laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მიხა ხელაშვილი

მიხეილ (მიხა) ხელაშვილი (დ. 25 იანვარი, 1900, ახადი, — გ. 25 იანვარი, 1925, ჩარგალი) — ქართველი სახალხო პოეტი, 1920-იანი წლების ანტი-საბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის მონაწილე და „შეფიცულთა რაზმის“ წევრი. ავტორია პოპულარული ლექსისა „ლექსო ამოგთქომ ოხერო“, რომელიც ზეპირად ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კერძოდ ხელაშვილის მშობლიურ ფშავში. 1922-1924 წლებში მონაწილეობდა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ ქაქუცა ჩოლოყაშვილის მეთაურობით მოწყობილ შეიარაღებულ გამოსვლებში ფშავსა და ხევსურეთში. გავრცელებული ვერსიით საკუთარ დაბადების დღეს, 25 წლის ასაკში, მოკლეს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მოსყიდულმა მეგობრებმა: ლევან გარსევანიშვილმა, ლუკა მარცვალაშვილმა და ვახტანგ რაზიკაშვილმა. სხვა ვერსიით დაიღუპა დუშეთის მილიციის რაზმთან შეტაკების დროს. დაკრძალულია ჩარგლის სოფლის სასაფლაოზე. მიხა ხელაშვილის ლექსების თემატიკა მრავალფეროვანია - ძირითადად პატრიოტული და სატრფიალო ლექსებია, თუმცა ასევე მოიცავს ელეგიური ჟანრის მელანქოლიურ ნათქვამებსაც. საბჭოთა პერიოდში ხელაშვილის ლექსები იბეჭდებოდა ხალხური პოეზიის ანთოლოგიებში ავტორის მითითების გარეშე. 2022 წლის 9 აპრილს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა მიხა ხელაშვილს საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა. 1989 და 1993 წლებში, ედიშერ გიორგაძემ გამოსცა მიხა ხელაშვილის 40-50 გვერდიანი ლექსების კრებული. 2006 და 2010 წლებში, გიგი ხორნაულმა გამოსცა გაცილებით ვრცელი კრებულები. ვახუშტი კოტეტიშვილისა და ალექსი ჭინჭარაულის მიერ შედგენილი კრებული „კლდის ფხაზე თეთრო ყვავილო...“, რომელიც მიხა ხელაშვილის თოთხმეტი ლექსით იხსნება. 2012 წელს „ინტელექტმა“ 100 ლექსის სერიაშიც დაბეჭდა მიხა ხელაშვილი. 2013 წელს გამოიცა „სიტყვა, ლექსებად ნაქარგი“ - მიხა ხელაშვილის ყველაზე სრული და ყველაზე მრავალფეროვანი მასალით გამდიდრებული კრებული. ლიქოკელი, ივანე, „ხევსურები და ქაქუცა“ — თბილისი, „არტანუჯი“, 2006 მიხა ხელაშვილი – ლექსები. ბლოგი „ბურუსი“ მიხა ხელაშვილი – პოეტი და მეომარი დაარქივებული 2021-01-22 საიტზე Wayback Machine. , რადიო თავისუფლება. მიხა ხელაშვილი, გადაცემა „მთა და ლიტერატურა“, ლევან ბერძენიშვილი მიხა ხელაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი „ლექსი და ცხოვრება მიხა ხელაშვლისა“, ედიშერ გიორგაძე ↑ 1.0 1.1 1.2 radiotavisupleba.ge, რადიო თავისუფლება, მალხაზ ხარბედია. ↑ „მიხა ხელაშვილს ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა - შეფიცული დიაკონის სამშობლოს შეწირული სიცოცხლე“. www.ambebi.ge. ციტირების თარიღი: 9 აპრილი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
ლაქტოზა

ლაქტოზა (ლათ. lac, ნათ. ბრ. lactis - რძე), რძის შაქარი, C12H22O11 დისაქარიდი, რომელიც შედგება D-გალაქტოზისა და D-გლუკოზის ნაშთებისაგან. არსებობს ლაქტოზის α და β ფორმა. ლაქტოზა იხსნება წყალში, განზავებულ ეთილის სპირტსა და პირიდინში. არ იხსნება ეთერსა და აბსოლუტურ სპირტში. ლაქტოზას შეიცავს ძუძუმწოვართა რძე (2-8,5%). მისი ნაკლებობა ახალშობილთა მძიმე დაავადებას იწვევს და ზოგჯერ სიკვდილით მთავრდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 146.
პატრიკ ფიორი

