laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მოსე ურიცკი

მოსე ურიცკი (დ. 2 იანვარი, 1873, ჩერკასი ― გ. 30 აგვისტო, 1918, პეტროგრადი) — რუსი რევოლუციონერი. 1897 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1898 წლიდან იყო რსდმპ–ის წევრი. წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1899 წელს დააპატიმრეს და გადაასახლეს იაკუტიის გუბერნიაში. 1903 წლის შემდეგ შეუერთდა მენშევიკებს. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში. 1906 წელს დააპატიმრეს და გადაასახლეს ჯერ ვოლოგდაში, შემდეგ არხანგელსკის გუბერნიაში. 1914 წელს წავიდა ემიგრაციაში. 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა რუსეთში და შევიდა ბოლშევიკურ პარტიაში. რსდმპ–ის VI ყრილობაზე აირჩიეს ცკ–ს წევრად. მონაწილეობდა 1917 წელს ოქტომბრის რევოლუციაში. 1918 წელს ბრესტ-ლიტოვსკის ზავის დადების დროს მიემხრო მემარცხენე კომუნისტებს. 1918 წელს მოკლეს. დაკრძალულია მარსის მოედანზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 177. მოსე ურიცკი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ 1.0 1.1 Историческая энциклопедия Сибири / под ред. В. А. Ламин — Новосибирск: 2009. — ISBN 5-8402-0230-4 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4253570"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q883"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113559915"></a>
ხანის წყარო

ხანის წყარო ― საინჟინრო ეთნოგრაფიული ძეგლი ბაღდათში, მდებარეობს მდ. ხანისწყლის სათავიდან სოფლის მიმართულებით მიმავალი სამანქანო გზის მარჯვენა მხარეს, გზის პირას. მასიური დიდი ზომის კლდის ლოდის ქვეშ გამომავალი წყალი ქვაშივე გამოთლილ მართკუთხა ფორმის ავზში გროვდება. კლდიდან, საიდანაც წყალი გამოდის, პატარა ქვის სადინარის საშუალებით ჩაედინება ავზში. სოფლის უხუცესებს ამ წყაროს და ქვის ავზის არსებობა ბავშვობიდან ახსოვთ და ამბობენ რომ მათი ბაბუების გადმოცემით ეს წყარო 2-3 საუკუნის უნდა იყოს. წყლის შემკრები ავზი ჰგავს ქვის საწნახელს, სადაც პრესით ხდებოდა ყურძნის დაწურვა. სითხის გადმოსადენი ღარი ზედაპირზე აქვს და არა ფსკერზე. წყლის ავზის ზომებია: სიგრძე — გარე მხარე 120 სმ, შიდა მხარე 88 სმ; სიგანე — გარე მხარე 90 სმ, შიდა 62 სმ; სიმაღლე — 70სმ.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 18580
სამირ მამედოვი

სამირ მამედოვი (აზერ. Samir Məmmədov; დ. 15 მაისი, 1988, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მოკრივე, ასპარეზობდა ყველაზე მსუბუქ და მსუბუქ წონით კატეგორიებში. იყო აზერბაიჯანის მოკრივეთა ეროვნული ნაკრების წევრი 2003-2013 წლებში, მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი, ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი, საერთაშორისო მნიშვნელობის მრავალი ტურნირის გამარჯვებული და მედალოსანი, 2008 წლის პეკინის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. სამირ მამედოვი დაიბადა 1988 წლის 15 მაისს აზერბაიჯანის სსრ-ის ქალაქ ბაქოში. მისი საერთაშორისო დებიუტი შედგა 2003 წელს, გამოვიდა ევროპის კადეტთა ჩემპიონატზე კაუნასში და მსოფლიო კადეტთა ჩემპიონატზე ბუქარესტში, სადაც დაამარცხა ყველა მეტოქე და მოიპოვა ოქროს მედალი. ერთი წლის შემდეგ სარატოვის კადეტთა ევროპის ჩემპიონატზე კვლავ მოახერხა ოქროს მედლის მოპოვება. 