laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ევტიქი (ერესიარქი)

ევტიქი (ბერძ. Ευτυχης, დაახ. 380 — 456) — კონსტანტინოპოლელი პრესვიტერი და არქიმანდრიტი, ევტიქიანელთა ერესის დამაარსებელი. მისი სახელი პირველად მოიხსენიება ეფესოს საეკლესიო კრებაზე 431 წელს, სადაც ის ოპონირებას უწევდა ნესტორის. აგრძელებდა რა ნესტორიანელობასთან ბრძოლას, ევტიქი გადავარდა მეორე უკიდურესობაში და მონოფიზიტობის დამაარსებელი გახდა. Jean Meyendorff. Le Christ dans la Theologie Byzantine. Paris, 1968. (На английском: John Meyendorff. Christ in the Eastern Christian Thought. New York, 1969. Русский перевод: Прот. Иоанн Мейендорф. «Иисус Христос в восточном православном богословии». М., 2000) Еп. Григорий (В. М. Лурье). История византийской философии. Формативный период. СПб., Axioma, 2006. XX + 553 с. ISBN 5-90141-013-0 Оглавление, Раздел 1, гл. 1, Раздел 1, гл. 2, Раздел 2, гл. 1, Раздел 2, гл. 2, Раздел 4, гл. 1, Раздел 4, гл. 2 В. В. Болотов, Лекции по истории древней Церкви, Петроград, 1918, том 4 А. В. Карташёв. Вселенские Соборы. Париж, 1963 დაარქივებული 2012-07-28 საიტზე Wayback Machine.
გრანულომეტრიული შედგენილობა

გრანულომეტრიული შედგენილობა, გრანულომეტრიული შემადგენლობა — ქანებში, ნიადაგსა და ხელოვნურ პროდუქტებში არსებული სხვადასხვა ზომის მარცვლები. გრანულომეტრიული შედგენილობა ბუნებრივი და ხელოვნური მასალების ფიზიკური თვისებებისა და სტრუქტურის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. გეოლოგიაში, გრუნტმცოდნეობაში, ნიადაგთმცოდნეობაში, ზღვის გეოლოგიასა და ტექნიკაში გამოიყოფა გრანულომეტრიული ფრაქციის საკუთარი კლასიფიკაცია და სახელწოდება. ასე მაგალითად, დანალექ ქანებში განასხვავებენ: მსხვილ (დაახლოებით 500 მმ), საშუალო (500-250 მმ) და წვრილ (250-100 მმ) კაჭარს; მსხვილ (10-5 მმ), და წვრილ (5-2 მმ) კენჭს; აგრეთვე არსებობს: უხეში ქვიშა — 2-1 მმ, მსხვილი ქვიშა — 1-0,5 მმ, საშუალო ქვიშა 0,5-0,25 მმ, წვრილი ქვიშა — 0,25-0,10 მმ, ალევრიტი 0,10-0,05 მმ, მტვერი 0,05-0,005 მმ, თიხა — 0,005 მმ-ზე ნაკლები. გრანულომეტრიული შედგენილობა დგინდება გრანულომეტრიული ანალიზის შედეგად. გრანულომეტრია ეწოდება ქანის ან ნიადაგის კომპონენტების ზომის განსაზღვრას და მათი რაოდენობის გამოსახვას პროცენტებით. გამოიყოფა ფსეფიტური, ფსამიტური, ალევრიტული და პელიტური ფრაქციები. გრანულომეტრიული შედგენილობა გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ანტიდეფლაციურ სიმტკიცეზე, არამედ ქარისმიერი ეროზიის ხასიათზეც. ნიადაგის გრანულომეტრიული შედგენილობა (ნიადაგის მექანიკური შემადგენლობა) შესაძლებლობას გვაძლევს განვსაზღვროთ მათი სტრუქტურული თავისებურება. ქანებსა და ნიადაგებში არსებული ნაწილაკების დიამეტრი უდრის 0,001 მმ-ს, ან უფრო მეტს. დაწვრილებითი ანალიზისათვის დიაპაზონის ზომებს ყოფენ ფრაქციებათ. ნაწილაკების ერთიანი კლასიფიკაცია არ არსებობს. გრანულომეტრიული შედგენილობა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) W C Krumbein & L L Sloss, Stratigraphy and Sedimentation, 2nd edition (Freeman, San Francisco, 1963).
აბრეშუმა

