laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის ქუჩა)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის და ორაგუბის ქუჩების კუთხეში. აშენებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე. სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. ორივე სართულზე ორ-ორი ოთახია. შესასვლელი პირველ სართულზე, ჩოლოყაშვილის ქუჩის მხრიდანაა. სადარბაზო კარისგარდა, ამ ფასადზე კიდევ ორი სარკმელია. მარცხენა სარკმლის ქვეშ სარდაფში შესასვლელი კარია, რომელშიც აგურის რამდენიმესაფეხურიანი კიბე ჩადის. ერისთავის ქუჩის მხარეს, სახლის I სართულის ფასადზე, სამი სარკმელი გამოდის. მეორე სართულს ხის, სვეტებიანი აივანი გასდევს, ჭვირული მოაჯირით და ჭვირულივე ფრიზით. 1988 წელს ძველი აივანი პირვანდელი სახით აღადგინეს. აივანზე გამოდის მეორე სართულის კარ-სარკმლები. ეზოს მხარეს, სახლს ეკვრის, ძველი ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც სახლის ძირითად კორპუსს აივნით უერთდება. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი, მ. ბასილაძე) საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 112.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ს. ლიონიძის შესახვევი 1)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს სოლომონ ლიონიძის შესახვევში (№ 1). აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში. სახლი ორსართულიანია, აგურის. აქვს ხის, დიდი, სვეტებიანი აივანი და სარდაფი. ქუჩისპირა ფასადი ექვსი ვიწრო სარკმლით არის დანაწევრებული. სარკმლების თავსართები რკალისებრია. სარდაფის სივრცე სწორკუთხა სარკმლებით ნათდება. სახლის ნალესობაზე, ალაგ-ალაგ, შემორჩენილია ლურჯი ფერის შეფერილობა. შენობა გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 104.
ციხისჯვრის ეკლესია

ციხისჯვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ იყალთოს სამხრეთით, მთის ფერდზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო რიყის ქვით და ქვიშაქვით კირის ხსნარზე. დანგრეულია, გეგმა მთლიანად არ იკითხება. შემორჩენილია აფსიდის ჩრდლოეთის გვერდის ფრაგმენტი, ერთი, ოთხკუთხა ნაშთი. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 249.
რუისპირის ლომისას ეკლესია

რუისპირის ლომისას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის სამხრეთით, ტყეში, წმინდა შიოს მონასტრისკენ მიმავალი გზის პირას. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (4,7 x 3,8 მ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, XX საუკუნის 80-იან წლებში სოფლის მოსახლეობას კედლების დანგრეული ნაწილები თეთრი აგურით აღუდგენია და ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ერთადერთი, სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან ჩასმულია სწორკუთხა, კედლის სიბრტყეში ოდნავ შეღრმავებულ არეში, შიგნიდან კი — შეისრულთაღოვანია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის დორმის აფსიდის ცენტრში სარკმელია (ამჟამად ამოქოლილია) გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს კი თითო ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის გვერდებზე, თითო, მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშაა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 327.
მშვილდოსანი (ასტროლოგია)

მშვილდოსანი (♐) — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეცხრე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 23 ნოემბრიდან 21 დეკემბრამდე. მშვილდოსნის ზოდიაქო განსხვავდება მშვილდოსნის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 18 დეკემბრიდან 19 იანვრამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, მშვილდოსნის მმართველია — იუპიტერი. თანამმართველია — ნეპტუნი. მშვილდოსნის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — კეტუ (მთვარის დაღმავალი კვანძი), „დაცემულია“ — რაჰუ (მთვარის აღმავალი კვანძი), „გამოძევებულია“ — მერკური. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, მშვილდოსნის ძირითადი მინერალია: ტოპაზი. მას ასევე შეესაბამება: სარდონიქსი, ქარვა, ობსიდიანი, სარდიონი. ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975; ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005; ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.
აკურის წმინდა გიორგის ეკლესია

