laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ვადუმ ადამიანი

ვადუმ ადამიანი (უკრ. Вадим Мовсесович Адамян, სომხ. Վադիմ Մովսեսի Ադամյան; დ. 2 დეკემბერი, 1938) — ეთნიკურად სომეხი მათემატიკოსი. ცხოვრობს და მოღვაწეობს უკრაინაში. პროფესიით მათემატიკოსთან ერთად ფიზიკოსიცაა. არის ოდესის უნივერსიტეტის თეორეტიკული ფიზიკის დეპარტამენტის მმართველი. ადამიანი ცნობილია საკუთარი მიღწევებით ოპერატორულ თეორეაში და ფუნქციონალურ ანალიზში. Prof. Vadym M. Adamyan's Research Group დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. Vadym Movsesovich Adamyan at Mathematics Genealogy Project ↑ ORCID Public Data File 2020 — 2020. — doi:10.23640/07243.13066970.V1 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q104707600"></a>
ერევნის სურბ-ჰოვანესის ტაძარი

ერევნის სურბ-ჰოვანესის ტაძარი (სომხ. Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ Եկեղեցի, Surp Hovhannes Mkrtich) — მოქმედი სომხური სამოციქულო ეკლესია კენტრონის რაიონში, ერევანი, სომხეთი. თავდაპირველად, იგი 1710 წელს, კონდის რაიონში, მიწისძვრის შედეგად დანგრეული ტაძრის ნანგრევების ადგილას, მელიქ აღამალის მიერ აიგო. შუა საუკუნეების ეკლესიების მსგავსად, ეს არის სამნავიანი ბაზილიკა. ტაძარი მოიცავს სამლოცველოს და მთავარ საკურთხეველს. ტაძარში. კვირის ლიტურგია. ტაძარი რესტავრაციამდე (1989) ტაძარი რესტავრაციის შემდეგ - ხედი პროშიანის ქუჩიდან. სურბ ჰოვანესის ტაძარი. Araratian Patriarchal Diocese დაარქივებული 2012-10-23 საიტზე Wayback Machine. Yerevan Municipality Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում
იოსებ ორბელი

იოსებ ორბელი (სომხ. Հովսեփ Աբգարի Օրբելի, რუს. Иосиф Абгарович Орбели დ. 20 მარტი 1887 — გ. 2 თებერვალი 1961 წელი) — ეთნიკურად სომეხი საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე და აკადემიკოსი. იოსებ ორბელი ადმინისტრირებდა ერმიტაჟის მუზეუმს ლენინგრადში 1934– 1951 წლებში. იოსები ორბელი არის სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი 1943–1947 წლებში. ლეონ ორბელი (სომხ. Լևոն Աբգարի Օրբելի რუს. Орбели, Леон Абгарович) — იოსებ და რუბენ ორბელების უმცროსი ძმა. სომეხი ფიზიოლოგი, სამედიცინო სამსახურის გენერალ-პოლკოვნიკი, მეცნიერი. ის იყო სსრკ-სა და სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის პროფესორი. ლეონ ორბელი ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი გახდა 1950 წელს. რუსუდან ორბელი (რუს. Русудана Орбели, სომხ. Ռուբեն Աբգարի Օրբելի) — იოსებ ორბელის ძმისშვილი და რუბენ ორბელის ქალიშვილი. საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე, ქართველოლოგია და არმენოლოგია, რუსულენოვანი საბჭოთა საბავშვო მწერალი ქალი. ორბელები სომხური მარკა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იოსებ ორბელი (სომხური) Yuzbashyan, Karen. Ակադեմիկոս Հովսեփ Աբգարի Օրբելի [Academician Hovsep Abgari Orbeli] Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1987. (რუსული) Избранные Труды [Selected works]. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1963. (რუსული) "Akademik Iosif Abgarovich Orbeli: (biograficheskiy ocherk" [The academician Joseph Abgarovich Orbeli: a biographical essay], pp. [5]-12 in: Strube V. V. (red). Issledovaniia po istorii kul'tury narodov Bostoka: sbornik v chest' akademika I. A. Orbeli. Moskva Leningrad. Izdatel'stvo Akademiii Nauk SSSR, 1960, 527 p. ↑ (სომხური) Yuzbashyan, Karen «Օրբելի, Հովսեփ Աբգարի» [Orbeli, Hovsep Abgari] Armenian Soviet Encyclopedia. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1986, vol. 12, pp. 584–585.
ბეჩოს უღელტეხილი

