laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნახატი

ნახატი — ხელით შესრულებული (კონტურული ხაზის, შტრიხის, ლაქის და სხვა შერწყმით მიღებული) გრაფიკული გამოსახულება. ნახატი იქმნება ერთი ან რამდენიმე ფერის ორგანული შეხამებით. იგი მხატვრობის (ფერწერა, გრაფიკა, რელიეფი) საფუძველია, შეიძლება დამოუკიდებელი მხატვრული ნაწარმოებიც იყოს (დაზგური გრაფიკა). ნახატს ქმნიან მშრალი და თხევადი საღებავებით. მშრალი ნივთიერებაა ნახშირი, რომელსაც ანტიკური ხანიდან იცნობენ. აღორძინების ეპოქაში ხმარობდნენ ე. წ. იტალიურ ფანქარს („შავი ცარცი“) და სანგინს („წითელი ცარცი“). XVI საუკუნიდან იყენებდნენ გრაფიტს, XVIII საუკუნის დასასრულიდან - თანამედროვე ტიპის ფანქარს. ტუში, ბისტრი, სეპია, მელანი თხევადი ნივთიერებებია, რომლებიც კალმით (ლერწმის, ფრთის, ლითონის) ან ფუნჯით გადააქვთ ქაღალდსა თუ სხვა მასალაზე. უძველეს პერიოდში ფართოდ იყენებდნენ პაპირუსს, შუა საუკუნეებში - პერგამენტს, რომელიც ზოგჯერ სპეციალური გრუნტით იყო დაფარული. აღორძინების ეპოქაში ძირითადი მასალა იყო ქაღალდი, რომელიც ჩინეთში გამოიგონეს და ევროპაში ცნობილი გახდა X-XII საუკუნეებში. ქაღალდს ზოგჯერ გრუნტავდნენ და სხვადასხვა ფერით ღებავდნენ (ფერად ქაღალდზე ხატავდნენ იტალიური ფანქრით, ნახშირით; ნათელი ადგილები ცარცით ან თეთრათი გამოიყოფოდა). ნახატი ზოგჯერ ზერელეა, სახელდახელოდ შესრულებული (ე. წ. კროკი), არის აგრეთვე გულმოდგინედ დასრულებული დეტალებით დამუშავებული ნახატი. ნახატი ხელოვნების ერთ-ერთი უძველესი სახეობაა. პირველად მას ვხვდებით პირველყოფილ ხელოვნებაში - კლდისა და გამოქვაბულის მხატვრობაში. ნახატს განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ძველ ეგვიპტეში. წმინდა გრაფიკული ხასიათისაა ძველი ეგვიპტის ახალი სამეფოს (ძვ. წ. XVI-XI სს.) პერიოდში პაპირუსებზე შესრულებული ნახატები. განსაკუთრებით პლასტიკურია ნახატები კლასიკური პერიოდის ძველ ბერძნულ ლარნაკწერაში, რეალურ ცხოვრებაზე უშუალო დაკვირვება ჩანს აბრეშუმსა და ქაღალდზე ტუშით შესრულებულ ნახატებში, რომელთაც ქმნიდნენ ძვ. წ. IV საუკუნის ჩინეთში და მოგვიანებით იაპონიასა და შორეული აღმოსავლეთ ქვეყნებში (პეიზაჟი, ადამიანთა, ცხოველთა, ყვავილების გამოსახულება). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 346—347.
სურათი

სურათი, ფერწერული ნაწარმოები. დამოუკიდებელი მხატვრული მნიშვნელობის, დამთავრებული ხასიათის მქონე ნახატი. სურათის შემადგენელი ნაქელებია: საფუძველი (ტილო, ხე ან ლითონის დაფა, მუყაო, ქაღალდი), გრუნტი და ფერადოვანი ფენა. სურათი დაზგური ხელოვნების ერთ-ერთი ტიპური სახეობაა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 609.
ბოხმეჭა

ბოხმეჭა, მყვრელი (ლათ. Anguis fragilis) — უფეხო ხვლიკი ბოხმეჭასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს. ზურგის მხარე მურა-ყავისფერია, მუცლისა — მოშავო. გავრცელებულია მთელ ევროპაში, კავკასიაში, დასავლეთ ციმბირში, მცირე აზიაში, ჩრდილოეთ ირანსა და ალჟირში. საქართველოში თითქმის ყველგანაა. უფრო ტყეებში ცხოვრობს. ცოცხლადმშობია. იკვებება მწერებით, მრავალფეხიანებით, ლოკოკინებით. მავნებლების განადგურებით მნიშვნელოვანი სარგებლობა მოაქვს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 496.
ჰარმოდიუსი და არისტოგიტონი

ჰარმოდიუსი (დაახ. ძვ. 530 - 514) და არისტოგიტონი (დაახ. ძვ. წ. 550 - 514), ცნობილნი როგორც "განმათავისუფლებლები" და "ტირანთა მკვლელები", ათენის გმირები გახდნენ პესისტრატიდთა ოჯახის დესპოტური მმართველობის დამხობით. პირველი ორი ბერძენი, რომელნიც მათმა თანამემამულეებმა ჩათვალეს ღირსად მათთვის ქანდაკებები დაედგათ.
ბოხმეჭასებრნი

ბოხმეჭასებრნი (ლათ. Anguidae) — ქვეწარმავლების ოჯახი ხვლიკისნაირთა ქვერიგისა. ზოგიერთ სახეობას ხვლიკებისათვის დამახასიათებელი აგებულება აქვს, ზოგს — გველისებრი, ზოგს კი მეტად პატარა, განუვითარებელი კიდურები და მეტ-ნაკლებად წაგრძელებული სხეული. ენა ორკაპა აქვთ, ქუთუთოები კარგად განვითარებული და მოძრავი. ცნობილია 7 გვარის 60-მდე სახეობა. უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში. საყურადღებოა ალიგატორისებრი ხვლიკის ანუ გერონოტის (Gerrhonotus) გვარი, რომლის წარმომადგენლებს კარგად განვითარებული კიდურები აქვთ. გვხვდებიან ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში 2 გვარია, რომლებიც თითო სახეობით არიან წარმოდგენილი — ბოხმეჭა (Anguis fragilis) და გველხოკერა (Ophisaurus apodus). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 496.
ბჟედუხი

ბჟედუხი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4373 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. კოშკებად ასვეტილი, თოვლით დაფარული ციცაბო კლდეები მწვერვალს ძნელად ასავლელს ხდის. ბჟედუხზე ასვლა სჯობს ჩრდილოეთის მხრიდან — ადილსუს ხეობიდან კაშკატაშის მყინვარით, ხოლო სამხრეთიდან ჭალაათისა და ლეხზირის მყინვარებიდან. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 38. ↑ ჯავრიშვილი კ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 477.
ბჟოლისხევი

ბჟოლისხევი — მდინარე საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, სიგრძე 27,5 კმ. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,5 მ³/წმ. მთავარი შენაკადია შავი წყალი. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 38. ↑ ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 477.
ბჟუჟი

ბჟუჟი — მდინარე ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ნატანების მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 32,5 კმ, საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 14,3 მ³/წმ, ბჟუჟის მთავარი შენაკადებია კოლოვა და აჭისწყალი. სათავე აქვს ხინოს მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. ჩამოუდის კურორტ გომისმთას. ბჟუჟი გაივლის სოფლებში: გომი, გონებისკარი, წითელმთა, შემოქმედი, კვირიკეთი, ქვემო მაკვანეთი. ქალაქ ოზურგეთში ბჟუჟს უერთდება აჭისწყალი და ორი მცირე მდინარე: ნაბჟუარა და სკურჩა. სოფელ გურიანთასთან ერთვის მდინარე ნატანებს. ბჟუჟზე სოფელ გომში აგებულია ჰიდროელექტროსადგური ბჟუჟჰესი. 2016 წლიდან მდინარე ბჟუჟზე სოფელ გომში მაისობით იმართებოდა ყოველწლიური ჩემპიონატი ექსტრემალურ კაიაკინგში ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 477. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-29. ციტირების თარიღი: 2018-05-03.
ალექსი კოსიგინი