აბრეშუმა (ლათ. Cuscuta) — ერთწლოვანი სარეველა მცენარეების გვარი აბრეშუმასებრთა ოჯახისა. ფესვი და ნამდვილი ფოთოლი აბრეშუმას არ აქვს. პატრონმცენარეს ეკვრის ხვიარა ღეროზე განლაგებული მისაწოვრებით და იკვებება მის ხარჯზე. ყვავილი წვრილი, ვარდისფერი ან თეთრი აქვს. თესლი გაღივების უნარს ინარჩუნებს 3-10 წლამდე. აბრეშუმა გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე. აღსანიშნავია საქართველოში ფართოდ გავრცელებული ევროპული აბრეშუმა (ლათ. Cuscuta europaea), ამერიკული აბრეშუმა (ლათ. Cuscuta arvensis), სამყურას აბრეშუმა (ლათ. Cuscuta epithymum), წიწაკის აბრეშუმა (ლათ. Cuscuta obtusiflora). მავნე და საკარანტინო მცენარეა. აზიანებს სამყურას, იონჯას, სელს, წიწაკას, თამბაქოს, კარტოფილს, ჭარხალს, ცერცველას, ხახვს და სხვა. გვხვდება სარეველა მცენარეებზეც. აბრეშუმას ზოგიერთი სახეობა შხამიანია და საკვებში მოხვედრისას შეიძლება მოწამლოს ცხოველი. ბრძოლის ღონისძიებანი: სათესლე მასალის გაწმენდა, დასარევლიანებული ნაკვეთების მოთიბვა აბრეშუმას თესლის შემოსვლამდე და ნათიბის დაწვა, გადაბარვა, გადახვნა, ჰერბიციდებით შეწამვლა. ქეშელაშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34.
ჰიდროგრაფია

ჰიდროგრაფია 1) ხმელეთის ჰიდროლოგიის ნაწილი, რომელიც აღწერს ცალკეულ წყლის ობიექტებს (მდინარეებს, ტბებს, წყალსაცავებს, ჭაობებს, მყინვარებს) და სწავლობს დედამიწაზე წყლის განაწილების გეოგრაფიულ კანონზომიერებებს, წყლის რესურსებზე ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის გავლენას. 2) ოკეანოლოგიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ოკეანეებისა და ზღვების ქვაბულებს, სანაოსნო ტრასებს და სხვ. გამოიმუშავებს ნაოსნობისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის საშუალებებს. წყლის ობიექტების შესახებ ინფორმაციის შეკრებისას მიმართავენ ჰიდროგრაფიულ აგეგმვას. დასავლეთ ევროპაში ჰიდროგრაფიული კვლევები დაიწყო XVIII საუკუნეში, ამერიკაში კი — XIX საუკუნეში. საქართველოს სახელმწიფო ჰიდროგრაფიული სამსახური ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 649.
აბრეშუმა აკაცია

აბრეშუმა აკაცია, ლენქორანული ალბიცია (ლათ. Albizzia julibrissin) — ხე მიმოზისებრთა ოჯახისა. სიმაღლე — 15 მ. ფოთოლმცვივანია, უეკლო. აქვს ქოლგისებრი ვარჯი, მომწვანო გლუვი ქერქი, 24 სმ-მდე სიგრძის ორმაგ-კენტფრთართული ფოთლები, მოგრძო ასიმეტრიული ფოთოლაკები, მომწვანო-მოყვითალო ყვავილები ვარდისფერი მტვრიანებით. ყვავილედი რთულ საგველად ან ნახევარქოლგად შეკრებილი თავთავი ან თავაკია. ყვავილობს მაის-ივლისში. ნაყოფი ბრტყელი პარკია, მწიფდება ოქტომბერ-ნოემბერში. აბრეშუმა აკაცია იზრდება აზერბაიჯანში (თალიში) და ირანში (კასპიის ზღვის სანაპირო რაიონები), მთის ქვედა სარტყელში. როგორც დეკორატიული მცენარე მოშენებულია დასავლეთ ევროპის სამხრეთ ნაწილში, შუა აზიაში, ყირიმში, კავკასიაში, კერძოდ, საქართველოში. ზუგდიდის ბოტანიკურ ბაღში იზრდებოდა ლენქორანის აკაციის 1 ხნიერი ეგზემპლარი, რომელიც 1969 წელს ქარიშხალმა იმსხვერპლა. ამჟამად იქ არსებული რამდენიმე 607 წლიანი ეგზემპლარი წარმოადგენს ზემოაღნიშნულკი დაღუპული დედამცენარის თვითნათესს.მათ შორი ყველაზე დიდი აღწევს 4 მ, დიამეტრი 3,5 სმ, ვარჯის პროექცია – 3×4 მ. ჯანსაღად გამოიყურებიან. [წყარო არ არის მითითებული 825 დღე] ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34.
ბენის სავანა

