laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 63-67)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩისა (ნომრები 63, 65, 67) და მისი მესამე ჩიხის კუთხეში. აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში. სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგური. პირველ სართულზე სავაჭრო რიგი იყო. ამ სართულის ფასადი დიდი თაღებითა დანაწევრებული. თაღები ამოშენებულია და სარკმელებია ჩსმული. ფასადის მარჯვენა ნაწილში, მძლავრი პილასტრებით გამოყოფილი, აგურით ამოყვანილი თალღია, რომელშიც ჩასხმულია ხის ორნაწილიანი ალაყაფის კარი.ალაყაფის კარით შიდა ეზოში შევდივართ, საიდანაც სახლის სხვადასხვა ნაწილებში შეიძლება მოხვედრა. მეორე სართულზე ფასადის მთელ სიგრძეზეხის შეკიდული, მრგვალსვეტებიანი, რიკულებიანი აივანია. აივანზე გამოდის კარ-სარკმელების თორმეტი ღიობი, რომელთა თაღები მათ შორის გამოყვანილ პილასტრებს ეყრდნობა. სახლს, მთავარი ფასადის გაყოლებაზე აქვს თანადროული, ერთსართულიანი მინაშენი, რომელიც ადრე საჯინებოს წარმოადგენდა. მისი ფასადი თაღით იყო გახსნილი. სახლის გვერდითა ფასადები, საკმაოდ მაღალი ფრნტონით სრულდება. შენობა გადახურულია კრამიტით. ეზოს მხარეს სახლს აქვს თანამედროვე მინაშენი. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტრი, არქიტექტორი, დ. გივიშვილი). მოიხსნა მოგვიანებით დამატებული ნაწილები. საჯინიბოს ფასადს დაუბრუნდა თავდაპირველი სახე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 115-116.
თელავის ეკლესია (სომხური სასაფლაო)

თელავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავში დგას ე. წ. სომხების სასაფლაოზე თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია აგურით შიგნიდან შელესიალია, ხოლო გარედან შეთეთრებული. შესასვლელები სამია სამხრეთიდან, დასავლეთიდან, და ჩრდილოეთიდან სამივე კარი თაღოვანია. ეკლესიის დარბაზი ვრცელია, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ დაახლოებით ერთი მეტრით შემაღლებული აფსიდით რომელიც გრძივი კედლებიდან ორიოდე მეტრის სიგანის „მხრებითა“ გამოყოფილი. საკურთხევლის ბაქანი, აფსიდის მხრების მიმართ რამდენიმე მეტრით წინაა წამოწეული და ასასვლელ-ჩასავლელად, ორივე ბოლოში, სამ-სამი საფეხური აქვს მოწყობილი. საკურთხეველი განათებულია აფსიდის ცენტრში გაჭრილი განიერი, თაღოვანი სარკმლით, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშაა. საკურთხეველი დანარჩენი სივრცისგან ხის აჟურული კინკელითა გამიჯნული აფსიდის კონქი და თაღი მოხატულია მზისა და ვარსკვლავების პირობითი გამოსახულებებით. თვით კონქის თაღი ნახავრწრიული მოყვანილობისაა. მის ზემოთ კი, კამარამდე ორიოდე მეტრის სიმაღლის შვეეული კედელია აყვანილი. საკურთხევლის გვერდებზე თითო მცირე ზომის გეგმითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღები სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა თითო პილასტრი დასავლეთის კუთხებშიცაა, მათ დასავლეთის კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა. თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია მარტივი პროფილის იმპოსტები საბჯენი და კამარაც ნახევარწრიული მოყვანილობისა. პილასტრებს შორის შეისრულთაღოვანი, ბრტყელი ნიშაა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა ეკლესიის კედლებში კიდე ხუთი თაღოვანი სარკმელია ორ-ორი სამხრეთით და ჩრდილოეთით და ერთი დასავლეთით მათ შორის სამხრეთის და ჩრდილოეთის სარკმელები შესაბამისი კედლების განაპირა ნაწილებშია ერთმანეთის პირდაპირ, დასავლეთისა კი კედლის ღერძზე. ეს უკანასკნელი დანარჩენ სარკმელებთან შედარებით უფრო ვიწროა. გამონაკლისი მხოლოდ დასავლეთის სარკმელია ეს უკანასკნელი ნახევარწრიული თაღითა დასრულებული და დანარჩენი სარკმელებისგან განსხვავებით, სათაური არ გააჩნია გრძივ ფასადებზე ექვს-ექვსი თაღია გამოყვანილი განივ ფასადებზე კი ხუთ-ხუთი ოთხივე ფასადზე განაპირა თაღები ოდნავ დაბალია და გაცილებით უფრო ვიწრო, ვიდრე დანარჩენები მათი არე სრულიად სადა დანარჩენი თაღების ცენტრში კი, შიდა აღნაგობის შესაბამისად კარ-სარკმელთა ღიობებია განლაგებული გრძივი ფასადების აღმოსავლეთ თაღებში სათაურით მორთული თითო ცრუ სარკმელია სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე, ყველა სარკმლის თავზე თითო შეღრმავებული რომბია რომბია. თითო მსგავსი რომბია გამოყვანილი ოდნავ ზემოთაც თაღებს შორის სამივე შესასვლელის თავზე მოზდილი ჯვრის გამოსახულებაა. აღმოსავლეთ ფასადზე ფრონტონის ძირის დონეზე გამოსახულია შეღრმავებული საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი, წითლად შეღებილი სამი ჯვარი რომელთა შორის შუა ოდნავ მოზრდილია მსგავსი სამი, ოღოდნ თანაბარი ზომის ჯვარია გამოსახული დასავლეთ ფრონტონზეც მათგან ორი სარკმლის გვერდებზეა ერთი მის თავზე ამავე ფასადის ქვედა ნაწილში, გვერდით თაღებში სიბრტყის შეღრმავებით გამოყვანილი მუზარდისებრი თაღით დასრულებული თითო ნიშაა. კედლები დასრულებულია ლეკალური აგურებით ნაწყობი პროფილირებული ლავგარდნით ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმულია ექვსწახნაგა, ექვსი თაღით გახსნილი სამრეკლო რომელსაც პირამიდისებრი სახურავი ხურავს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 78-79.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 69)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში, ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 69). აგებულია XIX საუკუნეში. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. პირველი სართული სავაჭრო საქმიანობისთვის გამოიყენებოდა. ამ სართულის ფასადი ოთხი თაღით არის დანაწევრებული. მათ შორის ორი, რომლებიც სავაჭრო ნაწილს ეკუთვნის, სიდიდით თანაბარია. განაპირა თაღებიდან კი, ერთში, რომელიც ბევრად უფრო ვიწროა, კარია განთავსებული, მეორეში კი - ჭიშკარი. მეორე სართულს მთელ სიგრძეზე, დაკიდული, გადახურული ხის აივანი გასდევს, „კაპიტელებიანი“ სვეტები, ფიცრული მოაჯირით და სვეტებს შორის აჟურული დეკორით შემკული, მუზარადისებრი თაღებით, მშვილდისებრი თაღით არის დასრულებული აივანზე გამომავალი კარ-სარკმელების ღიბები. სახლის ფასადი, აივნის ზემოთ, აგურის, სწორკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული, რომელიც აგურისავე წყობითაა მორთული. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი). საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 116-117.
თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (საყორნის გორა)

თეთრიწყლების ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კმ-ზე. ე. წ. საყორნის გორაზე. თარიღდება გვიან შუა საუკუნეებით. ეკლესია ნანგრევადაა ქცეული — კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 50 სმ-ზე. ნაგები იყო ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. აღმოსავლეთით ფიქსირდება ნახევარწრიული აფსიდი და მის სამხრეთ გვერდში მოწყობილი ნიშა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 228.
ართანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ართანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელართანაში. დანგრეულია. შემორჩენილია კედლის წყობის ფრაგმენტი. ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 157.
თეთრიწყლების ნანგრევები

თეთრიწყლების ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მთის ფერდობზე. ტყეში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. მცირე ზომის შენობის კედლები შემორჩენილია 1 მ. სიმაღლეზე ნაგებობის დანიშნულების დადგენა ვერ ხერხდება. ძეგლს გარშემოუყვებოდა ოთხკუთხა გალავანი. ნაგებობაცა და გალავანიც ნაშენია რიყის ქვით კირის ხსნარზე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 228.