ალექსეი კოსიგინი (რუს. Алексе́й Никола́евич Косы́гин; დ. 21 თებერვალი [ძვ. სტ. 8 თებერვალი] , 1904, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია – გ. 18 დეკემბერი, 1980 , მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1964-1980 წლებში.
ნიკოლოზ ტიხონოვი

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე ტიხონოვი (რუს.: Николай Александрович Тихонов) (დ. 14 მაისი [ ძვ. სტ. 1 მაისი], 1905, ხარკივი, რუსეთის იმპერია — გ. 1 ივნისი 1997, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1980-1985 წლებში. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“ ↑ 1.0 1.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 2.0 2.1 Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ Тихонов Николай Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ 5.00 5.01 5.02 5.03 5.04 5.05 5.06 5.07 5.08 5.09 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14 5.15 5.16 5.17 5.18 5.19 5.20 5.21 5.22 5.23 5.24 5.25 5.26 5.27 5.28 5.29 5.30 5.31 Homeland heroes — 2000. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3892199"></a> ↑ http://lanic.utexas.edu/project/granma/1985.html
ნიკოლოზ რიჟკოვი

ნიკოლოზ რიჟკოვი (რუს. Николай Иванович Рыжков; დ. 28 სექტემბერი, 1929, ძერჟინსკი, უკრაინის სსრ, სსრკ- გ. 28 თებერვალი, 2024) — საბჭოთა და რუსი პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1985-1991 წლებში. ამჟამად — ფედერაციის საბჭოს წევრი. Биография на сайте Совета Федерации დაარქივებული 2012-12-21 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links Россию развратило богатство დაარქივებული 2009-10-01 საიტზე Wayback Machine. Гамов, Александр.. (2009-09-22) Николай Рыжков: «Государство в экономике не должно быть ночным сторожем с берданкой». Газета «Комсомольская правда». ციტირების თარიღი: 2015-07-11. Д/ф Николай Рыжков. Последний Премьер Империи დაარქივებული 2018-09-26 საიტზე Wayback Machine. (РТР, 2014) «При всем неуважении к Горбачеву — он не хотел разрушить страну» — интервью изданию lenta.ru 2015 года
ვალენტინ პავლოვი

ვალენტინ სერგოს ძე პავლოვი (რუს. Валентин Сергеевич Павлов; დ. 26 სექტემბერი 1937, მოსკოვი, რუსეთის სფსრ, სსრკ — გ. 30 მარტი 2003, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1991 წლის იანვრიდან აგვისტომდე. ის იყო მიხაილ გორბაჩოვის წინააღმდეგ 1991 წლის აგვისტოში მოწყობილი პუტჩის ერთ-ერთი მთავარი მონაწილე. ↑ УМЕР ПОСЛЕДНИЙ ПРЕМЬЕР-МИНИСТР СССР Russian. Utro (31 მარტი, 2003). ციტირების თარიღი: 3 April 2011.
ივანე სილაევი

ივანე სტეფანეს ძე სილაევი (რუს. Иван Степанович Силаев; დ. 21 ოქტომბერი 1930, ნიჟნი ნოვგოროდი, რუსეთის სფსრ, სსრკ – გ. 8 თებერვალი, 2023) — საბჭოთა და რუსი პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1991 წლის აგვისტოდან დეკემბრამდე. Силаев, Иван Степанович на сайте «Герои страны»
მიხეილ კალინინი

მიხეილ ივანეს ძე კალინინი (რუს. Михаил Иванович Калинин; დ. 7 ნოემბერი/19 ნოემბერი, 1875, ვერხნაია ტროიცა, ტვერის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 3 ივნისი, 1946, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სკკპ-ის უმაღლესი საბჭოს წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1938–1946) რევოლუციურ მოძრაობაში ჩაება 1896 წლიდან (1903 წლიდან – ბოლშევიკი). ჩამოაყა­ლიბა მარქსისტული წრე, რომელიც შედიოდა პეტერბურგის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირში“. 1899 წლის ივლისში დააპატიმრეს და 10 თვის პატიმრობის შემდეგ ­თბილისში გადაასახლეს. აქ მუშაობდა ამიერ­კავკასიის რკინიგზის მთავარ სა­ხელოსნოებში, შევიდა თბილისის სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის ცენტრალურ ჯგუფში, 1900 წლის აგვისტოში მონაწილეობდა მუშათა გაფიცვის მოწყობაში, რისთვისაც დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს, 1901 წელს კი რეველში (ტალინი) გადაასახლეს. 1917 წლის სექტემბერში ქ. პეტროგრადის სა­ხელმწიფო სათათბიროში აირჩიეს, აქტიურად მონაწილეობდა რუსეთის 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალებაში, რომლის შემდეგ პეტროგრადის ქალაქის თავად დაინიშნა. 1919 წლიდან იყო სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ცაკ) თავმჯდომარე, 1922 წლის დეკემბერში, სსრკ-ის შექმნის შემდეგ, აირჩიეს სსრკ ცაკ-ის თავმჯდომარედ, 1926 წლიდან – საკავშირო კპ (ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრად. 1927 წლის 26 ივნისს დაესწრო ზაჰესის საზეიმო გახსნას, აამუშავა პირველი ტურბინა. 1938-1946 წლებში იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. იყო სტალინის უახლოეს პოლიტიკურ გარემოცვაში. 1930-1940-იან წლებში მონა­წილეობდა მასობრივი რეპრესიების სანქცირებაში. წითელი დროშის ორდენი (1928 და 1930) სოციალისტური შრომის გმირი (1944) ლენინის ორდენი (1935, 1944 და 1945) მედალი „მოსკოვის დაცვისათვის“ (1944) მედალი „გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“ (1945) მედალი „დიდ სამამულო ომში გამოჩენილი ღვაწლისათვის“ (1945) მოსკოვის უმაღლესი სამხედრო სასწავლებლის საპატიო კურსანტი შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მიხეილ კალინინი“ ვიკისაწყობში. უ. ბლუაშვილი, ენციკლოპედია „საქართველო“ Официальная справка члена ЦК ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 2.0 2.1 Исаев Ю. Н. Чувашская энциклопедия — Чувашское книжное издательство, 2006. — 2567 с. — ISBN 978-5-7670-1471-2 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q22918706"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4517503"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19909792"></a> ↑ 3.0 3.1 Калинин Михаил Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a>
ბრაბანტული ცხენი

ბრაბანტული ცხენი, ბრაბანსონი (ისტორიული ოლქის ბრაბანტის სახელისაგან) — ბელგიური მსხვილი ტვირთმზიდი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია ადგილობრივი მუშა ცხენის გაუმჯობესებით. თანამედროვე ბრაბანტული ცხენს აქვს გრელი ტანი, განიერი და ღრმა ყურგი, გავაყე მკვეთრი ღარი, დიდქეჩეჩოებიანი, მოკლე და მსხვილი ფეხები, ნაკლებად მკვრივი ჩლიქები. ფერად თაფლა, ქურანა, წაბლა, თრთვილაა, იშვიათად ლურჯა. აჯილღის განაყომები (სმ): სიმაღლე მინდაოში 160-167, ტანის ირიბი სიგრძე 175-176, გულმკერდის ირგვლივი 215-220, ნების ირგელივი 26-28; ფაშატისა შესაბამისად: 160-163, 174-175, 205-210, 24-26. აჯილღის საშუალო ცოცხალი მასა 900 კგ, ზოგჯერ 1200 კგ-მდე; ფაშატისა — 700 კგ. მოითხოვს ჭარბ კვებას, მალმწიფადია — 2 წლისას უკვე იყენებენ სამეურნეო სამუშაოზე. ბრაბანტული ცხენი გავრცელებულია ბელგიაში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, დანიაში, ჩეხეთში, უნგრეთში, ბულგარეთში, იტალიაში, აშშ-სა და სხვა ქვეყნებში. ყოფილ სსრკ ბრაბანტული ცხენის მეშვეობით გამოყვანილია საბჭოური ტვირთმზიდი ცხენი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 497.
ნიკოლოზ შვერნიკი

ნიკოლოზ მიხეილის ძე შვერნიკი (რუს. Николай Михайлович Шверник) (დ. 19 მაისი [ ძვ. სტ. 7 მაისი], 1888, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 24 დეკემბერი, 1970, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სკკპ-ის უმაღლესი საბჭოს წევრი, უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე 1946-1953 წლებში. დიდი რუსული ენციკლოპედია დაარქივებული 2021-04-24 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 Шверник Николай Михайлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a>
ბრაზილიური ხე

ბრაზილიური ხე, პერნამბუკის ხე (ლათ. Caesalpinia echinata) — ხე ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. აქვს ქაცებით დაფარული ღერო და ტოტები, ორმაგფრთისებრი ფოთლები , წვრილი და სურნელოვანი ყვავილები. ველურად იზრდება ბრაზილიაში. მის მაგარ და წითელ მერქანს (ე. წ. წითელი ხე) იყენებენ ძვირფასი ავეჯის დასამზადებლად, სახარატო საქმეში, აგრეთვე საღებავის — ბრაზილინის (ბრაზილეინის მისაღბად). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 504.
დავით I კურაპალატი

დავით I კურაპალატი (გ. 881) — ბაგრატ I-ის უფროსი ძე, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი. კურაპალატი 876 წლიდან. იბრძოდა შიდა ქართლისათვის (სომეხთა მეფის მხარდაჭერით) აფხაზთა მეფის ადარნასე შავლიანის წინააღმდეგ; ამ უკანასკნელის მოკავშირეები იყვნენ თავისი ცოლისძმა ნასრა გვარამის ძე და გურგენ ადარნასეს ძე ბაგრატიონები. 881 წელს დავით I ვერაგულად მოკლა გვარამ (გუარამ) მამფალის ძემ ნასრამ. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, მკვლელობის მიზეზი გახდა შემდეგი გარემოება: როდესაც ლიპარიტ I ბაღვაშმა გვარამ მამფალის კუთვნილი თრიალეთის ქვეყანა დაიპყრო და თავის პატრონად და მფარველად დავით I გამოაცხადა, ნასრამ ეს აქტი გვარამის სახლის მფლობელობის ხელყოფად მიიჩნია და მამის შელახული უფლების აღდგენა მოისურვა. ბოგვერაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 333. ბოგვერაძე ა., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 261.
ნიკოლოზ პოდგორნი

ნიკოლოზ ვიქტორის ძე პოდგორნი (რუს. Николай Викторович Подгорный; დ. 18 თებერვალი [ძვ. სტ. 5 თებერვალი], 1903, კარლოვკა, პოლტავას გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 11 იანვარი, 1983, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სკკპ-ის უმაღლესი საბჭოს წევრი, უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე 1965-1977 წლებში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნიკოლოზ პოდგორნი Daniels, Robert Vincent (1998). Russia's Transformation: Snapshots of a Crumbling System. Rowman & Littlefield. ISBN 0-8476-8709-0.  Law, David A. (1975). Russian Civilization. Ardent Media. ISBN 0-8422-0529-2.  Zemtsov, Ilya (1989). Chernenko: The Last Bolshevik: The Soviet Union on the Eve of Perestroika. Transaction Publishers. ISBN 0-88738-260-6.  Журнал «Власть» № 6 (509) от 17.02.2003 Член бюро ЦК КПСС Н. В. Подгорный / Библиотека изображений «РИА Новости»[მკვდარი ბმული] ↑ Родился 18 февраля 1906 года, три года приписал себе во время Гражданской войны [1].
ბრამეა

ბრამეა (ლათ. Brahmaea) — პეპლების გვარი ბრამეასებრნთა ოჯახისა. ცნობილია პალეოგენის ბოლოდან. გვარში რამდენიმე სახეობაა შემორჩენილი, თითოეული მათგანი ენდემურია და იზოლირებული არეალით ხასიათდება. საქართველოში გავრცელებულია პონტური ანუ კოლხური ბრამეა (ლათ. Brahmaea ledereri). დიდი ზომის (ფრთების შლილი 9-10 სმ) ღამის პეპელაა, მუქი ყავისფერი შეფერილობა აქვს და თეთრი ტალღისებური ზოლები დაჰყვება. დენდროფილია. კვების რეჟიმით დაკავშირებულია ჩვენი ფლორის უძველეს წარმომადგენელთან, წყავმაზასთან. ბინადრობს კოლხეთში, სუბტროპიკული ტყის ტენიან და დახურულ ხეობებში. რელიქტია. კოლხეთის განაშენიანების შემდეგ მისი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. კოლხურ ბრამეასთან გენეტიკურად ახლოს დგას ჰირკანული ბრამეა, რომელიც გავრცელებულია აზერბაიჯანში, თალიშში. დიდმანიძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 506.
იოჰანეს ბრამსი

იოჰანეს ბრამსი (დ. 7 მაისი, 1833, ჰამბურგი, გერმანია — გ. 3 აპრილი, 1897, ვენა, ავსტრია) — გერმანელი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი. იოჰანეს ბრამსი დაიბადა მუსიკოსის ოჯახში. მუსიკას სწავლობდა ჯერ მამასთან, შემდეგ ე. მარქსენთან (ფორტეპიანო). 50-იანი წლების დამლევს ბრამსი გამოდიოდა გერმანიის სხვადასხვა ქალაქში როგორც პიანისტი, მონაწილეობდა ლაიფციგის „გევანდჰაუზის“ სახელგანთქმულ კონცერტებში. მასთან ერთად გამოდიოდნენ რობერტ შუმანი და ი. იოახიმი. 1858–1859 წლებში იყო საგუნდო კაპელის დირიჟორი. 1862 წლიდან დამკვიდრდა ვენაში. აქ იგი გამოდიოდა როგორც პიანისტი და საგუნდო დირიჟორი. 70-იანი წლებიდან დაიწყო ინტენსიური შემოქმედებითი მოღვაწეობა, უკრავდა და დირიჟორობდა საკუთარ ნაწარმოებებს, ბევრს მოგზაურობდა. იგი აირჩიეს ბერლინის ხელოვანთა აკადემიის წევრად, ჰამბურგის „საპატიო მოქალაქედ“. ბრამსს მიენიჭა კემბრიჯისა და ბრესლავლის უნივერსიტეტების მუსიკის დოქტორის ხარისხი. ახმეტელი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 506.
დენთი

დენთი — მტყორცნი თვისებების მქონე ფეთქებადი ნივთიერება. დენთის წვა განპირობებულია სითბოს გადაცემით შრიდან შრეზე და მდგრადია გარე წნევის ფართო ინტერვალში (1—10⁴ კგძ/სმ²). განასხვავებენ დენთის ორ სახეობას: უკვამლო და ნარევიან (შედგება საწვავისა და დამჟანგველისაგან) დენთს. ნარევიანი დენთის ერთ-ერთი სახეა კვამლიანი ანუ შავი დენთი. შავი დენთი გოგირდის (10%), ხის ნახშირის (15%) და კალიუმის გვარჯილის (75%) მექანიკის ნარევია. ვარაუდობენ, რომ იგი პირველად ჩინეთში მიიღეს, საიდანაც შემდეგ დასავლეთში გავრცელდა XIII საუკუნეში, შავ დენთთან არის უშუალოდ დაკავშირებული არტილერიის განვითარება. მას იყენებენ ცეცხლგამთარი (ბიკფორდის) ზონრის დასამზადებლად, სანადირო თოფების ვაზნებში, სამთო სამუშაოებზე და სხვა სამხედრო საქმეში შავი დენთი უკვამლო დენთმა შეცვალა. უკვამლო დენთი, რომლის ძირითადი კომპონენტია ნიტროცელულოზი, იყოფა შემდეგ ტიპებად: ბალისტიკური - რომლის შედგენილობაში შედის 50—60% ნიტროგლიცერინი, დიეთილენგლიკოლდინიტრატი ან მათი ნარევი. გარდა ამისა მათ შემადგენლობაში შეყავთ არომატული ნიტრონაერთები, სტაბილიზატორები, აგრეთვე ბაზელინი, ქაფური და სხვა დანამატი, ბალისტიკურ დენთს იყენებენ ძირითადად ცეცხლსასროლ იარაღებში და მყარ რაკეტულ საწვავად; კორდიტული - ნიტროგლიცერინის უკვამლო დენთის ერთ-ერთი სახეობა, რომლის შემადგენლობაშიც შედის 57,64% ნიტროგლიცერინი, 37,23% პიროქსილინი, 5,14% ვაზელინი. პროქსილინური - რომლის შედგენილობაში შედის 91—96% ნიტროლულოზა, 1,2—5,0% აქროლადი ნაერთები (სპირტი, ეთერი და წყალი), 1,0—1,5% სტაბილიზატორი, 2—6% ფლეგმატიზატორი, 0,2—0,3% გრაფიტი და ალჩამქრობი დანამატები. იყენებენ ძირითადად ცეცხლსასროლ იარაღებში. ეს სახეობები ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან წარმოების ტექნოლოგიით. უკვამლო დენთს, შავ დენთთან შედარებით ახასიათებს უფრო მდგრადი წვა და მეტი მუშაობის უნარიანობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 470.
ფარნავაზ II

ფარნავაზ II — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. I საუკუნის 30-იან წწ-ში. ძვ. წ. 36 წელს მარკუს ანტონიუსმა რომაელთა ლაშქარი პუბლიუს კანიდიუს კრასუსის მეთაურობით იბერიაში გაგზავნა. კრასუსმა, დიონ კასიოსის ცნობით, დაამარცხა ქართლის მეფე ფარნავაზი, მოკავშირედ გაიხადა იგი და მასთან ერთად შეიჭრა ალბანეთში. აქ მათ ერთად დაამარცხეს მეფე ზობერი. არსებობს რამდენიმე მოსაზრება ფარნავაზის პიროვნების შესახებ. სერგი გორგაძე] და პავლე ინგოროყვა ფიქრობდნენ, რომ დიონ კასიოსის „რომის ისტორიაში“ ნახსენები ფარნავაზ მეფე არის იგივე ბრატმანი/ბარტომი. ბრატმანი/ბარტომი ლეონტი მროველის თზულებაში მოხსენიებულია იბერიის მე-7, ხოლო „მოქცევაი ქართლისაიში“ მე-8 მეფედ. მას მიეწერება მცხეთის გალავნის და ქართლის ციხესიმაგრეთა გამაგრება. ინგოროყვა წერს, რომ სახელი ბრაცმანის სრული ვარიანტი უნდა იყოს ბარაცმან-ავაზ, იგივე ფარსმან-ავაზ. მისი აზრით, ქართულ ონომასტიკონში დამოწმებულია, რომ ერთსა და იმავე პირს მიემართებოდა სახელად როგორც ფარსმან-ავაზ (ბრაცმან-ავაზ), ისე ფარნავაზ. გ. მელიქიშვილის აზრით კი ბრაცმანი და ფარნავაზი სხვადასხვა მეფეები იყვნენ. გუბაზ და ლევან სანიკიძეების მიხედვით, არტაგის ძეა. მან „უმატა ზღუდეთა მცხეთისათა და ყოველთა სიმაგრეთა ქართლისათა“. კრასუსის ლაშქრობა იბერიაში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 232. ლორთქიფანიძე მ., მეტრეველი რ., საქართველოს მეფეები, თბ.: „ნეკერი“, 2007, ISBN 99928-58-36-2. ↑ ვახუშტი ბატონიშვილის "საქართველოს ისტორია", გამოცემა გ. დ. ქართველიშვილისა. განმარტებული და შევსებული ახლად შეძენილის არხეოლოგიურისა და ისტორიულის ცნობებით დ. ზ. ბაქრაძის მიერ. ტფილისი, 1885. გვ. გ. ↑ თეიმურაზ ბატონიშვილი „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა“ ქმნილი საქართველოს მეათცამეტის მეფის გიორგის ძის თეიმურაზისაგან სტამბასა შინა სამეცნიერო აკადემიისასა 1848 წელსა. გვ. 211, 212. ↑ სერგი გორგაძე „საქართველოს ისტორია“. მოკლე სისტემატიური კურსი მოზრდილთათვის. ქუთაისი, 1915 წ. გვ. 84. ↑ CYRIL TOUMANOFF: „Chronology of the Early Kings of Iberia“. The Artaxiads: 7. Pharnabazus II/Bartom. p. 11. ↑ ბრატმანი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 508. ↑ ლორთქიფანიძე და მეტრეველი, 2007, გვ. 23–24 ↑ სანიკიძე, ლევან, სანიკიძე, გუბაზ, უბის ისტორია : ნაწილი I, თბილისი: „სამშობლო“, 1992. — გვ. 5.
ბარტომი და ქართამი

ბარტომი და ქართამი — იბერიის მეფეთა წყვილი ორმეფობის პერიოდში. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით მე-12, „მეფეთა ცხოვრების“ მიხედვით მე-11 მეფენი. მეფეთა ცხოვრება ამ წყვილის მეფობას შეცდომით ახ. წ. I საუკუნით ათარიღებს. მას მისდევენ, ს. გორგაძე და პ. ინგოროყვა. ს. გორგაძე ქარძამ/ქართამს მითრიდატე I–თან აიგივებს. პ. ინგოროყვამ არმაზის ნეკროპლში აღმოჩენილ ბერსუმა პიტიახშის ლანგარზე ამოკვეთილი ინიციალები ბ.პ.ქ. წაიკითხა, როგორც ბ(ერცუმ) პ(იტიახში) ქ(ართამის ძჱ). ეს ბერცუმი, მისი აზრით, ბრატმან/ბარტომი უნდა იყოს. გიორგი მელიქიშვილი და გურამ მამულია ქარძამი–ბრატმანის წყვილიდ მეფობას ძვ. წ. II საუკუნის 60–იანი წლებით ათარიღებენ, რაც ძირითადად, გაზიარებულია მეცნიერებაში. ამ მეფეთა დროს ქართლში მოსულან, ვესპასიანეს მიერ იერუსალიმიდან დევნილი ებრაელები და დასახლებულან მცხეთაში. მათ შორის ყოფილან ავაზაკ ბარაბას შთამომავალნი, რომელიც იესო ქრისტეს ჯვარცმისას გაათავისუფლეს ებრაელებმა მაცხოვრის ნაცვლად. ქართამის და ბარტომის მეფობა მშვიდობიანი ყოფილა. მათ ჰყოლიათ ძეები: ბარტომს – კაოსი, ხოლო ქართამს – ფარსმანი. ქარძამი ბარტომ II კაოზი და ფარსმანი საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძის და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., 2000 გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის. ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, 1958, ტ. 4, ნაკვ. I; გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) მეფეთა სიებში არსებული ხარვეზის შესახებ, მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, 1978, №3; პ. ინგოროყვა, ძველ–ქართული მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია. საქ. სახ. მუზეუმის მოამბე, 1941, ტ. XI-BB; გ. მამულია, კლასობრივი საზოგადოება და სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ძველ ქართლში, თბ., 1979; ს. გორგაძე, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, ძველი საქართველო I, ე. თაყაიშვილის რედაქტორობით, 1909, ნაწ. II. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 508.
ბრაქი...

ბრაქი... (ბერძნ. brachys — მოკლე) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, ნიშნავს: „მოკლეს“, „სიმოკლეს“, მაგ., ბრაქიკეფალია, ბრაქიოზავრი და მისთანები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 510.