ბეჩოს უღელტეხილი, იუსენგი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ბაბისმთასა და შხელდის მთებს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3375 მ. დაფარულია ყინულით (ჩრდილოეთით იუსენგის და სამხრეთით დოლრას მყინვარი). ბილიკი გადადის ენგურის ხეობიდან (მდინარე დოლრაჭალის სათავეებიდან, მესტიის მუნიციპალიტეტი) ბაქსანის ხეობაში (მდინარე იუსენგის სათავეებში, ყაბარდო-ბალყარეთი). ბეჩოს უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონის სხვა უღელტეხილებთან შედარებით ყველაზე ადვილი გადასასვლელია, ამიტომ მას დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩრდილოეთ კავკასიასთან კავშირისათვის. უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 419.
სიუნის დინასტია

სიუნის დინასტია, სისაკიანები (სომხ. Սյունի, Սիսակյաններ) — შუა საუკუნეების სიუნიქის სამეფოს მმართველი დინასტია. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დინასტია სომხეთის ისტორიაში. სიუნიქის სამეფოს პირველი მეფე სიუნის დინასტიიდან იყო სმბატ I საჰაკიანი (987-998 წწ.). სიუნიქის მმართველმა სმბატ I-მა 987 წელს გამოაცხადა სიუნიქის სამეფოს დამოუკიდებლობა, თუმცა 998 წელს სამეფო უკვე ანისის ბაგრატუნების ვასალობა აღიარეს. უკანასკნელი მეფე იყო გასან გერაკარელი (1166-1170 წწ.). სმბატ I საჰაკიანი — 976/980-დან თავადი, 987—998 მეფე ვასაკი — 998—1040 სმბატ II აშოტიანი — 1040—1044 გრიგორ I აშოტიანი — 1044—1084 სენექერიმი — 1084—1094 გრიგორ II სენექერიმიანი — 1094—1166 გასან გერაკარელი — 1166—1170 სიუნიქის სამეფო V. Minorsky. Caucasia IV // Bulletin of the School of Oriental and African Studies. — University of London, 1953. —vol. 15. — № 3. — p. 505. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10. — გვ. 477. (სომხური)
ერევნის კასკადი

ერევნის კასკადი (სომხ. Կասկադ) — გრანდიოზული კიბე სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. იგი ერთმანეთთან აკავშირებს ქალაქის კენტრონის დაბლობ არეალსა და მეზობლობის მონუმენტს. არქიტექტორების: ჯიმ ტოროსიანის, ასლან მხითარიანისა და სარგის გურზადიანის მიერ დაპროექტებული კონსტრუქციის მშენებლობა 1972 წელს დაიწყო და 1980 წელს დასრულდა. კასკადში, გარე საფეხურების ქვეშ განთავსებულია წყვილი ესკალატორი, რომლებიც კომპლექსს მთელ სიგრძეზე გასდევენ. კასკადის ექსტერიერი საფეხურების გარდა მოიცავს რამდენიმე დონეს, რომლებზეც შადრევნები და ქანდაკებებია განთავსებული. კიბე ფეხით მოსიარულეებს ხელს უწყობს დაინახონ ცენტრალური ერევანი და არარატის მთა. მშენებლობა დაიწყო 1971 წელს, საბჭოთა პერდში. პირველი ფაზა დასრულდა 1980 წელს. ნაგებობის შემდგომი განვითარება 2002-2009 წლებში მოხდა, როდესაც 2000-იანი წლების დასაწყისში კომპლექსი სომხური წარმოშობის ამერიკელ ბიზნესმენს ჯერარდ გაფესჯიანს გადაეცა და მას სრული სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარდა. ასევე, დაიგეგმა მის თავზე დიდი სამუზეუმო კომპლექსის აშენება. მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობა დაიწყო, იგი ადრეულ ეტაპზევე გაიყინა და წლების განმავლობაში აღარ განახლებულა. პარკი პირველი დონე მეორე დონე მესამე დონე მეოთხე დონე მეხუთე დონე ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერევნის კასკადი Cafesjian Center for the Arts Gerard L. Cafesjian Museum of Art Онлайн відео
არასარი (მთა)

