laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მოსკოვის ფლოროსისა და ლავროსის ეკლესია

ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ტაძარი (რუს. Храм иконы Божией Матери «Всех Скорбящих Радость») — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მისამართზე დუბინინის ქუჩაზე № 9/3․ ტაძარი ცნობილია ფლოროსისა და ლავროსის სახელით. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე, ხოლო ეგვტერები მოციქულების პეტრესა და პავლეს და ფლოროსისა და ლავროსის სახელზე. ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ტაძარი პირველად მოიხსენიება 1625 წელს. თავდაპირველად ეკლესია ამავე სახელწოდებით მდებარეობდა პოლიანკის რაიონში, სადაც მაშინ მდებარეობდა იამის სლობოდაში. 1593 წელს სლობოდა გადაიტანეს ზაცეპში და აქვე ააშენეს ამავე სახელწოდების ეკლესია. 1628 წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე, ხოლო ეგვტერები ფლოროსისა და ლავროსის სახელზე. 1739 წლის მონაცემებით უკვე არსებობს მეორე ეგვტერი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 1738 წლის ხანძარმა მთლიანად გაანადგურა ნაგებობა. ახალი ტაძრის მშენებლობის უფლება იირეს 1739 წელს, ამავე წლის ბოლოს ახალი ტაძრის მშენებლობა დასრულდა. ახალი ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე.1835 წელს ამპირის სტილში, არქიტექტორ ორდენოვის პროექტით გადააკეთეს ეგვტერები, სატრაპეზო და სამრეკლო. 1909 წელს ტაძარს მიამატეს დასავლეთის ნაგებობები. 1924 წელს ტაძარში მოაგროვეს მოსკოვის დახურული ტაძრებიდან საეკლესიო ჭურჭელი, ხატები და სიწიმინდეები. 1937 წელს დააპატიმრეს ტაძრის წინამძღვარი და 1938 წლის შუა პერიოდამდე ღვთისმსახურება ეპიზოდურად მიმდინარეობდა. 1938 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და შენობა გადაეცა მეტალოგრაფიული ფაბრიკის საამქროს. 1957 წელს მოანგრიეს სამრეკლოს ზედა ნაწილი. 1960 წელს ეკლესიას არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა და სახელმწიფო დაცვის ქვეშ აღმოჩნდა. ტაძრის რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიისადმი გადაცემის გადაწყვეტილება მიიღეს 1991 წლის 8 იანვარს. 1991 წლის 6 აპრილს, აღდგომას, აღესრულა პირველი ღვთისმსახურება. Паламарчук П. Г. Москва в границах 1917 года // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астраль, 2004. — Т. 3. — С. 304-307. — 696 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-X. Забелин И. Е. Материалы для истории, археологии и статистики города Москвы. — Москва: издательство Московской Городской думы, 1884. — Т. 1. — С. 871. Указатель московских церквей / сост. Александровский М.. — Москва: Русская Печатня, 1915. — С. 16. — 75 с. Москва. Энциклопедический справочник.. — Москва: Большая Российская Энциклопедия., 1992.
მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია

მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია (რუს. Церковь Усекновения Главы Иоанна Предтечи) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკის-ზატონის რაიონში, მუზეუმ-ნაკრძალ კოლოენსკოეს ტერიტორიაზე, ყოფილ სოფელ დიაკოვოში, მდინარე მოსკოვის მარჯვენა სანაპიროზე, იქ სადაც XVI საუკუნეში მდებარეობდა მეფის რეზიდენცია. ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ტაძარი არის ხუთი რვაკუთხა, იზოლირებული სვეტების სიმეტრიული ჯგუფი, დამოუკიდებელი შესასვლელებით და საკურთხევლით. ცენტრალური სვეტი დანარჩენებზე ორჯერ დიდია. ტაძრის საკურთხევლები ნაკურთხია ანა წინასწარმეტყველის, იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის, თორმეტი მოციქულისა და მოსკოველი წმინდანების პეტრეს, ალექსისა და იონას სახელზე. ეკლესიას გააჩნია დიდი წრიული ფანჯრები, რომლებიც ორიენტირებულია სინათლის მხარეზე. რუსმა ხელოვნებათმცოდნეებმა მოსკოვში ეჟენ ვიოლე-ლე-დიუკის ჩამოსვლის შემდეგ დაძაბული ყურადღება დაუთმეს ეკლესიებს. ფიოდორ რიხტერმა XIX საუკუნეში მიმდინარე ტაძრის რესტავრაციის დროს ყურადღება გაამახვილა წარწერაზე, რომელიც ეკლესიის მშენებლობას 1530 წლით ათარიღებს. მთავარი საკურთხევლის იოანე ნათლისმცემლის სახელზე კურთხევას მეცნიერები უკავშირებენ ვასილი III-ის განზრახვას, მის მემკვიდრეს უწოდოს სახელი ივანე. 1534 და 1535 წლების საფლავის ქვები გამოიყენეს ტაძრის მშენებლობისას, რაც მიგვანიშნებს, რომ ტაძარი 1535 წლამდეა აგებული. 1924-1949 წლებში ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დახურული იყო, ხოლო 1949-1957წლებში მასში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა. შემდეგ წლებში არქიტექტურის ეს გამორჩეული ნიმუში მიტოვებული გახდა. სოფელი დიაკოვო 1960 წელს გახდა მოსკოვის ნაწილი და 1980-იან წლებში პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა. ეკლესიის ახლოს მდებარე სასაფლაო დაიხურა 1971 წელს, ხოლო 1980 წელს მოხდა ლიკვიდაცია. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს 1992 წელს, ამჟამად მიმდინარეობს რეგულარული ღვთისმსახურება. მცირე ხნის წინ დასრულდა ტაძრის რესტავრაცია. Памятники архитектуры Москвы. Окрестности старой Москвы (Юго-восточная и южная части территории от Камер-Коллежского вала до нынешней границы города) / Под ред. А. И. Комеч. — М.: Искусство — XXI век, 2007. — С. 224—225. — 360 с. — ISBN 978-5-98051-041-1. Кавельмахер В. В. К истории постройки именинной церкви Ивана Грозного в селе Дьякове (1990) А. Л. Баталов. О датировке церкви Усекновения Главы Иоанна Предтечи в Дьякове (1998)
მოსკოვის სამების ეკლესია (კოჟევნიკი)

მოსკოვის სამების ეკლესია (რუს. Церковь Троицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დანილოვის რაიონში. ტაძართან ფუნქციონირებს სამოტივაციო საკონსულტაციო ცენტრი, რომელიც მორწუნეებს უწევს სასულიერო დახმარებას. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ტაძრის წინამძღვარია ოლეგ ტოგობეცკი. ეკლესია არის ხუთგუმბათიანი კვადრატული ნაგებობა, რომელსაც გააჩნია სამი საკურთხეველი. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია წმინდა სამების სახელზე, ხოლო ეგვტერები ნაკურთხია წმინდა საკვირველმოქმედნის, უვეცხლონი, კვიროსისა და იოანეს, ასევე პარასკევას სახელზე. ეკლესიის სამრეკლო წარმოადგენს რვაკუთხა ნაგებობას, რომელიც დგას ოთხკუთხედზე. პირველი ხის ეკლესია სამების სახელზე ნაკურთხი, ააშენეს სლობოდაში დაახლოებით 1625 წელს. ამჟამად არსებული ნაგებობა კი შენდებოდა 1686 წლიდან 1689 წლამდე, შემდეგ 1722 წელს დააშენეს სამრეკლო, რომლის ზუსტი ავტორიც უცნობია. სავარაუდოდ იგი უნდა იყოს არქიტექტორი ივან ზარუდნი. XX საუკუნის 1920-1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და მისი დასრულება ვეღარ მოხერხდა. 1980-იან წლებში დაიწყო შენობის საერთო სარესტავრაციო სამუშაოები. სამუშაოების შემდეგ იგეგმებდა მისი გადაკეთება საკონცერტო დარბაზად. აღადგინეს გუმბათი და ჯვარი, აღადგინეს ფანჯრების ძველი სახეები, მოხსნეს ძველი შიდა ტიხრები. 1992 წელს ეკლესიის შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და ამავე წელს აკურთხეს. Судариков А. В., Чапнин C. В. Православная Москва: Справочник действующих монастырей и храмов. — М.: Братство Святителя Тихона, 1993. Храм во имя Святой Живоначальной Троицы в Кожевниках დაარქივებული 2007-09-14 საიტზე Wayback Machine. // ortho-rus.ru.
ნინო ხურციძე