დიმიაანთ კოშკი

დიმიაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ გულგულის ცენტრალურ ნაწილში, ერთ-ერთი მაცხოვრებლის ეზოში. თარიღდება XVIII საუკუნით. კოშკი გეგმით წრიულია, ზემოთკენ სწორხაზოვნად შევიწროებული. შემორჩენილია მხოლოდ ერთი სართულის სიმაღლეზე. ნაგებია რიყის მოზრდილი ქვით, ინტერიერში, ზოგ ადგილას, გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან, შემორჩენილი კვალის მიხედვით, ხის ძელებით ყოფილა გადახურული. შენობის პირველი სართული რვაწახნაგოვანია, წახნაგებში თვდაცვითი და საყოფაცხოვრებო ელემენტებია განთავსებული. ხუთ წახნაგში თითო ღრმა, შეისრულთაღიანი ნიშაა, რომელიც თითო სათოფურითაა აღჭურვილი. ერთ-ერთ წახნაგში კოშკში შესასვლელი კარია, მეორეში ბუხარი, მესამეში კი კედლის სისქეში არსებული კიბის უჯრედის შესასვლელი. სართული გადახურულია ძაბრისებრი კამარით, რომლის გვერდები რიყის ქვითაა ნაწყობი, ხოლო წვერო აგურით. კამარის მრუდში, ჩრდილოეთით და სამხრეთით, თითო სარკმელია. მათი ღიობები შიგნიდან გარეთ მკვეთრად მაღლდება. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 169.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (გ. ცაბაძის 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი - ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, გიორგი ცაბაძის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში. წარმოადგენს ქალაქური ტიპის საცხოვრებელს. ეს არის ორსართულიანი, გეგმით სწორკუთხა(14,7 x10,8 მ) ნაგებობა. ფრონტონით დასრულებული, ორი ფასადით და კრამიტით დაბრული, ორკალთა სახურავით. XX საუკუნეში ზურგის მხრიდან სახლისთვის მიუშენებიათ ვიწრო, მოგრძო ნაგებობა, რომელშიც კიბის უჯრედი და საპირფარეშოა მოთავსებული, საპირფარეშოს ქვეშ კი - იმავე ფართობის საკუჭნაო. სახლის მთავარი გრძივი ფასადი ჩრდილოეთითაა მიმართული. ამ ფასადზე, შესასვლელის მარცხენა მხარეს, მიკრულია მარმარილოს, ოთკუთხა დაფა წარწერით სახლი სხვადასხა დროის მანძილზე სხვადასხვა დანიშნულებით გამოიყენებოდა და ჩატარებული გადაკეთება-რემონტების გამო, თავდაპირველი სახე ძლიერ აქვს შეცვლილი. ამჟამად შენობის ქვედა სართულის ნაწილი თელავის ტერიტორიული მართვის ორგანოს უკავია, ნაწილი კი - ომის ვეტარანთა კლუბს. 2003 წლამდე მეორე სართულის თელავის რაიონის სპორტკომიტეტი იყო განთავსებული, მას შემდეგ კი იგი თელავის სასპორტო გაერთიანების ჭადრაკის სექციას ეკუთვნის. შენობის ორივე სართული, გრძივი კაპიტალური კედლი, რომელიც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა მიმართული, ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ქვედა სართულის თითოეულ ნაწილში, ერთმანეთთან სწორკუთხა დაბალი კარით, დაკავშირებული ორ-ორი ოთახია, მარცხნივ - დიდი დარბაზი, რომელიც გრძივი ღერძის მიმართულებითაა დაგრძელებული. მარჯვნივ – პატარა გეგმით თითქმის კვადრატულუი ოთხახი , ადრე, როგორც დიდი, ისე პატარა ოთახები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო, თითი კარით, რომლებიც ერთ-ერთი გადაკეთების დროს ამოუშენებიათ. ორივე ნაწილში მდებარე მოზრდილ ოთახს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს მთავარუ ფასადუს მხარეს მდებარეს - ამავე მხრიდან, ზუსრგუს მხარეს მდებარეს კი, გვერდით ფასადიდან - აღმოსავლეთიდან . ამ კარის თავზე მოწყობილია ღარისებრი კრამიტით დაბურულუ წინფრა. მთავარი ფასადის მხარეს მდებარე ოთახის კედლებშუ ხუთი სარკმელუა, რომელთა შორის სამი მთავარ ფასადზე გადის, ხოლი ორი - გვერდით ფასადზე. ოთახში ერთი განჯინაა. მსგავსი განჯინა ამავე ნაწილში მდებარე მცირე ოთახშიცაა. ეს ოთახი სამი სარკმლითაა განათებული, რომლებიც მთავარ ფასადზე გადის. მეორე, დიდ დარბაზს მხოლოდ ერთი სარკმელი აავს - გვერდითა ფასადია მხარეს.  მეორე კარი რონელიხ ზურგის მხარეს, XX საუკუნეში მიშენებულ სადგომში ფადის - გვიანდელია.  ზურგის მხარეს მდევარე მცირე ოთახს მხოლოდ ორი ფანჯარა აშუქებს, ორივე ერთ კედელშია - დასავლეთიღ. ერთი მათგანი მოგვიანებით გადაუკეთებიათ კარად, რომლის წინ, ოთახში ჩამოსასვლელად, ორსაფეხურიანი კიბეა მოწყიბილი. სართულის ყველა ფანჯარა და შესასვლელები მშვილდისებრი თაღითაა დასრულებული, ოთახები გადახურულია ბრტყელი ჭერით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 117-119.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 30)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 30)ю თარიღდება XIX-XX საუკუნეების მიჯნით. სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. აქვს ნახევარსარდაფი. ქუჩისპირა ფასადი სწორკუთხა მოხაზულობის საკმლებითა და ხის, სადარბაზო კარითაა დანაწევრებული. ნახევარსარდაფი გამოყოფილია ვიწრო ლავგარდნით. ნახევარსარდაფის კედელში დაბალი, ბრტყელი თაღით გადახურული სარკმლებია გაჭრილი. ფასადი დასრულებულია ლავგარდნით, რომლის ზემოთ პილასტრებითა და მათ შორის არსებული სწორკუთხა ჩაღრმავებებით დანაწევრებული, დაბალი პარაპეტია. ეზოს მხარეს მოქცეულ ფასადს საზეიმო იერს ანიჭებს ხის, ჭვირული აივანი. აივანს ეზოსკენ მომრგვალებული ფორმა აქვს. დღეს იგი შეფიცრულია. აივანზე ხის კიბით ავდივართ. აივნის მოაჯირი და თაღები ჭვირულია. აივანი ლაჟვარდისფრადაა შეღებილი. აივანზე გამოდის ოთახების კარ-სარკმლები. ოთახებში შემონახულია ხის ძე. იატაკი, შელამდული ჭერი, კარ-სარკმლების ალაფები. ოთახისა და აივნის კედლებზე შერჩენილია დეკორატიული მოხატულობის ფრაგმენტები. ნახევარსარდაფის წინ ღია ტერასაა, რომლის იატაკი ძველი აგურისაა. შენობა გადახურულია კრამიტით. თავისი პროპორციებითა და ფასადის გადაწყვეტით ეს სახლი ახვლედიანის ქუჩის საერთო განაშენიანებაში ორგანულადაა ჩართული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 89.
ვარდისუბნის პირველი ეკლესია

ვარდისუბნის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით, ახალი შუამთის დედათა მონასტრის სიახლოვეს, ტყეში, 700-800 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობა სწორხაზოვანია. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი კედლის ჩრდილოეთ კიდეშია მოწყობილი და გარედან ნახევარწრიული თაღი ხურავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის ცენტრში ვიწრო, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, ოთკუთხა ნიშაა. აფსიდის სარკმელის გარდა, ერთი მცირე, თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. ეკლესიისთვის მოგვიანებით, ჩრდილოეთიდან, მიუშენებიათ გეგმით სწორკუთხა, ეკლესიაზე რამდენადმე მცირე სამლოცველო, რომელსაც ზემოდან რვაწახნაგოვანი ფანჩატური ადგას. სამლოცველო ეკლესიაზე ისეა მიდგმული, რომ მათი დასავლეთ კედლები ერთ ხაზზე მდებარეობს. შესასვლელი სამლოცველოს დასავლეთიდან აქვს, აღმოსავლეთით კი ღრმა აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელი შესასვლელის თავზეცაა. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, ოთკუთხა ნიშაა, ქვმოთ კი, კედელზე, მოდგმულია ნახევარცილინდრული ფორმის ტრაპეზი. ნახევარცილინდრულია კამარაც. კამარის ჩრდილოეთ ნაწილში მოწყობილია კვადრატული ღიობი, რომლითაც სამლოცველო სამრეკვლოს უკავშირდება. სამრეკვლო შიგნიდან მრგვალია, გარედან რვაწახნაგოვანი. თითოეულ ღერძულ წახნაგში მოწყობილია თითო, მაღალი, ვიწრო, თარაზულთავიანი სარკმელი. შიგნით სამრეკლო გადახურულია გუმბათოვანი კამარით, გარედან კი, აგურით ნაწყობი, პირამიდული ფორმის, რვაწახნაგოვანი სახურავით. სამლოცველოს დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის გვერდებზე, თითო ნიშაა. სამლოცველოს სახურავი ცალფერდაა. იგი ეკლესიის სახურავის ჩრდილოეთ ფერდის გაგრძელებაზეა. ეკლესია შემოსაზღვრული ყოფილა გალავნით, რომელიც საკმაოდ დიდ ფართობს ფარგლავდა. გალავანი აშენებულია რიყის ქვით, ალაგ-ალაგ ქართული აგურის ჩანართებია. გალავანში დატანებულია ნიშები, მცირე შესასვლელები. შემორჩენილია სამეურნეო ნაგებობების კვალი, რომლებიც სავარაუდოდ, ხით იქნებოდა გადახურული. 2005-2007 წლებში საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვისა და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა აღდგენითი სამოშაოები. ეკლესიის ირგვილ მოიჭრა მიწის ფენა. სახურავის კალთები გაიწმინდა მცენარეული საფარისგან. აღდგა კამარის და კედლების დანგრეული ნაწილები. ამოივსო კედლებში და კამარაში არსებული გამჭოლი ბზარები. აღდგა საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილი და აგურის, საფეხხუროვანი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. დაკონსევრდა გალავნის შემორჩენილი კედლები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 202-203.
ლაფანყურის ლაშარის ჯვარი

ლაშარის ჯვარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის სამხრეთ-დასავლლეთით, დაახლოებით 2-2,5 კილომეტრზე მდინარე ლოპოტის მარჯვნივ, პატარა შენაკადის მაჩხაურის ხევის ხეობაში, ტყეში. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებობა გეგმით თითქმის კვადრატულია (მიახლოებით 9,8 x 8,7 მ). ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი კედელი - 1-1,5 მ სიმაღლეზე. დანარჩენი ორისგან კი მხოლოდ კვალი იკითხება. შემორჩენილი კედლებიდან ერთს მთელ სიგრძეზე გასდევდა ქვით ნაგები საწნახელი (შემორჩენილია ნაშთები), რომელიც ვიწრო ტიხრით ორ, თანაბარ ნაწილად იყო გამოყოფილი. სოფლის მოსახლეობას, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში არაგვისა და ივრის ხეობიდან ჩამოსახლებული ფშავლებისგან შედგება, ნანგრევებთან მცირე, სასანთლე ნიში აუგია და მისთვის ლაშარის ჯვარი უწოდებია. ნაგებობასაც ამ სახელით მოიხსენიებენ. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 310.