არასარი (სომხ. Արասար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის მოსაზღვრედ, სოფელ პარუირ-სევაკიდან სამხრეთ-დასავლეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1239 მეტრია. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
არგელასარი

არგელასარი (სომხ. Արգելասար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ მოვსესიდან სამხრეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1684 მეტრია და წარმოადგენს ტავუშის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ტავუშის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
არდეჩი (მწვერვალი)

არდეჩი (სომხ. Արդեչ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, მდინარე არფის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ გნიშიკიდან ჩრდილოეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2351 მეტრია და წარმოადგენს ვაიქის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ვაიქის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
ბეჩოს თემი

ბეჩოს თემი (ბეჩოს ადმინისტრაციული ერთეული; სვან. ბეჩვი) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 13 სოფელს: დოლასვიფი (თემის ცენტრი), ბაგვდანარი, გალაში, დოლი, მაზერი, ლანხვრი, ნაშთქოლი, ტვებიში, უშხვანარი, ქართვანი, ცხეკვანი, ჭკიდანარი, ჭოხულდი. ისტორიულად შედიოდა ე. წ. სადადეშქელიანო სვანეთის შემადგენლობაში. სვანეთში რუსეთის იმპერიის მმართველობის დამყარების შემდეგ (XIX საუკუნის 50-იანი წლები) ბეჩოს ტერიტორიაზე, სოფელ მაზერში იყო სვანეთის საბოქაულოს ადმინისტრაციული ცენტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1 287 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 761 კაცი საიდანაც 370 მამაკაცია, ხოლო 391 ქალი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 348. ↑ 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-07-02. ↑ 2.0 2.1 2.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-07-02. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-07-02.
არჯაგლუხი (მწვერვალი)

არჯაგლუხი (სომხ. Արջագլուխ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, სოფელ წაღკაშატიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1911 მეტრია და წარმოადგენს გუგარაცის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები გუგარაცის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
არჯანოცი

არჯანოცი (სომხ. Արջանոց) — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, ქალაქ სევანიდან ჩრდილოეთით 1 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2385 მეტრია და წარმოადგენს არჯანოცის მთიანეთის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები არჯანოცის მთიანეთი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
ინგლისური პარკი (ერევანი)

ინგლისური პარკი (სომხ. Անգլիական այգի) — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, მდებარეობს იტალიის ქუჩაზე. იგი მოიცავს 5,5 ჰექტარ ფართობს კენტრონის რაიონში, ზუსტად რესპუბლიკის მოედნის სამხრეთით. ინგლისური პარკი ერევნის ერთ-ერთი უძველესი პარკია, იგი 1860-იანი წლებით თარიღდება. პარკი ხშირად რემონტდებოდა პირველ მსოფლიო ომამდე. ერთ-ერთი ასეთი განახლება მოხდა 1910 წელს. 1920 წელს ინგლისურმა პარკმა უმასპინძლა თანამედროვე სომხეთის პირველ საფეხბურთო მატჩს, როდესაც ერევნისა და გიუმრის გუნდები შეხვდნენ ერთმანეთს. საბჭოთა პერიოდში პარკი 26 ბაქოელი კომისრის სახელს ატარებდა. სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაუბრუნდა პირვანდელი სახელი. პარკში მდებარეობს ერევნის დრამატული თეატრი, საფრანგეთის საელჩო სომხეთში, იტალიის საელჩო სომხეთში და დასავლეთ კონგრესის საუკეთესო სასტუმრო. 1976 წელს პარკში აღიმართა გაბრიელ სუნდუკიანის გამოგონილი პერსონაჟის, პეპოსადმი მიძღვნილი მონუმენტი. ახლადდაქორწინებული წყვილები ხშირად იღებენ საქორწინო სურათებს ინგლისური პარკის ცენტრალურ შადრევანთან. პარკის ხედი ცენტრალური შადრევანი მონუმენტი პარკში ↑ Parks in Yerevan ↑ Armenian Encyclopaedia: Football. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-17. ციტირების თარიღი: 2015-10-15.
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (1995)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი ჩატარდა სომხეთში 1995 წლის 5 ივლისს. კონსტიტუციაში ცვლილებას გამოკითხულთა 70.3% დათანხმდა, რეფერენდუმში მონაწილეობა რეგისტრირებული მოსახლეობის 55.6%-მა მიიღო. ↑ Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume I, p329 ISBN 0-19-924958-X ↑ Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume I, p332 ISBN 0-19-924958-X
არჯასარი

