laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კოჭობა

კოჭობა (ლათ. Carpodacus) — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება დიდი (ლათ. Carpodacus rubicilla) და ჩვეულებრივი კოჭობას (ლათ. Carpodacus erythrina) კავკასიური ქვესახეობები. ყველაზე ფართოდ ჩვეულებრივი კოჭობაა (ლათ. Carpodacus erythrina) გავრცელებული. მისი მასა 19-26 გრამს აღწევს. მამალი წითელია, მკერდზე უფრო კაშკაშა, ზურგი ჟოლოსფერია, ფრთები და ბოლო — მურა-წითელი. დედალი კოჭობა მორუხო-მურაა, სხეულის ქვედა მხარე უფრო ღია ფერისაა. ბინადრობს მთებში. გადამფრენია. ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 3-6 კვერცხს. იკვებება მცენარის თესლით, კენკრით, ყვავილებით, მწერებით. კუტუბიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 9.
კერნავე

კერნავე (ლიეტ. Kernavė) — ძველი ლიეტუველების დედაქალაქი თანამედროვე შირვინტოსის რაიონში, ვილნიუსიდან დასავლეთით 50 კმ-ში. მამასახლისთა ადმინისტრაციული ცენტრი, დღევანდელი მოსახლეობა შეადგენს - 307 ადამიანს (2001 წლის აღწერა). XIII საუკუნეში კერნავე წარმოადგენდა მსხვილ ქალაქს, სადაც 5 ციხესიმაგრე იყო აშენებული. დღეისათვის კი მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი, ყოფილი ქალაქის ადგილას კი ცხოვრობს დაახლოებით 200 ადამიანი. ამის მიუხედავად, ეს დასახლება ტურისტებისათვის დღემდე მიმზიდველია. 2004 წელს კარნავე იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობათა სიაში. წერილობით წყაროებში სახელის პირველი ხსენება (ლივონიის გარითმულ ქრონიკებში) 1279 წელს ხდება. გვხვდება ვერსიები Kernowe (1279 წ.), Kernow (1365 წ.), კერნოვო (XVI საუკუნე), კერნოვ (1689 წ.). „კერნავე“ მომდინარეობს მდ. კიარნავეს სახელიდან, რომელიც მდინარე ვილიას (ნერისი) მარჯვენა შენაკადია. Reconstruction of piliakalniai დაარქივებული 2012-03-21 საიტზე Wayback Machine. (ლიტვური) Lithuanian description of piliakalnis (in pdf) (ლიტვური) Atlas of Piliakalniai in Lithuania დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine. (ლიტვური) შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „კერნავე“ ვიკისაწყობში. კერნავე სურათები Flickr-ზე
განახლებადი ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო

განახლებადი ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო (ინგლ. International Renewable Energy Agency; შემოკლებით IRENA) — საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომლის მიზანია ხელი შეუწყოს განახლებადი ენერგის წყაროების გავრცელებას. კონკრეტულად კი წევქვეყნებს უწევს დახმარებას ფინანსური პრობლემების გადაჭრაში, ასევე ხელს უწყობს ტექნოლოგიებისა და ცოდნის გაცვლაში. International Renewable Energy Agency (IRENA)
მიტოზი

მიტოზი — უჯრედის არაპირდაპირი გაყოფა. მისი ხანგრძლივობა მთელი ციკლის 1/7–1/10 ნაწილს შეადგენს. მიტოზი ოთხი თანმიმდევრული ფაზისგან შედგება: პროფაზაში ქრომოსომები სპირალურად იხვევა, მოკლდება და პროფაზის ბოლოს მათი დანახვა სინათლის მიკროსკოპში შესაძლებელია. უჯრედის ცენტრის ორი ნაწილი ცენტრიოლები დაშორდებიან ერთმანეთს და მიემართებიან ერთმანეთის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ; მათ შორის წარმოიქმნება ცილოვანი ძაფები; ქრომოსომებს კარგად ეტყობა გაორმაგება; ბირთვის გარსი ქრება მეტაფაზაში ქრომოსომები განლაგდებიან უჯრედის ეკვატორულ სიბრტყეში და მიემაგრებიან ცილოვან ძაფებს. თითო პოლუსიდან წამოსული ცილოვანი ძაფები ემაგრება ქრომოსომის თითო ქრომატიდს. ანაფაზაში ქრომატიდები ერთმანეთს სცილდებიან და თითისტარას ძაფების მეშვეობით მიემართებიან უჯრედის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ. ტელოფაზაში ქრომოსომები დესპირალიზდება და ცუდად ჩანს სინათლის მიკროსკოპში. ციტოპლაზმის მემბრანული სტრუქტურებისგან წარმოიქმნება ბირთვის გარსი და ჩნდება ბირთვაკი (ბირთვში მოთავსებული მცირე ზომის სხეულაკი, რომელშიც ხდება რიბოსომების ნაწილაკების წარმოქმნა). ტელოფაზის დროს ციტოპლაზმაც იყოფა, რის შედეგადაც ორი შვილეული უჯრედი სცილდება ერთმანეთს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მიტოზი მიტოზის პროცესის მულტიმედიური მოდელი მიტოზის პროცესის მულტიმედიური მოდელი(2) მიტოზი სხვაობა - მიტოზი და მეიოზი[მკვდარი ბმული]
მანანა სანაძე

