laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბრეძა

ბრეძა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: აბანო, ატოცი, გულიკაანთუბანი, კოდა, საციხური, ჭვრინისი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთის ფრონეს ნაპირას. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ქარელიდან 26 კილომეტრი. სოფელში, კვირაცხოვლის ეკლესიასთან, იწყება მნიშვნელოვანი ისტორიული გზა (სიგრძე დაახლოებით 20 კილომეტრი, ამჟმად ნაწიობრივ გაუქმებულია). გზა გადის მდინარე აღმოსავლეთის ფრონეზე, მიემართება სოფელ აბანოსაკენ, ჩაუვლის კლდეში ნაკვეთ გამოქვაბულს და გოგირდოვან წყაროებს, ადგილ ციხიანასთან შედის მდინარე დასავლეთ ფრონის ხეობაში და მიემართება ჩრდილო-დასავლეთისკენ, გაივლის სოფელ წნელისს (ზნაურის რაიონი) და სოფელ გვირგვინასთან უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისკენ, გაივლის მდინარე ქვაბთაღელეს, სადაც განვითარებულ ფეოდალური ხანის გუმბათოვანი ეკლესიის - გვირგვინას ნანგრევებია. ქვაბთაღელის ნაპირზე, ფრიალო კლდეში გაჭრილი კლდეკარებით გზა ადგილ ჯვართან გადადის ლიხის ქედს და ჩადის მდინარე ჭერათხევისა და მდინარე ყვირილას ხეობაში სოფელ კორბოულთან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 496 ადამიანი. სოფელში ცხოვრობენ მეყანწიშვილები, მოსიაშვილები, ვართასაშვილები, შუბითიძეები, გოგალაძეები, გოგიჩაშვილები, ნადირაძეები და სხვები. ბრეძის კვირაცხოვლის ეკლესია ბრეძის კომპლექსი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 519. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 361. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
გვერძინეთი

გვერძინეთი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ძამის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 880 მეტრი, ქარელიდან 21 კილომეტრი. გვერძინეთი (საისტორიო წყაროებში გვეძინეთი) პირველად XVII საუკუნეში იხსენიება. სოფელი ციციშვილთა საკუთრება იყო. XVIII საუკუნის 70-იან წლებში აქ 30-მდე კომლი ცხოვრობდა და ეკონომიკურად საკმაოდ ღონიერ სოფლად ითვლებოდა. 1695 წელს ნოდარ ციციშვილმა ქართლის მეფეს გიორგის უღალატა და ერეკლე I-ს (ნაზარ-ალი-ხანს) მიემხრო. გიორგიმ მოღალატე მოახრჩობინა და საციციანო ნოდარის ძეს ფარსადან ციციშვილს მიაკუთვნა. გიორგისა და ერეკლეს შორის ბრძოლა გაგრძელდა. ამ ბრძოლაში ერეკლეს ქაიხოსრო ციციშვილი მიემხრო, რომელმაც სოფელ გვერძინეთთან მომხდარ ბრძოლაში დაამარცხა გიორგის მომხრე ფარსადანი და საციციანო დაისაკუთრა. XVI-XVIII საუკუნეებში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით სოფელი გვერძინეთი მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს (ციციშვილთა) სადროშოში შედიოდა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 92 ადამიანი. გვერძინეთის კოშკი გვერძინეთის მეორე კოშკი გვერძინეთის პირველი კოშკი გვერძინეთის საცხოვრებელი სახლი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 141. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 363. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
კულინანი