არჯასარი (სომხ. Արջասար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, სოფელ პუშკინოდან ჩრდილო-დასავლეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1819 მეტრია და წარმოადგენს ბაზუმის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ბაზუმის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
არსარი (მწვერვალი)

არსარი (სომხ. Արսար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, აზერბაიჯანის საზღვართან სიახლოვეს, სოფელ არწვაშენიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1860 მეტრია და წარმოადგენს მურგუზის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები მურგუზის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
ბეწვიანი მარტორქა

ბეწვიანი მარტორქა (ლათ. Coelodonta antiquitatis) — ამომწყდარი კენტჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი მარტორქისებრთა ოჯახისა. ხშირი ბეწვით დაფარული მასიური სხეულის სიმაღლე მინდაოში 2 მეტრს აღემატებოდა. კისერზე ჰქონდა ცხიმოვანი კუზი, თავზე 2 რქა: წინა (1 მ-მდე სიგრძის) — დინგზე, უკანა (ბევრად მოკლე) — შუბლზე. ცხოვრობდა გვიანდელი პლეისტოცენში მთელ ევროპაში (უკიდურესი სამხრეთის გარდა). აღმოსავლეთ ციმბირის გაყინულ ქანებში აღმოჩენილია ბეწვიანი მარტორქის ძვლები და რამდენიმე მურაბეწვიანი ლეში. ორი ლეში (უბეწვო) ნაპოვნია დასავლეთ უკრაინაში ნავთობით გაჟღენთილ თიხიან ქვიშებში. იქვე აღმოჩნდა მათი საკვების ნარჩენებიც — ნაძვის, სოჭის, ლარიქსის წიწვები, ძეწნის, წითელი მოცვის, მარცვლოვნების ფოთლები. ბეწვიანი მარტორქაზე ნადირობდა ძველი ქვის ხანის ადამიანი, რასაც მოწმობს კლდეზე შემორჩენილი გამოსახულებანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 348—349.
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2003)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი ჩატარდა სომხეთში 2003 წლის 25 მაისს. ცვლილებას კონსტიტუციაში, რომელიც ზღუდავდა პრეზიდენტის უფლებებს, დათანხმდა გამოკითხულთა 50.56%, რეფერენდუმში მონაწილეობა რეგისტრირებული ამომრჩევლების 52.1%-მა მიიღო. საბოლოოდ რეფერენდუმის შედეგები გაუქმდა, რადგან მომხრეთა რაოდენობა ნაკლები იყო რეგისტრირებული ამომრჩევლების ერთ მესამედზე. ↑ Overview დაარქივებული 2019-04-02 საიტზე Wayback Machine. Election Guide ↑ Results Election Guide
ბეწვურები