მანანა ვლადიმერის ასული სანაძე (დ. 28 სექტემბერი, 1953, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი-თურქოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2002). 1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის აღმოსავლეთის ქვეყნების ქვეყნათმცოდნეობის განყოფილება (თურქეთის ისტორიის სპეციალობით). 1975-1996 თსუ-ს საქართველოს ისტორიის კათედრა. ასპირანტი (1975—1978); კათედრის ლაბორანტი (1979—1982); კათედრის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1982—1989); კათედრის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი(1989—1996). 1992-1993 საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის აპარატის მთავარი სპეციალისტი. 1996-2003 თსუ-ს საქართველოს ისტორიის წყაროებისა და ისტორიოგრაფიის შემსწავლელი კვლევითი ლაბორატორიის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1998-დან შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის მზრუნველთა საბჭოს წევრი. 1999-2000 სამეცნიერო-ტექნიკური ლიცეუმის პრორექტორი ჰუმანიტარული განხრით. 1999-2000 საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კათედრის პროფესორი. 2004-იდან არის საქართველოს უნივერსიტეტის (2007 წლის ოქტომბრამდე საქართველოს საზოგადოებრივ მეცნიერებათა უნივერსიტეტი) რექტორი. 1980 დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 2002 წელს — სადოქტორო დისერტაციები. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა , მათ შორის 6 მონოგრაფია. გლეხობა დასავლეთ საქართველოში XV-XVII საუკუნეებში. ”მეცნიერება”, თბ. 1979; ქართლის ცხოვრება, წიგნი I, ”ზვარი”, თბ. 1992 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად); ქართლის ცხოვრება, წიგნი I, მეორე შევსებული გამოცემა, ”ნეკერი”, თბ. 1994 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად) ქართლის ცხოვრება, წიგნი II, მეორე შევსებული გამოცემა, ”ზვარი”, თბ. 1998 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად) საქართველოს ისტორია. ანტიკური ხანა და შუასაუკუნეები, ”საქართველოს მაცნე”, თბ. 2003 (თამაზ ბერაძესთან ერთად) ახალგაზრდა მეცნიერთა საუნივერსიტეტო პრემია, 1982 ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1970 ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1969
აკმიანე

აკმიანე (ლიეტუვ. Akmenė) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთში, აკმიანის რაიონში. განლაგებულია მდინარე დაბიკინეს მარჯვენა მხარეს. ფართობი 844 კმ2. 2007 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა 2 813 ადამიანს შეადგენდა, 2005 წელს კი 2 973-ს. წერილობით წყაროებში პირველად 1511 წელს იხსენიება. 1950—1962 წწ რაიონული ცენტრი იყო, რომელიც შემდგომ ნაუიოიი აკმიანეში გადაიტანეს.
ლიეტუვის კონსტიტუცია