ნინო ხურციძე (დ. 28 სექტემბერი, 1975 — გ. 22 აპრილი, 2018, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. საერთაშორისო დიდოსტატი (1993), საერთაშორისო ოსტატი კაცთა შორის (1996). საქართველოს ორგზის ჩემპიონი ქალთა (1989, 1993) და კაცთა შორის (1998). ევროპის ჩემპიონი (1992), ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი (1993, 95) 20-წლამდელთა შორის. მსოფლიოს საჭადრაკო ოლიმპიადების მეორე (2000, თავის დაფაძე მოიპოვა მცირე ოქროს მედალი) და მესამე (1998) პრიზიორი. მსოფლიო უნივერსიადის სამგზის ჩემპიონი (1994, 1996 — გუნდური, 1998 — პირადი). მსოფლიოს ჩემპიონატის დასკვნითი ეტაპის მონაწილე (2004) და ზონალური ტურნირების მონაწილე (1993, 1996). 2009 (მეორე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, ნოვი სადი, სერბეთი 2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი, მარდინი, თურქეთი 2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, პორტო-კარასი, საბერძნეთი Nino Khurtsidze chess games at 365Chess.com ნინო ხურციძე — თამაშების არქივი Chessgames.com-ზე (ინგლისური)
ტურაკო

ტურაკო, ბანანიჭამია (ლათ. Tauraco) — ფრინველთა გვარი ტურაკოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს 14 სახეობას. გავრცელებულნი არიან აფრიკის ტყეებსა და სავანებში. გრძელკუდა ფრინველებია, მათი სხეულის სიგრძეა 35–45 სმ. ახასიათებთ ბუმბულისაგან წარმოქმნილი ქოჩორი თავზე. ფერად ლითონისმაგვარი მწვანე და ცისფრები არიან. დედლები მამლებისაგან არც ფერით და არც ზომებით არ განსხვავდებიან. საფრენი ბუმბული ხშირად მუქი წითელია. გამრავლების პერიოდში მამლები ქუჩრისა და საფრენი ბუმბულის დემონსტრაციით ცდილობენ დედლების მოხიბვლას. ინკუბაცია გრძელდება 3 კვირამდე, კრუხობს ორივე მშობელი და ბარტყების აღზრდაშიც თანაბრად მონაწილეობენ. იკვებებიან ახალგაზრდა ყლორტებით, მწერებით, კენკრითა და ხილით. Herausgeber: Forshaw, Joseph: Enzyklopädie der Vögel, 1999 — ISBN 3828915574 Hans von Boetticher: Lärmvögel, Turakos und Pisangfresser, (2. unveränderte Auflage von 1955), 2004 — ISBN 3894326077 ↑ BirdLife International (2010) მსოფლიოს ფრინველთა სია დაცვის სტატუსის მითითებითა და კლასიფიკაციის წყაროებით BirdLife-ზე. ვერსია 3.[მკვდარი ბმული](ინგლისური) ↑ Названия по Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — С. 131—132. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0. ↑ ტურაკო (TSN 553751). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (კაპოტნია)

მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (რუს. Храм Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XIX საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის კაპოტნიის რაიონში. მისამართი კაპოტნინის პირველი გასასვლელი, სახლი 10. ტაძარი აგებულია 1860-1870-იან წლებში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის შობის სახელზე. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ეკლესია ააგეს 1866-1870 წლებში სოფელ კაპოტნიაში. ამ პერიოდამდე ტაძრის ადგილზე იდგა ხის ტაძარი, რომელიც ცნობილი იყო 1659 წლიდან, დაზიანდა ქარიშხლის შედეგად 1804 წელს. ტაძარი აგებულია ფსევდორუსულ სტილში. ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი და არქიტექტორი უცნობია. საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1938 წელს. შენობაში კი განათავსეს ქარხანა და საწყობი. ეკლესიას მიაშენეს ნაგებობები. ასევე დაანგრიეს ტაძრიდან 50 მეტრში მვებარე ღვთისმშობლის შობის ტაძარი. ღვთისმსახურება ქვის ტაძარში აღდგა 1991 წელს. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის შობის სახელზე, ხოლო ეგვტერები ნაკურთხია ბოგოლიუბსკის ღვთისმშობლის ხატისა და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. ერთი საკურთხეველი ასევე ნაკურთხია ლეონტი როსტოველის სახელზე. ტაძარში ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ყოველდღიურად (გარდა ორშაბათისა), ლიტურგია კი დილის 9 საათზე. ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა და ქველმოქმედთა ჯგუფი. ტაძრის სიწმინდეა ღვთისმშობლის ხატი „მიცვალებულთა სასჯელი“. ტაძრის დღესასწაულია 21 სექტემბერი. Паламарчук П. Г. Сорок Сороков. — 3-е изд. — М.: АСТ:, 2005. — Т. 4. — 663 с. ↑ 1.0 1.1 1.2 Храм в честь Рождества Пресвятой Богородицы в Капотне. Благотворительный фонд «Русское православие». დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2018-04-24. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Храм Рождества Пресвятой Богородицы в Капотне. Благочиние Петропавловского округа города Москвы. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-05. ციტირების თარიღი: 2012-04-01. ↑ 3.0 3.1 3.2 Храм рождества Пресвятой Богородицы В Капотне
ეკატერინე მელიქიშვილი

