laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
თევზი და ჩიფსები

თევზი და ჩიფსები (ინგლ. Fish and Chips, Fish&Chips, Fish `n` Chips) — კერძი, რომელიც შედგება თევზისგან და კარტოფილ ფრისგან. არაოფიციალურად, ითვლება ნაციონალურ ინგლისურ კერძად, მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში პოპულარობა დაკარგა. თევზებს შორის, რომელიც გამოიყენება მოცემულ საკვებში პირველ ადგილას არის ვირთევზა, თუმცა ასევე გამოიყენება სხვა თევზებიც, რომლებსაც აქვთ თეთრი ხორცი, ასევე აუცილებელი პირობაა „Fish and Chips“. სასადილოები მათ შეისყიდიან დილა ადრიან თევზთა ბაზრობებში. გაფქცვნილი კარტოფილი იჭრება 1,5х8 სმ-იან ნაჭრებად, მომზადების წინ იდება ცივ წყალში ზედმეტი სახამებლის მოსაცილებლად, შემდეგ კარტოფილს ამზადებენ ცხელ ცხიმში ან ზეთში. Andrew F. Smith. Encyclopedia of junk food and fast food. Fish and Chips (ინგლისური).
მარკგრაფის საოპერო თეატრი

მარკგრაფის საოპერო თეატრი (გერმ. Markgräfliches Opernhaus) — საოპერო თეატრი გერმანიის ქალაქ ბაიროითში. თეატრის შენობა აგებულია 1744–1748 წლებში, ბაროკოს სტილში, არქიტექტორ ჟოზეფ სენ-პიერის პროექტის მიხედვით. 1994 წლიდან თეატრის შენობაში ყოველწლიურად იმართება ბაიროიტის სააღდგომო ფესტივალი, ხოლო 2000 წლიდან ყოველი წლის სექტემბერში – ბაიროიტის ბაროკოს ფესტივალი. 2012 წელს, იუნესკომ თეატრის შენობა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მარკგრაფის საოპერო თეატრი მარკგრაფის საოპერო თეატრი იუნესკოს საიტზე Official Information (English) Information on the annual Bayreuther Barock Festival დაარქივებული 2010-02-10 საიტზე Wayback Machine. held in the opera house
თარხუნთი

თარხუნთი, მძლეველი გმირი — ამინდის ღვთაება ლუვიურსა და გვიანდელ ხეთურ სამყაროში (სამხრეთ მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ სირიაში ძვ.წ. II-I - სს). დაკავშირებული იყო სიუხვის მომტან წყლებთან და ქვეყნის ნაყოფიერებასთან. ძირითადი ატრიბუტია — ყურძნის მტევანი და თავთავების კონა. მისი შესატყვისი იყო შუმერული იშქური, სემიტური ადადი, ხურიული თეშუბი. თარხუნთს გენეტიკურად უკავშირდებიან ღვთაებები — კილიკიური ტროკო, ლიკიური trqq, ძველსომხური „ტორქ“ და ეტრუსკული ტარქონი. ძვ.წ. II-I ათასწლეულში მცირე აზიაში „თარხუნთ-თარხუ“ კომპონენტისგან ნაწარმოები იყო მრავალი თეოფორული საკუთარი სახელი (თარხუნთასა, თარხულარა, თარხუნთაცითი და სხვა.) პერუნი ინდრა ტარქონი თორი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 590, თბ., 1979 Gurney O. R. The Hitties. 2 ed., 1961 Meriggi p., Hieroglyphisch-hethitisches Glossar, Wiesbaden, 1962
ნაირი