ლიეტუვის კონსტიტუცია (ლიეტ. Lietuvos Respublikos Konstitucija) — ლიეტუვის რესპუბლიკის ძირითადი კანონი. მოქმედი კონსტიტუცია მიღებულია საერთო სახალხო რეფერენდუმზე 1992 წლის 25 ოქტომბერს. კონსტიტუცია შედგება 4 თავის, 154 მუხლისა და დასკვნითი ნაწილისაგან. კონსტიტუცია აწესრიგებს ლიეტუვის რესპუბლიკის სახელმწიფო მოწყობის საკითხებს. ლიეტუვაში XX საუკუნის განმავლობაში მოქმედებდა რამდენიმე დროებითი თუ მუდმივი კონსტიტუცია: 2 ნოემბერი 1918 - სახელმწიფო საბჭოს პრეზიდიუმმა მიიღო დროებითი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვით საკანონმდებლო ხელისუფლება გადავიდა სახელმწიფო საბჭოს ხელში, ხოლო აღმასრულებელი - პრეზიდიუმის ხელში. 1919 - დროებითი კონსტიტუცია. 10 ივნისი 1920 - დამფუძნებელმა სეიმმა მიიღო დროებითი კონსტიტუცია. 1 აგვისტო 1922 - მიირეს პირველი მუდმივი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვით სკანონმდებლო ხელისუფლების ორგანოდ აღიარებულ იქნა სეიმი, აღმასრულებელი ხელისუფლება გადაეცა - პრეზიდენტსა და მთავრობას, სეიმისა და პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 3 წლის ვადით. 15 მაისი 1928 - მიიღეს მეორე მუდმივი კონსტიტუცია, რომელმაც იურიდიულად გააფორმა 1926 მომხდარი გადატრიალების შემდეგ შექმნილი ავტორიტარული რეჟიმი. 12 მაისი 1938 - მიიღეს მესამე კონსტიტუცია. 25 აგვისტო 1940 - მიიღეს ლიტვის სსრ-ს "სტალინური" კონსტიტუცია. 1990 წლის 11 მარტამდე ლიეტუვაში მოქმედებდა სსრკ-ს 1977 წლისა და ლიტვის სსრ-ს 1978 წლის კონსტიტუციები. ლიტვის სსრ-ს უმაღლესმა საბჭომ 1990 წლის 11 მარტს მიიღო კანონი საბჭოთა კონსტიტუციის შეჩერებისა და 1938 წლის კონსტიტუციის აღდგენის შესახებ. ლიეტუვის რესპუბლიკის კონსტიტუცია Constitution of the Republic of Lithuania Lietuvos Respublikos Konstitucija
ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები

ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები (ლიეტ. Lietuvós ginkluótosios pájėgos) — ლიეტუვის რესპუბლიკის ჯარების ერთობლიობა, რომელიც მოწოდებულია სახელმწიფოს თავისუფლების, დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. შედგება სახმელეთო, სამხედრო-საზღვაო და სამხედრო-საჰაერო ძალებისგან. ცნება „ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები“ გამოიყენება ლიეტუვის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მიმართ, რომელიც 1990 წლიდან არსებობს, როდესაც ქვეყანამ სსრკ-ს დაშლის შემდეგ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ლიეტუვაში არსებულ შეიარაღებულ ძალებს 1236-1251 და 1263-1569 წწ. ლიტვის დიდი მთავრის ჯარები ეწოდებოდათ (ლიეტ. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės kariuomenė), 1569-1795 წწ — პოლონეთის გვირგვინის რესპუბლიკისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ჯარები (ლიეტ. Lenkijos Karunos ir Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės Respublikos kariuomenė), 1918-1940 წლებში — ლიეტუვის ჯარები (ლიეტუვ. Lietuvos kariuomenė). სამხარეო დაცვის სამინისტრო და მისი სამსახური თავდაცვის შტაბი ლიტვის დიდი მთავრის გედიმინასის სახელობის შტაბის ბატალიონი (ლიეტ. Lietuvos didžiojo kunigaikščio Gedimino štabo batalionas) სამხედრო მღვდლები (ლიეტ. Lietuvos kariuomenės Ordinariatas) საფინანსო და ქონებრივი სამსახური სამხედრო ვალდებულების მართვის სამსახური სამობილიზაციო დეპარტამენტი ინფრასტრუქტურის გაფართოების დეპარტამენტი კავშირისა და საინფორმაციო სისტემათა სამსახური ვილნიუსის ოფიცერთა სახლი ოპერატიული სამსახურების მე-2 დეპარტამენტი სამხედრო პოლიცია (ლიეტ. Karo policija) მთავარი სტატია: ლიეტუვის სახმელეთო ძალები. მთავარი სტატია: ლიეტუვის სამხედრო-საჰაერო ძალები. მთავარი სტატია: ლიეტუვის სამხედრო-საზღვაო ძალები. (ლიეტ. Specialiųjų operacijų pajegos) სოძ-სპეცოპერაციების ძალები (ლიეტ. SOJ vadovybė) სპეცრაზმი (ლიეტ. Ypatingosios paskirties tarnyba (YPT)) ლიტვის დიდი მთავრის ვიტაუტასის სახელობის მეტყევეთა ბატალიონი (ლიეტ. Vytauto Didžiojo jėgerių batalionas (VDJB)) სამხედრო მოცურავეთა სამსახური (ლიეტ. Kovinių narų tarnyba (KNT)) სპეცოპერაციების რგოლი (ლიეტ. Specialiųjų operacijų grandis (SOG)) (ლიეტ. Logistikos pajėgos) (ლიეტ. Mokymo ir doktrinų valdyba) სამხედრო-საინჟინრო სკოლა ლიეტუვის თავდაცვის სამინისტროს ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2015-05-14 საიტზე Wayback Machine. ლიეტუვის მსროლელთა კავშირის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2014-08-10 საიტზე Wayback Machine. ლიეტუვის ავიაციის მუზეუმი ლიეტუვის სამხედრო მუზეუმი დაარქივებული 2009-06-18 საიტზე Wayback Machine.
პლაკოდონტები

