laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლაკათხევის კოშკი

ლაკათხევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაკათხევში, მდინარე ლაკათხევის მარცხენა ნაპირას, წყაროაშვილების ეზოში. კოშკი ისტორიული ხადის სათავდაცვო სისტემის მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობაა. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, გვერდის კედელში, მიწიდან 4,5 მეტრზე. კარი სწორკუთხაა. დასავლეთით, მეორე სართულის სწორ კედელში გაჭრილია ასეთივე კარი, რომელიც კოშკზე ამ მხრიდან მოგვიანებით მიშენებული საცხოვრებელი ნაგებობის ბანზე გადიოდა. კოშკის მესამე, მეოთხე და მეხუთე სართულები ერთნაირია. სამივე სართულზე, დასავლეთით, თითო ვიწრო სარკმელია, რომლებსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სართულშუა გადახურვა ქვის ფილებისაა და დაყრდობილია ყოველი მომდევნო სართულის კედლების შეთხელებით შექმნილ საფეხურზე. სართულიდან სართულზე მოსახვედრად გადახურვაში მცირე ღიობებია მოწყობილი. მინაშენი გეგმით ტრაპეციის მსგავსი ორსართულიანი ნაგებობაა. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს. პირველ სართულზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში, გაჭრილია ვიწრო სწორკუთხა კარი. ჩრდილო-დასავლეთ კედელში ორი ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, სამხრეთ-დასავლეთ კედელში — ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში და ერთი სათოფური. მინაშენის მეორე სართული პირველის მსგავსია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთ კედელში აქვს. შესასვლელის ძირთან შემორჩენილია ხის კიბის საყრდენი ქვის კონსოლი. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 268.
შიო არაგვისპირელის სახლი

შიო არაგვისპირელის სახლი — ისტორიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანდილაანთკარის ცენტრალურ ნაწილში. აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. აქ დაიბადა და ბავშვობის წლები გაატარა ცნობილმა ქართველმა მწერალმა შიო არაგვისპირელმა. სახლი ერთსართულიანია, ერთოთახიანი. ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. აღმოსავლეთით ხის აივანი აქვს, მასზე სამხრეთიდან ორსაფეხურიანი კიბეა მიდგმული. აივანზე გამოდის ოთახის კარი და ფანჯარა. სახლს ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. ბერძენიშვილი ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 256-257.
მეჯილაურნის ეკლესია და კოშკი

მეჯილაურნის ეკლესია და კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მეჯილაურნიდან 1,5 კილომეტრზე, ხანდოსა და სოდევის ხევების შესართავთან, მთის თხემზე, ხელოვნურად გამაგრებულ ადგილზე. განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,9 x 5 მეტრი), ნაგებია საშუალო და მოზრდილი ზომის ქვის ფილებით, წყობის რიგები მეტ-ნაკლებად დაცულია. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა, მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილო კედელი, მონგრეულია დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები. შემორჩენილი კედლები 4,9 მეტრი სიმაღლისაა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, რომლის თაღი შირიმის თლილი ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთით ფართო, გვერდებმორკალული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის სამხრეთის მხართან პატარა თაღოვანი ნიშია. ამჟამად არსებული ორი სარკმლიდან აღმოსავლეთისა ორივე მხრიდან თაღოვანია, დასავლეთისა შიგნით სწორკუთხაა, გარედან - თაღოვანი. სამხრეთ კედელზე, კარის ოდნავ დასავლეთით, შემორჩენილია კამარის საბჯენი თაღის ფილაქვის იმპოსტი და წყობის ნაწილი. ეკლესიის შიდა სივრცე მოგვიანებით (კამარის გამაგრების მიზნით) ამოყვანილი განივი კედლით შუაზე ყოფილა გაყოფილი. ამ კედელში პატარა კარია გაჭრილი. გარედან ეკლესიის ორივე სარკმელი მარტივი სათაურით ყოფილა მორთული. აღმოსავლეთ სარკმლის სათაური, რომელზეც დადგმულია რელიეფური ჯვარი, ეკლესიასთან ახლოს მთის თხემზე მდებარე ნიშთანაა ატანილი. დასავლეთ სარკმლის სათაურიდან მხოლოდ კვალი შეიმჩნევა. სარკმლის თაღის ორივე მხარეს თითო რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა. სამხრეთის ფასადზე შესასვლელის თაღს ირგვლივ გლუვი რელიეფური ზოლი ევლება. კოშკი გეგმით კვადრატულია (5,7 x 5,7 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, იგი ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზეა მიშენებული ისე, რომ მისი აღმოსავლეთ კედელი და ეკლესიის შესასვლელის დასავლეთ წირთხლი ერთ სიბრტყეშია. ამჟამად კოშკის მხოლოდ ქვედა, ყრუკედლებიანი სართულია შემორჩენილი. ვაჩეიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 274-275.
1880-იანები