კულინანი (ინგლ. Cullinan Diamond) 1905 წლის 25 ივნისს იპოვა „პრემიერ დაიმონდ მაინინგ კომპანის“ მთავარმა ინტენდანტმა ფრედერიკ უელსმა კულინანში, გოტენგი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა. ეს არის აქამდე ნაპოვნ ალმასთა შორის უდიდესი დაუმუშავებელი ქვა სუფთა ალმასის წონით 621.35 გრ. (3.106,75 კარატი). თუმცა კარბონადოს ალმასი, ნაპოვნი ბრაზილიაში, უფრო მეტს იწონიდა - 720 გრ. (3.600 კარატი), მისგან სუფთა ალმასის გამოთლა ვერ მოხერხდა. ძვირფას ქვას სახელი სერ თომას კულინანი, ალმასების მაღაროს მფლობელის პატივსაცემად დაერქვა. შემდგომში ეს ქვა შეისყიდა ტრანსვაალის მთავრობამ და საჩუქრად მიართვა მეფე ედუარდ VII-ს. მოგვიანებით ქვა სამ დიდ ნაწილად გაიყო ძმები აშერების მიერ ამსტერდამში, ხოლო საბოლოოდ კი თერთმეტ დიდი ზომის ალმასის ქვებად და რამდენიმე მცირე ფრაგმენტად. ამ ქვის უდიდეს დამუშავებულ ბრილიანტს შეარქვეს კულინან I ანუ აფრიკის დიდი ვარსკვლავი (ინგლ. Great Star of Africa) და 530.2 კარატი (106.04 გრ.) ზომით უდიდესი დამუშავებული ალმასი იყო მსოფლიოში 1985 წლამდე, როდესაც იგივე მაღაროელი კომპანიის მიერ ალმასი ოქროს იუბილე (ინგლ. Golden Jubilee) (545.67 კარატი) იქნა აღმოჩენილი. კულინენ I ამჟამად ბრიტანეთის სამეფო (წმ. ედუარდის) სკიპტრის თავზეა დამაგრებული. კულინანის ქვის სიდიდით მეორე ალმასი, კულინენ II, მსოფლიოში სიდიდით მეორე დამუშავებული ალმასია და ასევე წარმოადგენს ბრიტანეთის სამეფო გვირგვინის ბრილიანტთა ნაწილს; დამაგრებულია იმპერიულ სამეფო გვირგვინზე. ორივე ალმასი გამოფენილია ლონდონის ტაუერში, ბრიტანეთის სხვა დანარჩენ სამეფო ბრილიანტთა შორის. 1905 წელს ალმასის სამხრეთ აფრიკიდან ინგლისში ტრანსპორტირება საკმაოდ პრობლემატური აღმოჩნდა მისი უსაფრთხოების თვალსაზრისით. ლონდონის დეტექტივები მოთავსებულ იქნენ თბომავალ გემზე, რომელზეც ჭორით ალმასი უნდა გადაეტანათ, თუმცა ეს თვალისამხვევი ტაქტიკა აღმოჩნდა. ამ გემზე ატანილი ალმასი ნამდვილი არ იყო და მხოლოდ მისი მოპარვის მსურველების მისაზიდად იყო გამიზნული. ნამდვილი ალმასი ინგლისში ჩვეულებრივი ამანათით ფოსტის მეშვეობით გაიგზავნა. წლების განმავლობაში ჭორები ვრცელდებოდა კულინანის ალმასის მეორე ნახევრის არსებობის შესახებ, ვინაიდან გარკვეული ნიშნები მიუთითებენ, რომ ეს ალმასი გაცილებით უფრო დიდი კრისტალის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. როგორც ამბობენ, სანამ ფრედერიკ უელსი ქვას სერ თომას კულინანს მიჰყიდიდა მან ამ ქვას ნაწილი, წონით დაახლოებით 300 გრ. (2000 კარატამდე), მოტეხა. თუ ეს ჭორი სინამდვილეს შეესაბამება, მაშინ თავდაპირველი კულინანის ალმასი წონით დაახლოებით 1 კგ (5000 კარატი) იქნებოდა. The Cullinan – a detailed account with pictures The Monarchy Today: The Crown Jewels Кравчук П. А. Рекорды природы. — Любешов: Эрудит, 1993. — 216 с. ISBN 5-7707-2044-1
ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია

ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია (ეუა; (ინგლ. The European University Association, EUA) ― 48 ქვეყნის 800-ზე მეტი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების ასოციაცია. წარმოადგენს ფორუმს უმაღლესი განათლებისა და კვლევითი პოლიტიკის შესახებ ინფორმაციის გაცვლისა და ურთიერთთანამშრომლობის ფორუმს. ასოციაციის წევრები არიან სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში, რექტორთა ეროვნულ ასოციაციებსა და სხვა ორგანიზაციებში ჩართული ევროპის უნივერსიტეტები. ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია 2001 წლის 31 მარტს სალამანკაში ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაციისა და ევროკავშირის რექტორთა კონფერენციის კონფედერაციის შერწყმით ჩამოყალიბდა. ევროპის უნივერსიტეტთა ასოციაციაში საქართველოს უმაღლესი სასწავლებლებიდან გაწევრიანებული არიან: ევროპის უნივერსიტეტი (მრავალმნიშვნელოვანი) ბოლონიის პროცესი Official website Mission and activities, Statutes დაარქივებული 2022-03-15 საიტზე Wayback Machine. List of Member Universities Board members დაარქივებული 2022-03-23 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://www.blanquerna.edu/ca/noticies/lexrector-de-la-universitat-ramon-llull-josep-maria-garrell-presidira-leuropean-university ↑ https://web.archive.org/web/20240120080233/https://acememberdirectory.azurewebsites.net/ ↑ https://web.archive.org/web/20220525131836/https://www.iau-aiu.net/Members ↑ https://web.archive.org/web/20231109092552/https://coara.eu/coalition/membership/ ↑ https://web.archive.org/web/20220627102128/https://en.unesco.org/science-sustainable-future/open-science/partnership
ზემო ოქონა

ზემო ოქონა — სოფელი საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში (თიღვის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთი ფრონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 880 მეტრი, ყორნისიდან 3 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 510.
თიღვა

თიღვა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ალიბარი, თიღვა, ნაბაკევი, შინდარა, დაბა ყორნისი). მდებარეობს მდინარე დასავლეთ ფრონის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, ყორნისიდან 2 კილომეტრი, აგარის რკინიგზის სადგურიდან 24 კმ. თიღვა შიდა ქართლის ერთ-ერთი უძვლესი სოფელია. 1954 წელს თიღვის მიდამოებში მიაკვლიეს აშელური ხანის ღია სამოსახლოს. 1974-1975 წლებში ჩატარებული გათხრებით გამოვლინდა შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინისა და ანტიკური ხანის ნამოსახლარები და სამაროვნები. პირველად იხსენიება X საუკუნეში „მატიანე ქართლისაიში“ ბაგრატ III-სთან დაკავშირებით. ხშირადაა ნახსენები XII-XVIII საუკუნეების საბუთებში. 1648 წელს თიღვა როსტომ მეფემ უბოძა ზაალ წერეთელს. სოფლის დასალეთით შემორჩენილია წყალსადენის (ქვითკირის დუღაბში ჩასმული კერამიკული მილები) ნანგრევები, რომელიც შუა საუკუნეების ქართული საინჟინრო ხელოვნების მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენს. საბჭოთა პერდიოდში შედიოდა ზნაურის რაიონში, ზნაურის სადაბო საბჭოში. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. თიღვის ტაძარი თიღვის ეკლესიის ნანგრევი თიღვის წმინდა მარიამის ეკლესია თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი I თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი II ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 685.
ვალი

ვალი (არაბ. ولي, სიტყვასიტყვით — დამცველი) — ოლქის, პროვინციის (ვილაიეთის) მმართველი თურქეთსა და ზოგ სხვა მუსლიმანურ ქვეყანაში. ემორჩილება ცენტრალურ ადმინისტრაციას. მინიჭებული აქვს მნიშვნელოვანი უფლებამოსილება, მეთაურობს საოლქო ადმინისტრაციულ აპარატს. სეფიანთა ირანის ადმინისტრაციულ იერარქიაში ვალი შაჰის „მოადგილედ“ ითვლებოდა. ეს ტიტული ენიჭებოდა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ავტონომიური პროვინციების — ქართლის, არდალანის ქურთული საამიროს, ლურისტანისა და ხუზისტანის — მმართველებს. ქართლში „ვალი“, ჩვეულებრივ, ეწოდებოდა ქართლის მაჰმადიან მეფეებს, რომლებიც ქვეყანას განაგებდნენ 1632-1744 წლებში (როსტომი და სხვები). ვალი // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.
ნამყვამი

ნამყვამი, ნუამყვამი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ენგურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4282 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ქვედა ქალთაზე ალპური მდელოებია, ზედაზე — სუბნოვალური და ნივალური ლანდშაფტები. მარგველანი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 310.
ნანიანი

ნანიანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ნანიანი — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში ნანიანი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში ნანიანი — ქალაქი ხენანის პროვინციაში, ჩინეთი
ნანო...

ნანო... (ინგლ. nano- < ძვ. ბერძნ. νᾶνος — „ჯუჯა“; აღნიშვნა: ნ, n) — ფიზიკური სიდიდის ერთეულის სახელწოდების თავსართი ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. წარმოადგენს თავსართს იმ ჯერადი ერთეულების სახელწოდებათა შესაქმნელად, რომლებიც ოდენობით შეესაბამება 10−9 (1/1 000 000 000, მემილიარდედი) ამოსავალ ერთეულს. წარმოშობილია ბერძნულიდან — νᾶνος (ჯუჯა). 1960 წელს ზომა-წონის მეთერთმეტე გენერალურ კონფერენციაზე ოფიციალურად იქნა მიღებული წილადი ერთეულის თავსართად. 1 ნანომეტრი = 10−9 მეტრი = 0.000 000 001 მეტრი. 1 ნანოამპერი = 10−9 ამპერი = 0.000 000 001 ამპერი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 312. ↑ 11th meeting of the CGPM
ელენე ნანობაშვილი

ელენე მიხეილის ასული ნანობაშვილი (დ. 8 ნოემბერი, 1914, თბილისი — გ. აპრილი, 1988) — ქართველი ქიმიკოსი, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1965). 1939 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიური ფაკულტეტი. 1941-1958 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პეტრე მელიქიშვილის სახელობოს ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში. 1956 წლიდან ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტის პროფესორი. 1963-1973 წლებში ამავე ინსტიტუტის ქიმიის კათედრის გამგე. 1958 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიური ინსტიტუტის რადიაციაციულ ქიმიურ ლაბორატორიის გამგე. ელენე ნანობაშვილის შრომები ეძღვნება რადიაციულ ქიმიურ პროცესებს, იშვიათი ელემენტების ქიმიას და სხვა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და მედლებით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 312.
ტრანსვაალი

ტრანსვაალი (აფრ. Transvaal; ქართ. „ვაალს იქით“) სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პროვინცია იყო 1910–1994 წლებში. პროვინცია უკვე აღარ არსებობს და მისი ტერიტორია მთლიანად ან ნაწილობრივ ქმნის პროვინციებს — გაუტენგი, ჩრდილო-დასავლეთი, ლიმპოპო და მპუმალანგა. ტრანსვაალი კოლონიზებულ იქნა ბურთა მიერ, რომელნიც ბრიტანელთა მიერ დომინირებული კაპის კოლონიიდან წამოვიდნენ 1830 და 1840-იან წლებში. მათ ადვილად დაიმორჩილეს ადგილობრივი აბორიგენები და რამდენიმე რესპუბლიკა ჩამოაყალიბეს დიდი ბრიტანეთის კონტროლს გარეთ. 1850-იან წლებში, ბრიტანეთთან შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა (ზარი) დღევანდელი ტრანსვაალის ტერიტორიაზე. ბრიტანეთმა ზარის ანექსია მოახდინა 1877 წელს, საკუთარი თავდაცვის მოსაზრებით, თუმცა ზარი ისევ ახერხებს დამოუკიდებლობის აღდგენას 1881 წელს ბურების პირველი ომის შემდეგ. 1885 წლიდან, ვიტვატერანდში ოქროს უზარმაზარი საბადოს აღმოჩენამ ტრანსვაალში უცხოელთა დიდი ნაკადის გადმოსახლება გამოიწვია. ბრიტანელთა ანექსიის შიშით ბურებმა თავად მიიტანეს იერიში მათზე 1899 წელს. ბურების მეორე ომი დასრულდა ტრანსვაალის ბრიტანეთის იმპერიაში გაერთიანებით 1900 წელს. 10 წლით გვიან კი ბურების რესპუბლიკა შეუერთდა კაპის კოლონიას სამხრეთ აფრიკის კავშირის სახით. 1961 წელს, სამხრეთ აფრიკის პირველი საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, ყოფილი პროვინციები და რეგიონები აღდგენილ იქნა და ტრანსვაალის პროვინცია, როგორც ასეთი აღარ არსებობს. ტრანსვაალის პროვინცია მდებარეობდა მდინარე ვაალის სამხრეთ და მდინარე ლიმპოპოს ჩრდილოეთით (მიახლ. 22 ½ და 27 ½ ს, და 25 და 32 ა). სამხრეთით ის ესაზღვრებოდა ორანჯის თავისუფალი შტატისა და ნატალის პროვინციებს, დასავლეთით კაპის პროვინციას და ბეჩუანალანდის პროტექტორატს (ბოტსვანა), ჩრდილოეთით როდეზიას (ზიმბაბვე), აღმოსავლეთით პორტუგალიურ აღმ. აფრიკას (მოზამბიკი) და სვაზილენდს. ტრანსვაალის ქალაქები: ჰაიდელბერგი იოჰანესბურგი მესინა ნელსპრუიტი პიტერსბურგი პრეტორია ვერეენიგინგი
სახალინის ყურე

სახალინის ყურე - ყურე ოხოტის ზღვაში, მდინარე ამურის შესართავის ჩრდილოეთით მდებარე კონტინენტის ნაპირისა და კუნძული სახალინის ჩრდილოეთ დაბოლოებას შორის. სამხრეთით გადადის ამურის ლიმანში. სიგრძე - 160 კმ-მდე. ნაპირები უმთავრესად დაბალია. გაყინულია ნოემბრიდან ივნისამდე. მოქცევა არასწორი ნახევარდღეღამურია. სიმაღლე - 2-3 მეტრი. ნაპირზეა ნავსადგური მოსკალვო
ალკენი

ალკენი — უჯერი ნახშირწყალბადი, რომელიც ერთ ორმაგ ბმას შეიცავს ორ ნახშირბადს შორის. ალკენების ზოგადი ფორმულაა CnH2n. ჰიბრიდიზაციის ტიპია sp². ჰომოლოგიური რიგის პირველი წარმომადგენელია ეთილენი (C2H4). ალკენებს ახასიათებთ ჩონჩხის, ორმაგი ბმის მდებარეობის და გეომეტრიული(ცის–ტრანს) იზომერია. მაგალითად, ბუტენს(C4H8) აქვს ორი იზომერი ბუტენ-1 და იზობუტენი, ალკენებისთვის დამახასიათებელია ცის და ტრანს იზომერია. ალკენები შეიცავენ მარტივ C-C ბმებს და ერთ ორმაგ C=C ბმას. ორმაგი ბმიდან ერთი "სიგმა" ბმაა, ერთი კი "პი "ბმა. ნახშირბადის ატომებს შორის მანძილი არის 0,134 ნმ, სავალენტო კუთხე — 120°. ალკენები უფერული ნივთიერებებია. ჰომოლოგიური რიგის პირველი სამი წევრი აირია, C16H32–მდე სითხეები, უმაღლესი წევრები – მყარი ნივთიერებები. აირად და მყარ ალკენებს სუნი არ აქვთ, ხოლო თხევადს აქვს ნავთის სუნი. ალკენების დუღილის ტემპერატურა შესაბამისი ალკანების დუღილის ტემპერატურაზე მაღალია. არსებობს ალკენების მიღების სხვადასხვა ხერხი, მაგალითად: ალკანების დეჰიდრირება — დეჰიდრირება მიმდინარეობს 300℃-ზე კატალიზატორად გამოყენებულა ქრომის ოქსიდი: CH 3 − CH 3 ⟶ CH 2 = CH 2 + H 2 {\displaystyle {\ce {CH_3 - CH_3 -> CH_2=CH_2 + H_2}}} სპირტების დეჰიდრატაია — სპირტების დეჰიდრატაციისას წყალწამრთმევ საშუალებად გამოიყენება ალუმინის ოქსიდი ( Al 2 O 3 {\displaystyle {\ce {Al_2O_3}}} ). ალკენის მიღება ხდება სინჯარაში სპირტის და ოქსიდის გაცხელებით, მაგრამ აუცილებელია ალუმინის ოქსიდი არ ეხებოდეს სპირტს: CH 3 − CH 2 − OH ⟶ CH 2 = CH 2 + H 2 O {\displaystyle {\ce {CH_3 - CH_2 - OH -> CH_2=CH_2 + H_2O}}} შიგამოლეკულური დეჰიდრატაციით ალკენის მიღება ასევე შესაძლებელია კონცენტრირებული გოგირდმჟავას თანაობიასას 170℃-ზე. ჰალოგენნაწარმის დეჰიდროჰალოგენირება — რეაქცია მიმდინარეობს ფხვიერი კალიუმის ტუტის თანაობისას CH 3 − CH 2 − Cl ⟶ CH 2 = CH 2 + HCl {\displaystyle {\ce {CH_3 - CH_2 - Cl -> CH_2=CH_2 + HCl}}} დიჰალოგენნაწარმების დეჰალოგენირება — რეაქცია მიმდინარეობს თუთიის ფხვნილის მეშვეობით. აუცილებელია ჰალოგნის ატომები განთავსებულნი იყვნენ სხვადასხვა ნახშირბად ატომზე. Cl − CH 2 − CH 2 − Cl + Zn ⟶ ZnCl 2 + CH 2 = CH 2 {\displaystyle {\ce {Cl - CH_2 - CH_2 - Cl + Zn -> ZnCl_2 + CH_2=CH_2}}} ალკენების კლასის პირველი ათი წარმომადგენელი: ალკენებს ახასიათებთ მიერთების რეაქცია: ჰიდრირება ანუ წყალბადის მიერთება: CH2=CH2 + H2 → CH3–CH3 ჰიდრატაცია ანუ წყლის მიერთება: CH2=CH2 + H2O → CH3–CH2OH ჰალოგენირება ანუ ჰალოგენების მიერთება: CH2=CH2 + Br2 → BrCH2–CH2Br ჰიდროჰალოგენირება ჰალოგენწყალბადმჟავის მიერთება: CH3–CH=CH2 + HI → CH3–CHI−CH2–H მარკოვნიკოვის წესის თანახმად ჰიდროჰალოგენირების დროს წყალბადი მიუერთდება ნახშირბადატომს, რომელიც უფრო მეტ წყალბადთან არის დაკავშირებული. ალკადიენები ალკანი საყმაწვილო ენციკლოპედია: ქიმია, თბ., 2006. ↑ საყმაწვილო ენციკლოპედია: ქიმია, გვ. 148
ულე ბული

ულე ბორნემან ბული (დ. 5 თებერვალი, 1810 — გ. 17 აგვისტო, 1880) — ნორვეგიელი მევიოლინე და კომპოზიტორი. ბული დაიბადა ნორვეგიის ქალაქ ბერგენში. მამამისს უნდოდა, რომ ულე მინისტრი გამოსულიყო, მაგრამ ულემ გადაწყვიტა მუსიკას გაჰყოლოდა. 9 წლის ასაკში პირველი კონცერტი გამართა. ის ბერგენის ფილარმონიური ორკესტრის სოლისტი მევიოლინე იყო. 18 წლისა ოსლოს უნივერსიტეტში წავიდა სასწავლებლად, მაგრამ გამოცდებზე ჩაიჭრა. 1832 წელს ის საცხოვრებლად პარიზში გადავიდა, სადაც მევიოლინე ჰაინრიხ ვილჰელმ ერნსტთან ცხოვრობდა, რომელმაც ბულს პაგანინის მუსიკა გააცნო. ↑ ''Ole Bull'' (Store norske leksikon). Snl.no (2013-02-27). ციტირების თარიღი: 2013-04-07. ↑ ''Ole Bull / utdypning'' (Store norske leksikon). Snl.no. ციტირების თარიღი: 2013-04-07.
მელქისედეკი (გელათელი)

მელქისედეკი (საყვარელიძე), პირველი გელათელი — გელათის ეპისკოპოსი მიტროპოლიტის წოდებით. მელქისედეკი იყო იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის (1510-1565) პოლიტიკური თანამებრძოლი დასავლეთ საქართველოს ერთ სამეფოდ გაერთიანებისათვის. მელქისედეკმა თავისი სახსრებით გააკეთებინა გელათის ღვთისმშობლის ეკლესიაში ქვის კანკელი, საკურთხეველში მღვდელმთავართა საჯდომი — „საყდარი“ და სამკვეთლოში ქვის მაგიდა — „ტრაპეზი“. ამ ტაძრის კედლებზე შემონახულია მელქისედეკის მოღვაწეობის ამსახველი წარწერები და მისი პორტრეტული გამოსახულება. ლომინაძე ბ., ქსე, ტ.6 , გვ. 561, თბ., 1983
ჯუზეპე ტარტინი

ჯუზეპე ტარტინი (დ. 8 აპრილი, 1692 — გ. 26 თებერვალი, 1770) — იტალიელი კომპოზიტორი და მევიოლინე. ტარტინი დაიბადა პირანში, ქალაქ ვენეციაში. იურისპრუდენციას პადუას უნივერსიტეტში სწავლობდა. ასევე იყო ძლიერი მოფარიკავე. 1710 წელს, მამის სიკვდილის შემდეგ, ჯუზეპემ ცოლად შეირთო ელიზაბეტა პრემაზონე. მამა ჯუზეპეს პრემაზონეზე ქორწილს უკრძალავდა სოციალური კლასისა და ასაკში დიდი განსხვავების გამო. არსებობს ლეგენდა, რომ 1716 წელს ჯუზეპემ ფრანჩესკო მარია ვერანჩინის შესრულება მოისმინა. ჯუზეპე გაოცდა ვერანჩინის ტექნიკით და თავისი ტექნიკის გასაძლიერებლად ოთახში ჩაიკეტა სავარჯიშოდ. შედეგად, ტარტინის ტექნიკა საგრძნობლად გაძლიერდა. ის აირჩიეს კაპელმაისტერად პადუას კათედრალში. ჯუზეპე ტარტინი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა.
რადიაცია

რადიაცია — გამოსხივება, რომელიც მომდინარეობს კოსმოსური და მიწიერი წარმოშობის ბუნებრივი წყაროებიდან და აგრეთვე ხელოვნური რადიონუკლიდებისგან, რომლებიც გაფანტულია ბუნებაში ადამიანის საქმიანობის შედეგად. რადიაციულ ფონს ქმნის: ბუნებრივი რადიაციული ფონი ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი ხელოვნური რადიაციული ფონი ბუნებრივი რადიაციული ფონი შედგება გარეგანი და შინაგანი დამსხივებელი წყაროებისგან. გარეგანი დასხივების კომპონენტებია: კოსმოსური გამოსხივება ნიადაგის გამოსხივება ატმოსფეროს გამოსხივება შინაგანი დასხივების კომპონენტები არის ადამიანის ორგანიზმში შემავალი რადიონუკლიდები. ესენია: U-ის და Th-ის ოჯახების ელემენტები რადიონუკლიდები, რომელთაც ოჯახები არ აქვთ — K, Rb ბუნების მიერ „ხელოვნურად“ შექმნილი რადიონუკლიდები — C, H ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი: წიაღისეულის ამოღება სხვადასხვაგვარი საწვავის წვა სასუქის გამოყენება შენობების მშენებლობა ფრენა დიდ სიმაღლეზე საყოფაცხოვრებო დასხივება (მანათობელი საათები, ტელევიზორი, კომპიუტერი, მობილური ტელეფონი და ა. შ.) ხელოვნური რადიაციული ფონი: ატომური იარაღის აფეთქება სახალხო მეურნეობაში ხელოვნური რადიონუკლიდების გამოყენება ატომური ელექტროსადგურების ექსპლუატაცია ატომური ენერგიის გამოყენება სხვადასხვა სფეროში ავარიები ბირთვულ-ენერგეტიკულ დანადგარებზე XIX ს. დასასრულსა და XX ს. შუა წლებში აღინიშნება გამოსხივების სფეროში მნიშვნელოვანი აღმოჩენები. 1895 წ. გერმანელმა მეცნიერმა ვილჰელმ კონრად რენტგენმა აღმოაჩინა X სხივები, რომელიც გამოიყენება მედიცინაში რენტგენოდიაგნოსტიკასა და სხივურ თერაპიაში. 1896 წ. ფრანგმა მეცნიერმა ანრი ბეკერელმა აღმოაჩინა ბუნებრივი რადიოაქტივობა. 1934 წ. ცოლ-ქმარმა ირენ და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიმ აღმოაჩინეს ხელოვნური რადიოაქტივობა. რადიაციული ჰიგიენა, როგორც მეცნიერება, ჩამოყალიბდა XX საუკუნეში. მის ერთ-ერთ ფუძემდებლად აღიარებულია რადიობიოლოგიის ფუძემდებელი ივანე თარხნიშვილი. 1904 წ. მის მიერ პირველად რუსეთში, ცარსკოე სელოში, შესწავლილ იქნა ჰაერის რადიოაქტივობა. რადიოაქტიური გამოსხივება მაიონებელი გამოსხივებაა, წარმოიქმნება რადიოაქტიური ნივთიერებებისგან, რომელიც ატომის დაშლით ხდება. დროის ერთეულში დაშლილ ატომების რაოდენობას რადიოაქტიური აქტივობა ეწოდება. მისი ერთეულია კიური — Ci. ბუნებრივი რადიოაქტივობის აღმოჩენის შემდეგ, გაირკვა, რომ რადიუმის ბირთვში მიმდინარე გარდაქმნების შედეგად გამოტყორცნილი გამოსხივება არაერთგვაროვანია და შედგება — α, β და γ სხივებისგან. α ნაწილაკი ორმაგი დადებითი მუხტის მქონე ჰელიუმის ბირთვია, ნივთიერებაში შეღწევის უნარი არ აქვს. β სხივები ელექტრონების ნაკადია. მისი მოძრაობა ნივთიერებაში ტეხილია. ქსოვილებში ოდნავ მეტი შეღწევადობით ხასიათდება (რამდენიმე მილიმეტრი). γ სხივები ელექტრომაგნიტური სხივებია. ხასიათდება ნივთიერებაში მაღალი შეღწევის უნარით. მისი სრული შეკავება ხდება 15სმ-იანი ტყვიის ეკრანით. რენტგენის Rö სხივები, რომელიც ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას წარმოადგენს, მაგრამ γ-სგან განსხვავებით Rö წარმოიქმნება ელექტრონების დამუხრუჭების შედეგად. მისი შეღწევადობა ნივთიერებაში საკმაოდ მაღალია. არის ასევე ნეიტრონული გამოსხივება, რომელიც ნეიტრონების ნაკადს წარმოადგენს, მას დიდი ბიოლოგიური მოქმედება აქვს, რადგან ელექტრნეიტრალობის გამო ხასიათდება ქსოვილებში განუსაზღვრელი გამავლობის უნარით. მათგან დასაცავად გამოიყენება წყალბადშემცველი ნივთიერებები — წყალი, პარაფინი, გრაფიტი.
ბერძენაული

ბერძენაული — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (აბისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ქარელიდან 20 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 511 ადამიანი. ბერძენაულის ნასოფლარი ქსე, ტ. 2, გვ. 335, თბილისი, 1977 წ. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ფცა (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

ფცა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი (სოფლები: თამარაშენი, ქვემო შაქშაქეთი, ღოღეთი). მდებარეობს მდინარე ფცის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 660 მეტრი, ქარელიდან 16 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 853 ადამიანი. ფცის ღვთისმშობლის ეკლესია ფცის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ფცის კოშკი ფცის ნასახლარი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 437. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
დიდმუხა

დიდმუხა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირას, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე. ყორნისიდან დაშორებულია 23 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 12 კილომეტრით. სოფელი 1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში, ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1990-2006 წლებში — ქარელის რაიონში, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 224 მცხოვრები (ძირითადად ოსები). 1990-იანი წლების კონფლიქტის შედეგად დიდმუხა არ ექვემდებარება საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს; 2008 წლიდან, საქართველოს კანონმდებლობით, რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიაა. სოფლის ოსური სახელია თულძითა (ოს. Тулдзытæ). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 541. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 424. ↑ https://www.webcitation.org/6rr3L8GjN?url=http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf
ზემო დვანი

ზემო დვანი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტიში (ავნევის თემი). მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 23 კილომეტრი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 507.