laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
პანცირევსკის ქათამი

პანცირევსკის ქათამი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია 1940-იან წლებში სანაშენო ქარხანა „პანცირევსკში“ (აქედან სახელწოდება) ულიანოვსკის ოლქში ლეგჰორნის ჯიშის შეჯვარებით ნიუ-ჰემფშირისა და როდ-აილენდის ჯიშის ქათმებთან. შეფერილობის მიხედვით განირჩევა ორი სახესხვაობა — თეთრი და შავი. მისი ტანი გრძელი, ღრმა და ფართოა; თავი მცირე ზომის, აქვს ფურცლისებრი, გასწორებული ბიბილო და ყვითელი ნისკარტი. მამლის საშუალო ცოცხალი მასაა 3,5 კგ, დედლისა — 2,7 კგ. კვერცხმდებლობა 170–180 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 57 გ. მის მოშენებას ძირითადად მოყვარული მეფრინველეები მისდევენ; გენოფონდის მეურნეობებში ინახავენ როგორც რეზერვს. Ройтер Я. С. ПАНЦИРЕВСКИЕ КУРЫ დაარქივებული 2019-08-07 საიტზე Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Том 25. Москва, 2014, стр. 241.
გივი ჭელიძე

გივი ჭელიძე (დ. 1929) — ქართველი ჟურნალისტი. დაიბადა 1929 წელს. დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა საქტელერადიოკომიტეტში, გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქციაში. სხვადასხვა წლებში იყო გაზეთ: „მაცნეს“, „ერქვანის“, „რეფორმის“ რედაქტორი. გაზეთ „თბილისის“ რედაქციაში მუშაობდა განყოფილების გამგედ, 1985-1988 წლებში. 1988 წლიდან არის საქართველოს ჟურნალისტთა (ახლანდელი ფედერაციის) კავშირის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე და რეგიონული განყოფილების ხელმძღვანელი; 1993 წლიდან — ჟურნალ „ჟურნალისტის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი და რედაქტორი; ჟურნალისტური კლუბის „საფიხვნოს“ პრეზიდენტი. არის რამდენიმე წიგნის ავტორი. მისი სცენარების მხიედვით გადაღებულია დოკუმენტური ფილმები, მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო. 1998 — ღირსების ორდენი 1987 — საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002. — გვ. 745, ISBN 99928-20-32-2. გივი ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჰენრი კარტერ ადამსი

ჰენრი კარტერ ადამსი (ინგლ. Henry Carter Adams, დ. 31 დეკემბერი, 1851, დავენპორტი, აიოვა — გ. 11 აგვისტო, 1921, ან-არბორი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ინსტიტუციონალიზმის წარმომადგენელი. ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პრეზიდენტი 1896-1897 წლებში. ჰენრი ადამსი დასავლეთ აშშ-ის კოლონიზაციისას ახალი ინგლისიდან აიოვაში გადასახლებული მისიონერის შვილი იყო. იზრდებოდა რელიგიურად პროტესტანტულ ოჯახში, სწორედ ამან ჩამოაყალიბა მისი დამოკიდებულება საზოგადოებისა და სახელმწიფოს მიმართ. ადამსი გარკვეული დროის განმავლობაში სასულიერო სემინარიაში სწავლობდა, თუმცა შემდეგ გრინელ-კოლეჯის ფიოლოგიურ ფაკულტეტზე გადავიდა და იგი 1874 წელს დაასრულა. 1878 წელს დაასრულა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის პოლიტიკური ეკონომიის მიმართულება და ორი წელი სტაჟირებას გადიოდა გერმანიაში. 