ბენის სავანა ან მოხოსის ვაკე (ესპ. Llanura beniana) — ტროპიკული სავანის ტიპის ეკორეგიონი ჩრდილოეთ ბოლივიაში. მოიცავს 126 100 კმ² ტერიტორიას ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ასევე მეზობელი პერუსა და ბრაზილიის ტერიტორიის მცირე ნაწილებს. სავანის უდიდესი ნაწილი ბოლივიის ადმინისტრაციულ ერთეულების — ბენის, კოჩაბამბის, ლა-პასის, პანდოს და სანტა-კრუსის დეპარტამენტების ტერიტორიებზეა. რეგიონი წარმოადგენს ამაზონის აუზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეს. აქ გაედინება ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე წარმოქმნილი უამრავი მდინარე. შემოსაზღვრულია ტროპიკული და ამაზონის ნესტიანი ტყეებით. სავანის კლიმატი ტროპიკულია. განირჩევა წვიმიანი და მშრალი სეზონები. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლი აღმოსავლეთ ნაწილში 1300 მმ-ს შეადგენს, დასავლეთ ნაწილში 2000 მმ-ს. სავანის ტერიტორია დასახლებული იყო კოლუმბამდელ პერიოდში. აღმოჩენილია სასოფლო-სამეურნეო არხები, ასევე ნაგებობები, რომლებიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია და რომლებიც ზომებით გიზის პირამიდას არ ჩამორჩებოდნენ. Beni savanna (World Wildlife Fund) ↑ Mann, Charles C. (2008-09-29). „Ancient Earthmovers of the Amazon“. Science. American Association for the Advancement of Science. 321 (5893): 1150. doi:10.1126/science.321.5893.1148. PMID 18755950.
Parlophone

Parlophone — ბრიტანული ხმისჩამწერი ლეიბლი. იგი ცნობილი გახდა 1960-იან წლებში, ჯგუფ The Beatles-ს პირველი რვა ალბომის გამოცემით. ეს კომპანია 1896 წელს კარლ ლინდსტრომის მიერ დაარსდა. ლეიბლის ცნობილ კლიენტებს შორის არიან ან იყვნენ: Alice in Chains All Saints Athlete Babyshambles Bat for Lashes Bliss Blur Coldplay Duran Duran Gorillaz Interpol Mansun Pet Shop Boys Queen + Paul Rodgers Queen Supergrass The Chemical Brothers The Good, the Bad and the Queen The Verve ბევერლი ნაიტი The Beatles კაილი მინოუგი პოლ მაკ-კარტნი ტინა ტერნერი ჯონ ლენონი Parlophone-ის MySpace გვერდი Parlophone საიტზე YouTube
გრეგორიო პაჩეკო

გრეგორიო პაჩეკო (ესპ. Gregorio Pacheco Leyes, დ. 29 ოქტომბერი, 1823, პოტოსი, ბოლივია — გ. 11 დეკემბერი, 1899, პოტოსი, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1884-1888 წწ. თანამდებობა დაიკავა 1884 წლის 3 სექტემბერს — დატოვა 1888 წლის 15 აგვისტოს. ბოლივიის პრეზიდენტი გრეგორიო პაჩეკოს ბიოგრაფია დაარქივებული 2010-01-09 საიტზე Wayback Machine.
აბრეშუმის დიდი გზა

აბრეშუმის დიდი გზა (ჩინ.: 絲綢之路; გამარტ. ჩინ. 丝绸之路; სპარს. راه ابریشم; თურქ. İpekyolu; ყირგ. Жибек жолу) — ტრანსკონტინენტური სავაჭრო-საქარავნო გზა, რომელიც ჩინეთს ხმელთაშუა და შავი ზღვების სანაპიროებთან აკავშირებდა. ამ გზით ვაჭრობას დასაბამი მიეცა ძვ. წ. II საუკუნეში. აბრეშუმის დიდი გზა იწყებოდა სიანში. ქ. დუნხუანიდან იგი ორ განშტოებად მიემართებოდა დასავლეთისაკენ. ორივე გზა - პირველი ლობნორის ტბის ჩრდილოეთით ქ. ტურფანის, მეორე კი იმავე ტბის სამხრეთით ქ. ხოტანისა და ქ. იარქენდის გავლით - ქ. კაშგარში იყრიდა თავს. აქედან ჩრდილოეთის გზა კასპიის ზღვით უკავშირდებოდა ამიერკავკასიას, გადაკვეთდა საქართველოს და ფასისიდან შავი ზღვით ბიზანტიანსა და რომს აღწევდა. მეორე გზა კაშგარიდან ბალხსა და ჩრდილოეთ ირანზე გავლით შუამდინარეთისაკენ, იქიდან კი ხმელთაშუა ზღვის ნაპირებისაკენ მიემართებოდა. აბრეშუმის დიდი გზით უმთავრესად გაჰქონდათ მაღალხარისხოვანი ჩინური აბრეშუმი, რომლის მთავარი მომხმარებელი რომის წარჩინებულები იყვნენ. აბრეშუმის ექსპორტი რომში (შემდეგ ბიზანტიაში) ახლო აღმოსავლეთის დიდი სახელმწიფოების - პართიისა და მოგვიანებით სასანიანთა ირანის - შუამავლობით ხორციელდებოდა. ჩინური აბრეშუმის შეტანა რომს ყოველწლიურად 100 ათასი სესტერციუსი უჯდებოდა. ჩინეთიდან შეჰქონდათ აგრეთვე ოქრო. აბრეშუმის დიდი გზის იმ მონაკვეთისათვის, რომელიც ახლო აღმოსავლეთზე გადიოდა, რომსა და ბიზანტიას საუკუნოვანი ომები ჰქონდათ ჯერ პართიასთან, შემდეგ სასანიანთა ირანთან (აღსანიშნავია, რომ აბრეშუმის დიდი გზის მარშრუტები პართიაში სახელმწიფო საიდუმლოებად ითვლებოდა). VII-IX საუკუნებში ამ გზით შემოტანილი საქონლით ვაჭრობას არაბთა სახალიფო უწევდა კონტროლს. შემდეგ მასზე მონღოლებმა დაამყარეს მონოპოლია. აბრეშუმის დიდი გზამ მნიშვნელობა დაკარგა XVII საუკუნის მიწურულში, როდესაც ევროპელებმა საბოლოოდ აითვისეს საოკეანო გზა აფრიკის შემოვლით. აბრეშუმის დიდმა გზამ ხელი შეუწყო ეკონომიკურ და კულტურულ ურთიერთობის განვითარებას აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის. ამ გზით შევიდა ჩინეთში მინა, ფუფუნების საგნები, გავრცელდა ზოგიერთი კულტურული მცენარე, არაბული ცხენი და სხვა, შეაღწია აგრეთვე რელიგიურმა და ფილოსოფიურმა მოძღვრებებმა (ბუდიზმი, მანიქეველობა, იუდაიზმი, ისლამი, ნესტორიანელობა). ამიერკავკასიის ძველი სავაჭრო-სატრანზიტო გზები ჩოჩიევი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34-35.
ბიოცენოზი

