laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კლონირება

კლონირება — ბიოლოგიაში რამდენიმე იდენტური ორგანიზმის მიღების მეთოდი უსქესო (მათ შორის ვეგეტატიური) გამრავლების გზით. ისევე როგორც ბევრ სხვა ენაში, ქართულშიც, ტერმინი „კლონირება“ ინგლისურიდან შემოვიდა, იგი სიტყვების — clone, cloning კალკია. თვით ინგლისურ ენაში კი ამ სიტყვის, როგორც ბიოლოგიური ტერმინის, ხმარება 100 წელზე ნაკლები ხნის წინ დაიწყეს. მიუხედავად სიტყვის არსებობის მოკლე პერიოდის, მან უკვე მოასწრო რამდენიმეჯერ მნიშვნელობის შეცვლა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კლონირება Cloning Fact Sheet 'Cloning'
არჩიბალდ სეისი

არჩიბალდ ჰენრი სეისი (ინგლ. The Reverend Archibald Henry Sayce; დ. 25 სექტემბერი, 1846, შირჰემპტონი, ბრისტოლი, ინგლისი — გ. 4 თებერვალი, 1933) — ასირიოლოგიის პიონერი, ენათმეცნიერი, 1891–1919 წლებში ასირიოლოგიის პროფესორი ოქსფორდის უნივერსიტეტში. ცნობილია აგრეთვე ძველი ეგვიპტის და მცირე აზიის ცივილიზაციების (ხეთების, კარიელების, ლიდიელების და სხვ.) შესწავლით. სეისმა საფუძველი დაუდო ლუვიური იეროგლიფების გაშიფრვაზე მუშაობის დაწყებას, რომლებსაც, ენის წინასწარ არცოდნის გამო, შეცდომით „ხეთური“ უწოდა. მიუხედავად ამისა, ამ დამწერლობის გაშიფრვრის შემდეგაც, ტრადიციულად, მათ „ხეთურს“ უწოდებდნენ. Griffith, Francis Llewellyn (1933). „Professor A. H. Sayce“. The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. Cambridge University Press. 65 (2): 497–499. doi:10.1017/S0035869X00075481. Langdon, Stephen Herbert (1933). „Archibald Henry Sayce as Assyriologist“. The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. Cambridge University Press. 65 (2): 499–503. doi:10.1017/S0035869X00075493. JSTOR 25194830. „The Late Dr. Archibald Henry Sayce, 1845-1933“. Palestine Exploration Quarterly. 65 (2): 59–61. 1933. doi:10.1179/peq.1933.65.2.59. Boyd H. Davis 1, Boyd H (1978). „Archibald Henry Sayce (1845-1933)“. Historiographia Linguistica. 5 (3): 339–345. doi:10.1075/hl.5.3.19dav. Gunn, Battiscombe (2004). „Sayce, Archibald Henry (1845–1933)“. Oxford Dictionary of National Biography. doi:10.1093/ref:odnb/35965. Addison, Sam (18 August 2014), Archibald Henry Sayce, Gifford Lectures, https://www.giffordlectures.org/lecturers/archibald-henry-sayce. წაკითხვის თარიღი: 2020-04-17 დაარქივებული 2020-10-20 საიტზე Wayback Machine. Archibald Henry Sayce. Griffith Institute (2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-15. ციტირების თარიღი: 2020-04-17
შირინ ებადი