1880-1881 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში. 1887 წლიდან იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფესორი. სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის ახალი განყოფილების ორგანიზატორი (თანამედროვე ბიზნესის ფაკულტეტის). მისი ვაჟი — ჰენრი კარტერ ადამსი, ინჟინერ-მშენებელი, მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფილური კათედრის დამფუძნებელი. Outline of Lectures upon Political Economy, 1886 A Study of the Principles that Should Control the Interference of the Public Debts, 1887 Relation of the State to Industrial Action, 1887 The Science of Finance, 1898 Taxation in the United States 1789—1816, 1897 Trusts, 1904 An interpretation of the social movements of our time American Railway Accounting, 1918 Henry Carter Adams. S. Lawrence Bigelow, I. Leo Sharfman, R. M. Wenley, The Journal of Political Economy, Vol. 30, No. 2 (Apr., 1922), pp. 201—211 Henry Carter Adams. The American Economic Review, Vol. 32, No. 2, Part 1 (Jun., 1942) ჰენრი კარრტერ ადამსის ბიოგრაფია ↑ 1.0 1.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 2.12 2.13 2.14 2.15 2.16 2.17 2.18 The Biographical Dictionary of America / R. Johnson — Boston: 1906. — Vol. 1. — P. 40. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q100"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19079852"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7369859"></a>
ეთერ ჭელიძე

ეთერ ჭელიძე (დ. 21 მარტი, 1938, თბილისი — გ. 13 ნოემბერი, 1987) — ქართველი კომპოზიტორი და მომღერალი. დაიბადა 1938 წლის 21 მარტს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (საფორტეპიანო), ხოლო 1962 წელს ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საფორტეპიანო). 1962-1987 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. არის 200-მდე სიმღერის ავტორი, თანადამფუძნებელი კონცერტების „მღერიან ექიმები“, „მღერიან ჟურნალისტები“; თხზულებები: საბავშვო მიუზიკლი „დღეს“. „თბილისის ქუჩები“ „ჭაღარა თბილისო“ „ლურჯი აპრილი“ „ვენაცვალე მაგ შენს თვალებს“ „მდინარე ხიდის ქვეშ“ „იას სინაზე მოვსტაცე“ „მჯეროდა შენ დაგიტოვებ“ „მცხეთა“ „მაღლა, მაღლა“ „ქართულო მიწაო“ „მე მაინც მოვალ“ „ყველაფერი სიყვარულს“ „თევზები“ (სატელევიზიო ფონდში ოქროს ნოტებით ჩაიწერა) „წყარო“ „სიყვარულო, რა ხარო“ 1966 — ბერლინის სატელევიზიო კონკურსი „წლის საუკეთესო სიმღერა“ იუნესკოს პრემია სიმღერა „ლურჯი აპრილის“ შექმნისთვის საქართველოს დამსახურებული არტისტი ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 566, თბ., 2015. ეთერ ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მიჩიგანის უნივერსიტეტი

მიჩიგანის უნივერსიტეტი (ინგლ. University of Michigan, შემოკლებით U of M) — საჯარო, კვლევითი უნივერსიტეტი. მდებარეობს ქალაქ ენ-ალბორში, მიჩიგანის შტატში, აშშ. დაარსდა 1817 წელს დეტროიტში, მაგრამ ოცი წლის შემდე, 1837 წელს გადავიდა ენ-არბორში. იოსებ ბროდსკი ფრანც ბრიუნოვი — ასტრონომიის პროფესორი ანდრეი ლობანოვ-როსტოვსკი — ისტორიის პროფესორი ჟერარ მურუ — ფიზიკის პროფესორი, 2018 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში უილიამ ალბერტ ჰილტნერი — ასტრონომიის პროფესორი დიორდ შანდორი შერლი ვერეტი — ოპერის მომღერალი, მეცო სოპრანო გორდონ საზერლენდი — ფიზიკოსი სტეფან ტიმოშენკო — რუსი მეცნიერი მექანიკის დარგში კუნლე ოლუკოტუნი — კომპიუტერული ალექსანდრე უინჩელი — გეოლოგიის პროფესორი რალფ ტაილერ ფლიუელინგი — ფილოსოფოსი მიჩიგანის უნივერსიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ 1.0 1.1 Integrated Postsecondary Education Data System — 1992. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926"></a> ↑ 2.0 2.1 National Association of College and University Business Officers U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203"></a> ↑ Global Research Identifier Database — 2015. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27768150"></a> ↑ Global LEI index <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q55259097"></a> ↑ https://orcid.org/members/001G000001CAkZmIAL-university-of-michigan ↑ https://web.archive.org/web/20231020113811/https://orcid.org/members ↑ https://www.clir.org/about/current-sponsors-and-funders ↑ http://iiif.io/community/consortium/#the-iiif-consortium ↑ 9.0 9.1 https://www.w3.org/Consortium/Member/List ↑ https://www.cossa.org/members/ ↑ https://www.shibboleth.net/about-us/members/ ↑ https://blueorigin-static-assets.s3.amazonaws.com/assets/orbital-reef-press-release.pdf ↑ Our Members / Tier 3 ↑ https://web.archive.org/web/20240112184553/https://datacite.org/members/ ↑ https://web.archive.org/web/20240116123311/https://www.aau.edu/sites/default/files/AAU-Files/Who-We-Are/AAU%20Member%20Universities%20listed%20by%20year_updated%202023.pdf ↑ https://www.aau.edu/who-we-are/our-members ↑ https://web.archive.org/web/20240120080233/https://acememberdirectory.azurewebsites.net/ ↑ https://web.archive.org/web/20240202185017/https://open.umn.edu/oen/members ↑ https://web.archive.org/web/20221215225406/https://www.heliosopen.org/members ↑ https://web.archive.org/web/20240227092307/https://www.cni.org/about-cni/membership/members ↑ https://web.archive.org/web/20230815075752/https://www.aplu.org/members/our-members/ ↑ https://web.archive.org/web/20231016073235/https://www.crl.edu/membership/members ↑ https://web.archive.org/web/20230322221352/https://www.oeglobal.org/about-us/members-list/ ↑ https://web.archive.org/web/20231015070603/https://sparcopen.org/who-we-are/members/ ↑ https://web.archive.org/web/20240313141124/https://ndsa.org/membership/members/ ↑ https://perma.cc/5H52-SS6K ↑ 27.0 27.1 27.2 27.3 27.4 27.5 Carnegie Classification of Institutions of Higher Education — 1970. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4223026"></a>
ტერეზა პორტუგალიელი (1178-1250)

ტერეზა პორტუგალიელი (პორტ. Teresa de Portugal; დ. 4 ოქტომბერი, 1178 — გ. 18 ივნისი, 1250) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უფროსი ასული. ლეონის დედოფალი 1191-96 წლებში როგორც თავისი მამიდაშვილის, მეფე ალფონსო IX-ის პირველი მეუღლე, რომელთან ქორწინებაც პაპმა ახლონათესავობის გამო ანულირებულად გამოაცხადა. ამის შემდეგ ტერეზა სამშობლოში დაბრუნდა და მონაზვნად აღიკვეცა. 1705 წელს იგი პაპმა წმინდანად შერაცხა. ტერეზა დაიბადა 1178 წლის 4 ოქტომბერს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის პირველი შვილი. მას სახელი მამიდის, ფლანდრიისა და ბურგუნდიის ჰერცოგინია ტერეზა პორტუგალიელის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელსაც თავის მხრივ სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზა ლეონელის პატივსაცემად ერქვა. 