laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ზენი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

ზენი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ილორის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 15 მ, ოჩამჩირიდან 2 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. სახელწოდება ქართულია, „ზენი“ მეგრულად „ვაკეს“ ნიშნავს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 356. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-04-19. ↑ ბ. ხორავა,  პ. ცხადაია, აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, თბილისი, 2016. — გვ. 119.
თოუმიში (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

თოუმიში — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (კუტოლის თემი). მდებარეობს შავიზღვისპირა ვაკე-დაბლობზე, მდინარე თოუმიშის ნაპირას. ზღვის დონიდან 90 მ, ოჩამჩირიდან 25 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 13 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 4, თბ., 2018. — გვ. 97. ↑ კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2011-04-19.
ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი

ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი (ყაზ. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі) — დაუმთავრებელი მავზოლეუმი სამხრეთ ყაზახეთის ქალაქ თურქესტანში. მისი მშენებლობა 1389 წელს, თემურლენგის ბრძანებით დაიწყო, რათა ჩაენაცვლებინა XII საუკუნის პოეტის, აჰმედ იასავის (1093–1166) პატარა მავზოლეუმი, მაგრამ 1405 წელს, თემურლენგი გარდაიცვალა და მშენებლობა შეჩერდა. მიუხედავად მისი დაუსრულებელი სახისა, მავზოლეუმი თემურლენგის ეპოქის არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ ნიმუშს წარმოადგენს. ექსპერიმენტული სივრცული დაგეგმარება, გუმბათის ინოვაციური კონსტრუქცია, ორნამენტებით მორთული მოჭიქული კრამიტი – ამ ყველაფერმა საფუძველი ჩაუყარა განსხვავებულ სტილს, რომელიც შემდეგ მთელს რეგიონში გავრცელდა. მავზოლეუმი დღეს მთელი ცენტრალური აზიიდან უამრავ პილიგრიმს იზიდავს და ყაზახებისთვის ეროვნულ იდენტობასთან ასოცირდება. წარმოადგენს ყაზახეთის დაცულ, ეროვნულ მუზეუმს და 2003 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი Detailed information on the town and mausoleum Square Kufic decoration on the Yasawi mausoleum Photos of the site and brief architectural description დაარქივებული 2007-10-17 საიტზე Wayback Machine. Detailed 2003 UNESCO report Photo reportage (ფრანგული)
სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბა

სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბა — ყაზახეთის მთიანეთის ნაწილი, 2008 წლიდან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესული ერთადერთი ბუნებრივი ძეგლი ყაზახეთიდან. ტერიტორია მოიცავს ნაურზუმისა და ქორღალჟინის ბუნებრივ ნაკრძალებს. ამ ორი ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარეობს ვეთლენდები, რომლებიც აფრიკიდან, ევროპიდან და სამხრეთ აზიიდან გადამფრენი ფრინველების მნიშვნელოვანი თავშეყრის ადგილებია. ამ ტერიტორიის წყლებს, დაახლოებით 15–16 მილიონი ფრინველი იყენებს, რომელთა შორის ბევრი საფრთხის ქვეშ მყოფად ითვლება. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan Photos of Saryarka and other 2008 natural World Heritage sites
24 აპრილი

