laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
სუფსა

სუფსა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ყველაზე გრძელი და წყალუხვი მდინარე გურიაში. სუფსა ერთადერთი მდინარეა, რომელიც გურიის მხარის სამივე მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება. გურიის ქედით გამოყოფილია მდინარე რიონის ხეობისაგან, ხოლო ნასაკირალის სერით მდინარე ნატანების ხეობისაგან. სუფსის ნაპირზე მდებარეობს დაბა ჩოხატაური. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე მწვერვალ მეფისწყაროსთან, ზღვის დონიდან 2800 მეტრ სიმაღლეზე. ერთვის შავ ზღვას სოფელ გრიგოლეთთან. სიგრძე 117 კილომეტრი, მდინარის აუზის ფართობი 1130 კვ.კმ. მთავარი შენაკადებია გუბაზეული, ბახვისწყალი, ბარამიძისწყალი, შუთი. აუზის ჩრდილოეთი საზღვარი გურიის ქედს გასდევს, სამხრეთი — მესხეთის ქედსა (ზემო დინებაში) და ნასაკირალის სერს (ქვემოწელში). აუზი აგებულია ტუფოგენური ქანებით, ქვაშაქვებით, ქვიშნარ-კონგლომერატული ნალექებით, თიხებით. სათავის მონაკვეთზე აუზი შემოსილია სუბალპური მდელოს მცენარეულობით, 2000 მ-ზე ქვემოთ — ტყით, რომლის შემადგენელია სოჭი, ფიჭვი, წიფელი, რცხილა, მუხა და სხვა. სოფელ ბუკისციხის ქვემოთ აუზის დიდი ნაწილი უკავია სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. იცის წყალმოვარდნები (წელიწადში 16—27-ჯერ). გაზაფხულის წყალდიდობა შედარებით ხანმოკლეა. მდინარის წყლის რეჟიმი უმთავრესად დამოკიდებულია ატმოსფერული ნალექების რაოდენობასა და ინტენსივობაზე, მაქსიმალური ხარჯი სოფელ ხიდმაღალასთან 700 მ³/წმ აღწევს, მინიმალური ხარჯი ქვემო დინებაში 4 მ³/წმ, საშუალო მრავალწლიური ხარჯი შესართავთან — 46 მ³/წმ. სახელწოდება სუფსას თავდაპირველი ფორმაა სურ-ფსა. მდინარე სათავეს სურების მთებში იღებს. მისი სახელი სურების წყალს უნდა ნიშნავდეს. მდინარე სუფსა მოგროსის ბერძ. Μῶγρος სახელით და ნატანები (ისისი) პირველად მოხსენიებული აქვს ბერძენ გეოგრაფ ფსევდო სკილაქს კარიადნელს, პლინიუს უფროს და ფლავიუს არიანეს. ახ. წ. IV საუკუნეში გეოგრაფმა კასტორიუსმა ამ მდინარეთა შესართავები დაიტანა რუკაზე „Tabula Peutingeriana“. ეს მდინარეები სხვებთან ერთად ანტიკური პერიოდიდან აკავშირებდა რომის აღმოსავლეთ პროვინციებს დასავლეთ საქართველოსთან. ამ გზით გაჰქონდათ ბიზანტიელებს ნედლეული და შემოჰქონდათ ნაწარმი. სუფსაზე ნაოსნობა XIX საუკუნემდე გრძელდებოდა. 1817 წელს რუსეთის არმიის შტაბსკაპიტნის, ენსგოლმის მიერ შედგენილი დასავლეთ საქართველოს აღწერილობის თანახმად სუფსაზე სამდინარო ნავები მდინარე ბახვისწყლის შესართავამდე, ზღვიდან 26 კმ დაშორებით ადიოდნენ. XIX საუკუნის ბოლოსთვის ასეთი 25-30 ბრტყელძირიანი ნავი იყო, თითოეულის ტვირთმზიდაობა 1,5-დან 5 ტონამდე ადიოდა. სუფსა ქვემო სურებში, დინების ზემო წელში „გურიის ტბა“ - საცურაო ადგილი მდინარეზე მდინარე სოფელ ბუკისციხესთან, დინების შუა წელში სოფელ კონჭკათთან, დინების ქვემო წელში შესართავი შავ ზღვაში სუფსის შენაკადი ბარამიძისწყალი (ორწყალი) გიგინეიშვილი გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 615. ↑ საქართველოს სტატისტიკური ცნობარი: 2007, თბილისი, 2008, გვ. 12. ↑ Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), MOGRUS. ↑ ენვერ გოგუაძე, „გურიანას ქუეყანა“ — ბათუმი, „ალიონი“ 2001
ფარერული საგა