1191 წელს ტერეზა ცოლად შერთეს მის მამიდაშვილს, ლეონის მეფე ალფონსო IX-ს, რომელთანაც ორი გოგონა და ერთი ვაჟი შეეძინა. 1196 წელს, რომის პაპმა ახლონათესავური კავშირის გამო მათი ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, რითაც ტერეზამ დაკარგა დედოფლის წოდება და მშობლიურ პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამის შემდეგ ალფონსომ ცოლად ბერენგარია კასტილიელი შეირთო, რომელსაც იგივე მიზეზის გამო რამდენიმე წელიწადში გაეყარა. უკან დაბრუნებული ტერეზა მალევე დაუკავშირდა პაპს და მონაზვნად აღკვეცის სურვილი გამოთქვა. მალევე პაპმა იგი მონაზვნად შერაცხა და ცისტერციანელთა ორდენში ჩარიცხა, სადაც კიდევ 300 მონაზონი იყო. 1230 წელს ალფონსო IX გარდაიცვალა და ტახტზე მისი და ბერენგარიას ვაჟი, ფერდინანდ III ავიდა, რომელმაც გააერთიანა კასტილიისა და ლეონის სამეფოები. წესით ტახტზე ტერეზას ვაჟი უნდა ასულიყო, მაგრამ იგი 1214 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტერეზას ჰქონდა კიდევ რამდენიმე საქორწინო შემოთავაზება, რითაც შეძლებდა კვლავ დედოფალი გამხდარიყო, თუმცა მეორე ქორწინება არ ისურვა. დარჩენილი ცხოვრება ლურვაოს სააბატოში გაატარა და იქვე გარდაიცვალა 1250 წლის 18 ივნისს, 71 წლის ასაკში, ბუნებრივი მიზეზებით. აღსანიშნავია, რომ მისი ასაკი იმ პერიოდისათვის მეტად ხანში შესულად ითვლებოდა. 1705 წლის 13 დეკემბერს, რომის პაპმა კლემენტ IX-მ ტერეზა და მისი და, სანჩა წმინდანებად შერაცხა. კათოლიკურ სამყაროში ტერეზას ხსენების დღე 17 ივნისია. Peter Rassow: Der Prinzgemahl. Ein Pactum Matrimonale aus dem Jahr 1188, Weimar 1950. Fernandes Marques, Maria Alegria (2008). Estudos sobre a Ordem de Cister em Portugal (en portugués). Coímbra: Estudos da Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra. ISBN 972-772-019-6. Mattoso, José (2014). D. Afonso Henriques (en portugués) (2ª edición). Lisboa: Temas e Debates. ISBN 978-972-759-911-0. Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (en portugués). Lisboa: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.
ქიოვ-ათა

ქიოვ-ათა, ქოვ-ათა, ქოუ-ათა (თურქმ. Köw-ata) — ბუნებრივი წარმოშობის მიწისქვეშა ტბა თურქმენეთში, ბაჰარდენის მღვიმეში, ქალაქ აშხაბადიდან 100 კმ-ში. გაწოლილია მღვიმის შესასვლელიდან 60 მ-ით დაბლა. ზედაპირის ფართობი 1050 მ², სიგრძე 75 მ, ხოლო სიგანე 14-იდან 23 მ-მდე. მაქსიმალური სიღრმე 14 მ. წყლის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 33-37,5°C აღწევს. ტბის სამკურნალო წყალი შეიცავს 38 ქიმიურ ელემენტს, რომელთა შორისაა: გოგირდი, იოდი, მაგნიუმი, კალიუმი, ნატრიუმი, სულფატები, ალუმინი, ბრომი, რკინა, სტიბიუმი. ტბაში ბანაობა სასიკეთოდ მოქმედებს ორგნიზმზე, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, გამოიყენება რევმატიზმის, გაციების, თირკმელებისა და კანის დაავადებების სამკურნალოდ, ამშვიდებს ნერვულ სისტემას. მღვიმეში ყოფნა რეკომენდებულია არაუმეტეს 45 წუთისა, ხოლო ტბაში არაუმეტეს 20 წუთისა. პირველი მეცნიერული ცნობები მღვიმისა და ტბის შესახებ გაჩნდა 1856 წელს, თუმცა ფართოდ გახდა ცნობილი 1896 წლის პუბლიკაციის შემდეგ. ფლორა და ფაუნა მეტად ღარიბია. მღვიმეში გვხვდება ღამურების