შირინ ებადი (სპარს. شيرين عبادى; დ. 21 ივლისი, 1947) — ირანელი იურისტი და ადამიანის უფლებათა დამცველი, დამაარსებელი ბავშვთა უფლებების დამცველი ასოციაციისა ირანში. 2003 წლის 10 ოქტომბერს მას ნობელის პრემია გადასცეს მშვიდობის, დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის დარგში, განსაკუთრებით კი დევნილების, ქალებისა და ბავშვების საკითხში. შირინი პირველი ირანელია, რომელსაც ასეთი პრემია ხვდა წილად. შირინი გამოჩენილი ირანელი იურისტის მოჰამედ ალი ებადის ქალიშვილია. მან თეირანის უნივერსიტეტში 1969 წელს იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა და ნახევარწლიანი პრაქტიკის შემდეგ მოსამართლე გახდა. 1971 წელს შირინმა დისერტაცია დაიცვა და პირველი ირანელი ქალი გახდა, რომელიც ადგილობრივი სასამართლოს (თეირანის საქალაქო სასამართლოს) თავმჯდომარედ დაინიშნა. თუმცაღა ირანში ისლამური რევოლუციის შემდეგ ის ჩამოაქვეითეს და სასამართლოს მდივნად დანიშნეს, იმ მოსაზრებით, რომ ისლამის მიხედვით, ქალი არ უნდა ყოფილიყო უფლებამოსილი მამაკაცისთვის მსჯავრი დაეკისრებინა ანდაც რაიმე დამავალდებულებელი განაჩენი გამოეტანა. ებადიმ გადადგომის შესახებ განცხადება დაწერა და თითქმის ათი წლის მანძილზე იურიდიული განხრით მუშაობას ვეღარ ახერხებდა. 1993 წელს მან, როგორც იქნა, შესძლო იურიდიული კონსულტაციების კანტორა გაეხსნა. 1980-იან წლებში ძირითადად წიგნებსა და სტატიებს წერდა, რითიც გაითქვა კიდეც სახელი სამშობლოში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: შირინ ებადი შირინ ებადი „ნობელის პრემიის“ საიტზე
სოტერი (პაპი)

სოტერი (ლათ. Soterus); დ. უცნობია, ფონდი, იტალია — გ. 174 ან 175, რომი, იტალია) — რომის პაპი 166-174/175 წლებში. პაპ სოტერის დროს დაკანონდა ქორწინების მღვდლის მიერ კურთხევის ტრადიცია. იგი მოწამეობრივი სიკვდილით აღესრულა ქრისტიანთა დევნისას მარკუს ავრელიუსის იპერატორობის დროს. დასაფლავებულია რომში, „კალიქსტის კატაკომბაში“. კათოლიკურმა ეკლესიამ პაპი სოტერი წმინდანად შერაცხა. Ekkart Sauser: SOTER. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 14, Bautz, Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5, Sp. 1492–1493. John Chapman: Caius and Soter, Saints and Popes. In: Catholic Encyclopedia, Band 3, Robert Appleton Company, New York 1908. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სოტერი (პაპი)
მჭადიჯვარი

მჭადიჯვარი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 700 მ, დუშეთიდან 14 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 944 ადამიანი. სოფლის ტერიტორიაზე ადამიანს ჯერ კიდევ ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია (რამდენიმე გორანამოსახლარი). ვარაუდობენ, რომ მჭადიჯვარი უძველესი დროიდან გრემისხევის ცენტრი იყო. სოფლის შუაში, მდინარე ნარეკვავის მარჯვენა მხარეს დგას ხუროთმოძღვრული ანსამბლი — ეკლესია და ციხე. სამხრეთი და დასავლეთი კარის წარწერების მიხედვით ეკლესია 1668 წელს აუგია დომენტი კათოლიკოსს. ეს ცენტრალურ გუმბათოვანი ნაგებობა ერთ-ერთი უდიდესია გვიანდელი შუა საუკუნეების ტაძართა შორის. ნაგებია ძირითადად აგურით. ეკლესიას აღმოსავლეთი და სამხრეთი მხრიდან ეკვრის ციხე, რომელიც სამხრეთი კარის თავის წარწერის მიხედვით, სოფლის მოშენების მიზნით სახლთუხუცეს კონსტანტინე მუხრანბატონს აუშენებია 1746 წელს. ციხის კუთხეებში აღმართულია მასიური კოშკები, რომელთაგან ერთ-ერთი ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეზეა მიდგმული. კოშკებსა და გალავანს დატანებული აქვს სათოფურები, სალოდეები და საზარბაზნეები. შემდგომში დაღესტნელი ფეოდალების გამუდმებული თავდასხმების შედეგად სოფელი გაპარტახდა. 1754 წელს მჭადიჯვრის ციხესთან ქართველთა და დაღესტნელთა ლაშქრებს შორის დიდი ბრძოლა გაიმართა. მჭადიჯვარში 1754 წლის 16 აგვისტოს ქართლ-კახეთის ლაშქარმა დაამარცხა ხუნძახის მფლობელი ნურსალ-ბეგის ხელქვეით გაერთიანებული დაღესტნელ ფეოდალთა მრავალრიცხოვანი ლაშქარი, რომელმაც კახეთისა და არაგვის ხეობის სოფლების დარბევის შემდეგ, მჭადიჯვარის ციხე-სიმაგრეს შემოარტყა ალყა. ციხის გარემოცვა ექვს დღეს გაგრძელდა. ქართლ-კახეთის გაერთიანებულ ლაშქარს სათავეში ედგნენ თეიმურაზ II და ერეკლე II. ქართველთა გამარჯვებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა გლეხთა რაზმების თავგანწირვამ და ერეკლე II-ის სამხედრო ხელოვნებამ. მჭადიჯვრის ბრძოლას ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს იყო პირველი დიდი გამარჯვება, რომელმაც საგრძნობლად შეასუსტა დაღესტნელ ფეოდალთა თარეში საქართველოში. 1905 წლის 3 აგვისტოს სოფელში მოხდა შეტაკება გლეხებსა და კაზაკებს შორის. გლეხები მემამულე გ. ბაგრატიონ-მუხრანელს აუჯანყდნენ. გამოსვლაში მონაწილეობდა 14 სოფლის სამი ათასამდე გლეხი. კაზაკთა დამსჯელმა რაზმმა აჯანყებულები განდევდა. გვასალია ჯ., ზაქარაია პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 267-268. აფრასიძე გ., კახაძე კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 279. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 27 ივლისი 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
მჭამელი