ეკატერინე (კეკე) მელიქიშვილი-მესხი (დ. 1854, თბილისი — გ.1928, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, გამომცემელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, საქართველოში პირველი ფემინისტური მოძრაობის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. ეკატერინე დაიბადა 1854 წელს თბილისში გრიგორ მელიქიშვილის ქართველი კათოლიკის ოჯახში.მისი მშობლები XVIII ს 40 იან წლებში ახალციხიდან (მესხეთი) გადმოსახლდნენ თბილისში. ის პეტრე მელიქიშვილი და სტეფანე მელიქიშვილის და იყო, ხოლო სერგეი მესხის — ცოლი (1874 წლიდან). ის ფუფუნებაში აღიზარდა, კარგი განათლება მიიღო და გამორჩეულ გარემოში ტრიალებდა ჯერ მშობლების, შემდეგ კი ქმრის ოჯახში. იმ დროის ქართულ საზოგადოებას ქალის განათლების მიმართ კეთილგანწყობილი დამოკიდებულება ჰქონდა და ამ პროცესის წახალისებასაც ცდილობდა. ამიტომ ის 19 წლის ასაკში ძმების და ნიკო ნიკოლაძის დახმარებითა და ხელშეწყობით უმაღლესი განათლების მისაღებად გაგზავნეს შვეიცარიაში. მან იქ დაამთავრა გიმნაზია  და შემდეგ მიიღო უმაღლესი სამედიცინო განათლება. შვეიცარიაში ეკატერინე საზოგადოება „უღელის“ წევრი გახდა, რომელიც ციურიხში მყოფმა ქართველმა სტუდენტებმა დააარსეს. ციურიხში გატარებული წლები ნაყოფიერი იყო კეკესთვის. იგი დაეუფლა გერმანულ და ფრანგულ ენებს, გაეცნო იმ დროის მოწინავე იდეებს, აქტიურად ადევნებდა თვალყურს საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს და პარალელურად დიდი მონდომებით სწავლობდა მედიცინას. ეკატერინე მელიქიშვილის გარდა, „უღელში“ სხვა ქართველი ქალებიც იყვნენ გაერთიანებულები: კატო და ოლიმპიადა ნიკოლაძეები, ოლგა გურამიშვილი (ნიკო ნიკოლაძის მეუღლე), პელო ნაცვლიშვილი, ბოგუმილა ზემიანსკაია. პირველი ფემინისტური ტალღა საქართველოში სწორედ ამ ქალებს უკავშირდება. ეკატერინე მელიქიშვილი აგრეთვე იყო ოდესის უნივერსტეტში ქალთა უმაღლესი კურსების გახსნის ინიციატორი და მისი პირველი დეკანი. ხელმძღვანელობდა საოჯახო სტამბას, იყო გამომცემლობა „სხივის“ ერთ–ერთი დამაარსებელი, საზოგადოება „განათლების“ დამფუძნებელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა ლიტერატორ ქალთა წრის წევრი (დაარსდა 1872 წელს). ეკატერინე მელიქიშვილი თანამშრომლობდა გაზეთ „დროებასთანაც“. ის წერდა, თარგმნიდა ინგლისურიდან, გერმანულიდან, რუსულიდან. მაგ.: მან 1871 წელს , დროებაში გამოაქვეყნა შკლარევსკის მოხრობის – „ქალის შრომის“ საკუთარი თარგმანი, 1872 წელს კი – მიმოხილვითი კვლევა – „მეთვრამეტე საუკუნის ამერიკელი ქალები“. ეკატერინე მელიქიშვილი[მკვდარი ბმული]
ალაზეა

