laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კირანცის მონასტერი

კირანცის მონასტერი (სომხ. Կիրանց Վանք) — სამონასტრო კომპლექსი სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ კირანციდან სამხრეთ-დასავლეთით 12 კმ-ში. დაარსებულია XIII საუკუნეში. შემადგენელი ნაწილებია 3 ეკლესია, რამდენიმე პორტიკი, სატრაპეზო, სენაკები და დამხმარე შენობები. მონასტერს გარს ერტყა აწ უკვე ნანგრევებად ქცეული დამცავი კედელი, რომლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილშიც მოთავსებულია თაღოვანი კარიბჭე. ნაგებობების უმეტესობა ნაშენებია აგურითა (რაც იშვიათობაა სომხეთში) და სუფთად თლილი ქვით. მონასტრის მთავარი ეკლესია თარიღდება XIII საუკუნით. იგი წარმოადგენს მართკუთხა ფორმის გუმბათოვან დარბაზს. საკურთხევლის ორივე მხარეს არის ორ-ორი პილონი და თითო გვერდითი კაპელა. ეკლესიას თავზე ადგას რვაკუთხა გუმბათი, რომლის ყელიც გაფორმებულია ექვსქიმიანი ვარსკვლავისა და რომბის ფორმის მოჭიქული ფილებით. ეკლესიის ორი შესასვლელით მომლოცველი შედის კარიბჭის მინაშენში. ორი ცალნავიანი ტაძარი აქვს მთავარ ეკლესიას მიშენებული ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. სატრაპეზო, რომელიც აგებულია დაუმუშავებული ქვიშაქვითა და რიყის ქვით, მთავარი ეკლესიისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს. იგი წარმოადგენს სამ თაღზე აგებულ კამაროვან დარბაზს. კირანცის მონასტრის სატრაპეზო თანამედროვე სომხეთის ტერიტორიაზე არსებული შუა საუკუნეების არასასულიერო ხუროთმოძღვრების ძეგლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია. მთავარი ტაძარი და სატრაპეზო შიგნიდან ფრესკებით ყოფილა დაფარული. ამაღლების სცენა გუმბათქვეშ, ძველი აღთქმის სცენები გუმბათის ქვედა ნაწილში, ოთხი მახარებელი კი აფრებზეა გამოსახული. ფრესკების ფრაგმენტებზე შემონახულია ქართული და ბერძნული წარწერები. ეს ცხადყოფს, რომ მონასტერი ქალკედონურ-მართლმადიდებლური იყო. ეკლესიის შიდა და გარე დეკორაციები აერთიანებს ქართულ და სომხურ ხუროთმოძღვრულ ტრადიციებს. ბერების სადგომებისა და დამხმარე სტრუქტურების ნაშთების გარდა, კომპლექსის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ძველი სასაფლაოც. ნამონასტრალს დღესდღეობით ეს სახელი იმ სოფლის გამო ეწოდება, რომელთანაც იგი მდებარეობს. მახარებლის ფრესკა სატრაპეზო Kirants Monastery, Kirants, Armenia | World Building Directory | Buildings Armeniapedia.org: Kirants Monastery ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კირანცის მონასტერი
ბრჩკოს ოლქი

ბრჩკოს ოლქი — დე-ფაქტო ოლქი საერთაშორისო მმართველობის ქვეშ. მდებარეობს ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, ქალაქ ბრჩკოს გარშემო. ოლქის ფართობია 493 კმ². 2013 წლის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 93 028 კაცი. საიდანაც დაახლ. 40 % სერბები, 39 % — ბოსნიელები და 20 % — ხორვატები არიან. იურიდიულად ოლქი შედის, როგორც სერბთა რესპუბლიკის ისე ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის შემადგენლობაში, თუმცა ეს უკანასკნელი მას ვერ აკონტროლებს. ↑ Popis stanovništva, domaćinstava istanova u Bosni iHercegovini 2013 – PRELIMINARNI REZULTATI. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-13. ციტირების თარიღი: 2015-10-14.
სამსონივანქი