მჭამელი, მგლურა (ლათ. Lupus vulgaris) — კანის ტუბერკულოზის ყველაზე მძიმე და ხშირი ფორმა. იწვევს ტუბერკულოზის მიკობაქტერია, რომელიც ხვდება გაკაწრულს ან დაზიანებილ კანში გარედან, უფრო ხშირად კი ტებერკულოზით დაზიანებული შინაგანი ორგანოებიდან ან ლიმფური კვანძებიდან. მჭამელი ხანგრძლივი დაავადებაა. მისი სიმპტომები და მიმდინარეობა დამოკიდებულია გამომწვევის აქტივობაზე, პროცესის ლოკალიზაციაზე და ორგანიზმის საერთო მდგომარეობაზე, უფრო ხშირად ბავშვები ავადდებიან. დასაწყისში კანზე ჩნდება ფეტვის მარცვლის ოდენა მოვარდისფრო-მოწითალო ლაქა, რომელიც თითის დაჭერისას ქრება. მალე ლაქა კვანძად იქცევა, თანდათანობით იზრდება და კანის ზედაპირზე ბორცვისებრად ამოიწევს; იგი ცომივით რბილია, არავითარ სუბიექტურ შეგრძნებება არ იქვევს, ადვილად ზიანდება. დროთა განმავლობაში ბორცვები ერთიანდება და წარმოქმნის ბალთებს, რომლებიც შეიძლება დაიფაროს ქერცლით ან ქერქით, მოიმატოს მოცულობაში სიმსივნისებრად, დაწყლულდეს, დაიშალოს. მჭამელი უმეტესად ჩნდება სახეზე (ცხვირი, ტუჩები, ლოყები, ყურის ნიჟარები), კიდურებზე, უფრო იშვიათად — სხეულზე. ხშირად ზიანდება ცხვირისა და პირის ლორწოვანი გარსი. მჭამელი ზოგჯერ კანზე გამოუსწორებელ დეფექტს ტოვებს. მკურნალობა: ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო პრეპარატები (სტრეპტომივინი, ფთივაზიდი, ტუბაზიდი და სხვა), D2ვიტამინი, პოლივიტამინები; ზოგადგამაჯანსაღებელი მკურნალობა, ფიზიოთერაპია, მზით მკურნალობა, კლიმატოთერაპია და სხვა. დროზე დაწყებული მკურნალობა კარგ შედეგს იძლევა. სარალიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 268.
მჭადიჯვრის გორანამოსახლარები

მჭადიჯვრის გორანამოსახლარები — მრავალფენიანი 2 ნამოსახლარი ბორცვი დუშეთის ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 17 კმ-ზე, მდინარე ნარეკვავის ხეობაში. საძიებო სამუშაოები ჩატარდა 1953, 1955 (ხელმძღვანელი აკად. ნ. ბერძენიშვილი), გაითხარა 1969, 1974-1977 წლებში (ხელმძღვანელი ლ. წითლანაძე). გორები დასახლებული ყოფილა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელი ფეოდალურ ხანამდე. შესწავლილია ქვედა გორა. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოვლინდა სარ-ლასტზე ნაგები ოთხკუთხა შენობის ნაშთები, კეტები (ან საკურთზევლები), იატაკში ჩაჭრილი ორმოები, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ქვისა და ძვლის იარაღი, ცულის ყალიბი. შუა ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოირჩევა 2 ჰორიზონტი: ქვედაში იყო მიწური შენობის ნაშთები, სამეურნეო ორმოები. შავად გამომწვარი კერამიკა, ზედაში — ხის მორებით ნაგები, ორმხრივ შელესილი შენობები, მოწითალო ფერის კერამიკა, სარიტუალო დანიშნულების ნივთები, ანთროპომორფული ქანდაკებანი, ძვლისა და ლითონის ნივთები. გვიანდელ ანტიკურ-ადრინდელ ფეოდალური ხანის ფენაში გამოვლინდა დიდი ქვებით ნაგები და კრამიტით გადახურული შენობის, სამეურნეო სათავსისა და ქვევრებიანი მარნის საძირკვლის ნაშთები. მასალა დაცულია დუშეთის მრეთმცოდნეობის მუზეუმში და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში. ბერძენიშვილი ნ., ერთი ფურცელი ისტორიულ-გეოგრაფიული დღიურიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1; მუსხელიშვილი დ., ცქიტიშვილი გ., შიდა ქართლის 1955 წ. დაზვერვითი ექსპედიციის შედეგები, იქვე; წითლანაძე ლ., მირცხულავა გ., გოჩიაშვილი მ., არქეოლოგიური კვლევა სოფ. მჭადიჯვარში, «ძეგლის მეგობარი», 1975, №　39; Цитлинадяе Л., Менабде М. А., Исследование в ущелье р. Нареквани, კრ. Археологические открытия 1975 г., М., 1976; წითლანაძე ლ., ქსე, ტ. 7, გვ. 268, თბ., 1984
მარის პაციფიკი

მარის პაციფიკი (Maris Pacifici) — წყნარი ოკეანის პირველი ნაბეჭდი რუკა. მისი ავტორია აბრაჰამ ორტელიუსი და გამოიცა 1589 წელს. რუკა ეფუძნება ფრანს ჰოგენბერგის ამერიკის რუკას, რომელიც იმ წელს გამოიცა და ვაზ დურადოს 1568 წლის იაპონიის აღწერას. წყნარი ოკეანე რუკაზე გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ აღმოსავლეთისაკენ და სამხრეთიდან შემოზღუდულია ფართო სამხრეთი მიწის ტერიტორიით, რომელიც თითქმის ებჯინება ამერიკის სამხრეთ დაბოლოებას. მარის პაციფიკი – რუკის აღწერა (ინგლისური) მარის პაციფიკი – რუკა მაღალი გარჩევადობით დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
გრიგოლ XVI

გრიგოლ XVI (ლათ. Gregorius Sextus Decimus) ერისკაცობაში ბარტოლომეო ალბერტო ჩაპელარი (იტალ. Bartolommeo Alberto Cappellari) (დ. 28 სექტემბერი, 1756, ბელუნო, იტალია — გ. 1 ივნისი, 1846, რომი, იტალია) — რომის პაპი 1831–1846 წლებში. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“[მკვდარი ბმული]
ზემო ბარღები

ზემო ბარღები — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, ზღვის დონიდან 20 მ., გალიდან 12 კმ. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის მეურნეობა და ჩაის ფაბრიკა. იყო სასოფლო საბჭოს ცენტრი, რომელშიც შედიოდა სოფლები საშამუგიო და საბუთბაიო. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. 1992-1993 აფხაზეთის ომის დროს სოფელი დაზარალდა. სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას სახლ-კარი გადაუწვეს. 1998 წელს ეს სოფელი აფხაზმა სეპარატისტებმა ხელახლა გადაწვეს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 343.
ლუბლინის სავოევოდო

ლუბლინის სავოევოდო (პოლ. Województwo Lubelskie) — სავოევოდო, რომელიც მდებარეობს პოლონეთის აღმოსავლეთზე. ესაზღვრება ბელარუსსა და უკრაინას. სავოევოდოს ცენტრი ქალაქი ლუბლინი.
ლოძის სავოევოდო

ლოძის სავოევოდო (პოლ. Województwo Łódzkie) — სავოევოდო პოლონეთის ცენტრალურ ნაწილში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი ლოძი.
მჭედლიშვილის სტუდია

მჭედლიშვილის სტუდია — ქართული დრამატული სტუდია მოსკოვში. დააარსა ვახტანგ მჭედლიშვილმა 1923 წელს საქართველოს განათლების სახალხო კომისარიატის ბიუჯეტით. მჭედლიშვილის სტუდია ქართული თეატრისათვის ამზადებდა რეჟისორებს, მსახიობებს, მომღერლებს, მხატვრებს. პედაგოგებად მუშაობდნენ ე. სარიჩევა, ნ. დემიდოვი, ა. ჯიველეგოვი, შ. დადიანი და სხვები. ვახტანგ მჭედლიშვილის გარდაცვალების შემდეგ (1924) სტუდიას მისი სახელი ეწოდა და სათავეში ჩაუდგა შ. დადიანი. 1926 წელს გამოსაშვებ საღამოზე წარმოადგინეს ვ. ყიფიანის „სამეგრელოს მთავარი ლევანი“ (რეჟისორი დ. ვოლკოვი); ამავე წელს სტუდია დაიხურა. მჭედლიშვილის სტუდიის აღზრდილები ი. თუმანიშვილი, გ. ჟურული, შ. აღსაბაძე, შ. სოსლანი, ნ. გოძიაშვილი, გ. სულიაშვილი, ვახტანგ აბაშიძე, გ. როსება, ა. მიქელაძე, თ. თვალიაშვილი და სხვები წარმატებით მოღვაწეობდნენ და მოღვაწეობენ საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში. ლაშხია ნ, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 269.
სილეზიის სავოევოდო

სილეზიის სავოევოდო (პოლ. Województwo Śląskie) — სავოევოდო პოლონეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი კატოვიცე. კატოვიცე ბელსკო-ბიალა
მჭექარები

მჭექარები (ლათ. Brachininae), ხოჭოების ქვეოჯახი ბზუალა ხოჭოების ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 სმ აღწევს. ცნობილია მჭექარების 447 სახეობა. თავდაცვისას მჭექარები სხეულის უკანა ბოლოდან აფრქვევენ განსაკუთრებულ ჯირკვლებში გამომუშავებულ მწვავე სითხეს, რომელიც ჰაერთან შეხებისას ხმამაღლა ფეთქდება და უსიამოვნო სუნის ორთქლად გარდაიქმნება. მჭექარების მატლები ხოჭოების ჭუპრებზე პარაზიტობენ. ქსე, ტ. 7, გვ. 269, თბ., 1984
ლუბუშის სავოევოდო

ლუბუშის სავოევოდო (პოლ. Województwo Lubuskie) — სავოევოდო, რომელიც მდებარეობს პოლონეთის დასავლეთ ნაწილში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი გოჟუვ-ვიელკოპოლსკი.
ჭანისწყალი

ჭანისწყალი (მეგრ. წენწყარი) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის, ჩხოროწყუსა და ხობის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. ხობისწყალის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1960 მ სიმაღლეზე. ჭანისწყლის სათავეს წარმოადგენს მდინარე წენწყარი. სიგრძე 63 კმ, აუზის ფართობი 315 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. მარჯვენა შენაკადებიდან აღსანიშნავია მდინარე ინწრა, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან — მდინარე აბანოსღელე. ამ უკანასკნელის ხეობაში მდებარეობს სულფატურ-ქლორიდული ნატრიუმ-კალციუმიანი სამკურნალო მინერალური წყალი სქური. ჭანისწყალის ნაპირებზე გაშენებულია მრავალი დასახლებული პუნქტი, მათ შორის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი წალენჯიხა. ჭანისწყლის მარცხენა ნაპირზე მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე სკურის ციხე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 14,5 მ³/წმ. ↑ 1.0 1.1 აფხაზავა, ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382. ↑ წენწყარი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ უშვერიძე, გ., ჩიჩუა ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 624.
მჭრეულასებრნი

მჭრეულასებრნი (ლათ. Lymexylidae), ხოჭოების ოჯახი. ოჯახში 30-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. მჭრეულასებრთა მატლები ბინადრობენ მერქანში, სადაც იკეთებენ 1-2 მმ დიამეტრიან სავალებს. აზიანებენ როგორც ფოთლოვან, ისე წიწვოვან ხეებს. ქსე, ტ. 7, გვ. 270, თბ., 1984
შალვა ჭანიშვილი

შალვა თომას ძე ჭანიშვილი (დ. 20 მარტი, 1900, ქუთაისი — გ. 13 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი აგრონომი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1959), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე. 1923 წელს დაამთავრა მილანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1923–1926 წწ. აგრონომად მუშაობდა საფრანგეთში. 1926–1942 წლებში საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო პროფილის სამეცნიერო დაწესებულებებში სხვადასხვა თანამდებობებზე იყო და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. 1942–1952 წლებში იყო მეცნიერებათა აკადემიის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა განყოფილების სწავლული მდივანი. 1952–1958 წლებში საქართველოს ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის აგროქიმიის განყოფილების გამგე. 1958 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრის პროფესორი. ჭანიშვილმა შეისწავლა საქართველოს მინდვრის კულტურების აგროტექნიკის საკითხები, დაამუშავა სანაწვერალო კულტურების თესვა-მოყვანის მეცნიერული საფუძვლები, გამოიკვლია თესლბრუნვისა და ნიადაგის დამუშავების საკითხები. დაჯილდოებულია არაერთი სახელმწიფო ჯილდოთი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382.
მხარდავედრა

მხარდავედრა — მაღალ ხტომებზე აგებული ქართული ხალხური ცეკვა. ასრულებდნენ მამაკაცები. გავრცელებული იყო ძველ საქართველოში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 272.
ვახტანგ ჭანკოტაძე

ვახტანგ ლავრენტის ძე ჭანკოტაძე (დ. 12 აგვისტო, 1904, სოფ. კვალითი, ზესტაფონის რაიონი — გ. 30 იანვარი, 1976, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტროტექნიკოსი, საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1961). სკკპ წევრი 1927 წლიდან. დაამთავრა ლენინგრადის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1930). მუშაობდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოში, ხრამჰესის მშენებლობაზე, ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენში“ (1930-57), ტრესტ „ინჟმშენში“ (1957-70). 1951 წ. ხრამჰესის მშენებელთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებული იყო ასევე ორდენებითა და მედლებით. იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს I-IV მოწვევის დეპუტატი (1938-1959 წწ.) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382.
მხარე (მრავალმნიშვნელოვანი)

მხარე შეიძლება აღნიშნავდეს: მხარე - ქვეყანა, ოლქი, მიწა-წყალი, ადგილი მხარე - პროცესის მონაწილე გერმანიის ფედერალური მხარეები
მხარი (ერთეული)

მხარი — სიგრძის საზომი ერთეული X–XIX საუკუნეების საქართველოში. უდრიდა 4 წყრთას, დაახლოებით 2 მეტრს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 272.
შალვა ჭანკოტაძე

შალვა ლავრენტის ძე ჭანკოტაძე (დ. 24 იანვარი, 1902, გორი — გ. 21 თებერვალი, 1965, თბილისი) — ქართველი სამხედრო-საჰაერო მოღვაწე, საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი (1944). დაამთავრა სერპუხოვის საჰაერო სროლისა და ბომბდაშენის უმაღლესი სამხედრო სკოლა (1927). იმავე წელს გაწევრიანდა სკკპ-ში. 1927-1931 წლებში მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქში. 1938-1941 და 1951-1965 იყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს უფროსი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა განსაკუთრებული დანიშნულების ავიაესკადრილიას, ავიაჯგუფს, პოლკს, დივიზიას; მონაწილეობდა სტალინგრადის საჰაერო ბრძოლებში. 1946 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის სამოქალაქო ავიაციის მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე. საქართველოს სსრ III-V მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1951-1962). დაჯილდოებულია 7 ორდენით, მათ შორის გრიუნვალდის ჯვრის ორდენით და მედლებით. ჩინჩილაკაშვილი, ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382. შალვა ჭანკოტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (III მოწვევა) შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა) შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
მხარული

მხარული — ქართული ხალხური ცეკვა. ძირითადი ელემენტია მხრებისა და ხელების ოსტატური გათამაშება. მხარული ვაჟკაცური ცეკვაა. მას ხშირად ასრულებენ როგორც „განდაგანის“ მეორე, სწრაფ ნაწილს. მუსიკალური ზომა 4/4. გვარამაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 272.
ჭანკოტაძე

საკუთარი სახელი ჭანკოტაძე შეიძლება აღნიშნავდეს: გიორგი ჭანკოტაძე — ფეხბურთელი დევი ჭანკოტაძე — საქართველოს არმიის გენერალი ვახტანგ ჭანკოტაძე — ინჟინერი შალვა ჭანკოტაძე — საბჭოთა ავიაციის გენერალი
მხარფეხიანები

მხარფეხიანები (ლათ. Brachiopoda) — უხერხემლო ცხოველთა ტიპი. ბინადრობენ ზღვაში. მჯდომარე ცხოველებია. აქვთ ორსადგულიანი ნიჟარა, რომლის სიგრძე 10 სმ აღწევს. საგდული ამოფენილია მანტიით და ერთმანეთთან დაკავშირებულია კუნთებით. მხარფეხიანებს სხეულზე წყვილი გრძელი გამონაზარდი, ე. წ. ხელები აქვთ, რომელზედაც განლაგებულია ნაზი წამწამებით დაფარული საცეცები. პირი „ხელების“ ფუძესთანაა მოთავსებული. მხარფეხიანებს აქვთ სხეულის მეორეული ღრუ, გული, სისხლძარღვები, ხახისირგვლივი ნერვული რგოლი და ნერვები. ცალსქესიანი ცხოველები არიან. განვითარება ხდება მეტამორფოზით. ცნობილია მხარფეხიანების 200-მდე თანამედროვე სახეობა. ელიაშვილი ტ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 272.
დევი ჭანკოტაძე

დევი ჭანკოტაძე (დ. 1 სექტემბერი, 1961, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსის მოადგილე 2000–2004 წლებში და 2008-2009 წლებში. 2009-2012 წლებში გენშტაბის უფროსი. აშშ-ის ლეგიონის ღირსებისა და საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენების კავალერი. 1982 წელს დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერო სამეთაურო სამხედრო სასწავლებელი. 1982-1990 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1991–1992 წლებში იყო ქ. გორის მე-11 ბატალიონის შტაბის უფროსი, 1992–1994 წლებში — ეროვნული გვარდიის საარტილერიო პოლკის მეთაური, 1994–1995 — ეროვნული გვარდიის მთავარი სამმართველოს შტაბის უფროსი. მეთაურობდა პირველი საარტილერიო ბრიგადას (1995), მთავარსარდლის რეზერვის საარტილერიო ბრიგადას (1996–1999), არტილერიას (1999-2000). 2000–2004 წლებში იყო საქართველოს შეიაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის პირველი მოადგილე, 2004-2005 — სამხედრო წარმომადგენელი დსთ ქვეყნების სამხედრო თანამშრომლობის საკოორდინაციო შტაბში, თავდაცვის ატაშე. 2005 წელს დაითხოვეს სამხედრო სამსახურიდან, ხოლო 2007 წელს დაინიშნა სახმელეთო ჯარების საარტილერიო ბრიგადის მეთაურად. 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსის მოადგილედ. 2009 წლის 5 მარტიდან 2012 წლის 8 ოქტომბრამდე იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების, გაერთიანებული შტაბის უფროსი. 2020 წელს დაიწყო პოლიტიკური საქმიანობა. გაწევრიანდა „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობაში“. ამა წლის საქართველოს საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ წარადგინა წყალტუბო-სამტრედია-ვანი-ხონის საარჩევნო ოლქის მაჟორიტარობის კანდიდატად. თუმცა მაჟორიტარული სიის ოფიციალურ წარდგენაზე ამ ოლქში ნანუკა ჟორჟოლიანის კანდიდატურა დასახელდა. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დევი ჭანკოტაძე დევი ჭანკოტაძე დევი ჭანკოტაძე — ბიბლიოვიკი დევი ჭანკოტაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია: დევი ჭანკოტაძე. declaration.gov.ge (6 სექტემბერი, 2012). ციტირების თარიღი: 24 მაისი, 2020.[მკვდარი ბმული] ↑ დევი ჭანკოტაძე პოლიტიკაში გააქტიურებას გეგმავს. netgazeti.ge (4 ივნისი, 2020). ციტირების თარიღი: 22 აგვისტო, 2020. ↑ ჭანკოტაძე, კაპანაძე და ბასიშვილი ენმ-ის მაჟორიტარობის კანდიდატები არიან. netgazeti.ge (20 აგვისტო, 2020). ციტირების თარიღი: 22 აგვისტო, 2020. ↑ ოლქში, სადაც ჟორჟოლიანი წარადგინეს, დევი ჭანკოტაძე იყო დასახელებული – რა მოხდა?. netgazeti.ge (2020-09-23). ციტირების თარიღი: 23 სექტემბერი, 2020. ↑ ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საქართველოს პარლამენტის 2020 წლის 31 ოქტომბრის არჩევნები შეაჯამა. ცესკო (2020-12-03). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-15. ციტირების თარიღი: 19 დეკემბერი, 2020.
ტერენტი ჭანტურია

ტერენტი ჭანტურია (დ. 14 ივლისი, 1908, ნოღოხაში — გ. 19 იანვარი 1973, ბათუმი) — ქართველი მოქანდაკე, აჭარის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1957). დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იყო იაკობ ნიკოლაძის მოწაფე. მისი ძირითადი ნამუშევრები დაცულია აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382.
მხატვართუხუცესი

მხატვართუხუცესი — მხატვართა უფროსი, მთავარი მხატვარი ძველ საქართველოში. სამთავროს ნეკროპოლში 1938 წელს აღმოჩენილ ბერძნულ წარწერა-ეპიტაფიაში (IV-V საუკუნეები) მოხსენიებულია მხატვართუხუცესი (არქიძოგრაფოსი) და ხუროთმოძრვარი ავრეულიუს აქოლისი. როგორც ჩანს, იმ დროს მცხეთაში არსებობდა მხატვართუხუცესისა და არქიტექტორის თანამდებობა, რაც ქართლში (იბერიაში) ადრიდანვე საქალაქო ცხოვრების მაღალ განვითარებაზე მოუთითებს. ამასთან დაკავშირებით დამახასიათებელია სტრაბონის ცნობა იბერიის ქალაქებში არქიტექტურული წესით აგებული სახლების არსებობის შესახებ ძვ. წ. I საუკუნეში. ეპიტაფიის პირველი გამომცემლის სიმონ ყაუხჩიშვილის გამოკვლევით, ტერმინი „არქიძოგრაფოს“ ბერძნული მწერლობაში XII საუკუნემდე არ გვხვდება. ის ქართული ტერმინის ბერძნული თარგმანი უნდა იყოს ადგილობრივ არსებული სალოს (თანამდებობის) გამოსახატავად. გუჩუა ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 272. აფაქიძე ა., ანტიკური ხანის საქართველოს კულტურა, წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970; ყაუხჩიშვილი ს., მცხეთასამთავროს ახლად აღმოჩენილი ბერძნული წარწერა, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», 1973, ტ. 4, №　6; ყაუხჩიშვილი თ., ბერძნული წარწერები საქართველოში, თბ., 1951.
მხედრები (მრავალმნიშვნელოვანი)

მხედრები შეიძლება აღნიშნავდეს: მხედრები — ერთ-ერთი პრივილეგიური სოციალური ფენა ძველ ათენსა და რომში მხედრები — მწერების ოჯახი