laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შვედური ენციკლოპედია

შვედური ენციკლოპედია იგივე Nationalencyklopedin (NE, ნაციონალური ენციკლოპედია) — ერთ-ერთი უმსხვილესი საცნობარო გამოცემა შვედურ ენაზე. ბეჭდური ვერსია 20 ტომისგან შედგება და 172 000 სტატიას მოიცავს, ინტერნეტ-ვერსიაში კი 260 000 სტატიაზე მეტია 2005 წლის მდგომარეობით. პროექტი 1985 წელს დამტკიცდა; იმხანად სამთავრობო კომიტეტმა გამომცემლის ძიება დაიწყო, რაც ამავე წელს დასრულდა. გამოცემაზე პასუხისმგებლობა გამომცემლობა „ბრა ბეკერმა“ იკისრა. ენციკლოპედია სახელმწიფო გრანტით დაფინანსდა. ინტერესი გამოცემისადმი უპრეცედენტოდ მაღალი აღმოჩნდა, ჯერ კიდევ პირველი ტომის გამოცემამდე, 1989 წელს, 54 000 შეკვეთა იყო მიღებული. უკანასკნელი ტომი 1996 წელს გამოიცა, 2000 წელს დამატებით სამი განახლებული ტომი გამოქვეყნდა. მონათესავე პროექტებია: NE: Ordbok — სამტომეული ლექსიკონი (1995—1996) NE: Årsband — ტომები მიმდინარე მოვლენების აღწერით და ცვლადი ინფორმაციით, გამოდის 1997 წლიდან NE: Sverigeatlas — ატლასი შვედეთი (1998) NE: Världsatlas — მსოფლიოს ატლასი (1998) NE-spelet — თამაში ვიქტორინა 8000 შეკითხვით (1999) 1997 წელს ენციკლოპედიის ციფრული ვერსია გამოვიდა 6 კომპაქტ-დისკზე, შემდეგ DVD-დისკზე, 2000 წელს კი ენციკლოპედია ინტერნეტში გამოჩნდა ხელმომწერთათვის. ინტერნეტ-ვერსია ენციკლოპედიას განახლებული სახით წარმოადგენს. ელექტრონულ გამოცემას თან ინგლისურ-შვედური ლექსიკონიც ახლავს. Nordisk familjebok (1876—1957) შვედური ვიკიპედია Nationalencyklopedin — ოფიციალური საიტი Svenska uppslagsverk
საყოველთაოდ მიღებული აზრების ლექსიკონი

საყოველთაოდ მიღებული აზრების ლექსიკონი (ფრანგ. Le Dictionnaire des idées reçues) — გიუსტავ ფლობერის სატირული ნაშრომი. მწერალი მთელი ცხოვრების განმავლობაში აკეთებდა ჩანაწერებს, რათა შეექმნა წიგნი „სადაც თავმოყრილი იქნებოდა ყველაფერი ის, რისი თქმაც საჭიროა საზოგადოებაში მის ღირსეულ წევრად გასახდომად“. წიგნის კითხვისას მკითხველი ვერ უნდა მიმხვდარიყო, მას დასცინოდნენ თუ სერიოზულ რჩევებს აძლევდნენ, მაგრამ ფლობერმა სიცოცხლეში ვერ შეძლო ამ სურვილის განხორციელება. მისი გარდაცვალების შემდეგ მწერლის პირად ნივთებში აღმოაჩინეს ორმოციოდე ფურცელი სათაურით „საყოველთაოდ მიღებული აზრების ლექსიკონი“. ეს ჩანაწერები პირველად გამოქვეყნდა 1913 წელს, მოგვიანებით კი იპოვეს სხვა ჩანაწერებიც და შესაძლებელი გახდა ლექსიკონის ვერსია უფრო სრულყოფილი გამხდარიყო. საფრანგეთის აკადემია – რაც შეგიძლიათ აძაგეთ; მაგრამ თუ შესაძლებლობა მოგეცემათ, ეცადეთ როგორმე მისი წევრი გახდეთ. არქიმედე – ამ სახელის გაგონებაზე წამოიძახეთ: ევრიკა! მომეცით საყრდენი წერტილი და მე გადავაბრუნებ დედამიწას! არსებობს კიდევ რაღაც არქიმედეს ხრახნი, მაგრამ კაცმა არ იცის რისთვის გამოიყენება. მინისტრი – ადამიანური დიდების ბოლო ზღვარი. მეხსიერება – ყოველთვის იწუწუნეთ საკუთარ მეხსიერებაზე. შეგიძლიათ, თავმოწონების მიზნით, ისიც კი თქვათ, რომ მეხსიერება საერთოდ არ გაქვთ; მაგრამ თუ ვინმე გეტყვით, რომ საღი განსჯის უნარი არ გაგაჩნიათ, გაფითრდით და ღრიალი მორთეთ. ზამთარი – ყოველი ზამთარი განსაკუთრებით ცივია. ჯანმრთელობისთვის უფრო სასარგებლოა, ვიდრე წელიწადის სხვა დროები. ჰარამხანა – დედლებს შორის მოსიარულე მამალი შეადარეთ ჰარამხანაში მოსიარულე სულთანს. კოლეჯის მოსწავლეთა ოცნება. გიუსტავ ფლობერი, საყოველთაოდ მიღებული აზრების ლექსიკონი, ფრანგულიდან თარგმნა თინა ღარიბაშვილმა, „ჩვენი მწერლობა“, № № 2, 3, 4, 2008 წ.
მჟავური წვიმა

