laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აჰმედ დური ეფენდი

აჰმედ დური ეფენდი (თურქ. Ahmed Dürri Efendi; გ. 1722) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე და დიპლომატი. 1720 წელს ოსმალეთის მთავრობამ გაგზავნა იმ დროს კრიზისში მყოფ სეფიანთა ირანში სადაზვერვო-დიპლომატიური მისიით, რომლის მიზანი ფორმალურად ოსმალეთის გავლით ირანელი ვაჭრებისთვის ავსტრიაში სავაჭრო გზების გახსნის შეთანხმება იყო. 1721 წელს დური ეფენდი ოსმალეთში ირანელი ელჩის მორთაზყოლი-ხანის თანხლებით დაბრუნდა. დური ეფენდიმ თავისი მოგზაურობა აღწერა „სეფარეთნამეში“ („ელჩობის წიგნი“), რომელშიც უარყოფითადაა დახასიათებული სეფიანთა კარის ცხოვრება. თხზულება მნიშვნელოვანი წყაროა XVIII საუკუნის I მეოთხედის ირან-ოსმალეთისა და საქართველოს ისტორიისთვის. მასში უხვადაა მოცემული ცნობები ამ პერიოდში ირანში მოღვაწე ქართველებზე, სეფიანთა ირანში ავღანელთა შემოსევებისა და მათ წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობაში ქართველთა მონაწილეობის შესახებ. შენგელია ნ., XV–XIX საუკუნეების საქართველოს ისტორიის ოსმალური წყაროები, თბ., 1974. შენგელია ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 512. Yazici, Tahsin, Dürri Efendi, Ahmed, Encyclopædia Iranica, Vol. VII, Fasc. 6, p. 598.
ირაკლი შერაზადიშვილი

ირაკლი შერაზადიშვილი (დ. 31 დეკემბერი, 1909, ონი — გ. 15 ივლისი, 1980) — ქართველი თეატრის მსახიობი და რეჟისორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1961). დაიბადა 1902 წლის 31 დეკემბერს ონში. 1933 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახალხო თეატრთან არსებული სტუდია. 1938 წლიდან მუშაობდა სოხუმის, გორის, თელავის და ველისციხის თეატრებში. 1949 წლიდან გარდაცვალებამდე კი ცხინვალის ქართული თეატრის წამყვანი მსახიობი და რეჟისორი იყო. მან სცენაზე 250-ზე მეტი სახე შექმნა. მათ შორის: გოჩა (ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), ბახა (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“), ლევან ჩადუნელი (მოსაშვილის „სადგურის უფროსი“), კომბლე (ნახუცრიშვილის „კომბლე“), ჟამთაბერი (ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული“), ლევანი (ერისთვის „სამშობლო“), თინიბეგი (მრევლიშვილის „ზვავი“), ოთარ-ბეგი და ანანია (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“) და სხვა. როგორც რეჟისორმა, 40-მდე პიესა დადგა: ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“, ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“, შატბერაშვილის „ფიქრის გორა“, ბუაჩიძის „მკაცრი ქალიშვილები“ და სხვა. 1961 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი საპატიო ნიშნის ორდენი ირაკლი შერაზადიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1961. № 14. გვ. 405.
დურმიშიძე

საკუთარი სახელი დურმიშიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან: ომარ დურმიშიძე — მხატვარი სერგი დურმიშიძე — ბიოქიმიკოსი
თამარ იშხნელი