სამსონივანქი (სომხ. Սամսոնի Վանք) — XII - XIII საუკუნეების მონასტერი ენოქავანის მახლობლად, ტავუშის პროვინციაში, სომხეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. ეს არის პატარა სამონასტრო კომპლექსი რომელიც ტყით გარემოცულ სივრცეში, დეღძნუტიდან დაახლოებით 6 კმ.-ში მდებარეობს. მისგან არც ისე შორსაა ბერდაკარის ციხე. კომპლექსი შედგება პატარა XII-XIII საუკუნის გუმბათოვანი ტაძრისა და მეორე ასევე მცირე ზომის ეკლესიისგან. კომპლექსი ქვისგანაა ნაგები და დროთა განმავლობაში ეროზიას განიცდის. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, ერევანი: Matit Graphic Design Studio ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სამსონივანქი Armeniapedia.org: Samsoni Vank
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: პლეი-ოფი

მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: პლეი-ოფი — მუნდიალი 2006-ის დასკვნითი ნაწილი. მთავარი სტატია: მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ფინალი.
ლალვარი

ლალვარი (სომხ. Լալվար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, სოფელ კაჭაჭკუტიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში, საქართველოს საზღვრის სიახლოვეს. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2544 მეტრია და წარმოადგენს ლოქის ქედის უმაღლეს მწვერვალს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ლოქის ქედი ↑ Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու բառարան // Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ // Երևան 2007 թ.
კოთავანქი

კოთავანქი (სომხ. Կոթավանք) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ ნერქინ-გეტაშენში, სევანის ტბის სამხრეთით, გეღარქუნიქის პროვინციაში. კოთავანქი აშენებიდან მალევე, X საუკუნეში დაანგრიეს დამპყრობლებმა, შემდეგ კი მიწისძვრამ. Armenian Architectural Studies დაარქივებული 2009-09-08 საიტზე Wayback Machine. ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 79. ISBN 99941-0-121-8.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კოთავანქი
ქრისტაფორივანქი

ქრისტაფორივანქი (სომხ. Քրիստափորի վանք) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ დაშტადემში, არაგაწოტნის პროვინციაში. მონასტრის გვერდით დგას XIII საუკუნის კოშკი, რომელსაც არ აქვს შესასვლელი. მონასტერში არის რამდენიმე უძველესი ხაჩქარი. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, ერევანი: Matit Graphic Design Studio Armeniapedia:Kristapori Vank Church[მკვდარი ბმული] ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 50. ISBN 99941-0-121-8.  ↑ Holding, Deirdre (2014). Armenia: with Nagorno Karabagh (Bradt Travel Guides), 4th, Guilford, Conn.: Globe Pequot Press, გვ. 176. ISBN 978-1-84162-555-3.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ქრისტაფორივანქი
მეც-იშხანასარი

მეც-იშხანასარი, ბოიიუქ-იშიგლი (სომხ. Մեծ Իշխանասար; აზერ. Böyük İşıqlı) — მთა სომხეთსა და აზერბაიჯანში. მდებარეობს სომხეთის სიუნიქის პროვინციასა და აზერბაიჯანის ლაჩინის რაიონში, სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვართან. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3550 მეტრია და წარმოადგენს ყარაბაღის მთიანეთის ერთ-ერთ უმაღლეს მწვერვალს. ვულკანის კრატერის მწვერვალზე მდებარეობს მაღალმთიანი სევის ტბა. სევის ტბის ხედი მეც-იშხანასარიდან სომხეთის მთები აზერბაიჯანის მთები სომხეთის ქედები აზერბაიჯანის ქედები ყარაბაღის მთიანეთი გარაგელის ნაკრძალი მეც-იშხანასარი armgeo.am-ზე Orography And Vertical Mountain Zoning azerbaijan.az-ზე დაარქივებული 2016-03-24 საიტზე Wayback Machine. გარაგელის ნაკრძალი azerbaijans.com-ზე
ერევნის პეტრე-პავლეს ეკლესია