მჟავური წვიმა — ატმოსფერული ნალექების ყველა სახეობა — წვიმა, თოვლი, სეტყვა, ნისლი და სხვ. — რომელიც გოგირდისა და აზოტის მჟავების მაღალი შემცველობით ხასიათდება. ბევრი რეგიონისთვის იგი გარემოს დაბინძურების თვალსაზრისით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა. ეს დასახელება ისეთ მოვლენებს აერთიანებს, როგორიცაა მჟავა ნისლი, მჟავა თოვლი და ა. შ. მაგრამ თითოეული მათგანი ატმოსფერულ ტენში მჟავათა არსებობას და გარემოზე მათ დამაზიანებელ მოქმედებას გულისხმობს. ასე მაგალითად, სამრეწველო წვიმების არსებობა სერიოზულ პრობლემას უქმნის ჩინეთსა და რუსეთს. 1852 წელს შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა რობერტ ანგუს სმითმა მანჩესტერში (ინგლისი) პირველმა უჩვენა, რომ არსებობს კავშირი მჟავური წვიმასა და დაბინძურებულ ატმოსფეროს შორის. ეს პროცესი ბუნებრივ წვიმასთან შედარებით წვიმის წყლის მჟავიანობის მომატებას გულისხმობს. ტერმინი „მჟავური წვიმა“ (ინგლ. Acid rain) დაამკვიდრა რობერტ ანგუს სმითმა 1872 წელს. მჟავური წვიმის ორი უმთავრესი კომპონენტია გოგირდმჟავა და აზოტმჟავა. ზოგჯერ მჟავური წვიმები საკმაოდ შორს მოდის იმ ადგილებიდან, სადაც პირველადი დამაბინძურებელი ნაერთების წყაროებია. ამრიგად, მჟავური წვიმის პრობლემა ამა თუ იმ ქვეყნის ფარგლებით არ შემოისაზღვრება, რადგანაც ატმოსფერული დამაბინძურებლები დიდი მასშტაბით გადაადგილებას ხშირად განიცდიან. მაგალითად, მჟავური წვიმების უმეტესობა, რომელიც ნორვეგიაში, შვედეთსა და ნიდერლანდებში მოდის, ევროპის სხვა ქვეყნებში გამოყოფილი გოგირდისა და აზოტის ოქსიდებიდან წარმოიქმნება. მჟავიანობის მომატება უარყოფითად მოქმედებს როგორც მცენარეულ, ისე ცხოველთა სამყაროზე. გაზრდილი მჟავიანობა თევზის პოპულაციის მკვეთრ შემცირებას იწვევს. თევზების სახეობათა მხოლოდ მცირე რიცხვს შეუძლია გადარჩეს და მჟავე არეში გამრავლდეს. ბოლო დროს ცხადი გახდა, რომ ჰაერის დაბინძურებას ტყის მასივზეც შეუძლია მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა, რის შედეგადაც შეინიშნება ტყის მასივების შემცირების ტენდენცია. ტყე მჟავური წვიმის შედეგად ძეგლი, რომელიც დაზარალდა მჟავური წვიმის შედეგად ქვანახშირის სადგურები (ადამიანური ფაქტორი) მჟავური წვიმა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ მჟავური წვიმა | ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი ↑ Galloway, J. N., Zhao Dianwu, Xiong Jiling and G. E. Likens. 1987. Acid rain: a comparison of China, United States and a remote area. Science 236:1559–1562. ↑ chandru. (2006-09-09) CHINA: Industrialization pollutes its country side with Acid Rain. Southasiaanalysis.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-20. ციტირების თარიღი: 2010-11-18. ↑ Seinfeld, John H.; Pandis, Spyros N (1998). Atmospheric Chemistry and Physics — From Air Pollution to Climate Change. John Wiley and Sons, Inc. ISBN 978-0-471-17816-3 ↑ EPA: Acid Rain in New England, A Brief History
ტლაკოტალპანი

ტლაკოტალპანი (ესპ. Tlacotalpan) — ქალაქი მექსიკაში, ქვეყნის აღმოსავლეთ სანაპირო ზოლში, ვერაკრუსის შტატში. ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ჯერ კიდევ კოლუმბამდელ ხანაში, ხოლო დღეს არსებული დასახლება აქ გაჩნდა XVI საუკუნეში, მდინარე პაპალოაპანის სანაპიროებთან. ამჟამად ქალაქი წარმოადგენს ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ცენტრს. 1998 წელს, ტლაკოტალპანი იუნესკოს მიერ შეტანილი იქნა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, რადგან: "ტლაკოტალპანის საქალაქო დაგეგმარება და არქიტექტურა წარმოადგენს განსაკუთრებული ხარისხით გაკეთებულ ესპანური და კარიბული ტრადიციების შერწყმის ასახვას... გამორჩეული ხასიათი ასახულია ქალაქის ნებისმიერ დეტალზე – ვიწრო ქუჩებზე, ფერტა საოცარ და უხვ ცვალებადობაზე და ა.შ." (UNESCO, 1998). სახელი "ტლაკოტაპლანი" ნიშნავს "ადგილს მდინარეებს შორის", იგივეს, რასაც "მესოპოტამია". იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში Tlacotalpan, Veracruz - Pearl of Papaloapan - სტატია ფოტოებით Tlacotalpan - Estado de Veracruz, Mexico - photo gallery. Google map
ნაუკალპანი

ნაუკალპანი (ესპ. Naucalpan) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი სამხრეთ მექსიკაში. შედის მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 792 226 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
სან-ლუის-პოტოსი

სან-ლუის-პოტოსი (ესპ. San Luis Potosí) — ქალაქი ცენტრალურ მექსიკაში. სან-ლუის-პოტოსის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 685 934 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
ერმოსილიო

ერმოსილიო (ესპ. Hermosillo) — ქალაქი ჩრდილოეთ მექსიკაში. სონორის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 641 791 ადამიანი (2005).
ხარება

ხარება — ერთ-ერთი საუფლო დღესასწაული (უძრავი) ქრისტიანულ ეკლესიაში. აღინიშნება 7 აპრილს (25 მარტს ძველი სტილით). ლუკას სახარების (1,28-35) მიხედვით, გაბრიელ მთავარანგელოზმა მარიამ ღვთისმშობელს ახარა, რომ იგი შობდა იესო ქრისტეს, ძეს ღვთისას. ქრისტოლოგიაში ხარების დღესასწაული ითვლება კაცობრიობის ხსნის დასაწყისად, საუკუნეების განმავლობაში დაფარული ღვთის საიდუმლოს გამოცხადებად. პატარა ქალაქ ნაზარეთში ცხოვრობდა მოკრძალებული ქალწული, მარიამი, რომელსაც უფალი წმინდა გულით უყვარდა. ერთხელ მას გამოეცხადა უფლისაგან გამოგზავნილი მთავარანგელოზი გაბრიელი და უთხრა: „გიხაროდეს! მომადლებულო, შენთანაა უფალი. კურთხეული ხარ დედათა შორის“. მარიამი შეკრთა, მაგრამ ანგელოზმა დაამშვიდა: „ნუ გეშინია, მარიამ, რადგან ღვთის მადლი იპოვე. დაორსულდები, გაგიჩნდება ვაჟი და სახელად იესოს დაარქმევ. ის იქნება დიდი პიროვნება და ღმერთის ძე ეწოდება. მისცემს მას უფალი მამამისის, დავითის, ტახტს და ქვეყნის აღსასრულამდე იმეფებს იგი იაკობის სახლზე, არ ექნება დასასრული მის მეფობას“. იმ დროს მარიამი მხოლოდ დანიშნული იყო იოსებზე და ამიტომ გაუკვირდა: „ეს როგორ მოხდება, როცა მე მამაკაცი არ ვიცი?“ ანგელოზმა მიუგო: „სულიწმინდა გადმოვა შენზე და უზენაესის ძალა მოგჩრდილავს. ამიტომ წმინდა შობილიც იწოდება ღვთის ძედ“. მაშინ მარიამმა თქვა: „აჰა, მხევალი ვარ უფლისა. მეყოს შენი სიტყვისამებრ“ და განეშორა მას ანგელოზი. როცა იოსებმა გაიგო, რომ მარიამი ბავშვს ელოდებოდა, მასთან ფარულად დაშორება გადაწყვიტა, მაგრამ ძილში უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა: „იოსებ, ძეო დავითისა, ნუ გეშინია შენი ცოლის, მარიამის, მიღება, რადგან ის, ვინც მასშია ჩასახული, სულიწმიდისაგან არის. ძეს შობს და დაარქმევ სახელად იესოს, ვინაიდან იგი იხსნის თავის ხალხს მათი ცოდვებისაგან“. (ლუკას სახარება 1,26-35; მათეს სახარება 1,20-21) ლომინაძე ბ., ქსე, ტ. 11, გვ. 437, თბ., 1987 საბავშვო ბიბლია, ბიბლიის თარგმნის ინსტიტუტი, 1998 წ., გვ. 290 ვრცლად ხარება ყოვლადწმიდისა დედუფლისა ჩვენისა ღმრთის-მშობელისა და მარადის ქალწულისა მარიამისა
იაკობაშვილი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იაკობაშვილი საკუთარი სახელი იაკობაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ბიძინა იაკობაშვილი — აგრონომი ზურაბ იაკობაშვილი — სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) თემურ იაკობაშვილი — პოლიტოლოგი, დიპლომატი იაკობი (იაკობიშვილი) — სასულიერო პირი ნიკოლოზ იაკობაშვილი — კვების მრეწველობის დარგის სპეციალისტი სოზარ იაკობაშვილი — მეტალურგი
ლეზგიური ენა

ლეზგიური ენა (თვითდასახელება: лезги чӏал) — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ენა. გავრცელებულია დაღესტნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში — კასუმქენთის, მაჰარამქენთის, ქურახისა და ნაწილობრივ ხივისა და რუთულის რაიონებში, აგრეთვე ჩრდილოეთ აზერბაიჯანის გუსარის, ყუბისა და ხუდათის რაიონების ზოგიერთ სოფელში. ლეზგიურ ენაზე ლაპარაკობს 783 720 კაცი. აქვს 3 ძირითადი დიალექტი — კიურიული, ახტისა და ყუბის (დიალექტებში გამოიყოფა კილოკავები). სალიტერატურო ლეზგიურ ენას საფუძვლად უდევს კიურიული დიალექტი. ლეზგიურ ენაში ხმოვანთა სისტემა მარტივია — i, y, u, e, æ, a. o გვხვდება მხოლოდ რუსულიდან ნასესხებ სიტყვებში. თანხმოვნებში გამოიყოფა სონორებისა და ჩქამიერების კლასები. ჩქამიერებში დასტურდება ოთხეულთა სისტემა — მჟღერი, ფშვნვიერი, მკვეთრი და პრეპუპტივი (არაფშვინვიერი ყრუ). აფრიკატების რიგში აკლია ძ, ჯ (გვხვდება მხოლოდ ზოგიერთ თქმაში). მახვილი მოუდის მეორე მარცვალს სიტყვის დასაწყისიდან. გრამატიკული კლასების სისტემა დაკარგულია, დაცულია მხოლოდ ცალკეული ექსპონატები გადმონაშთების სახით როგორც სახელებში, ისე ზმნებში. ბრუნების სისტემა განვითარებულია. ძირითად ბრუნვებთან (სახელობითი, ერგატიული, ნათესაობითიი, მიცემითი) ერთად არის ადგილობითი ბრუნვების რამდენიმე სერია (14 ბრუნვა). ბრუნებისას გატარებულია ორფუძიანობის პრინციპი — ბრუნება ემყარება ერგატივის ფორმას. თვლის სისტემა ოცობითია. მიუხედავად მისა, რომ ზმნას გრამატიკული კლასისა და პირის კატეგორიები არ აქვს, იგი მდიდარია როგორ ორგანული, ისე აღწერითი წარმოების ფორმებით. ზმნას აქვს დრო-კილოს, მიმღეობისა და კაუზატივის კატეგორიები, ბრძანებითი, პირიბოთი, კითხვითი და უარყოფითი ფორმები. გვარი არაა დიფერენცირებული. გარჩეულია გარდამავალი და გარდაუვალი ზმნები (ლექსიკურად და სემანტიკურად). გარდამავალი ზმნისათვის დამახასიათებელია ერგატიული კონსტრუქცია. დამწერლობა შეიქმნა 1928 წელს. შეფერადებული ასოები გვხვდება მხოლოდ რუსულიდან ნასესხებ სიტყვებში. თოფურია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 161. Haspelmath, Martin. 1993. A grammar of Lezgian (Mouton grammar library 9). Berlin & New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-013735-6 Талибов, Букар В., Магомед М. Гаджиев. 1966. Лезгинско-русский словарь. Москва: Советская Энциклопедия. ↑ A language of Russian Federation
ლეზგები

ლეზგები (საკუთარი სახელწოდება лезгияр ლეზგიარ) — უმთავრესად დაღესტნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილისა და აზერბაიჯანის სასაზღვრო რაიონებში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა 600 ათასი კაცი, მათ შორის რუსეთის ფედერაციაში 412 ათასი (2002), აზერბაიჯანში 178 ათასი (1999). ლაპარაკობენ ლეზგიურ, აგრეთვე რუსულ და აზერბაიჯანულ ენებზე. მორწმუნე ლეზგები მუსლიმან-სუნიტები არიან. ლეზგები დაღესტნის ერთ-ერთი მკვიდრი ხალხია. ანტიკურ წყაროებში იხსენიება აღმოსავლეთ კავკასიაში მცხოვრები ხალხი ლეგი. IX—X საუკუნეებში არაბულ წყაროებში დაცულია ცნობა ლაკზების სამეფოს შესახებ. XIX საუკუნემდე ლეზგები უმთავრესად დამოუკიდებელი სასოფლო თემების (ე. წ. „თავისუფალი თემები“) მცირე გაერთიანებებში, ნაწილი კი აზერბაიჯანის (ყუბის, დერბენდის და სხვა სახანოებში) ფეოდალურ წარმონაქმნებში იყვნენ გაერთიანებული. ლეზგების ძირითად საქმიანობაა მიწათმოქმედება, მებაღეობა და მეცხოველეობა. ნაწილი დასაქმებულია მრეწველობაში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 161. (რუსული) ლეზგების საინფორმაციო პორტალი დაარქივებული 2009-09-15 საიტზე Wayback Machine. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-02-02. ციტირების თარიღი: 2010-04-22. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-07-16. ციტირების თარიღი: 2010-04-22.
ლეზგიური ენები

ლეზგიური ენები — დაღესტნური ენების ერთ-ერთი ქვეჯგუფი. მოიცავს ლეზგიურ, თაბასარანულ, აღულურ, რუთულურ, წახურ, უდიურ, არჩიბულ, კრიწულ, ბუდუხურ და ჰინალუღურ ენებს. ბოლო 3 ენა გავრცელებულია აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე და ერთიანდება ე. წ. შაჰდაღის ენათა ქვეჯგუფში. აზერბაიჯანშია გავრცელებულია უდიური ენაც (სოფ. ნიჯსა და ვართაშენში). სხვა ლეზგიური ენები გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის კასუმქენთის, ახტის, ქურახის, აღულის, თაბასარანის, ხივის, რუთულისა და სხვა რაიონებში. ლეზგიურ ენებზე ლაპარაკობს დაახლოებით 323 ათასი კაცი. ყველაზე მეტი თავისებურებით გამოირჩევა ჰინალუღური და არჩიბული ენები, რომელთაც განცალკევებული ადგილი უკავიათ ლეზგიურ ენებს შორის. ლეზგიური ენებისაგან დამწერლობა აქვს მხოლდო ლეზგიურსა (1928 წლიდან) და თაბასარანულ (1931 წლიდან) ენებს. თოფურია გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 161.
იზორია

საკუთარი სახელი იზორია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იზორია ვალერიან იზორია — პედაგოგი, პოლიტიკოსი ლევან იზორია — იურისტი, პოლიტიკოსი ჯუმბერ იზორია — პოლიციის მოხელე, პოლიტიკოსი
გვადალუპე (ნუევო-ლეონი)

გვადალუპე (ესპ. Ciudad Guadalupe) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩრდილო-აღმოსავლეთ მექსიკაში. შედის ნუევო-ლეონის შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 691,931 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
სალტილიო

სალტილიო (ესპ. Saltillo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი სამხრეთ მექსიკაში. კოაუილის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 648 929 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
კანკუნი

კანკუნი (ესპ. Cancún) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძლზე, იუკატანის სრუტის ნაპირზე. შედის კინტანა-როოს შტატის შემადგენლობაში. არის ბენიტო-ხუარესის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 572 973 ადამიანი (2005). ქალაქში ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც მეორეა ქვეყანაში მგზავრთა გადაყვანის მიხედვით. მექსიკის ქალაქების სია
ვიტორიო ამადეო III (სარდინია)

ვიტორიო ამადეო III მარია (იტალ.: Vittorio Amadeo III Maria) (დ. 26 ივნისი, 1726, ტურინი — გ. 16 ოქტომბერი, 1796, მონჩალერი) — სარდინიის მეფე, სალუცოს და მონფერატოს მარკიზი, აოსტას, მორიანას და ნიცას გრაფი, პიემონტის პრინჩიპე (თავადი) და სავოიის ჰერცოგი 1773-1796 წლებში. ვიტორიო ამადეო პიემონტ-სარდინიის მეფის კარლო ემანუელე III-ის და მისი მეუღლის, პოლიქსენე ფონ ჰესენ-რაინფელს-როტენბურგის უფროსი ვაჟი იყო. 1773 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი სარდინიის მეფე და სავოიის ჰერცოგი გახდა. 1750 წლის 31 მაისს მან ქალაქ ულში იქორწინა ესპანეთის პრინცესა მარია ანტონიაზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები: კარლო ემანუელე IV (1751 - გ. 1819), სარდინიის მეფე კარლოტა იზაბელა (დ. 1752 - გ. 1755), ლუიზა მარია ჯუზეპა (დ. 1753 - გ. 1810), საფრანგეთის დედოფალი, ლუი XVIII-ის მეუღლე ამადეო ალესანდრო (დ. 1754 - გ. 1755), მონფერატოს ჰერცოგი მარია ტერეზია (დ. 1756 - გ. 1805), საფრანგეთის დედოფალი, შარლ X-ის მეუღლე მარია ანა (დ. 1757 - გ. 1824), ჰერცოგინია დე შაბლე ვიტორიო ემანუელე I (დ. 1759 - გ. 1824), სარდინიის მეფე მარია ფერდინანდა (დ. 1760 - გ. 1768), მაურიცო ჯუზეპე (დ. 1762 - გ. 1799), მონფერატოს ჰერცოგი მარია კაროლინა (დ. 1765 - გ. 1831), საქსონიის დედოფალი კარლო ფელიჩე I (დ. 1765 - გ. 1831), სარდინიის მეფე ჯუზეპე ბენედეტო (დ. 1766 - გ. 1802), ჰერცოგი დე მორიენი პიემონტ-სარდინიის მეფეთა სია
ტლაკეპაკე

ტლაკეპაკე ან სან-პედრო-ტლაკეპაკე (ესპ. San Pedro Tlaquepaque) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი დასავლეთ მექსიკაში. შედის ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 542 051 ადამიანი (2005). ხალისკოს მუნიციპალიტეტები მექსიკის ქალაქების სია
კოაცაკოალკოსი

კოაცაკოალკოსი (ესპ. Río Coatzacoalcos) — მდინარე მექსიკაში, მიედინება სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით ტეუანტეპეკში. მდინარე სათავეს იღებს სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასის ქედზე, შემდეგ მიედინება ოახაკის და ვერაკრუსის შტატების ტერიტორიაზე და ქალაქ კოაცაკოალკოსთან ერთვის კამპეჩეს ყურეს (მექსიკის ყურე). მდინარე სანაოსნოა შესართავიდან 210 კილომეტრი. ქალაქ მინატიტლანთან ერთვის მთავარი შენაკადი უსპანაპა. www.inegi.org.mx
ტორეონი

ტორეონი (ესპ. Torreón) — ქალაქი ჩრდილოეთ მექსიკაში. შედის კოაუილის შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 548 723 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
როკუძიო

როკუძიო-ტენო (იაპონ. 六条天皇) (დ. 28 დეკემბერი, 1164 — გ. 23 აგვისტო, 1176) — იაპონიის იმპერატორი 1165–1168 წლებში. როკუძიო იმპერატორ ნიძიოს ვაჟი იყო და უკვე 1 წლის ასაკში, 1165 წლის 3 აგვისტოს ტახტზე ავიდა. ორწლინახევრის შემდეგ 1168 წლის 30 მარტს იგი ტახტზე მისმა უფროსმა ძმამ ტაკაკურამ შეცვალა. იმპერატორმა როკუძიომ 12 წლის ასაკამდე იცოცხლა. მისი მმართველობის დროს რეგენტები ბაბუამისი, ექს-იმპერატორი გო-სირაკავა და ცნობილი პოლიტიკოსი ტაირა ნო კიიომორი იყვნენ.
რეინოსა

რეინოსა (ესპ. Reynosa) — ქალაქი ჩრდილოეთ მექსიკაში. შედის ტამაულიპასის შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 507 998 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
ბრტყელი ტალღა

ფიზიკაში ბრტყელი ტალღა, ან ბრტყელი მონოქრომატული ტალღა არის მუდმივი სიხშირის მქონე ტალღა, რომლის ტალღური ფრონტები (მუდმივი ფაზის ზედაპირები) არიან უსასრულო, პარალელური სიბრტყეები, რომლებიც ტალღის ფაზური სიჩქარის პერპენდიკულარულია. მათემატიკურად ბრტყელი ტალღა ასე ჩაიწერება: u ( x , t ) = A e i ( k ⋅ x − ω t ) {\displaystyle u(\mathbf {x} ,t)=Ae^{i(\mathbf {k} \cdot \mathbf {x} -\omega t)}} სადაც i არის წარმოსახვითი ერთიანი; k არის ტალღური ვექტორი; ω არის კუთხური სიხშირე; და A არის ამპლიტუდა. ამასთან ითვლება, რომ ფიზიკური აზრი აქვს ამონახსნის რეალურ ნაწილს, ანუ: R e [ u ( x , t ) ] = | A | cos ⁡ ( k ⋅ x − ω t + arg ⁡ A ) {\displaystyle Re[u(\mathbf {x} ,t)]=|A|\cos(\mathbf {k} \cdot \mathbf {x} -\omega t+\arg A)} ეს გამოსახულება წარმოადგენს ერთგვაროვან გარემოში სკალარული ტალღური განტოლების ამონახსნს. ვექტორული ტალღური განტოლების ამონასხნს ერთგვაროვან გარემოში ანალოგიური სახე აქვს, იმ განსხვავებით, რომ ამ შემთხვევაში სკალარული ამპლიტუდა A იცვლება ვექტორული A ამპლიტუდით. მაგალითად, ელექტრომაგნიტური ტალღის შემთხვევაში A ტიპურად აირს ელექტრული ველის დაძაბულობა, მაგნიტური ინდუქცია ან ვექტორული პოტენციალი. განივი ტალღა არის ისეთი ვექტორული ტალღა, რომლის ამპლიტუდა k ტალღური ვექტორის პერპენდიკულარულია, ხოლო გრძივი ტალღა კი არის ტალღა რომელშიც ამპლიტუდის ვექტორი k-ს პარალელურია. ზემოთ მოყვანილ განტოლებაში ფუნქცია ω(k) არის დისპერსიული თანაფარდობა. ფარდობა ω/|k| არის ფაზური სიჩქარის მოდული, ხოლო dω/dk არის ჯგუფური სიჩქარე. ზოგადად, ტალღური განტოლების ნებისმიერი ამონახსენი შეიძლება წარმოდგენილი იქნას როგორც ბრტყელი ტალღების სუპერპოზიცია. ტალღა J. D. Jackson, Classical Electrodynamics (Wiley: New York, 1998 ).
ჩიმალუაკანი

ჩიმალუაკანი (ესპ. Chimalhuacán) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ცენტრალურ მექსიკაში. შედის მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 524 223 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
მარაჟო

მარაჟო — კუნძული მდინარე ამაზონის შესართავთან, ბრაზილიაში. შედის პარას შტატის შემადგენლობაში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 40 100 კმ², ფართობით, ეს კუნძული ოდნავ ჩამორჩება შვეიცარიას, ეს კუნძული ფართობით პირველია, რომელსაც ყველა მხრიდან მტკნარი წყალი აქვს შემორტყმული. კუნძული მდებარეობს მდინარე ამაზონში, აქედან ჩრდილოაღმოსავლეთით მდებარეობს რამდენიმე მცირე ზომის კუნძული. მარაჟოს აღმოსავლეთი სანაპიროს მცირე ნაწილი ატლანტის ოკეანის ნაპირზეა გაშნებული. კუნძულის სამხრეთით მდინარე პარას სანაპიროზე მდებარეობს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ბელენი, სწორედ ამ ქალაქიდან ხდება კუნძულზე გემებით დაკავშირება. მარაჟო მდებარეობს ეკვატორის ზოლში. კუნძულის ძირითადი ნაწილი ამაზონის გაუვალი ტყეებითაა დაფარული, აქ 20 გრძელი მდინარე მიედინება. კუნძული აგრეთვე მდიდარია ფაუნის მრავალფეროვანი სახეობებით. კუნძულზე მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს 250 000 ადამიანს. მარაჟოს ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ კოლუმბამდელ პერიოდში სახლობდნენ, აქ მყოფებმა ერთ-ერთი წარმატებული კულტურა შექმნეს რომელსაც მარაჟოს კულტურა ერქვა, ამ ყველაფერს ადასტურებს კუნძულზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრები. 1918–1919 წლებში კუნძულზე გავრცელდა ესპანური გრიპი, რამაც აქ მცხობრებთა უდიდესი ნაწილი დააავადა და შეიწირა. რუკები: Marajó Island map Marajó Island and Pará state დაარქივებული 2009-03-27 საიტზე Wayback Machine.
ვერაკრუსი

ვერაკრუსი (ესპ. Puerto de Veracruz) — საპორტო ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. შედის ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში. მდებარეობს მექსიკის ყურის სანაპიროზე. მანსანილიოს შემდეგ არის მეორე უმსხვილესი პორტი ქვეყანაში. მოსახლეობა 444 438 ადამიანი (2005). ქალაქი დააარსა ერნან კორტემა 1519 წელს, როგორც საპორტო ბაზა და უწოდა ესპ. La Villa Rica de la Vera Cruz, "მართალი ჯვრის მდიდარი პორტი". იგი სულ მალე გახდა ახალი ესპანეთის ვიცე-სამეფოს მთავარი ატლანტიკური პორტი. ქალაქი 4-ჯერ იყო ოკუპირებული: 1815 წელს – ესპანელი კოლონისტების მიერ; 1838 წელს – საფრანგეთის ფლოტის მიერ; 1847 წელს – აშშ-ს მიერ ამერიკა-მექსიკის ომის დროს; 1914 წელს – კვლავ ამერიკული ჯარების მიერ. ვერაკრუსს გააჩნია ოთხგზის გმირი ქალაქის წოდება. მექსიკის ქალაქების სია
დურანგო (ქალაქი)

დურანგო (ესპ. Victoria de Durango) — ქალაქი ცენტრალურ მექსიკაში. დურანგოს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 463830 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
ალექსანდრე I-ის მიწა

ალექსანდრეს კუნძული ან ალექსანდრე I-ის კუნძული ან ალექსანდრე I-ის მიწა ან ალექსანდრეს მიწა — ერთ-ერთი დიდი კუნძული ანტარქტიდაში, მისი ფართობი შეადგენს 49 070 კმ²-ს. კუნძული სრუტის მეშვეობით უკავშირდება ანტარქტიდის ნახევარკუნძულს. აქვე მდებარეობს მარგარიტას ყურე და ჯორჯ VI ყინულის რიფი. მდებარეობს ბელინსგაუზენის ზღვის დასავლეთ სანაპიროდან 20 კმ-ში. კუნძულის ტერიტორია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 390 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 80 კმ-ზე კუნძულის ჩრდილოეთით და 240 კმ-ზე კუნძულის სამხრეთით. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 2185 კმ. აქ მდებარეობს სოფიის უნივერსიტეტის მთა და ჰოდგსონის ტბა. ალექსანდრე პირველის კუნძულის უმაღლესი მთაა სტეფენსონი 2987 მეტრი სიმაღლით. კონტინენტთან დაკავშირებულია შელფური მყინვარით, და ამ მიზეზის გამო ის ძნელად აღმოსაჩენია თანამგზავრულ ფოტოებზე. კლიმატი ალექსანდრე I-ის მიწაზე პოლარულია, და კუნძული პრაქტიკულად მთლიანად მდებარეობს ყინულქვეშ. ეს კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა 1821 წლის 28 იანვარს, რუსი მკვლევარების ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის მიერ. მათ ამ კუნძულს რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად ალექსანდრე I დაარქვეს. 1940 წლამდე ითვლებოდა, რომ კუნძული მიეკუთვნება ანტარქტიდის მატერიკს, რითაც აიხსნება მის სახელში სიტყვა «მიწის», და არა «კუნძულის» გამოყენება. უკვე მოგვიანებით ამ კუნძულს სხვა სახელმწიფოები მართავდნენ. 1950-იანი წლებიდან ეს კუნძული შევიდა ბრიტანეთის ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში. დღეისათვის კუნძულის მიმართ ტერიტორიულ პრეტენზიებს გამოთქვამენ არგენტინა, ჩილე და დიდი ბრიტანეთი, მაგრამ ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე პრეტენზიები 1961 წლიდან უვადოდ გაყინულია. დიდ ბრიტანეთს კუნძულზე აქვს პოლარული სადგური — ფოსილ ბლაფი. Islands of Antarctic Islands დაარქივებული 2013-05-01 საიტზე Wayback Machine. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ალექსანდრე I-ის მიწა
ეგეოსის ზღვა

ეგეოსის ზღვა — ხმელთაშუა ზღვის განშტოება, მდებარეობს პელოპონესის ნახევარკუნძულსა და ანატოლიას შორის. ის მარმარილოსა და შავ ზღვებს უერთდება დარდანელისა და ბოსფორის სრუტეებით. ზღვის ფართობი 214 000 კმ-ს შეადგენს, გრძედის მიმართულებით გადაჭიმულია დაახლოებით 610 კმ-ზე, ხოლო განედის 300 კმ-ზე. მაქსიმალური სიღრმე 3 543 მეტრია (კრეტის აღმოსავლეთით). ეგეოსის ზღვა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა ოკეანეებისა და ზღვების საზღვრებიდაარქივებული 2011-10-08 საიტზე Wayback Machine.
გრიხალვა (მდინარე)

გრიხალვა (ესპ. Río Grijalva) — მდინარე სამხრეთ-აღმოსავლეთ მექსიკაში, ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე, მისი სიგრძეა 480 კმ. მდინარის აუზის ფართობია 134 400 კმ². მდინარეზე არსებული 4 ჰიდროელექტროსადგური გამოიმუშავებს 4,8 მლნ კილოვატს. მდინარემ სახელწოდება მიიღო ხუან დე გრიხალვას პატივსაცემად, რომელმაც პირველმა მოინახულა ეს რაიონი 1518 წელს. მდინარე გრიხალვა