აკურის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (6,8 x 4,3 მეტრი) რიყის ქვით. გამოყენებულია შირიმიც. წყობა ქაოსურია. დაზიანებულია. ჩაქცეულია კონქის და კამარის დიდი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი და ლავგარდანი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. მისი წირთხლები ამოყვანილია შირიმის ქვებით. აღმოსავლეთით ღრმა, გეგმით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე განიერი, მაღალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელი სიგნიდან შირიმის ქვით ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. იგი გარედანაც თაღოვანი ყოფილა (შემორჩენილია თაღის ნაწილი). აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. აღმოსავლეთ კედლის გარდა, თითო, მსგავსი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ამავე კედლის გარდა. თითო, მსგავსი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ამავე კედლების შუა ნაწილში, შირიმის თაროსებრი კაპიტელით დასრულებული, თითომ ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღი (ჩამოშლილია) ეყრფნობოდა. შემორჩენილია, მხოლოდ დასავლეთ კედლის მიმდებარე, საბჯენი თაღი, რომელიც შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. გარეთა შესასვლელი ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნახევარწრიული თაღით დასრულებულ არეში. შესასვლელის თავზე მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა, არეს ზემოთ კი, შირიმის წყობით გამოყვანილი, ორსაფეხურიან ბაზისზე დაყრდნობილი, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულება. ადგილობრივ მოსახლეობას შენობა კოჭებზე დაკრული ფიცრებითა და მათზე დაწყობილი კრამიტით გადაუხურავს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 152-153.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ს. ლიონიძის შესახვევი 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში, რომელიც მდებარეობს სოლომონ ლიონიძის შესახვევში (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის დასაწყისში. სახლი ერთსართულიანია. ეზოს მხარეს აქვს ხის, სვეტებიანი აივანი და ნახევარსარდაფი. თავდაპირველი აივნიდან სამი სვეტი და ორი ფრიზიღაა შემორჩენილი. სვეტები რვაწახნაგოვანია, დასრულებულია დაბალი, რვაწახნაგონივე კაპიტელით. ფრიზი აჟურულია, შეიცავს რთული ნახატის სახეებს. სხვადასხვა სახეებითაა გაფორმებული სვეტების ზედა ნაწილებიც. ქუჩისპირა ფასადი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადზე ორი სწორკუთხა სარკმელი და კვეთილობით დამუშავებული, ხის ორფრთიანი კარია, რომლითაც აივანზე ვხვდებით. შენობის უკანა კედელი რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით არის ნაგები. შენობა გადახურულია კრამიტით. სახურავი ორფერდაა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 104.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 39)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 39), აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით, სახლი ეზოს სიღრმეში დგას, ვიწრო ფასადით კი ქუჩისკენ გამოდის. ქუჩიდანვეა შესასვლელი, საიდანაც მოჭედილი, ორფრთიანი კარით შიდა ეზოში ვხვდებით. შესასვლელის აქეთ-იქით მაღაზიის შემინული ღიობებია. II სართულზე, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ხის ჭვირულმოაჯირიანი აივანი. ამ სართულზე მოხვედრა, ხის ორი კიბით, ეზოდანაა შესაძლებელი. ორივე კიბე აივანზე ადის. აივნის სვეტებს შორის ჭვირული ფრიზია ჩადგმული, აივნის კედელი მოხატულია დეკორატიული მოტივებით, აივანზე გამოდის ოთახები სწორკუთხა კარფანჯრებით. ეზოს მხარეს სახლს თანამედროვე მინაშენი აქვს. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოვები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ.გივიშვილი) გამოიცვალა აივნები, განახლდა კედლის ნალესობა, გამოიკვეთა სავაჭრო რიგის ღიობების სისტემა. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 112.
ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია

ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. საბჯენი თაღები, კამარა, იმპოსტები, კარ-სარკმელების ღიობები და ლავგარდანი - აგურით. წყობაში, ალაგ-ალაგ, ორ რიგად ნაწყობი აგურის ჰორიზონტალური შრეები ჩართული, რომლებიც კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს. თითქმის მთლიანად აგურითაა ნაწყობი ფრონტები და გრძივი ედლების ზედა ნაწილი. კედლები გარედან შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. ნალესობა მხოლოდ აქა-იქაღაა შემორჩენილი. შესასვლელი ორია: სამხრიდან (ამჟამად ამოქოლილია) და დასავლეთიდან. ორივე კარი თარაზულად, ხის ძელითაა გადახურული. შიდა სივრცე დადაბლებული პოპორციების მქონეა. შენობის გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი იმპოსტებით დასრულებული სამ-სამი პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი. პილასტრებია გამოყვანილი ოთხივე კუთხეშიც. მათზე დაყრდნობილია აღმოსავლეთი და დასავლეთი ედლების მიმდებარე საბჯენი თაღები. პილასტრების აღმოსავლეთი წყვილით საკურთხეველი გამოყოფილია მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილისგან. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ შემაღლებულია ერთი საფეხურით (სიმაღლე დაახლოებით 22 სმ). პილასტრებს შორის ნახევარწრიულთავიანი, ყრუ თაღებია, რომლებიც პილასტრების დამაგვირგვინებელ კაპიტელს ეყრდნობა. საკურთხეველი სწორკუთხაა, უკონქო. საკურთხეველის ჩრდილოეთ კედელში სხვადასხვა ზომის ორი ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთისაში- ერთი. სამივე ნიშა თაღოვანია. ჩრდილოეთ კედლის ნიშები გეგმით ნახევარწრიულია, სამხრეთ კედლისა კი - სწორკუთხა. ინტერიერი შვიდი ფართო, თაღოვანი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის სამი ჩრდილოეთ, ორი სამხრეთ, თითო-თითო კი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. ეკლესიის იატაკი აგურისაა. შენობის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთი და დასალეთი ფასადებია მორთული. მორთულობის ელემენტებია კედლის სიბრტყეში შეღრმავებული, წითლად შეღებილი ჯვრები და რომბები. სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე შესასვლელები ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნახევარწრიული თაღით დასრლებულ სიბრტყეში. ორივე შესასვლელის ზემოთ, თაღის არეში, თითო მცირე ზომის, თაღოვანი ნიშაა. ერთი ნიშა სამხრეთ შესასვლელის მარჯვნივაცაა, შეღრმავების თაღოვანი ნაწილის დონეზე- შეღრმავების ზემოთ კი, გურის რელიეფური ჯვარია. დასავლეთ ფასადზე ფრონტონი გაფორმებულია სამი შეღრმავებული ჯვრითა და ორი რომბით. ჯვრები თავმოყრილია სარკმელთან - ზემოთ და გვერდებზე, ხოლო რომბები - ფრონტონის ძირებთან. ფასადები დასრულებულია სპეციალური მოყვანილობის აგურით ნაწყობი ლავგარდნით (მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია), რომლის პროფილს შეადგენს : თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილეი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით, რომლის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია. დასავლეთ კედელზე დადგმულია მთლიანად აგურით ნაგები სამრეკლო - თაღებით გახსნილი ექვსკუთხა ფანჩატური, რომელიც მაღალი ლავგარდნითაა დასრულებული. სამრეკლოს სახურავი მონგრეული აქვს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 166-167.
რუისპირის მარიამწმინდის ეკლესია

რუისპირის მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. სავარაუდოდ, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა (7 x 5,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით, გარეთა კედლების წყობში ალაგ-ალაგ, მოზდილი, არაწესიერი ფორმის, ნატეხი ქვებია ჩართული. წყობა ირეგულარულია. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა, მონგრეულია კუთხეების დიდი ნაწილი და დასავლეთ კედლის ფრონტონის წვერი. ფასადებზე ალაგ-ალაგ ჩამოცვენილია საპირე ქვები. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, იგი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის დარბაზი შესამჩმევად მოკლეა. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდი, რისი სიღრმეც თითქმის დარბაზის სიგრძის ტოლია, შიდა სივრცე განათებული იყო ორი, სწორკუთხა სარკმლით, მათ შორის ერთი - აფსიდშია, ხოლო მეორე - დასავლეთ კედელში შესასვლელის ოდნავ ზემოთ. აფსიდში სამი, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა: ჩრდილოეთით ორი, სამხრეთით - ერთი, აფსიდში სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, კუბური ფორმის ტრაპეზია მიბჯენილი. აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღი ოდნავ დადაბლებული ნახევარწის ფორმისაა, მსგავსი მოხაზულობა ჰქონდა კამარასაც, მისი მცირე ნაწილები, გრძივი კედლების გარდა, კონქის თაღსაც და დასავლეთ კედელსაც შემორჩა. გარედან კედლები სადაა. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდბის ნაწილები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 327-328.
ვანთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვანთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ვანთის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, მდინარე ვანთისხევის მარცხენა ნაპირას. ეკლესია დარბაზულია. შედგება ქრონოლოგიურად განსხვავებული ორი, სამშენებლო ფენისგან, მათ შორის თავდაპირველი, რომელიც კედლების სიმათლის თითქმის ნახევარს მოიცავს, სავარაუდოდ, განვით შუა საუკუნეებით თარიღდება, დანარჩენი ნაწილი კი გვიანდ, შუა საუკუნეებით. კედლების ძველი ნაწილი ლოდებითაა ნაშენი. ქვები ზომისა და ფორმის მიხედვით, არ არის შერჩეული, რის გამოც მათ შორის მოზრდილი არეები იქმნება, რომლებიც წვრილი, რიყის ქვით და დუღაბის სქელი ფენითაა შევსებული. რიყის მომცრო ქვითაა ნაშენი კედლების ზედა ნაწილები. წყობა ქაოსურია. კუთხეების წყობაში, შიგადაშიგ, შირიმის ქვებიცაა გამოყენებული. შიგნით კედლები შელესილია. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს პარალელური წირთხლები აქვს, გადახურულია თარაზულად. ეკლესიის დარბაზი კვადრატულია. აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში მაღალი, შიგნიდან სწორკუთხა, ხოლო გარედან თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს, მცირე ზომის, თითო, სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც, რომელიც აფსიდის თაღს და დასავლეთ კედლის მიმდებარე, საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ეს უკანასკნელი კი კუთხის პილასტრებს. ორივე თაღის ქუსლებთან მარტივი პროფილის ომპოსტებია გამოყენებული. აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, ინტერიერს დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმელიც აშუქებს. იგი ქვის, თხელი ფილებით თარაზულადაა გადახურული და იმდენად ზემოთაა ატანილი, რომ თავით თითქმის დასავლეთ კედლის მიმდებარე, საბჯენ თაღს წვდება. ეკლესია მოხატული ყოფილა. კედლებზე აქა-იქ შემორჩენილია მოხატულობის კვალი. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთ ფასადის ცენტრში, მოშავო ფერის, შირიმის ქვებით ნაწყობი სარკმელია, რომელიც ჩასმულია ზედაპირის ჩაკვეთით გამოყვანილ, სწორკუთხა ჩარჩოში, დასავლეთ ფასადზე. სარკმლის წყობაში, რიყის ქვასთან ერთად, კვადრატული აგურიცაა გამოყენებული. გარდა ამისა, თითო-ოროლა აგური, აქა-იქ, ფრონტონის წყობაშიცაა ჩართული სარკმლის მარჯვნივ, კედლის წყობაში ჩასმულ, შირიმის მცირე ქვაზე. რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა, სამხრეთ ფასადზე, მიწიდან დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე. წყობიდან გამოშვერილია სამი, მოგრძო ქვა, რომლებიც სავარაუდოდ, ამ მხრიდან მოწყობილი ფარდულის საყრდენად გამოიყენებოდა. ერთი ასეთი ქვა, იგივე სიმაღლეზე, დასავლეთ ფასადის სამხრეთ ნახევარშიცაა ჩასმული. ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე მრავლადაა მოსაბლეობის მიერ მოტანილი, სხვადასხვა ზომის ქვევრები, რომელთა ნაწილზე, დამღით, აღნიშნულია ხოლოსნის სახელი და გვარი. 2009 წელს საქართველოს ისტორიის ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით, ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები. ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ ფასადების წინ მოიჭრა ნაყარი მიწა, აღდგა კედლების საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილები, მოეწყო აგურის ლავგარდანი, შენობა გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 187-188.
დედოფლის ნასახლარები

დედოფლის ნასახლარები — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ართანის მახლობლად. შემორჩენილია ნასახლარების კვალი. თარიღი დაუდგენელია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 153.
მერწყული

მერწყული (♒) — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეთერთმეტე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 20 იანვრიდან 18 (ან 19) თებერვლამდე. მერწყულის ზოდიაქო განსხვავდება მერწყულის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 16 თებერვლიდან 11 მარტამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის მმართველია — ურანი. თანამმართველია — სატურნი. მერწყულის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — ნეპტუნი, „დაცემულია“ — პლუტონი, „გამოძევებულია“ — მზე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის ძირითადი მინერალია: იაგუნდი. მას ასევე შეესაბამება: მარგალიტი, ამაზონიტი, ონიქსი, ტურმალინი. ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975; ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005; ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.
თელავის ეკლესია (ქართველების სასაფლაო)

თელავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავში დგას ე. წ. ქართველების სასაფლაოზე თარიღდება XIX საუკუნით. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ და დასავლეთ კედლები აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები მიწის პირამდეა დანგრეული. დასავლეთის კედლის შუაში შესასვლელია, მას ზემოთ კი ფართო სარკმელი, ორივე ნახევარწრიული თაღითა დასრულებული. შიგნით შესასვლელი თარაზულად, ხის ძვლითა გადახურული, დასავლეთის სარკმლის გარდა, სამი მსგავსი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა. სამხრეთ კედელზე გამოყვანილია ოთხი მარტივი პილასტრი თითო-თითო კიდეებში, ხოლო ორი მათ შორის, რომლებიც კედლის სიბრტყეს სამ თანაბარ ნაწილად ყოფენ. პილასტრები დასრულებულია სწორხაზოვანი პროფილის კაპიტელებით. პილასტრებზე გადაყვანილი იყო საბჯენი თაღები. დასავლეთის კედლის მიმდებარე თაღის შემორჩენილი ნაწილიდან ჩანს, რომ თაღებსაც და კამარასაც ნახევარწრიული მოხაზულობა ჰქონდა. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები, გარედან დანაწევრებულია საფეხურით შეღრმავებული, ვიწრო, მაღალი, ნახევარწრიულთავიანი თაღებით. სამხრეთ ფასადზე სამი ასეთი თაღია, დასავლეთ ფასადზე კი ორი. სამხრეთ ფასადის სამივე თაღში სარკმლის ღიობი გამოდის. დასავლეთ ფასადზე არსებული თაღები კი ყრუა ისინი, ვიწრო ზოლით, სიმაღლეში ორ არათანაბარ არის გაყოფილი. მათ შორის ზედა, რომელიც ქვედა ნაწილთან შედარებით უფრო დაბალია გლუვია, ქვედა ნაწილში კი ერთი საპირშემოვლებული, წრიული ნიშაა.ფასადის შუა ნაწილში, მთელ სიმაღლეზე, გამოყვანილია ფრონტონით დასრულებული მძლავრი, შვერილის ზედა ნაწილის ზედაპირი ერთიანია. ამ ნაწილს ცენტრში საფეხურებიან კვარცხლბეკზე აღმართული, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულებაა, რომლის სამივე მკლავის ბოლოსთან თითო საპირეშემოვლებული, წრიული ნიშაა ქვედა ნიშები მკლავის ქვემოთაა მოთავსებული, ხოლო ზედა მკლავის ასწვრივ, ფრონტონის წვერში ჯვარიც და ფასადის ყველა ნიშა წითლადა შეღებილი. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო სამსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის თითოეული საფეხური ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის თითო რიგითაა გამოყვანილი ლავგარდანი ყველაზე მეტად დასავლეთის ფასადს შემორჩა. სამრეკლო ხუთწახნაგა, დგას ოთხკუთხა, ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე. ხუთივე წახნაგი ნახევარწრიული თაღითაა გახსნილი, რომლებიც გადაყვანილია კუთხეებში მდგარ სვეტებზე. სამრეკლო დასრულებულია ხერხულა ლავგარდნით გადახურულია პირამიდული ფორმის ხუთწახნაგა სახურავით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 77-78.
რუისპირის ნაეკლესიარი

რუისპირის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის სამხრეთით, ნასოფლარ არტოზანის მიდამოებში, ეკლესიებად წოდებულ ადგილში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დაფარულია ბუჩქებით. გეგმა არ იკითხება. სამშენებლო მასალად გამოყენებული ყოფილა რიყის ქვა კირის ხსნარზე. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 328.
იულთას ნასოფლარი

იულთას ნასოფლარი — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ართანის მახლობლად, შემორჩენილია ნასახლარები. თარიღი დაუდგენელია. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 153.
თხის რქა (ასტროლოგია)

თხის რქა (♑) — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეათე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 დეკემბრიდან 20 იანვრამდე. თხის რქის ზოდიაქო განსხვავდება თხის რქის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 იანვრიდან 15 თებერვლამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის მმართველია — სატურნი. თანამმართველია — ურანი. თხის რქის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — მარსი, „დაცემულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — მთვარე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის ძირითადი მინერალია: ქრიზოპრაზი. მას ასევე შეესაბამება: ქალცედონი, აქატი, ლაზურიტი. ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975; ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005; ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.
რუისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი

რუისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს რუისპირის ძამუკაანთ უბანში, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. გამოვლენილია კედლების ფრაგმენტები, მოჭიქული კერამიკის ნამტვრევები და ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 328.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 52)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტქტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 52), თარიღდება XIX საუკუნის II ნახევრით. სახლი ორსართულიანი, საკმაოდ დიდი ზომის სახლი აგურით არის ნაშენი. ქუჩისპირა ფასადის I სართულზე სამი, მეორეზე - ორი ფანჯარა გამოდის. ფასადის ეს ნაწილი ფრონტონით გვირგვინდება, რომელიც მუქი და ღია წითელი აგურის რიგებითაა ამოყვანილი. სართულები ლავგარდინით არის გამოყოფილი. II სართულის ფანჯრების თავზე აგურითვე გამოყვანილი სანდრიკებია. კიდეებზე კედელს, მთელ სიმაღლეზე, აგურის რუსტირებული რიგები გასდევს. პირველი სართულის განაპირა, მარჯვნივ ფანჯრის თავზე ხის აივანი გამოდის, რომელიც სახლს, ეზოს მხარეს, მთელ სიგრძეზე გასდევს. აივანზე ასასვლელი კიბის უჯრედი ეზოს სიღრმეშია მოწყობილი. აივანს ხის მრგვალი სვეტები აქვს, რომლებზეც ჭვირული თაღები გადადის, მოაჯირი შეფიცრულია. აივნის კედელი ლურჯად იყო შეღებილი. მეორე სართულზე განლაგებულია სამი ანფილადური ოთახი კარ-სარკმელთა ღიობებით აივანზე გამოდის (ამჟამად აივნის ერთი კარი შეშინულია. აივანზე შემორჩენილია ხის, ძველი კარ-ფანჯარა, ბუხარი, კედლის ღუმელი და განჯინები. ერთ-ერთი ოთახის კედლებზე - მოხატულობაა. ეზოს მხარეს სახლის პირველი სართული გადაკეთებულია - ამოშენებულია და შუშაბანდებად არის ქცეული. ქუჩის მხარეს სახლს ებმის აგურით ამოყვანილი და კრამიტით გადახურული ალიყაფი, რომელშიც ხის კარია. ეზოში შემორჩენილია აგურის ძველი საჯინიბო, აქვეა ჭაც. 2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი) სახლი გადახურულია კრამიტით. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 113-114.
იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია

იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქტიქტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, ცაცხვების კორომში. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით. მცირე ზომის, ნახევარწრიულააფსიდიანი, დარბაზული ეკლესიაა, რომელსაც დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიდგმული. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და ნატეხი ქვიშაქვა. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია და შეთეთრებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გარედან ნახევარწრიული თავი აქვს. შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. ინტერიერი განათებულია ერთადერთი, აფსიდის ცენტრში გაჭრილი, მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმლით. აფსიდში სარკმლის აქეთ-იქით, ორი ნიშაცაა. მათ შორის სარკმლის ჩრდილოეთით მდებარე, შედარებით მოზრდილია და შეისრული თაღითაა გადახურული. მეორე მცირე ზომის, ღრმა, კვადრატული ხვრელია. აფსიდში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. რაც სარკმლის ქვემოთ, კედელზეა მიყრდნობილი. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული, არაწესიერი ფორმის კონქით. დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა, გადახურულია ცილინდრული კამარით. კედლები დასრულებულია აგურის, საფეხუროვანი ლავგარდნით. გრძიე ფასადებზე კედლების ზედა ნაწილი, რითიც ფასადის სიმაღლე 1/5 შეადგენს, ქვედა ნაწილების მიმართ ოდნავ გამოშვერილია და ფასადის მთელ სიგრძეზე, დაახლოებით 0,5 მ სიმაღლეზე ზოლს ქმნის. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით სამრეკლო ორსართულიანია, ნაშენია კვადრატული აგურით. ორივე სართული გეგმით ოთკუთხაა და ოთხივე მხარეს თაღოვანი მალითაა გახსნილი თაღები დაყრდნობილია კუთხეებში მდგარ, კვადრატულ ბოძებზე. მათ შორის ქვედა სართულის ბოძები აგურით გამოყვანილი, ორსაფეხურიანი კაპიტელებით არის დასრულებული. სართული გადახურულია ცილინდრული ფორმის კამარით. სამრეკლოს მეორე სართული, რითიც ქვედა სართულის სახურავის შუაშია დადგმული, ქვედდასთან შუაშია დადგმული. ქვედასთან შედარებით. გაცილებით უფრო ვიწროა და კრამიტით დაბურული, პირამიდისებრი სახურავითაა გადახურული. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ., 2015. — გვ. 249.