თამარ იშხნელი (დ. 1 მაისი, 1896, ქუთაისი — გ. 23 ოქტომბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1976). 1910-1917 წლებში სწავლობდა ქუთაისის პროგიმნაზიაში. 1918-1919 წლებში დებთან ერთად ჩამოაყალიბა თვითმოქმედი ანსამბლი და კონცერტებით გამოდიოდა ქუთაისში. 1930 წელს იგი ოჯახთან ერთად გადავიდა თბილისში. 1940 წელს დები იშხნელები საქართველოს რადიოკომიტეტის ანსამბლში მღეროდნენ. იმავე წელს მათი კვარტეტი მიიწვიეს საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიაში. თამარ იშხნელი წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ამ ანსამბლს, გამოდიოდა სოლო კონცერტებითაც. მღეროდა როგორც ქართულ, ისე რუსულ რომანსებს. იგი რამდენიმე სიმღერის ავტორიცაა („არც ჰოს ამბობს, არც არას“, „შენ აყვავდი, ქართლო მეტად“, „ახალი წელი“, „არ დაიჯერებ“ და სხვა). იშხნელების კვარტეტი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. მათი რეპერტუარიდან განსაკუთრებული აღსანიშნავია: „ციცინათელა“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა ხალხური) „ყაყაჩო აყვავებულა“ (ტექსტი და მელოდია ხალხური), „სულიკო“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა. ვ. წერეთლის), „ტურფავ, ტურფავ“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა ხალხური), „შემიყვარდა ეგ ხმა ტკბილი“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა ივ. კერესელიძის), „ისევ შენ და ისევ შენ“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა ა. ყარაშვილის), „სანთელივით ჩავქრები“ (ტექსტი აკ. წერეთლის, მუსიკა ხალხური), „არც ჰოს ამბობ, არც არას“ (ტექსტი ი. გრიშაშვილის, მუსიკა იშხნელების), „მეტეხის თავზე“ (ტექსტი გ. ლეონიძის, მუსიკა იშხნელების), „რა დამავიწყებს“ (ტექსტი ლ. ასათიანის, მუსიკა ხალხური), „ბულბული“ (ტექსტი ალ. ჭავჭავაძის, მუსიკა ო. დიხამინჯიასი), „ორთავ თვალის სინათლევ“ (ტექსტი და მუსიკა ხალხური) და სხვა. თამარ იშხნელი 1994 წლის 23 ოქტომბერს გარდაიცვალა. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. 1949: საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე 1976: საქართველოს სახალხო არტისტი დები იშხნელები თამარ იშხნელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1949. № 10-11. გვ. 5. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1976. № 6. გვ. 328.
Yes (ალბომი)

Yes — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ Yes-ის სადებიუტო ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1969 წელს. ეს არის ერთ-ერთი პირველი ალბომი პროგრესული როკის ჟანრში. რვა სიმღერიდან ორი არის სხვა მუსიკოსების მიერ შექმნილი - ესენია The Beatles-ის „Every Little Thing“ და The Byrds-ის „I See You“. ორივე სრულდება Yes-ის ორიგინალური ინტერპრეტაციით, რომელიც ჯაზურ ტონს უფრო ატარებს. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა კრიტიკოსმა დისკი დადებითად შეაფასა, კომერციულად იგი წარუმატებელი იყო, რადგანაც ჯგუფიც და პროდიუსერებიც გამოუცდელები იყვნენ. ჩარტებში მისი წარმატება დაჩრდილა ლედ ზეპელინის პირველმა სტუდიურმა ალბომმა, რომელიც იმავე წელს გამოვიდა. ჯონ ანდერსონი: ვოკალი კრის სკუაირი: ბასი, ვოკალი პიტერ ბენქსი: გიტარა, ვოკალი ტონი კეი: კლავიშები ბილ ბრუფორდი: დასარტყმელი საკრავები ↑ Eder, Bruce. (2011 [last update])Yes - Yes | AllMusic. allmusic.com. ციტირების თარიღი: 3 July 2011. ↑ Bangs, Lester. (2011 [last update])Yes: Yes : Music Reviews : Rolling Stone. web.archive.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 თებერვალი 2009. ციტირების თარიღი: 3 July 2011.
რეტის ეტიუდი

რეტის ეტიუდი — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საჭადრაკო ეტიუდი. ის 1921 წელს გამოაქვეყნა ჩეხოსლოვაკიელმა მოჭადრაკე რიხარდ რეტიმ. რიხარდ რეტი Kagans Neueste Schachnachrichten 1921 ორი კურდღლის მდევარი ვერც ერთს დაიჭერს და ვერც მეორესო. ამ ქართული ანდაზის ჭეშმარიტება დაგაეჭვებს, როცა რეტის ცნობილ პოზიციას გაეცნობი. შავი მეფე თეთრი პაიკის კვადრატშია, თეთრ მეფეს კი h5 პაიკის შესაკავებლად სამი სვლა სჭირდება. თუ გავითვალისწინებთ, რომ მეფის და პაიკის გადაადგილების სიჩქარე თანაბარია, მაშინ თეთრების პოზიცია უიმედოა. ასევე, სამი სვლა სჭირდება თეთრ მეფეს, თავისი გამსვლელი პაიკის დახმარება რომ შეძლოს. 1. მფg7 h4 2. მფf6. მფb6 3. მფe5 და შეიძლება ითქვას, „ორი კურდღლის მდევარი ან ერთს დაიჭერს ან მეორესო“. 3. მფc6 4. მფf4 და მეფე შავი პაიკის კვადრატშია, ხოლო თუ 3. ... h3, მაშინ 4. მფd6! h2 5. c7 და ყაიმი. რეტის პარადოქსული იდეა სწრაფად გახდა მთელ მსოფლიოში პოპულარული. შეიქმნა სხვადასხვა ვარიაციები. (ეტიუდი წარმოდგენილია დავით გურგენიძის კომენტარით) ↑ დავით გურგენიძე, ვისწავლოთ ენდშპილი, თბ., 2004, I ნაწილი, გვ. 86
1000 (რიცხვი)

