi:10.1002/cber.18790120191.
დუღაბი

დუღაბი — ხელოვნური ქვის მასალა, რომელიც მიიღება მჭიდა ნივთიერების, წყლისა და წვრილი შემვსების (ქვიშის) რაციონალურად შერჩეული ნარევის გამყარების შედეგად. გამყარებამდე მას დუღაბის ნარევს უწოდებენ. დუღაბს იყენებენ ქვის (აგური, ბუნებრივი ქვა, მსხვილი ელემენტები) კონსტრუქციების ამოსაყვანად, შენობათა გარე და შიგა ზედაპირების შესალესად, პანელებსა და მსხვილ ბლოკებზე დეკორატიული შრის დასადებად, ასაწყობ რკინა-ბეტონის ელემენტებს შორის ნაკერების შესავსებად, ჰიდროსაიზოლაციო, აკუსტიკური, რენტგენდამცველი ლესილების მოსაწყობად და სხვა. გამყარებული მშრალი დუღაბი მოცულობით წონის მიხედვით შეიძლება იყოს მძიმე (1500 კგ/მ3 და მეტი) და მსუბუქი. მძიმე დუღაბის დასამზადებლად იყენებენ მკვრივი ქანების ბუნებრივი დაშლით ან ხელოვნურად (მსხვრევის შედეგად) მიღებულ სხვადასხვა სახის მძიმე ქვიშას (კვარცის, მინდვრის შპატებისა და სხვა), მსუბუქისათვის — ფოროვან ქვიშას (პემზის, ტუფის, წიდების, კერამზიტისა და სხვა). დუღაბი მის დასამზადებლად გამოყენებული მჭიდა მასალის მიხედვით არის ცემენტის, კირის, თაბაშირის, გაჯის, აგრეთვე შერეული: ცემენტ-კირის, კირ-თაბაშირისა და სხვა. ზოგჯერ დუღაბის ნარევს უმატებენ სპეციალურ ნივთიერებებს (ორგანულსა და არაორგანულს). მჭიდა ნივთიერებას შეარჩევენ დუღაბის დანიშნულების, გამყარების, კონსტრუქციის ექსპლუატაციის პირობებისა და სხვათა მიხედვით. სეისმურ რაიონებში გამოსაყენებლად დუღაბს მოეთხოვება ქვასთან შეჭიდების დიდი სიმტკიცე, რისთვისაც დუღაბის ნარევი უნდა იყოს ადგილჩასხმადი, პლასტიკური და კარგი წყალდამჭერი. დაუშვებელია ცემენტის ნარევის გამოყენება პლასტიფიკატორების გარეშე. დუღაბის ფიზიკურ-მექანიკური თვისების მთავარი მახასიათებლებია კუმშვაზე სიმტკიცის ზღვარისა [0,4-იდან 20-მდე მეგნ/მ2 (4-იდან 200-მდე კგძ/სმ2)] (10-იდან 300-მდე) მარკები. წილოსანი ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 658.