24 აპრილი — გრიგორიანული კალენდრის მე–114 დღე (ნაკიან წლებში - 115–ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 251 დღე. ძვ. წ. 1184 : ბერძნები შეაღწიეს ტროაში ტროას ცხენის გამოყენებით. 1915 : „ახალგაზრდა თურქმა“ მმართველებმა, რომელთა შორის მთავარ როლს ასრულებდნენ ტალაატ ფაშა, ენვერ-ფაშა და ჯემალ-ფაშა, ბრძანეს შეეკრიბათ მთელი სომხური ინტელიგენცია სტამბოლში და გადაესახლათ. უმრავლესობა იმავე დღეს დახოცეს, 1965 : აშშ-მ დაიწყო სამხედრო ინტერვენცია დომინიკელთა რესპუბლიკის მიმართ 1968 : მავრიკი გახდა გაეროს წევრი 1970 : გამბია გამოცხადდა რესპუბლიკად 1996 : შეიქმნა ქალთა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია 2007 : მზის სისტემის გარეთ, სასწორის თანავარსკვლავედში აღმოჩენილ იქნა დედამიწის მსგავსი პლანეტა გლიზე 581c 2015 : ნეპალში 7,8 მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა, რომელსაც 6 000-ზე მეტი ადამიანი შეეწირა. სომხეთის სამოციქულო ეკლესიამ სომხების გენოციდის დროს დაღუპული ადამიანების კანონიზაცია მოახდინა. 2022 : ემანუელ მაკრონი საფრანგეთის პრეზიდენტად მეორე ვადით აირჩიეს. 1856 : პეტენი, ანრი ფილიპ — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე 1866 : კალისტრატე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1867 : ბალანჩივაძე, ვასილ — ქართველი მსახიობი. 1876 : რედერი, ერიხ — გერმანელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე 1903 : ბელიაშვილი, აკაკი — ქართველი მწერალი 1910 : ანანიაშვილი, გიორგი — ქართველი ენერგეტიკოსი 1933 : ჭეიშვილი, რეზო — ქართველი მწერალი 1942 : სტრეიზანდი, ბარბრა — ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი 1955 : თემურ ხუბულური — ქართველი ძიუდოისტი 1731 : დეფო, დანიელ — ინგლისელი მწერალი 1931 : კლდიაშვილი, დავით — ქართველი პროზაიკოსი 1966 : ჩიქოვანი, სიმონ — ქართველი პოეტი. 1967 : კომაროვი, ვლადიმერ — რუსი კოსმონავტი მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: ანტიპა პერღამელი პროკლე და მარტინიანე ღირსი ფარბეთა ღირსი იოანე მსოფლიო ახალგაზრდობის სოლიდარობის საერთაშორისო დღე (1957) ინგლისური ენის დღე (2010) სხვა თვეები
ანთიმოზ ივერიელის თასი

ანთიმოზ ივერიელის თასი — მორაგბეთა თასი, რომელიც 2002 წლიდან თამაშდება საქართველოსა და რუმინეთის ეროვნულ ნაკრებებს შორის. მას სახელი ეწოდა რუმინეთში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი ანთიმოზ ივერიელის პატივსაცემად. თასის შექმნის იდეა გაზეთ რეზონანსში დაიბადა. ის უნდა ყოფილიყო ინგლის – შოტლანდიას შორის კალკუტის თასის და ახალი ზელანდია – ავსტრალიას შორის გასათამაშებელი ბლედისლოუს თასის ანალოგი. რაც შეეხება თასის სახელს, ანთიმოზ ივერიელის გარდა, განიხილებოდა ნიკიფორე ირბახის და ბესიკ გაბაშვილის ვარიანტებიც, თუმცა, საბოლოოდ პირველი შეირჩა. ბრინჯაოს თასი ქართველმა სკულპტორმა ირაკლი ჯაფარიძემ დაამზადა. თასი თამაშდება ყველა საერთაშორისო მატჩში საქარველოს და რუმინეთის ნაკრებს შორის, გარდა მსოფლიო თასის მატჩებისა. თასს დღესდღეობით საქართველოს ნაკრები ფლობს, რომელმაც 2023 წლის 12 აგვისტოს რუმინეთის ეროვნულ ნაკრებთან შეხვედრაში ანგარიშით 56 - 6 გაიმარჯვა. საერთო ჯამში კი ანგარიში არის 17–6 საქართველოს სასარგებლოდ.  საქართველო (17): 2005, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2023  რუმინეთი (6): 2002, 2003, 2004, 2006, 2010, 2017 ↑ ქართული რაგბის მატიანე 1959–2009, შემდგენლები ზაალ, ლუკა და ნიკო გიგინეიშვილები, თბ., 2009, გვ. 192.[მკვდარი ბმული] ↑ ქველი ჟესტი[მკვდარი ბმული]
იჩინსკაია-სოპკა

იჩინსკაია-სოპკა ან ხოაშენი (რუს. Ичинская сопка) — უმაღლესი სტრატოვულკანი კამჩატკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, შუა ქედზე, რუსეთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3621 მეტრი. რთული აღნაგობისაა. აგებულია ანდეზიტური და დაციტური ლავებით. მწვერვალის 3 გუმბათი მარადი თოვლითა და მყინვარებით არის დაფარული. დაახლოებით 3000 მ სიმაღლეზე ფუმაროლები და სოლფატარებია; არის ბევრი გვერდითი და წიდის კონუსი. Ichinsky at Global Volcanism Program დაარქივებული 2013-02-17 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური). Photo Ichinsky დაარქივებული 2015-06-09 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 289.
კაკლიანი (ყიზილქილისის თემი)

