სითბო

სითბო — სხეულის წარმომქნელი ნაწილაკების (ატომები, მოლეკულები) უწესრიგო (სითბური) მოძრაობის ფორმა. სითბოს რაოდენობითი ფორმაა სითბოს რაოდენობა, ესე იგი ენერგიის რაოდენობა, რომელსაც იღებს ან გასცემს სისტემა თბოგადაცემის პროცესში (როდესაც სისტემის მდგომარეობის მახასიეთებელი გარე პარამეტრები: მოცულობა და სხვ. უცვლელი რჩება). მუშაობის მსგავსად სითბოს რაოდენობა სისტემის შინაგანი ენერგიის ცვლილების ზომაა. თბოგადაცემის პროცესში სისტემის შინაგანი ენერგია იცვლება თავისი მოლეკულებისა და გარემომცველ სხეულთა მოლეკულების უშუალო ურთიერთქმედების (დაჯახების) შედეგად. განსხვავებით U {\displaystyle U} შინაგანი ენერგიისგან, რომელიც მდგომარეობის მახასიეთებელი ცალსახა ფუნქციაა, Q {\displaystyle Q} სითბოს რაოდენობა (ფიზიკურ პროცესებში U {\displaystyle U} შინაგანი ენერგიის ცვლილების ერთ-ერთი მდგენელია) არ შეიძლება წარმოდგინდეს როგორც მდგომარეობის პარამეტრების რომელიმე ფუნქციის მნიშვნელობათა სხვაობა. სისტემისათვის გადაცემული Q {\displaystyle Q} სითბოს რაოდენობა, ისევე როგორც A {\displaystyle A} მუშაობა, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა გზით გადადის სისტემა საწყისი მდგომარეობიდან საბოლოო მდგომარეობაში. შექცევადი პროცესებისათვის, თერმოდინამიკის მეორე საწყისის თანახმად, ელემენტარული სითბოს რაოდენობა δ Q = T d S {\displaystyle {\delta Q}=TdS} , სადაც T {\displaystyle T} აბსოლუტური ტემპერატურაა, ხოლო d S {\displaystyle dS} — სისტემის ენტროპიის ცვლილება. ამგვარად, სისტემისათვის სითბოს გადაცემა მისთვის გარკვეული რაოდენობის ენტროპიის გადაცემის ეკვივალენტურია. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში სითბოს ერთეულია ჯოული. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 332. Adkins, C.J. (1968/1983). Equilibrium Thermodynamics, (1st edition 1968), third edition 1983, Cambridge University Press, Cambridge UK, ISBN 0-521-25445-0. Atkins, P., de Paula, J. (1978/2010). Physical Chemistry, (first edition 1978), ninth edition 2010, Oxford University Press, Oxford UK, ISBN 978-0-19-954337-3. Bacon, F. (1620). Novum Organum Scientiarum, translated by Devey, J., P.F. Collier & Son, New York, 1902. Baierlein, R. (1999). Thermal Physics. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-65838-6.  Bailyn, M. (1994). A Survey of Thermodynamics, American Institute of Physics Press, New York, ISBN 0-88318-797-3. Born, M. (1949). Natural Philosophy of Cause and Chance, Oxford University Press, London. Bryan, G.H. (1907). Thermodynamics. An Introductory Treatise dealing mainly with First Principles and their Direct Applications, B.G. Teubner, Leipzig. Callen, H.B. (1960/1985). Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics, (1st edition 1960) 2nd edition 1985, Wiley, New York, ISBN 0-471-86256-8. Carathéodory, C. (1909). „Untersuchungen über die Grundlagen der Thermodynamik“. Mathematische Annalen. 67: 355–386. doi:10.1007/BF01450409. A translation may be found here. A mostly reliable translation is to be found at Kestin, J. (1976). The Second Law of Thermodynamics, Dowden, Hutchinson & Ross, Stroudsburg PA. Chandrasekhar, S. (1961). Hydrodynamic and Hydromagnetic Stability, Oxford University Press, Oxford UK. Clark, J. O. E. (2004). The Essential Dictionary of Science. Barnes & Noble Books. ISBN 0-7607-4616-8.  