პლაკოდონტები (ლათ. Placodonta) — ზღვის ნამარხი ქვეწარმავლები სინაპტოზავრების ქვეკლასისა. მათი სხეულის (წაგრძელებული, კუსმაგვარი) სიგრძე 2,5 მ აღწევდა. ზურგი და მუცელი ჯავშნით ჰქონდათ დაფარული. ქალა მასიური, საკმაოდ მაღალი, წაგრძელებული ამ სამკუთხა, კიდურები — ფარფლებისებრი, დამოკლებული ფალანგებით, სამტვრევი ტიპისა. ცხოვრობდნენ ტრიასულ პერიოდში. მათი ნაშთები ნაპოვნია დასავლეთ ევროპაში. მჭედლიძე გ., ქსე, ტ. 8, გვ. 94, თბ., 1984 The Triassic World დაარქივებული 2016-02-22 საიტზე Wayback Machine. Palaeos დაარქივებული 2007-07-14 საიტზე Wayback Machine. Oceans of Kansas Palaeontology Mikko's Phylogeny Archive
პლატიბელოდონი

პლატიბელოდონი (ლათ. Platybelodon) — ძუძუმწოვრების გადაშენებული გვარი ხორთუმიანების ჯგუფისა. გარეგნულად ბეჰემოთს ჰგავდა. ქვედა ყბის წინა ნაწილი და ეშვებად ქცეული საჭრელი კბილები ნიჩბისებურად ჰქონდა განლაგებული და მომარჯვებული იყო მცენარეული საკვების ამოსაგლეჯად. ცოვრობდნენ მდინარისა და ტბის პირას. მათი ნაშთები ცნობილია ჩრდილოეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიის (ჩინეთი, მონღოლეთი) შუამიოცენური ნალექებიდან. მჭედლიძე გ., ქსე, ტ. 8, გვ. 102, თბ., 1984
პლატიოფსი

პლატიოფსი (ლათ. Platyops) — ნამარხი ამფიბიების გვარი ლაბირინთოდონტების ზერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 მ აღწევდა. ჰქონდათ სამკუთხა ფორმის ქალა, სახის ნაწილი წაგრძელებული და ვიწრო. ყბების გაგანიერებულ წინა ბოლოზე 10-მდე დიდი კბილი იყო განლაგებული, ნესტოები თვალბუდეებისაკენ გადანაცვლებული, უკანა კიდურები წინაზე გრძელი იყო, მუცელი ერთმანეთზე კრამიტისებურად დაწყობილი ოვალური ქერცლების ჯავშნით ჰქონდა დაფარული. ბინადრობდნენ მტკნარ წყალსატევებში. იკვებებოდნენ თევზით. ცხოვრობდნენ გვიანდელ პერმულ ეპოქაში. მჭედლიძე გ., ქსე, ტ. 8, გვ. 103, თბ., 1984
მინდაუგასი

მინდაუგასი მინდოვგი (ლიეტ. mintis — ფიქრი, ლიეტ. daug — ბევრი, ლიეტ. Mindaugas, პოლ. Mendog, ბელარ. Міндоўг; დ. დაახლ 1200 — გ. 12 სექტემბერი, 1263) — ლიტვის დიდი მთავარი 1235–1263 წლებში. პირველი და ერთადერთი ლიტველი მეფე 1253 წლიდან. გააერთიანა ლიტვის მიწები და დაიმორჩილა რუსეთის ქალაქები:ნოვგოროდოკი, სლონიმი, ვოლკოვისკი. 1244 წელს გაილაშქრა ლივონიის ორდენის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდა და იძულებული გახდა ზავი დაედო მასთან (1250 წ.), მიეღო კათოლიკობა (1250 წ.), ამის შემდეგ პაპის სახელით დიდ მთავრად აკურთხეს, მაგრამ იგი ლივონიის ორდენთან ომის განახლებისათვის ემზადებოდა. 1253 წელს მინდაუგასი დაუკავშირდა და დაუმოყვრდა გალიჩის მთავარს - დანიელს, აგრეთვე ვლადიმირ-სუზდალის დიდ მთავარს ალექსანდრე ნეველს. არმიამ დაამარცა ლივონიის ორდენი, მინდაუგასმა უარყო კათოლიკობა. მალე იგი ფეოდალთა შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.
ლიტვა-ბელარუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