ნაირი — ასურეთის ჩრდილოეთით, ვანისა და ურმიის ტბების გარშემო არსებული ტერიტორია. სავარაუდოა, რომ ნაირის ვარიანტია ნაჰარინისა, როგორც ზოგჯერ მითანის სამეფოს უწოდებდნენ. ძვ.წ. XIII-XI სს ასურეთის მმართველთა წარწერებში გვხვდება ცნობები ნაირის წინააღმდეგ ლაშქრობათა შესახებ. თუქულთი-ნინურტა I (ძვ.წ. 1245-09) წერს, რომ ილაშქრა ნაირისა და „ზემო ზღვის პირას მდებარე ქვეყნებზე“, დაიპყრნა ისინი და მათი 40 მეფე დაიმორჩილა. მეფე ტიგლათფილესერ I (ძ.წ. 1115-1077) უფრო ვრცლად აგვიწერს თავის ბრძოლას ნაირის 23 ქვეყნის გაერთიანებულ ლაშქართან. ამ დროის წარმოდგენებით „ნაირის ქვეყნები“ იწყებოდა მდინარეების ევფრატისა (ყარასუ) და აღმოსავლეთ ევფრატის (მურადსუ) შესართავთან და ვრცელდებოდა ჩრდილოეთ შუამდინარეთისა და შავი ზღვის მიმართულებით. ნაირის შესახებ ცნობების გვხვდება აგრეთვე ძვ.წ. IX საუკუნის ასურულ წყაროებში. ამ დროს ეს სახელი თავის ზოგად მნიშვნელობასთან ერთად ვიწრო მნიშვნელობითაც იხმარებოდა და აღნიშნავდა ვანის ტბის სამხრეთით მდებარე ხუბუშქიას სამეფოს მიწა-წყალს. გვიანდელ ხანაში ძველი ნაირის ტერიტორია თითქმის მთლიანად ურარტუს სამეფოს ფარგლებში მოექცა და ტერმინი „ნაირი“ უკვე იშვიათად იხსენიება. მელიქიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 300. Меликишвили Г. А. Древневосточные материалы по истории народов Закавказья, ч. 1 — Наири-Урарту Тб ., 1954.
ძვ. წ. 8

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 8 27 ნოემბერი : ჰორაციუსი - რომაელი პოეტი.
ტარქონი

ტარქონი (ტარკონტი, სტრაბონთან ტარკონი — ეტრუსკული მითოლოგიის პერსონაჟი. ტირენთა 12 ქალაქის „მომწყობი“. მისი სახელი ეწოდა ქალაქ ტარკვინიას. სხვადასხვა გადმოცემის მიხედვით, ტირენის ვაჟია ან ჰერაკლეს შთამომავალი. ზოგიერთი ვერსიით კი ტელეფოსის ვაჟი და ტირენის ძმაა. ზოგჯერ ტელეფოსის მამადაც გვხვდება. იოანე ლიდიელის თანახმად, ორი ტარქონი არსებობდა: ევანდრემდელი და ევანდრეს შემდგომი. ენეიდას თუ დავეყრდნობით, ტარქონი ეტრუსკთა მმართველია, რომელიც ენეასთან კრავს კავშირს. აქტიურად მონაწილეობს ბრძოლაში. მის სახელს ადარებენ ლუბიურ ღვთაება თარხუნთთან. Lydus, Joannes Laurentius. "2.6.B". De Ostentis. Dennis, George; William Thayer (Editor) (1848, 2009). "Chapter XIX Tarquinii - The City". The Cities and Cemeteries of Etruria. London, Chicago: John Murray, University of Chicago. p. 372 Note 5. Retrieved 24 June 2009. Book VIII.506, 603; X.153, 290; XI.727, 746
ძვ. წ. 10

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 10 1 აგვისტო : კლავდიუსი — ძველი რომის იმპერატორი (გ. 54)
დასავლეთი გატები

დასავლეთი გატები, სახიადრი — ქედი ინდოეთში, ინდოსტანის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთი კალთა დეკანის ზეგნის ციცაბო ფლატეა, რომელიც საფეხურებად ეშვება არაბეთის ზღვისკენ. აღმოსავლეთი კალთა დამრეცი ვაკეებია, რომლებიც ინდოსტანის ნახევარკუნძულის შიგა რაიონებისაკენ ეშვებიან. ქედი იწყება გუჯარათისა და მაჰარაშტრის შტატების გასწვრივ, მდინარე ტაპტის სამხრეთით. გადაჭიმულია მაჰარაშტრის, გოას, კარნატაკის, ტამილნადუსა და კერალის შტატების ტერიტორიაზე, დაახლოებით 1600 კმ-ზე. ბოლო კანიაკუმარის სიხლოვესაა, ინდოსტანის სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთი გატების ფართობის დაახლოებით 60% მოქცეულია კარნატაკის შტატში. ფართობი 60 000 კმ². საშუალო სიმაღლეა 1200 მ. მაქსიმალური 2695 მ (მთა ანამუდი). დასავლეთ გატებზე გვხვდება ყვავილოვანი მცენარეების 5000-ზე მეტი სახეობა, გარდა ამისა ძუძუმწოვრების — 139, ფრინველების — 508 და ამფიბიების — 179 სახეობა. სახეობების უმეტესობა ენდემურია. ქედი შედის „ბიომრავალფეროვნების ცხელი ლაქები“-ს სიაში. 325 სახეობა გლობალური თვალსაზრისით გადაშენების პირას იმყოფება. დასავლეთი გატები არის დეკანის ზეგნის გამოშვერილი მხარე. მიჩნეულია, რომ ქედი ჩამოყალიბდა სუპერკონტინენტის გონდვანის დაშლის შედეგად, დაახლოებით 150 მლნ. წლის წინ. თუმცა, მაიამის უნივერსიტეტის გეოფიზიკოსების მიხედვით, ინდოეთის დასავლეთი სანაპირო ჩამოყალიბდა 100-80 მლნ. წლის წინ, მას შემდეგ, რაც იგი მადაგასკარს მოსწყდა. ხოლო დაშლის შედეგად, ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროზე წარმოიქმნა დაახლოებით 1000 მ სიმაღლის ფრიალო ამაღლებები. ბაზალტი მთავარი ამგებელი ქანია, რომელიც 3 კმ-მდე სიღრმემდე ვრცელდება. ჩარნოკიტი, გრანიტული გნაისები, გრანულიტები და სხვ. ქანები აგრეთვე აგებენ დასავლეთი გატების მთებს. სამხრეთ ბორცვნალებში გაბატონებულია ლატერიტები და ბოქსიტები. დაყოფილია განივი ტექტონიკური ხეობებით, რომლებიც ერთმანეთთან აკავშირებს მალაბარის სანაპიროსა და დეკანის ზეგანს. არის ტბები და წყალსაცავები. ინდოეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყალგამყოფია. მდინარეებიდან მნიშვნელოვანია: გოდავარი (სიგრძე 1465 კმ), კრიშნა (სიგრძე 1300 კმ) და კავერი (სიგრძე 760 კმ), რომლებიც უმეტესწილად აღმოსავლეთისაკენ მიედინებიან და ბენგალის ყურეს ერთვიან. ჰავა სუბეკვატორული, მუსონურია. ზღვის დონიდან 1500-2000 მ-მდე ზომიერი კლიმატია. საშუალო წლიური ტემპერატურა უდრის 15 °C. ზოგიერთ რაიონში ყინვა ჩვეულებირვი მოვლენაა. წვიმიანი სეზონი ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლითაა. ატმოსფერული ნალექები ქარპირა კალთებზე 2000-5000 მმ, ქარზურგა კალთებზე 600-700 მმ წელიწადში. ტყეებს უკავია 30%. დასავლეთი კალთების ძირში და ჩრდილოეთით შერეული ფოთოლმცივანი მარადმწვანე ტყეებია, სამხრეთით — მარადმწვანე ნოტიო ტროპიკული ტყეები; აღმოსავლეთ კალთებზე — მშრალი სავანა, სადაც ხარობს აკაცია და დელების პალმა. ფაუნის წარმომადგენლებიდან აღსანიშნავია: ვანდერუ, ორრქიანი კალაო და სხვ. არის ეროვნული პარკები. აღმოსავლეთი გატები დასავლეთი გატები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ Myers, N., R.A. Mittermeier, C.G. Mittermeier, G.A.B. Da Fonseca, and J. Kent. (2000) “Biodiversity Hotspots for Conservation Priorities.” Nature 403:853–858, retrieved 6/1/2007 MYERS, N. ↑ Barron, E.J., Harrison, C.G.A., Sloan, J.L. II and Hay, W.W. (1981). „Paleogeography, 180 million years ago to the present“. Eclogae geologicae Helvetiae. 74 (2): 443–470.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
ანამუდი

ანამუდი (მალიალამი. ആനമുടി) — მწვერვალი ინდოეთში, დასავლეთი გატებისა და საერთოდ სამხრეთი ინდოეთის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 2695 მ. მდებარეობს კერალის შტატში, ერავიკულამის ეროვნული პარკის სამხრეთ ნაწილში. მდინარე პერიიარის აუზის უმაღლესი პუნქტია. 1862 წლის 4 მაისს მწვერვალი პირველად დაიპყრო დაგლას ჰამილტონმა. მოქცეულია კარდამონის მთების, ანაიმალაის ქედისა და პალანის მთების შეერთების ადგილას. ↑ The Imperial Gazetteer of India, v. 12 1909, p. 220 ↑ Eco Tourism Programs @ Munnar. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-18. ციტირების თარიღი: 2018-03-23. ↑ Kerala Tourism. Anamudi. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-24. ციტირების თარიღი: 2012-07-02.
ძვ. წ. 11

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 11 ტიბერიუსისა და იულია უფროსის ქორწილი. რომაელებმა გერმანული ტომებით დასახლებულ ტერიტორიაზე დააარსეს ქალაქი აკვე-მატიაკე (თანამედროვე ვისბადენი).
სილჰაკი

სილჰაკი (შილჰაკი; კორ. 실학;; სიტყვასიტყვით „რეალურ მეცნიერებათა დაჯგუფება“) — საზოგადოებრივი აზრის მიმდინარეობა კორეაში XVI საუკუნის დასასრულსა და XIX საუკუნის დასაწყისში. ჩამოყალიბდა როგორც კრიტიკული და რეფორმული მიმართულება. სილჰაკის წარმომადგენლები ლიუ ჰიონ ვონი (1622–1673), ლი იკი (1681–1764) და სხვა სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმების მომხრენი იყვნენ, ხაზს უსვამდნენ ცხოვრებასთან დაკავშირებულ რეალურ მეცნიერულ განვითარების აუცილებლობას, მხარს უჭერდნენ მოწინავე მეცნიერული ცოდნის გავრცელებას ქვეყანაში. სილჰაკის მეცნიერებისა და ფილოსოფოსების მთავარი დევიზი იყო რეალური საგნების შესწავლა. ლიუ ჰიონ ვონი იყო სილჰაკის პირველი ყველაზე დიდი წარმომადგენელი, ხოლო მისმა მემკვიდრემ ლი იკმა კორეაში გაავრცელა ევროპული საბუმებისმეტყველო მეცნიერებები. გამოჩენილმა სილჰაკის წევრმა პაკ ჩი ვონმა (1737–1805) ხელი შეუწყო „პრაქტიკული ცოდნის“ განხორციელებას ცხოვრებაში. სილჰაკის იდეების ცნობილი წარმომადგენელი იყო აგრეთვე ჩოკ იან ეკი (1762–1836) — გეოგრაფიის, ისტორიის, ასტრონომიის, მათემატიკისა და მედიცინის შესანიშნავი მცოდნე. სირჰაკფხა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) История Кореи, т. 1, М., 1974, с. 248-49, 287—94; Чон Чин Сок, Чон Сон Чхоль, Ким Чхан Вон, История корейской философии, пер. с кор., т. 1, М., 1966, с. 205—91. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 388. ↑ 2.0 2.1 მოკლე სალიტერატურო ენციკლოპედია. ფუნდამენტური ელექტრონული ბიბლიოთეკა (რუსული)
ძვ. წ. 12

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 12 აფრიკის პროკონსული გახდა ლუციუს დომიციუს აგენობარბი. ერთმანეთს დაშორდნენ ტიბერიუსი და ვისპანია აგრიპინა. დაარსდა ციხესიმაგრე ნოვაეიზია (თანამედროვე ნოისი, გერმანია). გამოჩნდა ჰალეის კომეტა.
ანა ლეტენსკა

ანა ლეტენსკა, ქალიშვილობის გვარი სვობოდი (სვობოდოვა), მეუღლის გვარი ჩალოუნი (დ. 29 აგვისტო, 1904, ნირჟანი პლზენის მახლობლად — გ. 24 ოქტომბერი, 1942, მაუთჰაუზენი, საკონცენტრაციო ბანაკი) — ჩეხი კინოსა და თეატრის მსახიობი. დაიბადა მსახიობების ოჯახში და იზრდებოდა 5 და-ძმასთან ერთად. მამამისი, ოლდრიხი (1872–1939) მსახიობი და რეჟისორი იყო, დედამისი მარია (1871–1960), — მსახიობი. პირველი როლი ითამაშა 1919 წელს. მოგვიანებით მუშაობდა ჩესკე–ბუდეოვიცეს (ქალაქი ბუდეოვიცე) ეროვნულ თეატრში. 1925 წელს გაიცნო და ცოლად გაყვა ლუდვიკ ჰრდლიჩეკს, რომელიც „ლეტენსკის“ ფსევდონიმით ცხოვრობდა. 1925 წელს შეეძინა ვაჟი ირჟი, რომელიც მოგვიანებით რეჟისორი გახდა. მუშაობდა კოშიცეს, ოლომოუცისა და ბრატისლავას თეატრებში. ასევე მუშაობდა ჩეხოსლოვაკიის „თავისუფალ თეატრში“ და ჩეხოსლოვაკიის რადიოში. 1939–1942 წლებში მუშაობდა ვინოჰრადის თეატრში („ვინოჰრადსკე დივადლო“), პრაღაში. 1941 წელს განქორწინების შემდეგ კვლავ გათხოვდა და ცოლად წაყვა არქიტექტორ ვლადისლავ ჩალოუნს, რომელიც დააპატიმრეს, რ. ჰეიდრიხზე თავდასხმაში ბრალდებულის მიმალვაში დახმარებისათვის. ამის შემდეგ ანა ლეტენსკა წამოვიდა ვინოჰრადის თეატრიდან (1942 წლის 30 აგვისტოს) და მუშაობა განაგრძო თეატრ „ურანიაში“. გესტაპოს მიერ ნებადართული ჰქონდა ყოველდღიური შეხვედრა მეუღლესთან, პეტხკის ციხეში (პეტხკის სასახლე), სადაც თავად დააპატიმრეს 1942 წლის 3 სექტემბერს. მისი უკანასკნელი ფილმის გადაღების დასრულებამდე რამდენიმე დღე იყო დარჩენილი. 5 სექტემბერს გადაიყვანეს ტერეზინის საპყრობილეში, ხოლო შემდეგ 24 ოქტომბერს მაუთჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში, სადაც 3 თვის შემდეგ მისი მეუღლეც გააგზავნეს. 1947 წელს ანა ლეტენსკას ბიუსტი დაიდგა ვინოჰრადის თეატრის აივანზე. 1948 წელს მისი სახელი ეწოდა პრაღაში, ვინოჰრადის თეატრთან მდებარე ერთ–ერთ ქუჩას. მოგვიანებით ანა ლეტენსკას შესახებ ნორბერტ ფრიდმა დაწერა მოთხრობა: „ჯალათი არ იცდის“, რომლის მიხედვითაც რეჟისორმა ფრანტიშეკ ფილიპმა 1971 წელს ფილმი გადაიღო. Anna Letenská. csfd.cz (ჩეხური) Anna Letenská კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1964: ფინალი

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1964: ფინალი — ევროპის 1964 წლის საფეხბურთო ჩემპიონატის დასკვნითი მატჩი, რომელმაც ტურნირის გამარჯვებული გამოავლინა. მატჩი გაიმართა 1964 წლის 21 ივნისს სანტიაგო ბერნაბეუს სტადიონზე, ესპანეთის დედაქალაქ მადრიდში.
სკლერო...

სკლერო... (ბერძნ. skleros — მაგარი) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი; აღნიშნავს გამაგრებას, გასქელებას. მაგ., სკლეროდერმია, სკლერომეტრია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 424.
ბასარის კულტურული ლანდშაფტი

ბასარის მხარე: ბასარის, ფულას და ბედიკის კულტურული ლანდშაფტი — გეოგრაფიული რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ სენეგალში. მოიცავს სამ გეოგრაფიულ მხარეს: ბასარი მოიცავს სალემატას, ბედიკი – ბანდაფასის, ხოლო ფულა – დინდეფელოს. ბასარის ხალხი აღნიშნულ ტერიტორიაზე დასახლდა XI-XIX საუკუნეებში და ჩამოაყალიბეს სფეციფიკური კულტურა. ბასარის ლანდშაფტი გამოირჩევა ტერასებითა და ბრინჯის მდელოებით, ასევე პატარა სოფლებითა და არქეოლოგიური ძეგლებით. 2012 წელს ბასარის კულტურული ლანდშაფტი იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში ბასარის, ფულას და ბედიკის კულტურული ლანდშაფტი იუნესკოს საიტზე ↑ Xanadu (China), Bassari Country (Senegal) and Grand Bassam (Côte d’Ivoire) added to UNESCO’s World Heritage List
ძვ. წ. 13

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 13 რომის კონსულები ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი და პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი. რომაელმა არქიტექტორმა ვიტრუვიუსმა ვაასრულა თავისი ფუნდამენტური ტრაქტატი „არქიტექტურის შესახებ“.
ლენის სვეტები