ალაზეა (იაკუტ. Алаһыай, რუს. Алазея) — მდინარე რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში. სიგრძე 1590 კმ, აუზის ფართობი 64,7 ათ. კმ². წარმოიქმნება ალაზეის ზეგანზე მდინარეების ნელკანის და კადილჩანის შეერთებით. მიედინება კოლიმის დაბლობზე. ერთვის აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვას. ალაზეას აუზში 24 ათასზე მეტი პატარა ტბაა. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 320 მ³/წმ. იყინება სექტემბრის ბოლოს, ყინულძვრა — მაისის ბოლოს. მთავარი შენაკადია როსოხა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 263.
ალაზეის ზეგანი

ალაზეის ზეგანი (რუს. Алазейское плоскогорье) — ზეგანი რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში, მდინარეების ალაზეის, კოლიმის, ინდიგირკისა და ოჟაგინის შუამდინარეთში. სიგრძე 300 კმ, საშუალო სიმაღლე 350 მ. ზეგნის ტალღოვან ზედაპირზე აღმართულია ბრტყელმწვერვალიანი მასივები და ქედები (სიმაღლე 400–954 მ). ზეგანს საფუძვლად აქვს პროტეროზოული გნაისები, რომლებსაც ზემოდან ფარავს გრანიტებით გარღვეული დევონური ვულკანოგენური დანალექი და იურული ასაკის ტუფოგენური ქანები. 450 მ სიმაღლემდე დაჭაობებული ნათელი ტყეებია (ლარიქები, ლიქენები), ხეობებში კი — ჭალის ტყეები, 600 მ-მდე — ქონდარა ფიჭვი, ხოლო უფრო ზევით — მთის ტუნდრა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 263.
ამონიოს საკა

ამონიოს საკა (ბერძ. Ἀμμώνιος Σακκᾶς; დ. დაახლ. 175 — გ. დაახლ. 242) — ალექსანდრიელი ფილოსოფოსი. პლოტინეს, ლონგინეს, წარმართი ფილოსოფოსი ორიგენეს და, როგორც ფიქრობენ, ქრისტიან ორიგენეს მასწავლებელი, ნეოპლატონიზმის მამამთავარი. წერილობითი თხზულებები არ დაუტოვებია. პორფირიოსის გადმოცემით, ქრისტიანობა მიიღო, მაგრამ შემდეგ ისევ დაუბრუნდა წარმართობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 401.
ამონიოს ჰერმია

ამონიოს ჰერმია (ძვ. ბერძნ. Ἀμμώνιος τοῦ Ἑρμίου, ლათ. Ammonius Hermiae; დ. 440 — გ. 520) — ძველი ქართული წყაროების მიხედვით ამონიოს ერმისი ან ერმია — V საუკუნის ბერძენი ფილოსოფოსი, არისტოტელეს ცნობილი კომენტატორი. ათენში ისმენდა პროკლეს ლექციებს. XI საუკუნეში ქართულად უთარგმნიათ ამონიოს ჰერმიას ორი თხზულება: „მოსაჴსენებელი ხუთთა ხმათადმი პორფირი ფილოსოფოსისათა“ და „მოსაჴსენებელი ათთა კატიღორიათადმი არისტოტელისთა“; ეს თარგმანები შესულია კრებულში, რომლის მიზანი ყოფილა თავი მოეყარა არისტოტელეს „კატეგორიებთან“ დაკავშირებული თხზულებებისათვის. კრებულის ცხრა ხელნაწერიდან უძველესია XII საუკუნის ხელნაწერი (S—2562). ქართველი მთარგმნელების ვინაობა უცნობია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 401.
ამონიუმი