მცირე კოლონიები, რომლებიც 6 სახეობას მიეკუთვნებიან. მცენარეულობიდან მღვიმეში გავრცელებულია მხოლოდ ლიქენების რამდენიმე სახეობა. გვხვდება აგრეთვე მხედველობას მოკლებული კიბოსნაირები. ბაჰარდენის მღვიმე და მათ შორის ქიოვ-ათა თურქმენეთის ერთ-ერთი ტურისტული ობიექტია. ქიოვ-ათა აგრეთვე ცნობილია როგორც ბაჰარდენის მიწისქვეშა ტბა და ბაჰარდენის ტბა. სახელწოდება თურქმენული ენიდან ითარგმნება როგორც „მღვიმეების მამა“. ↑ 1.0 1.1 Подземное озеро «Ков-Ата». დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-08. ციტირების თარიღი: 2019-08-08. ↑ Пещеры: Межвузовский сборник научных трудов. Выпуск 18. ↑ Ков-ата - Бахарлынское подземное озеро. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-04. ციტირების თარიღი: 2019-08-08. ↑ Подземное озеро "Ков-Ата"
ფერნანდუ პორტუგალიელი (1188-1233)

ფერნანდუ პორტუგალიელი (პორტ. Fernando de Portugal, ფრანგ. Ferrand de Portugal; დ. 23 თებერვალი, 1188 — გ. 27 ივლისი, 1233) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი. ფლანდრიისა და ენოს გრაფი 1212-33 წლებში როგორც გრაფინია იოანა ფლანდრიელის მეუღლე. ფერნანდუ დაიბადა 1188 წლის 23 თებერვალს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი. 1212 წელს, პარიზში ცოლად შეირთო ფლანდრიისა და ენოს გრაფინია იოანა ფლანდრიელი. როდესაც მათ პარიზი დატოვეს და ფლანდრიაში მიემგზავრებოდნენ, ისინი იოანას მამიდაშვილმა ლუიმ დააკავათ, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტისა და მისი ცოლის, დედოფალ იზაბელა ენოელის (იოანას მამიდა) უფროსი ვაჟი. მართალია დედოფალ იზაბელას გათხოვებისას მზითვში არტუას საგრაფო გაატანეს, მაგრამ ფრანგებს ეს არ ეყოთ და ლუიმ დიდი თანხის სანაცვლოთ მოსთხოვა იოანასა და ფერნანდუს ფლანდრია-ენოს ტახტების დათმობა. იოანამა და ფერნანდუმ ფრანგული ტყვეობიდან თავის დაღწევა და ფლანდრიაში გაქცევა მოახერხეს, სადაც მათ მოკავშირეებად ინგლისის მეფე ჯონ უმიწაწყლო და საღვთო რომის იმპერატორი ოტო IV მოევლინენ, რომელთაც ჯარები საფრანგეთის წინააღმდეგ გააერთიანეს. მოკავშირეებსა და ფრანგებს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა 1214 წლის ივლისში გაიმართა, სადაც ფრანგებმა მიწასთან გაასწორეს ისინი და ფერნანდუ ტყვედ ჩაიგდეს. მარტო დარჩენილი იოანა ყველაფერს აკეთებდა ქმრის გამოსახსნელად, მაგრამ ამაოდ. ფერნანდუმ მომდევნო 12 წელი ფრანგულ ციხეში გაატარა, საიდანაც იგი შემდგომში ლუი VIII-ის ქვრივმა, რეგენტმა დედოფალმა ბლანკა კასტილიელმა გაანთავისუფლა. განთავისუფლებული ფერნანდუ მალევე დაბრუნდა ფლანდრიაში. ამ პერიოდში მასა და იოანას თავიანთი პირველი და უკანასკნელი ასული შეეძინათ, სახელად მარია, რომელიც ჩვილობაშივე დაიღუპა. ამ მოვლენიდან მალევე ფერნანდუ 1233 წლის 27 ივლისს ნოიონში გარდაიცვალა. უმემკვიდრეოდ დარჩენილმა იოანამ სულ რამდენიმე წელიწადში ტახტი თავის უმცროს დას, მარგარიტა II-ს დაუთმო. Cox, Eugene L. (1974). The Eagles of Savoy:The House of Savoy in Thirteenth century Europe. Princeton University Press. Weiler, B, Burton, J, Schofield, P and Stöber, K (2007). Thirteenth century England: Proceedings of the Gregynog Conference, 2007. The Boydell Press. Wheeler, B.; Parsons, John C., eds. (2003). Eleanor of Aquitaine: Lord and Lady. Palgrave Macmillan.