„ლენის სვეტები“ (იაკუტ. Өлүөнэ турууктара, რუს. Ленские столбы) — გეოლოგიური წარმონაქმნი და ამავე სახელწოდების ბუნებრივი პარკი რუსეთში, მდინარე ლენის სანაპიროზე. მდებარეობს იაკუტიაში, ქალაქ პოკროვსკიდან 104 კმ-ში. „ლენის სვეტები“ წარმოადგენს მრავალ კილომეტრზე გადაჭიმულ ვერტიკალურად ამოშვერილ კლდეების ერთობლიობას, რომელიც ექსცენტრულად არის განლაგებული მდინარე ლენის სანაპიროს გასწვრივ, სადაც ამაღლებული ლენისპირა პლატო მდებარეობს. „ლენის სვეტები“ ყველაზე მეტ სიმჭიდროვეს აღწევს სოფლებს პეტროვსკოესა და ტიტ-არის შორის. უცნაური და კლდოვანი ციცაბო ფერდობების სიმაღლეა 100 მ. აგებულია კამბრიული ასაკის კირქვებით. ტექტონიკური თვალსაზრისით, „ლენის სვეტები“ მოქცეულია ციმბირის ბაქნის ფარგლებში. ამგებელი ქანების ასაკი ადრეული კამბრიულით არის დათარიღებული (დაახლოებით 560-540 მლნ.), ხოლო საკუთრივ ლენის სვეტების, როგორც გეომორფოლოგიური ერთეულების ფორმირება 400 ათასი წლის წინ დასრულდა. ციმბირის ბაქნის ტერიტორია ექვემდებარებოდა თანდათანობით აზევებას, რის შედეგად წარმოიქმნა ნაწევი და მდინარეთა ღრმა ხეობები. შედეგად განვითარდა კარსტული პროცესები, რომლებმაც ქანების ხანგრძლივ ეროზიულ გამოფიტვასთან ერთად ხელი შეუწყო ექსცენტრული და მრავალგვარი ფორმების შექმნას. ბუნებრივი პარკი — „ლენის სვეტები“ ორგანიზებული იყო სახის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანების საფუძველზე 1994 წლის 16 აგვისტოდან და მთავრობის დადგენილების საფუძველზე 1995 წლის 10 თებერვლიდან და ექვემდებარება ბუნების დაცვის რეგიონულ სამინისტროს. ფართობი 485 ათ. ჰა. პარკის მთავარი ამოცანაა ეკოლოგიური ტურიზმის განვითარება. 2012 წლის 2 ივლისს „ლენის სვეტები“-ს პარკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში „ლენის სვეტები“ დაარქივებული 2012-02-19 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) ↑ ა. კოლესოვი. „ლენის სვეტები“ // «Наука и жизнь», № 7, 2002 г. ↑ ვ. სპექტორი, ო. ტოლსტიხინი. „ლენის სვეტები“ დაარქივებული 2016-01-31 საიტზე Wayback Machine. // Наука и техника в Якутии ↑ რუსეთის პარკი „ლენის სვეტები“ შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში
კლდოვანი კუნძულები (პალაუ)

პალაუს კლდოვანი კუნძულები, აგრეთვე ცნობილი როგორც ჩელბაჩები — კირქვის ან მარჯნის კუნძულების პატარა ჯგუფი, მარჯნის უძველესი რიფების ნარჩენები, რომლებიც განლაგებულია პალაუს სამხრეთ ლაგუნაში, კორორსა და პელელიუს შორის. ამჟამად მიეკუთვნება კორორის შტატს. სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, ჯგუფში 250—300 კუნძულია, რომელთა საერთო ფართობი 47 კმ²-ია. კუნძულები დაუსახლებელია; გამოირჩევა პლაჟებითა და ლურჯი ლაგუნებით, ზოგიერთი კუნძული კი უცნაური, ქოლგის ფორმისაა. კლდოვანი კუნძულები და მიმდებარე ტერიტორია ძალზედ პოპულარულია ტურისტებში. მრავალ ლაგუნას შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია მედუზების ტბა, სადაც მრავალი უიშვიათესი მედუზა ბინადრობს, რომლებიც მხოლოდ პალაუში გვხვდება. ჯგუფის უდიდესი კუნძულებია: ნგერუკტაბელი ულონგი ეილ-მალკი კუნძული ეილ-მალკი გიგანტური მოლუსკი. მყვინთავი მედუზების ტბაში მარჯნები ზღვის ვარსკვლავა მყვინთავი და მარჯნები მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კლდოვანი კუნძულები (პალაუ) Island Directory დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine. Map of Mecherchar (Eil Malk)
სუბაკის საირიგაციო სისტემა