2005 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის ნაკრების ძირითად შემადგენლობაში და გამოვიდა მიანიანგში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, მოახერხა 1/8 ფინალამდე გასვლა სადაც დამარცხდა დომინიკელ ხუან კარლოს პაიანოსთან. გარდა ამისა, მან მოიგო ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატი ტალინში და მონაწილეობა მიიღო ბუქარესტის საერთაშორისო ოქროს ქამრის ტურნირში, სადაც წინასწარ ეტაპზე მოლდოველმა ვიაჩესლავ გოიანმა დაამარცხა. 2006 წლის ევროპის ჩემპიონატზე [[პლოვდივი|პლოვდივში[[ მან ვერცხლის მედალი მოიპოვა, გადამწყვეტ ფინალურ შეხვედრაში წააგო რუს გიროგი ბალაკშინთან. მაროკოში გამართულ იუნიორთა მსოფლიო ჩემპიონატზე 1/8 ფინალში დამარცხდა უზბეკეთის წარმომადგენელ ორზუბეკ შაიმოვთან. 2007 წელს მონაწილეობდა ჩიკაგოში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. გავიდა ნახევარფინალში სადაც აშშ-ის წარმომადგენელ როშ უორენთან დამარცხდა. 2008 წელს პლოვდივში სტრანიას მემორიალზე ვერცხლის მედალი მოპოვა მოიპოვა, ფინალში ყაზახ კანატ აბუტალიფოვთან დამარცხდა, ტაიპეიში აიბას პრეზიდენტის თასი მოიგო და მონაწილეობდა ლივერპულში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. წარმატებული გამოსვლის წყალობით მიიღო პეკინის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ქვეყნის ღირსების დაცვის უფლება, ოლიმპიური ლიცენზია. 51 კგ-მდე კატეგორიაში მან წარმატებით გაიარა პირველი მეტოქე სატურნირო ბადეში, ხოლო მეორეში დამარცხდა მომავალ ჩემპიონ, ტაილანდელ სომჩიტ ჩონგჩოხორთან, ანგარიშით 2:10. 2008 წლის პეკინის ოლიმპიადის შემდეგ მამედოვი აზერბაიჯანის კრივის ნაკრებში დარჩა და განაგრძო მონაწილეობა დიდ საერთაშორისო ტურნირებზე. ასე რომ, 2009 წელს ის გამოვიდა მარიუპოლის მაკარ მაზაის მემორიალზე და ბაქოში AIBA-ს პრეზიდენტის თასზე, თუმცა ამ ტურნირებზე მედლის მოპოვება ვერ მოახერხა. 2013 წელს მან მოიგო დიდი აბრეშუმის გზის საერთაშორისო ტურნირი ბაქოში და იასპარეზა მინსკში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც მეოთხედფინალამდე მიაღწია და მსაჯთა გადაწყვეტილებით წააგო სომხეთის წარმომადგენელ არამ ავაგიანთან. ამით დასრულდა მისი სპორტული კარიერა.. შემდგომში მამედოვი სამწვრთნელო საქმიანობით იყო დაკავებული.. Euro 2006 Chicago results sports-reference ↑ По материалам базы данных amateur-boxing.strefa.pl ↑ Безработный чемпион Европы и мира Самир Мамедов: «Меня даже охранником не берут». baku.ws (2016-11-04). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-02. ციტირების თარიღი: 2018-11-27.
არარის ბრძოლა

არარის ბრძოლა (ძვ. წ. 58) — გაიმართა მიგრაციაში მყოფი ჰელვეტიის ტომებსა და ექვს რომაულ ლეგიონს შორის (VII, VIII ავგუსტა, IX, X, XI და XII ლეგიონები) იულიუს კეისრის ხელმძღვანელობით. არარის ბრძოლა იყო გალური ომების პირველი უმნიშვნელოვანესი ბრძოლა და დასრულდა ტაქტიკური გამარჯვებით რიცხვობრივად მცირე რომაული არმიის სასარგებლოდ. როდესაც კეისარი რომის სენატის მიერ გადმოცემული პროვინციების გუბერნატორი გახდა, მისი ოთხი ლეგიონიდან სამი თრაკიელი ტომებისგან მოსალოდნელი ხიფათისგან დასაცავად ჩრდილოეთ იტალიაში იყო. ალპების ჩრდილოეთით მდებარე გალიის პროვინციას ერთი ლეგიონი იცავდა და ღია იყო შემოსევებისთვის რომის მტრების მხრიდან. გუბერნატორად