ბეწვურები (Nematomorpha, Gordiaceae) — უხერხემლო ცხოველთა კლასი პირველადღრუიანი ჭიების ტიპისა. ბეწვურებს თეთრი, ღია ყავისფერი, ზოგჯერ თითქმის შავი ძაფისებრი სხეული კურიკულით აქვთ დაფარული. ბეწვურების სიგრძე რამდენიმე სმ-იდან 1,5 მ აღწევს, სისქე 0,5 - 2 მმ. ცხოვრობენ მტკნარ წყალსატევებში ან ზღვებში. ყრიან გრძელ ზონრებად შეწებებულ მილიონობით უწვრილეს კვერცხს. ბეწვურების ლარვები ორ „მასპინძელში“ პარაზიტობენ. პირველი „მასპინძლის“ (უფრო ხშირად ფარვანების, ჭრიჭინების, ერთდღიურების ლარვების) სხეულში ლარვები ცისტით იფარებიან და ასე რჩებიან იქ, ვიდრე მათ არ გადაყლაპავს მეორე, საბოლოო „მასპინძელი“ (უფრო ხშირად დიდი ზომის ფეხსახსრიანი). მეორე „მასპინძლის“ სხეულში ლარვები სქესობრივად მწიფდებიან. განვითარების სრული ციკლი 18 თვეს გრძელდება. კლასი შეიცავს 12 გვარს. ადამიანსა და ხერხემლიან ცხოველებში გვხვდებიან ცრუ პარაზიტების სახით და მათ არავითარ ზიანს არ აყენებენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 349. Poinar GO Jr (1991). „Nematoda and Nematomorpha“, რედ. Thorp JH, Covich AP: Ecology and Classification of North American Freshwater Invertebrates. San Diego, CA: Academic Press, გვ. 249–283.  Thorne G (1940). „The hairworm, Gordius robustus Leidy, as a parasite of the Mormon cricket, Anabrus simplex Haldeman“. Journal of the Washington Academy of Science. 30: 219–231. Hairworm Biodiversity Survey. Nematomorph worm - Behavior modfication of cricket by nematomorph worm.
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2005)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი ჩატარდა სომხეთში 2005 წლის 27 ნოემბერს. ცვლილებებს კონსტიტუციაში მხარი დაუჭირა გამოკითხულთა 94.5%-მა, რეგისტრირეებული მომხმარებლების 64.33%-მა მიიღო მონაწილეობა რეფერენდუმში. სომხეთის პრეზიდენტმა შედეგები შეაფასა, როგორც „დიდი გამარჯვება სომხეთის დემოკრატიისა და სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების გზაზე“. ↑ Armenia's Opposition Calls On President To Resign. Radio Free Europe/Radio Liberty (2005-11-29). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-02-15. ციტირების თარიღი: 2009-03-11.
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2015)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი გაიმართა სომხეთში 2015 წლის 6 დეკემბერს, რომელშიც მონაწილეობა პოლიტიკურმა პარტიებმა მიიღეს. კონსტიტუციაში შევიდა ცვლილება, რომელიც სომხეთს საპარლამენტო რესპუბლიკად გარდაიქმნა. რეფერენდუმს „სარქისიანის პროექტს“ უწოდებდნენ, რადგან სერჟ სარქისიანი საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ კვლავ მოახერხებს ძალაუფლების შენარჩუნებას. რეფერენდუმის შედეგების თანახმად ცვლილებები კონსტიტუციაში განხორციელდება. სომხეთის რესპუბლიკური პარტია გაბრწყინებული სომხეთი სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია კულტურული მემკვიდრეობის პარტია სომხეთის ეროვნული კონგრესი ↑ „Armenian President Sets Date Of Constitutional Referendum“. Radio Free Europe/Radio Liberty. 8 October 2015. ↑ ‘Yes’ Inside, ‘No’ Outside: Parliament approves constitutional amendments package amid protest - Constitution. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-06. ციტირების თარიღი: 2015-10-05. ↑ Who needs parliamentary republic in Armenia? დაარქივებული 2020-11-27 საიტზე Wayback Machine. Vestnik Kavkaza, 5 October 2015
მრგვალი პარკი