ამონიუმი — კატიონი NH 4 + {\displaystyle {\ce {NH_4+}}} , შედის მრავალი ნაერთის შემადგენლობაში, სადაც ერთვალენტოვანი ლითონის როლს ასრულებს. ასეთებია ამონიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის მარილები: ამონიუმის სულფატი, ამონიუმის ქლორიდი და სხვ. ამონიუმის მარილების უმეტესობა უფერო კრისტალური, წყალში კარგად ხსნადი ნივთიერებებია, გახურებისას ადვილად იშლებიან ამიაკის გამოყოფით. წყალხსნარებში ამონიუმის ნაერთების დისოციაციის დროს ამონიუმი კატიონის სახითაა, მაგ.: NH 4 Cl ⇄ NH 4 + Cl − {\displaystyle {\ce {NH_{4}Cl\rightleftarrows NH_{4}+Cl^{-}}}} ამონიუმის იონი მიიღება, როდესაც ამიაკი, როგორც მცირე ფუძე თვისებების მქონე, რეაქციაში შევა პროტონთან. H+ + NH3 → NH4+ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 402. ↑ International Union of Pure and Applied Chemistry (2005). Nomenclature of Inorganic Chemistry (IUPAC Recommendations 2005). Cambridge (UK): RSC–IUPAC. ISBN 0-85404-438-8. pp. 71,105,314. Electronic version.
ზეგაანი

ზეგაანი — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, (მუკუზნის თემი). გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ჭერმისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 460 მეტრი. მის მახლობლად მდებარეობს ზეგაანის მონასტერი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 443 ადამიანი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. ისტორიულ წყაროებში სოფელი მოხსენიებულია 1797 წელს, როდესაც მეფე ერეკლე II-ს მეფისა და ქვეყნის წინაშე დამსახურებისთვის უბოძებია გარსევან ჭავჭავაძისთვის სოფლები: ზეგაანი, წინანდალი, ნაფარეული და მუღანლო. ზეგანი ამაღლებულ ადგილს ჰქვია და ეს სოფელი შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს და ამიტომაც მას „ზეგაანი“ ეწოდა. ისტორიული წყაროებით, მევენახეობა-მეღვინეობის განვითარებას სოფელ ზეგაანში საფუძველი ჩაუყარა პოეტმა ალექსანდრე ჭავჭავაძემ, რომელმაც ვენახები გააშენა. მოგვიანებით, ალექსანდრე ჭავჭავაძის მემკვიდრეებმა ვალების გამო მამულები ბანკში დააგირავეს, რომელმაც ვალების გადაუხდელობის გამო მამულები მიჰყიდა, კახეთის საუფლისწულო მამულების დეპარტამენტს. 1895 წელს დეპარტამენტმა ააშენა, დიდი ღვინის სარდაფი და გააშენა ვენახის ზვრები. ზეგაანში წარმოებული ღვინოების რეალიზაცია ხდებოდა როგორც საქართველოში, ასევე რუსეთში და სხვა ქვეყნებში. სოფლის მთავარი დღესასწაული არის „ყველაწმინდობა“. სოფელ ზეგაანში გავრცელებული გვარებია: სირბილაშვილი, თოდასვილი, ჩაგელიშვილი, ჭიღლაშვილი და ზაზაშვილი. ზეგაანის წმინდა გიორგის ეკლესია ზეგაანის მონასტერი ზეგაანის ქაშუეთის ეკლესია ზეგაანის მონასტერი ზეგაანის ღვინის სარდაფი ზეგაანის წმინდა გიორგის ეკლესია საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 133. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 492. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ გვარები საქართველოში. ციტირების თარიღი: 2024-07-08.
ანკერიტი

ანკერიტი — მინერალი, ქიმიური შემადგენლობა Ca ( Mg , Fe ) [ CO 3 ] 2 {\displaystyle {\ce {Ca(Mg,Fe)[CO_3]_2}}} , ზოგჯერ Mn 2 + {\displaystyle {\ce {Mn^2^+}}} და Co 2 + {\displaystyle {\ce {Co^2^+}}} მინარევით. სახელი ეწოდა ავსტრიელ მინერალოგ მ. ანკერის პატივსაცემად. ანკერიტი დოლომიტის ჯგუფის რთული კარბონატია, კრისტალდება ტრიგონულ სინგონიაში. კრისტალები რომბოედრული აქვს, აგრეგატები — მარცვლოვანი. თეთრია ან ნაცრისფერი. სიმაგრე მინერალური სკალით — 3,5, სიმკვრივე — 2900–3200 კგ/მ³. ზოგ პოლიმეტალურ და რკინის კარბონატულ მადანში თანამგზავრი მინერალია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 468.
ანილინი

