laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჰენდერსონი (კუნძული)

ჰენდერსონი (ინგლ. Henderson Island) — დაუსახლებელი მარჯნის კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. 1902 წლიდან მიერთებულია ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების — პიტკერნის კუნძულების კოლონიას. კუნძულის სიგრძე 10,4 კმ-ია, სიგანე 5,6 კმ, მაქსიმალური სიმაღლე ოკეანის დონიდან — 33 მ, ხოლო მთლიანი ფართობი 37,3 კმ². მდებარეობს პიტკერნის კუნძულებიდან 193 კმ-ით ჩრდილოეთით. 1988 წლიდან, გაეროს მოთხოვნის საფუძველზე, ჰენდერსონი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, მისი უნიკალური ფრინველთა სამყაროსა და ფოსფატების ხელუხლებელი მარაგის გამო. კუნძული მეტისმეტად პატარა და დახრამულია, ასევე ნაკლებია მტკნარი წყალი, რის გამოც შეუძლებელია სოფლის მეურნეობის განვითარება. სანაპირო ზოლზე ამოზიდული მარჯნის პლატფორმა 15 მეტრი სიმაღლისაა და ფრიალო კლდეებს წარმოქმნის. პლაჟები მხოლოდ ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროზეა. კუნძულზე გავრცელებულია ოთხი სახეობის ენდემური ფრინველის სახეობა და დაახლოებით 50 სხვა არაენდემური ზღვის ფრინველი. ასევე 63 სახეობის ენდემური მცენარე, მათ შორის 35-40 სახეობის მწერიჭერია მცენარე. მიუხედავად იმისა, რომ კუნძული დღეს დაუსახლებელია, არქეოლოგიური მონაცემები ცხადყოფენ, რომ ის XII-XV საუკუნეებში დასახლებული ყოფილა პოლინეზიელი ხალხების პატარა ჯგუფით. მათი გაუჩინარების მიზეზი, ისევე როგორც პიტკერნის კუნძულების მოსახლეობისა, დღემდე უცნობია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰენდერსონი (კუნძული) The Henderson Island Website დაარქივებული 2007-08-10 საიტზე Wayback Machine. Henderson Island - UNESCO Henderson Island Travel Log Henderson Island დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. Visiting Henderson Island - R/V Bounty Bay დაარქივებული 2018-08-16 საიტზე Wayback Machine. Henderson Island Travel Guide
მეანდრი

მეანდრი (ბერძნ. Μαίανδρος — თურქეთის მეტად დაკლაკნილი მდინარის დიდი მენდერესის ძველი სახელწოდება) — ვაკის მდინარის კლაკნილი, რომლის სიმრუდის რადიუსი დამოკიდებულია მდინარის წყლიანობასა და სიჩქარეზე. მეანდრი გეოლოგიურად მდინარის კალაპოტის დეფორმაციაა, რომელიც უმეტესად ვითარდება ვაკის მდინარეების ქვემო დინებებში, იქ სადაც განვითარებულია ნელი დინება. ჩაღუნული ნაპირი როგორც წესი ციცაბოა, ხოლო ამობურცული ნაწილი — აღმართია. მეანდრეებს მსოფლიოს მრავალი მდინარე ქმნის. საქართველოში დიდ სიგრძეზე მეანდრეებს აჩენს მდინარე იორი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 532.
ტობა (ტბა)