ბახუტაანთ ეკლესიის კომპლექსი

ბახუტაანთ ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ კისისხევიის სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის ეკლესიის სწორკუთხა ნაგებობები და სამრეკლო, რომლებსაც გარშემოუყვება დაბალი გალავანი. ეკლესია დარბაზულია (8,6 X 5,8 მ) ძირითადად აგებულია წვრილი რიყის ქვით. ერთადერთი შესასვლელი შენობას დასავლეთიდან აქვს. კარი შიგინდან და გარედან თარაზულადაა გადახურული აღმოსავლეთით ღრმა აფსიდია, რასაც გვერდები ოდნავ მომრგვალებული, აღმოსავლეთ კედელი კი, თითქმის სწორი აქვს. აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია ზემოთკენ შევიწროებული, ბრტყლად გადახურული სარკმელი. მსგავსი თითო სარკმელი შენობის დანარჩენ კედლებშიცაა. საკურთხევლის სარკმლის ჩრდილოეთით გეგმით ნახევარწრიული, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული ნიშაა. სამხრეთით სწორკუთხაა. გრძივ კედელბზე თითო პილასტრია, რომლებზეც მათ ორ, არათანაბარ ნაწილად ყოფს. პილასტრებზე გადაყვანილი კამარის საბჯენი თაღი, რომელსაც მომრგვალებული წვერი და თითქმის სწორი გვერდები აქვს. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც და კამარაც. ეკლესიის ფასადები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. მისი ქვედა საფეხური კუთხით შვერილი აგურების ერთ რიგით, ეგრეთ წოდებული ხერძულა წყობითააა გამოყვანილი, დანარჩენ ორი კი, ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურით, სახურავი ორფერდაა, დაბურულია ღარისებრი კრამიტით. ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხესთან, 0,3 მეტრზე დგას აგურით ნაგები, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული ნაგებობა რითიც ოთხივე მხარეს ნახევარ წრიული თაღითაა გახსნილი. თაღები დაყრდნობილია კუთხეებში მდგომ კვადრატულ კვეთის ბოძებზე. ამჟამად ოთხივე თაღის დიდი ნაწილი და გადახურვა ჩამოშლილია სავარაუდოდ, იგი გუმბათოვანი კამარით იყო გადახურული. ჰქონდა თუ არა მას მეორე სართლი, ამაჟამად დაუდგენელია. ეკლესიის სამხრეთით, ორიოდე მილის მოშორებით, დგას გეგმით კვადრატული. ორსართულიანი სამრეკლო რითც პირველი სართული რიყის ქვითაა ნაშენი. მეორე აგურით, პირველი სართული გეგმით რვაწახნაგიანია. ამ სართულზე მომცრო სამოცველოა. შესასვლელი მას დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან მშვილდისებრი თაღითა გადახურლი, თაღის მალი ღიობზე რამდენადმე განიერია, რის გამოც მისი ქუსლების დონეზე მცირე საფეხური ქიმნება შიგნიდან შესასვლელი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით სამწახნაგა საკურთხეველია. რითც დანარჩენი ნაწილისგან გამოყოფილია მოკლე მხრებით, საკურთხევლის აღმოსავლეთ წახნაგის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხაა სარკმელი თითო. მსგავსი სარკმელი სამივე ღერძული წახნაგის ცენტრშია. სართული გადახურულია დადაბლებული პროპორციების მქონე, გუმბათოვანი კამარით. მეორე სართული შიგნიდან და გარედან ექვსწახნაგაა. ექვსივე წახნაგებში მოწყობილია ნახევარწრიული თაღით გადახურული, განიერი, მაღალი ღიობი, შიგნით სამრეკლო გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული, ხოლო გარედან აგურის, პირამიდული ფორმის სახურავით. გალავანი რიყის ქვითაა ნაშენი. შემორჩენილია დაახლოებით 1 მეტრის სიღლეზე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 253-254.
თეთრიწყლების სადგომი

თეთრიწყლების სადგომი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლებში. თარიღდება ქვედა პალეოლითის ხანით. გაითხარა 1966 წელს ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური) დაზვერვითი სამუშაოების დროს სადგომში აღმოჩნდა კაჟის ანატკეცები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 228.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 19)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი, მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 19), ვახვახიშვილების ციხის გარეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. ნაგებია აგურით. გაირჩევა მშენებლობის ორი ეტაპი. პირველი ეტაპის მხოლოდ მარანია შემორჩენილი, რომელიც, მოგვიანებით, აღმოსავლეთისკენ წაუგრძელებიათ და ორ სათავსოდ გადაუკეთებიათ. ეს ორი სათავსო შემდგომი ეტაპის მშენებლობის დროს ცოკოლად გამოუყენებიათ. სახლი ე. წ. „გართული გეგმის“ ტიპისაა — საცხოვრებელი ოთახებითა და მათი გარეთ გატანილი, დამხმარე სადგომებით. შენობის ოთხივე ფასადი რუსული კლასიციზმისთვის დამახასიათებელი დეტალებითაა შემკული. კარისა და სარკმლების ღიობები დასრულებულია ერთმანეთის მონაცვლე ორი ტიპის — ფრონტონისებური და დაროსებრი თავსართებით. კარ-სარკმლებს, იატაკიდან 1 მეტრ სიმაღლეზე „გამაერთიანებელი სალტე-თარო“ შემოუყვება. ფასადებს ორსაფეხურიანი ლავგარდანი გასდევს. ფასადების ამგვარ გადაწყვეტას ვხვდებით თბილისის XIX საუკუნის 10-იანი და 20-იანი წლების სახლებში. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 105.