1880-იანი (ათას რვაას ოთხმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1880-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1880 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1889 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1 იანვარი : დაიწყო პანამის არხის მშენებლობა. 17 თებერვალი : რუსეთის მეფე ალექსანდრე II გადაურჩა ზამთრის სასახლეში მომხდარ აფეთქებას. 29 ივნისი : საფრანგეთის მიერ ანექსირებულ იქნა ტაჰიტი. 13 მარტი : მოკლეს რუსეთის მეფე ალექსანდრე II. 21 მაისი : დაარსდა წითელი ჯვრის ორგანიზაცია. 27 აგვისტო : ინდონეზიაში ვულკანმა კრაკატაუმ ამოხეთქა. დაიღუპა დაახ. 30 000 ადამიანი. 29 აგვისტო : თომას აპერნმა (კანადა) გამოიგონა პირველი ელექტროღუმელი. 4 ივლისი : საფრანგეთი აშშ-ს ცნობილ თავისუფლების ქანდაკებას ჩუქნის. 5 ივლისი : გერმანია კამერუნს დაეუფლა. 5 აგვისტო : თავისუფლების ქანდაკების საძირკველი ჩაიყარა ბალდოს კუნძულზე ნიუ-იორკის ყურეში. 14–28 ნოემბერი : სერბეთმა ბულგარეთს გამოუცხადა ომი, მაგრამ დამარცხდა სლივნიცის ბრძოლაში (17–19 ნოემბერს). 29 იანვარი : კარლ ბენცმა პატენტი მიიღო ავტომობილის გამოგონებაზე, რომელიც ბენზინით მუშაობს. 8 მაისი : ამერიკელმა ფარმაცევტმა ჯონ ს. პემბერტონმა გამოიგონა სასმელი, რომელსაც მერე დაარქვეს "კოკა-კოლა". 7 ოქტომბერი : ესპანეთმა მონათმფლობელობა გააუქმა კუბაში. 3 მარტი : გამოვიდა გაზეთ „ივერიის“ პირველი ნომერი. 26 ივლისი : ლ. ლ. ზამენჰოფმა გამოუშვა „დოქტორ ესპერანტოს საერთაშორისო ენა“. 1 ოქტომბერი : დიდმა ბრიტანეთმა აიღო ბალუჩისტანი. 3 მარტი : სან-სტეფანოს ზავი — რუსეთმა შემოიერთა ოსმალეთის იმპერიის ქართული პროვინციები. 13 მაისი : ბრაზილიაში გაუქმებულ იქნა მონათმფლობელობა. 22 მაისი : ბარსელონაში გაიხსნა საერთაშორისო გამოფენა. 4 მარტი : ბენჯამინ ჰარისონი აშშ-ის 25-ე პრეზიდენტი გახდა. 31 მარტი : ჩატარდა ეიფელის კოშკის ინაუგურაცია.
ლაკათხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლაკათხევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაკათხევის ჩრდილოეთით, 300-400 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სამხრეთით ორივე მხრიდან ნახევარწრიული თაღით დასრულებული შესასვლელი აქვს, აღმოსავლეთით - ნახევარწრიული აფსიდი. აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის მარცხენა მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. მის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. მეორე ტრაპეზი საკურთხევლის შუაში დგას. აფსიდის ნახევარწრიული თაღი თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. ინტერიერი და ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. ეკლესიაზე სამხრეთიდან მოგვიანებით კარიბჭე მიუდგამთ - ოთხ სწორკუთხა ბოძზე დაყრდნობილი და ოთხ მხარეს სწორკუთხა ღიობებით გახსნილი ორფერდასახურავიანი ფანჩატური. ეკლესიას ირგვლივ შემოვლებული ჰქონდა ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 269.
ლაუშის კვირაცხოვლის ეკლესია