ჩრდილოური საგა ფარერებზე ან ფარერული საგა ფარერელ კაცზე, მოგვითხრობს ფარერების ქრისტიანულად მოქცევასა და ნორვეგიის სამეფოში შესვლაზე. Færeyinga Saga-ს 1904 წლის ილუსტრაცია, გამოსახავს Tróndur í Gøtu-ს. საგა ისლანდიაში დაიწერა დაახლოებით 1200 წელს. ავტორი უცნობია; დაკარგულია დედანი, თუმცა, დედნისეული ტექსტები სხვა საგებში გვხვდება, განსაკუთრებით სამ ხელნაწერში: ოლაფ ტრიგვასონარის საგაში, ფლატეიარბოკის და AM 62-ში დაცულ ხელნაწერში. Færeyínga saga eller Færøboernes historie i den islandske grundtekst med færø­isk og dansk oversættelse Carl Christian Rafn, ed., Danish tr. Johan Hen(d)rik Schrøter, Faroese tr. (Copenhagen: J.H. Schultz 1832) Debes, Hans Jacob. Føroya søga 1. Norðurlond og Føroyar. (pp. 89–100. Føroya skúlabókagrunnur) 1990. Havsteen-Mikkelsen, Sven Føroyinga søga (Bjarni Niclasen, týddi; Jørgen Haugan, skrivaði eftirmæli. (Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur) 1995 Full text in Icelandic and English translation at the Icelandic Saga Database heimskringla.no - Færeyinga saga
ტორსჰავნი

ტორსჰავნი (ფარ. Tórshavn, დან. Thorshavn) — ფარერის კუნძულების დედაქალაქი. 2007 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 13,000 კაცს. მდებარეობს კუნძულ სტრეიმოის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. დაარსდა X საუკუნეში მეხისა და ელვის ღვთაება თორის პატივსაცემად. ტორნსჰავნი, თორნსჰავნი, სიტყვასიტყვით „თორის ნავმისადგომს“ ნიშნავს. მოქმედებს საბორნე გადასასვლელი დანიაში, ნორვეგიაში, შოტლანდიასა და ისლანდიაში. ტორნსჰავნი ჩრდილოეთ ატლანტის საკვანძო პორტია. ბოლო ათწლეულებში რუსული თევზმჭერი ხომალდების შესვლის, გადმოტვირთვის და დასაწყობების ცენტრად იქცა ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში. ტორნსჰავნში, ისევე როგორც ფარერების უმეტესობასა და სკანდინავიის ქვეყნებში ხელბურთი და ფეხბურთი დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ქალაქის არც თუ მოზრდილი მოსახლეობის მიუხედავად, არსებობს რამდენიმე სპორტული კლუბი. 1983 წლიდან ყოველწლიურად ტარდება ტორსჰავნის ჯაზის ფესტივალი. Havsteen-Mikkelsen, Sven (1995) Føroyinga søga (Bjarni Niclasen, týddi; Jørgen Haugan, skrivaði eftirmæli. Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur) ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტორსჰავნი ტორსჰავნის მუნიციპალიტეტის გვერდი დაარქივებული 2018-01-02 საიტზე Wayback Machine. redpenguin.net დაარქივებული 2012-08-06 საიტზე Wayback Machine. - ტორსჰავნის სურათები
სერიკ შეკოიანი

სერიკ იაკობის ასული შეკოიანი (სომხ. Սերիկ Շեկոյան; დ. 27 ოქტომბერი, 1924, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 13 ივნისი, 2015, თბილისი, საქართველო) — სომეხი მსახიობი. სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი (1962), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1982). ცნობილი მსახიობის არტემ ლუსინიანის მეუღლე. სწავლობდა თბილისის კინოსტუდიის კინომსახიობთა სტუდიაში. 1946 წლიდან თბილისის შაუმიანის სახელობის სომხური თეატრის მსახიობია. ამ თეატრის სცენაზე შეასრულა 100-ზე მეტი როლი, მათ შორის დეზდემონა (უილიამ შექსპირის „ოტლო“), რუსუდანი (ილო მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“), კატარინა (უილიამ შექსპირის „ჭირვეულის მორჯულება“), აქსიუმა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „ტყე“), თამრო „გლახის ნაამბობი“ (ილია ჭავჭავაძის მიხედვით), ნინო (მარიკა ბარათაშვილის „ჩემი ყვავილეთი“), ანა (სურენ ავჩიანის „საიათნოვა“), თამარი (ბაბაიანის „გული გვიხმობს“), პარასკა (გალანის „სიყვარული გარიჟრაჟზე“), ელენე (ჩიჯავაძის „ვაჟიშვილები“) და სხვა როლი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). სერიკ შეკოიანმა მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა როგორც საქართველოს, აგრეთვე სომხეთის სამსახიობო ისტორიაში. შესრულებული აქვს 250-ზე მეტი როლი, მეგობრობდა ისეთ ქართველ მსახიობებთან, როგორებიც იყვნენ აკაკი ხორავა, ვერიკო ანჯაფარიძე, ვასო გოძიაშვილი, სოფიკო ჭიაურელი, მედეა ჩახავა და სხვა. 1960 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი 1982 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი 1998 — ღირსების ორდენი სერიკ შეკოიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ გვენცაძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 706.
რაჩია ქოჩარი