მაფალდა პორტუგალიელი

მაფალდა პორტუგალიელი (პორტ. Mafalda de Portugal; დ. 1195 — გ. 1 მაისი, 1256) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ასული. კასტილიის დედოფალი 1215-16 წლებში როგორც ენრიკე I-ის მეუღლე. მაფალდა დაიბადა 1195 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის დედოფალ მაფალდა სავოიელის პატივსაცემად დაარქვეს. აღსანიშნავია, რომ მისი დების მსგავსად, ისიც უცხო სახელმწიფოს მომავალ დედოფლად მოიაზრებოდა, ამიტომაც მშობლები ბავშვობიდანვე ამზადებდნენ ამისათვის და როგორც დედოფალს ისე მიმართავდნენ. ასევე აღსანიშნავია მისი საოცრად ახლო და თბილი ურთიერთობა ძმასთან, მომავალ მეფე აფონსუ II-თან. როდესაც მაფალდა სამი წლის იყო, 1198 წელს დედამისი შავმა ჭირმა შეიწირა. მშობლების მოლოდინები გამართლდა და 1215 წელს მაფალდა პოლიტიკური მიზეზების გამო დაქორწინდა კასტილიის მეფე ენრიკე I-ზე, რითაც იგი კასტილიის დედოფალი იყო. ენრიკე მაფალდაზე ათი წლით უფროსი იყო. აღსანიშნავია, რომ ქორწინების კონსუმაცია არასდროს მომხდარა, რადგან ენრიკე ვერ იტანდა მას. შედეგად, მათ ქორწინებაში არც ბავშვი გაჩენილა, რის გამოც 1216 წელს პაპმა მათი ქორწინება ანულირებულად სცნო, მაფალდამ დაკარგა დედოფლის წოდება და პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამ ამბიდან ერთ წელიწადში გარდაიცვალა ენრიკე. უკან დაბრუნებულმა მაფალდამ დარჩენილი ცხოვრება სულიერებას მიუძღვნა, მონაზვნად აღიკვეცა და არუკას სააბატოში დასახლდა. იგი მალევე გაწევრიანდა ცისტერციანელთა ორდენში. მისმა ძმამ მას დიდი თვიური პენსია გამოუყო, რასაც იგი მთლიანად ქველმოქმედებასა და ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას ახმარდა. მისი ხელშეწყობით აშენდა ახალი ხიდები, ეკლესიები, მონასტრები და საავადმყოფოები. დაბრუნებულმა მაფალდამ პილიგრიმად წასვლა მოისურვა და პორტუგალიის სიწმინდეების მოლოცვა გადაწყვიტა, რა დროსაც, 1256 წლის 1 მაისს, ქ. გონდომარში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს არუკას სააბატოში. 1792 წელს რომის პაპმა იგი წმინდანად შერაცხა. მაფალდას ხსენების დღეა 2 მაისი. McMurdo, Edward. The History of Portugal: From the Commencement of the Monarchy to the Reign of Alfonso III, S. Low, Marston, Searle, & Rivington, 1888 Merton, Thomas. In the Valley of Wormwood, Liturgical Press, 2013, ISBN 9780879077587
ჰუმბოლდტის ცივი დინება

ჰუმბოლდტის ცივი დინება, ასევე ცნობილი როგორც პერუს დინება — ცივი, დაბალმარილიანი ოკეანური დინება, რომელიც მოძრაობს სამხრეთ ამერიკის სანაპიროს გასწვრივ ჩრდილოეთის მიმართულებით. განეკუთვნება ე. წ აღმოსავლეთ ზღვრული დინებების კატეგორიას. სანაპიროდან დაშორებულია 500–1000 კმ-ით. ჰუმბოლდტის დინება ატარებს პრუსიელი ნატურალისტის, ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტის სახელს. 1846 წელს ჰუმბოლდტმა პირველმა მოიხსენია ცივი წყლის ნაკადები თავის ნაშრომში „კოსმოსი“. დინება გადაჭიმუალია სამხრეთ ჩილედან (ს. გ. 45°) ჩრდილოეთ პერუმდე (ს. გ. 4 °), სადაც ცივი, ღრმა წყლებიდან ამოსული დინება ხვდება თბილ ტროპიკულ წყლებს რის შედეგადაც იქმნება ეკვატორული ფრონტი. ↑ 1.0 1.1 1.2 Montecino, Vivian, and Carina B. Lange. "The Humboldt Current System: Ecosystem components and processes, fisheries, and sediment studies." Progress in Oceanography 83.1 (2009): 65-79.