გახდომიდან მალევე კეისარმა შეიტყო, რომ ჰელვეტია დასავლეთ გალიაში მიგრაციას გეგმავდა გერმანული ტომების მის ტერიტორიაზე მომრავლების გამო. ჰელვეტიის მიგრაცია რომის გალიაში და ჰელვეტიის ახალი სახელმწიფოს შექმნის პოტენციალს რომი აღიქვამდა, როგორც საფრთხეს გალიის სტაბილურობისთვის, ტრანსალპური გალიისთვის და რომაული ჰისპანიისთვის. როდესაც ჰელვეტებმა რომისგან ითხოვეს უფლება რომ პროვინცია გადაეკვეთათ, როდესაც გალიაში მიდიოდნენ, კეისარმა ისინი შეცდომაში შეიყვანა თავის მოჩვენებით, თითქოს მოთხოვნას უდასტურებდა. ჰელვეტებისთვის გავლის უფლების მიცემას ის არ გეგმავდა, კეისარმა გამოიყენა შეცდომაში შეყვანით მოგებული დრო რომ ჰელვეტებისთვის დაებლოკა გზა იმ ხიდის განადგურებით, რომელიც მდინარე რონზე იყო გენევაში და 30 კილომეტრიანი სიმაგრეების აშენებით. ცეზარმა გალიაში მისი არმია ორი ლეგიონით გაზარდა და დაამატა სამი ვეტერანი ლეგიონი რომიდან. საბოლოო ჯამში, კეისარმა ჰელვეტების მოთხოვნა რომის გადაკვეთაზე უარყო. ამის გამო ჰელვეტებს ალტერნატიური გზით წასვლა მოუწიათ აედუის ტომის ტერიტორიის გავლით, მდინარე არარის გადაკვეთით ტივების და ნავების მეშვეობით. როდესაც კეისარს შეატყობნეს რომ ჰელვეტები სხვა გზით მიდიოდნენ, მან თავისი ძალები ჰელვეტების თავდასასხმელად გაგზავნა დასავლეთით გალიაში. როდესაც რომაელები ჰელვეტებს დაეწივნენ, ისინი მდინარის გადაკვეთის პროცესში იყვნენ. ჰელვეტების სამ-მეოთხედს უკვე გადაკვეთილი ჰქონდა მდინარე, მდნარის აღმოსავლეთით ღიად თავდასხმისთვის დარჩეილი იყო მოგზაურების მხოლოდ ერთი-მეოთხედი. შედეგად, კესარს მხოლოდ მცირე ნაწილზე შეეძლო თავდასხმა, მარტივად მოკლა და გაფანტა ბევრი ქვეყნის ამ მხარეში. ბრძოლის შემდეგ ჰელვეტებმა ვერ შეძლეს ისეთი სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევა, რომელიც მათ გადაადგილების ნებართვას მისცემდა და გააგრძელეს მიგრაცია დასავლეთით, გალიის მიმართულებით. კეისარმა სწრაფად გადო ხიდი მდ.არარზე და დაედევნა ჰელვეტებს ორი კვირით სანამ არ დააძალეს რომ თავისი ჯარი ბიბრაქტის ქალაქში გადაეყვანა მარაგების შესავსებად. კეისარის არმიის ბიბრაქტისკენ მოგზაურობსას, ჰელვეტებმა უპირატესობის მოპოვება სცადეს და კეისარის არმიას მოგზაურობისას დაესხნენ თავს. მიუხედავად მათი შრომისა, ჰელვეტებმა მარცხი განიცადეს. ჰელვეტები რომლებიც კეისარმა დაამარცხა ტიგურინის პაგუს მცირე ტომიდან იყვნენ რომლებმაც კონსულ ლუციუს კასიუს ლონგინუსი ძ.წ. 107 წელს მოკლეს, ამ დროს ასევე ლეგატი (სამხედრო ლიდერის წოდება რომში) ლუციუს კალპურნიუს პისო, ლუციუს კალპურნიუს პისოს, კეისრის სიმამრის ბაბუაც მოკლეს. „De Bello Gallico“ და სხვა კომენტარები პროექტ გუტენბერგზე. ↑ Julius Caesar, Commentarii de Bello Gallico 1.29 ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Rickard, J., "Battle of the Arar, June 58 BC", HistoryOfWar.org, 17 March 2009
გუდაუთის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

გუდაუთის მუნიციპალიტეტის ობიექტების/ძეგლების სიაში წარმოდგენილია მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტები, რომელთა ნაწილს კანონით დადგენილი წესით მიენიჭათ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე ობიექტების ნაწილს ასევე განსაზღვრული აქვს ეროვნული კატეგორია. გუდაუთის მუნიციპალიტეტის მასშტაბით კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტები იყოფა 3 ჯგუფად: ობიექტები სტატუსის გარეშე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლები ეროვნული კატეგორიის მქონე უძრავი ძეგლები heritagesites.ge — კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლების სია კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი
მოლოზანას ციხე

მოლოზანას ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვაბისხევთან, მდინარე ქვაბისხევურის მარჯვენა ნაპირზე. ციხე ძნელად მისასვლელ მაღალ კლდეზეა განლაგებული. ციხის განლაგების ადგილს მოლოზანას უწოდებენ და ციხემაც ადგილის მიხედვით მიიღო სახელწოდება. იგი მიუდგომელ ადგილზეა აგებული და მასთან მისასვლელად მნახველმა ორ კილომეტრიანი მთა უნდა გაიაროს საცალფეხო ბილიკით, ისიც მხოლოს ჩრდილოეთის მხრიდან. ციხეს კოშკი დასავლეთით აქვს. აგრეთვე ემჩნევა ქონგურები აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლებში. აღნიშნული ციხე დარაჯობს ქვაბისხევის ხეობასა და სამცხესაათაბაგოსკენ მიმავალ გზას. აქედან კარგად ჩანს ჭობისხევის ციხე-კოშკები, დვირისა და დემოთის ციხეები. ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 გელაშვილი ბ., თორის ხეობის თავდაცვითი ნაგებობები ისტორიისათვის, ახალაციხის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი, გულანი, # 10, ახალციხე 2011 გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ., 2013 დასავლეთ საქართველოს წარწერები, ნაკვ. I (IX-XIII სს.), შეადგინა და გამოსაცემად მოამზადა ვალერი სილოგავამ, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ., 1980 სილოგავა ვ., კუმურდო: ტაძრის ეპიგრაფიკა, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ., 1994 ხუჯაძე გ., ბორჯომის ხეობა, თბ., 1969 გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 66-67
ღვია

ღვია (ლათ. Juniperus) — მცენარეთა გვარი კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. ერთ- ან ორსახლიანი მარადმწვანე ხეები ან ბუჩქებია; სინათლის მოყვარული, სიმშრალის ამტანი, ყინვაგამძლე და ნიადაგისადმი ნაკლებად მომთხოვნი. ხემაგვარი ღვიები ქმნიან ნათელ ტყეებს ხმელთაშუაზღვისპირეთში, მცირე და ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ რაიონებსა და მექსიკაში. ამას გარდა გავრცელებული არიან ყირიმის, კავკასიის, შუა აზიისა (სადაც „არჩა“ ეწოდება) და შორეული აღმოსავლეთის ტყის ზონაში, ტყე-ტუნდრასა და მთიან რაიონებში. ფოთლები ნემსისებრი და მჩხვლეტიაა, განლაგებულია რგოლებში სამ-სამად, ზოგჯერ კი ქერცლისებრი, ყლორტებზე მიკრული და ჯვარედინ-წყვილად განლაგებული. მამრობითი გირჩები განლაგებულია წინა წლის ყლორტების ფოთლის უბეებში და შედგება ქერცლისებრი სპოროფილებისაგან. მდედრობითი გირჩები ბურთისებრია, კენკრისმაგვარი (ე.წ. გირჩანაყოფი), ხორციანი შეზრდილი ქერცლებით, არ იხსნება. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში 70-მდე სახეობაა, მათგან რამდენიმე — საქართველოში. მთის შუა სარტყლის ტყეებში ფართოდ (ყოფ. გრძელწიწვიანი ღვია, J. oblonga) და აჭარაში სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში კლდეებზე (ყოფ. ქონდარა ღვია, J. pygmaea) გავრცელებულია ჩვეულებრივი ღვიის ვარიაცია J. communis var. saxatilis (ზოგიერთი წყაროთი ეს სახეობები არ წარმოადგენს J. communis var. saxatilis-ის სინონიმებს და დამოუკიდებელი