რაჩია ქოჩარის ძე ქოჩარი (ნამდვილი გვარი გაბრიელიანი) (დ. 2 თებერვალი [ ძვ. სტ. 20 იანვარი], 1910, სოფ. კუმპლიპუჩი, ალაშკერტის მაზრა, დასავლეთი სომხეთი (თურქეთი) — გ. 2 მაისი, 1965, ერევანი) — სომეხი მწერალი. სკკპ წევრი 1939 წლიდან. მოთხრობის წერა 1930 წელს დაიწყო. ავტორია მოთხრობათა კრებულებისა „გმირთა დაბადება“ (1942), „წინადღეს“ (1943), „წმინდა აღთქმა“ (1946), „თეთრი წიგნი“ (1965); რომანისა „დიდი სახლის შვილები“ (1-2 ანწილი, 1952–1959), პუბლიცისტური სტატიებისა (კრებული „ლიტერატურა და ცხოვრება“, 1949). დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით. ხარატიანი ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 553.
ერვანდ ქოჩარი

ერვანდ სიმონის ძე ქოჩარი (დ. 27 ივნისი [ძვ.ს სტ. 15 ივნისი], 1899, თბილისი — გ. 22 იანვარი, 1979, ერევანი) — სომეხი მოქანდაკე, ფერმწერი და გრაფიკოსი. სსრკ სახალხო მხატვარი (1976). სწავლობდა თბილისის ფერწერისა და ქანდაკების სკოლასა (1915-1918) და მოსკოვის სახელმწიფო თავისუფალ სამხატვრო სახელოსნოებში (1918-1919). 1923 წლიდან მუშაობდა პარიზში. 1936 წლიდან სომხეთში. ქოჩარის დაზგური და მონუმენტური ქანდაკებისათვის ნიშანდობლივია მოძრაობის ექსპრესიულობა, ზოგჯერ სტილიზაცია. ნამუშევრები: ობელისკი „არწივი“ (ბრინჯაო, 1955, ზვართნოცის გზაზე), დავით სასუნცის ძეგლი (სპილენძი, 1959) და ფ. ძერჟინსკის მონუმენტური ბიუსტი (სპილენძი, 1969 — ორივე ერევანი). ქოჩარი ავტორია ფერწერული ტილოებისა და წიგნის ილუსტრაციებისა. სომხეთის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967). ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერვანდ ქოჩარი ერვანდ ქოჩარი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 553.
ვაჰრამ ფაფაზიანი

ვაჰრამ ქამერის ძე ფაფაზიანი (სომხ. Վահրամ Փափազյան; დ. 6 იანვარი/18 იანვარი, 1888, კონსტანტინოპოლი — გ. 5 ივნისი, 1968, ლენინგრადი) — სომეხი მსახიობი. სომხეთის სსრ (1933), აზერბაიჯანის სსრ (1935) და საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1956). ლენინის ორდენის (1967) კავალერი. სასცენო განათლება მიიღო იტალიაში (ვენეცია და მილანი), სადაც გამოდიოდა ე. დუზეს, ე. ნოველის, ე. ცაკონის, ჯ. გრასოს და სხვა დასებში. 1907–1922 წლებში მუშაობდა სტამბოლის სომხურ თეატრებში. 1922 წლიდან ცხოვრობდა სსრკ-ში. 1922–1953 წლებში მოღვაწეობდა ერევნის, თბილისის, ბაქოს, ლენინგრადის, სომხურ და რუსულ დასებში. 1954 წლიდან ერევნის გ. სუნდუკიანის სახელობის სომხურ თეატრში იყო. საუკეთესო როლები: ოტელო, ჰამლეტი, რომეო, მაკბეთი (შექსპირის „ოტელო“, „ჰამლეტი“, „რომეო და ჯულიეტა“, „მაკბეთი“), არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), პროტასოვი (ლ. ტოლსტოის „ცოცხალი ლეში“), მეკ-გრეგორი (საროიანის „ჩემი გული მთებშია“). დაჯილდოვდა ლენინის ორდენითა და მედლებით. ვაჰრამ ფაფაზიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 240.
ტიგრანაკერტი

ტიგრანაკერტი (სომხ. Տիգրանակերտ, ლათ. Tigranocerta) — დიდი სომხეთის ქალაქი. ტიგრან II-ის სახელმწიფოს ერთ-ერთი დედაქალაქი. დაარსდა ძვ. წ. 77 ვანის ტბის სამხრეთ-დასავლეთით, ახლანდელი სოფ. ფარქინის (თურქეთი) ადგილზე. ძვ. წ. 69 წელს რომაელებმა დაანგრიეს. ტიგრან დიდი პომპეუსის ლაშქრობა საქართველოში დიდი არმენია Armenia // britannica.com (ინგლისური) "Armenia's 12 Capital Cities" („სომხეთის 12 დედაქალაქი“) გამოფენა პარიზში (ინგლისური) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 716.
მკითხველი (ფილმი)

„მკითხველი“ (ინგლ. The Reader) — ოქროს გლობუსის მფლობელი და ოსკარის ნომინანტი 2008 წლის ამერიკული ფილმი – დრამა, რომელიც დაფუძნებულია ბერნარდ შლინკის ამავე სახელწოდების მქონე 1995 წლის გერმანულ რომანზე. ადაპტირებული ფილმის სცენარი დაიწერა დევიდ ჰეირის მიერ, ხოლო რეჟისორია სტეფენ დალდრი. ფილმში მონაწილეობენ კეიტ უინსლეტი და რეიფ ფაინზი ახალგაზრდა მსახიობ დავიდ კროსთან ერთად. ეს იყო პროდიუსერების ენტონი მინგელასა და სიდნი პოლაკის უკანასკნელი ფილმი, რომლებიც გარდაიცვალნენ მის ეკრანებზე გამოსვლამდე. ფილმზე მუშაობა დაიწყო გერმანიაში, 2007 წლის სექტემბერში და ეკრანებზე შეზღუდულად გამოვიდა 2008 წლის 10 დეკემბერს. ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები. ფილმი მოგვითხრობს მაიკლ ბერგის – გერმანელი იურისტის ისტორიას, რომელსაც თინეიჯერობის პერიოდში, 1950-იანი წლების ბოლოს ჰქონდა რომანი უფროს ქალთან – ჰანა შმიტსთან, რომელიც მოგვიანებით გაუჩინარდა და წლების შემდეგ გამოჩნდა, როგორც ერთ-ერთი ბრალდებული საომარ დანაშაულებში, რომლებიც წარმოიქმნა მისი, როგორც საკონცენტრაციო ბანაკის მცველის, მოქმედებების შედეგად ომში. მხოლოდ მაიკლი ხვდება, რომ ჰანა წერა–კითხვის უცოდინარია და შესაძლოა ამას მალავს თავისი თავისუფლების ფასად. კეიტ უინსლეტმა და დევიდ კროსმა, რომელიც ახალგაზრდა მაიკლს ანსახიერებს, კრიტიკოსებისაგან მიიღეს მაღალი შეფასება თავიანთი თამაშისათვის. ფილმი ნომინირებული იყო რამდენიმე მთავარ კინო-პრემიაზე. უინსლეტმა მოიგო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ჯილდოები. ოფიციალური საიტი. „The Reader“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური). „The Reader“ — Allmovie-ზე. „The Reader“ — Rotten Tomatoes. „The Reader“ — Box Office Mojo-ზე.
სამი სახლი (ფილმი)

სამი სახლი — 2008 წლის ქართული ფილმი, რომლის რეჟისორი და სცენარის ავტორია ზაზა ურუშაძე. ფილმი სამი ნოველისგან შედგება, მათ საერთო იდეა აერთიანებს: პირველი ისტორია მე-20 საუკუნის დასაწყისში, ძველ საგვარეულო სახლში ვითარდება. ოჯახის უფროსი ცოლის გარდაცვალების შემდეგ ისე იქცევა, თითქოს ის და გარდაცვლილი კვლავ ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობენ. მეორე ნოველაში მოქმედება მე-20 საუკუნის ბოლოს მიმდინარეობს, მოქმედება სოფელში ხდება. აქ ადამიანები ისევ ისე ცხოვრობენ, როგორც მათი მამა-პაპა ცხოვრობდა ოდითგან. მესამე ნაწილი მსუბუქი და მხიარულია, მასში ჩანს 21-ე საუკუნის ჰუმანიზმი. ფილმი კომედიაა, მისი გმირი თანამედროვე ქალაქელი ბიჭია, რომელიც იძულებული ხდება საკუთარ პრინციპებს უღალატოს. „სამი სახლი (ფილმი)“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „სამი სახლი (ფილმი)“ [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
ანგელოზების ქალაქი (ფილმი)

ანგელოზების ქალაქი — რომანტიკული დრამა, რომელიც რეჟისორ ბრედ ზილბერლინგის მიერ არის გადაღებული. იგი გამოვიდა 1998 წელს. ფილმში მთავარ როლებში მონაწილეობენ ნიკოლას კეიჯი და მეგ რაიანი. მოქმედება მიმდინარეობს ლოს-ანჯელესში (’’ანგელოზების ქალაქი’’ ასევე მისი მეორე სახელწოდებაა). საგულისხმოა, რომ სურათი გადაღებული იქნა ვიმ ვენდერსის 1987 წლის ფილმის „ცა ბერლინის თავზე“ მიხედვით, რომლის მოქმედებაც ბერლინში ვითარდება. „ანგელოზების ქალაქი (ფილმი)“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) „ანგელოზების ქალაქი“ — Box Office Mojo-ზე „ანგელოზების ქალაქი (ფილმი)“ — Rotten Tomatoes
მუსტაფა II

მუსტაფა II (ოსმ. مصطفى ثانى‎ — Mustafâ-i sânî , თურქ. İkinci Mustafa; დ. 6 თებერვალი, 1664 — გ. 29 დეკემბერი, 1703) — ოსმალეთის იმპერიის სულთანი 1695-1703 წლებში, სულთან მეჰმედ IV-ის ვაჟი. მისი ორი წინამორბედისგან განსხვავებით, (ნაგულისხმევია სულეიმან II და აჰმედ II) გამეფებამდე ედირნეს სასახლეში ცხოვრობდა და შედარებითი თავისუფლებით სარგებლობდა. იყო ძლიერი მეომარი და მონადირე. მუსტაფა ოსმალეთის სათავეში აღმოჩნდა 1695 წლის 6 თებერვალს, მას შემდეგ რაც მისი ბიძა, აჰმედ II გარდაიცვალა. მისი სულთნობის წლები გამოირჩეოდა ოსმალეთის დასუსტებითა და წმ. ლიგის ქვეყნების აღზევებით. 1697 წელს თავად ჩაუდგა სათავეში ოსმალებს, მაგრამ სასტიკად დამარცხდა ზენტის ბრძოლაში. მუსტაფა ll-ის მმართველობის პერიოდის ყველაზე ტრავმატული მოვლენა უნგრეთის, მცირე ვლახეთის, სერბეთის ნაწილის, აზოვისა და სხვა მნიშვნელოვანი ტერიტორიების დაკარგვა იყო 1699 წელს კარლოვიცის კონგრესზე დადებული ზავით. ამ მოვლენით დაიწყო ოსმალეთის იმპერიის ხანგრძლივი დაკნინების პერიოდი. მუსტაფა II 1703 წელს, ედირნეში მომხდარი აჯანყების შედეგად ტახტიდან მისმა ძმამ აჰმედ III-მ ჩამოაგდო. გარდაიცვალა თოფქაფის სასახლეში, სტამბოლში. ალიჯენაბი ჰიუმაშაჰ ჰასეკი აფიფე ჰასეკი შეჰსუვარ სულთანი ჰატიჯე სულთანი სალიჰა სებქათი სულთანი ჰაფსა სულთანი ჰანიფე სულთანი ფატმა შაჰინ ხათუნი მაჰმუდ I შეჰზადე მეჰმედი შეჰზადე სელიმი შეჰზადე მურათი შეჰზადე აჰმეთი ოსმან III შეჰზადე ჰასანი შეჰზადე ჰიუსეინი შეჰზადე აჰმეთი შეჰზადე სულეიმანი აიშე სულთანი ემინე სულთანი საფიე სულთანი იმეთულაჰ სულთანი რუკიე, ფატმა, უმიგულსუმი, რუიკიე,ზენები და ესმა გარდაიცვალნენ ადრეულ ასაკში ოსმალეთის სულთნების სია Abou-El-Haj, R. A. (1974). „The Narcissism of Mustafa II (1695-1703): A Psychohistorical Study“. Studia Islamica (40): pp. 115–131.CS1-ის მხარდაჭერა: დამატებითი ტექსტი (link)
სამძივრები

სამძივრები — საქართველოს დიდი ფეოდალური საგვარეულო XII-XIV საუკუნეებში. სახელწოდება მომდინარეობს მათი მამულის — სამძივრის ხევის (სამცხე) სახელისაგან. არსებობს მოსაზრება, რომ სამძივრების გვარისაგან წარმოდგება თორელების ფეოდალური საგვარეულო. XII საუკუნის 80-იანი წლებში სამძივრები დამოყვრებიან სამცხის დიდებულებს — ჯაყელებს. კრავაი ჯაყელი ცოლად შეურთავს ერთ-ერთ სამძივარს. სამძივრები როგორც ჩანს, ჯაყელებთან ერთად, მიემხრნენ აჯანყებულ იური ანდრიას ძეს; აჯანყების დამარცხების შემდეგ კი ისინი ამ აჯანყებაში მონაწილე გუზან ტაოსკარელთან ერთად გაიქცნენ შაჰარმენთან (ხლათის მმართველი). XIII საუკუნის შუა წლებში სამძივრები კვლავ ჩანან სამცხეში. ერთ-ერთი სამძივარი შებრძოლებია აბაღა-ხანის წინააღმდეგ აჯანყებულ მონღოლ უფლისწულს თეგუდარს, რომელიც ლიხთ-იმერეთიდან (სადაც დავით ნარინი იყო შეხიზნული) გადმოსულა სამცხე-ჯავახეთის დასარბევად. სამცხე-საათაბაგოს თავადების XVI საუკუნის ნუსხაში მოხსენიებულია, როგორც სამცხის გადაშენებული ფეოდალური საგვარეულო, რომელთა მამული ამ დროს ეპყრა გოგიბაშვილს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 49.
სიუნიქის პროვინცია

სიუნიქი, სივნიეთი (სომხ. Սյունիք) — სომხეთის უკიდურეს სამხრეთით მდებარე პროვინცია (მარზი). მას ესაზღვრება ვაიოცძორის პროვინცია ჩრდილოეთიდან, აზერბაიჯანის ნახჭევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასავლეთიდან, ყარაბაღი (აზერბაიჯანი) აღმოსავლეთიდან და ირანი სახმხრეთიდან. მისი დედაქალაქია კაპანი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები და დაბებია: გორისი, სისიანი, მეღრი, აგარაკი და დასტაკერტი. ისტორიულად, სიუნიქი დიდი სომხეთის 15 პროვინციიდან ერთ-ერთი იყო. სხვადასხვა დროს, დღევანდელი სიუნიქის რეგიონის ტერიტორია ცნობილი იყო, როგორც სიუნია, სისაკანი და ზანგეზური. სიუნიქში მდებარე სომხური კულტურის ძეგლები (როგორიცაა ტათევის მონასტერი) რეგიონის მდიდარი კულტურის დამადასტურებელია. სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა Syunik portal დაარქივებული 2018-08-03 საიტზე Wayback Machine. Syunik Tourist Guide Syunik at the site of Ministry of Urban Development დაარქივებული 2011-07-15 საიტზე Wayback Machine. Syunik at Armeniainfo დაარქივებული 2011-10-20 საიტზე Wayback Machine. ↑ მელიქსეტ პოღოსიანი
ჟოზე ედუარდო სანტუში

