laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დიდ მოგოლთა იმპერია

დიდ მოგოლთა იმპერია (სპარს. شاهان گورکانی; ურდუ مغلیہ سلطنت) — ინდოეთის სუბკონტინენტზე არსებული ისტორიული იმპერია. დიდ მოგოლთა იმპერატორები იყვნენ ჩინგიზ-ყაენის სავარაუდო შთამომავლები, თემურიდების (თემურ ლენგის მიერ დაარსებული) დინასტიიდან. ისინი ატარებდნენ „ფადიშაჰის“ ტიტულს. მოგოლების იმპერია დაარსდა 1526 წელს და თავისი ძლიერების პიკს მიაღწია XVII საუკუნეში და XVIII საუკუნის დასაწყისში. ისინი აკონტროლებდნენ ინდოეთის სუბკონტინენტის უმეტეს ნაწილს: აღმოსავლეთით ბენგალიდან დასავლეთით ბელუჯისტანამდე, ხოლო ჩრდილოეთით ქაშმირიდან სამხრეთით კავერიმდე. იმ პერიოდში მისი მოსახლეობა შეადგენდა 110 დან 150 მილიონამდე და მოიცავდა 3.2 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს.XVIII საუკუნის დასაწყისში დაიწყო მოგოლთა იმპერიის დაცემა. 1737—1738 წლებში იმპერიაში ილაშქრა ნადირ-შაჰმა, რომელმაც აიღო დელი და კიდევ უფრო დასცა მოგოლთა დინასტიის ძალაუფლება და პრესტიჟი. დიდ მოგოლთა იმპერატორების სია ინდოეთის ისტორია მონღოლები ისლამური არქიტექტურა (1832) The Tezkereh al vakiat or Private Memoirs of the Moghul Emperor Humayun Written in the Persian language by Jouher A confidential domestic of His Majesty. John Murray, London.  (1879) Invasions of India from Central Asia. London, R. Bentley and Son.  ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: დიდ მოგოლთა იმპერია Mughals and Swat Mughal India The Mughal Empire ↑ "The Mughal Empire" ↑ Richards, John F. (March 26, 1993). The Mughal Empire, The New Cambridge history of India: 1.5. Cambridge: Cambridge University Press, გვ. 1, 190. DOI:10.2277/0521251192. ISBN 978-0521251198.
შვეიცარიის ზეგანი

შვეიცარიის ზეგანი, ცენტრალური ზეგანი (ფრანგ. plateau suisse, გერმ. Schweizer Mittelland) — ზეგანი შვეიცარიაში. მდებარეობს ალპებსა და იურის მთებს შორის. გადაჭიმულია ჟენევის ტბიდან ბოდენზეემდე. უკავია შვეიცარიის ფართობის 30%. ზედაპირი ნაწილობრივ მოსწორებულია, თუმცა ძირითადად ჭარბობს ბორცვიანი რელიეფი. სიგრძე დაახლოებით 300 კმ, ფართოვდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. ჟენევის რაიონში ზეგნის სიგანე დაახლოებით 30 კმ-ია, ბერნის ხაზზე — 50 კმ, ხოლო შვეიცარიის აღმოსავლეთ ნაწილში ფართოვდება 70 კმ-მდე. საშუალო სიმაღლე მერყეობს 400-700 მ ფარგლებში. მაქსიმალური სიმაღლე 1408 მ (მთა ნაპფი). შვეიცარიის ზეგანი არის შვეიცარიის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული და ეკონომიკისა და ტრანსპორტის თვალსაზრისით ქვეყნის ყველაზე მნიშვნელოვანი რეგიონი. იჭრება შვეიცარიის არაერთი კანტონის ტერიტორიაზე. შვეიცარიის მოსახლეობის 2/3 თავმოყრილია შვეიცარიის ზეგნის ფარგლებში. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 380 ადამიანს კვადრატულ კილომეტრზე. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით მკვეთრად არის შემოზღუდული (გეოგრაფიული და გეოლოგიური თვალსაზრისით) იურის მთებით. სამხრეთით ასეთი მკაფიო ზოლი ალპებთან არ გადის. სამხრეთ-დასავლეთით შემოფარგლულია ჟენევის ტბით, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით ბოდენზეეთი და მდინარე რაინის ხეობით. გეოლოგიურად შვეიცარიის ზეგანი არის დიდი წარმონაქმნის ნაწილი, რომელიც სცილდება შვეიცარიის ფარგლებს. უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში აღწევს შამბერიმდე (ე.ი. ალპებისა და იურის მთების ურთიერთმიახლოების რაიონამდე). ზეგნის გეოლოგია კარგად არის შესწავლილი, რაც, უპირველეს ყოვლისა, აიხსნება ამ ადგილებში ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მრავალრიცხოვანი ჭაბურღილების არსებობით. მისი დიდი ნაწილი ქმნის მოლასების მძლავრ წარმონაქმნს. ზედა ფენებში გაბატონებულია ხრეში და ქვები, რომლებიც წარმოქმნილი არიან მყინვარების მოძრაობის შედეგად. ბევრია ტბა. შვეიცარიის ზეგანი მოქცეულია ზღვის ნოტიო და ზომიერად კონტინენტური კლიმატის ზონაში. ჭარბობს დასავლეთის ქარები. დაბალ ადგილებში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა დაახლოებით უდრის 9-10 °C-ს. იანვარში საშუალო ტემპერატურა ჟენევისა და ნევშატელის ტბების რაიონში შეადგენს 1 °C-ს. აღმოსავლეთისაკენ ჰაერის ტემპერატურა ვარდება და ბოდენის ტბის რაიონში ტემპერატურა უდრის −1 °C-ს. ივლისში ჟენევაში ჰაერის ტემპერატურა უდრის 20 °C-ს. იურის სამხრეთ დაბოლოებაზე ტემპერატურა 18-20 °C-ია. იურის რაიონში ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა შეადგენს 800 მმ-ს, ალპების საზღვართან ნალექიანობა მატულობს 1400 მმ-მდე. მზიანი დღეების რაოდენობა 1900. გვხვდება ფართოფოთლოვანი ტყე, სადაც ჭარბობს წიფელი და სოჭი. არის მუხისა და წიფლის ტყის უბნები. განვითარებულია ტურიზმი. ალპები იურის მთები შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „შვეიცარიის ზეგანი“ ვიკისაწყობში. შვეიცარიის ზეგანი – გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული) შვეიცარიის ზეგანი (გერმანული) Toni P. Labhart: Geologie der Schweiz. Ott Verlag, Thun, 2004. ISBN 3-7225-6762-9. François Jeanneret und Franz Auf der Maur: Der grosse Schweizer Atlas. Kümmerly + Frey, Geographischer Verlag, Bern, 1992. ISBN 3-259-08850-4. Andre Odermatt und Daniel Wachter: Schweiz, eine moderne Geographie. Neue Zürcher Zeitung, Zürich, 2004. ISBN 3-03823-097-9.
მოლასები

მოლასები (ფრანგ. mollasse) — ზღვიური ქანების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს კონგლომერატების, ქვიშაქვების, ალევროლითების, თიხების, ზოგჯერ კირქვებისა და მერგელების, ჩვეულებრივ, დიდი სისქის კომპლექსს. მოლასების ჩამოყალიბება ნაოჭა სისტემების განვითარების ოროგენულ ეტაპს ემთხვევა და სივრცობრივად მთისწინა და მთათაშუა როფებთანაა დაკავშირებული. მოლასების გავრცელების კლასიკური ადგილია ალპები, სადაც ისინი პირველად გამოყვეს. განარჩევენ ქვედა (წმინდა) და ზედა (უხეშ) მოლასებს, რომლებიც მთათწარმოშობის ქვეეტაპებს შეეესაბამება. ხშირ შემთხვევაში მოლასების სიმძლავრე აღწევს 2-3 კმ-ს. ქვედა მოლასები — უმეტესად ზღვიურია (მაგ., საქართველოს ოლიგოცენ-ქვედამიოცენური მოლასები), წარმოადგენს ქვიშაქვებსა და თიხებს, რომლებშიც ხშირად არის კირქვებისა და მერგელების შუაშრეები; ზედა მოლასები — უმეტესად კონტინენტურია (მაგ., საქართველოს პლიოცენური მოლასები), წარმოადგენს უხეშ ქვიშაქვებსა და თიხებს, რომლებშიც არის კონგლომერატ-ბრექჩიების სქელი შრეები, რაც სწრაფად მზარდი, უკვე ძლიერ ამაღლებული მთების ნგრევის შედეგია. ტიპური მოლასები ცნობილია პალეოზოური ერის დასაწყისიდან. მოლასებთან დაკავშირებულია ქვანახშირის, ნავთობის, ბუნებრივი აირის, მარილების, სპილენძიანი ქვიშაქვებისა და სხვა საბადოები. მოლასები – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური) მოლასები – სამთო ენციკლოპედია (რუსული) ხუციშვილი ო., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 70.