სახეობებია). იგი ორსახლიანი ბუჩქი ან ხეა, რომლის სიმაღლე 10 მ აღწევს. ტყის ზედა საზღვარზე სუბალპურ და ალპურ სარტყელში ნაშალებზე, ქვიან, კლდოვან ფერდობებზე გვხვდება კაზაკური ღვია (J. sabina), რომელიც ხშირად ქმნის რაყას; დაბალია, 1,5 მ-მდე სიმაღლის გართხმული ბუჩქია, უსიამოვნო სუნიანი. ნორჩი მწვანე ტოტები და გირჩები შეიცავს C ვიტამინს, ეთეროვან ზეთს, რომელსაც მედიცინასა და პარფიუმერიაში იყენებენ. ორივე სახეობას ფერდობების გასამაგრებლად და გასამწვანებლად იყენებენ. შავი ანუ მყრალი ღვია (J. foetidissima) და მრავალნაყოფა ანუ დედალი ღვია (J. polycarpos) მეჩხერი ტყეების კომპონენტებია. აღმოსავლეთ აშშ-ში იზრდება ვირჯინიული ღვია (J. virginiana) — 15–30 მ სიმაღლის ტყეწარმომქმნელი ხე; მისი ვარდისფერბირთვიანი მერქანი გამოიყენება ფანქრების დასამზადებლად, მისგან იღებენ ზეთს, რომელსაც იყენებენ ინსექტიციდად, და იმერსიულ ზეთს მიკროსკოპიისათვის. ჩვეულებრივი ღვია (J. communis) 8–12 მ სიმაღლის ორსახლიანი ბუჩქი ან ხეა, აქვს ნემსისებრი ფოთლები. შავ-ლურჯი გირჩანაყოფი ხშირად ვეჟანი ნაფიფქითაა, მწიფდება მე-2 წელს; შეიცავს 0,5–1,5% ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ ღვინისა და ლიქიორის არომატიზაციისათვის, ჯინის წარმოებაში. ღვიის მრავალი სახეობა დეკორატიულია, ხშირად ბაღ-პარკებში ამრავლებენ გასამწვანებლად. მწიფე გამხმარი ნაყოფის ნაყენს მედიცინაში შარდმდენ საშუალებად იყენებენ. ქართლურად (მცხეთა, საგურამო) ეწოდება ტუია; ქიზიყურად — ღვიო; ინგილოურად — არჩან; აჭარულად — ოდაღაჯი; სვანურად — ჭყერი, ჭყერუ. ↑ 1.0 1.1 მაყაშვილი ა., ღვია // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1961. ↑ 2.0 2.1 2.2 ივანიშვილი მ., ღვია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 587. ↑ 3.0 3.1 Баландин С. А. Можжевельник // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М., 2012. — стр. 602. ↑ Juniperus oblonga M.Bieb. The Plant List. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-31. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021 ↑ Juniperus pygmaea K.Koch. The Plant List. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-31. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021
დროჰობიჩის რაიონი

დროჰობიჩის რაიონი (უკრ. Дрогобицький район) — რაიონი უკრაინაში, ლვივის ოლქში. მისი ფართობია 1 206 კმ². 2021 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 235 405 ადამიანს შეადგენდა ხოლო სიმჭიდროვე 200 კაცს კმ²-ზე. დროგობიჩის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დროჰობიჩი. რაიონი ჩამოყალიბდა 2020 წლის 17 ივლისს და მასში შევიდა: დროჰობიჩის რაიონი (1940-2020) სკოლეს რაიონის ნაწილი ტურკის რაიონის ნაწილი ასევე საოლქო დაქვემდებარების ქალაქები დროჰობიჩი, ბორისლავი, ტრუსკავეცი. უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა უკრაინის რაიონები ↑ Постановою Верховної Ради України/ Про утворення та ліквідацію районів/ — 1938. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q176296"></a> ↑ Чисельність наявного населення України (Actual population of Ukraine). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-11-04. ციტირების თარიღი: 2021-10-31. ↑ Про утворення та ліквідацію районів. ციტირების თარიღი: 2020-07-18.