ჟოზე ედუარდო სანტუში (პორტ. José Eduardo dos Santos, დ. 28 აგვისტო 1940, ლუანდა — გ. 8 ივლისი, 2022, ბარსელონა, ესპანეთი) — ანგოლის მეორე პრეზიდენტი 1979 წლის 10 სექტემბრიდან. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე, ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. დაიბადა მუშის ოჯახში. უმაღლესი განათლება მიიღო სსრკ-ში სადაც დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობქიმიური მრეწველობის ინსტიტუტი ინჟინერ-მენავთობის სპეციალობით. 1961-1975 წლებში საპასუხისმგებლო პოსტები ეკავა ანგოლის განთავისუფლების შეიარაღებულ ძალებში. 1975-1978 წლებში ანგოლის სახალხო რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1978-1979 წლებში დაგეგმვის მინისტრი და ეროვნული საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე. 1992 წლის 29-30 სექტემბრის არჩევნებში დაიკავა პირველი ადგილი, მაგრამ ვერ მოაგროვა ხმათა 50 %. დაინიშნა მეორე ტური, რომლის გამართვამდეც მისმა კონკურენტმა ჟონას სავიმბიმ მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა. 2001 წელს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ შემდეგ არჩევნებზე აღარ წამოაყენებს საკუთარ კანდიდატურას. გარდაიცვალა 79 წლის ასაკში ესპანეთის ქალაქ ბარსელონის კლინიკაში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჟოზე ედუარდო სანტუში Official webpage of MPLA დაარქივებული 2011-01-22 საიტზე Wayback Machine. José Eduardo dos Santos The Truth International_Criminal_Court_against_José_Eduardo_dos Santos ↑ „Angola's former president dos Santos dies aged 79“. Reuters (ინგლისური). 2022-07-08. ციტირების თარიღი: 2022-07-08.
ლუციფერი

ლუციფერი — სახელი, რომლითაც მოიხსენიება რამდენიმე მითოლოგიური არსება და რომელსაც ქრისტიანულ სარწმუნოებაში განდგომილ ანგელოზს, სატანას, უწოდებენ. განდგომილ ანგელოზზე მითითება მომდინარეობს ბიბლიის ტექსტში (ისაია 14:3-20) ნახსენები წინადადების ინტერპრეტაციაზე, რომელშიც ვინმე, სახელით „ცისკრის ვარსკვლავი“ (ლათ. Lucifer) ზეციდან ჩამოგდებულად მოიხსენიება. იგივე ლათინური სიტყვა არის გამოყენებული დილის ვარსკვლავის აღსანიშნავად პეტრეს სახარებაში და სხვაგანაც, თუმცა მას სატანასთან კავშირი არ აქვს. მიუხედავად ამისა, მრავალ გვიანდელ წერილებში ეს ლათინური სიტყვა თარგმანის გარეშეა გამოყენებული, როგორც სატანის ზუსტი სახელი. ლათინურად სიტყვა „Lucifer“, რაც ნიშნავს „სინათლის მომტანს“ (სიტყვებიდან lux, lucis, „სინათლე“, და ferre, „მოტანა, გაჩენა“), „დილის ვარსკვლავის“ სახელია (ანუ პლანეტა ვენერა მისი გარიჟრაჟზე გამოჩენისას).
ჟონას სავიმბი

ჟონას სავიმბი (პორტ. Jonas Malheiro Savimbi; დ. 3 აგვისტო, 1934 — გ. 22 თებერვალი, 2002) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, პარტიზანების ლიდერი, მეამბოხე დაჯგუფების უნიტას დამაარსებელი (1966). დაიბადა რკინიგზელის ოჯახში. 1965 წელს დაამთავრა შვეიცარიის პოლიტიკური და სოციალური მეცნიერებების ინსტიტუტი. თავდაპირველად იყო ანგოლის განთავისუფლების ეროვნული ფრონტის წევრი, ხოლო 1966 წელს დააარსა ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის (ე.წ. უნიტა). უნიტას იდეოლოგია დამყარებული იყო მაოიზმზე. ათეულობით თავდასხმის და 15-ჯერ მკვდრად გამოცხადების შემდეგ 2002 წლის 22 თებერვალს მოშიკოს პროვინციაში ანგოლის სამთავრებო ჯარებთან ბრძოლაში დაიღუპა. Biographical Entry —BlackPast.org Jonas Savimbi at the Notable Names Database. "White House Statement on the President's Meeting with Jonas Savimbi" დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine. , June 30, 1988. "Genocide of Christians in Angola, UN and the resistance of UNITA", Webarchive, 2000. "Angola Rebels Demand Death Probe", BBC News, February 28, 2002. ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ 2.0 2.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 3.0 3.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ 4.0 4.1 Munzinger Personen <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683"></a> ↑ "Jonas Savimbi", The Economist, 28 February 2002, http://www.economist.com/node/1010682.
მაგნიტური ბორცვი

მაგნიტური ბორცვი (ხანდახან გრავიტაციული ბორცვი) — ადგილი, სადაც არემარის ზედაპირი ქმნის ოპტიკურ ილუზიას, თითქოს ოდნავი დაქანება სინამდვილეში აღმართია. შედეგად, ავტომანქანა, რომლის სიჩქარეების კოლოფი გამორთულია, "აღმართზე" თავისუფლად გორავს. მსოფლიოში მრავალი ამგვარი მაგნიტური ბორცვი არსებობს მათ შორის თბილისში ფუნიკულიორის გზაზე.
ბოკუზ დ'ორი

ბოკუზ დ'ორი (ფრანგ. Bocuse d’Or, ოქროს ბოკუზი), ასევე მსოფლიო კულინარიული კონკურსი (ფრანგ. Concours mondial de la cuisine) — მსოფლიოს შეფთა ბიენალე. სახელი დაერქვა შეფი პოლ ბოკუზის პატივსაცემად. ღონისძიება იანვრის ბოლოს ლიონთან, საფრანგეთი, ტარდება SIRHA International Hotel-ში და ყველაზე პრესტიჟული კულინარული კონკურსია მსოფლიოში, რომელიც მსოფლიოს ოთხივე კონტინენტიდან, ახალგაზრდა და ნიჭიერ შეფ-მზარეულებს აერთიანებს. 2019 წელს, საქართველო ოფიციალურად გახდა Bocuse d’Or-ის ოჯახის ახალი წევრი და პირველად უმასპინძლა 2-3 ნოემბერს ქვეყანაში ეროვნული შესარჩევ შეჯიბრს. 2020 წელს 15-16 ოქტომბერს კი საქართველო პირველად მიღებს მონაწილეობას Bocuse d’Or ევროპის კონტინენტურ ჩემპიონატზე, რომელიც ესტონეთში გაიმართება. ამ ღონისძიებას ხშირად ოლიმპიური თამაშების გასტრონომიულ ექვივალენტს უწოდებენ. Bocuse d'Or official site Bocuse d'Or Georgia დაარქივებული 2020-10-08 საიტზე Wayback Machine. bocusedor.com 18 countries, 2 tests, 10 places for the grand finale in Lyon in 2021. დაარქივებული 2020-10-01 საიტზე Wayback Machine. bocusedor.com
აგოსტინიო ნეტო

ანტონიო აგოსტინიო ნეტო (პორტ. António Agostinho Neto; დ. 17 სექტემბერი, 1922, სოფ. იკოლუ-ი-ბენგუ, ბენგოს პროვინცია ანგოლა — გ. 10 სექტემბერი, 1979, მოსკოვი) — ანგოლის სახელმწიფო მოღვაწე, პოეტი და ანგოლის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი 1975-1979 წლებში. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე. დაიბადა პროტესტანტი მღვდლის — პასტორის ოჯახში. სწავლობდა ლუანდის ლიცეუმში, ხოლო შემდეგ ლისაბონის უნივერსიტეტში, სადაც გაიცნო მომავალი მეუღლე პორტუგალიელი მარია ეუჟენია და სილვა, რომელსაც მიუძღვნა თავისი საუკეთესო ლექსები. 1950-იანი წლების დასაწყისში ანგოლაში დაიწყო განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნეტოს მიერ დაარსებული ორგანიზაცია - ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა. 1955-1957 წლებში დაპატიმრებულ იქნა. 1958 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრას უნივერსიტეტში. 1961-1962 წლებში კვლავ პატიმრობაშია. 1975 წელს გახდა ანგოლის პირველი პრეზიდენტი და აიღო სოციალიზმის შენების კურსი. გარდაიცვალა მოსკოვში 1979 წლის 10 სექტემბერს ონკოლოგიური ოპერაციის შემდეგ. Encyclopedia
ანგოლის პრეზიდენტი

ანგოლის პრეზიდენტი — ანგოლის სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური. პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1975 წელს, მას შემდეგ რაც ქვეყანამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა პორტუგალიისაგან. არის სახელმწიფოს მეთაური ნიშნავს და ათავისუფლებს ვიცე-პრეზიდენტსა და მინისტრებს. ნიშნავს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს. აქვს უფლება ისეთ კანონს დაადოს ვეტო, რომელიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის უსაფრთხოებას ან მის საერთაშორისო ინტერესებს. არის ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. ანგოლის პრეზიდენტების სია
მპლა

ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა (პორტ. Movimento Popular de Libertação de Angola, MPLA, მპლა) — ანგოლის პოლიტიკური პარტია. დააარსა ანგოლის პრეზიდენტმა აგოსტინიო ნეტომ. პარტიის საქმიანობა დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს მიმართული იყო პორტუგალიის საწინააღმდეგოდ, ხოლო 1974-2002 წლის სამოქალაქო ომში მიმართული იყო უნიტას წინააღმდეგ. MPLA official site MPLA campaign site დაარქივებული 2008-09-12 საიტზე Wayback Machine.