ლაუშის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაუშის განაპირას, აღმოსავლეთით. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. იგი დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია კედლების მცირე ნაწილები და ნახევარწრიული აფსიდის ნაშთი. ეკლესიის ირგვლივ რამდენიმე სწორკუთხა ნაგებობისა და გალავნის ნანგრევებია. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 269.
ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი

ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხში, მდინარე ხორხულის შუა წელზე, მარჯვენა ნაპირას, ტყით შემოსილ მთის კალთაზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. ეკლესია კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას, დარბაზულია, ნაგებია ქვის ლოდებით. დაზიანებულია: კედლები დეფორმირებულია, ჩაშლილია კონქის სამხრეთ ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. მსგავსი სარკმელია დარბაზის სამხრეთ კედელში. საკურთხევლის სარკმლის ქვემოთ ქვის ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია კანკელის ბურჯების ნაწილები და ნახევარწრიული კამარის შირიმით ნაგები შეკიდებული საბჯენი თაღები დარბაზის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კიდეში. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილი ყოფილა. შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადზე, ნახევარწრიული ჩარჩოთი შემოფარგლული სარკმლის გვერდებზე, ნალესობაში გამოსახული ირმის რქა. შენობის ნატეხი ქვის ლავგარდნის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. კოშკი ზურგიანია, შემორჩენილია სამხრეთის მხარე და ზურგის ნაწილი, რომელიც გალავნის კედელშია ჩართული და მის ნაწილს შეადგენს. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის გრძივი კედლების გაგრძელებაზე დასავლეთიდან მიშენებული ორი კედელი, რომლებიც ეკლესიას კოშკთან აკავშირებდა. მათგან სამხრეთ კედელში ჩანს კარის კვალი. ვაჩეიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 255.
ლაუშის ეკლესია და სამაროვანი

ლაუშის ეკლესია და სამაროვანი — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაუშის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, საყარაულოს ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია 1-1.5 მეტრი სიმაღლის კედლები. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და დასავლეთით, იქვე ახლოს, ნატეხი ქვით ნაგები სამი აკლდამაა, საკმაოდ მოზრდლი კოლექტიური სამარხებით. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 269.
მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესია

მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ტყით დაბურულ მთაზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (11,5 x 7,5 მეტრი), ნაგებია კარგად დამუშავებული მოზრდილი ქვებით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი დანგრეულია. მოგვიანებით სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარზე მცირე ზომის (5,6 x 2,5 მეტრი) სწორკუთხა მინაშენი მიუდგამთ, იგი კარიბჭის ფუნქციას ასრულებდა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია (ოთხსაფეხურიანი რაფით). მსგავსი სარკმელია გაჭრილი დარბაზის სამხრეთ კედლის შუა ნაწილში. აფსიდში სარკმლის ორივე მხარეს თითო შეისრულთაღიანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გვიანდელ ტლანქად ნაგები კედლითაა (სიმაღლე 1,5 მეტრი) გამოყოფილი. კედლის სამხრეთ ნაწილში ვიწრო კარია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებიც კედლებს დაახლოებით ორ თანატოლ ნაწილად ყოფს. ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. სამხრეთის მინაშენს სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი და გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთ კედელში მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, დასავლეთით - პატარა, სწორკუთხა ნიში. ეკლესიის ფასადები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით (შემორჩენილია რამდენიმე ქვა), მას განივ ფასადებზე, ფრონტონის ძირებთან, ჰორიზონტალური შენაკეცები ჰქონდა. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 275.
1870-იანები