კაკლიანი (ყოფილი კაკლიანი აზერბაიჯანული) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ყიზილქილისის თემი), მდებარეობს დმანისის პლატოზე. ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 640 კაცი. სოფლის სახელწოდება „კაკლიანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Каклiани“ სახით. სოფელი „კაკლიანი“ — „ქე“-ში (2014) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 324. ↑ http://census.ge/en/home ↑ http://silknet.com/?module=popup_content&language=ge&product_id=8&type_id=20&attr=city_indexes ↑ http://www.gpost.ge ↑ საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 53. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 88. ↑ საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საინფორმაციო-სტატისტიკური განყოფილება, „საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ ტერიტორიული დაყოფა 1949 წლის 1 სექტემბრისათვის“, თბ., 1949 ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2011-07-19.
პეტროგრაფია

პეტროგრაფია (ბერძ. petros — ქვა, კლდე და graphō — აღწერა) — პეტროლოგიის განშტოება, რომელიც ფოკუსირებას ახდენს ქანების დეტალურ დაკვირვებაზე. იკვლევს ქანთა მინერალოგიურ და ქიმიურ შედგენილობას, სტრუქტურას, განლაგების ფორმებს, გავრცელებისა და წარმოქმნის კანონზომიერებას. ქანების კვლევის დროს იყენებენ ოპტიკურ მიკროსკოპიას. პეტროგრაფიის დამოუკიდებელ მეცნიერებად ჩამოყალიბებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა 1849 წელს ინგლისელი მეცნიერის ჰენრი სორბის მიერ ქანების გამოსაკვლევად პოლარიზაციული მიკროსკოპის გამოყენებას. XIX საუკუნის II ნახევარში და XX საუკუნის I მეოთხედში პეტროგრაფიის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი გერმანელ მეცნიერთა კარლ ჰაინრიხ როზენბუშის, ფერდინანდ ცირკელის; რუს — ალექსანდრე კარპინსკის, ევგრაფ ფიოდოროვის, ფრანც ლევინსონ-ლესინგის; ფრანგ — ოგიუსტ მიშელ-ლევის; ამერიკელ ე. ლარსენის; ფინელ — იაკობ სედერჰოლმისა და სხვათა შრომებმა. 1930-1950 წწ. პეტროგრაფიაში ახალი იდეების დანერგვა დაკავშირებულია ალექსანდრე ზავარიცკის, ნორმან ლევი ბოუენის, რეჯინალდ ოლდუორთ დეილის, შვედი ბაკლუნდის, ფინელი პენტი ესკოლას, შვეიცარიელი პაულ ნიგლისა და სხვ. სახელებთან. საქართველოში პეტროგრაფიული კვლევის ფუძემდებელია ალექსანდრე თვალჭრელიძე. მისი ხელმძღვანელობით 1930-იანი წლებიდან საქართველოს ტერიტორიის პეტროგრაფიის შესწავლას მიეცა გეგმაზომიერი ხასიათი. პეტროლოგია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 47-48. ზარიძე გ., მაგმური და მეტამორფული ქანების პეტროლოგია, თბ., 1972; სხირტლაძე ნ., პეტროგრაფია მინერალოგიის საფუძვლებით, თბ., 1970; Боуэн Н. Л., Эволюция изверженных пород, пер. с англ., М.— Л.— Новосиб., 1934; Винклер Г., Генезис метаморфических пород, пер. с нем., М., 1969; Уэиджер Л., Браун Г., Расслоенные изверженные породы, пер. с англ., М., 1970; Sander В., Einführung in die Gefügekunde der geologischen Körper, Tl 1—2, W.— Innsbruck, 1948—50.
კანტაკუზენები