ანილინი, ამინობენზოლი, ფენილამინი — ორგანული ნაერთი, უმარტივესი არომატული ამინი, სუსტი სუნის უფერო სითხე, ქიმიური ფორმულა C 6 H 5 NH 2 {\displaystyle {\ce {C_6H_5NH_2}}} , tდუღ 184,4°C, წყალში ცუდად იხსნება, სპირტსა და სხვა ორგანულ ნაერთებში — კარგად. ჰაერზე სწრაფად მუქდება, სუსტი ფუძეა, მინერალურ მჟავებთან მარილებს წარმოქმნის, ორგანულ მჟავებთან ურთიერთქმედებისას კი — ანილიდებს. ანილინის მეთილირების პროდუქტებს — მონო- და დიმეთილამინს იყენებენ საღებრებისა და ფეთქებად ნივთიერებათა წარმოებაში. სინთეზის გზით პირველად მიიღო ნიკოლოზ ზინინმა (1842). ქლორიან კირთან შერევისას ანილინი იისფრად იფერება. ანილინის დაჟანგვით ღებულობენ შავ საღებარს — ანილინშავს. აზოტოვანმჟავასთან ანილინის ურთიერთქმედების შედეგად (მარილმჟავა არეში) მიღებული ნაერთი აზოსაღებრების წარმოებაში მნიშვნელოვანი ნახევარპროდუქტია (იხ. დიაზონაერთები). ანილინს ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ფოტოგრაფიაში (გამამჟღავნებელი ნივთიერების სინთეზისათვის). კაუჩუკის ვულკანიზაციის დამაჩქარებლების, ფეთქებად ნივთიერებათა, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და სხვათა წარმოებაში. ანილინი შხამიანია, მოქმედებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, სისხლზე. იწვევს ჰემოლიზს. შესაძლებელია მწვავე ქრონიკული მოწამვლა. ამიტომ საჭიროებს წარმოებაში საწარმოო პროცესის ფართო მექანიზაციის დანერგვა და წარმოების ჰერმეტულობის დაცვა. სამუშაო ზონაში ანილინის დასაშვები ზღვრული კონცენტრაციაა ჰაერში 3 მგ/მ³. ანილინის კონცენტრირებულ მარილმჟავასთან ურთიერთქმედებით მიიღება მარილი: C 6 H 5 − NH 2 + HCl → [ C 6 H 5 NH 3 ] Cl {\displaystyle {\ce {{C6H5}-{NH2}+{HCl}\rightarrow {[C6H5NH3]Cl}}}} მიღებული მარილი კარგად იხსნება წყალში, წყალხსნარზე ტუტის მოქმედებით გამოიყოფა ანილინი: [ C 6 H 5 NH 3 ] Cl + NaOH → C 6 H 5 NH 2 + NaCl + H 2 O {\displaystyle {\ce {{[C6H5NH3]Cl}+{NaOH}\rightarrow {C6H5NH2}+{NaCl}+{H2O}}}} მრეწველობაში ანილინს ღებულობენ თუჯის ბურბუშელათი ნიტრობენზოლის აღდგენით, მარილმჟავას მცირე რაოდენობის თანაობისას. პრაქტიკულად რეაქცია შემდეგნაირად მიმდინარეობს: 4 C 6 H 5 NO 2 + 9 Fe + 4 H 2 O → 4 C 6 H 5 NH 2 + 3 Fe 3 O 4 {\displaystyle {\ce {{4C6H5NO2}+{9Fe}+{4H2O}\rightarrow {4C6H5NH2}+{3Fe3O4}}}} მეორე გზით ანილინი მიიღება ისევ ნიტრობენზოლის აღდგენით, მაგრამ ამ შემთხვევაში ატომური წყალბადის საშუალებით: 4 C 6 H 5 NO 2 → Me + HCl 6 [ H ] C 6 H 5 NH 2 + 2 H 2 O {\displaystyle {\ce {{4C6H5NO2}->[{\ce {6[H]}}][{\ce {{Me}+{HCl}}}] {C6H5NH2}+ {2H2O}}}} ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 464.
როჟე დიუკო