ტობა (ინდონ. Danau Toba) — დიდი ტბა ინდონეზიაში, კუნძულ სუმატრის ჩრდილო ნაწილში, ჩრდილოეთი სუმატრის პროვინციაში. განლაგებულია ბატაკის ვულკანური ზეგნის ფარგლებში, ტექტონიკურ ქვაბულში, ამავე სახელწოდების ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად გაჩენილ კალდერაში, ზღვის დონიდან 905 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს 69 000 — 77 000 წლის წინ მომხდარი კოლოსალური ვულკანური ამოფრქვევის ადგილსამყოფელს, რომელმაც გამოიწვია გლობალური კლიმატური ცვლილებანი. მიჩნეულია, რომ ვულკანური ამოფრქვევების შკალით 8 ბალით შეფასებული ეს ამოფრქვევა იყო დედამიწაზე მომხდარი ყველაზე მძლავრი ამოფრქვევა უკანასკნელი 25 მილიონი წლის განმავლობაში. დადგინდა, რომ ვულკან ტობის ამოფრქვევამ გამოიწვია ვულკანური ზამთარი და ტემპერატურის საყოველთაო დაწევა 3 °C-დან 5 °C-მდე დაბალ განედებში და 15 °C-მდე შედარებით მაღალ განედებში. კუნძულ სუმატრაზე მდებარე ტბებიდან ტობა უდიდესია. ტობის კალდერის კომპლექსი, რომელიც ეკვრის კუნძულ სუმატრის ვულკანურ სარტყელს წარმოიქმნა სამი ძირითადი მეოთხეული ამოფრქვევის შედეგად. უკანასკნელი ამოფრქვევა, რომელმაც დაასრულა კალდერის ჩამოყალიბება, წარმოდგენილია ვულკანური ტუფის დანალექებით, რომელსაც ტობის ახალგაზრდა ტუფები ეწოდება. პიროკლასტური მასალის მოცულობამ გამოტანილი ამოფრქვევის შედეგად, შეფასების თანახმად, მიაღწია 2800 კმ³-ს, რაც აღნიშნულ ამოფრქვევას უახლეს გეოლოგიურ ისტორიაში ცნობილ ამოფრქვევათა შორის ერთ-ერთი უდიდესს ხდის. ამ ამოფრქვევის შემდეგ აღორძინებული გუმბათი ჩამოყალიბდა ახალი კალდერის ფარგლებში, რომელიც შეუერთდა ორ ნახევარგუმბათს. ამჟამად ტობის კალდერა, რომლის სიგრძე 100, ხოლო სიგანე 30 კმ-ია, წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს კალდერას მსოფლიოში. კალდერის შიგნით, ოთხი ვულკანური კონუსი, სამი ვულკანური კრატერი და ოთხი სტრატოვულკანია. ტბის ზედაპირის ფართობია 1130 კმ², მაქსიმალური სიგრძე 100 კმ, მაქსიმალური სიგანე 30 კმ, უდიდესი სიღრმე 505 მ, წყლის მოცულობა 240 კმ³. ტბის შუა ნაწილში მდებარეობს კუნძული სამოსირი, რომლის ფართობია 640 კმ². ტობა გამდინარეა. მისგან გამოედინება მდინარე ასაჰანი, რომელიც მალაკის სრუტეს ერთვის. რბილი კლიმატი და განსაკუთრებული ბუნებრივი პირობები ქმნიან ეთნო- და ეკოტურიზმის პირობებს. განვითარებულია თევზჭერა, ადგილობრივი ნაოსნობა. სანაპიროს გასწვრივ ბრინჯის მდელოებია. 2018 წლის 18 ივნისს ტობის ტბაში გემი ჩაიძირა, რის შედეგად 190 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაიკარდა. ხისგან დამზადებულ გემში, რომელიც სამოსირის რაიონიდან სიმალუნგუნის რაიონში მიდიოდა, წყალი შევიდა და გემი მალევე ჩაიძირა. გემის ჩაძირვის სავარაუდო მიზეზებს შორის უამინდობა და გემის გადატვირთულობა დასახელდა. ინდონეზიის ტბების სია მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია ტობა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ Indonesia ferry disaster: Lake Toba captain detained ↑ ინდონეზიაში გემის ჩაძირვის შედეგად, 178 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ითვლება
ტაიმირის ტბა

ტაიმირის ტბა (რუს. Таймыр) — ტექტონიკური ტბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში. მდებარეობს ტაიმირის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე, ბირანგის მთების სამხრეთით, ზღვის დონიდან 6 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 4560 კმ², სიგრძე 250 კმ, საშუალო სიღრმე 2,8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 26 მ. ნაპირები შეჭრილ-შემოჭრილია. ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაპირი ციცაბოა, სამხრეთი — დამრეცი. ფსკერი უმთავრესად სწორია. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. აგვისტოში წყლის საშუალო ტემპერატურა 8°C-მდეა, ზამთარში დიდ სიღრმეზე ტემპერატურა 0°C-ზე მაღალია. სექტემბრის ბოლოდან ივლისამდე გაყინულია. ერთვის მდინარეები: ზაპადნაია, სევერნაია, ბიკადანგუომა, იამუტარიდა, კალამისამო, ზემო ტაიმირა. არის თევზი, მათ შორის მუქსუნი, სიგი, ომული, ნელმა, პელიადი და სხვა. ტბის რაიონი განთავსებულია ტუნდრის ზონაში, იქ სადაც განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. რუსეთის ტბები ↑ 1.0 1.1 Таймыр | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-16. ციტირების თარიღი: 2021-01-11. ↑ Гео­гра­фия озер Тай­мы­ра. Л., 1985
მაცოხა