სუბაკი — საირიგაციო სისტემა ინდონეზიის კუნძულ ბალიზე, რწყავს ბრინჯის ნათესებს. ბალის მცხოვრებთათვის, ირიგაცია მხოლოდ წყლის გზა არაა, რომელიც მცენარეებს რწყავს, ამ წყლით ისინი ხელოვნური ეკოსისტემის კომპლექსებს აშენებენ. ბალის ბრინჯის ნათესები ქურუმების მიერ გაკეთებული წყლის გამანაწილებელი სისტემების ირგვლივაა გაშენებული. სუბაკი ამერიკელმა ანთროპოლოგმა კლიფორდ გრიცმა აღწერა, მაგრამ ტრადიციულ სარწყავ სისტემებზე ყურადღება სტეფან ლანსინგმა გაამახვილა. იგი სწავლობდა ბალელთა ტაძრებს, ფოკუსირდებოდა წყლის სისტემებზე, რომლის მნიშვნელობაც უცხოელთათვის გაუგებარი რჩებოდა. 1987 წელს ლანსინგი ადგილობრივ ფერმერებთან და სოფლის მეურნეობის ოფიციალურ წარმომადგენლებთან ერთად სუბაკის კომპიუტერული მოდელების შექმნაზე მუშაობდა, რათა მისი ეფექტურობა ეჩვენებინა. ოგიციალურმა პირებმა საბოლოოდ მისი მნიშვნელობა დაინახეს. 2012 წლის ივნისში, სუბაკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. ბოლო დროს, ბრინჯის ნათესების დაახლოებით 1 000 მინდორი ტურისტებისათვის ხელმისაწვდომი გახდა, რაც ამ სისტემას საფრთხეს უქმნის. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში J. Stephen Lansing, Priests and Programmers: Technology of Power in the Engineered Landscape of Bali Princeton University Press. "Balinese Water Temples Withstand Tests of Time and Technology" - National Science Foundation Simulation Modeling of Balinese Irrigation (extract) დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine. by J. Stephen Lansing (1996) "The Impact of the Green Revolution and Capitalized Farming on the Balinese Water Temple System" by Jonathan Sepe (2000). Literature review. Direct Water Democracy in Bali. [2] ↑ Lansing, J.S. (1987). „Balinese "Water Temples" and the Management of Irrigation“. American Anthropologist. 89 (2): 326–341. doi:10.1525/aa.1987.89.2.02a00030. JSTOR 677758. ↑ ‘Subak’ farming world-heritage listed (May 21, 2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — მაისი 24, 2012. ციტირების თარიღი: ივლისი 2, 2012.
კარმელი

კარმელი (ებრ. הַר הַכַּרְמֶל; ბერძ. Κάρμηλος; არაბ. الكرمل) — მთის მასივი ისრაელის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 525.4 მ. არქეოლოგებმა მთის სხვადასხვა ადგილში აღმოაჩინეს უძველესი ღვინო და ზეთის საწნეხი. მთა და ირგვლივ მდებარე ქალაქები, მათ შორის ხაიფა იუნესკომ ბიოსფერული ნაკრძალის სტატუსი მიანიჭა. კარმელის ზონის სიგანეა 6.5-8 კმ, რომელიც თანდათან ეშვება სამხრეთ-დასავლეთისაკენ, სადაც ქმნის დაბალმთიან ციცაბო ქედს. სიახლოვეს ვრცელდება ისრაელის ხეობა. კარმელი და ისრაელის ხეობა ქმნიან ლანდშაფტის ბუნებრივ ბარიერს, ეგრეთ წოდებულ „კორიდორს“. აგებულია კაჟთან შერეული კირქვებით, რის გამოც გამომუშავებულია მრავალი მღვიმე. გარდა ამისა, გვხვდება ვულკანური ქანები. მთის დამრეცი ნაწილი დაფარულია ნაყოფიერი მცენარეულობით, სადაც ჭარბობს მუხა, ფიჭვი, ზეთის ხილი და დაფნის ხე. მთის არეალის ფარგლებში მდებარეობს რამდენიმე ქალაქი, რომელთაგან მნიშვნელოვანია იოკნეამი, ზიხრონ-იიაკოვი და სხვა. 1930-1932 წლებში ბრიტანელმა არქეოლოგმა დოროთი გაროდმა კარმელიზე ჩაატარა არქეოლოგიური გათხრები, რის შედეგად შეისწავლა 4 მღვიმე და მრავალი ქვის თავშესაფარი. გაროდმა აღმოაჩინა ნეანდერტალელი და ადრინდელი ადამიანის რელიქტი, მათ შორის ნეანდერტალელი ადამიანის ქალის ჩონჩხი, რომელსაც ტაბუნ I უწოდეს. იგი შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნამარხი ადამიანი. არსებული სტრატიგრაფიული ჩანაწერი უძველესია რეგიონში. არის აგრეთვე რამდენიმე კარგად შემონახული ნეანდერტალელი და ჰომო საპიენსი. მრავალფეროვანი მცენარეულობა და ისტორულად მნიშვნელოვანი მღვიმეების არსებობის შედეგია აქ განვითარებული დანაშული. კარმელი მიიჩნეოდა იუდაისტური რელიგიის უზენაესი ღვთაების — იაჰვესგან დასამალი ადგილი, როგორც ეს ამოსის წიგნშია მოცემული. მეფეთა წიგნების მიხედვით, ელისე წინასწარმეტყველი სამოგზაუროდ კარმელიზე წავიდა, სადაც გარკვეული ხანი დაჰყო. ეპიფანე კვიპრელისა და იოსებ ფლავიუსის თანახმად, კარმელის მთა წარმოადგენდა ერთ-ერთი იუდაისტური სექტის ციტადელს. გაბატონებულია რბილი კლიმატი და უხვი ატმოსფერული ნალექები. ფერდობებზე ჯერ კიდევ ადრეული პერიოდიდან ხარობდა ვაზი. თუმცა სხვადასხვა დროს აქ არსებული ვაზი და საერთოდ ტყეების დიდი ნაწილი განადგურდა. ამჟამად ტყეებს ქმნის კედარი, მუხა, ფიჭვი და სხვ. 2010 წელს ძლიერი ხანძრის შედეგად წიწვოვანი ტყე დაზარალდა. ფაუნას ძირითადად ქმნიან მღრღნელები. ფართოდ არის გავრცელებული მაჩვი. გვხვდება აგრეთვე ფრინველთა რამდენიმე სახეობა. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „კარმელი“ ვიკისაწყობში. მთა კარმელი დაარქივებული 2012-07-05 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) მთა კარმელი დაარქივებული 2012-06-10 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) მთა კარმელი (გერმანული) ↑ Christopher Stringer, custodian of Tabun I, Natural History Museum, quoted in an exhibition in honour of Garrod; Callander and Smith, 1998
ძვ. წ. 14

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ძვ. წ. 14 მა იუანი — ხანის დინასტიის მხედართმთავარი (გ. 49)
ალექსანდრეს არქიპელაგი

ალექსანდრეს არქიპელაგი (ინგლ. Alexander Archipelago) — კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ალასკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. მატერიკიდან გამოყოფილია ლინის ყურით. არქიპელაგის მახლობლად მდებარეობს ალასკის შტატის დედაქალაქი ჯუნო. არქიპელაგის ეკონომიკა დაფუძნებულია ტურიზმზე, თევზჭერასა და ხე-ტყის დამუშავებაზე. არქიპელაგი აღმოაჩინა რუსმა მეზღვაურმა 1741 წელს, სახელი კი ეწოდა მოგვიანებით ალექსანდრა ბარანოვის პატივსაცემად, რომელიც აშშ-ში რუსული დასახლებების მმართველი იყო. მან 1799 წელს არქიპელაგი ფორმალურად შეუერთა რუსეთის იმპერიას. მისი სახელი დაერქვა ასევე კუნძულ ბარანოვსაც. 1867 წელს არქიპელაგი ალასკასთან ერთად რუსეთმა აშშ-ს მიჰყიდა. კუნძულები წარმოადგენენ წყალქვეშა ქედის მწვერვალებს, რომლების კანადისა და ალასკის სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობენ. კუნძულები ერთმანეთისგან ღრმა ყურეებითაა დაშორებული. ყველაზე დიდი კუნძულებია ჩიჩაგოვა, ვრანგელი, ბარანოვა, რევილიაჯიჯედო, კუპრეიანოვა, პრინც უელსის კუნძული, კუიუ და ეტოლინი. კუნძულები დაფარულია ხშირი ტყის მასივით, აქვთ საკმაოდ მდიდარი ფაუნა. ალექსანდრეს არქიპელაგი ↑ Lynn Canal. Encyclopædia Britannica. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-24. ციტირების თარიღი: 2011-01-02.