მრგვალი პარკი (სომხ. Օղակաձեւ Զբոսայգի), ასევე, ცნობილი, როგორც ახალგაზრდობის პარკი — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, მდებარეობს კენტრონის რაიონში. იწყება გრიგოლ განმანათლებლის საკათედრო ტაძარით სამხრეთით მეცის ქუჩიდან და მთავრდება პოპლავოკის ტბასთან, მეშტოცის ავენიუსთან ჩრდილოეთით. პარკი მდებარეობს ხანჯუიანის, ერვანდ კოჩარის, ალექს მანუკიანის, მოსკოვიანისა და ისააკიანის ქუჩების გასწვრივ და ქმნის ნახევარწრიული ფორმის არეალს ერევნის დაბლობის ნაწილის ირგვლივ. პარკის დაახლოებითი სიგრძეა 2 500 მეტრი, ხოლო საშუალო სიგანე 120 მეტრს შეადგენს. მრგვალ პარკში მდებარეობს ხელოვნების მრავალი ნიმუში, მათ შორის ალექსანდრე გრიბოედოვის, ანდრანიკ ოზანიანის, ვარდან მამიკონიანის, ეღიშცე ჩარენცის, ტიგრან პეტროსიანის, მიქაელ ნალბანდიანის, არმენ ტიგრანიანის, ფრიტიოფ ნანსენის, ავეტიქ ისააკიანისა და ვაჰან ტერიანის ძეგლები. 2012 წლის ოქტომბერში პარკში გაიხსნა ქველმოქმედთა ბილიკი, სადაც განთავსებულია ექვსი ცნობილი სომეხი ქველმოქმედის (ბოღოს ნუბარი, ალექსანდრე მანთაშევი, ალექს მანუკიანი, გალუსტ გულბენკიანი, მიქაელ არამიანცი, ჰოვანეს ლაზარიანი) ქანდაკება. პარკის სხვა მნიშვნელოვანი მონუმენტებია კარარისა და ერევნის მეგობრობის მონუმენტი, ხელახლა შობის მონუმენტი, ლოდინის მონუმენტი და გაცოცხლებული სომხეთისადმი მიძღვნილი მონუმენტი. პარკში, ასევე, მდებარეობს: გრიგოლ განმანათლებლის საკათედრო ტაძარი ტეკეინის კულტურის ცენტრი ერევნის ჭადრაკის სასახლე ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ტენისის კლუბი კომიტასის პალატის მუსიკალური დარბაზი ერიტასარდაკანის მიწისქვეშა სადგური პოპლავოკის ტბა და კაფე არაგასტი კარარისა და ერევნის მეგობრობის ხელები ეღიშცე ჩარენცის მონუმენტი ვარდან მამიკონიანის ძეგლი ↑ Parks in Yerevan ↑ Benefactors' walkway. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-27. ციტირების თარიღი: 2015-10-15.
შირაკის ეპარქია

შირაკის ეპარქია (სომხ. Շիրակի թեմ Shiraki t'em) — სომხური სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ეპარქია შირაკის პროვინციაში, სომხეთი. საეპარქიო შტაბბინები მდებარეობს გიუმრიში. ეპისკოპოსის ადგილი კი არის გიუმრის ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარში. ეპარქია დაარსდა 1920 წელს. მისი მთავარი შენობა მდებარეობს ვართანაცის მოედანზე. იგი დააპროექტა ოვანეზ კაჩაზნუნმა XX საუკუნის დასაწყისში. შირაკის ეპარქია Շիրակի թեմի Սոցիալ Կրթական կենտրոն დაარქივებული 2014-12-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ Diocese of Shirak. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-18. ციტირების თარიღი: 2015-10-16.
სიუნიქის ეპარქია

სიუნიქის ეპარქია (სომხ. Սյունյաց թեմ Syunyats t'em) — სომხური სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ეპარქია სიუნიქის პროვინციაში, სომხეთი. ეპარქიამ ეს სახელი სწორედ სიუნიქის პროვინციიდან გამომდინარე მიიღო. სიუნიქი სომხეთის მე-9 პროვინციია. საეპარქიო შტაბბინები ქალაქ გორისში მდებარეობს, ხოლო ეპისკოპოსის ადგილი - ერევნის წმინდა გრიგოლ განმანათლებლის საკათედრო ტაძარშია. ეპარქია 1996 წლის 30 მაისს დაარსდა. ეპარქიის დაარსების შემდეგ, ეპისქოპოსი აბრაამ მკრტიჩიანი არქიეპისკოპოსი გახდა. სიუნიქის ეპარქია Սյունյաց թեմից առանձնացվեց Վայոց Ձորը
არარატის ეპარქია

არარატის ეპარქია (სომხ. Արարատյան Հայրապետական թեմ Araratyan Hayrapetakan t'em) — მსოფლიოს მასშტაბით ერთ-ერთი უძველესი და სომხური სამოციქულო ეკლესიის ყველაზე დიდი ეპარქია არარატის პროვინციაში, სომხეთი. მისი სახელი სომეხი ერის სიმბოლოდან - არარატის მთიდან გამომდინარეობს. საეპარქიო შტაბ-ბინა ერევანში მდებარეობს, ხოლო ეპისკოპოსის კათედრა - ერევნის სურბ-სარქისის ეკლესიაშია. ეპარქია დაარსდა IV საუკუნის მიწურულს, გრიგოლ განმანათლებლის მიერ. ოშაკანის მესროპ მაშტოცის ეკლესია სამლოცველო, ქუჩაკი ისტორიული არტაშატის ეკლესია რიფსიმეს ეკლესია გაიანეს ეკლესია სევანავანკი ამბერდის ეკლესია გეღარდის მონასტერი მუღნის წმინდა გევორქის მონასტერი საღმოსავანქი მარმაშენის მონასტერი Ագաթանգեղոս, Հայոց պատմություն, Ե․, 1983։ Եղիշե, Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին, աշխատասիր․ Ե․ Տեր-Մինասյան, Ե․, 1994։ Գիրք թղթոց, 2 հրտ․, Երուսաղեմ, 1994։ Թովմա Մեծոփեցի, Յիշատակարան, Թ․, 1892։ Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Ե․, 1990։ Սիմեոն Երեվանցի, Հիշատակարան, տես Դիվան հայոց պատմության, հ․ 3, Թ․, 1894, հ․ 8, Թ․, 1908։ Շահխաթունյանց Հ․, Ստորագրութիւն կաթուղիկէ Էջմիածնի․․․, հ․ 2, Էջմիածին, 1842։ Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, հ․ 2, ԿՊ, 1914։ Հովսեփյան Գ․, Հավուց թառի Ամենափրկիչը, Երուսաղեմ, 1927։ Վավերագրեր Հայ եկեղեցու պատմության (1921–1938 թթ․), Ե․, 1994։ ↑ History
გუგარქის ეპარქია

გუგარქის ეპარქია (სომხ. Գուգարաց թեմ Gougarats t'em) — სომხური სამოციქულო ეკლესიის ეპარქია ჩრდილოეთ სომხეთში, ლორე. მისი სახელი ისტორული პროვინციის - გუგარქის სახელს უკავშირდება. საეპარქიო შტაბბინები ქალაქ ვანაძორში მდებარეობს. ეპარქია 29 მოქმედ ტაძარს მოიცავს. 1996 წლის 3 ივნისიდან, გუგარქის ეპარქიის ეპისკოპოსი, მეუფე სეპუჰ ჩულჯიანია. ↑ Gasparyan, Khoren (2009-03-25). „Deeds as Biography. On the Occasion of the 50th Birthday Anniversary of Bishop Sebouh Chouldjian (Գործը` կենսագրություն. Սեպուհ եպիսկոպոս Չուլջյանի ծննդյան 50-ամյակի առթիվ)“ (Armenian). Azg Armenian Daily. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-13. ციტირების თარიღი: 2015-10-16. ↑ ГУГАРКСКАЯ ЕПАРХИЯ АРМЯНСКОЙ АПОСТОЛЬСКОЙ ЦЕРКВИ ОТМЕТИЛА РОЖДЕСТВО ХРИСТОВО И БОГОЯВЛЕНИЕ[მკვდარი ბმული]
ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქების სია

სტატიაში მოცემულია ბოსნია და ჰერცეგოვინის იმ ქალაქების სია, რომელთა მოსახლეობაც 10 000 ადამიანს აჭარბებს. Brčko district preliminary results of 2013 census დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine. Republika Srpska preliminary results of 2013 census დაარქივებული 2014-01-24 საიტზე Wayback Machine. Federation of Bosnia and Herzegovina preliminary results of 2013 census დაარქივებული 2015-05-13 საიტზე Wayback Machine. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-06. ციტირების თარიღი: 2020-12-31.
მატიე კერეკუ