Clausius, R. (1854). Annalen der Physik (Poggendoff's Annalen), Dec. 1854, vol. xciii. p. 481; translated in the Journal de Mathematiques, vol. xx. Paris, 1855, and in the Philosophical Magazine, August 1856, s. 4. vol. xii, p. 81. Clausius, R. (1865/1867). The Mechanical Theory of Heat – with its Applications to the Steam Engine and to Physical Properties of Bodies, London: John van Voorst, 1 Paternoster Row. MDCCCLXVII. Also the second edition translated into English by W.R. Browne (1879) here and here. De Groot, S.R., Mazur, P. (1962). Non-equilibrium Thermodynamics, North-Holland, Amsterdam. Reprinted (1984), Dover Publications Inc., New York, ISBN 0486647412. Denbigh, K. (1955/1981). The Principles of Chemical Equilibrium, Cambridge University Press, Cambridge UK, ISBN 0-521-23682-7. Greven, A., Keller, G., Warnecke (editors) (2003). Entropy, Princeton University Press, Princeton NJ, ISBN 0-691-11338-6. Guggenheim, E.A. (1967), Thermodynamics. An Advanced Treatment for Chemists and Physicists (fifth რედ.), Amsterdam: North-Holland Publishing Company. Jensen, W.B. (2010). „Why Are q and Q Used to Symbolize Heat?“ (PDF). J. Chem. Educ. 87 (11): 1142. Bibcode:2010JChEd..87.1142J. doi:10.1021/ed100769d. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2 აპრილი 2015. ციტირების თარიღი: 23 Mar 2015. J. P. Joule (1884), The Scientific Papers of James Prescott Joule, The Physical Society of London, p. 274, Lecture on Matter, Living Force, and Heat. 5 and 12 May 1847. Kittel, C. Kroemer, H. (1980). Thermal Physics, second edition, W.H. Freeman, San Francisco, ISBN 0-7167-1088-9. Kondepudi, D. (2008), Introduction to Modern Thermodynamics, Chichester UK: Wiley, ISBN 978-0-470-01598-8 Kondepudi, D., Prigogine, I. (1998). Modern Thermodynamics: From Heat Engines to Dissipative Structures, John Wiley & Sons, Chichester, ISBN 0-471-97393-9. Landau, L., Lifshitz, E.M. (1958/1969). Statisitical Physics, volume 5 of Course of Theoretical Physics, translated from the Russian by J.B. Sykes, M.J. Kearsley, Pergamon, Oxford. Lebon, G., Jou, D., Casas-Vázquez, J. (2008). Understanding Non-equilibrium Thermodynamics: Foundations, Applications, Frontiers, Springer-Verlag, Berlin, e-ISBN 978-3-540-74252-4. Lieb, E.H., Yngvason, J. (2003). The Entropy of Classical Thermodynamics, Chapter 8 of Entropy, Greven, A., Keller, G., Warnecke (editors) (2003). Maxwell, J.C. (1871), Theory of Heat (first რედ.), London: Longmans, Green and Co., http://archive.org/details/theoryheat04maxwgoog Partington, J.R. (1949), An Advanced Treatise on Physical Chemistry., volume 1, Fundamental Principles. The Properties of Gases, London: Longmans, Green and Co. Perrot, Pierre (1998). A to Z of Thermodynamics. Oxford University Press. ISBN 0-19-856552-6.  Pippard, A.B. (1957/1966). Elements of Classical Thermodynamics for Advanced Students of Physics, original publication 1957, reprint 1966, Cambridge University Press, Cambridge UK. Planck, M., (1897/1903). Treatise on Thermodynamics, translated by A. Ogg, first English edition, Longmans, Green and Co., London. Planck. M. (1914). The Theory of Heat Radiation, a translation by Masius, M. of the second German edition, P. Blakiston's Son & Co., Philadelphia. Planck, M., (1923/1927). Treatise on Thermodynamics, translated by A. Ogg, third English edition, Longmans, Green and Co., London. Reif, F. (1965). Fundamentals of Statistical and Thermal Physics. New York: McGraw-Hlll, Inc..  Ritter, M. E.. (2006)The Physical Environment: an Introduction to Physical Geography. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-29. ციტირების თარიღი: 2016-06-17. Shavit, A., Gutfinger, C. (1995). Thermodynamics. From Concepts to Applications, Prentice Hall, London, ISBN 0-13-288267-1. Truesdell, C. (1969). Rational Thermodynamics: a Course of Lectures on Selected Topics, McGraw-Hill Book Company, New York. Truesdell, C. (1980). The Tragicomical History of Thermodynamics 1822–1854, Springer, New York, ISBN 0-387-90403-4. Plasma heat at 2 gigakelvins – Article about extremely high temperature generated by scientists (Foxnews.com) Correlations for Convective Heat Transfer – ChE Online Resources