კანტაკუზენები (ბერძ. Καντακουζηνός) — ფეოდალური საგვარეულო ბიზანტიაში. დაწინაურდა XI საუკუნის ბოლოს. ფლობდნენ უზარმაზარ მამულებს თრაკიასა და სამხრეთ საბერძნეთში. ეკავათ მაღალი სამოხელეო თანამდებობები. განსაკუთრებით გაძლიერდნენ XIV საუკუნეში. იოანე კანტაკუზენი (სევასტი) — მირიოკეფალეს ომის მონაწილე. იოანე კანტაკუზენი (კესარი) — იოანეს შვილიშვილი, ისააკ II-ის სიძე მიხეილ კანტაკუზენი (გ. 1316)— პელოპონესის მმართველი იოანე VI კანტაკუზენი — მიხეილის შვილი, ბიზანტიის იმპერატორი მათე კანტაკუზენი — იოანე VI შვილი, ბიზანტიის იმპერატორი იოანე კანტაკუზენი— მათეს შვილი, პელოპონესის მმართველი დიმიტრი I კანტაკუზენი— მათეს შვილი, პელოპონესის მმართველი ირინა კანტაკუზენი — გიორგი ბრანკოვიჩის ცოლი ანდრონიკე კანტაკუზენი — უკანასკნელი დიდი დომესტიკოსი თომა კანტაკუზენი— სერბეთის მმართველი ელენა კანტაკუზენი — დავით I-ის ცოლი მანუელ კანტაკუზენი — იოანე VI-ის შვილი, პელოპონესის მმართველი ელენა კანტაკუზენი — იოანე VI შვილი, იოანე V-ის ცოლი მარია — იოანე VI შვილი, თეოდორა — იოანე VI შვილი, ორხან I–ის ცოლი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 371. Kazhdan, Alexander, რედ. (1991), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-504652-6
ფლოგისტონის თეორია

ფლოგისტონის თეორია (ბერძ. φλογιστός [phlogistos] — „აალებადი“, „წვადი“) — XVIII საუკუნის ქიმიკოსთა წარმოდგენით, თეორია წვადობის ჰიპოთეზური საწყისის შესახებ. ფლოგისტონის შესახებ მოძღვრების თანახმად, ყოველი წვადი ნივთიერება (ხე, ზეთი) და არაკეთილშობილი ლითონები (სპილენძი, რკინა, ტყვია, კალა) შედგება ნაცრისა („ხენჯი“, „კირი“) და ფლოგისტონისაგან. იგი პირველად წარმოადგინა იოჰან იოახიმ ბეხერმა 1667 წელს. თეორია იყო ერთგვარი ცდა აღეწერა წვა და მეტალთა ჟანგვა, თანამედროვე ამ პროცესებს ხსნის წვის ჟანგბადოვანი თეორიით. მიუხედავად სიმცდარისა, წარმოდგენებმა ფლოგისტონის შესახებ დიდი როლი შეასრულა ქიმიის როგორც მეცნიერების ჩამოყალიბებაში. ამ მოძღვრების სიმცდარე დაამტკიცა ა. ლავუაზიემ XVIII საუკუნის დასასრულს. საყმაწვილო ენციკლოპედია, დილა, გვ. 11, თბილისი, 2006 წელი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 346.
კაკლიანი

ტოპონიმი კაკლიანი შეიძლება აღნიშნავდეს: კაკლიანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტის გომარეთის თემში. კაკლიანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტის ყიზილქილისის თემში. კაკლიანი — მდინარე დმანისის მუნიციპალიტეტში. კაკლიანი — ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დედისფერულის მეორენაირი სახელწოდება; ასე მას ადგილობრივები უწოდებენ.
კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი

კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩრდილოეთ კორეაში, პირველი ამ ქვეყნიდან. კომპლექსი მოიცავს კორეის სამი სამეფოდან ერთ-ერთის, კოგურიეს პერიოდის ინდივილუალურ სამარხებს. კოგურიე უძლიერესი კორეული სამეფო იყო, რომელიც ახ. წ. V-VII საუკუნეებში ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილსა და კორეის ნახევარკუნძულზე მდებარეობდა. ბევრი სამარხი კედლის მხატვრობას შეიცავს. მათი საერთო რაოდენობა დაახლოებით 10 000-ია, მაგრამ მხოლოდ 90 მათგანზეა წარმოდგენილი მოხატულობა. კომპლექსი ძირითადად მეფეების, დედოფლების და სამეფო ოჯახის სხვა წევრების დასამარხად იყო განკუთვნილი. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში Preservation of the Koguryo Kingdom Tombs Complex of Koguryo Tombs, UNESCO World Heritage Northeast Asia's intra-mural mural wars, 6th century Korean murals დაარქივებული 2007-10-23 საიტზე Wayback Machine. Goguryeo controversies
სიგირიია