მაღალი ტაუერნი

მაღალი ტაუერნი (გერმ. Hohe Tauern) — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში. ვრცელდება ავსტრიის სამხრეთ ნაწილში. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 110 კმ-ზე. მაქსიმალური სიმაღლე 3798 მ (გროსგლოკნერი, ავსტრიის უმაღლესი წერტილი). დამახასიათებელია ალპური ტიპის რელიეფის ფორმები. დასავლეთ ნაწილში არის მრავალრიცხოვანი კარული და ხეობის ტიპის მყინვარები. ჩრდილოეთი კალთებიდან სათავეს იღებენ მდინარე ზალცახის მარჯვენა შენაკადები, ხოლო სამხრეთი კალთებიდან — მდინარე დრავის მარცხენა შენაკადები. მაღალი ტაუერნის ღერძული ნაწილი აგებულია გრანიტებითა და გნაისებით. მთავარი ქედიდან დაახლოებით 100 კილომეტრში მდებარეობს მაღალი ტაუერნის ეროვნული პარკი (ფართობი დაახლოებით 1834 კმ²), რომელიც წარმოადგენს ალპების უდიდეს ნაკრძალს. ქედი გადაკვეთილია 3 გვირაბით. ზღვის დონიდან 1800-2000 მ სიმაღლეზე გვხვდება წიწვოვანი ტყეები, უფრო მაღლა — ბუჩქნარები და მდელოები. ალპინისტების პოპულარული ადგილია. განვითარებულია სამთო-სათხილამური სპორტი. დაბალი ტაუერნი ალპები შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მაღალი ტაუერნი“ ვიკისაწყობში. მაღალი ტაუერნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) მაღალი ტაუერნი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა

ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა (ზცრს) — სარაკეტო არტილერიის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც აერთიანებს გამშვებ დანადგარს, რეაქტიულ ჭურვებს (რაკეტები, რეაქტიული სიღრმული ბომბები) ასევე დამხმარე საშუალებებს დამტენი-მომარაგების მანქანის და სხვა საარტილერიო დანადგარების სახით. ზცრს-ებს ფლობს მრავალი ქვეყნის სახმელეთო ჯარების, სამხედრო-საჰაერო ძალების და სამხედრო-საზღვაო ძალების შეიარაღება. ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა განკუთვნილია: მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალის, ჯავშანტექნიკის, საარტილერიო ბატარეების, გამაგრებული ობიექტების, სამეთაურო პუნქტებისა და საფორტიფიკაციო ნაგებობების გასანადგურებლად. ჭურვებში რეაქტიული ძრავის გამოყენების შედეგად გასროლისას უკუცემა თითქმის გამოირიცხება, რაც საშუალებას აძლევს გამშვები პაკეტი დამონტაჟდეს თვითმავალსა (ბორბლიან, მუხლუხებიან) და ბუქსირებად შასიზე, თვითმფრინავებზე, ვერტმფრენებსა და გემებებზე. თანამედროვე ზცრს-ებზე მონტაჟდება 4-50-მდე რეაქტიული ჭურვი, რაც უზრუნველყოფს დიდ ფართობზე მტრისთვის მაქსიმალური ზიანის მიყენებას. ზალპური სისტემის ერთ-ერთ დიდ ნაკლად მიიჩნევა მისი სიზუსტე. ამ პრობლემის აღმოსაფრქვევად ჭურვებში მონტაჟდება ფრენის კონტროლის სისტემა, რომელიც ფრენისას ჭურვის კოორდინატებს კორექტირებას უკეთებს. კორეული ზალპური ცეცხლის სისტემა ხვაჩხა არის ამ სახეობის იარაღის პირველი წარმომადგენელი. მისი გამოყენების რადიუსი 450 მეტრი იყო. თანამედროვე ზცრს-ები პირველად 1930 წ. გერმანიის შეირაღებაში გამოჩნდა, ეს იყო რეაქტიული ნაღმმტყორცნი Nebelwerfer-ი. რაც შეეხება პირველ თვითმავალ ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემას - ეს იყო საბჭოთა ჯარების სახელგანთქმული BM-13 „კატიუშა“. ეს იყო მარტივი დანაგარი რომელიც შედგებოდა მარტივი ულულო სისტემისგან. ЗиС-6 BM-13 -ზე დაყენებული რელსებიდან ხდებოდა 132 მმ. ჭურვების, „РС-132“, გასროლა და მისი გასროლის მაქსიმალური სიშორე 8470 მ. იყო. 1943 წელს აშშ-ს თავდაცვის სამინისტროს დაკვეთით დაიწყეს ЗиС-6 BM-13- -ის ამერიკულ ვარიანტზე მუშაობა. 1944-1945 წწ.ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის შეიარაღებაში გამოჩნდა T34 Calliope. ეს იყო ტანკ M4 Sherman-ის კოშკურაზე შემოდგმული 144 მმ. M8 ტიპის რაკეტის 60 მიმმართველით აღჭურვილი, გამშვები დანადგარი. T34 Calliope-ის გამშვები დანადგარის ჰორიზონტალური დამიზნება კოშკურის ტრილალით, ხოლო ვერტიკალური - ტანკის ქვემეხის აწევ-დაწევით ხდებოდა. ის იყო უნივერსალური თავის კლასში, რადგან ტანკის ჯავშნის წყალობით ეკიპაჟის უსაფრთხოება მის საბჭოთა ანალოგთან შედარებით მაღალ დონეზე იყო დაცული, რაც საშუალება აძლევდა საფარის გამოუყენებლად, ცეცხლი პირდაპირ ბრძოლის ველიდან გაეხსანა. ლაზიკა — ქვეითთა საბრძოლო მანქანა დიდგორი 1 — ქართული შეჯავშნული საბრძოლო ყველგანმავალები დრს-122 — ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო armada.ge დაარქივებული 2016-03-07 საიტზე Wayback Machine.
შამპანური

შამპანური, ანუ შამპანური ღვინო — ცქრიალა ღვინო, მიღებული ბოთლში ღვინის მეორეული ფერმენტაციით კარბონაციის ეფექტის მისაღებად. ღვინოს სახელი საფრანგეთის რეგიონის „შამპანის“ ჰქვია. კოლოქვიალურად ტერმინს „შამპანური“ ზოგადად ცქრიალა ღვინოს უწოდებენ, თუმცა ღვინის ენთუზიასტების მტკიცებით ის მხოლოდ იმ ღვინის სახელია, რომელიც შამპანის რეგიონშია მოყვანილი. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში შამპანის რეგიონს გარეთ წარმოებული ცქრიალა ღვინოს მარკეტინგი სახელწოდებით „შამპანური“ არალეგალურია. ბენედიქტის მონასტრის ოტვილიერის სააბატოს ისტორიის მანძილზე, რომელიც საფრანგეთის პროვინცია შამპანში მდებარეობს, მხოლოდ ერთხელ არ აღსრულდა ცისკრის ლოცვა. ეს მოხდა ადრეული შემოდგომის დილას, 1668 წელს, როცა მონასტრის მევენახე პიერ პერინიონმა აბატს გასასინჯად მის მიერ მომზადებული სასმელი მიართვა. მღვდელმა ერთი ჭიქა სასმელი დალია, მეორეც, მესამეც... იმ დღეს იგი თავისი სულიერი ძმების წინაშე არ წარმდგარა. ქაფიანმა ღვინომ პოპულარობა სწრაფად მოიხვეჭა. იმის გამო, რომ მისი საიდუმლოს ამოცნობას დიდი ხნის მანძილზე ვერავინ ახერხებდა, თავიდან შამპანური პროვინციის ცნობილ ღვინოებთან შედარებით, ძვირი ღირდა. დროთა განმავლობაში პიერ პერინიონის საიდუმლო ამოიხსნა, ხოლო შამპანის დედაქალაქი რეიმსი ახალი, ყველასგან განსხვავებული ღვინის-შამპანურის წარმოების ცენტრად იქცა. ყველაზე დიდი წარმატება წილად მადამ კლიკოს (ქალიშვილობაში ნიკოლ ბარბი) ხვდა. ოცი წლის ასაკში ნიკოლი წარმატებულ ვაჭარსა და შამპანურის მწარმოებელს-ფრანსუა კლიკოს გაჰყვა ცოლად. 1805 წელს ფრანსუა დაავადდა და მალე ციებ-ცხელებით გარდაიცვალა. ქმრისგან მემკვიდრეობით ნიკოლმა საგვარეულო ციხესიმაგრე, ვენახი და ცარცის მთაზე 24 კილომეტრზე გადაჭიმული სარდაფები მიიღო. ახალგაზრდა ქალბატონმა გადაწყვიტა გარდაცვლილი მეუღლის საქმე გაეგრძელებინა, მან დააარსა კომპანია "კლიკოს ქვრივი" და კრისტალურად სუფთა ღვინის საწარმოებლად მანვე გამოიგონა რემუაჟის მეთოდი. ბოთლებს თავდაყირა დგამდნენ და ასე აბრუნებდნენ, რათა ნარჩენები თავსახურთან დაგროვილიყო. შემდეგ სასმელს ყინავდნენ და თავსახურს ხდიდნენ, მასთან ერთად სითხე ნარჩენებისგანაც თავისუფლდებოდა და მხოლოდ ამის შემდეგ ახდენდნენ მის ხელმეორედ შეფუთვას. კლიკოს ქვრივის მიერ ამ მეთოდის მოფიქრებამდე, ღვინოს ერთი ბოთლიდან მეორეში გადასხმით ასუფთავებდნენ, რომლის დროსაც შუშხუნა თავის საუცხოო ძალას კარგავდა. ამასთან, 1850 წლამდე ყველა შამპანური-ღვინო საკმაოდ ტკბილი იყო, რადგან მასში ლიქიორს ამატებდნენ. 1860 წლიდან ზოგიერთმა ფირმამ ამ სასმელის მშრალი შამპანურის მარკით წარმოება დაიწყო. ჩვენს დროში შამპანურის კარგ რეპუტაციას დიდებული მარკების სინდიკატი იცავს, რომელშიც ისტორიულად 28 საუკეთესო სახლი-შამპანურის მსოფლიო მწარმოებელი შედის. შამპანურის მწარმოებლები რამდენიმე წესის დაცვას გვირჩევენ-მხოლოდ კრისტალურ, მაღალი კლასიფიკაციის ღვინოს, წარმოებულს შამპანში შეიძლება ეწოდოს შამპანური, სხვა დანარჩენს კი - უბრალოდ, კრისტალური ღვინო ან შუშხუნა. ქაფიან ღვინოს ბნელ ადგილას, +5 +15 გრადუს ტემპერატურაზე ინახავენ.
1501

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1501 1501 (ათას ხუთას ერთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის XVI საუკუნის 1-ლი დეკადის 1-ლი წელი. ივანე III-ის ჯარები შეიჭრნენ ლიტვაში. ალექსანდრე I იაგელონი პოლონეთის მეფე გახდა. ისმაილ I-მა ჩამოაყალიბა სეფიანთა სახელმწიფო. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1501. 24 სექტემბერი : ჯეროლამო კარდანო — იტალიელი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ასტროლოგი (გ. 1576) დავით II — ეთიოპიის იმპერატორი (გ. 1540) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1501. 3 იანვარი : ალიშერ ნავოი — უიღური პოეტი (დ. 1441) 17 ივნისი : კაზიმირ იაგელონი — პოლონეთის მეფე (დ. 1459)
არტილერია

არტილერია (ფრანგ. artillerie) — სახმელეთო ჯარების ერთ-ერთი უძველესი და ძირითადი გვარეობა, რომელიც შეიარაღებულია ქვემეხებით (ზარბაზნებით, ჰაუბიცებით, ნაღმსატყორცნებით, მორტირებით, უკუუგორებო ქვემეხებით, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების გამშვები დანადგარებით და სხვ.) თანამედროვე შეიარაღებული ძალების ძირითად დამრტყმელ ბირთვს წარმოადგენს. არტილერიას გააჩნია მრავალფეროვანი კალასიფიკაცია თავისი საბრძოლო დანიშნულების, შეიარაღების ტიპებისა და ორგანიზაციული სტრუქტურის მიხედვით. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: არტილერია Portsmouth Action Field Gun Pictures and Video Naval Weapons of the World Cannon Artillery - The Voice of Freedom's Thunder Modern Artillery დაარქივებული 2006-05-04 საიტზე Wayback Machine.
ქლორპიკრინი

ქლორპიკრინი, იგივე ტრიქლორნიტრომეთანი (ქლორი და ბერძ. pikros მწარე) — ძლიერი მომწამვლელი და ძლიერი ცრემლდენი ნივთიერება, მწვავე სუნის მქონე უფერო ზეთისებრი სითხე, რომელიც აღიზიანებს ლორწოვან გარსს და აზიანებს ადამიანის ცენტრალურ ნერვულ სისტემას და კანს. მისი ქიმიური ფორმულაა Cl3CNO2; დუღილის ტემპერატურა — მინ 64°С და მაქს 113 °C; სიმკვრივე — 1653,9კგ/მ2. ქლორპიკრინი მაღალი ტემპერატურის დროს იღებს მოყვითალო ფერს. პრაქტიკულად წყალში უხსნადია, კარგად იხსნება ორგანულ გამსხნელებში, არ ჰიდროლიზდება წყლითა და ტუტეების წყალხსნარში. 400 °C-ისას იშლება ფოსგენად და C1NO იღებენ პიკრინმჟავას ან მათი მარილების ქლორირებით. იყენებენ პესტიციდად, არილმეთანური საღებავების სინთეზში და სხვა. ქლორპიკრინის გამოყენება ადამიანის წინააღმდეგ კანონით აკრძალულია მაშინაც კი, როდესაც ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება კანონით ნებადართულია. ქლორპიკრინის ისტორია 1848 წელს იწყება თავდაპირველად მას იყენებდნენ საწარმოებში მოგვიანებით კი პირველი მსოფლიო ომის დროს 1914 - 1918 წლებში სამხედრო მიზნებისთვის, პირველად სამხედრო მიზნისათვის 1915 წელს რუსეთის არმიამ გამოიყენა პირველ მსოფლიო ომში, მოგვიანებით კი გერმანიის არმიამ 1916 წელს. ქლორპიკრინის სამხედრო ვარიანტის სახელწოდებაა „სიენსი“ (CNS ). ქლორპიკრინი საბჭოთა არმიის ნაწილებმა გამოიყენეს 1989 წლის 9 აპრილს თბილისში, გამთენიისას, რუსთაველის გამზირზე მშვიდობიანი მიტინგის დარბევის დროს, რამაც გამოიწვია ასობით უდანაშაულო ადამიანის ძლიერი მოწამვლა დასახიჩრება და სიკვდილი, მშვიდობიანი მიტინგის ერთ-ერთი მონაწილე არასრულწლოვანი 16 წლის გოგონა ქლორპიკრინით მოწამვლის შედეგად გარდაიცვალა, 9 აპრილის ტრაგედიის გამოძიების შექმნილმა კომისიამ ანატოლი სობჩაკის თავჯდომარეობით კომისიის ერთ-ერთ მოხსენებაში კომისიის წევრებმა ოფიციალურად დაადასტურეს ქლორპიკრინის გამოყენების ფაქტი სხვა უფრო ნაკლებად საშიში და ნაკლებად მომწამლავი ნივთიერებების ცრემლსადენი გაზების კერძოდ სიესი ( CS ) გაზის და ქლორაცეტოფენონი ( CN ) ერთად. დღეს მსოფლიოში მკაცრადაა აკრძალური ქლორპიკრინის გამოყენება საომარი მოქმედებების დროს, სამხედრო მიზნებისთვის და შეტანილია მასობრივი განადგურების იარაღების ნუსხაში. Chloropicrin // «PubChem Compound» (англ.)