პატრიკ ფიორი (დაბადებული როგორც პატრიკ-ჟან-ფრანსუა-შუშაიანი; დ. 23 სექტემბერი, 1969, მარსელი, საფრანგეთი) — ფრანგი მომღერალი. ფიორის მამა იყო სომხური წარმოშობის (ჟაკ შუშაიანი), ხოლო დედა კორსიკელი (მარია ანტუანეტა ფიორი). ჯერ კიდევ თორმეტი წლის იყო, როცა პირველად შესთავაზეს როლი მიუზიკლში La légende des santonniers. თექვსმეტი წლისამ კი ჩაწერა თავისი პირველი სიმღერა „Stéphanie“. 1993 წელს ფიორიმ მეოთხე ადგილი აიღო ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში, სიმღერით „Mama Corsica“. მომდევნო წელს კი გამოვიდა მისი ალბომი სახელწოდებით Puisque c'est l'heure. წარმატებით გაიარა სინჯები ფებუსის როლზე დასამტკიცებლად მიუზილში პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი. დანიელ ლავუასა და გარუსთან ერთად ჩაწერა ჰიტი „Belle“. მომდევნო წელს პატრიკმა ხელი მოაწერა კონტრაქტს „სონისთან“ და ჩაწერა თავისი მესამე ალბომი Prends Moi. 2000 წელს პატრიკმა მიიღო გადაწყვეტილება მიეტოვებინა თავისი როლი პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარში, რათა ჩაეწერა თავისი მეოთხე ალბომი Chrysalide. ორი წლის შემდეგ კი გამოვიდა მისი მეხუთე ალბომი, ხოლო ალბომი Si on chantait plus fort 2005 წელს. 2007 წელს ჩაწერილი სიმღერა „4 Mots sur un piano“ ფრანგულ ჩარტებში ორი კვირის განმავლობაში პირველ ადგილას იყო. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2000-05-10 საიტზე Wayback Machine. პატრიკ ფიორის ბიოგრაფია დაარქივებული 2005-11-23 საიტზე Wayback Machine. CorsicArmenia დაარქივებული 2009-04-09 საიტზე Wayback Machine.
ევროპის ჩემპიონატი წყალბურთში ვაჟთა გუნდებს შორის

წყალბურთში ევროპის ვაჟთა ჩემპიონატი ერთ-ერთი უძველესი ტურნირია ამ რანგის ტურნირებს შორის. იგი პირველად 1926 წელს ჩატარდა. ქართველებიდან სსრ კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში ევროპული მედლები მოპოვებული აქვთ: მიხეილ გიორგაძე - ჩემპიონი (1983, 1985, 1987) ლერი გოგოლაძე და გივი ჩიქვანაია- ვიცე-ჩემპიონები (1962) ნოდარ გვახარია - მესამე პრიზიორი (1958) მათ გარდა მოსკოვური კლუბებიდან ევროპის ჩემპიონატის მედლები მოპოვებული აქვთ: გიორგი მშვენიერაძე - ჩემპიონი (1983, 1985, 1987) ნუგზარ მშვენიერაძე - ჩემპიონი (1974), ვიცე-ჩემპიონი (1974) პეტრე მშვენიერაძე - II ადგილი - (1962), III ადგილი - (1958) სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006 Водное поло. Справочник. Москва. изд. „ФиС“ 1986 LEN Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine. შედეგების არქივი
ხემარწყვა

ხემარწყვა (ლათ. Arbutus) — მცენარეთა გვარი მანანასებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე მაღალი ბუჩქები ან პატარა ხეებია. ტყავისებრი ფოთლები და წვრილი, თეთრი ან ვარდისფერი ყვავილები აქვთ. ნაყოფი კენკრასებრია, მარწყვისას წააგავს. 20-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, დასავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. საქართველოში ველურად იზრდება მხოლოდ 1 სახეობა — წითელი ხემარწყვა (ლათ. Arbutus andrachne), რომელიც მცირე რაოდენობით გვხვდება აფხაზეთსა და აჭარაში, კულტურაში იშვიათია. ნაყოფმსხმოიარობს თითქმის ყოველწლიურად, იძლევა აღმოცენებისუნარიან თესლს. გამოირჩევა კარგი დეკორატიულობით. როგორც იშვიათი და გადაშენების გზაზე მდგომი მცენარე, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. მანჯავიძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 469.
ფრიც შტრასმანი

ფრიც შტრასმანი (დ. 22 თებერვალი, 1902 წ. ბოპარდი — გ. 22 აპრილი,1980 წ.მაინცი) — გერმანელი ფიზიკოსი, ქიმიკოსი. ფრიცი დაიბადა 1902 წლის 22 თებერვალს ბოპარდში. 1924 წელს დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სკოლა ჰანოვერში. 1929 წლიდან მუშაობდა ბერლინის ქიმიის ინსტიტუტში ოტო ჰანთან და ლიზე მეიტნერთან. 1946–1970 წლებში მაინცის უნივერსიტეტის პროფესორი და არაორგანული და ატომური ქიმიის ინსტიტუტის დირექტორია. ფრიც შტრასმანის შრომები ეხება ბირთვულ ქიმიას, ბირთვის დაყოფას, ურანისა და თორიუმის რადიოაქტიური იზოტოპების შესწავლას. ოტო ჰანთან ერთად აღმოაჩინა ურანის ბირთვის დაშლა მისი ნეიტრონებით დაბომბვის შედეგად. გააანალიზა ქიმიური მტკიცება დაყოფის პროცესისა. ფრიც შტასმანი გარდაიცვალა 1980 წლის 24 აპრილს. Asteroid Straßmann დაარქივებული 2012-12-13 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links Annotated bibliography for Fritz Straßmann from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues დაარქივებული 2006-08-28 საიტზე Wayback Machine. 1944 Nobel Prize in Chemistry ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 2.0 2.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 3.0 3.1 Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168"></a> ↑ 4.0 4.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ 5.0 5.1 5.2 The Righteous Among the Nations Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q77598447"></a> ↑ 6.0 6.1 Deutsche Nationalbibliothek Record #118618946 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ https://science.osti.gov/fermi/Award-Laureates
წყლის პერი

წყლის პერი, ლემნა (Lemna) — მცენარეთა გვარი წყლისპერისებრთა ოჯახისა. მეტისმეტად პატარა მრავალწლოვანი ბალახებია. მათი მომრგვალო თუ მოგრძო ფოთლისებრი მწვანე სხეული წყლის ზედაპირზე ტივტივებს ან წყალშია მოქცეული. ყვავილობს მეტად იშვიათად, ძირითადად მრავლდება ვეგეტატიურად. ცნობილია 10 სახეობა, რომლებიც გვარცელებულია მთელ დედამიწაზე, იზრდება დამდგარსა და მდოვრე მტკნარ წყლებში. საქართველოში მხოლოდ 3 სახეობა გვხვდება ველისა და ტყის სარტყლებში. ზოგჯერ წყლის ზედაპირზე ქმნის მთლიან საფარს. ჭამენ მოცურავე ფრინველები. ქიმერიძე კ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 368.
აბულასანი

აბულასანი — XII საუკუნის მიწურულს საქართველოს სამეფოს დიდი მოხელე, ერისთავთერისთავი, ამირთამირა, თამარ მეფის მეჭურჭლეთუხუცესი (კახაბერ ვარდანისძის შემდეგ). აბულასანის რჩევით თამარის ქმრად მოიყვანეს ანდრია ბოგოლიუბსკის შვილი იური (გიორგი). იურის განდევნის შემდეგ აბულასანი თამარმა შერისხა, ჩამოართვა მეჭურჭლეთუხუცესობა და რუსთავი. ამის შემდეგ ისტორიულ წყაროებში აღარ იხსენიება. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 44. ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1984; ს. ჯანაშია, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952; ი. ცინცაძე, ძიებანი რუსეთ–საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან (X–XV სს.), თბ., 1956; შ. მესხია, სოციალური ბრძოლა კომუნის დამარცხების შემდეგ, მისი: საისტორიო ძიებანი,I, თბ., 1982; შ. ბადრიძე, საშინაო პოლიტიკური ვითარება თამარის მეფობაში, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 3, თბ., 1979; დ. მუსხელიშვილი, კიდევ ერთხელ თბილისის ამირათამირობის ინსტიტუტის შესახებ, კრებული: "შოთა მესხია", თბ., 2006, გვ. 126–143. ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, ბასილი ეზოსმოძღვარი, ქართლის ცხოვრება, ტ. 2, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, თბ., 1959 http://qim.ge/abulasani.html
ივანე აბულეთისძე

ივანე აბულეთისძე — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის I ნახევარში. 1124 დავით აღმაშენებელმა აბულეთისძე მამასთან, აბულეთთან, ერთად ანისის გამგებლად დანიშნა. დემეტრე I-ის მეფობაში აბულეთისძემ თურქთაგან გაათავისუფლა დმანისი. თამარის პირველი ისტორიკოსი მოიხსენიებს როგორც გამოჩენილ სარდალსა და თურქებთან მრავალი ბრძოლის მონაწილეს. პოლიტიკური უთანხმოების გამო დემეტრე I-ის ბრძანებით მოკლეს. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 45.
მოდისტოს აბულეთისძე

მოდისტოს აბულეთისძე — მღვდელმთავარი XII საუკუნის I მეოთხედის საქართველოში. ფეოდალური არისტოკრატიის ინტერესების აქტიური გამომხატველი. აბულეთისძე დავით აღმაშენებლის საეკლესიო პოლიტიკის წინააღმდეგი იყო. მიიტაცა საეკლესიო ქონება. ძმასთან, ძაგან აბულეთისძესთან ერთად იბრძოდა მეფის ცენტრალური პოლიტიკის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდა და მღვდელმთავრობიდან გადააყენეს. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 45.
ძაგან აბულეთისძე (XII საუკუნე)

ძაგან აბულეთისძე — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის I მეოთხედში. იბრძოდა დავით აღმაშენებლის ცენტრალისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ. მეფის ლაშქართან ერთ-ერთ ბრძოლაში დამარცხებულმა შიომღვიმის მონასტერს შეაფარა თავი. მონასტერმა იგი ხელთ მისცა მეფეს. დავით აღმაშენებელმა აბულეთისძის სახლს ჩამოართვა გიორგი II-ის მიერ ნაწყალობევი ზედაზნის ციხე, მუხრანი და შიომღვიმის მონასტერს გადასცა. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 45.
ქირქიშ აბულეთისძე

ქირქიშ (თირქაშ) აბულეთისძე — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის II ნახევარში. ძე ივანე აბულეთისძისა. 60-იან წლებში აბულეთისძე ამირახორ ლიპარიტ ორბელსა და ბეგა სურამელთან ერთად სარდლობდა ქართველთა ჯარს, რომელმაც დაამარცხა თურქთა კოალიციური ლაშქარი და ანისი დაიცვა. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 45.
წინაზრდილი

წინაზრდილი, პროთალიუმი (ლათ. Prothallium) — გვიმრების, შვიტების, ლიკოპოდიუმებისა და სელაგინელების სქესიანი თაობა. ვითარდება სპორიდან. მასზე წარმოიქმნება სასქესო ორგანოები (მამრობითი — ანთრედიუმი და მდედრობითი — არქეგონიუმი). განაყოფიერების შემდეგ წინაზრდილზე ვითარდება სპოროფიტი (უსქესო თაობა), რომელზედაც წარმოიქმნება სპორები — უსქესო გამრავლების უჯრედები. ამგვარი ორგანიზმების განვითარების ციკლში სქესიანი თაობა (წინაზრდილი) მონაცვლეობს — სპოროფიტთან. წინაზრდილი მცირე ზომისაა (რამდენიმე მილიმეტრიდან 5 სმ-მდე). ფორმით მთლიანი ან დანაწევრებული ფირფიტაა, ზოგჯერ ძაფი ან პატარა გორგალია და მარტივი ანატომიის აგებულება აქვს. მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ ძალიან მცირეა, თუმცა ლიკოპოდიუმის წინაზრდილი 15-20 წელს ცოცხლობს. ტოლსპორიანი უმაღლესი მცენარეების (გვიმრები, შვიტები და ლიკოპოდიუმები) წინაზრდილი იზრდება ნიადაგის ზედაპირზე ან ნიადაგში. წინაზრდილი იკვებება ავტოტროფულად ან ჰეტეროტროფულად. ამ მცენარეების წინაზრდილი ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, ხოლო განსხვავებულსპორიანი უმაღლესი მცენარეებისა (წყლის გვიმრები, სელაგინელები) — ცალსქესიანი. მამრობითი წინაზრდილი ძლიერ რედუცირებულია. მდედრობითი წინაზრდილი პატარა მწვანე ფირფიტაა. თესლოვანი მცენარეების წინაზრდილი კიდევ უფრო რედუცირებულია. მათ აქვთ წინაზრდილის ჰომოლოგიური წარმონაქმნები: ენდოსპერმი შიშველთესლოვნებში და მომწიფებული ჩანასახის პარკი ფარულთესლოვნებში. მიქელაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 326. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „წინაზრდილი“ ვიკისაწყობში.
ძაღლის სატაცური

ძაღლის სატაცური, მიხელტა (Tamus communis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე დიოსკორეასებრთა ოჯახისა. გამსხვილებული ფესვი, მცოცავი და ხვიარა ღერო აქვს. გავრცელებულია ყირიმსა და კავკასიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ევროპასა და წინა აზიაში. საქართველოში მთის შუა სარტყლამდე, ძირითადად ტყეში და ტყის პირას იზრდება. დეკორატიული მცენარეა, იყენებენ ცოცხალ ღობედ. ფესვებს ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში. Dioscorea communis Dioscorea communis ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
ძაგან აბულეთისძე

ძაგან აბულეთისძე — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XIII საუკუნის შუა წლებში. კახეთის თეძმის პატრონი. 1258 მონაწილეობდა ბაღდადზე მონღოლთა ლაშქრობაში, საიდანაც დიდი ნადავლით დაბრუნდა. ნადავლის ნაწილით იყიდა სოფ. ანგროინი (შესახლოა ახლანდ. ანგრევანი) და შიომღვიმის მონასტერს შესწირა. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 45. ძაგან აბულეთისძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ტირპიცი (ხომალდი)

ტირპიცი — ნაცისტური გერმანიის საზღვაო ძალების სახაზო ხომალდი. უმძლავრესი საბრძოლო გემი მეორე მსოფლიო ომში. სახაზო ხომალდ ბისმარკის ტყუპისცალი. ბისმარკის ჩაძირვის შემდეგ ტირპიცი დიდ საფრთხეს უქმნიდა მოკავშირეთა ძალებს. მის გასანადგურებლად ჩატარდა მეტ-ნაკლები წარმატების მრავალი ოპერაცია: ოპერაციები: Chariot (1942), Source (1943) და Tungsten (1944). ოპერაციები: Planet, Brawn, Tiger Claw და Mascot (1944). ოპერაციები: Goodwood I, II, III და IV (აგვისტო, 1944). ოპერაციები: Paravane და Obviate. ოპერაცა: Catechism (ნოემბერი, 1944). ჩაძირულია 1944 წლის 12 ნოემბერს, ლანკასტერების ორი ესკადრილიის მიერ Tallboy ბომბების გამოყენებით ეკიპაჟის 1700 კაციანი შემადგენლობიდან დაიღუპა 1000. ტირპიცის ნაწილი ჯართად შეისყიდა ერთ-ერთმა ნორვეგიულმა ფირმამ, ხოლო ხომალდის მძლავრი ელექტრო გენერატორები გამოიყენებოდა დროებით ელექტროსადგურში, რომელიც ქ. ჰონინსვაგის მახლობლად მდებარე თევზის წარმოების ინდუსტრიას ამარაგებდა ელექტროენერგიით. Bishop, Patrick (2012). Target Tirpitz. HarperPress. ISBN 978-0-00-731924-4.  Blair, Clay (1996). Hitler's U-Boat War. New York, NY: Random House. ISBN 978-0-304-35260-9. OCLC 772497339.  Breyer, Siegfried (1989). Battleship "Tirpitz". West Chester, Pennsylvania: Schiffer Pub. ISBN 978-0-88740-184-8.  Brown, David (1977). Tirpitz: the floating fortress. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-0-85368-341-4.  The Tirpitz Museum დაარქივებული 2019-02-19 საიტზე Wayback Machine. Aerial photo of the battleship Tirpitz in her anchorage at Kåfjord, Norway. Newsreel about the life and death of the Tirpitz showing RN, FAA and RAF attacks დაარქივებული 2011-06-11 საიტზე Wayback Machine. ↑ Breyer, Siegfried (1989). Battleship "Tirpitz",p.26. West Chester, Pennsylvania: Schiffer Pub.
ძაღლის ენა

ძაღლის ენა, ოსერო (ლათ. Cynoglossum) — ორ- ან მრავალწლოვან (იშვიათად ერთწლოვან) ბალახოვან მცენარეთა გვარი ლაშქარასებრთა ოჯახისა. გვარში 60 სახეობაა, გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკულ სარტყლებში. საქართველოში 4 სახეობა იზრდება, მეტწილად მშრალ ადგილსამყოფელზე. სამკურნალო ძაღლის ენა (ლათ. Cynoglossum officinale), ისე როგორც სხვა სახეობები, შხამიანია, ფესვი და თესლი შეიცავს ალკალოიდებს (ცინოგლოსინს, ცინოგლოსეინსა და სხვა), გლიკოალკალოიდებს. ფესვსა და ფოთოლს ხალხურ მედიცინაში იყენებენ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებად, ხველების დასაწყნარებლად, საფენებად, აგრეთვე მავნე მწერებისა და მღრღნელების წინააღმდეგ. C. aequinoctiale C. alpestre C. alpinum C. alticola C. amabile C. amplifolium C. asperrimum C. australe C. austroafricanum C. baeticum C. barbaricinum C. birkinshawii C. borbonicum C. bottae C. brandii C. castaneum C. celebicum C. cernuum C. cheranganiense C. clandestinum C. coeruleum C. columnae C. creticum — კრეტული ძაღლის ენა C. densefoliatum C. dioscoridis C. divaricatum C. gansuense C. germanicum C. glabellum C. hanangense C. hellwigii C. hispidum C. holosericeum C. inyangense C. javanicum C. kandavanense C. karamojense C. krasniqii C. lanceolatum C. lowryanum C. macrocalycinum C. macrolimbe C. magellense C. maghrebicum C. meeboldii C. microglochin C. monophlebium C. montanum C. natolicum C. nebrodense C. nova-guineese C. obtusicalyx C. officinale — სამკურნალო ძაღლის ენა C. papuanum C. pustulatum C. rochelia C. sabirense C. semnanicum C. seravshanicum C. spelaeum C. sphacioticum C. stewartii C. timorense C. torvum C. trinervium C. trollii C. tsaratananense C. ukaguruense C. vanense C. viridiflorum C. wallichii C. wildii C. yemenense C. zeylanicum ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
ჩადუნა

ჩადუნა, მამრობითი გვიმრა (ლათ. Dryopteris filix-mas) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ასპიდიუმისებრთა ოჯახისა. იზრდება ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტყის ზონაში. მისი ფესურებიდან ამზადებენ ჭიების გამომდენ წამალს. ჩადუნა ლათ. Dryopteris-ის გვარის ტიპური სახეობაა. იგი ჩვენში ყველაზე ფართოდ გავრცელებული გვიმრაა; ამის გამო თვით გვარსაც ჩადუნა ეწოდება. გვარი 150-მდე სახეობას მოიცავს. გვხვდება დედამიწის ზომიერ და ტროპიკულ ზონებში. საქართველოში გვხვდება 9 სახეობა, ჩადუნას გარდა ფართოდაა გავრცელებული ლათ. Dryopteris carthusiana (ადრე ლათ. Dryopteris spinulosa). მაღალ მთებში გვხვდება კავკასიური ენდემი ლათ. Dryopteris oreades, მთის ქვედა და შუა სარტყელში — ლათ. Dryopteris borreri. საქართველოში აღწერილი 3 სხვა სახეობა გავრცელებულია თურქეთშიც, მიქელაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 70.
უსურვაზი

უსურვაზი (ლათ. Vitis silvestris) — ორსახლიანი მცენარე ვაზისებრთა ოჯახისა. ლიანა ან მიწაზე გართხმული ბუჩქია. აქვს მუქი ლურჯი (იშვიათად თეთრი) ნაყოფი. გემოთი იგი მომჟავო-ტკბილია და სიმწკლარტე დაჰკრავს. იზრდება ევროპაში, კავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში მდინარეთა ხეობაში (მთის ტყეებში 1500-1800მ-მდე). ყინვა- და გვალვაგამძლეა, მდგრადია ფილოქსერისა და სოკოვან დაავადებათა მიმართ, ადვილია მისი შეჯვარება კულტურულ ვაზებთან, რის გამოც იყენებენ ახალი ჯიშების მისაღებად. რატიანი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 187.
საიმირი

საიმირი, მკვდართავა (ლათ. Saimiri) — ცხვირფართო მაიმუნების გვარი კაპუცინისებრთა ქვეოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 25-27 სმ, კუდისა 36-46 სმ აღწევს. აერთიანებს 2 სახეობას: ჩვეულებრივი საიმირი (Saimiri sciureus), რომელიც გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში ეკვატორის ჩრდილოეთით და ყვითელი საიმირი (Saimiri oerstedii), რომელიც ცენტრალურ ამერიკაში გვხვდება. საიმირები ბინადრობენ ტროპიკულ ტყეებში, იკვებებიან მცენარეთა ნაყოფით, მწერებით, ობობებით, ლოკოკინებით, ბაყაყებით, წვრილი ფრინველებით. შობენ 1, იშვიათად 2 ნაშიერს. ტყვეობას კარგად ეგუებიან, მრავლდებიან ზოოპარკებში. იყენებენ ლაბორატორიული მიზნებისათვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 662.
აბუსერ აბუსერისძე

აბუსერ აბუსერიძე — XI საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკურო მოღვაწე, ძე იოანე აბესერიძისა, არტანუჯისა და ხიხათა (აჭარის) ერისთავი, აწყურისა და ციხისჯვრის ციხეთა გამგებელი. 1045 წელს მარიამ დედოფალმა აბუსერიძეს საგამგებლოდ ჩააბარა ქ. ანისი. აბუსერიძე აქტიურად ეხმარებოდა ბაგრატ IV-ს ლიპარით ბაღვაშთან შინაომში. აბუსერიძე და სხვა დიდებულები ლიპარიტ ბაღვაშმა ანისიდან გამოიტყუა და შეიპყრო, შემდეგ გაცვალა თავის შვილ ივანეზე, რომელიც ბაგრატ IV-ს ჰყავდა დატყვევებული. ცოტა ხნის შემდეგ, სასირეთის ჭალაში (შიდა ქართლი) მეფესა და ლიპარიტს შორის მომხდარი შეტაკებისას, აბუსერიძე კვლავ დაუტყვევებია ლიპარიტს, რის შემდეგ ისტორიულ წყაროებში აღარ იხსენიება. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 47.
ევროპის ჩემპიონატი წყალბურთში ქალთა გუნდებს შორის

ქალთა ევროპული ჩემპიონატების ჩატარება 1985 წლიდან დაიწყეს. პირველად იგი ცალკე ჩატარდა, შემდეგ კი ყოველთვის ვაჟთა ჩემპიონატთან ერთად ტარდება ერთ რომელიმე ქალაქში სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006 Водное поло. Справочник. Москва. изд. „ФиС“ 1986 LEN Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine. შედეგების არქივი
მსოფლიო ლიგა წყალბურთში ვაჟთა შორის

2002 წლიდან ცურვის საერთაშორისო ფედერაციამ შემოიღო ახალი ყოველწლიური ტურნირი, მსოფლიოს ლიგა წყალბურთში. გათამაშება ორ ეტაპიანია. პირველ ეტაპზე კონტინენტები არკვევენ ფინალისტებს, მეორე ეტაპზე კი ეს ფინალისტები შერეული სისტემით ავლენენ ლიგის გამარჯვებულს. სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006 Водное поло. Справочник. Москва. изд. „ФиС“ 1986 fina.org - Official FINA website Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine. შედეგების არქივი
მსოფლიო ლიგა წყალბურთში ქალთა შორის

2004 წლიდან ცურვის საერთაშორისო ფედერაციამ ქალებისათვისაც შემოიღო ახალი ყოველწლიური ტურნირი, მსოფლიოს ლიგა წყალბურთში. გათამაშება ორ ეტაპიანია. პირველ ეტაპზე კონტინენტები არკვევენ ფინალისტებს, მეორე ეტაპზე კი ეს ფინალისტები შერეული სისტემით ავლენენ ლიგის გამარჯვებულს. სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006 Водное поло. Справочник. Москва. изд. „ФиС“ 1986 fina.org - Official FINA website Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine. შედეგების არქივი
გრიგოლ აბუსერისძე

გრიგოლ აბუსერიძე — XI საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ძე აბუსერ აბუსერისძისა, არტანუჯისა და ხიხათა (აჭარის) ერისთავთერისთავი. 1046 მონაწილეობდა ღრტილის კრებაში. იყო ბაგრატ IV-ის მოკავშირე ლიპარიტ ბაღვაშთან ბრძოლაში. სამცხეში არყისციხესთან მომხდარ შეტაკებაში ტყვედ ჩაიგდო ლიპარიტმა და არტანუჯი ჩამოართვა. ამის შემდეგ პოლიტიკურ ასპარეზზე აღარ ჩანს. შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 47.
აგვისტო 2009

აგვისტო 2009 წლის მერვე თვეა. დაიწო შაბათს და დამთავრდა 31 დღის შემდეგ ორშაბათს.
1605

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1605 1605 (ათას ექვსას ხუთი) წელი — გრიგორიანული კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი და იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ამ წელს კალენდრებს შორის განსხვავება იყო 10 დღე. ეს წელი არის XVII საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-5 წელი. 22 ოქტომბერი - კახეთის აჯანყება მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1605. 16 იანვარი : შაჰრიარი — დიდ მოგოლთა იმპერიის დროებითი მმართველი (1627 –1628) (გ. 1628) 7 მარტი : სიმონ დეჟნიოვი — რუსი ზღვაოსანი. (გ. 1973) 8 მარტი : შეჰზადე მეჰმედი — ოსმალეთის სულთნის, აჰმედ I-ისა და ქიოსემ სულთნის ვაჟი. (გ. 1621) 8 აპრილი : ფილიპე IV — ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე (გ. 1665) ჟან ბატისტ ტავერნიე — ფრანგი ვაჭარი (გ. 1689) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1605. 13 აპრილი : ბორის გოდუნოვი — რუსეთის ცარი (დ. 1551) 10 ივნისი : თედორე II — რუსეთის ცარი (დ. 1589) 26 ნოემბერი : ჰანდან სულთანი — ოსმალეთის სულთნის მეჰმედ III-ის ცოლი, სულთან აჰმედ I-ის დედა და ვალიდე-სულთანი.
აფსარი

აფსარი (აფხ. аҧсар) — სამახსოვრო მონეტების სახელი აფხაზეთში. დე-ფაქტო აფსარები ფულად მიმოქცევაში არ მონაწილეობს. "აფხაზეთის ბანკის" მიერ დაწესებული კურსის მიხედვით 1 აფსარი 10 რუსულ რუბლს უტოლდება, თუმცა სამახსოვრო მონეტების რეალური ღირებულება განისაზღვრება მონეტებზე მოთხოვნით საინვესტიციო და ნუმიზმატური მიზნებით. ამჟამად ოქროს მონეტის ღირებულებაა 23 000 რუბლი, მოოქროვილი ვერცხლის მონეტისა კი — 4 500 რუბლი.
ქართველური მემკვიდრეობა

ქართველური მემკვიდრეობა — საერთაშორისო სამეცნიერო ქართველოლოგიური ჟურნალი. გამოდის 1995 წლიდან. წარმოადგენს აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართველური დიალექტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის პერიოდულ სამეცნიერო ოგრანოს. მასში ქვეყნდება ამავე ინსტიტუტის მიერ ორგანიზებული საერთაშორისო სიმპოზიუმზე („ქუთაისური საუბრები“) წაკითხული მოსხენებები და ქართველოლოგიური (ენათმეცნიერული, ლიტერატურათმცოდნეობითი, ფოლკლორული, ისტორიული, კულტუროლოგიური, ეთნოლოგიური...) გამოკვლევები. დღემდე გამოსულია 20 ტომი.