ართანის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია

ართანის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ართანის ჩრდილო-დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. მინდორში, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა (5,2 x 3,9 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვითა და კირის სქელი დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. კარ-სარკმელთა ღიობები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული აგურით. აგურია გამოყენებული აფსიდისა და შენობის გარეთა კუთხეების წყობაშიც. მოგვიანებით ეკლესია შეუკეთებიათ — სახურავის კალთებზე დუღაბის სქელი ფენა დაუსხამთ და კრამიტით დაუბურავთ (შემორჩენილია ფრაგმენტები), რამაც ნაწილობრივ შეამცირა სახურავის კალთების დახრილობა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადზე აშკარად გამოიყოგა თავდაპირველ და გვიანდელ ფენებს შორის საზღვარი. შეკეთება სეხებია ჩრდილოეთ შესასვლელსაც, სადაც წირთხლების ქვემოთა, რიყის ქვით გამოყვანილი ნაწილები (იატაკის დონიდან დაახლოებით 60 სანტიმეტრის სიმაღლეზე) ეკლესიის თანადროულია, ხოლო ზემოთა — აგურისაა და წყობით გვიანდელობის ნიშნებს ატარებს. შესასვლელი ორია — დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარის ღიობი გარედან აგურის შეისრული თაღით იყო გადახურული, შიგნიდან კი ხის, ძელოვანი გადახურვა ჰქონდა. ამჟამად იგი მხოლოდ დასავლეთ კარს შემორჩა. ეკლესიის დარბაზი კვადრატულია, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ოდნავ დეფორმირებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდით, რომლის ღერძზე გაჭრილია მცირე ზომის, ქვის ფილებით ბრტყლად გადახურული სარკმელი. მსგავსი სარკმელი დასავლეთიდანაცაა. იგი მოგვიანებით (შეკეთებისას) გაუფართოებიათ, აფსიდის ორივე გვერდში თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. მათ შორის ჩრდილოეთისას ორმაგი შეღრმავება აქვს. აფსიდი გადახურულია რიყის ქვით ნაწყობი კონქით, რომლის თაღი აგურისაა და შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. შენობის ფასადები სადაა. კედლები დასრულებული იყო საფეხურად ნაწყობი ლავგარდნით (შემორჩენილია ფრაგმენტები), რომელიც შედგებოდა ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხის შვერილი აგურის რიგების მონაცვლეობით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 157.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (9 აპრილის 1)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს 9 აპრილის ქუჩაზე (№ 1). თარიღდება XIX საუკუნის I ნახევრით. სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. შენობა ქუჩისკენ მიმართულია ვიწრო ფასადით, რომლებსაც კიდეებში პილასტებრისებრი შვერილები აუყვება, მათ შორის მოქცეული სიბრტყე თანაბარი მანძილებით დაცილებული, მშვილდისებრთაღიანი სამი თაღითაა დანაწევრებული. განაპირა შეღრმავებაში გაჭრილია თით სწორკუთხა სარკმელი. სახლს, ეზოს მხარეს, გასდევს ხის,გადახურული აივანი, რომელსაც ჭვირული მოაჯირი აქვს. აივნის ნაწილი მოგვიანებით შეუმინავთ. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით. ეზოს მხარეს გამავალი კარ- სარკმელების ღიობები ერთმანითისგან გამიჯნულია პილასტრის მსგავსი შვერილებით, რომლებზეც მშვილდისებრი პროფილირებული თაღებია გადაყვანილი. სახლს აქვს სამეურნეო დანიშნულების ნახევარსარდაფი. სახურავი ორფერდაა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 119.
კონდოლის ღვთისმშობლის ეკლესია

კონდოლის ღვთისმშბლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კონდოლში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შეკეთებულია XX საუკუნის ბოლოს. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან ეკვრის გეგმით სწორკუთხა, ეკლესიაზე ოდნავ უფრო განიერი, გვიანდელი მინაშენი. ორივე ნაგებობა რიყის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. ეკლესია აფსიდიანია. ერთადერთი, თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი კედლის ოდნავ სამხრეთ ნაწილშია გაჭრილი. აფსიდი გეგმით არაწესიერი მოხაზულობისაა. მის ცენტრში გაჭრილია მცირე, სწორკუთხა სარკმელი, რომლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 283-284.