ლიტბელი (რუს. Литовско-Белорусская Советская Социалистическая Республика, რუს. Советская социалистическая республика Литвы и Белоруссии) — საბჭოთა რესპუბლიკა, სახელმწოფოებრივი წარმონაქმნი, თანამედროვე ბელარუსისა და ლიეტუვის ტერიტორიებზე. შეიქმნა წითელი არმიის მიერ 1919 წლის თებერვალში და გაუქმდა ამავე წლის აგვისტოში. რესპუბლიკის დროშა წარმოადგენდა მართკუთხა წითელი ფერის ქსოვილს. ლიეტუვისა და ბელორუსიის გაერთიანების თაობაზე გადაწყვეტილება მიიღეს 1919 წლის 27 თებერვალს. Borzęcki Jerzy The Soviet-Polish peace of 1921 and the creation of interwar Europe. — Yale University Press, 2008. — P. 16. — ISBN 9780300121216.
იაგაილო

იაგაილო (ვლადისლავ II იაგაილო; ლიეტ. Jogaila Algirdaitis, პოლ. Władysław II Jagiełło, ბელარ. Ягайла; (დ. დაახლოებით 1351 — გ. 1 ივნისი, 1434) — ვიტებსის მთავარი; ლიტვის დიდი მთავარი (იაგაილო, 1377–1381) კეისტუტთან ერთად (პირველად), (1382–1392, მეორედ); პოლონეთის მეფე (ვლადისლავ II იაგაილო) - 1386–1434) - იაგელონების დინასტიის ფუძემდებელი. გედიმინასის შვილიშვილი, ოლგრედისა და მართლმადიდებელი თავადის ქალის იულიანა ტვერსკოის საყვარელი შვილი. ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში, ზოგიერთი მკვლევრის მოსაზრებით, მან მიიღო მართლმადიდებლობა და სახელი იაკობი (ამ სახელით მართავდა ვიატებსს); ისტორიკოსთა ნაწილი კი მიიჩნევს, რომ ის იყო წარმართი, მოგვიანებით მიიღო კათოლიციზმი და სახელი ვლადისლავი. იაგაილო მამის (ოლგრედი 1377წ.) გარდაცვალების შემდეგ დიდი მთავარი გახდა. მან ბრძოლა წამოიწყო კეისტუტისთან, რომელიც ბიძამისი იყო. იაგაილომ იგი ეშმაკურად მიიტყუა შეხვედრაზე და კრევსის ციხესიმაგრეში გამოკეტა, სადაც კეისტუტისი, ზოგიერთი ცნობებით დარდისგან დაიღუპა. არსებობს სხვა ვარაუდიც, რომ იგი გაგუდეს იაგაილოს ბრძანებით. ამბობენ, რომ იაგაილომ მისი მეუღლის ბირუტუს დახრჩობის ბრძანებაც გასცა. იაგაილოს ბიძაშვილი ვიტოვტი, მამასთან ერთად, კრევსის ციხესიმაგრეში იყო დატყვევებული. მან თავს ტევტონთა ორდენის მაგისტრთან გაქცევით უშველა და იაგაილოს წინააღმდეგ საბრძოლველად კავშირი გერმანელ რაინდებთან დაამყარა. ვიტოვტმა მდ. დუბისაზე შეთანხმებას მიაღწია. მან იაგაილო აიძულა უარი ეთქვა ჟმუდზე და 4 წლის განმავლობაში კათოლიკური სარწმუნოება მიაღებინა(1384). ლიტვის ისტორია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იაგაილო Bideleux, Robert (1998), A History of Eastern Europe: Crisis and Change, Routledge, ISBN 978-0-415-16111-4 Bojtár, Endre (2000), Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People, Budapest: Central European University Press, ISBN 978-963-9116-42-9 Delbrück, Hans (1990), The Barbarian Invasions: History of the Art of War, University of Nebraska Press, ISBN 978-0-8032-6447-2, https://books.google.com/?id=hdh4Elj-3WEC&pg=PA526 Deveike, Jone (1950), "The Lithuanian Diarchies", The Slavonic and East European Review 28 (71): 392–405
ზურაბ მამალაძე

ზურაბ მამალაძე (დ. 2 ოქტომბერი 1982, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის“ მეკარე. ზურაბ მამალაძემ საკლუბო კარიერა 1997 წელს, 15 წლის ასაკში უმეტესი ქართველი ფეხბურთელის მსგავსად თბილისის „დინამოში“ დაიწყო. ერთი წლის შემდეგ საფეხბურთო კლუბ „თბილისში“ ჩაირიცხა. შემდეგ სეზონში კი წნორის „მილანში“. 2004 წელს იგი ისევ თბილისის „დინამოში“ დაბრუნდა და სწორედ ამ დროს დაიწყო მისი კარიერული აღმასვლა. 2004 წელს დინამომ უეფა-ს თასზე თამაშის უფლება მიოპოვა და მამალაძესაც შანსი მიეცა მაღალ დონეზე ეთამაშა. „დინამოს“ მაშინდელმა მწვრთნელმა გია გეგუჩაძემ „ნიუკასლ იუნაიტედის“ წინააღმდეგ ძირითად შემადგენლობაში დააყენა, თუმცა ზურა, ისევე როგორც ბევრი მაშინდელი „დინამოელი“ გამოუცდელი იყო ასეთი მაღალი დონის თამაშებისთვის და ორი უპასუხო გოლი გაუშვა საკუთარ კარში. ზურაბ მამალაძემ ორი კვირის შემდეგ, ლისაბონის „სპორტინგის“ წინააღმდეგაც ითამაშა, თუმცა ამ მატჩში „დინამოს“ მეკარემ ოთხი უპასუხო გოლი გაუშვა. 2005 წელს ზურამ „დინამოსთან“ ერთად საქართველოს ჩემპიონობა მოიპოვა, მაგრამ ახალი სეზონიდან უმაღლეს ლიგაში ახალგადმოსულ „ბორჯომში“ გააგრძელა კარიერა. აქ გატარებული ერთი წლის შემდეგ ახლა საჩხერის „ჩიხურაში“ გადავიდა, შემდეგ ბოლნისის „სიონში“, სულ ბოლოს კი აზერბაიჯანში, საფეხბურთო კლუბ „გაბალაში“ ითამაშა. 2008 წელს ზურა საქართველოში, ზუგდიდის „მგლებში“ დაბრუნდა, სადაც ნახევარი სეზონი გაატარა და 2009 წლის იანვრიდან 2013 წლის იანვრამდე საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონში“ ირიცხებოდა. შემდეგ ითამაშა გორის „დილაში“ და საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდში“, 2014 წლის იანვრიდან მარტვილის „მერანის“ ფეხბურთელია. ზურაბ მამალაზემ სანაკრებო კარიერა 2004 წელს, კვიპროსის ოთხთა ტურნირზე დაიწყო. მისი პირველი მატჩი იყო სომხეთთან, რომელიც ქართველმა ფეხბურთელებმა 2:0 დათმეს. და საერთოდ, იმ ტურნირზე საქართველოს ნაკრებმა ძალიან ცუდი შთაბეჭდილება დატოვა. ახალი მწვრთნელის მოსვლის შემდეგ ზურას საერთოდ აღარ ეძლეოდა ნაკრები თამაშის შანსი. მხოლოდ 2009 წელს, ექტორ რაულ კუპერმა შეამჩნია ეს მეკარე და ნაკრებში გამოიძახა, თუმცა ამ პერიოდში მხოლოდ 1 მატჩის ჩატარების შანსი მიეცა. საქართველოს ჩემპიონი (3): 2004/2005, 2010/2011, 2011/2012, უმაღლესი ლიგა ფინალისტი (1): 2012/2013 საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012 საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2011/2012 საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2012/2013 პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური) პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)
გრიუნვალდის ბრძოლა

გრიუნვალდის ბრძოლა (გერმანულ ლიტერატურაში — ბრძოლა ტანენბერგთან) — „დიდი ომის“ (1409-1411) გადამწყვეტი ბრძოლა, რომელშიც პოლონეთ-ლიტვა-რუსეთის ჯარებმა 15 ივლისს ტევტონთა ორდენის ჯარები გაანადგურეს. მოკავშირეთა არმია (სარდალი პოლონეთის მეფე ვლადისლავ II იაგაილო; 32 ათასი კაცი) შედგებოდა პოლონელთა, ლიეტუველთა, რუსთა (მათ შორის უკრაინელები და ბელარუსები), უნგრელები, ვლახელების, ჩეხ-მორავიელებისა და თათართა რაზმებისაგან, ორდენის ჯარები (სარდალი დიდი მაგისტრი ულრიხ ფონ იუნგინგენი; 27 ათასი კაცი) – გერმანელი, ფრანგი და სხვა რაინდებისა და დაქირავებული რაზმებისაგან (შვეიცარიელები, ინგლისელები და სხვა). ბრძოლა ორდენის ბომბარდების ბათქით დაიწყო, მაგრამ მოკავშირეთა ჯარისათვის ზიანი არ მიუყენებია. თათართა მხედრობამ და ლიეტუველებმა ჯვაროსანთა მარცხენა ფრთას შეუტიეს. გერმანელმა რაინდებმა ისინი უკუაგდეს და უკან დაედევდნენ. მათ მარჯვენა ფრთაზე განლაგებული პოლონელებიც შეავიწროვეს. ამ კრიტიკულ მომენტში ბრძოლის ველზე დარჩენილმა რუსთა პოლკებმა შებოჭეს ჯვაროსანთა ნაწილები. ამასობაში იერიშზე გადავიდნენ პოლონელები, ლიეტუველებმაც მოახერხეს ძალთა გადაჯგუფება. დიდმა მაგისტრმა ბრძოლაში ჩართო რეზერვი, მაგრამ უშედეგოდ - ჯვაროსნები გარშემორტყმული აღმოჩნდნენ, მათი დიდი ნაწილი განადგურდა. ამ ბრძოლამ სასიკვდილო დარტყმა მიაყენა ტევტონთა ორდენს და საბოლოოდ აღკვეთა მისი აგრესია აღმოსავლეთში. ქსე, ტ. 3, გვ. 275, თბ., 1978 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გრიუნვალდის ბრძოლა Virtual trip - 360VR panoramic images from Grunwald დაარქივებული 2018-07-12 საიტზე Wayback Machine. Account by Jan Dlugosz, written sixty years after the battle 600th anniversary celebrations in 2010 დაარქივებული 2010-06-03 საიტზე Wayback Machine. Battle of Grunwald reenactment
პლეზიოზავრები

პლეზიოზავრები (ლათ. Plesiosauria), ნამარხი ქვეწარმავლების ქვერიგი. ცხოვრობდნენ შუა ტრიასული ეპოქიდან ცარცული პერიოდის ბოლომდე. მათი სხეულის სიგრძე 15 მ აღწევდა და 100-150 დისკოსებური მალისაგან შედგებოდა. კიდურები დიდ ფარფლებად იყო ქვეული, ჰქონდათ მოქნილი კისრები, თვალბუდისაკენ გადანაცვლებული ნესტოები, კონესური კბილები, ერთგვაროვანი ან დიფერენცირებული ეშვებად და უფრო წვრილ კბოლებად. პლეზიოზავრებს განეკუთვნება ელასმოზავრები, პლიოზავრები და სხვები. ცხოვრობდნენ ზღვის სანაპირო ზოლში. იკვებებოდნენ თევზებით. მათი ნაშთები ყველა კონტინენტზეა ნაპოვნი. განსაკუთრებით მრავალფეროვნადაა წარმოდგენილი დასავლეთ ევროპასა და ყოფილ სსრკ-ის იურულ ნალექებში. მჭედლიძე გ., ქსე, ტ. 8, გვ. 107, თბ, 1984
ნათლისღება