1870-იანი (ათას რვაას სამოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1870-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1870 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1879 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 19 ივლისი : საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა პრუსიას. 4 სექტემბერი : საფრანგეთში იმპერატორი ნაპოლეონ III ჩამოაგდეს. გამოცხადდა მესამე რესპუბლიკა. გაიხსნა ამიერკავკასიის პირველი სარკინიგზო ხაზი: ფოთი-შორაპანი. 2 იანვარი : ამადეუს I ესპანეთის მეფე გახდა. 18 იანვარი : შეიქმნა გერმანიის იმპერია. 18 მარტი : პარიზში დაიწყო აჯანყება, შეიქმნა პარიზის კომუნა. 10 მაისი : ხელი მოეწერა ფრანკფურტის ზავს საფრანგეთ-პრუსიის 1870-1871 წლების ომში. 12 მაისი : ოტო ბისმარკმა გერმანიის იმპერიის რაიხსკანცლერის პოსტი დაიკავა. 1 მარტი : აშშ-ში გაიხსნა იელოუსტოუნის ეროვნული პარკი — მსოფლიოში პირველი ეროვნული პარკი. 1 მაისი : ქ. ვენაში გაისხნა მე-6 საერთაშორისო გამოფენა (31 ოქტომბრამდე). დეივიდ ლივინგსტონის დასახმარებლად აღმოსავლეთ აფრიკაში ჩასულ ვერნი ლოვიტ კამერონს ის გარდაცვლილი დახვდა. 5 იანვარი : პარიზში გაიხსნა საოპერო თეატრი - "გრანდ ოპერა". 7 მაისი : რუსეთმა და იაპონიამ ხელი მოაწერეს სანქტ-პეტერბურგის ხელშეკრულებას ტერიტორიების გაცვლის შესახებ. იაპონიას გადაეცა კურილიის კუნძულები კუნძულ სახალინზე პრეტენზიების უარყოფის სანაცვლოდ. გაიხსნა გორის საოსტატო სემინარია. 7 მარტი : ალექსანდერ გრაჰამ ბელმა პატენტი მიიღო ტელეფონის გამოგონებაზე. 25 ივნისი : სიუს ტომის ინდიელები მათი ბელადის მჯდომარე ხარის მეთაურობით, ლითლ-ბიგჰორნის ბრძოლაში ამარცხებენ ამერიკელებს. 1 ივლისი : სერბეთმა ომი გამოუცხადა ოსმალეთს. 2 ივლისი : მონტენეგრომ ომი გამოუცხადა ოსმალეთს. 31 აგვისტო : ოსმალეთში სულთანი მურად V გადადგა. სულთანის ტახტზე ავიდა მისი ძმა აბდულ ჰამიდ II. 24 თებერვალი : რუსეთმა ომი გამოუცხადა ოსმალეთს. 20 აპრილი : ქართველებმა და რუსეთმა აიღეს ბაიაზეთი. 16 მაისი : რუმინეთმა ომი გამოუცხადა ოსმალეთს. 17 მაისი : არტაანის აღება. 9 იანვარი : უმბერტო I იტალიის მეფედ გამოცხადდა. 2 თებერვალი : საბერძნეთმა ომი გამოუცხადა ოსმალეთს. 20 თებერვალი : ახალი რომის პაპი გახდა ლეო XIII. 3 მარტი : რუსეთმა და ოსმალეთმა ხელი მოეწერეს სან-სტეფანოს ხელშეკრულებას. ბულგარეთი ოსმალეთისაგან დამოუკიდებელი გახდა. 13 ივლისი : ხელი მოეწერა ბერლინის ხელშეკრულებას. სერბეთმა მიიღო ოსმალეთისაგან სრული დამოუკიდებლობა. ბათუმს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. 11 იანვარი : დაიწყო ინგლის-ზულუს ომი. 15 მაისი : დაარსდა "ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება". 4 აგვისტო : ელზასი და ლოთარინგია გერმანიის ტერიტორიებად გამოცხადდა. 7 ოქტომბერი : გერმანიამ და ავსტრია-უნგრეთმა შექმნეს ორმაგი ალიანსი.
ბაღიაანთკარის ეკლესია

ბაღიაანთკარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე, ტყის პირას, საგანგებოდ მოსწრორებულ მოედანზე. აგებულია VI საუკუნის შუა წლებში. სამხრეთიდან აქვს მინაშენი, რომელიც განვითარებულ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება. 1985 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ეკლესია ორნავიანია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. გარეთა კუთხეები, აფსიდის მხრები, ნავთა გამყოფი თაღები და სარკმლის ღიობი შირიმით არის გამოყვანილი. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამოშლილი მთავარი და ჩრდილოეთის ნავის კამაროვანი გადახურვა. დანგრეულია ჩრდილოეთი, სამხრეთი და დასავლეთი კედლების უმეტესი ნაწილი. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა - მინაშენიდან. ეკლესიის მთავარი ნავი აღმოსავლეთით საკმაოდ ღრმა, ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროვებული თაღოვანი სარკმელია, მის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. იგი ნაწყობია მცირე ზომის, ერთმანეთთან კარგად მორგებული რიყის ქვით. შემორჩენილია ნალისებრი სატრიუმფო თაღის ორივე ქუსლის წყობა, რომლებიც ეყრდნობა შირიმის პროფილირებულ იმპოსტებს. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ სამი საფეხურითაა შემაღლებული და დარბაზისგან კანკელით იყო გამოყოფილი, რომლისგანაც მხოლოდ შირიმის რვაწახნაგა ბოძის ნაწილია შემორჩენილი. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითქმის პარალელურ წირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთის ნავი მთავარ ნავთან შედარებით სამჯერ უფრო ვიწროა. აღმოსავლეთიდან მას სწორკუთხა გეგმის კამაროვანი სადგომი - სამკვეთლო ეკვრის, რომელიც ნავთან დაკავშირებულია ვიწრო, სწორკუთხა კარით. სამკვეთლო განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმლით. ეკლესიის ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. ეკლესიის კედლების გარეთა პერანგი თითქმის მთლიანად ჩამოშლილია. ნანგრევებში აღმოჩნდა შირიმის თაროსებრი ლავგარდნის რამდენიმე ქვა, რომელთა წინა სიბრტყე დეკორატიული თაღების მწკრივითაა დამუშავებული. შენობა გადახურული ყოფილა ღარიანი კრამიტით. ეკლესიის გარშემო და მინაშენში გამოვლენილია განვიათრებული შუა საუკუნეების სხვადასხვა ტიპის რამდენიმე უინვენტარო სამარხი. დვალი თ., წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 269.
მილისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია

მილისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მილისწყაროში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო (6,5 x 6,1 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილები. აღმოსავლეთით, კედლის შუა ნაწილში, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. პიკაჩეიშვილი პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 275.
ბზიანის ქედის ეკლესია

ბზიანის ქედის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, ბზის ხეების კორომში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესია თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით განიერი მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდია. მის ღერძზე შემორჩენილია პარალელურწირთხლებიანი სარკმლის ქვედა ნახევარი. ნანგრევებში აღმოჩნდა შირიმის ქვაში გამოკვეთილი სარკმლის თაღი და კონქის თაღის რამდენიმე ქვა. ეკლესიას სამხრეთის მხრიდან ეკვრის ნანგრევებად ქცეული სწორკუთხა მინაშენი, რომელიც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის სამხრეთის გვერდში ღრმა, სწორკუთხა ნიშია. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია (ლაფანაანთკარი)

კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, ხატის ქედზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთიდან გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან შემორჩენილია ზურგიანი კოშკის ნანგრევები, ხოლო ჩრდილოეთ კედელზე - ჩრდილოეთი მინაშენის კედლის ნაწილი. საშენ მასალად რიყისა და ნატეხი ქვაა გამოყენებული. წყობაში აქა-იქ ჩართულია შირიმი. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე, დაბალი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ღრმა ნიშია. მეორე სარკმელი სამხრეთ კედელშია. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. სამხრეთი მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. ეკლესიის ფასადები შელესილია. კედლები დასრულებულია ქვის ფილებით შედგენილი მარტივი თაროსებრი ლავგარდნით. დასავლეთის ფასადზე, ფრონტონის არეში, შირიმის ქვაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, შემორჩენილია დანგრეული სწორკუთხა კოშკის საძირკველი, აღმოსავლეთით - ნასოფლარი და სამაროვანი. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
1860-იანები