აშოტ IV

აშოტ IV მამაცი (სომხ. Աշոտ Դ; გ. 1040) — ბაგრატუნების დინასტიის წარმომადგენელი. მეფე გაგიკ I-ისა და დედოფალ კატრანიდეს ძე. მეფე გაგიკ II-ის მამა. აშოტის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო ბაგრატუნების სომხეთის მეფე გაგიკ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ კატრანიდეს შუათანა ძე. ცნობილია, რომ დედამისი სიუნიქის მხარის მმართველის ქალიშვილი და ერთ-ერთი ძლევამოსი სომეხი დიდებული იყო. მას ერთი უფროსი ძმა ჰყავდა უფლისწულ ჰოვრან-სმბატის სახით და მის გარდა, ასევე ჰყავდა ერთი უმცროსი დაც, პრინცესა ხუშუში, რომელიც შემდეგში ვასპურაკანის მეფეს მიათხოვეს. 1020 წელს გაგიკ I გარდაიცვალა და ტახტი აშოტის უფროსმა ძმამ, როგორც ბაგრატუნების კანონიერმა მემკვიდრემ, მეფე სმბატ III-მ დაიკავა. აქედან იწყება ორ ძმას შორის ცნობილი დიდი დაპირისპირება. ძმის გამეფებით ერთობ უკმაყოფილო დარჩა აშოტი, ამიტომაც სომეხი დიდებულების ნაწილი მიიმხრო და მოახერხა, რომ ასევე სომხეთის მეფე გამხდარიყო აშოტ IV-ის სახელით. საქმე ისაა, რომ მისი ძალაუფლება ანისსა და მის მიდამოებს არ სცილდებოდა, ამიტომაც ხანდახან მას ანისის მეფის სახელითაც მოიხსენიებენ. ერთობ ამბიციურ აშოტს, რომელსაც მთელ სომხეთში გაბატონება სურდა, მხოლოდ ანისის მართვა არ აკმაყოფილებდა, ამიტომაც თავის მომხრეებთან ერთად კვლავ შეკრიბა დიდი ლაშქარი და ძმის სატახტო ქალაქს მიადგა. აშოტმა მოახერხა ქალაქის აღება, ტახტის უზურპირება და ძალაუფლების ხელში ჩაგდება საკუთარი ძმის დამხობის ხარჯზე. ვინაიდან კანონი სმბატის მხარეს იყო, აშოტი ხვდებოდა, რომ მთელი სომხეთის მეფე მაინც ვერ გახდებოდა, ამიტომაც ორ მოქიშპე ძმას შორის საბოლოოდ კომპრომისული შეთანხმება იქნა მიღწეული. ანისი, დვინი და სხვა მთავარი ქალაქები მათი მიმდებარე ტერიტორიებით მთლიანად სმბატს რჩებოდა, აშოტი კი სპარსეთისა და საქართველოს მეზობლად მდებარე პროვინციების ტახტსა და მეფობას იღებდა. ამრიგად დამყარდა სომხეთში ორი ძმის ორმეფობა: სმბატ III (1020-1040) და აშოტ IV (1021-1040). მიუხედავად ზემოთ აღნიშნული კომპრომისული შეთანხმებისა, ორ ძმას შორის არსებული დაპირისპირება არ ჩამცხრალა. იგი პერიოდულად წამოყოფდა ხოლმე თავს და ზოგჯერ სამხედრო კონფლიქტშიც კი გადაიზრდებოდა ხოლმე. ცხადია, რომ მსგავსმა მოქიშპეობამ საგრძნობლად დაასუსტა სომხეთი და შეარყია თავად ბაგრატუნების დინასტიის ძლიერებაც. სმბატ III-ს შვილები არ ჰყოლია, განსხვავებით აშოტისაგან, რომელსაც ჯანმრთელი მემკვიდრე ჰყავდა უფლისწულ გაგიკის სახით, ამიტომაც იგი იმედოვნებდა, რომ ძმის შემდეგ მთელი სამეფო მას დარჩებოდა, თუმცა სმბატი და აშოტი თითქმის ერთდროულად, 1039/40 წლებში გარდაიცვალნენ. ამის შემდეგ სომხეთის ერთიანი ტახტი აშოტის ძეს, გაგიკ II-ს დარჩა, რომელიც ბაგრატუნების დინასტიის უკანასკნელი მეფე გახდა სომხეთისათვის. მისი გამეფებიდან მალევე, 1045 წელს სომხეთის დასუსტებით ისარგებლა მეზობელმა ბიზანტიის იმპერიამ და იგი მთლიანად დაიპყრო, რითაც დასრულდა ბაგრატუნების მმართველობაც. René Grousset, L'Empire du Levant : Histoire de la Question d'Orient, Paris, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1949 (réimpr. 1979), 648 p. (ISBN 978-2-228-12530-7), p. 152-156. René Grousset, Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris, Payot, 1947 (réimpr. 1973, 1984, 1995, 2008), 644 p., p. 541-568. Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p. 122-123.
ჰოვანეს-სმბატ III

ჰოვანეს-სმბატ III (სომხ. Հովհաննես-Սմբատ; გ. 1041) — ბაგრატუნების დინასტიის წარმომადგენელი. სომხეთის მეფე 1020-1041 წლებში. მეფე გაგიკ I-ისა და დედოფალ კატრანიდეს ძე. ჰოვანეს-სმბატის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო ბაგრატუნების სომხეთის მეფე გაგიკ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ კატრანიდეს შუათანა ძე. ცნობილია, რომ დედამისი სიუნიქის მხარის მმართველის ქალიშვილი და ერთ-ერთი ძლევამოსი სომეხი დიდებული იყო. მას ერთი უმცროსი ძმა ჰყავდა უფლისწულ აშოტის სახით და მის გარდა, ასევე ჰყავდა ერთი უმცროსი დაც, პრინცესა ხუშუში, რომელიც შემდეგში ვასპურაკანის მეფეს მიათხოვეს. 1020 წელს მამამისი, მეფე გაგიკ I გარდაიცვალა და იგი, როგორც მისი უფროსი ძე, მონარქიული კანონების თანახმად სომხეთის ახალი მეფე გახდა ჰოვანეს-სმბატ III-ის სახელით. ამ ფაქტით ერთობ უკმაყოფილო დარჩა მისი ძმა, უფლისწული აშოტი, რომელსაც თავადაც სურდა მეფობა. ამის გამო, მან სასწრაფოდ აამხედრა სომეხ დიდებულთა ნაწილი, შეკრიბა ლაშქარი და დედაქალაქ ანისს ალყა შემოარტყა, სადაც იმყოფებოდა თავად ჰოვანეს-სმბატიც. დიდებულთა ალყას დედაქალაქმა დიდ ხანს ვერ გაუძლო და დაეცა, რის შემდეგაც აშოტს მისი დამხობა სურდა, თუმცა კანონი ჰოვანეს-სმბატის მხარეს იყო, ამიტომაც დიდებულებმა უარი თქვეს მირონცხებული მეფის მოკვლასა და დამხობაზე. ამგვარი სიტუაციის გამო, 1021 წელს ორი ძმა იძულებული გახდა რაიმენაირად ენახათ კომპრომისული გამოსავალი, რაც შემდეგში გამოიხატა: ჰოვანეს-სმბატს დარჩა ანისი, დვინი, ყარსი და სხვა მთავარი ქალაქები მათი პროვინციებითურთ, ასევე შეინარჩუნა მეფობა, თუმცა მისი ძმა, ასევე მეფედ გამოცხადდა აშოტ IV-ის სახელით და სამართავად გადაეცა საქართველოსა და სპარსეთთან მდებარე სომხური პროვინციები. იქიდან გამომდინარე, რომ აშოტი ერთობ ამბიციური იყო, ჰოვანეს-სმბატმა იცოდა, რომ იგი საზღვრისპირა პროვინციების მეფობით არ დაკმაყოფილდებოდა. ამის გამო, 1022 წლის ზამთარში ჰოვანეს-სმბატი კონსტანტინოპოლში დიდი ამალით თავად ეწვია ბიზანტიის იმპერატორ ბასილი II ბულგართმმუსვრელს, რათა დახმარება და საკუთარი თავის ერთადერთ მემკვიდრედ აღიარება ეთხოვა. ბასილი ამ ყველაფერზე დასთანხმდა, ოღონდ, მხოლოდ იმის სანაცვლოდ, თუ სომხეთი მის მხარეს დაიჭერდა საქართველოს მეფე გიორგი I-თან მიმდინარე ომში. შემდეგი წლების განმვალობაში აშოტმა რამდენჯერმე განაახლა შიდა ომი, მთელი სამეფოს ტახტის მისასაკუთრებლად, თუმცა ბიზანტიური მხარდაჭერით ზურგგამაგრებული ჰოვანეს-სმბატი მას წარმატებით იგერიებდა. ამის მიუხედავად, ძმებს შორის არსებული კონფლიქტი ასუსტებდა ქვეყანასაც და ბაგრატუნების დინასტიასაც. 1039 წელს აშოტ IV გარდაიცვალა, თუმცა მემკვიდრე დარჩა. მისგან განსხვავებით, ჰოვანეს-სმბატი არასოდეს დაქორწინებულა და არც შვილები ჰყოლია, ამიტომაც 1041 წელს უმემკვიდრეოდ გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ერთიანი სომხეთის მეფე აშოტის ძე, გაგიკ II გახდა, თუმცა არა დიდი ხნით. 1045 წელს ბიზანტიის იმპერიამ დაიპყრო მთელი სომხეთი, რითაც დასრულდა ბაგრატუნების მმართველობა. René Grousset, L'Empire du Levant : Histoire de la Question d'Orient, Paris, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1949 (réimpr. 1979), 648 p. (ISBN 978-2-228-12530-7), p. 152-156. René Grousset, Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris, Payot, 1947 (réimpr. 1973, 1984, 1995, 2008), 644 p., p. 541-547 & 556-568. Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p. 122-123.