სიგირიია (ტამილ. சிகிரியா „ლომების კლდე“) — უძველესი კლდეში ნაკვეთი ციხესიმაგრე და სასახლის ნანგრევები შრი-ლანკაში. კომპლექსს გარს აკრავს ბაღების ქსელი და სხვადასხვა სტრუქტურები. სიგირიია ტურისტებში უაღრესად პოპულარული ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, რომელიც ასევე ცნობილია უძველესი ნახატებით (ფრესკებით), რომლებიც ინდოეთში მდებარე, აჯანტის მღვიმის მხატვრობას წააგავს. ეს ტერიტორია ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში ყოფილა დასახლებული. კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულები ძვ. წ. V საუკუნეეში ბუდისტებმა ააგეს როგორც მონასტრები. 1982 წელს, იუნესკომ სიგირიია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სიგირიია Official UNESCO website entry Department of Archaeology Sri Lanka დაარქივებული 2008-11-08 საიტზე Wayback Machine. Mount of Remembrance
ჩრდილოეთი ნორვეგია

ჩრდილოეთი ნორვეგია (ნორვ. Nord-Norge (ბუკმოლის ენაზე) ან Nord-Noreg (ნიუნორსკზე), საამიურად: Davvi-Norga) — გეოგრაფიული რეგიონი ჩრდილოეთ ნორვეგიაში, რომელიც შედგება სამი საგრაფოსგან: ნურლანი, ტრომსი და ფინმარკი. ის მოიცავს ნორვეგიის ხმელეთის დაახლოებით 35%-ს. ჩრდილოეთ ნორვეგიის უმსხვილესი ქალაქებია: მუ-ი-რანა, ბუდიუ, ნარვიკი, ჰარსტადი, ტრომსიო და ალტა. ხშირად ჩრდილოეთ ნორვეგიას მზიანი შუაღამის ან ჩრდილოეთის ნათების ქვეყანას უწოდებენ. რეგიონი გამოირჩევა კულტურული მრავალფეროვნებით. იქ ცხოვრობენ როგორც ნორვეგიელები ასევე მკვიდრი საამები, ნორვეგიელი ფინელები (რომლებსაც კვენებს უწოდებენ) და რუსები (ძირითადად კირკენესში). რეგიონში ძირითადად გავრცელებულია ნორვეგიული ენა. საამის ენაზე მოსაუბრე მოსახლეობა ძირითადად შიდა რაიონებსა და ჩრდილოეთის ზოგიერთ ფიორდებზე ცხოვრობენ. ფინურად მხოლოდ აღმოსავლეთით რამდენიმე მცირე საზოგადოებაში საუბრობენ. NACC MA: ჩრდილოეთი ნორვეგია დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. NorwayOnline: ჩრდილოეთი ნორვეგია დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine.
დედამიწის სტრუქტურა

დედამიწის სტრუქტურა — დედამიწის შინაგანი ნაწილი, რომელიც აერთიანებს ბირთვსა და მომიჯნავე გარსებს და ასევე მანტიას. მიუხედავად თანამედროვე ტექნიკური მიღწევებისა, დედამიწის სიღრმეთა შესახებ ცნობები მაინც მწირია. ყველაზე ღრმა ჭაბურღილი დაახლოებით ათასჯერ ნაკლებია დედამიწის რადიუსზე. თუკი დედამიწას წარმოვიდგენთ დიდი ვაშლის სახით, მაშინ ყველაზე ღრმა ჭაბურღილი მხოლოდ მის კანს გახვრეტდა. დედამიწას გააჩნია ფენობრივი შიდა აგებულება. მყარი დედამიწის აღნაგობაზე მსჯელობენ გეოფიზიკური, უპირველეს ყოვლისა, სეისმური მეთოდების საფუძველზე. ამასთანავე დედამიწის ზედაპირზე ახდენენ აფეთქებას, რათა აღნიშნონ თუ რა სიჩქარით ვრცელდება აფეთქებით გამოწვეული რყევა. ამ მონაცემების მიღების შემდეგ, მკვლევრები საზღვრავენ, რომელი ქანები გაიარა სეისმურმა ტალღებმა. სხვადასხვა ქანში სეისმური ტალღების გავლის სიჩქარე სხვადასხვაგვარია. უშუალო დაკვირვებისათვის ხელმისაწვდომია მხოლოდ დედამიწის გარსი — დედამიწის ქერქი (A). დადგენილია რომ დედამიწის ქერქი მკვეთრადაა გამოყოფილი მის ქვეშ მდებარე მანტიისაგან ე. წ. მოხოროვიჩიჩის ზედაპირით. განარჩევენ დედამიწის ქერქის ორ ძირითად ტიპს — კონტინენტურსა და ოკეანურს. კონტინენტური ქერქი შედგება ზედა — დანალექი ფენისაგან, შუა — „გრანიტული“ ფენისაგან და ქვედა — „ბაზალტური“ ფენისაგან. ოკეანურ ქერქში დანალექი ფენა თხელია, „გრანიტული“ — საერთოდ არ არის, ხოლო „ბაზალტური“ ფენის სისქე დაახლოებით 5 კმ უდრის. მანტია შედგება 3 ფენისაგან და ვრცელდება მოხოროვიჩიჩის ზედაპირიდან 2900 კმ სიღრმეზე (დედამიწის ბირთვამდე). B ფენის ზედა ნაწილი, რომელიც უშუალოდ ქერქს მოსდევს, ცნობილია სუბსტრატის სახელწოდებით და ქერქთან ერთად შეადგენს ლითოსფეროს. დედამიწის ბირთვის საშუალო რადიუსი დაახლოებით 3,500 კმ უდრის და იყოფა გარეგან ბირთვად (E), გარდამავალ ზონად (F) და შიდა ბირთვად (G), რომლის რადიუსია 1,3 ათ. კმ. მანტია მოიცავს დედამიწის (ატმოსფეროს გარეშე) 83% და მასის 67%. დედამიწის ბირთვი დედამიწის ცენტრალური ნაწილია, რომელიც შემოსაზღვრულია 3470 კმ საშუალო რადიუსის მქონე სფერული ზედაპირით. მდებარეობს 2900 კმ სიღრმეზე მანტიის ქვემოთ. დედამიწის ბირთვს ყოფენ გარეგან ბირთვად (E ფენა), გარდამავალ ზონად (F ზონა) და შიგაბირთვად (G ფენა). მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. ყოველი ინფორმაცია მიღებულია არაპირდაპირი გეოფიზიკური და გეოქიმიური მეთოდებით. აღსანიშნავია, რომ დედამიწის წიაღში ტემპერატურა სიღრმესთან ერთად მატულობს: კონტინენტური ქერქის ქვეშ იგი 600-700 °C ტოლია, მანტიაში (C ფენაში) — 1500-1800 °C, ბირთვში (სავარაუდოდ) 4000-5000 °C არ აღემატება. დედამიწა გეოლოგია შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „დედამიწის სტრუქტურა“ ვიკისაწყობში. დედამიწის აგებულება დაარქივებული 2012-01-20 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული) დედამიწის აგებულება (ინგლისური) Мильничук В.С, Арабаджи М. С., Общая геология, М., 1979. Kruglinski, Susan. "Journey to the Center of the Earth." Discover.
ატომის რადიუსი

ატომის რადიუსი ეწოდება მანძილს ამ ატომის ბირთვსა და ელექტრონული გარსის ყველაზე შორს მდებარე ელექტრინის სტაბილურ ორბიტას შორის. ახლა მიღებულია ამ პარამეტრის პიკომეტრებში (1 pm = 10−12m) გამოსახვა. ადრე ამ მიზნისათვის იყენებდნენ ანგსტრემს (1 Å = 10−10m). კვანტური მექანიკის მიხედვით, ატომებს არ გააჩნიათ მკაფიო ზუსტი საზღვარები, მაგრამ ელექტრონის პოვნის შესაძლებლობა რომელიც დაკავშირებულია ამ ატომის ბირთვთან, მისგან გარკვეულ მანძილზე მკვეთრად მცირდება მანძილის გაზრდასთან ერთად. ამიტომ ატომს მიაწერენ რაღაც რადიუსს, რომლის შიგნითაც მოიაზრება ელექტრონული სიმჭიდროვის უდიდესი ნაწილი (90%-ზე მეტი). უმეტეს შემთხვევაში ორი ატომის ბირთვებს შორის უმოკლესი მანძილი მართლაც მიახლოებით ტოლია ამ ატომების რადიუსების ჯამს. ატომებს შორის კავშირების ტიპის მიხედვით განასხვავებენ ლითონურს (მეტალური), იონურს, კოვალენტურ და ზოგ სხვა ატომურ რადიუსებს. ბორის რადიუსი კოვალენტური რადიუსი ვან-დერ-ვაალსის რადიუსი იონური რადიუსი http://www.xumuk.ru/encyklopedia/406.html
ტრენდელაგი

ტრენდელაგი (ნორვ. Trøndelag) — საგრაფო ნორვეგიაში. შეიქმნა 2018 წლის 1 იანვარს ნურ-ტრენდელაგისა და სერ-ტრენდელაგის გაერთიანების შედეგად. ფართობი 41,260 კმ², მოსახლეობა 454,596 ადამიანი. ადმინისტრაციული ცენტრი სტეინკიერი. ყველაზე დიდი ქალაქია ტრონჰეიმი. ტრენდელაგი შედგება 47 მუნიციპალიტეტისაგან. ადამიანს, რომელიც წარმოშობით არის ტრენდელაგიდან ეძახიან „ტრენდერს“. ფაქტები ტრენდელაგის შესახებ დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
იონიზაციის ენერგია

იონიზაციის ენერგია — კავშირის ენერგიის ერთ-ერთი სახეობაა ან, როგორც მას ზოგჯერ უწოდებენ, პირველი იონიზაციის პოტენციალი (I1) (მრავალელექტრონიანი ატომისათვის არსებობს მეორე, მესამე და ა.შ. იონიზაციის პოტენციალები, რომლებიც წარმოადგენენ ელექტრონის მოცილების ენერგიას მისი თავისუფალი კათიონისაგან მუხტით +1, +2 და ა.შ. ეს იონიზაციის პოტენციალები, როგორც წესი, ნაკლებად მნიშვნელოვანია ქიმიური ელემენტის დასახასიათებლად), წარმოადგენს უმცირეს ენერგიას, რომელიც საჭიროა თავისუფალი ატომიდან ელექტრონის მოსაცილებლად, მის დაბალ ენერგეტიკულ (ძირითად) მდგომარეობიდან უსასრულობაში. იონიზაციის ენერგია წარმოადგენს ატომის ერთ-ერთ მთავარ მახასიათებელს, რომელზედაც მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია ატომებს შორის შექმნილი ქიმიური კავშირის ბუნება და სიმტკიცე. ატომის იონიზაციის ენერგიისაგან მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ასევე შესაბამისი მარტივი ნივთიერების აღმდგენი თვისებები. ატომის იონიზაციის ენერგიაზე არსებითი გავლენა აქვს შემდეგ ფაქტორებს: ბირთვის ეფექტიანი მუხტი, რომელიც წარმოადგენს ატომში ელექტრონების რიცხვის ფუნქციას, ეკრანირირებს ბირთს და უფრი ღრმად მდებარე ორბიტალებზე; რადიალური მანძილი ბირთვიდან ელექტრონამდე რომელიც ატომის ბირთვათნ ყველაზე სუსტადაა დაკავშირებული და იონიზაციისას ტოვებს მას; ელექტრონის შეღწევადობის უნარის ზომა; გარე (ვალენტური) ელექტრონების, ელექტრონებსშორისი განზიდვა. იონიზაციის ენერგიაზე აქვს გავლენა ასევე ნაკლებად მნიშვნელოვან ფაქტორებს, როგორებიცაა, კვანტურმექანიკური გაცვლითი ურთიერთქმედებები, ზურგის და მუხტის კორელაცია და სხვა. იონიზაციის ენერგიას ყოველთვის აქვს ენდოენერგეტიკული მნიშვნელობა (ეს გასაგებიცაა, რათა მოვწყვიტოთ ელექტრონი ატომს, საჭიროა მოვდოთ ენერგია მას, და თავისით ეს ვერ მოხდება). ↑ ს.ნ. ახმეტოვი არაორგანული ქიმიის კურსის აქტუალური კითხვები. — მ.:პროსვეშენიე, 1991. — 224 ფ. ISBN 5-09-002630-0. 36 Periodic Table of the Elements First Ionization Potential დაარქივებული 2008-10-25 საიტზე Wayback Machine. Periodic Table of Elements Sorted by 1st Ionization Potential (eV)
გალე (შრი-ლანკა)

გალე (სინჰალ. ගාල්ල, ტამილ. காலி) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ შრი-ლანკაში, დედაქალაქ კოლომბოდან 119 კმ-ის დაშორებით, სამხრეთი პროვინციის დედაქალაქი. ბოლო მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 100 000 ადამიანს შეადგენს. XVI საუკუნემდე, სანამ აქ პორტუგალიელები მოვიდოდნენ, გალე კუძნულის მთავარი საზღვაო პორტი იყო და მას გიმჰატჰიტჰა ერქვა. ქალაქმა თავის განვითარების ზენიტს XVIII საუკუნეში, ნიდერლანდელების კოლონიურ პერიოდში მიაღწია. გალე ევროპელების მიერ აშენებული თავდაცვითი, გამაგრებული ქალაქის საუკეთესო მაგალითია მთელს სამხრეთ აზიაში, რომელშიც წარმოდგენილია ევროპული არქიტექტურისა და სამხრეთ აზიური ტრადიციების ურთიერთშერწყმა. გალეს ციხესიმაგრე 1988 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, იგი ევროპელი ოკუპანტების მიერ აზიაში აშენებულ უდიდეს ციხესიმაგრეს წარმოადგენს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გალე (შრი-ლანკა) GalleLink, The Way of Galle - More information about Galle დაარქივებული 2011-10-04 საიტზე Wayback Machine. Old Town of Galle and its Fortifications, UNESCO World Heritage Official website of the Sri Lanka Tourism Board დაარქივებული 2019-05-03 საიტზე Wayback Machine. Maritime Archaeology & History of Sri Lanka დაარქივებული 2006-07-17 საიტზე Wayback Machine. The Walled City - Galle CPAmedia Historic Galle დაარქივებული 2006-02-27 საიტზე Wayback Machine. Galle Corridors of Oceanic Heritage: The Maritime Archaeology Museum, Galle დაარქივებული 2013-08-03 საიტზე Wayback Machine.
დამბულის მღვიმე

დამბულის მღვიმის ტაძარი (სინჰალ. දඹුලු ලෙන් විහාරය, ტამილ. தம்புள்ளை பொற்கோவில்), აგრეთვე ცნობილი როგორც დამბულის ოქროს ტაძარი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი შრი-ლანკაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ქალაქ კოლომბოდან 148 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს მთელი შრი-ლანკის მასშტაბით საუკეთესოდ შემონახულ, მღვიმეში არსებულ სატაძრო კომპლექსს. კომპლექსში, 80 დადასტურებული მღვიმეა, მაგრამ მთავარი ღირსშესანიშნაობები - მონუმენტები და ნახატები განლაგებულია 5 მათგანში. ხელოვნების ეს ნიმუშები დაკავშირებულია ბუდასთან და მის ცხოვრებასთან. სულ წარმოდგენილია ბუდას 153 სტატუეტი, 3 შრი-ლანკის მეფის და 4 სხვადასხვა ღვთაების სტატუეტი, ასევე, მოგვიანებით დამატებული ინდუიზმის 2 ღმერთის - ვიშნუსა და განეშის თითო ქანდაკება. ფრესკები მოიცავს 2 100 მ² ფართობს. როგორც ჩანს, ამ მღვიმეებში ბუდისტების მოსვლამდე სხვა, პრეისტორიული ადამიანები სახლობდნენ, რადგან აღმოჩენილია 2700 წლის ასაკის ადამიანის ჩონჩხები. კომპლექსი ძვ. წ. I საუკუნით თარიღდება და მღვიმეში მდებარე ერთ-ერთ ყველაზე შთამბეჭდავ ტაძარს წარმოადგენს მთელს აზიაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: Dhambulla ოფიციალური საიტი