ათასი (შემოკლებული ფორმა — ათ.) — ნატურალური რიცხვი 1000, ათჯერ ასი, 10³. წარმოადგენს ლუწ, შედგენილ, ოთხნიშნა რიცხვს. ერთეულთა SI სისტემაში რიცხვ ათასს შეესაბამება თავსართები: კილო — ათასის გამსოახატავად (10³) და მილი — ერთი მეათასედის გამოსახატად (10⁻³). რომაულ ციფრებში ათასი აღინიშნება ლათინური სიმბოლო M-ით (ლათ. mille). ↑ „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი“ (ერთტომეული), თბ., 1986, გვ. 19
ლუწი და კენტი რიცხვები

ლუწი რიცხვი — მთელი რიცხვი, რომელიც უნაშთოდ იყოფა ორზე (მაგალითად. 0, ±2, ±4, ±6...). ყოველი ლუწი რიცხვი შეიძლება წარმოვადგინოთ 2n სახით, სადაც n მთელი რიცხვია. კენტი რიცხვი — მთელი რიცხვი, რომელიც უნაშთოდ არ იყოფა ორზე (მაგალითად. ±1, ±3, ±5...). ყოველი კენტი რიცხვი შეიძლება წარმოვადგინოთ 2n+1 ან 2n-1 სახით, სადაც n მთელი რიცხვია. გაყოფა: ლუწი / ლუწი: შეიძლება იყოს ან ლუწი, ან კენტი ლუწი / კენტი: თუ შედეგი მთელი რიცხვია, მაშინ — ლუწი კენტი / ლუწი: შედეგი მთელი რიცხვი ვერ იქნება, შესაბამისად ლუწის/კენტის პირობები ვერ კმაყოფილდება კენტი / კენტი: თუ შედეგი მთელი რიცხვია, მაშინ — კენტი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 469. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 319.
შედგენილი რიცხვი

შედგენილი რიცხვი — ნატურალური რიცხვი, რომელიც არ არის მარტივი, ესეიგი რიცხვი, რომელსაც ერთიანისა და თავის თავის გარდა სხვა გამყოფიც აქვს (მაგალითად 4, 6, 8, 9...). ნებისმიერი შედგენილი რიცხვი შეიძლება ცალსახად წარმოვადგინოთ მარტივ მამრავლთა ნამრავლის სახით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 701.
ოცობითი თვლა

ოცობითი თვლა — თვლის სისტემა, რომელშიც ერთ-ერთი ძირითადი ერთეულია ოცი (მაგალითად, ქართული სამოცი, სამოცდაათი, ოთხმოცი. შედარებისათვის რუსული ათობითი თვლა რუს. шестьдесят, семьдесят, восемдесят). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 624.
რომაული ციფრები

რომაული ციფრები — ციფრები, რომელბსაც იყენებდნენ ძველი რომაელები. ამ ციფრების შესახებ სარწმუნო მონაცემები არ არსებობს. სავარაუდოა, რომ ეს ციფრები ნასესხებია ეტრუსკებისაგან. რომაული ციფრების სისტემა ემყარება სპეციალურ აღნიშვნებს: ნატურალური რიცხვი იწერება ამ ციფრების გამეორებით, ამასთან ერთად, თუ დიდი ციფრი პატარა ციფრის წინ წერია, ისინი იკრიბებიან (შეკრების პრინციპი, მაგალითად, VI=5+1=6), ხოლო თუ პირიქითაა (ამ დროს ციფრები არ შეიძლება მეორდებოდეს), მაშინ დიდ ციფრს აკლდება პატარა [გამოკლების პრინციპი, მაგალითად IV=5-1=4 (IIII-ის ნაცვლად), IX=10-1=9 (VIIII-ის ნაცვლად)]. უკანასკნელ წესს იყენებენ ერთი და იმავე ციფრის ოთხჯერ გამეორების თავიდან ასაცილებლად. ამ ჩაწერისას მრავალნიშნა რიცხვზე არითმეტიკული ოპერაციების შესრულება მოუხერხებელია, რის გამოც ამჟამად რომეულ ციფრებს იშვიათად იყენებენ. დღესდღეობით რომაული ციფრები მეტწილად გამოიყენება რიგობითი რიცხვითი სახელის აღსაღნიშნავად: საუკუნეების (მაგალითად ძვ. წ. II საუკუნე, XX საუკუნე), თვეების (მაგალითად 19.I.1973), სამზე მეტი დაბალი რიგის წარმოებულების (მაგალითად, y(IV), y(V)) და სხვათა ჩასაწერად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 433. ↑ Reddy, Indra K.; Khan, Mansoor A. (2003) „1 (Working with Arabic and Roman numerals)“, Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians. CRC Press, გვ. 3. ISBN 978-0-203-49534-6. „"Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."“
რეზოლუტის მერხი

რეზოლუტის მერხი — მეცხრამეტე საუკუნის პარტნიორობის მაგიდა. მაგიდა თეთრ სახლში, ოვალურ კაბინეტში, რომელსაც შეერთებული შტატების პრეზიდენტები იყენებდნენ. მაგიდა 1880 წელს დედოფალმა ვიქტორიამ საჩუქრად გადასცა პრეზიდენტ რეზერფორდ ბ. ჰეიესს, რომელიც დამზადდა ბრიტანული არქტიკული საძიებო გემის HMS Resolute-ის მუხის ხისგან. 1300 ფაუნდის (590 კილოგრამიანი) სამუშაო მაგიდა შექმნა უილიამ ევენდენმა, კენტში მდებარე Chatham Dockyard-ის დახელოვნებულმა ხელოსანმა, სავარაუდოდ მორანტის, ბოიდის და ბლანფორდის დიზაინიდან. სამუშაო მაგიდა ორჯერ შეიცვალა, 1945 წელს დაემატა მუხლის ხვრელი, ხოლო 1961 წელს სამუშაო მაგიდას დაემატა 2 დიუმიანი (5,1 სმ) პლინტი. HMS Resolute მიატოვეს არქტიკაში სერ ჯონ ფრანკლინისა და მისი დაკარგული ექსპედიციის ძებნისას. გემი 1855 წელს იპოვა ჯორჯ ჰენრიმ, ვეშაპზე მონადირე გემით, შეაკეთა და დააბრუნა გაერთიანებულ სამეფოში, როგორც შეერთებული შტატეების მიერ კეთილი ნების გამოხატვის ჟესტი. გემი 1879 წელს დაშალეს და მისი ხის მასალისგან ააშენეს სამი მაგიდა. დედოფალმა ვიქტორიამ ერთ-ერთი ასეთი მაგიდა გაუგზავნა ამერიკის პრეზიდენტს რეზერფორდ ბ. ჰეისს. რეზოლუტის მერხი მიიღეს თეთრ სახლში 1880 წლის 23 ნოემბერს და გამოიყენებოდა ოვალურ კაბინეტში პრეზიდენტის სამუშაო მაგიდად. რეკონსტრუქციის შემდეგ იგი განთავსდა სამაუწყებლო ოთახში, სადაც დუაიტ ეიზენჰაუერი იყენებდა მას რადიო და სატელევიზიო გადაცემების დროს. 1961 წელს ჟაკლინ კენედიმ ხელახლა აღმოაჩინა მერხი და მიიტანა ოვალურ კაბინეტში. ჯონ კენედის მკვლელობის შემდეგ მაგიდა თეთრი სახლიდან წაიღეს და კენედის საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკაში განათავსეს. პრეზიდენტმა ჯიმი კარტერმა მაგიდა 1977 წელს დააბრუნა თეთრ სახლში, სადაც ის დღემდე დგას. Abbott, James A., and Elaine M. Rice. Designing Camelot: The Kennedy White House Restoration. Van Nostrand Reinhold: 1998. ISBN 0-442-02532-7. Matthews, Elizabeth. HMS Resolute. Auxilium ab Alto Press: 2007. ISBN 978-0-7552-0396-3. Owen, Roderic. The Fate of Franklin. Hutchinson: 1978. ISBN 0-09-131190-X. Seale, William. The White House: The History of an American Idea. White House Historical Association: 1992, 2001. ISBN 0-912308-85-0. Wolff, Perry. A tour of the White House with Mrs. John F. Kennedy. Doubleday: 1962.OCLC 6800644
1,000,000

1,000,000, ერთი მილიონი (ფრანგ. million; შემოკლებული ფორმა — მლნ.; ციფრობრივი ნიშანი: 1,000,000) — ნატურალური რიცხვი 1,000,000, ათასჯერ ათასი, 10⁶. წარმოადგენს ლუწ, შედგენილ, შვიდნიშნა რიცხვს. ერთეულთა SI სისტემაში მილიონს შეესაბამება თავსართები: მეგა — მილიონის გამსოახატავად (10⁶) და მიკრო — ერთი მემილიონედის გამოსახატად (10⁻⁶). სიტყვა „მილიონი“ პირველად შემოიღეს იტალიაში XIV საუკუნეში, რომელიც ნიშნავდა „დიდ ათასს“, ე. ი. 1,000². XV-XVI საუკუნეებში ეს სიტყვა გავრცელდა ევროპის სხვა ქვეყნებშიც. ფრანგმა მათემატიკოსმა შუკემ 1484 წელს შემოიღო სიტყვები: „ბილიონი“, „ტრილიონი“, „კვადრილიონი“, „კვინტილიონი“, „სეპტილიონი“, „სექსტილიონი“, „ნონილიონი“ აღსანიშნავად ხარისხებისა: 1,000,000², 1,000,000³ ,..., 1,000,000⁹. დაახლოებით XVII საუკუნეში საფრანგეთში დაიწყეს რიცხვების დაყოფა პერიოდებად, თითოეულში სამ-სამი ციფრით. ამასთანავე, ბილიონმა ძველი 10¹² მნიშვნელობის მაგივრად მიიღო ახალი 10⁹ მნიშვნელობა; ტრილიონს, კვადრილიონს და ა. შ. ასე აღნიშნავდნენ: 10¹², 10¹⁵ ,.... თუმცა, ინგლისში, გერმანიაში და ზოგიერთ ჩრდილო-ევროპულ ქვეყანაში სიტყვები „მილიონი“, „ტრილიონი“, „კვადრილიონი“ და ა. შ, ახლაც ნიშნავს შესაბამისად რიცხვებს: 10¹², 10¹⁸, 10²⁴, ... ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 697. nplg.gov.ge // მილიონი genia.ge // არითმეტიკული რიცხვები yell.ge // დიდი რიცხვები ↑ „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი“ (ერთტომეული), თბ., 1986, გვ. 300
Time and a Word

Time and a Word — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ Yes-ის მეორე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1970 წელს. მეორე ალბომზე მუშაობისას ჯგუფმა გადაწყვიტა სიმებიანი არანჟირების გამოყენება. ამის გამო პიტერ ბენქსის როლი ჯგუფში შეიზღუდა. ჯგუფში დაძაბულობამ იჩინა თავი და 1970 წლის შემდეგ მან დატოვა Yes. მოგვიანებით მათ შეუერთდა სტივ ჰაუ. აშშ და ბრიტანული ვერსიების ყდები განსხვავდება: ბრიტანულს აქვს შავ-თეთრი სურათი შიშველი ქალით, აშშ-ში კი, ცენზურის გამო გარეკანზე გამოსახეს უბრალოდ Yes-ის წევრები (პიტერ ბენქსთან ერთად) Time and a Word-ში გამოყენებული სიმიანების გამო ბევრმა გააკრიტიკა ჯგუფი, მაგრამ იგი მაინც დიდი ინტერესით მიიღეს. ალბომში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა Yes-ის ჟღერადობა და ის სტილი, რომელიც დაცული იყო მომავალ სტუდიურ ალბომებში. სიმღერები 9–11 პირველად გამოიცა დასავლეთ გერმანიაში გამოსულ Time and a Word-ის ადრეულ ვერსიაში. ჯონ ანდერსონი: ვოკალი, პერკუსია კრის სკუაირი: ბასი, ვოკალი პიტერ ბენქსი: გიტარა, ვოკალი ტონი კეი: კლავიშები, ორგანი ბილ ბრუფორდი: დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია დევიდ ფოსტერი: აკუსტიკური გიტარები (Time and a Word) ↑ Eder, Bruce. (2011 [last update])Time and a Word - Yes | AllMusic. allmusic.com. ციტირების თარიღი: 3 July 2011. ↑ Christgau, Robert. (2011 [last update])Robert Christgau: CG: yes. robertchristgau.com. ციტირების თარიღი: 3 July 2011. ინფორმაცია საიტზე Discogs
1,000,000,000

1,000,000,000, ერთი მილიარდი (ფრანგ. milliard; შემოკლებული ფორმა — მლრდ.; ციფრობრივი ნიშანი: 1,000,000,000) — ნატურალური რიცხვი 1,000,000,000, ათასი მილიონი, 10⁹. წარმოადგენს ლუწ, შედგენილ, ათნიშნა რიცხვს. ერთეულთა SI სისტემაში მილიარდი შეესაბამება თავსართები: გიგა — მილიარდის გამსოახატავად (10⁹) და ნანო — ერთი მემილიარდედის გამოსახატად (10⁻⁹). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 696. nplg.gov.ge // მილიარდი genia.ge // არითმეტიკული რიცხვები yell.ge // დიდი რიცხვები ↑ „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი“ (ერთტომეული), თბ., 1986, გვ. 300
ტრილიონი

1,000,000,000,000, ერთი ტრილიონი (ფრანგ. trillion; შემოკლებული ფორმა — ტრლნ.; ციფრობრივი ნიშანი: 1,000,000,000,000) — ნატურალური რიცხვი 1,000,000,000,000, ათასი მილიარდი, 10¹². წარმოადგენს ლუწ, შედგენილ, ცამეტნიშნა რიცხვს; ზოგიერთ ქვეყანაში აღნიშნავს რიცხვი 10¹⁸-ს. ერთეულთა SI სისტემაში ტრილიონი შეესაბამება თავსართები: ტერა — ტრილიონის გამსოახატავად (10¹²) და პიკო — ერთი მეტრილიონედის გამოსახატად (10⁻¹²). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 50. nplg.gov.ge // ტრილიონი genia.ge // არითმეტიკული რიცხვები yell.ge // დიდი რიცხვები
კვადრილიონი

კვადრილიონი (ფრანგ. quadrillion; შემოკლებული ფორმა — კვადრლნ.) — ნატურალური რიცხვი, რომელიც გამოისახება ერთიანით და 15 ნულით (1,000,000,000,000,000 = 10¹⁵, ათასი ტრილიონი ან მილიონი მილიარდი) გამოიყენება მოკლე სკალის რიცხვთა სახელწოდების სისტემაში: საფრანგეთში, აშშ-ში, რუსეთში; 24 ნულით (1,000,000,000,000,000,000,000,000 = 10²⁴ = (10⁶)⁴, მილიონი მეოთხე ხარისხში) გამოიყენება გრძელი სკალის რიცხვთა სახელწოდების სისტემაში: დიდი ბრიტანეთის გარდა, მთელ ცენტრალურ და დასავლეთ ევროპაში, ასევე ლათინური ამერიკის ზოგიერ ქვეყანაში). ერთეულთა SI სისტემაში კვადრილიონი შეესაბამება თავსართები: პეტა — კვადრილიონის გამსოახატავად (10¹⁵) და ფემტო — ერთი მეკვადრილიონედის გამოსახატად (10⁻¹⁵). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 481. nplg.gov.ge // კვადრილიონი genia.ge // არითმეტიკული რიცხვები yell.ge // დიდი რიცხვები
კვინტილიონი

კვინტილიონი (ფრანგ. quintillion; შემოკლებული ფორმა — კვინტლნ.) — ნატურალური რიცხვი, რომელიც გამოისახება ერთიანით და 18 ნულით (1,000,000,000,000,000,000 = 10¹⁸, ათასი ტრილიონი ან მილიონი მილიარდი) გამოიყენება მოკლე სკალის რიცხვთა სახელწოდების სისტემაში: საფრანგეთში, აშშ-ში, რუსეთში; 30 ნულით (1,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 = 10³⁰ = (10⁶)⁵, მილიონი მეხუთე ხარისხში) გამოიყენება გრძელი სკალის რიცხვთა სახელწოდების სისტემაში: დიდი ბრიტანეთის გარდა, მთელ ცენტრალურ და დასავლეთ ევროპაში, ასევე ლათინური ამერიკის ზოგიერ ქვეყანაში). ერთეულთა SI სისტემაში კვინტილიონი შეესაბამება თავსართები: ექსა — კვინტილიონის გამსოახატავად (10¹⁸) და ატო — ერთი მეკვინტილიონედის გამოსახატად (10⁻¹⁸). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 497. nplg.gov.ge // კვინტილიონი genia.ge // არითმეტიკული რიცხვები yell.ge // დიდი რიცხვები
ვაჟა დადიანიძე

ვაჟა დადიანიძე (დ. 9 დეკემბერი, 1934, გორი, საქართველოს სსრ — გ. 7 ივლისი, 2002, გორი, საქართველო) — ქართველი პოეტი, დრამატურგი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. მისი ინიციატივით გამოიცა პირველი ჟურნალი საჭადრაკო კომპოზიციაში ქართულ ენაზე - „შამათი“. ვაჟა დადიანიძე იოსებ კრიხელის მემორიალი, 1992 I პრიზი ამოხსნა: 1. მფd5 მფg5 2. მb4 მc3# მეორე ვარიანტი: 1. მფc5 მფh5 2. ეe3 კd4# გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 43. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 324. გურგენიძე დ., მაჭარაშვილი გ., ქართული ჭადრაკი 2002, თბ., 2003. — გვ. 95.
კუნელი

კუნელი (ლათ. Crataegus) — ეკლიანი ხეებისა და ბუჩქების გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 200-მდე სახეობას (სხვა მონაცემებით 1000-ზე მეტ სახეობას), რომელიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერსა და ნაწილობრივ სუბტროპიკული ჰავის ზონაში (ძირითადად ჩრდილოეთ ამერიკაში). ყოფილ სსრკ-ში 50-მდე ველური და 75-მდე ეგზოტური სახეობაა. კავკასიაში ბუნებრივად გავრცელებული 20-მდე სახეობიდან საქართველოში იზრდება 9. მათგან კავკასიური კუნელი (ლათ. Crataegus caucasica) და კოლხური კუნელი (ლათ. Crataegus colchica, Crataegus pentagyna supsb. pentagyna) ენდემებია, პირველი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიისა, მეორე — კოლხეთის. მოშენებულია ზოგიერთი ველური კუნელიც. ინტროდუცირებულია აგრეთვე 30-მდე სახეობა. ველური სახეობიდან ჩვენში ყველაზე უფრო გავრცელებულია შავი ანუ ხუთბუშტუკოვანი კუნელი, შავი კუნელი (ლათ. Crataegus pentagyna) და ირიბჯამფოთოლაკიანი კუნელი (ლათ. Crataegus curvisepala, Crataegus kyrtostyla). კუნელი საქართველოში ყველგან იზრდება, ბარიდან მოკიდებული მთის შუა სარტყლამდე, მშრალ და ღია ფერდობებზე, გამეჩხერებულ ტყეებსა (ქვეტყედ) და ნაკაფებზე, ზოგჯერ სუბალპურ სარტყელშიც აღწევს. გვხვდება უფრო ბუჩქნარების — კუნელიანების სახით, რომელიც მეტწილად ტყის მოჭრის შედეგად ჩნდება და ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს. ნიადაგისადმი კუნელი საკმაოდ განურჩეველია, თუმცა უფრო ხაროს ღრმა, საშუალოდ ტენიან და დაწრეტილ ნიადაგზე. ყვავილობს აპრილ-ივლისში. ნაყოფი მწიფდება სექტემბერ-ოქტომბერში. საკმაოდ ყინვაგამძლე და სინათლის მოყვარულია. მრავლდება თესლით და ძირკვის ამონაყრით, ზოგჯერ ფესვის ნაბარტითაც. ცოცხლობს 200-300 წელს. დეკორატიულია. გამოსადეგია ცოცხალ ღობედ. მშრალი ფერდობების გასამწვანებლად, ვაშლის, მსხლის, კომშის, ზღმარტლის ქონდარა საძირედ. აქვს მკვრივი და მაგარი ღია ვარდისფერი ან მურა-მოწითალო მერქანი, რომელსაც იყენებენ წვრილმანი ნივთების დასამზადებლად, ნუჟრებს — სადურგლოდ. ზოგი სახეობის (ყამბრო — (Crataegus pontica), კნაპა — (ლათ. Crataegus orientalis) და სხვა) ნაყოფი იჭმევა. ზოგან გამხმარ ნაყოფს ფქვავენ და პურის ფქვილში ურევენ ნორჩი ფოთლებისაგან აყენებენ ჩაისმაგვარ სასმელს. კუნელი თაფლოვანია. მირზაშვილი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 72.
კუპრიაანთკარის არქეოლოგიური ძეგლები

კუპრიაანთკარის არქეოლოგიური ძეგლები — ნასოფლარი სიონის ჩრდილოეთით (თიანეთის მუნიციპალიტეტი). ამჟამად მისი ნაწილი წყალსაცავითაა დაფარული. ნაწილობრივ გაითხარა 1964 წელს (დ. მუსხელიშვილი). სამაროვანი შეიცავს გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ბოლო ეტაპის ორმოსამარხებს. სამაროვნის ქვეშ მოქცეულია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი. ნაპოვნია ვარდისფერსარჩულიანი, ლეგაპრიალა ან მოყავისფრო ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც მტკვარ-არაქსული კერამიკის მსგავსია. კუპრიაანთკარის არქეოლოგიური ძეგლები ჯერჯერობით ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მასალების შემცველი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე პუნქტია ივრის ხეობაში. რამიშვილი რ., ჯორბენაძე ბ., ერწო-თიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის სადაზვერვო მუშაობის შედეგები «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1977, № 4; რამიშვილი რ., ჯორბენაძე ბ.,, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 78.
ფიდე-ს ალბომი

ფიდე-ს ალბომი (ინგლ. FIDE Album) — მსოფლიოს საჭადრაკო კომპოზიტორთა საუკეთესო ნაწარმოების კრებული, რომელშიც სამი წლის მანძილზე შექმნილი კომპოზიციები შეაქვთ, გამოდის 1961 წლიდან და მას გამოსცემს ხორვატიის მოჭადრაკეთა კავშირი. ალბომში გამოსაქვეყნებლად ათასობით კომპოზიცია გროვდება. დასაბეჭდად საუკეთესოებს ჟანრების მიხედვით მსაჯთა კოლეგიები (სამი მსაჯი და დირექტორი) არჩევენ. ალბომში გამოქვეყნებული კომპოზიციის ავტორებს ბალები ეწერებათ. განსაზღვრული ბალების დაგროვების შემდეგ მათ ავტორებს ენიჭებათ საერთაშორისო დიდოსტატის და საერთაშორისო ოსტატის წოდებები საჭადრაკო კომპოზიციაში. ალბომში დაბეჭდილი ერთი ამოცანა 1 ბალით ფასდება, ერთი ეტიუდი - 1,67 ბალით, კოლექტიური ამოცანა და კოლექტიური ეტიუდი, შესაბამისად, - 0,5 და 0,83 ბალით. საერთაშორისო დიდოსტატის წოდების ნორმატივია 70, ხოლო საერთაშორისო ოსტატის - 25 ბალი. ფიდე-ს ალბომში ქართველი ავტორების ნაწარმოებებიც იბეჭდება. ქვემოთ წარმოდგენილია, რომელი წლების ალბომში რომელი ქართველი კომპოზიტორის რამდენი კომპოზიცია იყო დაბეჭდილი. 1941-1944 - ალექსანდრე დობორჯგინიძე - 1. 1945-1955 - იოსებ კრიხელი - 4, გია ნადარეიშვილი - 6. 1956-1958 - ელგუჯა კვეზერელი - 1, გია ნადარეიშვილი - 2. 1959-1961 - გია ნადარეიშვილი - 2, ვაჟა ნეიძე - 1. 1962-1964 - ველიმირ კალანდაძე - 3, იოსებ კრიხელი - 12, გია ნადარეიშვილი - 8, ვაჟა ნეიძე - 1. 1965-1967 - ველიმირ კალანდაძე - 2, იოსებ კრიხელი - 9, გია ნადარეიშვილი - 6, ვაჟა ნეიძე - 4. 1968-1970 - დავით გურგენიძე - 1, ველიმირ კალანდაძე - 2, იოსებ კრიხელი - 16, გია ნადარეიშვილი - 8, ვაჟა ნეიძე - 2, ვლადიმერ სავჩენკო - 5, რევაზ თავარიანი - 1. 1971-1973 - დავით გურგენიძე - 7, ველიმირ კალანდაძე - 2, იოსებ კრიხელი - 9, ჯემალ მახათაძე - 2, გია ნადარეიშვილი - 6, ვაჟა ნეიძე - 2, შერგილ სუხიტაშვილი - 2, რევაზ თავარიანი - 1, იური შოსტი - 1. 1974-1976 - მერაბ გოგბერაშვილი - 1, დავით გურგენიძე - 13, ველიმირ კალანდაძე - 8, იოსებ კრიხელი - 10, გია ნადარეიშვილი - 6, ვაჟა ნეიძე -3, რევაზ თავარიანი - 1. 1977-1979 - დავით გურგენიძე - 14, ველიმირ კალანდაძე - 5, იოსებ კრიხელი - 10, გია ნადარეიშვილი - 4, ვიქტორ სერედა - 1, რევაზ თავარიანი - 1. 1980-1982 - დავით გურგენიძე - 12, ველიმირ კალანდაძე - 2, იოსებ კრიხელი - 16, გია ნადარეიშვილი - 2, შერგილ სუხიტაშვილი - 1, რევაზ თავარიანი - 1, იაკობ მინცი - 1. 1983-1985 - დავით გურგენიძე - 5, ველიმირ კალანდაძე - 3, გია ნადარეიშვილი - 1, ვაჟა ნეიძე - 5, იოსებ კრიხელი - 10, იაკობ მინცი - 6. 1986-1988 - დავით გურგენიძე - 14, გია ნადარეიშვილი - 2, ვაჟა ნეიძე - 2, რევაზ თავარიანი - 1, იური აკობია - 1, ველიმირ კალანდაძე - 1, მერაბ გოგბერაშვილი - 1, შერგილ სუხიტაშვილი - 1, იოსებ კრიხელი - 1 (კოლექტიური ამოცანა). გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 209-210, 312.
ცუნგენვურსტი

ცუნგენვურსტი (ენის ძეხვი) — ხორცის პროდუქტი, რომელიც მზადდება ძროხის ენისგან, ბეკონისა და ძროხის სისხლისაგან. მას ასევე უწოდებენ ენის ყველს. ჩვეულებრივ, მოხმარებამდე მას ჭრიან და ბრაწავენ კარაქში ან ბეკონის ცხიმში. მარკეტებში იყიდება წინასწარ მოხარშული და შავი ფერი. ის ასევე იყიდება ცივ მდგომარეობაში. სოსისის თეზაურუსი