ხონის ეკლესია

ხონის ეკლესია ― ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ხონში. ნაშენია ოთხკუთხედი, თლილი ქვით. უგუმბათოა. სამხრეთით და ჩრდლოეთით მიშენებული აქვს კედლები ეკლესიის გადიდების მიზნით. XX საუკუნის დასაწყისში შემორჩენილი იყო ძველი ფრესკების და წარწერების ფრაგმენტები. ეკლესია ადრე ქვით იყო დახურული, შემდეგ კი გადახურვა შეიცვალა თუნუქით. ეკლესიას გარს უვლის მაღალი ქვის გალავანი. სამხრეთის მხარეს გალავანთან აღმართულია სამრეკლო, რომელიც ნაშენია იმავე თლილი ქვით, რომლითაც ეკლესია. სამრეკლოს პირველი სართული ოთხკუთხედია, მეორე კი მრავალკუთხედი ექვსი გაშლილი თაღით. ეკლესია აშენებულია XI საუკუნეში, გიორგი I-ის დროს და განახლებულია XII და XIV საუკუნეებში. უკანასკნელი განახლება მოხდა 1862 წელს მღვდელ ვასილ ქუთათელაძის დროს. 1884 წლის 15 მარტს ხონის ეკლესია გაქურდეს და ბევრი ძვირფასი ნივთი წაიღეს. ეკლესია შეისწავლეს დიმიტრი ბაქრაძემ, მარი ბროსემ, ნიკოდიმ კონდაკოვმა და ექვთიმე თაყაიშვილმა. ეკლესიაში დაცული იყო წინდა გიორგის XI საუკუნის ხატი, ასევე წმინდა გიორგის XVII საუკუნის ორი ხატი და სხვა სიძველეები. თაყაიშვილი ე., „ხონის ეკლესია და მისი სიძველენი“ // ძველი საქართველო, ტ. III, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1914. — გვ. 270-302.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9752
მიკრობიოტა

მიკრობიოტა (ლათ. Microbiota) — შიშველთესლოვან წიწვოვან მცენარეთა გვარი კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. ცნობილია ერთადერთი სახეობა М. decussata. იგი 25–50 (100-მდე) სმ სიმაღლის მარადმწვანე გართხმული ბუჩქია, 2–5 მ სიგრძის ბრტყელი ყლორტებით. ფოთლები ზაფხულში მუქი მწვანეა, შემოდგომასა და ზამთარში მოწითალო-ყავისფერი, ქერცლისებრი, ჯვარედინ-წყვილი, ძირში შეზრდილი, ოვალურ-მახვილბოლოიანი, 2 მმ-მდე დიამეტრის; ახალგაზრდა ყლორტებზე ფოთლების ნაწილი შესაძლოა ნემსისებრი იყოს. მამრობითი გირჩები ოვალური ან მთლად მრგვალია, ყალიბდებიან მრავალწლიანი ტოტების ძირში ბოლო პატარა ტოტებზე. მდედრობითი გირჩები ხმელია, 5–6 მმ სიგრძისა და 3 მმ სიგანის, ერთთესლიანი, დამწიფების დროს იხსნება 2 ან 4 საგდულად. ცოცხლობს 100 წლამდე. თესლს იკეთებს 10 წლიდან. იზრდება შორეულ აღმოსავლეთში. სიხოტე-ალინის (რუსეთი) ენდემია. ფერდობებისა და მწვერვალების ზედა ნაწილებში ქვიან ადგილებში წარმოქმნის ხშირ რაყებს. რელიქტური სახეობაა; შეტანილია რუსეთისა და ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხებში. ↑ Баландин С. А. Микробиота // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М., 2012. — стр. 259.