მერაბ ჯორჯაძე

მერაბ ჯორჯაძე — ელისენის მოურავი XVII საუკუნის მიწურულსა და XVIII საუკუნის დასაწყისში. დაწინაურდა კახეთში ბეჟან-ხანის გამგებლობის დროს რევაზ ჩოლოყაშვილსა და აბელ ანდრონიკაშვილთან ერთად ჯორჯაძე ფაქტობრივად ხელმძღვანელობდა კახეთის მართვა-გამგებლობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 574.
ურაკა კასტილიელი

ურაკა კასტილიელი (ესპ. Urraca de Castilla, პორტ. Urraca de Castela; დ. 28 მაისი, 1187 — გ. 3 ნოემბერი, 1220) — კასტილიის მეფე ალფონსო VIII-ისა და დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1212-20 წლებში როგორც აფონსუ II-ის მეუღლე. პორტუგალიის ორი მეფის: სანშუ II-ისა და აფონსუ III-ის დედა. ურაკა დაიბადა 1187 წლის 28 მაისს. იგი იყო კასტილიის მეფე ალფონსო VIII-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია კასტილიის მეფე სანჩო III და დედოფალი ბლანკა ნავარელი, ხოლო დედის მხრიდან ინგლისის მეფე ჰენრი II და დედოფალი ელეონორა აკვიტანიელი იყვნენ. მისი და-ძმები იყვნენ კასტილიისა და ლეონის დედოფალი ბერენგარია, საფრანგეთის დედოფალი ბლანკა, არაგონის დედოფალი ელეონორა კასტილიელები და კასტილიის მეფე ენრიკე I. 1206 წელს ურაკა ცოლად შერთეს ოცდაერთი წლის პორტუგალიის მეფე აფონსუ II-ს, რომელიც ამ დროს ჯერ კიდევ ინფანტი იყო და მეფე მხოლოდ 1212 წელს გახდა. მას შემდეგ, რაც მისი ქმარი პორტუგალიის რიგით მესამე მეფე გახდა, ურაკა დედოფლად გვევლინება. რეკონკისტას პერიოდში, 1214 წელს ურაკა აფონსუ II-ის რეგენტი იყო, თუმცა ამ დროს რაიმე მნიშვნელოვანი არ გაუკეთებია. იგი 1220 წლის 3 ნოემბერს, 33 წლის ასაკში გარდაიცვალა კოიმბრაში. იგი დაკრძალეს ალკობაკას მონასტერში. მისმა ქმარმა მისი გარდაცვალება ძალიან განიცადა და აღარც მეორედ დაქორწინებულა და მეტიც, სამ წელიწადში დარდისაგან ისიც გარდაიცვალა. სანშუ II (1209-1248), პორტუგალიის მეფე 1223-47 წლებში, ცოლად შეირთო მენსია ლოპეს დე არო, თუმცა შვილები არ ჰყოლია; აფონსუ III (1210-1279), პორტუგალიის მეფე 1247-79 წლებში, პირველად იქორწინა მატილდა ბულონელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ბეატრის კასტილიელზე. ორივე ცოლთან ხუთი შვილი შეეძინა, ასევე ჰყავდა ორი არალეგიტიმური შვილი; ელეანორა (1211-1231), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე ვალდემარ უმცროსს, რომელთანაც მხოლოდ ერთი ასული შეეძინა; ფერნანდუ (1217-1246), სერპას სენიორი, ცოლად შეირთო სანჩა ფერნანდეს დე ლარა, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი; Seward, Desmond (1978). Eleanor of Aquitaine: The Mother Queen. New York: Dorset Press. p. 233. ISBN 0-88029-055-2. Shadis, Miriam (2010). Berenguela of Castile (1180–1246) and Political Women in the High Middle Ages. Palgrave Macmillan. p. 4. ISBN 978-0-312-23473-7.