1860-იანი (ათას რვაას სამოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 1860-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1860 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1869 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 20 ივნისი : გამოცხადდა მალისა და სენეგალის დამოუკიდებლობა. 2 ივლისი : დაარსდა ქ. ვლადივოსტოკი 11 ივლისი : იაპონიის იმპერატორის ტახტზე ავიდა მუცუჰიტო. 3 აგვისტო : მაორთა მეორე ომი დაიწყო ახალ ზელანდიაში. 5 აგვისტო : კარლ IV ნორვეგიის მეფედ აკურთხეს ტრონდჰეიმში. 6 ნოემბერი : აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებზე გაიმარჯვა ა. ლინკოლნმა. 17 მარტი : იტალია გამოცხადდა სამეფოდ. 10 აპრილი : შეიქმნა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი. 12 აპრილი : აშშ-ში დაიწყო სამოქალაქო ომი. 5 აგვისტო : ომის დანახარჯების ანაზღაურების მიზნით აშშ-ის მთავრობა აწესებს პირველ საშემოსავლო გადასახადს 1861 წლის შემოსავლების აქტით ($800-ზე მეტი ყველა შემოსავლის 3%; გაუქმდა 1872-ში). 1 მაისი : აშშ-ის სამოქალაქო ომში ჩრდილოეთის ალიანსმა ახალი ორლეანი დაიკავა. 1 ივლისი : მოსკოვში დაარსდა რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა. 22 სექტემბერი : ო. ბისმარკი დაინიშნა პრუსიის მინისტრ-პრეზიდენტად. 1 იანვარი : აშშ-ის პრეზიდენტმა ა. ლინკოლნმა გამოაცხადა მონათმფლობელობის გაუქმება. 10 იანვარი : ლონდონში გაიხსნა მსოფლიოში პირველი მეტროს ხაზი. 22 იანვარი : პოლონეთში, ლიტვაში და ბელარუსში დიდი მასშტაბით დაიწყო აჯანყება რუსეთის ოკუპაციის წინააღმდეგ. იწყება ფოთის ნავსადგურის მშენებლობა "შავროვის პროექტის" მიხედვით, ახლადშექმნილი ნავსადგურის ნავმისადგომები მოუწყობელი იყო ტექნიკური თვალსაზრისით, უმნიშვნელო ქარის შემთხვევაშიც ნავსადგურში მდგარი გემები ღია ზღვაში გადიოდნენ. რომელიც შვიდი წლის შემდეგ არადამაკმაყოფილებლად ფასდება 1863 წელი : საქართველოში გამოვიდა ჟურნალი „საქართველოს მოამბე" 22 აგვისტო : შვეიცარიის ქ. ჟენევაში დაარსდა საერთაშორისო წითელი ჯვარი. ჰაიტიმ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა. 14 აპრილი : აშშ-ის პრეზიდენტი ა. ლინკოლნი მოკლეს. 13 მაისი : ოდესაში დაარსდა ნოვოროსიის უნივერსიტეტი. 26 მაისი : აშშ-ში დასრულდა სამოქალაქო ომი. 4 აპრილი : ქ. კიევში რუსეთის მეფე ალექსანდრე II ძლივს გადაურჩა მისი მოკვლის მცდელობას. 4 მარტი : გამოვიდა გაზეთ "დროების" პირველი ნომერი. 20 ივნისი : იტალიის მეფემ ომი გამოუცხადა ავსტრიას. 12 ოქტომბერი : დასრულდა იტალია-ავსტრიის ომი. აღიარებულ იქნა იტალიის მიერ ვენეციის ანექსირება. ალფრედ ნობელმა გამოიგონა დინამიტი. 4 იანვარი : გაუქმდა სამეგრელოს სამთავრო. 1 მარტი : ნებრასკა გახდა აშშ-ის 37-ე შტატი. 1 ივლისი : გამოცხადდა კანადის დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისაგან. 14 ოქტომბერი : იაპონიაში გადადგა ტოკუგავას შოგუნატის მე-15 და ბოლო შოგუნი. 18 ოქტომბერი : აშშ-ის მფლობელობაში გადმოდის ალასკა. ფოთში დაიწყო რკინიგზის მშენებლობა. 3 იანვარი : იაპონიაში იმპერატორმა მუცუჰიტომ გამოაცხადა საიმპერატორო ხელისუფლების აღდგენა. ნოემბერი : აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა უ. გრანტმა. მიწისძვრა პერუში, ჩილესა და ბოლივიაში. დაიღუპა 40 000 ადამიანი. 1 მარტი : დ. მენდელეევმა აღმოაჩინა ელემენტთა პერიოდული სისტემა. 4 ნოემბერი : გამოვიდა სამეცნიერო ჟურნალი "Nature"-ის პირველი ნომერი. 17 ნოემბერი : ჩატარდა სუეცის არხის ინაუგურაცია. კათოლიკურმა ეკლესიამ აკრძალა აბორტი. ტოკიო იაპონიის დედაქალაქი გახდა. გამოიგონეს სურსათის გაყინვა.
მუგუდის კვირაცხოვლის ეკლესია