ნათლისღება — ახალი აღთქმის ერთ-ერთი უმთავრესი საიდუმლო და ქრისტიანული დღესასწაული, რომელსაც მართლმადიდებელ ეკლესიათა ნაწილი (6) 19 იანვარს აღნიშნავს. ამ დღეს, სახარების თანახმად, იოანე ნათლისმცემელმა მდინარე იორდანეში მონათლა იესო ქრისტე. ნათლისღების დღესასწაულზე წყლის კურთხევის მსახურება (დიდი აიაზმა) სრულდება და ნაკურთხი წყალი მთელი წლის განმავლობაში ინახება. ნათლისღება ის ძირითადი აქტია, რომლითაც ადამიანი ქრისტიანად ითვლება. ამ დღეს ასევე ღვთის განცხადება ეწოდება, რადგანაც სწორედ მაშინ განცხადდა პირველად წმინდა სამება: ძე ნათელს იღებდა, სულიწმიდა მტრედის სახით ჩანდა, ხოლო ციდან ისმოდა მამა ღმერთის ხმა: „ესე არს ძე ჩემი საყვარელი, რომელ მე სათნო ვიყავ”. ნათლობის რიტუალს წინ უძღვის კათაკმევლობის პერიოდი, რომლის განმავლობაში ახალმოქცეული ემზადება ნათლისღებისთვის, ეცნობა ძირითად ჭეშმარიტებებს, სწავლობს მრწამსს, ესწრება საკვირაო ლიტურგიას, ოღონდ არა ბოლომდე. კათაკმევლობის პერიოდი განსაზღვრული არ არის. ასევე განუსაზღვრელია ასაკი ადამიანისა, რომელიც ინათლება. ნათლისღება ხდება წყალში სამჯერ შთაფვლით ან სხურებით, უკიდურეს გამონაკლის შემთხვევებში — ქვიშით. ნათლობის რიტალს აღავლენს მღვდელი. მართლმადიდებლური მოძღვრების მიხედვით, მონათლული განიწმინდება ცოდვებისგან და ხდება ქრისტეს ეკლესიის წევრი. მართლმადიდებლობა ნათლისღებას სულიერ შობად, მეორედ დაბადებად მიიჩნევს და ის მხოლოდ ერთხელ ხდება ადამიანის ცხოვრებაში. „რელიგიები საქართველოში“, თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 125, ISBN 978-9941-0-0902-0. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 299. ↑ orthodoxy.ge
ანიკშჩიაი

ანიკშჩიაი (ლიეტ. Anykščiai, პოლ. Onikszty) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში, ანიკშჩიაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდ. შვიანტონის ორივე სანაპიროზე (ლიეტ. Šventoji, ნემანის აუზი), 52 კმ.-ში უტენიდან და 110 კმ.-ში ვილნიუსიდან. პანევეჟისი - შვიანჩიონელიაის ხაზზე, სარკინიგზო სადგურით. მეორე მსოფლიო ომის დროს, დაახლოებით, 4 ათ. ადამიანი ცხოვრობდა. 1968 წელს მოსახლეობა შეადგენდა თითქმის 7 ათ. ადამიანს, მოგვიანებით 13 ათ.-ს; მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას შედგენენ ლიეტუველები. ქალაქის სახელი მომდინარეობს მდ. ონიკშტიდან (ლიეტ. Anykšta), რომელიც ჩეადინება მდ. შვიანტოიში. ლიეტუვურ ენაში სახელი მრავლობით ფორმაშია, ამიტომაც არსებითი სახელის მსგავსად ბრუნება არ არის მიზანშეწონილი. ონიკშტების პირველი ხსენება დოკუმენტებში ხდება 1442 წელს. ქალაქსგარკვეული პრივილეგიები მიანიჭა პოლონეთის მეფე სტანისლავ ავგუსტმა 1792 წლის 17 იანვრის ხელმოწერით. 1795 წელს ქალაქის სტატუსი დაკნინდა და მხოლოდ 1938 წელს აღდგა მისი უფლებები. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ანიკშჩიაი იანკშჩაის რაიონი, ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-12-07 საიტზე Wayback Machine. გერბი 1792 წ. დაარქივებული 2008-04-06 საიტზე Wayback Machine.
ბირჟაი

ბირჟაი (ლიეტ. Biržai, პოლ. Birże) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში. წარმოადგენს პანევეჟისის მაზრის, ბირჟაის რაიონის, სამამასახლისოს და ფეოდალთა ადგილ-მამულების ადმინისტრაციულ ცენტრს. მდებარეობს ვილნიუსიდან ჩრდილოეთით 201 კმ-ში, ლატვიის საზღვართან ახლოს, შირვენის (ლიეტ. Širvėna) ტბასთან, მდინარეებზე აპაშჩია (ლიეტ. Apaščia) და აგლუონა (პოლ. Agluona). პანევეჟისიდან სარკინიგზო კვანძის საბოლოო სადგური (67 კმ; დაგებულია 1938 წ.). 1858 წელს მოსახლეობა შეადგენდა, დაახლოებით, — 2700 ადამიანს, 1897 წელს — 4 413, 1968 წელს — 10 ათ.-ს მიაღწია, 2005 წელს კი შეადგენდა —14 999 ადამიანს. ოფიციალური საიტი