აილეუს ოლქი

აილეუს ოლქი — ოლქი აღმოსავლეთ ტიმორში, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი 729 კმ². დედაქალაქი – აილეუ. ოლქი დაყოფილია 4 რაიონად. იგი აღმოსავლეთ ტიმორის ორი ოლქიდან ერთ-ერთია, რომელსაც არ აქვს გასასვლელი ზღვაზე (მეორეა ერმერა). აღმოსავლეთ ტიმორის ოლქები აილეუს ოლქი დაარქივებული 2012-03-18 საიტზე Wayback Machine. ↑ Highlights of the 2010 Census Main Results in Timor-Leste
1502

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1502 1502 (ათას ხუთას ორი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის XVI საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-2 წელი. 21 მაისი : პორტუგალიელმა მკვლევარმა ჟუან დე ნოვამ წმინდა ელენეს კუნძული აღმოაჩინა. ქრისტეფორე კოლუმბი მეოთხედ გაემგზავრა ამერიკაში. მიაღწია ჰონდურასს. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1502. 7 იანვარი : გრიგოლ XIII — რომის პაპი (გ. 1585) 25 აპრილი : გეორგ მაიორი — გერმანელი თეოლოგი (გ. 1574) 6 ივნისი : ჟუან III — პორტუგალიის მეფე 1521-1557 წლებში (გ. 1557) კუაუტემოკი — აცტეკების უკანასკნელი ტლატოანი (გ. 1525) პედრო ნუნესი — პორტუგალიელი მათემატიკოსი (გ. 1578) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1502. სოგი — იაპონელი ბუდისტი ბერი, პოეტი (დ. 1421) ალვისე ვივარინი — იტალიელი მოქანდაკე
ბოლივია 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ იასპარეზა 1988 წელს, სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2008-12-23 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
ბოლივია 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მერვედ იასპარეზა 1992 წელს, ესპანეთის ქალაქ ბარსელონაში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
ბოლივია 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2012-11-03 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
ბოლივია 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეათედ იასპარეზა 2000 წელს, ავსტრალიის ქალაქ სიდნეიში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2008-12-23 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
ბოლივია 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეთერთმეტედ იასპარეზა 2004 წელს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2008-12-23 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
ბოლივია 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეთორმეტედ იასპარეზა 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს. სპორტული ბმულები დაარქივებული 2012-11-02 საიტზე Wayback Machine. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის შედეგების მონაცემთა ბაზა
1503

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1503 1503 (ათას ხუთას სამი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის XVI საუკუნის 1-ლი დეკადის მე-3 წელი. ლეონარდო და ვინჩი შეუდგა მონა ლიზას დახატვას. ესპანელმა მკვლევარმა ხუან დე ბერმუდესმა აღმოაჩინა ბერმუდის კუნძულები. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1503. 10 მარტი : ფერდინანდ I — საღვთო რომის იმპერატორი (1558–1564) (გ. 1564) 17 ნოემბერი : ანჯელო ბრონზინო — იტალიელი მხატვარი (გ. 1572) 14 დეკემბერი : ნოსტრადამუსი — ფრანგი პოეტი, ალქიმიკოსი (გ. 1566) 14 დეკემბერი : სტენ სტურე უფროსი — შვედეთის რეგენტი მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1503. 18 აგვისტო : ალექსანდრე VI — რომის პაპი (დ. 1431) 18 ოქტომბერი : პიუს III — რომის პაპი (დ. 1439) 28 დეკემბერი : პიერო დი ლორენცო დე'მედიჩი — ფლორენციის მმართველი (დ. 1471)
ჰინდი-ურდუ

ჰინდი-ურდუ (हिंदी उर्दू, هندی اردو), ჰინდუსტანი (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی) — ინდო-არიული ენა, გამოიყენება როგორც შერეული ენა ჩრდილოეთ ინდოეთსა და პაკისტანში. ის წარმოიშვა დელიში, როგორც ქარი-ბოლის დიალექტი და მის ლექსიკონში მრავლადაა: სპარსულის, არაბულის, სანსკრიტის და ჩაგატაის სიტყვები. ის არის პლურიცენტრული ენა, ორი ოფიციალური ფორმით: ჰინდი და ურდუ, სასაუბრო ჰინდი და ურდუ ერთმანეთისაგან არ განსხვავდება, მათ განსხვავებული ანბანი და ლიტერატურული ტრადიციები აქვთ. ურდუ განიცდის სპარსულის, არაბულის და ცენტრალური აზიის ძლიერ გავლენას, ხოლო ჰინდი უფრო სანსკრიტის გავლენაშია მოქცეული. ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფამდე ტერმინები: ჰინდუსტანი, ურდუ და ჰინდი სინონიმები იყო. ტერმინი ჰინდუსტანი ასევე გამოიყენება ჰინდის გარკვეული დიალექტების აღსანიშნავად, რომლებიც გამოიყენება ინდოეთის სუბკონტინენტის გარეთ, მათ შორის: ფიჯური ჰინდი და კარიბული ჰინდი სურინამსა და ტრინიდადში. Asher, R. E. (1994). Hindi. In Asher (Ed.) (pp. 1547–1549). Asher, R. E. (Ed.). (1994). The Encyclopedia of language and linguistics. Oxford: Pergamon Press. ISBN 0-08-035943-4. Bailey, Thomas G. (1950). Teach yourself Hindustani. London: English Universities Press. Chatterji, Suniti K. (1960). Indo-Aryan and Hindi (rev. 2nd ed.). Calcutta: Firma K.L. Mukhopadhyay. Dua, Hans R. (1992). Hindi-Urdu as a pluricentric language. In M. G. Clyne (Ed.), Pluricentric languages: Differing norms in different nations. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-012855-1. Dua, Hans R. (1994a). Hindustani. In Asher (Ed.) (pp. 1554). Dua, Hans R. (1994b). Urdu. In Asher (Ed.) (pp. 4863–4864). Rai, Amrit. (1984). A house divided: The origin and development of Hindi-Hindustani. Delhi: Oxford University Press. ISBN 0-19-561643-X. Hamari Boli (Hindi-Urdu) დაარქივებული 2013-06-01 საიტზე Wayback Machine. Khan Academy (Hindi-Urdu) Janmaanas Ek Hindi Manch(Hindi Language Forum) დაარქივებული 2016-05-03 საიტზე Wayback Machine. Encyclopædia Britannica, 11th Edition: Hindostani დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. Hindi, Urdu, Hindustani, khaRî bolî Hindi-Urdu FAQ ↑ BBC: A Guide to Urdu ↑ About Hindi-Urdu. North Carolina State University. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-08-15. ციტირების თარიღი: 2009–08–09. ↑ Mohammad Tahsin Siddiqi (1994), Hindustani-English code-mixing in modern literary texts, University of Wisconsin, http://books.google.com/?id=vnrTAAAAMAAJ ↑ Lydia Mihelič Pulsipher, Alex Pulsipher, Holly M. Hapke (2005), World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives, Macmillan, ISBN 0-7167-1904-5, http://books.google.com/?id=WfNaSNNAppQC ↑ Michael Huxley (editor) (1935), The Geographical magazine, Volume 2, Geographical Press, http://books.google.com/?id=Z1xOAAAAIAAJ ↑ Britain), Royal Society of Arts (Great (1948), Journal of the Royal Society of Arts, Volume 97, http://books.google.com/?id=fx_SAAAAMAAJ ↑ Robert E. Nunley, Severin M. Roberts, George W. Wubrick, Daniel L. Roy (1999), The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography, Prentice Hall, ISBN 0-13-080180-1, http://books.google.com/?id=7wQAOGMJOqIC ↑ Hindi by Yamuna Kachru ↑ Students' Britannica: India: Select essays by Dale Hoiberg, Indu Ramchandani page 175
ამირაჯიბი

საკუთარი სახელი ამირაჯიბი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: კონსტანტინე ამირაჯიბი — მეცნიერი სოფლის მეურნეობის დარგში მიხეილ ამირაჯიბი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი სოფიო ამირაჯიბი (არღუთინსკი–ამირაჯიბისა) — მთარგმნელი ამირეჯიბი — გვარი საქართველოში ამირეჯიბი — თანამდებობა ძველ საქართველოში
ხაშურის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ხაშურის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჭალის უბანში, თარიღდება XIX საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (16,9 × 8,6 მ) და ნაგებია აგურით. შესასვლელი სამხრეთითა და დასავლეთითაა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია. ორი სარკმელი სამხრეთ კედელშია, სამი — ჩრდილოეთისაში, ერთი — დასავლეთ კედელში. დარბაზის გრძივ კედლებზე სამი წყვილი მარტივი პილასტრია, რომლებზეც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 421.