მუგუდის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდიდან აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, მინდორზე, მდინარე ხადისწყალის მარჯვენა ნაპირას. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,5 x 4,7 მეტრი), ნაგებია ლოდებით. ძლიერ დაზიანებულია. კედლები შემორჩენილია მხოლოდ 2 მეტრ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, შიგნით და გარეთ გადახურულია ბრტყლად. გარედან, გადახურვის ქვაზე, ამოკვეთილია ნახევარწრიული ტიმპანი, რომლის შუაში ტოლმკლავა ჯვარია გამოსახული. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე, პარალელურწირთხლებიანი ვიწრო სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშია. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 275.
კვირიას ხატი (ლაფანაანთკარი)

კვირიას ხატი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. უაფსიდო, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმით. გადახურვა და გრძივი კედლების უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი სწორკუთხაა. ეკლესიის აღმოსავლეთი ღერძზე შემორჩენილია შირიმის ქვით გამოყვანილი, შიგნით გაგანიერებული სარკმლის ქვედა ნაწილი. ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის შუა ნაწილში ერთმანეთის გვერდით ორი სწორკუთხა ნიშია, კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში - ერთი. შიგნით ეკლესია გადახურული ყოფილა შეისრული ფორმის სხმული კამარით. ნანგრევებში აღმოჩნდა კარის არქიტრავი და ბრტყელი, გვერდებაკეცილი კრამიტის ნატეხები. ეკლესიის მახლობლად შემორჩენილია ოთხი ერთმანეთის მომიჯნავე სათავსის საძირკვლის ნაშთი. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
ნინიანთკარის ეკლესია

ნინიანთკარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-დასავლეთ გარეუბანში, სასაფლაოზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის აფსიდის მცირე ნაწილი და დასავლეთი კარის წირთხლის ფრაგმენტი. ეკლესია ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ნანგრევებში შერეულია სუფთად დამუშავებული შირიმის ქვები და გვერდებაკეცილი კრამიტის ნამტვრევები. წერეთელი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 270.
მუგუდის კოშკი

მუგუდის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთით, 0,8 კილომეტრზე, მაღალ მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აღმოსავლეთის სწორი კედელი (სიმაღლე 6 მეტრი) და ჩრდილო კედლის მცირე ნაწილი. შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია, მიწის დონიდან 4,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ბრტყლადაა გადახურული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. შემორჩენილია წყობიდან შვერილი სართულშუა გადახურვის ქვის ერთი ფილა. პირველ სართულზე, ჩრდილო კედლის შემორჩენილ ნაწილში, პატარა, სწორკუთხა ნიშია. კოშკის ზურგისა და გვერდითი კედლების უმეტესი ნაწილი მიწაყრილით და ნანგრევებითაა დაფარული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 275.