laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შუშანეთის საწნახელი

შუშანეთის საწნახელი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუშანეთში. კომპლექსი მოიცავს, საწნახელს, სატრაპეზოსა და პატარა ზომის ეკლესიას. გამართულია ფერდობზე ხელოვნურად შექმნილ ტერასაზე, რომლის სიგრძე 15 მ, სიგანე 18 მ. მთლიანი ფართობი 270 მ²—ია. ჯერ საწნახელი აუგიათ ხოლო შემდეგ დასავლეთით მიუშენებიათ სატრაპეზო და საყდარი. საწნახელი ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი. მისი აღმოსავლეთი კედელი მიშენებულია მიწის ჩამოჭრილ ქანზე. მიმართულია სამხრეთისაკენ. აქვს თაღოვანი გადახურვა. მშენებლობაში გამოყენებული ქვები კარგად დამუშავებულია. დუღაბი თეთრი ფერისაა და მტკიცე. საწნახელის შიდა სივრცე შელესილია დუღაბით. იატაკის დონეზე მოწყობილი აქვს ტკბილის გამოსასვლელი, რომელიც ჩადის ისარნაში. საწნახელის ნაგებობა წარმოადგენს მონოლითურ შენობას, რომლის სიგრძე­ 6,65 მ-ია, ფასადის სიგანე ­3,45 მ. თვითონ აბაზანის სიგრძე ­2,2 მ. სიგანე­ 1,05 მ. სიღრმე­ 80 სმ. წინა საფასადე ხედის საერთო სიმაღლე 3,5 მ-­ია. სატრაპეზო რომელიც საწნახელის დასავლეთ კედელზეა მიშენებული თითქმის საძირკვლის დონემდეა მორღვეული. მისი ზომებია: სიგრძე ­4,62 მ. სიგანე — ­6,5 მ. სატრაპეზოზეა მიდგმული პატარა ზომის საყდარიც. ეს ნაგებობაც საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. მისი ზომებია: სიგრძე ­6,5 მ, სიგანე­ — 5,8 მ. ადგილობრივი მცხოვრებლების გადმოცემით, საწნახელის წინა ეზოში ადრე ყოფილა ქვევრები, რომლებიც განადგურებულია. კახიძე ა., მამულაძე შ., აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ., 2016, გვ., 116  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11731
ოქტომბრის საწნახელი

ოქტომბრის საწნახელი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდინარე მერისის ხეობაში, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოქტომბერში. იგი რაიონული ცენტრიდან დაშორებულია 3 კმ­-ით. საწნახელი ქვაში ნაკვეთია. საამისოდ შეურჩევიათ მოზრდილი ბუნებრივი ქვის მასივი, ზომებია: სიგრძე­ 3,5 მ. სიგანე­ - 2,3 მ. ქვაში ამოკვეთილი საწნახელის ზომებია: სიგრძე ­2,3 მ. სიგანე­ 1,15 მ. სიმაღლე სხვადასხვაა. აღმოსავლეთ კუთხეში 1 მ­ია. დასავლეთით ­0,80 სმ. ჩრდილოეთით ­90 სმ. სამხრეთით 70 სმ. საწნახელის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში დატანილია წვენის სადინარი, რომლის დიამეტრია 20X15 სმ. საწნახელს ჩრდილო­-აღმოსავლეთ და სამხრეთ­-დასავლეთ ზედა კუთხეში დატანილი აქვს წრიული ფორმის ფოსოები ხის ძელებისათვის. კახიძე ა., მამულაძე შ., აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ., 2016, გვ., 116
ჩერნიშოვის ქედი

ჩერნიშოვის ქედი (რუს. Хребет Чернышёва) — ქედი რუსეთის ამურის ოლქში, იმიერბაიკალეთისა და ამურისპირეთის მთათა სისტემების შესაყარზე, ტეკურინგრა — ჯაგდის მთების ჯაჭვის დასავლეთი რგოლი. ჰყოფს მდინარეების ნიუკჟის (ოლიოკმის აუზი), ოლდოისა და ტინდის (ამურის აუზი) ხეობებს. მისი სიგრძეა 120 კმ. სიმაღლე 1572 მ-მდეა (მთა ლუკინდა). აგებულია გრანიტითა და კრისტალური ფიქლებით. თხემი მობრტყელებული და ტალღოვანია. გავრცელებულია მთის ტაიგა; ზევით კალთებზე იზრდება ქონდარა ფიჭვი. ატარებს რუსი გეოლოგის, ფეოდოსი ჩერნიშოვის სახელს. ჩერნიშოვის ქედი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
სუროს დღე

„სუროს დღე“ (ინგლ. Ivy Day in the Committee Room) — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები. სუროს დღე აღწერს მნიშვნელოვან ირლანდიელ ფიგურას და ნაციონალისტს ჩარლზ პარნელს. კომიტეტის ოთახში მეთ ო'კონორი, მუნიციპალიტეტის მომავალ არჩევნებში რიჩარდ ტირნის კანდიდატურის მხარდამჭერი და აგიტატორი, მოხუც ჯეკთან საუბრობს ბავშვის აღზრდაზე. ოთახში შემოდის, მეორე აგიტატორი, ჯო ჰაინსი. ცხადია ისიც კუთვლისი გასამრჯელოს მისაღებად არის მისული. ოთახში მყოფებთან საუბრისას ის ახსენებს მეორე კანდიდატს კოლგენს და ხაზს უსვამს მის წარსულს და იმას რომ იგი მუშათა კლასის წარმომადგენელია. ჰაინსს ახსენდება რომ ის დღე სუროს დღეა, ჩარლზ სტიუარტ პენელის ხსენების დღე. ოთახში ცოტა ხნით ნოსტალგიური სიჩუმე ჩამოვარდება. ჰაინსის ოთახიდან გასვლის შემდეგ, სხვა აგიტატორი ჰენჩი, ჯოს მისამრთით ამბობს რომ იგი კალგენის ჯაშუშია. ჩარლზ სტიუარტ პარნელის პოლიტიკურ მისწარფებებზე საუბრისას, ჰაინსი დაბრუნდა. ოთახში მყოფებმა მას პარნელისადმი მიძღვნილი საკუთარი პოემის წაკითხავა სთხოვეს. პოემას პარნელის მოწინააღმდეგეები და რომის კათოლიკური ეკლესია,სასტიკად აკრიტიკებდნენ. თუმცა, პოემის დასრულების შემდეგ ჰაინს ტაშით დააჯილდოვეს. სრული ტექსტი
ახალგაზრდა მწერალი

ახალგაზრდა მწერალი შეიძლება აღნიშნავდეს: ახალგაზრდა მწერალი — ქართული ჟურნალი; ახალგაზრდა მწერალი — ახალგაზრდული ორგანიზაცია საქართველოში.
კორომხეთის საწნახელი

კორომხეთის საწნახელი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორომხეთში. ეს ტერიტორია წარმოადგენს მცირე ზომის მოვაკებას, სადაც უზარმაზარი კლდის ერთიანი მონოლითია. საწნახელი სწორედ ამ კლდოვანი ქანის უკიდურეს სამხრეთ მონაკვეთშია გამართული და დამხრობილია აღმოსავლეთ­-დასავლეთის ხაზზე. იგი შედგება ორი ნაწილისაგან — ­აბაზანისა და ისარნისაგან. აბაზანის შიდა ზომებია: სიგრძე­ 2,60 მ, სიგანე თავთან­ — 87 სმ, ბოლოში ­სადინარის მხარეს­ 93 სმ; სიღრმე უკანა კედლიდან ძირამდე ­81 სმ, შუა მონაკვეთში ­83 სმ, ბოლოს სადინართან­82 სმ. საწნახელის წინა კედელი დღეისათვის თითქმის მთელ სიგრძეზე მორღვეულია. საწური ხვრელი წრიული ფორმისაა. იგი 20 სმ სიგრძისაა. ისარნაც აღმოსავლეთის მხარეს დაზიანებულია. იგი თითქმის წრიული ფორმისაა. მისი დიამეტრი ­58 სმ­-ია, სიღრმე სადინარი ხვრელის მხარეს­ 56 სმ, აღმოსავლეთით შემორჩენილი სიღრმე­ 22 სმ­-ია. საწნახელის უკანა კედლის დასავლეთ მონაკვეთში ძირიდან 70 სმ-­ზე დატანილია ჭაჭის საწურის ხის ძელის თავისათვის განკუთვნილი ოთხკუთხა ფორმის (სიღრმე 12 სმ) ფოსო. აბაზანის თავში, დასავლეთის მხარეს, საწნახელის კვეთისას დაუტოვებიათ 45 სმ-ის ფართის ბალიში. იგი საწნახელის ძირიდან 23 სმ­-ზეა შემაღლებული. კახიძე ა., მამულაძე შ., აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ., 2016, გვ., 116-117  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11835
ზაქარია მდივანი

ზაქარია (შაქრო) ასლანის ძე მდივანი (დ. 5 სექტემბერი, 1867 – გ. 18 აპრილი, 1933) — ქართველი გენერალი. დაამთავრა ჯერ თბილისის კადეტთა კორპუსი, შემდეგ — კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი. პოდპორუჩიკი (1886). მსახურობდა ჯერ ვარშავის ციხესიმაგრის არტილერიაში, შემდეგ — კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადაში. პორუჩიკი (1889). დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია. კაპიტანი (1889), პოდპოლკოვნიკი (1902), პოლკოვნიკი (1906). 1910-1912 წლებში იყო სევასტოპოლის ციხესიმაგრის შტაბის უფროსი. 1912-1915 წლებში ლაიბგვარდიის მე-13 პოლკის უფროსია. პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. გენერალი (1915). იყო იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის ამალის წევრი. კავკასიის მე-4 საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი (1915). დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის, წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის, წმინდა სტანისლავის 1-ლი ხარისხის ხმლებით, წმინდა ანას მე-3 ხარისხის, წმინდა ანას 1-ლი ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის მე-4 ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის მე-3 ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის მე-2 ხარისხის. 1917-1918 წლებში ბათუმის ციხესიმაგრის და ქალაქ ბათუმის კომენდანტია. 1918 წლის დეკემბერში სომხეთთან ომის დროს იყო საქართველოს სამხედრო მინისტრის მოადგილე. შემდგომში აგრძელებდა სამსახურს საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროში. 1920 წელს იყო ბათუმსა და მის ოლქში საქართველოს მთავრობის განსაკუთრებული რწმუნებულის მოვალეობის შემსრულებელი. 1921 წელს წავიდა ემიგრაციაში თურქეთში. 1924 წელს აპირებდა საქართველოში არალეგალურად შემოსვლას, რაც ვერ მოახერხა. შემდეგ წავიდა საფრანგეთში და ცხოვრობდა პარიზში. ბახტაძე მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 267. გოგიტიძე, მ., ბეჟიტაშვილი, გ., „სამხედრო ფიცის ერთგულნი“, თბილისი, 2015. — გვ. 77-78, ISBN 978-9941-0-7386-1.
როსტომ მუსხელიშვილი

როსტომ ილიას ძე მუსხელიშვილი (დ. 31 დეკემბერი, 1888 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, საქართველოს ეროვნული გმირი. დაიბადა რუსეთ-თურქეთის ომის (1877-1878) მონაწილის, პოდპოლკოვნიკ ილია მუსხელიშვილის (მუსხელოვი, დ. 1854) ოჯახში. ბიძამისი იყო გენერალი ივანე მუსხელიშვილი. მისი ძმა იოსებ მუსხელიშვილი იყო არტილერიის პოდპორუჩიკი, სხვა ძმა — გიორგი მუსხელიშვილი, ამიერკავკასიის რკინიგზის მოხელე, 1938 წლის რეპრესიების დროს დახვრიტეს. როსტომ მუსხელიშვილმა დაამთავრა საარტილერიო სასწავლებელი და გენერალური შტაბის აკადემია. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიის 39-ე საარტილერიო ბრიგადაში, რომლის შემადგენლობაშიც შტაბს-კაპიტანი მუსხელიშვილი იბრძოდა I მსოფლიო ომის კავკასიის ფრონტზე. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV და III (1915), წმ. სტანისლავის II ხარისხის (1916) ორდენებით. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის გენერალური შტაბის სამხედრო დაზვერვის უფროსი, პოლკოვნიკი. 1921 წლის თებერვლისთვის იყო ბათუმის რაზმის შტაბის მეთაური. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა, მსახურობდა საქართველოს წითელ არმიაში (დივიზიის შტაბის უფროსი) და, ამავდროულად, მოღვაწეობდა ანტისაბჭოთა იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობაში. იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. მას ეკუთვნოდა 1922 წლის დუშეთის მაზრის აჯანყების გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავდა წითელი არმიის მთიულეთში შეტყუებას და იქ სრულ განადგურებას. ეს გეგმა უნდა შეესრულებინათ ქაქუცა ჩოლოყაშვილის, შალვა ფავლენიშვილის და მიხეილ ლაშქარაშვილის რაზმებს. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა. მშვიდობით ძმებო, გვხვრეტენ ამაღამ! დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine. / [საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივი ; პროექტის ხელმძღვანელი ომარ თუშურაშვილი. თბ., 2016 . ISBN 9789941094361. - გვ. 307-388. როსტომ მუსხელიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება N04/07/02 2023 წლის 4 ივლისი საქართველოს ეროვნული გმირის ორდენით დაჯილდოების შესახებ [1] ↑ მუსხელიშვილი გიორგი ილიას ძე (1889). „ღია სია — სტალინური სიები საქართველოდან“. ↑ Мусхелов Ростом Ильич. «Памяти героев Великой войны 1914–1918». ↑ 1923 წელს დახვრეტილი ქართველი სამხედროები. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI). 18 იანვარი 2016.
ანისის ქართული წარწერა (1288)

ანისის ქართული წარწერა — 1288 წელს შესრულებული ანისის ცნობილი მოღვაწის პარონ საჰმადინის (სამადინის), რომელიც მოთავსებული იყო ანისის ქართული ეკლესიის კედელზე. აღმოაჩინა ნიკო მარმა 1910 წელს, ანისის არქეოლოგიური გათხრების დროს. ტექსტის ანალიზი და მისი გამოქვეყნება საკუთარ თავზე ივანე ჯავახიშვილმა აიღო. წარწერის ფოტო, მონახაზი, ასომთავრული და გაშიფრული ტექსტი პირველად გამოქვეყნდა 1980 წელს. ეკლესია, რომლის კედელზეც ამოკვეთილია წარწერა, ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზეა. საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ფოტოთეკაში აღმოჩნდა წარწერის ფოტონეგატივი (№ 11653/1804) ხოლო ხელნაწერთა ინსტიტუტში, ივ. ჯავახიშვილის პირად საარქივო ფონდში — ძლიერ დაზიანებული და ნაკლული წარწერის ტექსტის სამი გადმონაწერი — ორი ნ. მარის ავტოგრაფია, ხოლო ერთი — ივ. ჯავახიშვილისა. წარწერის შესახებ არსებული მასალების ურთიერთშედარებით გაირკვა, რომ წარწერა შესრულებულია 23 სტრიქონად, გაბმული ტექსტი იკითხება მხოლოდ მე-16 — 23-ე სტრიქონებში; იგი წარმოადგენს საბუთს, რომელიც გაცემულია XIII საუკუნის II ნახევრით. ანისის ცნობილი მოღვაწის პარონ საჰმადინის (სამადინის) მიერ. საბუთი შეეხება ანისის მოსახლეობას, მუ მოსახლეობის ნაწილის მიერ სესხის თუ გადასახადის გადახდას. ტექსტის ბოლოს დასმულია თარიღი — „ქრ(ო)ნ(ი)კ(ო)ნსა ფჱ“, ე. ი. 1288 წელი. წარწერის ტექტსი მნიშვნელოვანია იმით, რომ მასში დასტურდება საქართველოსა და ამიერკავკასიაში მონღოლთა ბატონობის დროს გავრცელებული გადასახადები: თარიღი, ნამარი, თამღა, ყაფჩერი, მალი, იამი. აგრეთვე ტერმინები: ბაჟ-თამღა, თამღაჩი, თეთრი, თამღის ამოგდება და სხვა. ქართული წერილობითი ძეგლებიდან მათი ნაწილი მხოლოდ ამ წარწერის ტექსტში გვხვდება. ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 161-162. ვ. სილოგავა, სომხეთის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების გამოცემის შესახებ, მაცნე. ენისა და ლიტერატურის სერია, 1980, №2, გვ. 146-150. ↑
ანდრო ცხოვრებოვი

ანდრო ცხოვრებოვი (ანდრო ციხუირბათი, დ. 2 ივლისი, 1939, სოფ. მსხლები — გ. 25 ივლისი, 1991, ცხინვალი) — საქართველოში მოღვაწე ოსი საბჭოთა თავისუფალი სტილის მოჭიდავე (87 და 90 კგ), საშუალო წონით კატეგორიაში. სსრკ ჩემპიონი (1968). ორგზის მეორე (1969, 1970) და მესამე (1965, 1966) პრიზიორი. სსრკ ხალხთა IV სპარტაკიადის მეორე პრიზიორი (1967). თბილისის საერთაშორისო ტურნირში ხუთგზის გამარჯვებული (1964-68). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1968). ელგუჯა ბერიშვილი, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, გვ. 105, თბ.: პალიტრა L, 2013. ანდრო ცხოვრებოვი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანდრო ცხოვრებოვი — ქართული სპორტი ↑ ანდრო ცხოვრებოვი. ossetians.com. ციტირების თარიღი: 29 მარტი, 2020. (რუსული)
ლევან წიკლაური

ლევან წიკლაური (დ. 15 ოქტომბერი, 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში საქართველოს ჩემპიონი (2011, -81 კგ), ვერცხლისა (2009, -81 კგ) და ოთხგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2006, 2007, 2008, 2012; -81 კგ). მსოფლიო თასის ორგზის გამარჯვებული (2010, 2012; -81 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2008, 2009; -81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, -81 კგ). სამბოში ორგზის მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (2010, ტაშკენტი, უზბეკეთი, 82 კგ; 2012, პრაღა, ჩეხეთი82 კგ), სამბოში ევროპის ჩემპიონი ( 2008, 82 კგ). ლევან წიკლაური[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ზვიად ხანჯალიაშვილი

ზვიად ხანჯალიაშვილი (დ. 5 იანვარი, 1983, თელავი) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2008, 2009, 2010; -100 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2011, -100 კგ). მსოფლიო თასის ორგზის გამარჯვებული (2008,2009 -100 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2011,2012 -100 კგ) და სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2010, 2011, 2012; -100 კგ). ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2002, -100 კგ) და ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის გამარჯვებული (2001, -100 კგ). ძიუდოში ორგზის ევროპის ჩემპიონი (2010, ვენა, ავსტრია; 2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი) და მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული (2006, პარიზი, საფრანგეთი). ზვიად ხანჯალიაშვილი — ქართული სპორტის სტატისტიკა ზვიად ხანჯალიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მონღოლური დამწერლობა

მონღოლური დამწერლობა, ძველმონღოლური დამწერლობა (მონღ. ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠪᠢᠴᠢᠭ) — თავდაპირველი დამწერლობა მონღოლური ენისათვის, რომელიც მონღოლებმა XIII საუკუნის დასაწყისში გადმოიღეს უიღურული დამწერლობიდან. წერ(დნ)ენ ზემოდან ქვემოთ და მარცხნიდან მარჯვნივ. XIV საუკუნეში ბუდისტური ტექსტების ზუსტად გადმოცემის მიზნით უიღურული დამწერლობა მონღოლებმა გადაახალისეს და „გალიკი“ უწოდეს. XV–XVI საუკუნეებში მონღოლურ დამწერლობაში უკანასკნელად მოხდა ცვლილება მონღოლური ენის ფონეტიკურ კანონზომიერებათა შესაბამისად. XVII საუკუნის შუა წლებში ოირათმა მეცნიერმა ზაია-პანდიტამ რამდენადმე გადაასხვაფერა მონღოლური დამწერლობის ზოგიერთი სიმბოლო, დაუმატა დიაკრიტიკული ნიშნები და ჩამოაყალიბა ე. წ. „ნათელი დამწერლობა“ ოირათული სალიტერატურო ენისათვის, ამჟამად მონღოლური მოდგმის ხალხთა უმრავლესობა რუსულ ანბანს იყენებს, სპეციფიკური ნიშნების დართვით. ძველმონღოლური დამწერლობა ჩამოყალიბდა დაახლოებით XIII საუკუნეში. ერთი ვერსიით წერის უიღურული ვერტიკალური სისტემა მონღოლებთან კერეიტებისაგან მოვიდა. მეორე ვერსიით, 1204 წელს, როდესაც ჩინგისხანმა დაიპყრო ნაიმანები, მათ შორის აღმოჩნდა უიღური, რომელმაც უიღურული დამწერლობის საფუძველზე შეუქმნა ჩინგიზხანს ანბანი სახელმწიფო მიზნებისათვის. უიღურული დამწერლობა მონღოლებისათვის ცნობილი იყო ჯერ კიდევ X საუკუნეში. მონღოლური დამწერლობის პირველ ნიმუშად ითვლება წარწერა „ჩინგისის ქვაზე“ (1225 წ.). იმ დროისათვის მონღოლებში უკვე ჩამოყალიბებული იყი ლიტერატურული ენა, რასაც ადასტურებს პირველი მონღოლური ისტორიულ-ლიტერატურული ძეგლი „საიდუმლო თქმულება“ (1240 წ.). მონღოლებს თავის ისტორიის მანძილზე იყენებდნენ მრავალი დამწერლობის ტიპს. ესენია: კიდანეების დამწერლობა; თურქული პერიოდის რუნული დამწერლობა; იუანის დინასტიის ეპოქის მონღოლური კვადრატული დამწერლობა (1238-1368), 1269 წელს ლამა პაგბა ლოდოიჟანცელის დამწერლობა; ზაია პანდიტი ნამხაიჟანცელის ოირატული დამწერლობა; გალიგური დამწერლობა; პირველი პოგდოგეგენის ზანაბაზარის მიერ 1686 წელს შექმნილი სოიომბო, რომლის დამწერლობის პირველი ასო გამოსახულია მონღოლეთის სახელმწიფო დროშაზე; კირილიცის დამწერლობას მონღოლები 1946 წლიდან იყენებენ. 1990 წლიდან ადგილი აქვს ძველ დამწერლობაზე გადასვლის მცდელობას, რომლითაც მონღოლები სარგებლობდნენ 800 წელზე მეტი ხანი. ძველმონღოლურ დამწერლობაზე შემორჩენილია მრავალი სასულიერო ხელნაწერი და საბჭოთა ლიტერატურა. მონღოლური ენა მონღოლური კულტურა მონღოლური უნიკოდში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 115. Скородумова Л. Г., «Введение в старописменный монгольский язык», М.: Муравей-Гайд, 2000
ვახტანგ ხოსიტაშვილი

ვახტანგ ხოსიტაშვილი (დ. 19 ნოემბერი, 1982, საგარეჯო) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2006 -60 კგ). მსოფლიო თასის სამგზის გამარჯვებული (2005(2), 2006 -60 კგ), და ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2003, 2006 -60 კგ). 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2004 -60 კგ) და უნივერსიადის ვერცხლის პიზიორი (2001 -60 კგ). ვახტანგ ხოსიტაშვილი — ქართული სპორტის სტატისტიკა
რუსუდან ხოფერია

რუსუდან ხოფერია (დ. 9 სექტემბერი, 1972, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ბატუტზე ხტომა). მსოფლიოს თასის ორგზის მფლობელი სინქრონულ (1993) და ინდივიდუალურ (1999) ხტომაში, ევროპის ოთხგზის ჩემპიონი (1987, 1989,1997 — გუნდური; 1989 — სინქრონული) და ხუთგზის მეორე პრიზიორი (1987,1993 — ინდივიდუალური; 1987, 1993, 1995 — სინქრონული). სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1986 — ინდივიდუალური; 1989 — სინქრონული), ოთხგზის მეორე (1987, 1990 — ინდივიდუალური; 1988, 1990 — სინქრონული) და ორგზის მესამე (1988, 1989 — ინდივიდუალური) პრიზიორი. სსრკ ხალხთა IX სპარტაკიადის ჩემპიონი ინდივიდუალურ შეჯიბრებაში (1986), სსრკ თასის ორგზის (1987, 1989 — სინქრონული) და დობროვოლსკის თასის სამგზის (1987, 1989, 1990 — ინდივიდუალური, 1988 — სინქრონული) მფლობელი. XXVII და XXVIII ოლიმპიური თამაშების მონაწილე (2000, სიდნეი — VII ადგილი, 2004, ათენი — IX ადგილი). 17 წლის განმავლობაში (1987-04) მას ეკუთვნოდა მსოფლიო რეკორდი (ვარჯიშის სირთულის მიხედვით). საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი და ღირსების ორდენის კავალერი. რუსუდან ხოფერია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი რუსუდან ხოფერია — ბიოგრაფიული ლექსიკონი რუსუდან ხოფერია — ქართული სპორტი რუსუდან ხოფერია — მემატიანე
კარაკარები

კარაკარები (ლათ. Polyborinae, Caracarinae) — ფრინველთა ქვეოჯახი შავარდნისებრთა ოჯახისა. ნამდვილი შავარდნებისაგან განსხვავებით არ გააჩნიათ კბილები ქვედა ნისკარტზე, ლოყები და ზოგჯერ ყელი ტიტველია ან მსუბუქად არის შებუმბლული. ფრთები ბლაგვია, გალო გრძელი, კლანჭები სუსტი. ფრენენ შედარებით ცუდად, მაგრამ სწრაფად დარბიან და უპირატესად მიწაზე იმყოფებიან. მწერიჭამიები ან ყოვლისმჭამელები არიან; ხშირად ლეშით იკვებებიან. გავრცელებული არიან ამერიკაში (აშშ-ის სამხრეთიდან ცეცხლოვან მიწამდე). ცნობილია 5 გვარის 10–11 სახეობა. ტიპური სახეობა — ჩვეულებრივი კარაკარა (Caracara plancus); მისი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 70 სმ, ზურგის მხარე შავ-მურაა ღია განივი ზოლებით, თავზე ქოჩორი აქვს. ბინადრობს ღია ვაკე ადგილებში. ბუდობს ბუჩქებზე, დებს 2–3 კვერცხს, ინკუბაცია 28 დღე-ღამე გრძელდება. კარაკარები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
შავარდნისებრნი

შავარდნისებრნი (ლათ. Falconidae) — ფრინველთა ოჯახი შავარდნისნართა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 15,2–63 სმ. რქოვანი ზედა ნისკარტის სასის ზედაპირზე გრძივი ბიბილოა. ფრენენ სწრაფად და მანევრულად. ცნობილია დაახლ. 60 სახეობა, რომლებიც 2 ან სამ ქვეოჯახშია გაერთიანებული: ტყის შავარდნები (Herpetotherinae; თუმცა უმეტესად არ განიხილავენ), რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში არიან გავრცელებული; კარაკარები (Polyborinae) და საკუთრივ შავარდნები (Falconinae), რომლებიც ფართოდ არიან გავრცელებული. ეს უკანასკნელი აერთიანებს რამდენიმე გვარს, მათ შორის შავარდენს. შავარდნისებრნი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
პამპასის ირემი

პამპასის ირემი, ამერიკული ირემი (ლათ. Odocoileus) — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა გვარი ირმისებრთა ოჯახისა. მოხდენილი აგებულების ცხოველებია. მათი სხეულის სიგრძეა 1,5–2 მ, სიმაღლე 0,8–1,1 მ, კუდი 28 სმ-მდე; მასა 145 კგ-ს აღწევს. ზურგი შეფერილია რუხ-მურადან ყვითელ-წითურამდე, მუცელი თეთრია. ცნობილია 2 სახეობა: თეთრკუდა ირემი (O. virginianus) და შავკუდა ირემი (О. hemionus); გავრცელებული არიან ამერიკაში (კანადა, აშშ, ცენტრალური ამერიკა, ბოლივია, ჩრდილოეთი ბრაზილია), თეთრკუდა აკლიმატიზირებულია ევროპაში (მ. შ. ესტონეთსა და რუსეთში), შავკუდა — ჰავაის კუნძულებზე. მამლებს დატოტვილი რქები აქვთ, დედლები საერთოდ ურქონი არიან. ბინადრობენ სხვადასხვა ჰაბიტატში (მ. შ. ანთროპოგენურ ლანდშაფტში) 2–4-სულიან ოჯახურ ჯგუფებად, ზოგჯერ (განსაკუთრებით ზამთარში) თავს იყრიან დიდ ჯოგებში. იკვებებიან მცენარეული საკვებით: ბალახით, ფოთლებით, ბუჩქების ყლორტებით, ნაყოფებით, კაკლებით, აგრეთვე სოკოებით და სხვ. იგებენ 1–4 ნუკრს. ცოცხლობენ 12–15 წელი. მრავალრიცხოვნები არიან, ზიანის მოტანა შეუძლიათ სოფლის და სატყეო მეურნეობებისათვის. სანადირო ობიექტებია (აშშ-ში — სპორტული ნადირობის), გამოიყენება მათი ხორცი, ტყავი და რქები. ↑ Щипанов Н. А. АМЕРИКАНСКИЕ ОЛЕНИ // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М., 2005. — стр. 606. ↑ Пампасовые олени // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 19 — М., 1975.
უოლტერ ჩენდლერი

უოლტერ ჩენდლერი (დ. 8 დეკემბერი, 1867, მისისიპი – გ. 16 მარტი, 1935 ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კონგრესმენი, დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი ლობისტი. ისტორიასა და იურისპრუდენციას სწავლობდა ჰაიდელბერგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. ცხოვრობდა და ადვოკატობას ეწეოდა ნიუ-იორკში. მრავალჯერ იყო არჩეული აშშ-ის კონგრესში რესპუბლიკური პარტიიდან (1913-1919; 1921-1923 წლებში.) შემდგომში კვლავ ადვოკატობას მიჰყო ხელი. კონგრესმენობის პერიოდში იცავდა ებრაელი უმცირესობის ინტერესებს. 1919 წლიდან იცავდა ბალტიისპირეთის სამივე რესპუბლიკის ინტერესებს და იყო მათი ლობისტი. ამ პერიოდში, ქართულ-აზერბაიჯანული დელეგაციების თხოვნით, აზერბაიჯანისა და საქართველოს ლობისტობაც იკისრა. 1920 წლის 25 დეკემბერს ვრცელი სტატია გამოაქვეყნა „ნიუ იორკ ტაიმსში“ სათაურით: ავტორი კავკასიასა და ბალტიისპირეთს ბოლშევიზმის წინააღმდეგ აღმართულ ბურჯებს უწოდებდა, რომლებიც მისგან იცავდნენ დანარჩენ კაცობრიობას. ჩენდლერმა შეძლო მნიშვნელოვანი როლი შეესრულებინა აშშ-ის მიერ ბალტიისპირეთის სამივე რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის ცნობის პროცესში, მაგრამ იგივე ვერ შეძლო საქართველოსათვის. როგორც ჩენდლერის საპასუხოდ წერდა 1921 წლის „ნიუ იორკ ტაიმსის“ სარედაქციო წერილის ავტორი: ჩენდლერი საქართველოს ინტერესებს მისი გასაბჭოების შემდეგაც იცავდა. გარდა კონგრესისა, ცდილობდა წითელი ჯვრისა და სხვა ჰუმანიტარულ ორგანიზაციებში გაეწია ლობირება საქართველოსთან დაკავშირებული საკითხებისათვის. ასეთ საკითხებს მიეკუთვნებოდა: საზღვარგარეთ მყოფ ქართველ სტუდენტთა დახმარება; ოკუპირებულ საქართველოს მოსახლეობისათვის ხორბლის გაგზავნა და ა.შ. ჩენდლერის თხოვნით, 1921 წლის დეკემბერში ევროპიდან ვაშინგტონში სამუშაოდ ჩავიდა ზურაბ ავალიშვილი, რომელიც შეხვდა აშშ-ის ვაჭრობის მინისტრს, ჰერბერტ ჰუვერს (მომავალ პრეზიდენტს). ამ შეხვედრის შედეგად საქართველო მოხვდა რუსეთის იმპერიის იმ რეგიონთა შორის, რომელმაც მიიღო აშშ-ის 20-მილიონიანი პროდუქტით დახმარების ნაწილი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 493.
ირენ ვიუსტი

ირენ ვიუსტი (ნიდერლ. Irene Wüst; დ. 1 აპრილი, 1986) — ნიდერლანდელი მოციგურავე, ზამთრის ოლიმპიური თამაშების ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული. 19 წლის ასაკში, 2006 წლის 12 თებერვალს მოიგო ოქროს მედალი გარბენში 3000 მეტრზე. ოთხი წლის შემდეგ, 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე გაიმარჯვა 1500 მეტრიან გარბენში; 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ორი ოქრო და სამი ვერცხლის მედალი მოიპოვა, სოჭის თამაშებზე იგი ყველაზე ტიტულოვანი სპორტსმენი იყო. 2018 წლის ზამთრის ოლიმპიადის 1500 მეტრიან დისტანციაზე მისი ბოლო გამარჯვების შემდეგ მოიგო 11 ოლიმპიური მედალი, რითაც იქცა ჰოლანდიის ყველაზე წარმატებულ სპორტსმენად ოლიმპიურ თამაშებზე. იგი აგრეთვე ექვსგზის მსოფლიო და ხუთგზის ევროპის ჩემპიონია. 2014 წელს Reuters-ის მიერ მსოფლიო სპორტსმენად იქნა დასახელებული. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ირენ ვიუსტი“ ვიკისაწყობში. ოფიციალური საიტი ირენ ვიუსტის ფოტოები ირენ ვიუსტი — Sports-reference.com (ინგლისური) ირენ ვიუსტის შედეგები ↑ https://www.brabant.nl/-/media/74f528e0d35e4e768d27179fe306b517.pdf?la=nl ↑ https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2022-7019.html