მენსია ლოპეს დე არო

მენსია ლოპეს დე არო (ესპ. Mencía López de Haro, პორტ. Mécia Lopes de Haro; დ. 1215 — გ. 1270) — კასტილიელი დიდგვაროვანი. გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროს მეუღლე, შემდგომში პორტუგალიის დედოფალი 1246-48 წლებში როგორც მეფე სანშუ II-ის ცოლი. მისი და სანშუს ქორწინება პაპმა ინოკენტი IV-მ გააუქმა, რომელმაც მიიჩნია, რომ იგი საკმარისად მაღალი წრიდან არ იყო, რათა პორტუგალიის დედოფალი ყოფილიყო. მიუხედავად ამისა, იგი იყო 1245 წლის პორტუგალიის კრიზისის ცენტრალური ფიგურა. მენსია დაიბადა 1215 წელს ქ. ბისკაიაში, კასტილიის სამეფოში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ლოპე დიას II დე აროსა და მისი მეუღლის, ლეონის მეფე ალფონსო IX-ის უკანონო ასულ ურაკა ალფონსინა ლეონელის ქალიშვილი. ამრიგად, დედის მხრიდან იგი სამეფო ოჯახის წევრი იყო, რამაც განსაზღვრა მთელი მისი ცხოვრება. 1234 წლის 29 სექტემბერს, მენსია დაქორწინდა ადგილობრივ გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროზე. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო აღმოჩნდა, რადგანაც 1240 წელს ალვარო უშვილოდ დაიღუპა. 1239 წელს, ჯერ კიდევ ალვაროს სიცოცხლეში, მენსია საიდუმლოდ დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე სანშუ II-ზე, რომელსაც ძალიან უყვარდა იგი. ქორწინების დღიდანვე დაიწყო ბრძოლა მეფესა და კათოლიკურ ეკლესიას შორის. დაბალი და თანაც არალეგიტიმური წარმომავლობის ქალზე ქორწინება სანშუს პაპმა არ მოუწონა და დაუყოვნებლივ განქორწინება მოსთხოვა, რაზეც უარის შემდეგ დაიწყო დიდი ბრძოლა მეფესა და პაპს შორის. საბოლოოდ ისე მოხდა, რომ პაპმა ინოკენტი IV-მ ტახტიდან ჩამოგდებულად გამოაცხადა სანშუ და მეფედ მისი ძმა, აფონსუ III დასვა. ამით პაპისა და მეფის დაპირისპირება ორ ძმას შორის სამოქალაქო ომში გადაიზარდა. ისტორიულად ამას პორტუგალიის კრიზისი ეწოდება. იმავდროულად, პაპმა სანშუსა და მენსიას ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, თუმცა წყვილი მაინც ერთად დარჩა. პორტუგალიის სამოქალაქო ომის პერიოდში, სადაც ფორმალურად მეფე ჯერ კიდევ სანშუ იყო, 1246 წელს მენსია პორტუგალიის დედოფად გამოცხადდა. მიუხედავად ამისა, აფონსუ III-ს უძლიერესი კათოლიკური არმია ეხმარებოდა, რომელთა შეწევნითაც დაამარცხა სანშუ, რომელმაც დატოვა სამშობლო და ტოლედოში გადასახლდა, სადაც 1248 წელს გარდაიცვალა. უკანასკნელი წლები მენსიამ მშობლიურ კასტილიაში, პალენსიაში გაატარა, სადაც გარდაიცვალა 1270 წელს. იგი დაკრძალეს სანტა მარია ლა რეალ დე ნახერას კათედრალში. მენსიასა და სანშუს შვილები არ ჰყოლიათ. ვინაიდან მას არც პირველ ქმართან ჰყოლია შვილები, მიიჩნევა, რომ უნაყოფობა მენსიას ბრალი იყო. LA FIGANIÈRE, Frederico Francisco de, Memorias das rainhas de Portugal, p. 85 a 98, Typographia universal, 1859 Díaz Martínez, Gonzalo (2000). «La conquista de Andujar: su integración en la Corona de Castilla». Boletín del Instituto de Estudios Giennenses no. 176: pp. 638-639 ISSN 0561-3590. SERRÃO, Joaquim Veríssimo, História de Portugal, t. I, 3ª ed., Editorial Verbo Adriana Zierer, "Mécia, Matilde e Beatriz: Imagens Femininas Refletidas nas Rainhas de Portugal do Século XIII", Revista Mirabilia, vol. 3, article 8