მაცოხა (ჩეხ. Macocha) — კარსტული უფსკრული მორავიის კარსტის ფარგლებში, ჩეხეთში, მდებარეობს ბლანსკოს რაიონში, მორავიის დედაქალაქ ბრნოდან ჩრდილოეთით, 40 კილომეტრში. სიღრმე 138 მ. წარმოიქმნა დევონურ კირქვებში გამომუშავებული დიდი კარსტული მღვიმის ჭერის ჩაქცევის შედეგად. მორავიის ფსკერზე გადის მიწისქვეშა მდინარე პუნკვა, რომელიც წარმოქმნის რამდენიმე ტბას. მაცოხა ტურიზმის ობიექტია. ტარდება ექსკურსიები და სხვა. 1723 წელს პირველად მაცოხის უფსკრულის ფსკერი ინახულა ლ. შოპერმა. სპელეოლოგიის ისტორიაში პირველად დაფიქსირებული მსოფლიოში ყველაზე ღრმა სიღრმე სწორედ მაცოხაში აღინიშნა. მაცოხა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
მორავიის კარსტი

მორავიის კარსტი (ჩეხ. Moravský kras) — კარსტული მხარე ჩეხეთში, ჩეხეთ-მორავიის მაღლობის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 734 მ-მდე. გადაჭიმულია 25 კმ-ზე, სიგანე 2-6. აგებულია დევონური კირქვებით. პლატოსებრი ზედაპირი დანაწევრებულია ღრმა კანიონებით, ბევრია კარსტული ძაბრი, ჩანაქცევი, პონორი, მშრალი ხეობა, მიწისქვეშა მდინარე, სტალაქტიტებიანი მღვიმე და სხვა კარსტული წარმონაქმნი. მორავიის კარსტის მღვიმეებში ბინადრობს 18 სახეობის ღამურა, ხოლო უხერხემლო ცხოველები, რომლებიც ბინადრობენ რიგ მღვიმეებში და მდინარე პუნკვასთან, დღემდე არ არიან დეტალურად შესწავლილები. მორავიის კარსტის ყველაზე ღრმა ადგილი აღწევს 138 მ-ს (მაცოხა). Information on the caves from showcaves.com Website about Moravian Karst Blansko town site with tourism information დაარქივებული 2008-09-25 საიტზე Wayback Machine. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 118.
სიფონი (ჰიდროგრაფია)

სიფონი (ბერძნ. siphon) — ჰიდროგრაფიასა და სპელეოლოგიაში ხელოვნური ან ბუნებრივი წარმოშობის წყალქვეშა გვირაბი, რომელიც მთლიანად წყლითაა ამოვსებული. მათი სიგრძე მერყეობს რამდენიმე მეტრიდან რამდენიმე კილომეტრამდე. ყველაზე გრძელი სიფონი დსთ-ის ტერიტორიაზე შეადგენს — 935 მ-ს. მსოფლიოში ყველაზე გრძელი (გამოკვლეული ნაწილის) სიფონის სიგრძე უდრის 182 კმ-ს. სიფონური ფორმები უხვად მოიპოვება საქართველოს მღვიმეებში. ზოგჯერ სიფონი წარმოქმნის მომცრო ტბას, რომლის სიღრმე რამდენიმე მეტრს უდრის (მაგ.: ნაპოს მღვიმეში არსებული სიფონური ტბა). Alfred Bögli: Karsthydrographie und physische Speläologie. Springer, Berlin u. a. 1978, ISBN 3-540-09015-0 ↑ World longest underwater caves. Compiled by: Bob Gulden. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-12-17. ციტირების თარიღი: 2011-05-19.
ჯინის კოეფიციენტი

ჯინის ინდექსი წარმოადგენს მონაცემების გაფანტულობის საზომს. ის შემოღებულ იქნა 1912 წელს იტალიელი სტატისტიკოსის, კორადო ჯინის მიერ. ჯინის ინდექსი ზომავს უთანაბრობას მონაცემთა განაწილებაში. ინდექსის მნიშვნელობა 0 უთითებს, რომ უთანაბრობა არ არსებობს, ხოლო 1 უთითებს, რომ უთანაბრობა მაქსიმალურია. ჯინის ინდექსი გამოიყენება მეცნიერების მრავალ დარგში, მათ შორის სოციოლოგიაში, ეკოლოგიაში, ქიმიასა და სოფლის მეურნეობაში. ჯინის ინდექსი ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც პოპულაციის შემოსავლებისა და კეთილდღეობის უთანაბრობის საზომი. ქვეყნებს შორის ამ ინდექსის მიხედვით ყველაზე ნაკლები უთანაბრობა შვედეთშია (0.23), ხოლო ყველაზე მეტი - ნამიბიაში (0.7). თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ ყველა ქვეყანა არ შეფასებულა.
იურული სანაპირო

იურული სანაპირო (ინგლ. Jurassic Coast) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ინგლისის არხში, სამხრეთ ინგლისის სანაპიროზე. გადაჭიმულია ქალაქ იქსმუტიდან ქალაქ სუანაგემდე, 153 კმ-ის სიგრძეზე. 2001 წლიდან წარმოადგენს გაერთიანებული სამეფოს მეორე მთლიანად ბუნებრივ მემკვიდრეობის ძეგლს. სანაპირო მოიცავს მეზოზოურ, იურულ და ცარცულ პერიოდში ჩამოყალიბებულ კლდეებს და მოწმეა გეოლოგიური ისტორიის 180 მილიონი წლისა. ტერიტორია წარმოსახავს ბუნებრივი რელიეფის ბრწყინვალე ნიმუშებს, მათ შორის ბუნებრივ თაღებს, უბეებს და კირქვის ნაოჭებს, ასევე კუნძულ პორტლანდს. განსხვავებული გეოლოგიური მახასიათებლების გამო, სანაპირო საერთაშორისო საველე სამუშაოების საგანს წარმოადგენს. სანაპიროსა და მთლიანად სამხრეთ ინგლისის უმაღლესი წერტილია გოლდენ-კაპი (191 მ). მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „იურული სანაპირო“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine. The South West Coast Path National Trail Jurassic Coast UNEP-WCMC page on the Jurassic Coast დაარქივებული 2007-12-23 საიტზე Wayback Machine. The Dorset Coast Forum
სენტ-კილდა

სენტ-კილდა (შოტლ. Hiort) — არქიპელაგი ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, კუნძულ ჩრდილოეთ უისტიდან 64 კმ-ით ჩრდილოეთით. შეიცავს შოტლანდიის ყველაზე დასავლეთით მდებარე შორეული ჰებრიდის კუნძულებს. უდიდესი კუნძულია ჰირტა, რომლის ზღვის ფრიალო კლდეებიც უმაღლესია მთელს გაერთიანებულ სამეფოში. ბოლო ორი ათასწლეულის განმავლობაში, სენტ-კილაზე პერმანენტული დასახლებები შეიმჩნეოდა, მაგრამ მოსახლეთა რიცხვი 180 ადამიანს არასოდეს აღმატებოდა. 1930 წელს, კუნძულ ჰირტას მთლიანი მოსახლეობა ევაკუირებულ იქნა. ამჟამად, კუნძულზე მხოლოდ მუშები, მოხალისეები ან მომუშავე მეცნიერები ცხოვრობენ, ისიც ზაფხულის პერიოდში. კუნძულების მემკვიდრეობა მოიცავს ისტორიულ და პრეისტორიულ უნიკალურ არქიტექტურას, მიუხედავად იმისა, რომ ყველაზე ადრინდელი ჩანაწერები კუნძულზე სიცოცხლის შესახებ, გვიანდელ შუა საუკუნეებს მიეკუთვნება. თუმცა კუნძულებზე აღმოჩენილია ნეოლითის ხანის ნასახლარები. ჰირტაზე მდებარე შუა საუკუნეების სოფელი XIX საუკუნეში აღადგინეს, მაგრამ პირველმა მსოფლიო ომმა კუნძულის მოსახლეობა თითქმის მთლიანად შეიწირა. 1986 წელს კუნძულები მათი უნიკლაური ბუნებრივი და ისტორიული ძგელების გამო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სენტ-კილდა 1930 - evacuation of St Kilda დაარქივებული 2007-10-21 საიტზე Wayback Machine. abandonedcommunities.co.uk Revised nomination of St Kilda for inclusion on the World Heritage Site List დაარქივებული 2007-07-03 საიტზე Wayback Machine. "Revised Nomination of St Kilda for inclusion in the World Heritage Site List" "St Kilda" დაარქივებული 2004-04-26 საიტზე Wayback Machine. "St Kilda - Death of an Island Republic" ↑ "The new residents of St Kilda archipelago". (29 August 2010). BBC News. Retrieved 29 August 2010.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში

2011 წლის მონაცემებით ისლანდიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 2 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 911 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,2  % ისლანდიის ძეგლებია. მათ შორის: 1 კულტურული ობიექტი 1 ბუნების ძეგლი ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით. თინგველირი სურტსეი შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში“ ვიკისაწყობში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში (ინგლისური)
ნივაცია

ნივაცია (ლათ. nix — ნათ. ბრ. nivus — თოვლი) — რელიეფწარმომქმნელი ეგზოგენური პროცესი, რომელიც მიმდინარეობს თოვლის ზემოქმედებით, უმთავრესად პოლარულ, სუბპოლარულ და მაღალმთიან რაიონებში, იქ, სადაც დიდი რაოდენობით გროვდება თოვლი და არსებობს თოვლნარი. ამ პროცესებს მოჰყვება რელიეფის სპეციფიკური ფორმებისა და დანალექების წარმოქმნა. ნივაციას მიეკუთვნება ყინვისმიერი და თერმული გამოფიტვა, სოლიფლუქცია, გრუნტების დინება და ჩამოცურება, წარეცხვა და გადარეცხვა, სუფოზია, ქანების გახსნა და აგრეთვე საკუთრივ თოვლნარის ნელი ჩამოცოცვა ან მისი ცალკეული ნაწილების მოწყვეტა. ნივაციის აუცილებელი პირობაა ჰაერის ტემპერატურის რყევა წყლის გაყინვის წერტილთან ახლოს და წყლის ჩამოდინება თოვლნარის დნობის გამო. ასეთი პირობების შედეგად ქანები იშლება და წვრილი ნაწილაკები წყალს მიაქვს, მსხვილი ნატეხები წყლით გაჯერებულ ტალახთან ერთად გამოდის თოვლნარიდან და მის ქვეშ ჩნდება დადაბლება, რომელიც ხშირად მყინვარულ ცირკად გარდაიქმნება. მასთან არის დაკავშირებული ნიშებისა და მყინვარული ცირკების წარმოქმნა. ნივაციით წარმოქმნილ მცირე ჩაღრმავებას ან ცირკისებრ ჩადაბლებას ნივაციის ცირკი ეწოდება, ხოლო ძირითადი ქანებით აგებულ ფერდობებზე თოვლნარების ნაკადების მონაწილეობით წარმოქმნილ ტერასას ნივაციური ტერასა. ნივაციის ხასიათი სხვადასხვა კლიმატურ პირობებში განსხვავებულია. მისი განვითარების ოპტიმალური პირობაა აბლაციის ცივი პერიოდის ფონზე თოვლნარის ხანგრძლივი არსებობა. იგი ხელს უწყობს რელიეფში თავისებური ნივალური კომპლექსის ფორმირებას. ნივაციის სხვა სახელწოდებაა თოვლის ეროზია. ↑ Нивация | Большая российская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-23. ციტირების თარიღი: 2021-02-07. ↑ 2.0 2.1 Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 527 с. ↑ Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др.. 1978. ↑ გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.
სურტსეი

სურტსეი – დაუსახლებელი კუნძული ისლანდიაში. ქვეყნის ყველაზე სამხრეთით მდებარე წერტილი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. კუნძული წარმოიქმნა 1963 წლის 14 ნოემბერს. მანამდე რამდენიმე დღით ადრე 130 მეტრის სიღრმეში ამოფრქვევა დაიწყო წყალქვეშა ვულკანმა. 1967 წლის ივნისამდე ვულკანის ამოფრქვევის ასამდე შემთხვევა დაფიქსირდა, რის შემდეგაც კუნძულის ფართობმა მიაღწია 2,7 კმ²-ს. 2000 წლისათის ეროზიის გამო კუნძულის ფართობი 1,5 კმ²-მდე შემცირდა. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სურტსეი Website of The Surtsey Research Society დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine. Weather observations on Surtsey Webcam on Surtsey Aerial photos, maps and volcanic geology of Surtsey. Visit Westman Islands Surtsey Topography დაარქივებული 2006-10-25 საიტზე Wayback Machine. The Surtsey Research Society დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine. , which administers the island A notice from the Environmental & Food Agency Explore North site illustrates postage stamps. Extensive information about plant and bird life on the island
ადუედააძიჟი

ადუედააძიჟი — მყინვარული ცირკის ტიპის ტბა საქართველოში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კოდორის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2411 მ-ზე. უჭირავს მყინვარული ცირკის ძირი. ზედაპირის ფართობი 0,32 კმ², წყალშემკრები აუზის ფართობი 2,3 კმ², საშუალო სიღრმე 29,6 მ, უდიდესი — 64 მ. წყლის მოცულობა უდრის 9,48 მლნ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გეგმაში ტბას ოვალური მოხაზულობა აქვს; გადაჭიმულია მერიდიანული მიმართულებით. ნაპირები დაუნაწევრებელია. უმაღლესი დონე აქვს ზაფხულის პირველ ნახევარში, დაბალი — ზამთარში. ტბიდან გაედინება მდინარე ადუედა. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 16–18 °C, ზამთარში იყინება. წყალი მტკნარია. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 15. ↑ ადუედააძიჟი | უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ 3.0 3.1 3.2 Апхазава И. С. Озера Грузии. Тбилиси: Мецниереба, 1975. 181 с.
ასურბანიფალი

ასურბანიფალი — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 669 - დაახლოებით ძვ. წ. 633. თავისი მამისაგან, ასარხადონისაგან, მემკვიდრეობით მიიღო დიდი იმპერია, რომლის მთლიანობის შენარჩუნებისათვის თავგამოდებით იბრძოდა მთელი თავისი მეფობის მანძილზე. ერთხანს ხელმეორედ დაიმორჩილა გამდგარი ეგვიპტე, თუმცა ეს ქვეყანა ძვ. წ. 655 წელს საბოლოოდ ჩამოსცილდა ასურეთს. კვლავ დაიპყრო ქალაქები ტვიროსი (ფინიკიაში) და არვადი (სირიაში). ასურბანიფალი ებრძოდა სკვითებს, კიმერიელებს, სპარსელებსა და მიდიელებს. მშვიდობიანი ურთიერთობა ჰქონდა ურარტუსთან, რომელიც ასევე შევიწროვებული იყო გარეშე მტრებისგან. ასურბანიფალს დიდი ბრძოლა მოუხდა მის წინააღმდეგ შექმნილ კოალიციასთან, რომელშიც შედიოდნენ ბაბილონელები, ელამელები, არამეელები, ქალდეელები და სხვ. მათ სათავეში ედგა ასურბანიფალის ძმა, ბაბილონეთის მმართველი შამაშშუმუქინი. ასურბანიფალმა დაამარცხა ჯერ ბაბილონეთი (ძვ. წ. 648), შემდეგ ელამი (ძვ. წ. 639) და სხვა მისი მოკავშირეები. ასურბანიფალის შემდეგ ასურეთი დიდმა ანარქიამ მოიცვა და მალე სრულიად გაანადგურეს მეზობლებმა (ძვ. წ. 605). საქვეყნოდ ცნობილია „ასურბანიფალის ბიბლიოთეკა“, რომელიც აღმოჩნდა ასურეთის ერთ-ერთი დედაქალაქის ნინევიის 1849 - 1854 გათხრების დროს (ახლანდელი კუიუნჯიკის გორაკზე). ეს იყო ლურსმულით ნაწერი ათეულათასობით თიხის ფირფიტისაგან შემდგარი არქივი, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვა დროის აურულ და ბაბილონურ ისტორიას, რელიგიას, მაგიურ და სამეცნიერო ტექსტებს. კერძოდ, აქ იპოვეს პირველად გილგამეშის, ძველი ბაბილ. ეპოსის, ტექსტი და სხვა პირველხარისხოვანი ძეგლები, რომლებიც დედნებისა თუ ასლების სახით შეუკრებიათ ასურბანიფალის განკარგულებით; ასურბანიფალი თავდაპირველად ქურუმობისათვის ემზადებოდა და კარგად იცოდა ლურსმული დამწერლობა. მკვლევარნი, ჩვეულებრივ, ასურბანიფალის განსწავლულობასა და ინტერესს მიაწერენ ასეთი გრანდიოზული „ბიბლიოთეკის“ შექმნას. მელიქიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 659-660.
თინგველირის ეროვნული პარკი

თინგველირი (ისლ. Þingvellir) — ველი ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რეიკიანესის ნახევარკუნძულთან ახლოს; იგივე სახელი ეწოდება ეროვნულ პარკს, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. თინგველირის ველზე ადრეული შუა საუკუნეებიდან ერთდებოდა საცხენოსნო გზები ისლანდიის ყველა რეგიონიდან; 930 წლიდან კი იკრიბებოდა ისლანდიის სახალხო ალთინგი, რომელიც საკანონმდებლო და სასამართლო ფუნქციებს ასრულებდა. თინგველირის ალთინგი ევროპაში უძველესი პარლამენტია, რომელიც რეგულარულად იკრიბებოდა 930 წლიდან 1798 წლამდე, სანამ დანიელები დაითხოვდნენ. ამ ადგილას 1000 წელს ისლანდიაში გაქრისტიანების გადაწყვეტილება მიიღეს. აქვე, თინგველირში, 1944 წლის 17 ივნისს ისლანდიის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა. 1928 წელს ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში თინგველირის ეროვნული პარკი დაარსდა. პარკი რიფტის ფარგლებშია და აქტიური ვულკანური ზონა არტყია, რომელშიც ვულკანი ჰერგილი გამოიყოფა. ჰერგილი ტბა თინგვადლავატნის სამხრეთ ნაპირზე მდებარეობს. თინგველირის პარკს მდინარე იოქსარა კვეთს და მის ტერიტორიაზე იოქსარარფოსის ჩანჩქერს ქმნის. ტექტონიკური ნაწევების შედეგად, რაც პლანეტის ამ წერტილში ხდება, აქ ხშირია მიწისძვრები. ეს პროცესები გაპირობებულია ლითოსფეროების ფილების გაყრის ადგილებში — ჩრდილოამერიკული და ევრაზიულის — ურთიერთშეხებით. 2004 წელს თინგველირის ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. Björnsson, Björn Th. Þingvellir. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1984. Lagasafn. Lög um þjóðgarðinn á Þingvöllum, 2004 nr. 47 1. júní, 1.gr. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-22 საიტზე Wayback Machine. Photos from Þingvellir at ICELANDPHOTOBLOG.COM ფოტოები www.islandsmyndir.is-დან ფოტოები
ალთინგი

ალთინგი (ისლ. Alþingi, საკრებულო) — ისლანდიის პარლამენტი. პირველად 930 წელს შეიკრიბა თინგის ველებზე, კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთში, ტბა თინგვადლავატნის ჩრდილოეთ ნაპირზე. ალთინგი ჩვენს დრომდე მოღწეულ პარლამენტთა შორის უძველესია. იმხანად ალთინგში მონაწილეობის მიღების უფლება ნებისმიერ თავისუფალ მამაკაცს ჰქონდა. თავდაპირველად ალთინგი არა მხოლოდ კანონების მიღების ადგილი, არამედ დავების გადაწყვეტის ორგანოც იყო. კანონებით ე.წ. ლოგრეტა (ისლ. Lögrétta) იყო დაკავებული, რომელიც მეტწილად მსახურებისგან შედგებოდა (ისლ. goðar). 1000 წელს ალთინგზე უმეტესობამ ქრისტიანობის მიღებას დაუჭირა მხარი. ისლანდიის ნორვეგიასთან გაერთიანების შემდეგაც ალთინგი 1799 წლამდე ფუნქციას არ წყვეტდა. შემდეგ ალთინგი სპეციალური უმაღლესი სასამართლოთი შეიცვალა. 1844 წელს ალთინგი იოუნ სიგურდსონის მიერ იქნა აღდგენილი და რეიკიავიკში იკრიბება. დღეისათვის (1991 წლიდან) ალთინგი ერთპალატიანი პარლამენტია 63 წევრით, რომელთაც ექვს საარჩევნო ოლქში ირჩევენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 307. ალთინგის საიტი. ზოგადი ინფორმაცია ალთინგის ისტორიასა და მუშაობაზე დაარქივებული 2004-10-14 საიტზე Wayback Machine. . Alþingi picture gallery from www.islandsmyndir.is.
ამენემჰეტი

ამენემჰეტი, ამენემჰარტი — ეგვიპტის შუა სამეფოს (ძვ.წ. 2000-1700) დროინდელი XII დინასტიის რამდენიმე ფარაონის სახელი. ამენემჰეტ I. ამენემჰეტ II. ამენემჰეტ III. ამენემჰეტ IV. ქსე ტ.1, გვ.355, 1975.
ჩრდილოეთი ოსტრობოტნია

ჩრდილოეთი ოსტრობოტნია (ფინ. Pohjois-Pohjanmaa; შვედ. Norra Österbotten) — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მისი ფართობი 37 149.23 კმ²–ია, მოსახლეობა 384 900 (2007 წ). ესაზღვრება ლაპლანდიის, კაინუუს, ჩრდილოეთ სავონიის, ცენტრალური ფინეთისა და ცენტრალური ოსტრობოტნიის რეგიონები. რეგიონი შედგება 30 მუნიციპალიტეტისგან. დედაქალაქია ოულუ. ფინეთის რეგიონები ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები ოფიციალური ვებ-გვერდი
ამენემჰეტ III

ამენემჰეტ III — ეგვიპტის ფარაონი. მეფობდა ძვ.წ. დაახლოებით 1849-1801 წლებში. მის დროს განმტკიცდა სახელმწიფო ხელისუფლება, რამაც შეასუსტა ნომარქოსთან ძლიერება. აყვავდა ეგვიპტის სამეურნეო და კულტურული ცხოვრება; გაფართოვდა ვაჭრობა სირიასთან (კერძოდ, ბიბლოსთან), გაიზარდა საირიგაციო მშენებლობა; წარმოებდა ნუბიის, სირიისა და სინას ბუნებრივ სიმდიდრეთა ინტენსიური ექსპლუატაცია. ფაიუმში (ჩრდილოეთი ეგვიპტე) აშენდა ქვის გრანდიოზული ტაძარი, რასაც ბერძნებმა ლაბირინთი უწოდეს (შესაძლოა, ამენემჰეტ III-ის სახელის "ლამარეს - ლაბირეს" გამო). ლაბირინთს მიაკუთვნებდნენ "სამყაროს შვიდი საოცრების" რიცხვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 355.
ამენემჰეტ II

ამენემჰეტ II – ძველი ეგვიპტის შუა სამეფოს ფარაონი XII დინასტიიდან. სენუსერტ I-ის ძე. მამამისის მეფობის ბოლო 3 წელი მისი თანამმართველი იყო. მეფობდა ძვ. წ. 1934-1849 წწ. მანეთონის მიხედვით, მოკლეს კარის მსახურებმა (საჭურისებმა). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 355.
ლაპლანდია (ფინეთი)

ლაპლანდია (ფინ. Lappi; შვედ. Lappland) — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მოიცავს 6 ქვერეგიონსა და 21 მუნიციპალიტეტს. მისი ფართობი 98 984 კმ²-ია, მოსახლეობა 184 000 (2009 წ). სამხრეთიდან ჩრდილოეთი ოსტრობოტნიას რეგიონი ესაზღვრება, სამხრეთ-დასავლეთიდან ― ბოტნიის ყურე, დასავლეთიდან ― ნორბოტენის ლენი, ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― ტრომს-ოგ-ფინმარკი, ხოლო აღმოსავლეთიდან ― მურმანსკის ოლქი და კარელიის რესპუბლიკა. სამხრეთი ნაწილი ძირითადად ტორფნარებსა და ტყეებს მოიცავს, ხოლო ჩრდილოეთი — მთიანია. რეგიონს არქტიკული წრე კვეთს, რის გამოც შუაღამის მზისა და პოლარული ღამის ხილვაა შესაძლებელი. რეგიონის დედაქალაქია როვანიემი. ლაპლანდია დაკავშირებულია ლეგენდარულ „ჩრდილოეთ პოლუსთან“, სანტა კლაუსის საცხოვრებელთან, მას შემდეგ, რაც 1927 წელს ფინური რადიოს წამყვანმა, მარკუს რაუტიომ, განაცხადა, რომ სანტა კლაუსი კორვატუნტურში, ლაპლანდიაში ცხოვრობს. მოგვიანებით როვანიემმა განაცხადა, რომ სანტას „ოფიციალური მშობლიური ქალაქია“ და ტურიზმის ხელშესაწყობად სანტა კლაუსის სოფელი მოაწყო. ფინეთის რეგიონები ლაპლანდიის მუნიციპალიტეტები (ფინეთი) სამხრეთი ლაპლანდია ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ლაპლანდია (ფინეთი) Finnish Lapland, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Lapland Regional Council – Official site House of Lapland Lapland State Provincial Office დაარქივებული 2003-04-03 საიტზე Wayback Machine. – Official site Lapland Club Kemi-Tornio University of Applied Sciences – video portal – Videos about Lapland experiences and lifestyle. Levi-Lapland – Information on Lapland, the ski resorts and the Lapland Super Pass. Where is Lapland? Midnight Sun Film Festival ↑ Land of the Midnight Sun en. ციტირების თარიღი: 2020-06-12 ↑ Polar Night - The most magical time of the year | Only in Lapland en-US (2017-12-02). ციტირების თარიღი: 2020-06-12 ↑ Geiling, Natasha. Where Does Santa Live? The North Pole Isn't Always the Answer. ციტირების თარიღი: 28 March 2018