პიერ როჟე დიუკო (უკეთ ცნობილი, როგორც როჟე დიუკო; დ. 25 ივლისი, 1747 — გ. 16 მარტი, 1816) — ფრანგი პოლიტიკური ფიგურა რევოლუციისა და პირველი იმპერიის დროს, ეროვნული კონვენტისა და დირექტორიის წევრი. დიუკო დაიბადა მონფოტ-ენ-ჩოლოსეში (ახლა ლანდსის დეპარტამენტში) აკვიტანიაში, ის არჩიეს ლანდის დეპარტამენტის მოადგილედ. ის იჯდა კონვენციის დაბლობზე (პარტიაში, რომელიც არ აქვს მკაფიო ურთიერთობა და მსახურობდა კენჭისყრით). მან ხმა მისცა მეფე ლუი XVI-ს გარდაცვალებას, გასაჩივრების და დაგვიანების გარეშე, მაგრამ ეს არ იყო ცნობილი კონვენციის შემდგომაც. ის იყო ხუთასთა საბჭოს წევრი, რისთვისაც იგი ხელმძღვანელობდა 18 ფრიდრიდის გადატრიალებას (1797).მისი ვადის ბოლოს ის გახდა სამართლიანობა, მაგრამ ბართლემი კატერინ იუბერტის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ (18 ივნისს 1799), ის გახდა აღმასრულებელი დირექტორი, პოლ ბარრასის გავლენის წყალობით, რომელიც დიუკოს თავის პარტიზანად თვლიდა. ნაპოლეონ ბონაპარტის 1799 წლის 9 ნოემბრის (18 ბრიუმერი) გადატრიალებაში დიუკოსმა მონაწილეობა მიიღო და ის გახდა ერთ-ერთი სამი დროებითი კონსულიდან (ნაპოლეონი და ემანუელ-ჟოზეფ სიეესი) და ასევე ის სტაბილური საკონსულო ფორმულის შექმნისთანავე გახდა სენატის ვიცე-პრეზიდენტი. მას არაერთხელ მიენიჭა იმპერიის პატივი, მაგრამ 1814 წელს მან დატოვა ნაპოლეონი და ხმა მისცა თავის დეპოზიციას. ის ცდილობდა აღედგინა რესტავრაციის ხელისუფლება, მაგრამ 1816 წელს გააძევეს რეგლამენტის კანონის საფუძველზე. გარდაიცვალა 1816 წლის მარტში, ულუმში, კარეტის ავარიის დროს. ↑ 1.0 1.1 1.2 Encyclopædia Britannica
კახური მცვივანი

კახური მცვივანი — ქართული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში. ეკუთვნის კახეთის ვაზთა ჯიშთა ჯგუფს. სხვებთან შედარებით საადრეო ჯიშია. ის XIX საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული იყო კახეთში, თუმცა დაავადებების გამო (ვაზის ჭრაქი, ნაცარი, ფილოქსერა), მისმა ნარგავებმა მკვეთრად იკლო. მისგან დგება შესანიშნავი ქვევრის ტრადიციული ღვინო. ნაკლებსხეულიანია, თუმცა ხასიათიანი, ძალზე გამორჩეული არომატით. ქართული ვაზის ჯიშები მ. ხარბედია, „ქართული ღვინის გზამკვლევი“, გვ. 52, თბ., 2013
ანტონინიანი

ანტონინიანი (ლათ. Antoninianus) — რომაული ვერცხლის მონეტა (წონა 4,7–5,3 გ), მოჭრილი დენარის გაუფასურებასთან დაკავშირებით იმპერატორ კარაკალას მიერ (214). ანტონინიანის შუბლზე გამოსახულია რომის იმპერატორი ან დედოფალი. ზურგზე სხვადასხვა გამოსახულებაა. ანტონინიანის ემისია IV საუკუნის დასაწყისამდე გრძელდებოდა. საქართველოში მრავლად არის აღმოჩენილი ბიჭვინთის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე. დუნდუა გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 498.
არდონი (მდინარე)

არდონი (ოს. Æрыдон) — მდინარე ჩრდილოეთ კავკასიაში, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში, თერგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 102 კმ, აუზის ფართობი 2,7 ათ. კმ². სათავე აქვს კავკასიონის მყინვარებში. ქალაქ ალაგირის ქვემოთ მოედინება ჩრდილოეთ ოსეთის ვაკეზე. იყენებენ სარწყავად. არდონის ხეობაში გადის ოსეთის სამხედრო გზა. მდინარის აუზშია სადონის ტყვიათუთიის საბადოები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 559.