მატიე კერეკუ (ფრანგ. Mathieu Kérékou; დ. 2 სექტემბერი, 1933, კუაფრა, საფრანგეთის დაგომეა — გ. 14 ოქტომბერი, 2015, კოტონუ, ბენინი) — ბენინის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. 1972-1991 და 1996-2006 წწ. ეკავა ბენინის პრეზიდენტის თანამდებობა. სამხედრო განათლება მიიღო მალიში და სენეგალში. 1972 წლის 26 ოქტომბერს მოახდინა სამხედრო გადატრიალება. თავდაპირველად ეკავა ეროვნული პოლიტიკა, 1974 წლიდან კი ქვეყანას უწოდა ბენინი და აიღო კურსი მარქსიზმ-ლენინიზმისაკენ. 1990 წელს აღადგინა მრავალპარტიული მმართველობა და ქვეყანა გადავიდა საბაზრო ეკონომიკაზე. 1991 წელს წააგო საპრეზიდენტო არჩევნები ნისეფორ სოგლოსთან. 1996 წელს მატიე კერეკუმ მცირე უპირატესობით გაიმარჯვა კონკურენტზე და აირჩიეს პრეზიდენტად. 2001 წელს აირჩიეს მეორე ვადით. გააგრძელა ლიბერალური რეფორმების კურსი. 2006 წელს გადადგა თანამდებობიდან რადგან ქვეყნის კონსტიტუცია უკრძალავდა მესამე ვადით არჩევას. მოკლე ბიოგრაფია
სომხეთის აეროპორტების სია

აქ წარმოდგენილია სომხეთის აეროპორტების სია. ცხრილში წარმოდგენილი აერპორტებიდან მუქი შრიფტით წერია ის აეროპრტები, საიდანაც სრულდება რეგულარული კომერციული რეისები. General Department of Civil Aviation of Armenia – Airport Information (ინგლისური) ICAO Location Indicators by State (PDF). International Civil Aviation Organization (17 September 2010). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 მარტი 2019. ციტირების თარიღი: 16 ოქტომბერი 2015. IATA Airline and Airport code Search. International Air Transport Association. UN Location Codes: Armenia. UN/LOCODE 2012-1. UNECE (14 September 2012). – includes IATA codes Airports in Armenia. World Aero Data. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-06. ციტირების თარიღი: 2015-10-16. – ICAO codes and coordinates Airports in Armenia. Great Circle Mapper. – IATA codes, ICAO codes and coordinates
ღია მინდვრების სისტემა

ღია მინდვრების სისტემა (ინგლ. open field system) — მიწის გამოყენების ფართოდ გავრცელებული სისტემა შუა საუკუნეების ევროპაში, განსაკუთრებით დამახასიათებელი ინგლისისთვის. ამ სისტემის მიხედვით, სასოფლო დასახლებების სავარგულები იყოფოდა ე.წ ნადელებად. ერთი მინდვრის დაყოფისას ყოველ გლეხს ჰქონდა ერთი ან რამდენიმე მიწის ნაკვეთის აღების უფლება, რომელიც სხვა გლეხის ან ფეოდალის მიწისგან ხაზებით იყო გამოყოფილი. ამის გამო შენარჩუნებული იყო მიწის ნაკვეთების ერთიანი სივრცე და მათი დამუშავებაც ადგილობრივ გლეხთა ერთიანი ძალებით ხდებოდა. Stenton, F. Anglo-Saxon England. — Oxford, 1971, ISBN 978-0-19-821716-9 Poole, A. L. From Domesday Book to Magna Carta 1087—1216. — Oxford, 1956, ISBN 978-0-19-821707-7
გორისის აეროპორტი

გორისის აეროპორტი — აეროპორტი სომხეთში, ქალაქ გორისის სამხრეთით, სოფელ შინუაირთან, სიუნიქის პროვინციაში, რომელიც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ გაუქმდა 1991 წელს. სომხეთის მთავრობა 2019 წლისათვის მის სრულ რეკონსტრუქციას გეგმავდა. ↑ Waiting rooms and cafes to be constructed at stations of Tatev aerial tramway
არტავაზდი

არტავაზდი (სომხ. Արտավազդ լեռ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში, სოფელ არზაკანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2452 მეტრია და წარმოადგენს ტეღენიაცის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ტეღენიაცის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան