laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ველისციხის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ველისციხის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხის ჩრდილო–აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ჩაჩაანთ უბანში. განეკუთვნება გავნითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5x3,6 მეტრი), ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. გარე კუთხეებში საგანგებოდ შერჩეული, დაკუთხული მსხვილი ქვებია გამოყენებული. წყობა ირეგულარულია. 2003–2004 წლებში ადგილობრივ მოსახლეობას დაზიანებული ეკლესია შეუკეთებია: აღუდგენიათ კედლების ზედა ნაწილები და ეკლესიის ხის კოჭებზე გამართული ღარიანი კრამიტის ორკალთა სახურავით გადაუხურავთ. შესასვლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთდან. ორივე კარი ქვის ბრტყელი ფილით გადახურულია თარაზულად. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო საშუალო ზომის სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკზე ერთი საფეხურით მაღალია. აფსიდი დარბაზისგან მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი. იატაკი მოლესილია ცემენტის ხსნარით. კონქის თაღი რიყის ბრტყელი ქვის თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობოდა. ეკლესიის სახურავის კეხის შუა ნაწილზე დადგმულია თუნუქით შემოსილი ხის ოთხწახნაგა ფანჩატური, რომელზეც რკინის ტოლმკლავა ჯვარია აღმართული. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 113.
საკრამულოს ღვთისმშობლის ეკლესია

საკრამულოს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ საკრამულოს სამხრეთ-დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული ფორმის შვერილი აფსიდით. ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია სამხრეთი და დასავლეთი კედლების მცირე ნაწილები, აფსიდის სამხრეთი გვერდის ნახევარი და ჩრდილოეთ კედლის ნაშთი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, რომლის დასავლეთით შემორჩენილია პილასტრის მცირე ნაწილი. ეკლესიას სამხრეთიდან ეკვრის ნანგრევებად ქცეული, აფსიდიანი ვიწრო მინაშენი, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 306.
დავით და ტირიჭანის წამება

„დავით და ტირიჭანის წამება“ — ძველქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელშიც აღწერილია სომხეთში, ბასიანის ხევში, VII საუკუნის I ნახევარში მომხდარი ტრაგედია: წარმართი ბიძის მიერ მცირეწლოვანი ქრისტიანი დისწულების, ძმების — დავითი და ტირიჭანის — წამებისა და დახოცვის ამბავი. თხზულება მიჩნეულია IX საუკუნის ქალკედონელი სომეხი ანონიმი ავტორის მიერ ქართულად დაწერილ ძეგლად. აბულაძე ილ., ქართული და სომხური ლიტერატურული ურთიერთობანი IX–X საუკუნეებში, თბ., 1944; ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 290.
პავლეურის ნამოსახლარი

პავლეურის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ პავლეურის აღმოსავლეთით, 5 კილომეტრზე, სვიანის ველზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ნამოსახლარზე გადიოდა გზა, რომელიც მთიულეთის არაგვის ხეობას მოკლე გზით აკავშირებდა მდინარეების - ხორხისა და ფშავის არაგვის ხეობებთან და შემდგომ თიანეთთან. ნამოსახლარი ოვალური გალავნით ყოფილა შემოზღუდული. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. შენობები ნაგებია კლდის ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ნამოსახლარის ნაგებობათა განლაგება და სიმჭიდროვე მიუთითებს იმაზე, რომ იგი მცირე სავაჭრო-სახელოსნო დასახლება იყო. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 293.
უკანახოს მეორე საცხოვრებელი სახლი

უკანახოს მეორე საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ვაკისსოფელში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. პირველი სართული ყრუკედლებიანი გომურია (8,5 x 6 მეტრი), რომელსაც შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან მიშენებული წინკარიდან, ეგრეთ წოდებული დარიფნიდან (5,6 x 1,6 მეტრი) აქვს. გომური მეორე სართულს მხოლოდ თივის ჩასაყრელი მცირე ხვრელით (საკომი) უკავშირდება. მეორე სართული - საცხოვრებელია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს, მეორე სართულის წინკარიდანაა (7,6 x 2,1 მეტრი). ამ მხარეს ერთი კარი და ორი ფანჯარაა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში თითო პატარა ნიშია. საცხოვრებელ ოთახზე (9,3 x 7,6 მეტრი) სამხრეთ-დასავლეთიდან მიშენებულია სამეურნეო სათავსი (7 x 3,8 მეტრი), რომელსაც საცხოვრებელი კარით უკავშირდება. სათავსს სამხრეთ-დასავლეთით შესასვლელი და ფანჯარა აქვს. ჩრდილო-დასავლეთით ორი ნიშია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ერთი. ამავე კუთხეში ქვევრია. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. სართულშუა გადახურვა და ბანური სახურავი ხის კოჭებს ეყრდნობოდა. სახლის უკან, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ფერდობზე, დგას ქვით ნაგები გადახურული კალო (საფრის კალო), რომლის იატაკი საცხოვრებლის იატაკის დონეზე 3 მეტრით მაღლაა. კალოს თავზე მდგარა მეორე საბძელი, რომელსაც თივის ორფერდა სახურავი ჰქონდა. ჯინჭარაძე ზ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 317.
მონეტა

მონეტა (ლათ. moneta) — ლითონის ფულის ერთეული; ლითონის რომელიმე სახეობისაგან მოჭრილი ფული, რომელსაც აქვს განსაზღვრული ფორმა, წონა, სინჯი და ღირებულება. თავდიპრველად სიტყვა „მონეტა“ იყო ქალღმერთ იუნონას ერთ-ერთი ეპითეტი და ნიშნავდა დამრიგებელს. სახელი მომდინარეობს კაპიტოლიუმის ბორცვზე (ქ. რომი) იუნონა — მონეტას ტაძარში მოთავსებული ზარაფხანისაგან, სადაც იჭრებოდა ლითონის ფული. მონეტის სამშობლოდ მიჩნეულია ლიდია. ძვ. წ. VII საუკუნიდან მონეტამ მრგვალი ფორმა მიიღო და მისი სრულფასოვნების გარანტიას სახელმწიფო იძლეოდა. მონეტის შემოღებამდე მიმოქცევაში იყო ლითონის სხვადასხვა ფორმის ზოდები. მონეტის მოჭრა საქართველოში ძვ. წ. VI საუკუნიდან დაიწყო და სისტემატურად გრძელდებოდა 1834 წლამდე. ტერმინი მონეტა ძველ ქართულ წყაროებში არ იხსენიება. სამონეტო საქმიანობა საქართველოში განახლდა 1995 წლიდან. მონეტის მოჭრის უფლება, როგორც წესი, სახელმწიფოს კომპეტენციაა; ამდენად, მონეტა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე საბუთია. აქემენიდების იმპერიის დარიკი, ძვ.წ. 490 წ. ათენური ვერცხლის ტეტრადრაქმას რევერსი, ძვ.წ. 480-420 წ. იანის სამეფოს დანა-ფული, ძვ.წ. IV ს.-222 წ. ბაკტრიული დრახმა, ძვ.წ. 185-170 წ. ინდური მონეტა მურუგანისა და ლაკშმის გამოსახულებით, ძვ. წ.75 წ. ხანის დინასტიის ჩინური ბრინჯაოს მონეტა, ძვ.წ I საუკუნე. პუპიენუსის სესტერცია, 238 წ. ლომბარდიული ტრემისისი, 688-700 წ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მონეტა Angus, Ian. Coins & Money Tokens. London: Ward Lock, 1973. ISBN 0-7063-1811-0 გ. დუნდუა, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 95.
ფუძისანგელოზის ჯვარი

ფუძისანგელოზის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების - უკანახოსა და უბანს შორის, მთის ფერდობზე, ტყეში. სალოცავში შედის დარბაზი, საკოდე, საქვაბე და ეკლესია. დარბაზი ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომლის ჩრდილო ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი. სამხრეთიდან „დარბაზის კარია“ - ხელოვნურად ამაღლებული და მოსწორებული ადგილი. შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდეშია გაჭრილი. სათავსის შუაში გადახურვის გასამაგრებლად ხის ბოძია დადგმული. იქვე მოწყობილია კერა. კედლების გასწვრივ ქვებზე შედგმული ფიცრის სკამებია. ჩრდილო, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თაროებია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში საკოდეში გასასვლელი კარია. დარბაზი ნათდება სამხრეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით. გადახურულია ორფერდა სახურავით. დარბაზზე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მიდგმულია საკოდე. ეს არის გეგმით ოთხკუთა ნაგებობა, რომლის კედლები რიყის ქვის მშრალი წყობითაა ამოყვანილი. შესასვლელი დარბაზიდან აქვს. სამხრეთ კედელში სარკმელია გაჭრილი. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. ეკლესია დარბაზიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთითაა. იგი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით და ორივე მხრიდან შელესილია კირით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით, კედლის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვეშ ოთხკუთხა ტრაპეზია. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. ეკლესიას სამხრეთიდან მიშენებული აქვს ორფერდასახურავიანი საზარე - ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ამოყვანილი ორი კედელი, რომელთა შორის გადებულ ხის ძელზე ზარი კიდია. საქვაბე ეკლესიის დასავლეთითაა, ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. გეგმით ოთხკუთხაა. სწორკუთხა შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს, რომლის წინაც მოწყობილია საქვაბის კარი - ხელოვნურად ამაღლებული და მოსწორებული ადგილი. სათავსის აღმოსავლეთ კედლის გასწვრივ ხის სკამი დგას. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში კერაა გამართული. შენობა გადახურულია ფიქლის ცალფერდა სახურავით. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 317-318.
ცროლის ანგელოზის ჯვარი

ცროლის ანგელოზის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანხადუს განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, მთის ფერდობზე. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საკოდე და სადროშე. დარბაზი ფიქლით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის შენობაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. შიგნით, ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. შუაში კერაა. კედლებში ნიშებია დატანებული. ორფერდა, საფეხუროვანი გადახურვა ამჟამად ჩანგრეულია. საქვაბე და საკოდე ერთ შენობაშია მოქცეული. ნაგებია ფიქლით. საქვაბეში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედლის გაყოლებაზე ქვის სკამებია მოწყობილი. სათავსის შუაში კერაა. ჩრდილო კედელთან ფიქლით ნაშენი ბოძია. აღმოსავლეთით პატარა სარკმელია გაჭრილი. საქვაბეს დასავლეთიდან მცირე ზომის საკოდე აკრავს, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შესასვლელის წინ საკოდის კარია. კარის გვერდით - ეგრეთ წოდებული სახელოსნო, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. ნაგებობა ორფერდა სახურავითაა გადახურული. სადროშე ფიქლით ნაშენი, ოთხკუთხა ფორმის კოშკისებრი ყრუ ნაგებობაა და ორსაფეხურიანი სახურავითაა გადახურული. სამხრეთის მხარეს, ერთიმეორის ზემოთ, ორი პატარა ნიში აქვს. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 318.
პავლეურის წმინდა გიორგის ეკლესია

პალვეურის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქეოლოგიური და არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ პავლეურში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია სწორკუთხა სამკუთხედის აღმოსავლეთ კედლის ნაწილი. სამკუთხედის ქვეშ გაითხარა უინვენტარო აკლდამა. ეკლესიას გარს ევლებოდა რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 293.
ფხოველის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ფხოველის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველის ჩრდილოეთ განაპირას, მთის კალთის ბუნებრივად მოვაკებულ მცირე ფართობზე. განეკუთვნება XVI საუკუნეს. შიდა კედლები მთლიანად შელესილია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, განივი და გრძივი კედლების ზედა ნაწილები, კედლებზე და ინტერიერში მცენარეულობაა ამოსული. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. ერთადერთი შესასვლელი თაღითაა გადახურული და ორივე მხრიდან კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. შიდა შეღრმავება ორჯერ უფრო ღრმაა, ვიდრე გარეთა შეღრმავება. ეკლესიას ხის ბრტყელი გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ისრულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ორივე გვერდში სხვადასხვა სიგანის თითო ისრულთაღოვანი ნიშაა. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის დასავლეთ ნახევარში რომელშიც ნიშაა მოქცეული ჩრდილოეთ კედელთან ერთად მოგვიანებითაა აღდგენილი. აფსიდი გადახურული ყოფილა აგურით ნაწყობი კონქით (შემორჩენილია ქუსლის წყობის მცირე ნაწილი). ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და კვადრატული აგურით, შიდა კედლები ძირითადად ქვისაა რაშიც გარკვეული ინტერვალებით ჩართულია აგურის (უმეტესწილად ორრიგად ნაწყობი) ჰორიზონტალური შრეები, კარ-სარკმელთა ღიობები, არქიტექტურული ელემენტები და კონტრასტული ნაწილები. გარედან განივი კედლების ზედა ნაწილები, კუთხეები და მორთულობის ელემენტები მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. მოგვიანებით ჩრდილოეთ კედელი აღუდგენიათ ნატეხი ქვისა და რიყის ქვის შერეული წყობით, დარბაზის სამხრეთ კედლის შუაში. აგურით ამოყვანილი ერთსაფეხურიანი პილასტრია (ჩრდილოეთ კედელზე პილასტრი არ არის), საკურთხევლის სარკმლის გარდა თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. შიგნით ეკლესია აგურის კამარით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია ქუსლიუს წყობის ნაწილები). ეკლესია გარეგნულად ბევრად უფრო მეტყველია, ვიდრე მისი ინტერიერი. სამხრეთ ფასადს საფეხურით შეღრმავებული თანაბარი სიმაღლისაა და სიგანის, სამი სწორკუთხა არე ანაწევრებს, რომლეთა აგურის ხერხულა წყობის ერთსაფეხურიანი ლავგარდნით არის დასრულებული და ერთმანეთისგან აგურის ორსაფეხურიანი პილასტრებით გამიჯნული. თითოეულ არეში გამოყვანილა ისრულთაღიანი შეღრმავება, რომლის ზემოთ კედლის ზედაპირი აგურის ფიგურული წყობითაა შევსებული. განივი ფასადები თავისი გაფორმების სისტემით არსებითად ერთმანეთის იდენტურია. ორივე ფასადის ქვედა ნაწილში, ღერძის ორივე მხარეს, გამოყვანილია თითო ფართო და მაღალი შეისრულთაღოვანი შეღრმავება, რომლის ქვედა ნაწილში საფეხურით შეღრმავებული სადა ხერხულა ლავგარდნით დასრულებული არეა. თითოეული თაღის თავზე თითო მოზრდილი შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული, რომლებიც საკმაოდ მასიურ საფეხუროვან პოსტამენტზე დგას. თითო ანალოგიური ჯვარი ყოფილა გამოსახული ფრონტონის არვებშიც დასავლეთ ფასადის შეღრმავებას, რომელშიც კარია ჩასმული, ორსაფეხურიანი ფრიზი ამშვენებს. მის ქვედა საფეხურს კუთხით შვერილი აგურების რიგი ქმნის. ეკლესიის კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის ოთხსაფეხურიანი ლავგრანდით სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია დაახლოებით 1 მეტრის სიგრძის მონაკვეთი. რომელიც შედგება კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 202-203.
მონომეტალიზმი

მონომეტალიზმი, (ბერძ. μόνος monos „ერთი, ერთიანი, ერთადერთი“; მეტალი < ლათ. metallum „ლითონი“) — ფულადი სისტემა, რომლის დროსაც ერთი ლითონი არის საყოველთაო ეკვივალენტი და ფულადი მიმოქცევის საფუძველი. იმის მიხედვით, თუ რომელი ლითონი ასრულებს ამ როლს, მონომეტალიზმი შეიძლება იყოს: სპილენძის, ვერცხლისა ან ოქროსი. სპილენძის მონომეტალიზმი არსებობდა რომში ძვ. წ. III–II საუკუნეებში, ვერცხლისა — რუსეთში (1843-1852 წწ.), ნიდერლანდებში (1847-1875 წწ.), ინდოეთში (1852-1893 წწ.). ჩინეთში დიდხანს არსებობდა ვერცხლის მონომეტალიზმი, რომელიც ოფიციალურად შეიცვალა 1935 წელს. ოქროს მონომეტალიზმი შემოიღეს XVIII საუკუნის ბოლოს დიდ ბრიტანეთში და XIX საუკუნის ბოლოს ევროპის სხვა ქვეყნებში, რუსეთსა და იაპონიაში — 1897 წელს, აშშ-ში — 1900 წელს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 98.
დავით უფლისწული

დავითი (დ. 1595 — გ. 1609?) — ქართლის მეფის გიორგი X-ის ძე. 1600 წელს ოსმალების მიერ სიმონ I-ის დატყვევების შემდეგ გიორგი X-მ სიმონის გასათავისუფლებლად ძვირფასი გამოსასყიდით ელჩობა გაგზავნა სტამბოლში. მის შემადგენლობაში იყვნენ მცირეწლოვანი დავითი და მისი და გულჩარა. იმ დროს, როდესაც ქართველები სტამბოლში ჩავიდნენ, მდგომარეობა მეტად გართულდა: 1603 წელს დაიწყო ირან-ოსმალეთის ომი, ქართლი და კახეთი ირანის მოკავშირეები იყვნენ. გულჩარამ სცადა ირან-ოსმალეთს შორის შუამავლობა გაეწია და ამით მიეღწია საწადელისთვის. ამავე დროს ქართველები შეეცადნენ დიდი გავლენის მქონე საფრანგეთის ელჩის დე სალენიაკის დახმარებით გაეთავისუფლებინათ სიმონი. 1609 წლის 2 ნოემბერს დე სალენიაკმა საფრანგეთის მეფეს აცნობა ეს ამბავი და ასე დაახასიათა ქართველი უფლისწული: „ეს ახალგაზრდა ვაჟი ჯერ კიდევ არ არის 14 წლისა, მაგრამ მეტად ჭკვიანი და კეთილი ბუნებისაა“. შემდეგ ელჩი იუწყებოდა, რომ იმ ხანებში ოსმალებმა ტყვედ ჩაიგდეს ესპანელი უფლისწული და როცა მას გამაჰმადიანება შესთავაზეს, იგი ადვილად დათანხმდა. ამით წახალისებულმა სულთანმა დავითის გამაჰმადიანებაც გადაწყვიტა, ძვირფასი ტანსაცმელი და საჩუქრები მიართვა მას, მაგრამ ქართველმა უფლისწულმა განაცხადა, რომ თავს მოიკლავდა და არ გამაჰმადიანდებოდა. დავითის შემდგომი ბედი უცნობია. სვანიძე მ., ერთი ფურცელი საქართველო- თურქეთის ურთიერთობის ისტორიიდან (XVII ს.), «ცისკარი», 1967, №3; სვანიძე მ., საქართველოოსმალეთის ისტორიის XIV–XVII სს. ნარკვევები, თბ., 1990; სვანიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 292.
ფასანაურის კოშკი

ფასანაურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ფასანაურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 7-8 კილომეტრზე, ციხის ქედზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (4,45 x 4,35 მეტრი; სიმაღლე 10,2 მეტრი), ოთხსართულიანი, ნაგებია კლდის ქვით. დაზიანებულია: ჩაქცეულია ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვა და სახურავი. სწორკუთხა შესასვლელი პირველი სართულის სწორ კედელშია. დასავლეთით, მიწის დონიდან 1,75 მეტრ სიმაღლეზე, კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. შესასვლელის ზემოთ, მეორე, მესამე და მეოთხე სართულზე, თითო სარკმელია. კოშკს სათოფურები არ აქვს. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 319.
ფასანაურის მემორიალი

ფასანაურის მემორიალი — ისტორიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ფასანაურის სამხრეთ ნაწილში. ქვით ნაგებ ოვალურ თაღზე მიმაგრებულია რკინის ჯაჭვი და ზარი. თაღის გარშემო განლაგებულ სიმბოლურ საფლავის ქვებზე ამოკვეთილია ომში დაღუპული 256 მეომრის გვარი. თაღქვეშ დასვენებულია რკინის ხმალი (სიგრძე 4 მეტრი) და ანთია მარადიული ცეცხლი. ბერძენიშვილი ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 319.
დავით ქობაირეცი

დავით ქობაირეცი (დავით ქობერელი, დავით ახპატელი; სომხ. Դավիթ Քոբայրեցի; გ. 1205, ახპატი) — სომეხი სასულიერო მოღვაწე და მწერალი, ე. წ. „ჩრდილო მხარეთა სომეხ მოძღვართა“ ერთ-ერთი მეთაური. დაიბადა სოფელ ქობერში (ახლანდ. ლორეს პროვინცია). მოღვაწეობდა ახპატის მონასტერში. 1198-1203 წლებში იმოგზაურა კილიკიის სომხეთში, სადაც რომის საყდართან დაახლოებული სომეხი სასულიერო პირების წინააღმდეგ გამოდიოდა. მონაწილეობდა ლორისა (1205) და ანისის (1207) საეკლესიო კრებებში. ჩვენამდე მოაღწია მის მიერ დაწერილმა სასულიერო-საღვთისმეტყველო შინაარსის 15-მდე თხზულებამ. 1951 წელს მატენადარანის ხელნაწერთა ფონდში მიაკვლიეს საისტორიო თხზულების შემცველ დავით ქობაირეცის მოსახსენებელს (სომხ. ჰიშატაკარანს), რომელშიც გადმოცემულია საქართველოს მეფე გიორგი III-ის წინააღმდეგ ორბელთა აჯანყების ამბავი. განსხვავებით სხვა სომეხი ისტორიკოსებისაგან (სტეფანოს ორბელიანი, ვარდან არეველცი და სხვ.) დავით ქობაირეცი ამ ამბების თანამედროვე და თვითმხილველია, რამდენადაც ლორე-ახპატის მიდამოები აჯანყების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კერა იყო და მოვლენები სომეხი ბერის თვალწინ ვითარდებოდა, მისი ცნობები ორბელთა აჯანყების შესახებ უფრო სარწმუნოა და საინტერესო დეტალებითაც ავსებს სხვა ავტორთა ინფორმაციას. დავითი საქართველოს ხელისუფლების მომხრეთა დასს უნდა ეკუთვნოდეს. იგი ქართველ დიდებულთა განზრახვას მეფის დამხობასა და სამეფოს გაყოფაზე, „ბოროტებას“ უწოდებს, ხოლო სტეფანოს ორბელიანის მტკიცებას, თითქოს ორბელები დემნა-დემეტრეს კანონიერი უფლების დასაცავად იყვნენ გამოსული, არ იზიარებს. პირიქით, მისი რწმენით, დიდებულებმა გადაიბირეს უფლისწული და იგი თავიანთ მედროშედ აქციეს. მაისურაძე გ., ერთი სომხური წყარო დემნა უფლისწულის აჯანყების შესახებ, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ., 1966; მელიქსეთ-ბეგი ლ., "ჩრდილო მხარეთა სომეხთა მოძღვარნი" და მათი ვინაობა. სომეხ-ქართველთა ურთიერთობის საკითხებთან დაკავშირებით, ტფ., 1928; მაისურაძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 292.
ფასანაურის განძი

ფასანაურის განძი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, აღმოაჩინეს 1963 წელს, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე გაზსადენის გაყვანის დროს. განძი განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით Vll საუკუნის მიწურულს და Vl საუკუნის დასაწყისს. შეიცავს 15 დასახელების 141 ნივთს: იარაღს (ბრინჯაოს კოლხური ცული ცხოველის სკულპტურული გამოსახულებით, ისრისპირები, ფარის უმბონი). ტანსაცმელთან დაკავშირებულ ნივთებს (გრავირებული სარტყლის ფრაგმენტები, მშვილდსაკინძები, ხვია, ბრტყელი ზოომორფული ბალთა). სამკაულს (ხვია, სარდიონის მძივები, ძეწკვები, ირმის პატარა ქანდაკება), უნიკალურ გრეხილწელიან კოლხურ ცულს და სხვა. განძი დაცულია დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ფანცხავა ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 319.
ქიმბარიანის ზედა კოშკი

ქიმბარიანის ზედა კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ფასანაურის ჩრდილო-დასავლეთით, ნასოფლარ ქიმბარიანის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება XVII საუკუნეს. ნაგებია რიყის ქვით. კოშკი (3,8 x 4,6 მეტრი) ოთხსართულიანია. გარედან სწორკუთხაა, შიგნით ქვედა სართული წრიულია, ზედა სართულები კი - კუთხეებმომრგვალებული სწორკუთხედის ფორმისა. შესასვლელი პირველ სართულზეა, აღმოსავლეთიდან, მიწის დონიდან 4 მეტრზე. პირველი სართულის ქვეშ სარდაფია, პირველ სართულზე სამხრეთით და ჩრდილოეთით ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთით - სამი. მესამე სართულზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით ერთმანეთის პირდაპირ სალოდეებიცაა. მეოთხე სართულზე სალოდეებისა და სათოფურების კვალია შემორჩენილი. სართულშუა გადახურვა ქვედა სართულებზე ქვისა იყო, ზედა სართულებზე - ხის. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთის ფასადზე, შესასვლელის წყობის ორ ქვაზე. თითო პატარა ტოლმკლავა ჯვარია ამოკაწრული. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 319.
ქიმბარიანის ქვედა კოშკი

ქიმბარიანის ქვედა კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ფასანაურის ჩრდილო-დასავლეთით, ნასოფლარ ქიმბარიანის ტერიტორიაზე, ზედა კოშკის სამხრეთით, 100 მეტრზე. განეკუთვნება XVII საუკუნეს. კოშკი (5 x 5 მეტრი) სამსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, კარი სწორკუთხაა. კარის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. დანარჩენ კედლებში - ორ-ორი. პირველი სართულის ქვეშ ყრუკედლებიანი სარდაფია. მეორე სართულზე სამი შეწყვილებული და შვიდი ცალმაგი სათოფური. ამ სართულის ყოველ კედელში თითო ნისკარტა სალოდეცაა, რომელთა შვერილი ნაწილები ხის კონსოლებს ეყრდნობა. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. კოშკის ფასადები შელესილია. სამხრეთ ფასადზე, კარის მარჯვენა მხარეს, ნალესობაზე ხელის მტევნის ანაბეჭდია. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 319-320.
ირანის პრეზიდენტი

ირანის პრეზიდენტი — ირანის ისლამური რესპუბლიკის მთავრობის მეთაური, აირჩევა პირდაპირი საყოველთაო არჩევნების გზით 4 წლის ვადით. იგი ქმნის მინისტრთა კაბინეტს და ხელმძღვანელობს მის მუშაობას. აღსანიშნავია, რომ ირანის საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება იმყოფება ქვეყნის პოლიტიკური და სულიერი ლიდერის (ამჟამად აიათოლა ხამენეი) კონტროლის ქვეშ. პრეზიდენტის თანამდებობა შემოღებულ იქნა შაჰის რეჟიმის დამხობის შემდეგ. თავდაპირველად მას სიმბოლური ფუნქცია ჰქონდა, მაგრამ კონსტიტუციური ცვლილების შემდეგ გაუქმდა პრემიერ-მინისტრის პოსტი და მისი ბევრი ფუნქცია პრეზიდენტს დაეკისრა. ამჟამად ირანის პრეზიდენტი გავლენიან პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენს. ირანის ისტორიის ქრონოლოგია ირანის პრეზიდენტები
მახვილოს ციხე

მახვილოს ციხე — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფახვიჯთან ახლოს, ეგრეთ წოდებულ მახვილოს მთის წვერზე, სტრატეგიულად ხელსაყრელ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ციხე სხვადასხვა დონეზე განლაგებული და ერთმანეთზე მიდგმული ოთხი ნაგებობისგან შედგება. მათგან ჩრდილო განაპირა ნაგებობა გეგმით ტეხილი ფორმისაა, დანარჩენი სამი - კვადრატული (10 x 10 მეტრი). იგი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ოთხივე ნაგებობის დასავლეთ კედელი (სიმაღლე 2,9-3,5 მეტრი) და განაპირა ნაგებობათა აღმოსავლეთ კედლების ფრაგმენტები. შესასვლელი ჩრდილო განაპირა ნაგებობის დასავლეთ კედელშია. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. მომდევნო, სამხრეთით მდებარე ნაგებობის დასავლეთ კედელში სწორკუთხა (5,3 x 4,2 მეტრი) კოშკია ჩართული (შემორჩენილია ქვედა, მასიური ნაწილი), რომელსაც დასავლეთიდან (თითქმის მთელ სიგრძელე) მომრგვალებული კონტრფოსი აკრავს. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 320.
ყოფჩისკარის კომპლექსი

ყოფჩისკარის კომპლექსი — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქალილოს ჩრდილოეთით, 1,5-2 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადის ყოფჩურის ხეობაში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1988 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). კომპლექსი შეიცავს ნანგრევებად ქცეულ სწორკუთხა კოშკს, პატარა დარბაზულ ეკლესიას და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთს. კომპლექსს გარს ეკრა ლოდებით მშრალად ნაწყობი გალავანი, რომლის კვალი აქა-იქღაა შემორჩენილი. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (5,5 x 3,8 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და დუღაბით. აქა-იქ გამოყენებულია შირიმის კვადრებიც. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი და ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ ნაწილი (სიმაღლე 0,6-0,8 მეტრი). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით გამოყოფილი არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე ნატეხი ქვით ნაგები ტრაპეზია (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) მიდგმული. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა შემაღლებული. ქვედა საფეხურს შუაში სწორკუთხა ამბიონი აქვს. დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია საკურთხევლისწინა ჯვრის კვადრატული ბაზისი. ჩრდილო კედელს მთელ სიგრძეზე დაბალი საფეხური გასდევს. ეკლესიის აღმოსავლეთით, 15 მეტრზე, გათხრილია კლდის ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები აკლდამა, რომელშიც აღმოჩნდა 25 ჩონჩხი. გამოვლინდა მინის მძივები, ბრინჯაოს ბეჭდები, საყურეები, სამაჯურები და ღილები, რკინის ისრისპირი. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 323.