ერევნის პეტრე-პავლეს ეკლესია (სომხ. Սուրբ Պողոս-Պետրոս Եկեղեցի) — სომხური ეკლესიის ტაძარი ერევანში აშენებული V - VI საუკუნეებში. ტაძარი 1931 წელს დაანგრიეს იმჟამინდელი აბოვიანის ქუჩაზე კინოთეატრ "მოსკოვისთვის" ადგილის გასათავისუფლებლად. სომეხი ისტორიკოსის ქარო ღაფადარიანის მიხედვით, პეტრეს-პავლეს ტაძარი უდიდესი იყო ძველ ერევანში. სინამდვილეში, როდესაც ახლად არჩეულმა კათალიკოსმა აბრაჰამ I-მა დვინში საეკლესიო კრება მოიწვია, მან ერევნიდან ორი მღვდელმთავარი მიიპატიჟა. ამან შეიძლება გვაფიქრებინოს, რომ იმჟამად ერევანში სულ მცირე ორი დიდი ეკლესია მაინც უნდა ყოფილიყო. XVII საუკუნის მოგზაურმა ჟან შარდენმა ერევანში მოგზაურობის შემდეგ აღნიშნა, რომ ერევანში არაერთი ეკლესი იყო. თუმცა პეტრე-პავლეს ეკლესიას ის არ მოიხსენიებს. 1679 წელს სომხეთში მომხდარმა დამანგრეველმა მიწისძვრამ ეკლესიის გარკვეული ნაწილიც შეიწირა. თუმცა დანგრეული ნაწილი მალევე აღადგინეს. ამის შემდეგ 1931 წლამდე ამ ტაძრის შესახებ დადასტურებული ფაქტები არ მოიძიება. 1931 წელს საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში ეკლესია დაანგრიეს და მისი კედლებით, რამდენიმე ხაჩქარითდა ეკლესიის სხვა ნაწილებით კინოთეატრი "მოსკოვი" ააშენეს. წინხედი სადაც კარგად ჩანს ეკლესიის სამრეკლო საკურთხეველი Karo Ghafadaryan, Երևանի միջնադարյան հուշարձանները, վիմական արձանագրությունները (Monuments and lapidary inscriptions of Medieval Yerevan), 1975, Yerevan Yervand Shahaziz, Հին Երեվանը (Old Yerevan), Mughni Publishing, 2003, Yerevan ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერევნის პეტრე-პავლეს ეკლესია ↑ St. Peter and Paul Church დაარქივებული 2011-09-04 საიტზე Wayback Machine. in Armenian Holy Apostolic Church, Araratian Patriarchal Diocese
მიაპორი

მიაპორი (სომხ. Միափոր) — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქისა და ტავუშის პროვინციების საზღვარზე, სოფელ მარტუნიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2993 მეტრია და წარმოადგენს მიაპორის ქედის უმაღლეს მწვერვალს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები მიაპორის ქედი მიაპორი armgeo.am-ზე ↑ Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու բառարան // Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ // Երևան 2007 թ.
ურცი (მთა)

ურცი (სომხ. Ուրծ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში, სოფელ ლანჯარის სამხრეთ-დასავლეთით 5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2446 მეტრია და წარმოადგენს ურცის ქედის უმაღლეს მწვერვალს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ურცის ქედი ურცის მთა დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. ↑ Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու բառարան // Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ // Երևան 2007 թ.
ლმბატავანქი

ლმბატავანქი (სომხ. Լմբատավանք) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ართიკში, შირაკის პროვინციაში. ტაძარი სტეფანე პირველმოწამის სახელობისაა. მასში ვხვდებით რამდენიმე ფრესკას. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ლმბატავანქი“ ვიკისაწყობში. Armenian Architectural Studies დაარქივებული 2009-09-08 საიტზე Wayback Machine. Armeniapedia: Lmbatavank Program about Lmbatavank Monastery by Vem Radio ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 123. ISBN 99941-0-121-8.
ბესლეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბესლეთი შეიძლება აღნიშნავდეს: ბესლეთი — მდინარე აფხაზეთში ბესლეთი — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
ნეღუცივანქი

ნეღუცივანქი (სომხ. Նեղուցի վանք) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ არზაკანში, კოტაიქის პროვინციაში. ნეღუცივანქი სოფლის ცენტრიდან 2 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს მთაზე და გადაჰყურებს ხეობას. ამავე სოფელშია XIII საუკუნის კიდევ ორი ტაძარი. Armeniapedia: Arzakan Village FindArmenia.com: Neghuts S. Astvatsatsin Monastery დაარქივებული 2012-06-09 საიტზე Wayback Machine. ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 94. ISBN 99941-0-121-8.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ნეღუცივანქი
ბესლეთი

