laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სალიქოკოს სამაროვანი

სალიქოკოს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახმატის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე, მდინარე გუდანისჭალის მარცხენა ტყიან ფერდობზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 1973 წელს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ჩაატარა მცირე გათხრები. აღმოჩნდა ერთი ქრისტიანული ქვისსამარხი, რომელშიც ჩონჩხი და ინვენტარი არ დადასტურდა. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 356.
ჩირდილის ღვთისმშობლის ჯვარი

ჩირდილის ღვთისმშობლის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირდილის განაპირას, ტყიან ფერდობზე. ხატის კომპლექსში შედის საქვაბე, ბეღელი, კვრივი და საზარე. საქვაბე სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. კარის გვერდით თახჩაა. ორფერდა სახურავი ჩაქცეულია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლის კიდეებში ოთხკუთხა საკვამლე ხვრელებია. სამხრეთ კედლის მთელ სიგრძეზე ხის გრძელი სკამია. ბეღელი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია სიპი ქვის მშრალი წყობით და გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. შიგნით სამხრეთ ნაწილი უკავია საკოდეს. იგი ორადაა გაყოფილი და განკუთვნილი იყო მარცვლეულისა და ხორბლის შესანახად. სათავსის შუაში საცეცხლურია, რომლის ზემოთაც რკინის ჯაჭვი კიდია. დასავლეთ კედელზე მიდგმულია ხის გრძელი სკამი და მოჩუქურთმებული ტაბლა. გარედან შესასვლელის წინ მოსწორებული ადგილია, რომელსაც ბეღლის კარს უწოდებენ. კვრივი ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი, სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, მიდგმულია დარბაზის ჩრდილო-დასავლეთ კედელზე. საზარე სვეტის მსგავსი ოთხკუთხა ნაგებობაა. დგას დარბაზის დასავლეთით. ნაშენია სიპი ქვის მშრალი წყობით. საზარის დასავლეთით, მთის ფერდობზე კიდევ ერთი მსგავსი ნაგებობაა, რომელსაც თავზე ოთხკუთხა ფორმის გრძელი ქვა (წოწოლა) ადევს. ამ ნაგებობის ქვევით ეგრეთ წოდებული დობილთ კოშკია. იქვე ახლოს ჯვრის ტყეა, რომელსაც სოფლის სასაფლაო აკრავს. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342.
ჯიმითის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჯიმითის წმიმდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით, აგურით და კირის ხსნარით. შიგნით და გარედან შელესილ-შეთეთრებულია. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია და შიგნიდან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული. აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდია, თაღოვანი სარკმლით და მის ორივე მხარეს მდებარე თითო ოთკუთხა ნიშით. საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნულია კანკელით, რომელიც აფსიდიდან დაახლოებით 1 მეტრით წინწამოწეულია. კამარა სხმულია ცილინდრული ფორმისა. დასავლეთ კუთხეებში პილასტრებია, ჩრდილოეთ კედელში, აფსიდის მხართან ახლოს პატარა ოთხკუთხა ნიშა. სამხრეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია: ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. იგი საკმაოდ მცირე ზომისაა და იმდენად მაღლაა „ატანილი“, რომ მისი ღიობის ნაწილი კამარის წვერის ზემოთაა ასული. ეკლესიას გრძივი ფასადები ორ-ორი საფეხურით შეღრმავებული თაღოვანი არითაა დანაწევრებული. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვემოთ, აგურით გამოყვანილი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია დაბალი, აგურის ოთხწახნაგა სამრეკელო პირამიდული სახურავით. 1990-იანი წლების ბოლოს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული რემონტის დროს, ეკლესია გარედან ცემენტით შელესეს და კრამიტით გადახურეს. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 257.
იგორ ნარმანია

იგორ ნარმანია (დ. 25 მარტი, 1947, სოფ. ილორი, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი — გ. 4 იანვარი, 2010, სენაკი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო) და პოლიტიკური მოღვაწე. სსრ კავშირის სპორტის ოსტატი (1974). საქართველოს და საბჭოთა კავშირის მრავალგზის ჩემპიონი ძიუდოში. საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი (1990–1991). დაიბადა 1947 წლის 25 მარტს ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ილორში. დაამთავრა სენაკის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმი. 1970 წლიდან იყო აღნიშნული ტექნიკუმის მასწავლებელი, საქართველოს რესპუბლიკური სპორტული დაოსტატების სკოლის სენაკის ბაზის მწვრთნელი ძიუდოში, სენაკის საბავშვო სპეციალური სასპორტო სკოლის მწვრთნელი. უმაღლესი განათლება მიიღო დნეპროპეტროვსკში, შემდეგ — სოხუმის სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტში. მოღვაწეობდა თბილისის სპორტული დაოსტატების სკოლაში. 1987 წლის 31 იანვარს ხობის რაიონის სოფლებში საგვიჩიოსა და ჭალადიდში (ახლანდ. საბაჟო) მომხდარი წყალდიდობის დროს გადაარჩინა ათობით ადამიანი. 1989 წლიდან ჩაბმული იყო ეროვნულ მოძრაობაში. იყო სენაკში პოლიტიკური მოძრაობა „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოს“ თავმჯდომარე. იყო პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას რწმუნებული დასავლეთ საქართველოში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). მონაწილეობდა აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს კონფლიქტებში. 1991 წლის დეკემბრიდან იდევნებოდა. მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე იყო აღძრული. „მხედრიონმა“ არაერთხელ დაარბია და გაძარცვა მისი ოჯახი. ჰყავს 2 შვილი და შვილიშვილი, იგორ ნარმანია, პარტია „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ახალგაზრდულ საქმეთა მდივანი და ამავე პარტიის პოლიტიკური საბჭოს წევრი. იგორ ნარმანია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი იგორ ნარმანია — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბილიოთეკა სენაკში იგორ ნარმანიას სახელობის ტურნირი გაიმართა იგორ ნარმანიას ხსოვნისადმი მიძღვნილი ტრადიციული ტურნირი სენაკში ↑ 1.0 1.1 ბესიკ ნარმანიას დეკლარაცია. declaration.gov.ge (27 აპრილი, 2009). ციტირების თარიღი: 26 აგვისტო, 2020.[მკვდარი ბმული] ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 „საქართველოს რესპუბლიკა“ : გაზ., 2010, № 4 (6370), გვ. 11. ↑ https://www.ghn.ge/news/294272-natsionaluri-modzraobis-akhalgazrdul-qrilobaze-levan-khabeishvilma-akhalgazrduli-organizatsiis-mdivani-tsaradgina ↑ https://www.timer.ge/erthiani-nacionaluri-modzraobis-politikur-sabchos-daemata-20-tsevri
ჩირდილისხევის ნამოსახლარი

ჩირდილისხევის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის მდინარე გუდანისჭალის მარჯვენა შენაკადების, ჩირდილისხევისა და ოხერხევის წყალგამყოფ ქედზე, სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნამოსახლარზე შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის ნაშთი და ბუჩქნარით დაფარული მოზრდილი ნასახლარი ორმო. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342.
ხახმატის საცხოვრებელი სახლი

ხახმატის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახმატის ცენტრალურ ნაწილში. ეკუთვნის ხირჩილა ალუდაურს. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. შენობა სამსართულიანია, ტერასულბანიანი. ნაშენია ნატეხი ქვით, წყობა მშრალია. სახლის პირველ სართულს დასავლეთიდან მინაშენი აქვს. ამ სართულზე შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ხის სვეტებიანი დერეფნიდან. დერეფნის ჩრდილოეთ კედლეში გაჭრილი კარი დახურულ კორიდორში გადის, ხოლო დასავლეთ კედელში გაჭრილია მინაშენში გასასვლელი. ეზოში იარათი და საკვები ინახება. ეზოს დასავლეთ კედელში გაჭრილი გასასვლელიც მინაშენში გადის, ჩრდილოეთ კედელში მთავარი ოთახის კარია. ოთახი წნული ტიხრით ორადაა გაყოფილი. აღმოსავლეთით საქონლის სადგომია, დასავლეთით - ადამიანისა. ჩრდილოეთ ნაწილში საცხვრეა. მინაშენი ორი იზოლირებული სათავსისგან შედგება: სამხრეთისა ცხენებისა და ხარების სადგომია, ჩრდილოეთ სათავსი - რძისა და რძის პროდუქტების შესანახი. დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია. მეორე სართულს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. პირველი სართულის ბანიდან. ჭერხო კაპიტალური კედლით ორადაა გაყოფილი. მის აღმოსავლეთ ნაწილში წინათ მამაკაცთა საცხვორებელი იყო. ამ ნაწილში ჭირნახულსაც იანახავდნენ. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში კერაა. აღმოსავლეთ კედელში, კერასთან ახლოს - კვამლის გასასვლელი სარკმელი. მეორე სართულის ბანის ჩრდილოეთ ნაწილზე დაშენებულია ძნის, თივის, ჩალისა და სამეურნეო იარაღის შესანახი ფარდული. სამხრეთით ფარდული გახსნილია და მის წინ კალოა. სახლის სართულები ერთმანეთს საძრომითა და გადასატანი ხის კიბით უკავშირდება. სართულშუა გადახურვა და ბრტყელი მიწურბანიანი სახირავი ქვის მასიურ ბურჯზე და ხის სვეტებზეა დაყრდნობილი. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 356.
ჭერემის მამა დავითის ეკლესია

ჭერემის მამა დავითის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემის დასავლეთით, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება VI-VII საუკუნეებს. ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, სამმხრივი გარშემოსასვლელით. მისი ჩრდილო და სამხრეთ ფრთები დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენენ, ხოლო დასავლეთისა – გვერდითი ეკლესიების დამაკავშირებელ დერეფანს. ჩრდილოეთი ფრთის აღმოსავლეთ ბოლოში მოწყობილია უაფსიდო, გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომელიც მხოლოდ მთავარ ეკლესიას უკავშირდებოდა. შენობა ნაგებია ნაწილობრივ დამუშავებული, ოდნავ წაგრძელებული ქვიშაქვის კვადრების თარაზული წყობით – მცირე დუღაბზე. ძლიერაა დაზიანებული: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გვერდითი ეკლესიები და მათი დამაკავშირებელი დასავლეთ დერეფანი. მთავარი ეკლესიიდან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აფსიდია შემორჩენილი: სამხრეთ და დასავლეთ ჩრდილოეთ კედლები კი 2,5–3 მეტრ სიმაღლეზეღა დგანან. შუა ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი მოხაზულობის აფსიდით, რომელშიც პარალელურწირთხლებიანი, ნალისებრი თაღით გადახურული მაღალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის თაღი, ისევე როგორც წირთხლები შირიმითაა გამოყვანილი. აფსიდის კედელს ჩამოსაჯდომი საფეხური გასდევს. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის თაღი და წყობის უმეტესი ნაწილი შირიმის ნათალი ქვისაა. კონქის თაღი ნალისებრი მოხაზულობისაა. იგი დაყრდნობილია შირიმისავე იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს შეადგენს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე. თაღს ზემოთ აყვანილია მაღალი შვეული კედელი ეგრეთ წოდებული ,,შუბლი“, რომლის უკან, კონქის თავზე, მოწყობილი ყოფილა სამალავი. მთავარ ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. სამხრეთი კარი შიგნიდან შირიმის ნათალი ქვით ნაწყობი ნალისებრი თაღითაა დასრულებული, გარედან კი თარაზულად ყოფილა გადახურული (ზღუდარი და წყობა მის ზემოთ ჩამოშლილია). დასავლეთიდან კარს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც ჩრდილო–აღმოსავლეთ სათავსში გადის. იგი ეკლესიის ძირითად კორპუსს წყობით უკავშრდება, სათავსიდან აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. მათგან აღმოსავლეთ კედელზე განიერი ნიშის ნაშთია, რომელიც, როგორც ჩანს, აფსიდის ფუნქციას ასრულებდა; სათავსის სამხრეთ კედელში მოწყობილია მაღალი, ღრმა ნიშა. ჩრდილოეთ ეკლესიიდან საძირკველიღაა შემორჩენილი. სამხრეთ ეკლესიის აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით (შემორჩენილია 1,5– 1,8 მეტრ სიმაღლეზე), რომლის ღერძზე სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელში, როგორც შემორჩენილი წყვილი კვადრატი ბურჯის მიხედვით ჩანს, მოწყობილი იყო სამმალიანი შესასვლელი. გვერდითი ეკლესიების დამაკავშირებელ დერეფანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, რომელიც შენობის ღერძიდან სამხრეთითაა გადაადგილებული. ეკლესიას დაკბილული ლავგარდანი ჰქონია (შემორჩენილია ფრაგმენტები). დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 235–236.
ჩირდილის წმინდა გიორგის ჯვარი

ჩირდილის წმინდა გიორგის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირდილის ქვემოთ, წიფლის ტყეში. ხატის კომპლექსში შედის დარბაზი, საკოდე, საზარე და საქვაბე. დარბაზი რიყის ქვით მშრალად ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომელიც სამი მხრიდან სანახევროდ მიწაშია ჩადგმული. სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. შესასვლელის წინ ტერიტორია მოტკეპნილია და ყორითაა შემოვლებული. კარის გვერდით, კედელზე, მიდგმულია ფიქლის მოგრძო სკამი. დარბაზის შუაში კერაა მოწყობილი, რომლის ზემოთ რკინის ჯაჭვი კიდია. დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილო კედლების გაყოლებაზე ხის სკამებია, კედლებში თახჩებია დატანებული. დარბაზის აღმოსავლეთ ნაწილი საკოდეა. დარბაზი გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილოეთითაა. ესაა ფიქლით მშრალად ნაშენი კოშკისებრი მასიური ნაგებობა. მისი ზედა ნაწილი ფანჩატურია, მასში ზარი კიდია. საზარის მახლობლად კიდევ რამდენიმე კოშკისებრი ნაგებობა დგას. საქვაბე რიყის ქვითაა ნაგები - მშრალად, გეგმით ოთხკუთხაა. დარბაზის მსგავსად ისიც სამი მხრიდან სანახევროდ მიწაშია ჩადგმული და გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. აქვეა გაჭრილი პატარა სარკმელი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხის მეორე მხარეს ასეთივე პატარა სარკმელია. საქვაბის შუაში, ორ ბოძს შუა, ცეცხლის დასანთები კერაამ მის ზემოთ საკვამლეა მოწყობილი. კედლებში დატანებულია თახჩები. სამხრეთ კედელთან ხისა და მიწაყრილისგან გაკეთებული მაღალი საწოლი დგას. დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქვებით შემოზღუდული ნაგებობის ნაშალია. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342.
ჩალაუბნის ეკლესია

ჩალაუბნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბნის ჩრდილო-დასავლეთით 3,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის მსხვილი ქვითა და ნატეხი ქვით. კონსტრ. ადგილებში გამოყენებულია კვადრატული აგური. ინტერიერი კირით არის შელესილ-შეთეთრებული. დაზიანებულია სანახევროდაა ჩამოქცეული კამარა, ჩამოშლილია კრამიტის საბურავი და კედლების საპირე ქვების დიდი ნაწილი, ჩამონგრეულია ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია. კარის ზემოთ ერთი ბრტყლად გადახურული პატარა სარკმელია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში, ერთი შეისრული სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა ნიშაა. აფსიდი გადახურულია არაწესიერი ფორმისს სხმული კონქით. კამარის შემორჩენილი ნაწილიც სხმულია, ტლანქი. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 219.
კენჭანის ეკლესია

კენჭანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირიკის დასავლეთით, 400 მეტრზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,1 x 5,4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია, ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიში. ეკლესიას სამხრეთით მინაშენი ჰქონია (იკითხება მხოლოდ გეგმა). მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342.
ქოდალოს წმინდა გიორგის ეკლესია

ქოდალოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლის გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოდალოს აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. შემაღლებულ ადგილებზე. ნაგებობა ქრონოლოგიურად განსხვავებულ სამს სამშენებლო ფენას შეიცავს. შენობის ნაწილთაგან ყველაზე ძველია საკურთხევლის შვერილისა და სამხრეთ კედლის ქვედა ნაწილები, რომელიც მოზრდილი ზომის რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებითაა ნაწყობი და სავარაუდოდ IX-X საუკუნეებს შეიძლება მივაკუთვნოთ. მომდევნო ფენა, რომელიც გვიანდელ შუა საუკუნეებში ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების დროინდელია. რიყის წვრილი ქვისა და თავდაპირველი ფენისგან წყობის ხასიათით მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ამ დროისაა დასავლეთი და ჩრდილოეთ კედლების ქვედა ნახევარი; კედლების ზედა ნაწილები და გადახურვა აგურისაა და XIX საუკუნეს მიეკუთვნება. ინტერიერი შელესილი ყოფილა (ნალესობა შემორჩენილია დასავლეთ კედლებზე). ეკლესია დარბაზულია (10,2X6,62 მეტრზე), აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით, რომლის გარეთა კედელი აფსიდის შიდა მოხაზულობას იმეორებს. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული და ორივე მხრიდან კედლის შეღრმავებულ არეშია ჩასმული (გარეთაა შეღრმავება სწორკუთხა, შიდა-თაღოვანი). აფსიდში აგურით ნაწყობი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშაა. სამხრეთით ნიშა თაღოვანია, ჩრდილოეთით-სწორკუთხა. საკურთხევლის შუაში გეგმით კვადრატული ტრაპეზი დგას. საკურთხევლის ბაქანი, რომელიც მთლიანად აგურითაა მოგებული, დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურთა შემაღლებული და ცენტრში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. აფსიდი გადახურულია კონქით. იგი მთლიანად აგურისაა. კონქის თაღი ქვის მასიურ, თაროსებრ კრონშტაინებს ეყრდნობა. დარბაზის გრძივი კედლები ორ-ორი თაღითაა დანაწევრებული. თაღებს აღმოსავლეთ წყვილში თითო თაღოვანი სარკმელია. ერთი თაღოვანი სარკმელი დასავლეთითაცაა. დარბაზი გადახურულია აგურით ნაწყობი კამარით. იგი ეყრდნობა ორ საბჯენ თაღს, თაღები-კრონშტაინებს, რომლებიც, ისევ როგორც კონქის თაღის კრონტაინები. საფლავის ქვებისგანაა გამოთლილი (ქვებზე შემორჩენილია ეფიტაპიების ნაშთი). კამარა და საბჯენი თაღები ტლანქადაა აწყობილი და მშვილდისებრი ფორმა აქვს. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხელის სარკმელს ქვის ფილა ხურავს. სამხრეთ ფასადზე, ერთ დონეზე, მიწიდან დაახლოებით 1,3 მეტრ სიმაღლეზე სამი პატარა თაღოვანი ნიშაა. ორი მათგანი კარის მარჯვნივაა, ერთი-მარცხნივ. კარი კედლის მცირედ შეღრმავებულ არეშია მოქცეული, რომელსაც აგურის ხერხულა წყობით გამოყვანილი სამსაფეხურიანი ფრიზი აგვირგვინებს. დასავლეთ ფასადზე თაღოვანი სარკმელი კედლის ირიბად შეჭრილ შეღრმავებაში ზის და ფიცრული , ბრტყელი გადახურვა აქვს. ფრონტონის არეში აგურის წყობის შეღრმავებით მარტივი ჯვარია გამოსახული. დასავლეთ კედელზე აგურის პატარა სამრეკლოა დადგმული. იგი გეგმით კვადრატულია. კვადრატის თვითოეულ კუთხეში თითო სწორკუთხა ბურჯია, რომლებსაც ნახევარწრიული თაღები ეყრდნობა. სამრეკლოს აგურისავე პირამიდული სახურავი აქვს. ეკლესიას აგურის საფეხუროვანი ლავგარდანი ჰქონია. XX საუკუნის 90-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია აღადგინა, რის შედეგადაც მას მთლიანად დაუკარგეს თავდაპირველი სახე - მოანგრიეს სამრეკლო. ეკლესიის კედლების გარედა მიაშენეს აგურის სქელი ფენა, რის შედეგადაც ეს შენობა უჩვეულო უსახური იერი მიიღო. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 206-207.
ჩირიკის ეკლესია

ჩირიკის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩოხელნის ჩრდილოეთით, საქართველოს სამხრეთით, გზის პირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. მოგვიანებით, ეკლესიის აღდგენის დროს, გრძივი კედლები აუმაღლებიათ, რის შედეგადაც მნიშვნელოვნად შემცირდა სახურავის კალთების დახრილობა. 1982 წელს, განაახლეს ფიქლის სახურავი. ეკლესია დარბაზულია (6,4 x 5,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, თითო სწორკუთხა სარკმელი - აღმოსავლეთით და დასავლეთით, რომლებსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვთ. ინტერიერი განივი კედლით ორ ტოლ ნაწილადაა გაყოფილი. კედელში გაჭრილია ორი თაღოვანი კარი. აღმოსავლეთით, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრალურ ნაწილში, კუბური ტრაპეზი დგას. განივ ფასადებზე შემორჩენილია თავდაპირველი, თაროსებრი ლავგარდნის მცირე ნაწილი. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342.
ჩუბინიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩუბინიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩუბინიანთკარის სამხრეთ-დასავლეთით, 100 მეტრზე, ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,3 x 3 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია, რომლის სამხრეთით მცირე ზომის ორი ნიშია. კედლები შიგნით და გარედან შელესილია. კიკაჩეიშვილი პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 342-343.
ციხიანის ეკლესია

ციხიანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხიანის განაპირას, აღმოსავლეთით. განეკუთვნება XVI-[[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,7 × 3,7 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი მოზრდილი ქვითაა გადახურული. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია შეისრული სარკმელი, რომლის წინ მართკუთხა ქვის ტრაპეზი დგას. საკურთხევლის ჩრდილო კედელში სწორკუთხა ნიშია. ასეთივე ნიში სამხრეთ კედელშიცაა, მასში სათოფურია მოწყობილი. თითო სათოფურია დასავლეთ და ჩრდილო კედლებშიც. კედლებზე, შიგნით და გარეთ, შემორჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები. ფასადები სადაა, მხოლოდ აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, მცირე ზომის ჯვარია ჩაკვეთილი. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 343.
ციხისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

ციხისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისუბნიდან სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კილომეტრზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (8,4 x 5,2 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. გარეთა კუთხეებისა და კონსტრუქციული ნაწილების წყობაში გამოყენებულია შირიმისა და ქვიშაქვის დამუშავებული ქვები. ძლიერ დაზიანებულია. ჩამონგრეულია კამაროვანი გადახურვა და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით თაღოვანია, გარედან არქიტრავით (ჩამოვარდნილია) ყოფილა გადახურული. ქვაზე ლილვით შემოფარგლული თანაბარი სიდიდის ორი წრეა, რომლებშიც დაბალი რელიეფით თითო ტოლმკლავა ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის კონქს ნახევარწრიული ფორმის თაღი აქვს. დარბაზის გრძივ კედლებზე სხვადასხვა სიგანის ორ-ორი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობოდა. კედლების დაზიანების გამო სარკმლების კვალი აღარ ჩანს. გარედან ეკლესიის შემორჩენილი კედლები სადაა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 344-345.
თხილობისჭალის სამაროვანი

თხილობისჭალის სამაროვანი — არქეოლოგიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის მდინარე არაგვის შენაკადის, მდინარე ზემო ჯახის მარჯვენა ნაპირზე, თხილობისჭალაში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. 1971 წელს, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) ქვისსამარხების შემთხვევით აღმოჩენასთან დაკავშირებით ჩაატარა საცდელი გათხრები. სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა. ჯორბენაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 345.
ჯიმითის მესამე ეკლესია

ჯიმითის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითის ნასოფლარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,2 x 4,1 მ). ნატეხია რიყისა და ნატეხი ქვით. ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 2,6 მეტრია. ინტერიერი 0,5 მეტრ სიმაღლეზე მიწითაა ამოსვსებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუაშია. კარი გარედან თარაზულადაა გადახურული. შიგნით თაღოვანია. აფსიდი ნალისებრი ფორმისაა, იგი შუაში განგრეულია და სარკმლის კვალი არ ჩანს. აფსიდის გვერდებში თითო მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 223.
ზედუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზედუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბნის ღვინიანთ უბანში. შემორჩენილია მხოლოდ ქვის გროვა. ეკლესიის ადგილზე პატარა ნიშაა აგებული. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 221.
ციხისძირის პირველი კოშკი

ციხისძირის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისძირის ქვემო უბანში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ცილინდრულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მისი ოთხი სართული (სიმაღლე 10 მეტრი). პირველი სართული ყრუკედლებიანი სარდაფია. კოშკში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მეორე სართულზე, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარს ისრული თაღი აქვს, წირთხლებში - საურდულე ხვრელები. ამავე მხარესაა თაღოვანი სარკმელი. კედელში თახჩები და სათოფურებია. კარის პირდაპირ ბუხარია. სართული გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. სამხრეთით, კედლის სისქეში, მოწყობილია მესამე სართულზე ასასვლელი კიბე. ამ სართულზე რამდენიმე თახჩაა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სარკმელია. დასავლეთით ბუხრის კვალი ჩანს. მესამე და მეოთხე სართულების გადახურვა ხის ყოფილა. მეოთხე სართულის მთელ პერიმეტრზე, სხვადასხვა დონეზე, განლაგებულია ორმაგი სათოფურები. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 345-345.
ციხისძირის მეორე კოშკი

ციხისძირის მეორე კოშკი, განძის წმინდა გიორგი - არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისძირის ზემო უბანში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით კვადრატულია (5,9 x 5,9 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია 6 მეტრ სიმაღლეზე. ზედა ნაწილში სათოფურებია. კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე დანგრეულია. მოგვიანებით იგი ამოუშენებიათ და კარი მოუწყვიათ. პირველი სართულის ჩრდილო კედელში თახჩაა. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 346.
ციხისძირის სამაროვანი

ციხისძირის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისძირის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ადგილ ცივწყაროზე. თარიღდება Vl საუკუნით. 1984 წელს, ძეგლის დაზვერა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის რაზმმა (ხელმძღვანელი ზ. კალანდაძე). სამარხეული ინვენტარი მხოლოდ ერთ სამარხში აღმოჩნდა. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. კალანდაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 346.