ბიოცენოზი (ბერძნ. βίος — სიცოცხლე და κοινός — საერთო) — იმ მცენარეთა, ცხოველთა და მიკრობთა ერთობლიობა, რომლებიც ხმელეთის ან წყალსატევის რომელიმე უბანში სახლობენ და გარკვეული დამოკიდებულება აქვთ როგორც ერთიმეორესთან, ისე გარემოს აბიოტურ ფაქტორებთან. ტერმინი ბიოცენოზი შემოიღო გერმანელმა ბიოლოგმა კარლ მებიუსმა (1877). ბიოცენოზი ბიოგეოცენოლოგიის ორგანიზმთა კომპლექსია, რომელიც ყალიბდება არსებობისათვის ბრძოლის, ბუნებრივი გადარჩევისა და ევოლუციის სხვა ფაქტორთა გავლენით. ნივთიერებათა ბიოგენურ მიმოქცევაში მონაწილეობის მიხედვით ბიოცენოზში განირჩევა ორგანიზმთა შემდეგი ჯგუფი: პროდუცენტები (წარმომქმნელები) - ავტოტროფული ორგანიზმები, რომლებიც არაორგანული ნივთიერებისაგან ორგანულს ქმიან. ყველა ბიოცენოზში ძირითადი პროდუცენტებია მწვანე მცენარეები. პროდუცენტების მოქმედება განაპირობებს ბიოცენოზში ორგანულ ნივთიერებათა დაგროვებას. კონსუმენტები (მომხმარებლები) - ჰეტეროტროფული ორგანიზმები, რომლებიც ავტოტროფულთა ხარჯზე იკვებებიან. პირველი რიგის კონსუმენტებია ბალახის მჭამელი ცხოველები, აგრეთვე პარაზიტული ბაქტერიები, სოკოები და სხვ. უქლოროფილო მცენარეები, რომლებიც ცოცხალი მცენარეების ხარჯზე ვითარდებიან. მეორე რიგის კონსუმენტებია მტაცელბები და ბალახის მჭამელი ორგანიზმების პარაზიტები. არიან მესამე და მეოთხე რიგის კონსუმენტებიც (ზეპარაზიტები, სუპერპარაზიტები და მათი მსგავსნი), მაგრამ კვების ჯაჭვებში 5 რგოლზე მეტი არ არის. ყოველ მომდევნო ტროფიკულ დონეზე ბიომასის რაოდენობა მკვეთრად კლებულობს. ბიოცენოზში ორგანიზმების ურთიერთკავშირი მრავალგვარია. გარდა ტროფიკული კავშირისა, რომლებიც განსაზღვრავს კვების ჯაჭვს, არსებობს ისეთი კავშირებიც, სადაც ზოგი ორგანიზმი სხვა ორგანიზმისათვის სუბსტრატია (ტოპიკური კავშირები), ქმნის მიკროკლიმატს და სხვ. ხშირად ბიოცენოზში შეინიშნება სახეობათა ისეთი ჯგუფები, რომლებიც დაკავშირებული არიან გარკევულ სახეობასთან და მთლიანად მასზე არიან დამოკიდებული (კონსორციები). ბიოცენოზი იყოფა უფრო მცირე დაქმვემდებარებულ ერთეულებად — მეროცენოზებად, ე.ი. კანონზომიერად ჩამოყალიბებულ კომპლექსებად, რომლებიც მთლიანად ბიოცენოზეა დამოკიდებული (მაგ.: მუხნარში ლპობადი მუხის ძირკვში მობინადრეთა კომპლექსი). ბიოცენოზი დიალექტიკურად განვითარებული ერთიანობაა. იცვლება მასში შემავალი კომპონენტების ცხოველმოქმედებით, რაც განაპირობებს ბიოცენოზის კაონონზომიერ ცვალებადობასა და შენაცვლებას (სუქცესიები), რომლებიც შეიძლება გამოიწვიონ მკვეთრად დარღვეული ბიოცენოზის აღდგენა. ცნობილია გაჯერებული და გაუჯერებელი ბიოცენოზებიც. გაჯერებულ ბიოცენოზში ყველა სასიცოცხლო ნიში დაკავებულია და ახალი სახეობის შესახლება შეუძლებელია, თუ არ მოისპო ან არ გაძევდა რომელიმე იქ არსებული კომპონენტი. გაუჯერებელ ბიოცენოზში შესაძლებელია ყოველგვარი სახეობის შესახლება იქ არსებული კომპონენტის გაუძევებლად. ადგილსამყოფელი ფოტოსინთეზი პარაზიტიზმი სიმბიოზი ბიოცენოზი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 397. Tischler W., Synökologie der Landtiere, Stuttg., 1955; Balogh J.. Lebensgemeinschaften der Landtiere, Bdpst — B., 1958; Kormondy Е. J., Readings in ecology, L., 1965; Кашкаров Д. Н., Основы экологии животных, 2 изд., Л., 1945; Гиляров М. С., Вид, популяция и биоценоз, "Зоологический журнал", 1954, т. 33, в. 4; Наумов Н. П., Экология животных, 2 изд., М., 1963; Одум Е., Экология, М., 1968.
აბრეშუმის პარკი

აბრეშუმის პარკი — წვრილი ბოჭკოს ნახვევი, რომელსაც აბრეშუმის ჭია იკეთებს გარშემო ჭუპრად გადაქცევამდე. პარკს ჭია ახვევს აბრეშუმის ძაფისაგან, რომელსაც გამოყოფს აბრეშუმის გამომყოფი ჯირკვლებიდან. პარკის ახვევას ჭია სამ დღე-ღამეს უნდება. ამ ხნის განმავლობაში გამოყოფს 1500 მეტრამდე ძაფს. აბრეშუმის პარკი შეიძლება იყოს ყვითელი, თეთრი, მომწვანო, ვარდისფერი. ფორმის მიხედვით — მრგვალი, ოვალური, წელიანი, თავწვეტიანი, ფორმაცა და ფერიც დამოკიდებულია აბრეშუმის ჭიის ჯიშზე. ხარისხობრივად აბრეშუმის პარკი სამი კატეგორიისაა: ხარისხობრიცი ნარევი (რჩეული, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხა), წუნი და შავი ჩხარი. დოლიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 35.
მიმღეობა

მიმღეობა (აგრეთვე პარტიციპი) — ზმნისგან ნაწარმოები უუღლებელი ფორმა, რომელიც იბრუნვის და წინადადებაში გამოიყენება ზედსართავ სახელად. აქვს როგორც სახელის, ისე ზმნის ნიშნები. სახელის ნიშნებიდან მას მიღებული აქვს ბრუნვისა და რიცხვის ფორმები, ზმნისაგან - გვარი, დრო, ასპექტი, მიმართულება (გეზი და ორიენტაცია). მიმღეობის საწარმოებლად გამოიყენება მარტო თავსართი (მ-, მა-, სა-, ნა-, ნე-), მარტო ბოლოსართი (-ულ-), ან თავსართ-ბოლოსართი (მ-ელ-, მ-არ-, მა-ელ-, მ-რე-, სა-ელ-, სა-არ- და ა.შ.). არსებობს მოქმედებითი ანუ სასუბიექტო (მშენებელი), ვნებითი ანუ საობიექტო (დასაწერი) და საშუალო გვარის (გაბედული) მიმღეობები. მიმღეობას აქვს დროის კატეგორია. (ნახნავი წარსული დროა, მშენებელი ახლანდელი დრო, დასამთავრებელი მომავალი დრო. სტატიკური და ერთპირიანი ზმნებისაგან ნაწარმოებთ დრო არ გააჩნიათ (საყვარ-ელ-ი), აღინიშნება ადგილი (სა-რბი-ელ-ი) ან მოქმედების ადგილი (სა-ხვნელ-ი) ბევრი მიმღეობა არსებით სახელადაა ქცეული (მხატვარი, მწერალი, მკურნალი, მასწავლებელი, მეგობარი და სხვა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 704.
ზურაბ ნარმანია

ზურაბ ნარმანია (დ. 20 იანვარი, 1955, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 12 აგვისტო, 2000, თბილისი, საქართველო) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი, ესეისტი. ზურაბ კოკის ძე ნარმანია დაიბადა 1955 წლის 20 იანვარს, ქალაქ თბილისში. 1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. პირველი ლექსები: „ჩემი სახლია...“, „მიიძინებენ ლაჟვარდების ლურჯი ბაღები...“, „სივრცის მსუბუქი...“, „ღამეს მშიერი მისდევს ავაზა...“, „თუმცა არ ვიცი...“ გამოაქვეყნა ჟურნალ ცისკრის 1977 წლის მეოთხე ნომერში. პირველი პოეტური კრებული „უსაფეხურო კიბე“ 1986 წელს გამოსცა „მერანშ“. 1992 წელს ამავე გამომცემლობამ დასტამბა ზურაბ ნარმანიას მიერ თარგმნილი აბდურახმან ავტორხანოვის „სტალინის სიკვდილის საიდუმლო“, ხოლო 1998 წელს წიგნად გამოსცა ქართულად თარგმნილი მაქსიმილიან ვოლოშინის პოემა „კაენის გზით“ (მატერიალური კულტურის ტრაგედია). 1983–2000 წლებში იყო ჟურნალ „ცისკრის“ თანამშრომელი. გარდაიცვალა 2000 წლის 12 აგვისტოს. „უსაფეხურო კიბე“, „მერანი“, 1986 „მფრინავი ჭიანჭველა“, გამომცემელი: ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქცია, 2001 აბდურახმან ავტორხანოვი – „სტალინის სიკვდილის საიდუმლო“, „მერანი“, 1992 მაქსიმილიან ვოლოშინი – „კაენის გზით“ (მატერიალური კულტურის ტრაგედია) (პოემა), „მერანი“, 1998 ზურა (ლიკა ქავჟარაძის პარტნიორი) – სატელევიზიო მუსიკალური ფილმი „სიყვარული, ივერია და...“, კომპანია „ქართული ტელეფილმი“, რეჟისორი – ზაალ კაკაბაძე – 1975 1998 წლის 7 მარტს დაჯილდოებულია „ღირსების ორდენით“, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება # 132 (ჟურნალ „ცისკრის“ 150 წლის იუბილესთან დაკავშირებით — საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკის“ 1998 წლის 15 მარტის ნომერში). ფილმოგრაფია დაარქივებული 2012-03-15 საიტზე Wayback Machine. კადრები ფილმიდან „სიყვარული, ივერია და...“ დრო ერთხელ მოცემული[მკვდარი ბმული] მწვერვალები არ ჩამოვლენ, მწვერვალებზე ადიან[მკვდარი ბმული] ბიბლიოგრაფია ↑ http://geocinema.ge//ka/persons/3279
თუთის აბრეშუმხვევია

თუთის აბრეშუმხვევია, აბრეშუმის პეპელა (ლათ. Bombyx mori) — პეპელა ნამდვილი აბრეშუმხვევების (Bombycidae) ოჯახისა. განვითარების ფაზებია: კვერცხი (გრენა), ჭია (მუხლუხი, მატლი), ჭუპრი, პეპელა. გრენის ფაზაში ჩანასახი ვითარდება. არამოზამთრე გრენა იმავე წელიწადს გვაძლევს ჭიას, ხოლო მოზამთრე — დიაპაუზის გავლის შემდეგ მომავალ წელიწადს. გრენიდან გამოსული ჭია მაშინვე იწყებს ჭამას, იზრდება და აგროვებს საკვებს მომდევნო ფაზებისათვის და აბრეშუმის პარკის გასაკეთებლად. 25–30 დღეს ცოცხლობს. ამ პერიოდში 4-ჯერ იცვლის კანს და 5 სხვადასხვა ასაკს გადის. იკვებება თუთის ფოთლით. ერთი ჭია სიცოცხლეში 20–25 გ ფოთოლს ჭამს. თუთის აბრეშუმხვევიას სხეული წაგრძელებულია, თითქმის ცილინდრული ფორმა აქვს, შეიცავს სეგმენტებს და შედგება თავის, მკერდისა და მუცლისაგან. მე-5 ასაკში ჭიის სქესის გარკვევა ადვილია: დედალს მუცლის ქვედა მხარეს, მერვე და მეცხრე სეგმენტზე, აქვს ოთხი პატარა ლაქა შუაში წერტილებით, რომლებსაც იშივატის დიკოები ეწოდება. ჭია საძაფე (აბრეშუმგამომყოფი) ჯირკვლებიდან პირველივე ასაკიდან გამოყოფს აბრეშუმის ძაფს, ხოლო მე-5 ასაკში ჯირკვლები ინტენსიურად ეზრდება და სხეულის საერთო მასის 40%-ს აღწევს. ამის შემდეგ ჭია წყვეტს კვებას, ადის ცახზე და ახვევს პარკს. ეს პროცესი 3 დღეს გრძელდება. პარკში ჭია ჭუპრად იქცევა. ეს მეტამორფოზის ფაზაა. ჭუპრს თითისტარისებრი ფორმა აქვს, ჯერ ყვითელია, შემდეგ — მუქი ყავისფერი, 10–15 დღეს ცოცხლობს. მისგან გამოსული პეპელა ზრდასრული ფაზაა. პეპლის ფუნქციაა გამრავლება, ფრენის უნარი მას დაკარგული აქვს. მამალი უფრო აქტიურად მოძრაობს. პეპელა უმთავრესად მოთეთროა, მისი სხეული მთლიანად დაფარულია ქერცლით. დედალი პეპელა 500–700 გრენს დებს და 10–15 დღეს ცოცხლობს. თუთის აბრეშუმხვევიას ჯიშები განსხვავდებიან წარმოშობის ადგილის მიხედვით, ჭიის ფაზების ხანგრძლივობით, გრენის ზომით, შეფერილობით, პარკის სიდიდით, წონით, ფორმით, ფერით, მარცვლოვნებით და სხვა. გეოგრაფიული წარმომავლობის მიხედვით არის თუთის აბრეშუმხვევიას იაპონური, ჩინური, ევროპული, მცირეაზიური, კავკასიური და სხვა ჯიშები. ვოლტინურობის მიხედვით — მონოვოლტინური (იძლევა 1 თაობას), ბოვოლტინური (იძლევა 2 თაობას) და პოლივოლტინური (იძლევა რამდენიმე თაობას). საქართველოში უმთავრესად გავრცელებულია ადგილობრივი გამოყვანილი თეთრპარკიანი ჯიშები: „იმერული“, „კახური“, „თბილნიიშ-3“, „ქართლი“, „თბილისური“, „ჩინებული“, „ივერია“ და ძირითადად მათი ჰიბრიდები. გოგელია, ე., სანაძე, ნ., ღვინეფაძე, შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 6. ↑ გოგინაშვილი ნ., დიდმანიძე ე., კერესელიძე მ. და სხვ., მოკლე ენტომოლოგიური ორენოვანი ნომენკლატურული ლექსიკონი : ლათინურ-ქართული, ქართულ-ლათინური, თბ.: „უნივერსალი“, 2012. — გვ. 27.
ალტიპლანო

ალტიპლანო (ესპ. Altiplano — მაღალი ვაკე) — მაღალი ვულკანური, უდაბნო და ნახევარუდაბნო პლატო სამხრეთ ამერიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, იქ, სადაც ანდები ყველაზე განიერია. წარმოადგენს დედამიწაზე ყველაზე განიერ, მაღლა მდებარე პლატოს ტიბეტის შემდეგ. ტიტიკაკას ტბა სწორედ ალტიპლანოში მდებარეობს. ალტიპლანო ცენტრალური ანდების შიგა ნაწილია, რომელიც იკავებს ჩრდილოეთი არგენტინისა და ჩილეს, დასავლეთ ბოლივიისა და სამხრეთ პერუს ტერიტორიებს. მისი საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 3 750 მეტრია, ოდნავ ნაკლები, ვიდრე ტიბეტის მთიანეთი. ტიბეტისგან განსხვავებით, ალტიპლანო გამოირჩევა აქტიური ვულკანების მთელი მასივით, ძირითადად დასავლეთ ნაწილში, ცენტრალურ ვულკანურ ზონაში. აქ მდებარეობს ისეთი ვულკანები, როგორებიცაა: ამპატო (6288 მ), ნევადო-სახამა (6542 მ), პარინაკოტა (6348 მ), გუალიატირი (6071 მ), უტურუნკუ (6008 მ), ლიკანკაბური (5916 მ). ვულკანებით ასევე გამოირჩევა ალტიპლანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი კორდილიერა-რეალი. ალტიპლანოს სამხრეთ დასდავლეთით მდებარეობს ატაკამა, მსოფლიოში ყველაზე მშრალი უდაბნო, ხოლო აღმოსავლეთით — ამაზონის ჯუნგლები. პლეისტოცენის ეპოქის სხვადასხვა დროს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი ალტიპლანო დაფარული იყო ვრცელი ტბებით. დღეს მათი ნარჩენებია ტიტიკაკა პერუ-ბოლივიის საზღვარზე, მინერალების მაღალი შემცველობის ტბები პოოპო, სალარ-დე-უიუნი და კოიპასა სამხრეთ ბოლივიის ორუროს დეპარტამენტში. ეს სამი უკანასკნელი მსოფლიოში უდიდესი მარილის აუზებია. ალტიპლანოში კლიმატი ცივი, ნახევრად-მშრალიდან მშრალში გარდამავალია. საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს 3 °C-დან (დასავლეთით) 12 °C-მდე (ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს). ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელიც 200 მმ-დან (სამხრეთ-დასავლეთით) 800 მმ-მდე (ტიტიკაკას სიახლოვეს) მერყეობს. მაქსიმალური ტემპერატურა 12 - 24 °C-ია, მინიმალური -20 °C. ალტიპლანოში მდებარე მთავარი, ყველაზე ცნობილი ქალაქია ბოლივიის ფაქტობრივი დედაქალაქი ლა-პასი. ანდები ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალტიპლანო Water resources of Chilean Altiplano დაარქივებული 2009-08-12 საიტზე Wayback Machine. Where Bolivia meets the sky დაარქივებული 2008-06-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ The Use of Solar Energy for Improving the Living Conditions in Altiplano/Argentina. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-19. ციტირების თარიღი: 2011-03-28. ↑ Andes map. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-09-24. ციტირების თარიღი: 2011-03-28.
კორდილიერა-რეალი

კორდილიერა-რეალი (ესპ. Cordillera Real) — მთათა სისტემა სამხრეთ ამერიკაში, ალტიპლანოს მთიანეთში, ბოლივიაში. მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ბოლივიის დედაქალაქ ლა-პასის აღმოსავლეთით. გადაჭიმულია 125 კმ სიგრძეზე და 20 კმ სიგანეზე. აგებულია გრანიტით და გამოირჩევა დანაოჭებით. სისტემაში მდებარეობს ექვსი ისეთი მწვერვალი, რომელთა სიმაღლეც 6000 მეტრზე მაღალია: პიკო-დე-ნორტე (6070 მ) ილიამპუ (6368 მ) ანკოუმა (6427 მ) ჩაჩაკომანი (6074 მ) ილიმანი (6438 მ) Мала гірнича енциклопедія: В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: «Донбас», 2004. ISBN 966-7804-14-3 კორდილიერა-რეალი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა ↑ Travel map of the Andes. Nelles Map. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-09-24. ციტირების თარიღი: 2010-12-10.
სტატისტიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი სტატისტიკა შეიძლება ნიშნავდეს: სტატისტიკა – მეცნიერება მონაცემების შეგროვების, დამუშავების, პრეზენტაციის, ანალიზისა და მათგან დასკვნების გაკეთების შესახებ სტატისტიკა – ზომადი ფუნქცია დაკვირვებებიდან
ილიამპუ

ილიამპუ (ესპ. Illampu) — მწვერვალი ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის ჩრდილოეთში, ტიტიკაკას ტბის აღმოსავლეთით, მასზე ოდნავ მაღალი მთის, ანკოუმას ჩრდილოეთით, ქალაქ სორატის სიახლოვეს. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6368 მეტრია და ბოლივიის სიმაღლით მეოთხე მწვერვალს წარმოადგენს. ილიამპუს მწვერვალი საკმაოდ მახვილია და მთამსვლელთათვის საკმაოდ ძნელად დასაპყრობი. მასზე პირველი ასვლა 1928 წლის 7 ივნისს, გერმანელებისა და ავსტრიელების მიერ განხორციელდა. ილიამპუ ილიამპუ, www.peakware.com დაარქივებული 2011-05-14 საიტზე Wayback Machine.
სტატისტიკა (ფუნქცია)

სტატისტიკა წარმოადგენს სტატისტიკური შერჩევის გარკვეულ რიცხვით მახასიათებელს (მაგალითად, შერჩევითი საშუალო, მოდა ან მედიანა). მათემატიკური განსაზღვრის მიხედვით, სტატისტიკა ეწოდება ზომად ფუნქციას, რომელიც განსაზღვრულია შერჩევაზე. სტატისტიკა დამოუკიდებელია შერჩევის განაწილებაზე (ანუ მისი ფორმა ცნობილი უნდა იყოს შერჩევამდე).
ანკოუმა

ანკოუმა (ესპ. Ancohuma) — მწვერვალი ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის ჩრდილოეთში, ტიტიკაკას ტბის აღმოსავლეთით, მასზე ოდნავ დაბალი მთის, ილიამპუს სამხრეთით, ქალაქ სორატის სიახლოვეს. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6427 მეტრია და ბოლივიის სიმაღლით მესამე მწვერვალს წარმოადგენს. ილიამპუსგან განსხვავებით, ანკოუმას მწვერვალი უფრო ნაზია და მთამსვლელთათვის შედარებით ადვილად დასაპყრობი. მასზე პირველი ასვლა 1919 წლის 11 ივნისს განხორციელდა. ანკოუმა ანკოუმა, www.peakware.com დაარქივებული 2010-12-19 საიტზე Wayback Machine.