ბესლეთი, ბასლა — კარსტული მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 15 კმ, აუზის ფართობი 81,5 კმ². სათავეს იღებს ოდიშისა და ურავის კარსტული წყაროებიდან. ერთვის შავ ზღვას ქალაქ სოხუმის ფარგლებში. 4 კმ-იანი მიწისქვეშა კარსტული გვირაბით დაკავშირებულია მდინარე კელასურთან. საზრდოობს უმთავრესად წვიმის წყლით. იცის წყალმოვარდნა შემოდგომასა და ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 3,53 მ³/წმ. მდინარეზე გადებულია ბესლეთის ხიდი, მარცხენა ნაპირზეა ბაგრატის ციხე. ჰესი. ↑ საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2009. — გვ. 34. ↑ გიგინეიშვილი გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 415.
პემზაშენის ეკლესია

პემზაშენის ეკლესია (სომხ. Պեմզաշեն Եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ პემზაშენში, შირაკის პროვინციაში. მონასტერი მთავარი მაგისტრალთან ახლოს მდებარეობს. ტაძრის ადგილას V საუკუნეში აშენებული ბაზილიკა იდგა. ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 122-123. ISBN 99941-0-121-8.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პემზაშენის ეკლესია
აგიორგანი

აგიორგანი (სომხ. Ագյորգան) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, სოფელ არტავანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2528 მეტრია. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
ტარონ ვოსკანიანი

ტარონ ვოსკანიანი (სომხ. Տարոն Ոսկանյան; დ. 22 თებერვალი, 1993, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს სომხეთის პრემიერლიგის გუნდ „პიუნიკში“ და სომხეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. პოზიციით ის არის მცველი. ტარონ ვოსკანიანი დაიბადა 1993 წელს, სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. ის თამაშობდა ერევნის „პიუნიკის“ აკადემიაში. ამის შემდეგ ის პიუნიკის მეორე გუნდში თამაშობდა, თუმცა რამდენიმე მატჩი ჩაატარა ძირითად გუნდშიც. 2010-2011 წლების სეზონიდან კი ის უკვე რეგულარულად თამაშობს კლუბის ძირიათად შემადგენლობაში, 100-ზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული და 4 გოლი გატანილი. 2011 წლის 21 ოქტომბერს ტარონის დებიუტი შედგა სომხეთის 19 წლამდელთა ნაკრების შემადგენლობაში სლოვაკეთის 19 წლამდელთა ნაკრების წინააღმდეგ. 2012 წლის 12 ივნისს კი მან პირველად ითამაშა სომხეთის 21 წლამდელთა ნაკრებში, ანდორას წინააღმდეგ. 2012 წლის 14 ნოემბერს ტარონის დებიუტი შედგა სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში, ლიეტუვის ნაკრების წინააღმდეგ. ამ მატჩი სომხებმა 4:2 იმარჯვეს. დღემდე ტარონს ეროვნულ ნაკრებში 12 მატჩი აქვს ჩატარებული და გოლი ჯერჯერობით არ გაუტანია. ტარონ ვოსკანიანი Footballdatabase.eu-ზე ტარონ ვოსკანიანი Soccerway.com-ზე
აექი

აექი (სომხ. Աեք) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, მდინარე მეწავანიდან აღმოსავლეთით 15 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2346 მეტრია და წარმოადგენს ლოქის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ლოქის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
ბესტუჟევ-რიუმინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბესტუჟევ-რიუმინი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ბესტუჟევ-რიუმინი, ალექსი — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი ბესტუჟევ-რიუმინი, მიხეილ — დეკაბრისტი, პოდპორუჩიკი
ვოიჩეხ შჩესნი

ვოიჩეხ ტომაშ შჩესნი (პოლ. Wojciech Tomasz Szczęsny; დ. 18 აპრილი, 1990) — პოლონელი ფეხბურთელი, პოლონეთის ეროვნული ნაკრებისა და „იუვენტუსის“ მეკარე. მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ევროპის ჩემპინატზე. 2014 წელს პეტრ ჩეხთან ერთად დასახელდა პრემიერლიგის საუკეთესო მეკარედ. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ვოიჩეხ შჩესნი“ ვიკისაწყობში. Wojciech Szczęsny profile at Arsenal F.C. Wojciech Szczęsny — სტატისტიკა საიტზე Soccerbase.com (ინგლისური) ESPN Profile დაარქივებული 2012-01-15 საიტზე Wayback Machine. ვოიჩეხ შჩესნი Twitter-ზე
მუღნის წმინდა გევორქის მონასტერი

მუღნის წმინდა გევორქის მონასტერი (სომხ. Սուրբ Գեւորգ Եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ მუღნში, არაგაწოტნის პროვინციაში. მონასტერი წმინდა გიორგის სახელობისაა. ტაძრის ინტერიერში გვხვდება რამდენიმე გრესკა. Hacikyan, Agop J. (2005), The Heritage of Armenian Literature, Vol. 3: From the Eighteenth Century to Modern Times, Detroit, Michigan: Wayne State University Press, ISBN 0-8143-3221-8 Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio Armeniapedia.org: Saint Gevork Monastery of Mughni ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მუღნის წმინდა გევორქის მონასტერი
ალაგიოლარი

ალაგიოლარი (სომხ. Ալագյոլլար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3174 მეტრია და წარმოადგენს ზანგეზურის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ზანგეზურის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
სპიტაკავორის მონასტერი

სპიტაკავორის მონასტერი (სომხ. Սպիտակավոր վանք) — XIV საუკუნით დათარიღებული სამონასტრო კომპლექსი ქალაქ ეღეგნაძორთან, ვაიოცძორის პროვინციში, სომხეთი. მდებარეობს ტეკსარის მთის ფერდობზე, ვაიოცძორის პროვინციაში. მონასტრისაკენ მიმავალი გზა საკმაოდ რთულია, მაგრამ ფეხით მიღწევა შესაძლებელია. მონასტერი 8.4 კმ-ით არის დაშორებული თანაჰატის მონასტრიდან, ხოლო პროშაბერდის ციხესიმაგრიდან - 6 კმ-ით. სპიტაკავორის მონასტერი XIV საუკუნეში, მხარგრძელების სომხეთის პერიოდში აიგო. 1987 წლის 9 მაისს, სამხედრო ლიდდერისა და პოლიტიკური მოაზროვნის - გარეგინ ნჟდეს ნაშთები საიდუმლოდ დამარხეს სპიტაკავორის მონასტრის ეზოში. იგი 1955 წელს, საბჭოთა ციხეში გარდაიცვალა. სპიტაკავორის მონასტერი სომხური მარადისობის სიმბოლო ჯვარი სპიტაკავორის მონასტრის კედელზე პროშაბერდი თანაჰატის მონასტერი Patrick Donabédian: Dokumentation der Kunststätten. In: Jean-Michel Thierry: Armenische Kunst. Herder, Freiburg/B. 1988, S. 582f, ISBN 3-451-21141-6 Rick Ney: Vayots Dzor. TourArmenia, 2009, S. 16f Spitakavor Church. Armeniapedia Spitakavor. დაარქივებული 2013-12-14 საიტზე Wayback Machine. Armenian Heritage Spitakavor monastery. დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine. findarmenia.com Spitakavor Church. დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. greatyerevan.com Սպիտակավոր վանք დაარქივებული 2015-11-26 საიტზე Wayback Machine. ↑ Nicholas Holding (2011). Armenia. Bradt Travel Guides, გვ. 244. ISBN 978-1-84162-345-0.  ↑ (2008) Armenien: 3000 Jahre Kultur zwischen Ost und West. Trescher Verlag, გვ. 395. ISBN 978-3-89794-126-7.  ↑ Nzhdeh after his death. ArmTimes. Retrieved 4 December 2013. (სომხური) ↑ 4.0 4.1 Nicholas Holding (2011). Armenia. Bradt Travel Guides, გვ. 21. ISBN 978-1-84162-345-0.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სპიტაკავორის მონასტერი
ბეტელი

ბეტელი, საღეჭი პილპილი (Piper-betle) — მცირე ზომის მცოცავი ბუჩქი პილპილისებრთა ოჯახისა. ველურად იზრდება ტროპიკულ აზიაში, სადაც მისი ცხარე და სურნელოვანი ფოთლის ნარევი პალმა ფუფალას თესლთან და მცირე რაოდენობის კირთან ერთად იხმარება საღეჭად. ბეტელს ჩვეულებრივ ამ ნარევსაც ეძახიან. იწვევს ნერვული სისტემის აგზნებას. ბეტელი პირის ღრუს, ენას, ღრძილებსა და უხვად გამოყოფილ ნერწყვს წითლად ღებავს, კბილებს აშავებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 343. Zumbroich, Thomas J. 2008. The origin and diffusion of betel chewing: A synthesis of evidence from South Asia, Southeast Asia and beyond. E-Journal of Indian Medicine 1(3): 87-140. 'The Art of Chewing Betel', in: Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 3. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012. ASIN: B006IN1RNW Guha, P. (2006). „Betel leaf: The neglected green gold of India“ (PDF). J. Hum Ecol. 19 (2). Nair, Urmila J.; Obe, Günter; Friesen, Marlin; Goldberg, Mark T.; Bartsch, Helmut (1992). „Role of Lime in the Generation of Reactive Oxygen Species from Betel-Quid Ingredients“. Environmental Health Perspectives. 98: 203–5. doi:10.1289/ehp.9298203. JSTOR 3431271. PMC 1519632. PMID 1486850. Betel nut images and discussion დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine. Betel-quid and Areca-nut Chewing and Some Areca-nut-derived Nitrosamines California adds Betel and Areca nut to the list of substances known to cause cancer under TOXIC ENFORCEMENT ACT OF 1986
ზემო სომხეთი

ზემო სომხეთი (სომხ. Բարձր Հայք) — ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. ის მოიცავდა ცხრა კანტონას და მისი ფართობი იყო 23,860 კმ². ზემო სომხეთის პროვინცია მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე ერზინჯანის პროვინციაში. ზემო სომხეთის პროვინციას ესაზღვრებოდა წიფქის, ტურუბერანის, ტაიქისა და აირარატის პროვინციები. მას ზემო სომხეთი იმიტომ ეწოდებოდა, რომ მდებარეობდა დიდი სომხეთის უკიდურესად ჩრდილოეთ ნაწილში. პროვინცია მდებარეობდა მდინარე ევფრატის სანაპიროზე. ზემო სომხეთის ცენტრი იყო ანისი. 1915 წელს, სომხების გენოციდის დროს ზემო სომხეთის მოსახლეობის ძალიან დიდი ნაწილი დაიღუპა. სომხეთის ისტორიული რეგიონები Hewsen, Robert H.. Armenia: A historical Atlas. The University of Chicago Press. ISBN 0-226-33228-4.
ვაღარშაპატის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვაღარშაპატის ღვთისმშობლის ეკლესია (სომხ. Սուրբ Աստվածածին Մայր Եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ვაღარშაპატში, არმავირის პროვინციაში. ეკლესია 1767 წელს აშენდა XVI საუკუნის ხის ეკლესიის ადგილას. ამავე ქალაქში მდებარეობს ეჩმიაძინის მონასტერი. ↑ Mother of God Cathedral in Etchmiadzin. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-01-04. ციტირების თარიღი: 2015-10-14.
ეღიპატრუშის ეკლესია

ეღიპატრუშის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია (სომხ. Եղիպատրուշ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի) — ტაძარი სოფელ ეღიპატრუშში, არაგაწოტნის პროვინცია, სომხეთი. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა X-XIII საუკუნეებში. ეღიპატრუშის ეკლესიასთან ახლოს არის ადრეული შუა საუკუნეების სასაფლაო, რომელიც მოიცავს V საუკუნით დათარიღებულ ბაზილიკის ნანგრევებს და XIII საუკუნით დათარიღებულ ორმაგი ხაჩქარის სალოცავს. ↑ Kiesling, Brady; Kojian, Raffi (2005) Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 52. ISBN 99941-0-121-8.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ეღიპატრუშის ეკლესია
კანაკერის წმინდა იაკობის ეკლესია

კანაკერის წმინდა იაკობის ეკლესია (სომხ. Սուրբ Հակոբ Եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, კანაკერ-ზეითუნის რაიონიში. 1679 წლის ერევნის მიწისძვრის შედეგად დანგრეული ეკლესიის აღდგენა, თბილისელი სომხების შემოწირულობებით მოხერხდა. საბჭოთა კავშირის პერიოდში ეკლესია დაიკეტა, ფუნქციონირება მან 1990 წელს გააგრძელა. Official website of Yerevan: Churches ↑ 1.0 1.1 Kiesling, Brady (2005). Rediscovering Armenia: Guide, 2nd, Yerevan: Matit Graphic Design Studio, გვ. 40. ISBN 99941-0-121-8.
აშტარაკის წმინდა მარიანას ეკლესია

აშტარაკის წმინდა მარიანას ეკლესია (სომხ. Սուրբ Մարիանէ եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ტაძართან მდებარეობს 1664 წლის ხიდი. ამავე ქალაქშია კარმრავორის, სპიტაკავორის, წირანავორის და წმინდა სარქისის ეკლესიები. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio Armeniapedia.org: S. Mariane Church
ალსარი

ალსარი (სომხ. Ալսար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში, სოფელ კაკავაბერდიდან სამხრეთ-დასავლეთით 11 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1853 მეტრია და წარმოადგენს ერახის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ერახის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
აშტარაკის წმინდა სარქისის ეკლესია

აშტარაკის წმინდა სარქისის ეკლესია (სომხ. Սուրբ Սարգիս եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ამავე ქალაქშია კარმრავორის, სპიტაკავორის, წირანავორის და წმინდა მარიანას ეკლესიები. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio
აკნახაღი

აკნახაღი (სომხ. Ակնախաղ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, სოფელ არტანიშიდან ჩრდილოეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2472 მეტრია და განლაგებულია არეგუნის ქედის ცენტრალურ ნაწილში. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები არეგუნის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
დავით V (კათოლიკოს-პატრიარქი, XV საუკუნე)

დავით V (ზოგჯერ დავით IV) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1466-1479 წლებში. იბრძოდა ეკლესიური ერთიანობის შენარჩუნებისა და მცხეთის საპატრიარქო მფლობელობის აღდგენისათვის კახეთში. მისი კათოლიკოსობის დროს ბაგრატ მეფემ შესწირა სვეტიცხოველს სოფ. დიღომში მცხოვრები გლეხები თავთავიანთი მამულებით, კახეთის მეფე ალექსანდრემ კი 1479 წელს — ვეჟინისპირა სოფლები (ახალშენი და თორღიანი), ხოლო დავით ქაჩიბაძემ განუახლა სვეტიცხოველს სოფ. ყორანთის 1428 წლის შეწირულობა. დავით V-ის პატრიარქობის დროს დასავლეთ საქართველოში მყოფმა ანტიოქიისა და იერუსალიმის პატრიარქმა მიქაელმა აფხაზეთის კათოლიკოსად აკურთხა ცაიშელ-ბედიელი მთავარეპისკოპოსი იოაკიმე და შექმნა ე. წ. „მცნებაჲ სასჯულოჲ“, რაც ხელს უწყობდა პოლიტიკურად დაშლილი საქართველოს ეკლესიურ გათიშვასაც. საეკლესიო სეპარატიზმმა, როგორც ჩანს, თავი იჩინა კახეთშიც, ვინაიდან პატრიარქს ერთგულების წიგნს აძლევენ ალავერდელი ეპისკოპოსი გაბრიელი და სხვა უცნობი პირები, რომლებიც პირობას დებენ, რომ არ უორგულებენ მას და არც სხვა ბერსა თუ მონაზონს ინდომებენ კათოლიკოსად. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები ლომინაძე ბ., მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის, «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31; მისივე, XV საუკუნის საქართველოს ქრონოლოგიიდან, კრ.: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966; ლომინაძე ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 340. აბაშიძე ზ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 267.
ვოსკევაზის ეკლესია

ვოსკევაზის სურბ ჰოვანესის ეკლესია (სომხ. Սուրբ ՅովհաննԷս Եկեղեցի; Ոսկեվազ եկեղեցի) — VII-XII საუკუნის ბაზილიკა სოფელ ვოსკევაზში, არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთი. ეკლესიას აქვს ჯვრის ფორმის ინტერიერი და მართკუთხა ექსტერიერი. 2009 წლიდან მიმდინარეობს სარესტავრაციო სამუშაოები. ვოსკევაზის ეკლესია ეკლესიის მთავარი პორტალი. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, ერევანი: Matit Graphic Design Studio
აშტარაკის წირანავორის ეკლესია

აშტარაკის წირანავორის ეკლესია (სომხ. Սպիտակավոր եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ამავე ქალაქშია კარმრავორის, სპიტაკავორის, წმინდა მარიანას და წმინდა სარქისის ეკლესიები. Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, ერევანი: Matit Graphic Design Studio Armenian Architectural Studies დაარქივებული 2009-09-08 საიტზე Wayback Machine.
აკნატაფი

აკნატაფი (სომხ. Ակնատափ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ შიშკერტიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2422 მეტრია და წარმოადგენს მეღრის ქედის ნაწილს. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები მეღრის ქედი ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան
აკქარი

აკქარი (სომხ. Ակքար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ იჯევანიდან დასავლეთით. სომხეთის მთები სომხეთის ქედები ↑ Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան