laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჭალახმელა

ჭალახმელა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში, დოლოგანის თემში (სოფლები: დოლოგანი, ჭალახმელა, ჭინკაძეები). მდებარეობს მდინარე აჭარისწყალის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 400 მ სიმაღლეზე, დაბა ქედიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 162 კაცი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 1.2 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05. ↑ Кавказскій календарь на 1912 годъ, Тифлись, 1911, стр. 222. ↑ pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2012-08-31. ↑ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ჭალე

ჭალე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ეწერფერდი და ფოცხოეწერი). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული საზღვრის სიახლოვეს. ზღვის დონიდან 240 მეტრზე, ქ. წალენჯიხიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით, ქ. ჯვრიდან 6 კმ-ით. 2008 წ. რუსეთ-საქართველოს ომის პერიოდში სოფლის შესასვლელთან განლაგებული იყო რუსეთის საოკუპაციო ჯარების ბლოკ-საგუშაგო. ჭალის თემის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს სამი სკოლა, ორი საბავშვო ბაღი, ამბულატორია, საკონცერტო დარბაზი, ოთხი საფეხბურთო მოედანი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 900 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ 2.0 2.1 საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II ↑ შსს საქართველოში რუსეთის ჯარებზე მონაცემებს აქვეყნებს[მკვდარი ბმული]. სივილ ჯორჯია. 30 აგვისტო 2008.
ჭალისთავი

ჭალისთავი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ქვედა ცაგერის თემში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 297 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016. ↑ საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჭალისოფელი

გეოგრაფიული სახელი ჭალისოფელი შეიძლება აღნიშნავდეს: ჭალისოფელი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭართლის თემში ჭალისოფელი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ხევსურეთის თემში
ჭალისოფელი (ჭართლის თემი)

ჭალისოფელი — ნასოფლარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭართლის თემი). მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჭართლისხევის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1400 მ, დუშეთიდან 32 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 78 ადამიანი, ხოლო 2014 წლის მონაცემებით — არცერთი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ჭალისოფელი (ხევსურეთის თემი)

ჭალისოფელი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხევსურეთის თემი). მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ლიქოკისხევის (ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1760 მ, დუშეთიდან 75 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი 2016. ↑ სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 15. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
ჩიუაუა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა ჩიუაუა შეიძლება აღნიშნავდეს: ჩიუაუა — უდაბნო მექსიკისა და აშშ-ის საზღვარზე ჩიუაუა — შტატი მექსიკაში ჩიუაუა — ქალაქი მექსიკაში ჩიუაუა — ძაღლის ჯიში ჩიუაუა — სიმღერა
ჭალის ტყე

ჭალის ტყე — მდინარის პირას ვიწრო ზოლად გაყოლებული ტყე. საქართველოში ჭალის ტყეები უმთავრესად გვხვდება მდინარეების მტკვრის, ქსნის, იორისა და ალაზნის პირას, პირველ ტერასებზე, რომელთა სანაპირო ჭალების სასოფლო-სამეურნეო მიზნით ათვისების გამო ჭალის ტყეების ფართობი მკვეთრად შემცირდა. ჭალის ტყეების სახეობრივ შემადგენლობაში მთავარი ადგილი უკავია ხვალოს (თეთრი ვერხვი), ოფს (შავი ვერხვი) და სხვ. მდინარისპირა ტყე ხიდაშელი, შ., ქსე, ტ. 11, გვ. 380. თბ., 1987
ჭალისუბანი

გეოგრაფიული სახელი ჭალისუბანი შეიძლება აღნიშნავდეს: ჭალისუბანი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში; ჭალისუბანი — სოფელი ქურთის მუნიციპალიტეტში.
ჭალოვანი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)

ჭალოვანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ძირულის ნაპირებზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ვაკისა, ლიჩი, ღოდორა, ხვანი). ზღვის დონიდან 760 მეტრი, საჩხერიდან 34 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 594 ადამიანი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 380. ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
ჭამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა ჭამა შეიძლება აღნიშნავდეს: ჭამა — იგივეა, რაც კვება ჭამა — ძველი ქართული სამართლის ტერმინი
ჭამა (სამართლის ისტორია)

„ჭამა“ — ძველ საქართველოში ქონებით სარგებლობა, მისგან შემოსავლის მიღება. ამ მნიშვნელობის ტერმინდად „ჭამა“ XIII საუკუნიდან დასტურდება, მაგ., შემდეგი სახით: ადგილ-მამულისა და ცალკეული სავარგულის, შენობის, აგრეთვე საწარმოს ექსპლუატაცია თავის სასარგებლოდ; მამულის შემოსავლის „ჭამა“ სისხლის ანგარიშში; გირაოს „ჭამა“ სარგებელში; თანამდებობრივი შემოსავლის, მაგ., მოურავობის „ჭამა“ და სხვ. შესაბამის ქონებას თუ საშემოსავლო წყაროს „სამჭმო“ ეწოდებოდა, ნასარგებლევს კი — „ნაჭამი“. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381.
იაკოპო პერი

იაკოპო პერი (იტალ. Jacopo Peri; დ. 20 აგვისტო, 1561, რომი — გ. 12 აგვისტო, 1633, ფლორენცია) — იტალიელი მომღერალი და კომპოზიტორი, ოპერის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სწავლობდა ფლორენციაში, კრისტოფანო მაველაცისთან. ფლორენციული კამერატის (წრის) მონაწილე. 1592 წელს დაწერა (ი. კორსისთან ერთად) პირველი ოპერა "დაფნე" (ო. რინუჩის ტექსტზე, დაიდგა 1597-98 წლებში ფლორენციაში. პერის მუსიკის ფრაგმენტები დაკარგულია). პერის ოპერა "ევრიდიკე" (1600) ადრინდელი ოპერის ყველაზე მკაფიო ნიმუშია. პერი ამ ოპერაში ასრულებდა ორფევსი პარტიას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 24.
ჭამალალელები

ჭამალალელები (რუს. Чамалалы, Чамалинцы) — ხალხი რუსეთში. დაახლ. 9,5 ათ. კაცი, აქედან 7,2 ათ. ცხოვრობს დაღესტანში. საუბრობენ ჭამალალურ ენაზე. მიეკუთვნება დაღესტნის ანდიურ-დიდოურ (ცეზური) ხალხთა ჯგუფს. მორწმუნეები ძირითადად სუნიტი მუსლიმები არიან. (ინგლისური) Olson, James Stuart et al. An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires, p. 144. Greenwood Publishing Group, ISBN 0313274975
ჭამალალური ენა

ჭამალალური ენა (თვითდასახელება: чамалалдуб мичӏчӏ) — ნახურ-დღესტნური ენების ოჯახის ხუნძურ-ანდიური ქვეჯგუფის ანდიური ქვეჯგუფის ერთ-ერთი უდამწერლობო ენა. გავრცელებულია წუმადის რაიონის სოფლებში: ზედა და ქვედა ჰაქვარში, აღვალში, წუმადა-ურუხში, რიღანიხში, ჰიდირში, ღაჭიტლში, ჰიჰატლსა და ქუენხში. ჭამალალური ენაზე ლაპარაკობს 2355 კაცი, ეთნიკური ჭამალალელები. სალიტერატურო და ტომებს შორის საურთიერთობო ენაა მონათესავე ხუნძური ენა. ჭამალალურ ენაში არის ხუთი ხმოვანი, ასევე ნაზალიზებული და გრძელი ვარიანტები. ინტენსიურ-არაინტენსიური კორელაცია განირჩევა მხოლოდ ფშვინვიერ თანხმოვნებში. ინტენსიურ აბრუპტივებს აქვთ სპირანტული შეფერილობა. მახვილი დინამიკურია, მოძრავი, აქვს ფონოლოგიური მნიშვნელობა. მხოლობით რიცხვში განირჩევა ხუთი გრამატიკული კლასი, მრავლობით რიცხვში — ორი. არის ხუთი ძირითადი ბრუნვა და შვიდი ლოკატივი. სახელთა მრავლობითი რიცხვი იწარმოება სპეციალური სუფიქსებით. თვლა ათობითია. პირის ნაცვალსახელები მრავლობით რიცხვში არ განარჩევენ ერგატიულ ბრუნვას. მითითებით ნაცვალსახელებს აქვთ რთული სივრცითი ორიენტაცია. ზმნა იცვლება კლასების, რიცხვისა და დროის მიხედვით. დროის ბევრი ფორმა იწარმოება აღწერითად. ზმნის ფუძეები იყოფა ორ ჯგუფად. ზმნისწინები არ გვხვდება, თანდებულები მცირერიცხოვანია. გარდამავალი ზმნის ქვემდებარე დაისმის ეგრატიულ ბრუნვაში, გარდაუვალისა — სახელობით ბრუნვაში. მსაზღვრელი წინ უძღვის საზღვრულს და ეთანხმება კლასსა და რიცხვში. რთული ქვეწყობილი წინადადება გადმოიცემა მიმღეობიანი და აბსოლუტივიანი კონსტრუქციებით. ლექსიკა ხასიათდება არქაიზმებით. გამოიყოფა ორი ძირითადი დიალექტი: ჰაქვარული და ჰიჰატლური. ჰაქვარულში დიდი რაოდენობითაა არქაიზმები. მასში იშვიათია გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები, გვხვდება ინტენსიური დ. გავრცელებულია ასიმილაცია, შერწყმა, რედუქცია. ლოკატივების დაბოლოებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჰიჰატლურისაგან. მაჰომედბეკოვა ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381. Бокарев А. А., Очерк грамматики чамалинского языка, М.-Л., 1949; Дирр А., Материалы для изучения языков и наречий андо-дидойской группы, СМПОМПК, 1909, в. 40; Магомедбекова З. М., Чамалинский язык, წგნ.: Языки народов СССР, т. 4, М., 1967.
ჭანარჭამიები

ჭანარჭამიები, კობრიჭამიები (ლათ. Branchiura) — კიბოსნაირთა რიგი. აერთიანებს 6 გვარის 130 სახეობას. პარაზიტობენ თევზების სხეულზე ან ლაყუჩებში, იშვიათად ამფიბიებზე. დროებითი პარაზიტები არიან, სისხლისმწუწნელები, ცალსქესიანები. სხეულის სიგრძეა 3 სმ. კვერცხებიდან იჩეკებიან თითქმის ფორმირებული კიბოები. ზოგი სახეობა ზიანს აყენებს მეთევზეობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381.
სამსონ ჭანბა

სამსონ ჭანბა (აფხ. Самсон Кәагә-иԥа Ҷанба; დ. 18 ივნისი, 1886, ათარა, ახლანდ. ოჩამჩირის რაიონი — გ. 1937) — აფხაზი მწერალი, აფხაზური დრამატურგიის ფუძემდებელი. ლიტერატურულ სარბიელზე გამოვიდა 1916 წელს. წერდა აფხაზურ და რუსულ ენებზე. 1920-30-იან წლებში რედაქტორობდა გაზეთს „აფსნი ყაფშს“ („წითელი აფხაზეთი“). იყო სკკპ წევრი 1921 წლიდან, აფხაზეთის განათლების სახალხო კომისარი (1921–1925, 1930–1932), აფხაზეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე (1925–1930), აფხაზეთის მწერალთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე (1934–1937). დააპატიმრეს და დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს. რეაბილიტირებულია სიკვდილის შემდეგ. ბღაბჟა, ხ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381. ↑ 1.0 1.1 Encyclopædia Britannica <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a> ↑ Чанба Самсон Яковлевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Faceted Application of Subject Terminology <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596"></a>
იოჰან შტრაუსი (მამა)

იოჰან შტრაუს I (უფროსი) (გერმ.: Johann Baptist Strauß; Johann Baptist Strauss ან Johann Strauss, Sr.,) (დ. 14 მარტი, 1804 — გ. 25 სექტემბერი, 1849) — ავსტრიელი კომპოზიტორი, განთქმული ვალსებით. მისი ყველაზე განთქმული ნაწარმოები არის „რადეცკის მარში“ იოჰან შტრაუს I იყო იოჰან შტრაუს II-ის, იოსეფ შტრაუსის და ედუარდ შტრაუსის მამა. მას ასევე ჰყავდა ორი ქალიშვილი: ანა, რომელიც დაიბადა 1829 წელს და ტერეზა, დაბადებული 1831 წელს. მათი ყველაზე ახალგაზრდა შვილი, ფერდინანდი დაიბადა 1834 წელს და იცოცხლა მხოლოდ 10 თვე. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იოჰან შტრაუსი (მამა) "Johann Strauss, Sr. — 'A Musician by the Grace of God'?" დაარქივებული 2012-04-25 საიტზე Wayback Machine. Johann Strauss Sr. — Biography დაარქივებული 2007-08-22 საიტზე Wayback Machine. Complete list of Johann Strauss' Works დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.
ჭანდარი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

ჭანდარი — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის გურჯაანის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსაველთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 450 მეტრი, გურჯაანიდან 5 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1678 ადამიანი. სოფ. ჭანდარში მოქმედებს ღვინის ქარხანა. სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს XI-XII საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. 2010 22 ნოემბერს საინფორმაციო სააგენტოს – „პირველი“ იტყობინებოდა, რომ ეკლესია ინგრევა: ეკლესიის ჭერის ნაწილი უკვე ჩამოინგრა, კედლები შუაზეა გახსნილი და ძეგლთა დაცვის სპეციალისტების განცხადებით, თუ ეკლესიას გამაგრებითი სამუშაოები სასწრაფოდ არ ჩაუტარდება, ტაძარი მთლიანად დაინგრევა. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კულტურის განყოფილების სპეციალისტის განცხადებით კი, „ეკლესიის აღდგენა მას შემდეგ დაიწყება, რაც ბიძინა ივანიშვილის ფონდი ეკლესიების რეაბილიტაციის მომდევნო ეტაპს დაიწყებს“. XVIII საუკუნის მეცნიერი და გეოგრაფი ვახუშტი ბატონიშვილი დღევანდელი სოფლის ტერიტორიაზე ორ უბანს მიუთითებს: „ძაღლის უბანს“ და „კახის უბანს“. სოფელს ჭანდარი, XX საუკუნის 30-იან წლებში ეწოდა. გადმოცემით, თავად ანდრონიკაშვილების ნასახლარზე უზარმაზარი ჭადარი იდგა. როგორც ჩანს, სწორედ ეს დაედო საფუძვლად სოფლის სახელის წარმოშობას. არქეოლოგიური აღმოჩენებით ირკვევა, რომ მოსახლეობა აქ გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან ცხოვრობდა. სოფელში გავრცელებული გვარებია: სიბაშვილი, ალექსიშვილი, არჯევნიშვილი, ომსარაშვილი, მანიჟაშვილი, კახაბერი და სხვა. სოფელში აღინიშნება შემდეგი რელიგიური დღესასწაულები: გიორგობა, ბარბარობა და ღვთისმშობლობა. ჭანდრის სასახლე ჭანდრის ღვთისმშობლის ეკლესია ჭანდრის წმინდა ბარბარეს ეკლესია ჭანდრის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ ჭანდარში XI-XII საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია ინგრევა // Information Agency 'PirWeli'[მკვდარი ბმული] ↑ გვარები საქართველოში. ციტირების თარიღი: 2024-07-08.
ჭანდარი (ახალგორის მუნიციპალიტეტი)

ჭანდარი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (გდუს თემი). მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ალეურის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1310 მ, ახალგორიდან 18კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი. 2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381.
ჭანდრები

ჭანდრები — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხვედურეთის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ხვედრულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 750 მეტრი, ქარელიდან 7 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 276 ადამიანი. სოფლის დასავლეთით, მთის ფერდობზე, დგას შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — კვირაცხოვლის დარბაზული ეკლესია. ამჟამად თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ქვიშაქვის ბლოკებით აშენებულ, გეგმით სწორკუთხა, ნაგებობას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ინტერიერში, საკურთხევლის აფსიდის ორივე მხარეს, თითო სწორკუთხა ნიშია. გარედან შენობა სადაა, ძუნწადაა მორთული. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის თავზე, რელიეფური ჯვარია, რომლის ორივე მხარეს ანგელოზები და ადამიანთა ფიგურებია გამოსახული. ეკლესიას სამხრეთით მინაშენი ჰქონდა, ახლა დანგრეულია, ჩამოქცეულია გადამხური კამარაც. ჭანდრების ჩრდილო-დასავლეთით შემორჩენილია ასევე ძლიერ დაზიანებული კოშკი (9X8 მ). სოფლის მახლობლად დგას ნახევრად დანგრეული „მწვანე საყდარი“, ფაფელაანთ ეკლესია, ქაშვეთის ეკლესია, წმ. გიორგის, ღვთისმშობლისა და ჭეშმარიტას ეკლესიები. მწვანე საყდარი ფაფელაანთ ეკლესია ჭანდრების კვირაცხოვლის ეკლესია ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია ჭანდრების წმინდა გიორგის ეკლესია ჭეშმარიტას ეკლესია ჭანდრების კოშკი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 381. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, გვ. 411-13. თბ., 1990 ↑ 1.0 1.1 მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016. ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
მარკო ვან ბასტენი

მარკო ვან ბასტენი (ნიდერლ. Marco van Basten; დ. 31 ოქტომბერი, 1964, უტრეხტი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ოთხჯერ ზედიზედ (1984-88) იყო ერედივიზიის ბომბარდირი. გახდა ევროპის ოქროს ბუცის მფლობელი 1986 წელს და ოქროს ბურთის მფლობელი 1988, 1989 და 1992 წლებში. 1988 წელს ნაკრებთან ერთად მოიგო ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი და გახდა ამავე ჩემპიონატის ბომბარდირი. 2004-08 წლებში წვრთნიდა ნიდერლანდის ეროვნულ ნაკრებს. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 26-ე ადგილზე დასახელდა. აიაქსი: (7) ერედივიზია (3): 1981–82, 1982–83, 1984–85 ნიდერლანდების თასი (3): 1982–83, 1985–86, 1986–87 უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი (1): 1986–87 მილანი: (16) უეფა-ს ჩემპიონთა თასი (3): 1988–89, 1989–90, 1993–94 უეფა-ს სუპერთასი (3): 1989, 1990, 1994 სერია A (4): 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94 იტალიის სუპერთასი (4): 1988, 1992, 1993, 1994 საკონტინენტთაშორისო თასი (2): 1989, 1990 შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მარკო ვან ბასტენი“ ვიკისაწყობში. Marco van Basten — ფიფას ჩანაწერი[დაარქივებული] Marco van Basten extensive profile at AC Milan Online ↑ Placar's 100 Craques do Século · In November 1999, Placar (Brazil) published a list of the best 100 players of all time, ranked from 1 to 100 · 23 დეკემბერი, 2015. Karel Stokkermans for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. წაკითხვის თარიღი: 1 სექტემბერი, 2019.
აკროტირი და დეკელია

აკროტირი და დეკელია (ინგლ. Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia. ბერძ. Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας) — დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს ზღვისიქითა ტერიტორია. მდებარეობს კუნძულ კვიპროსზე. დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია ეპისკოპი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: აკროტირი და დეკელია  ვიკიმედია-ატლასი: აკროტირი და დეკელია — გეოგრაფიული და ისტორიული რუკები Sovereign Base Areas Administration web-pages BBC News – "UK offers to cede Cyprus land" BBC News – "Cyprus protesters clash at UK base" Cyprus Mail, Nathan Morley – "Mystery of Dhekelia Cemetery" დაარქივებული 2010-01-01 საიტზე Wayback Machine. Cyprus Mail, Nathan Morley – "Dhekelia at 60" დაარქივებული 2010-07-22 საიტზე Wayback Machine. The Princess Mary's Hospital RAF Akrotiri Cyprus Independence Agreement – Hansard Official UK Parliament Record დაარქივებული 2022-09-08 საიტზე Wayback Machine. James Rogers and Luis Simón. The Status and Location of the Military Installations of the Member States of the European Union and Their Potential Role for the European Security and Defence Policy (ESDP). Brussels: European Parliament, 2009. 25 pp.
ჭანიეთური

ჭანიეთური — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ბაილეთის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, ბაილეთი, ჭანიეთური). მდებარეობს ნასაკირალის სერის ჩრდილოეთით, მდინარე სუფსის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 80 მ, ოზურგეთიდან 10 კმ, ბაილეთიდან 3 კმ. სოფლის სახელწოდება „ჭან“ ძირიდან და ამ ტერიტორიაზე ადრეულ ეპოქებში დასახლებული ჭანებიდან მოდის. გურიის სამთავროს ძველ საბუთებში ჭანიეთური ცალკე სოფლადაა მითითებული. ჭანიეთურში იყო განვითარებული ფეოდალური ხანის ეკლესია-მონასტერი. გვიან ფეოდალურ ხანაში წარმოადგენდა ნაკაშიძეების სამფლობელოს. საბჭოთა პერიოდში ის სამ ნაწილად გაიყო: ნაწილი შევიდა გურიანთის შემადგენლობაში, ნაწილს ეწოდა განთიადი და შევიდა კონჭკათის სასოფლო საბჭოს შემადგენლობაში, ხოლო ნაწილი ჭანიეთურის სახელით დარჩა ცალკე სოფლად განახლების სასოფლო საბჭოში. ჭანიეთურის მონასტერი ამჟამად მოქცეულია სოფელ განთიადის ტერიტორიაზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382. ↑ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016. ↑ ლომჯარია ს., „სოფელო ჩემო“, თბილისი: „მერიდიანი“, 2012. — გვ. 3, ISBN 978-9941-10-560-9. ↑ სოსელია ო., ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან, ტ. II, თბილისი: მეცნიერება, 1981. — გვ. 165. ↑ ტუღუში კ., სირაძე დ., „დავიცვათ და შევისწავლოთ კულტურის ძეგლები“ // „ლენინის დროშა“ : გაზეთი, 1961, № 135, გვ. 3.
ტარიელ ჭანტურია

ტარიელ ჭანტურია (დ. 11 ივლისი, 1932, სუფსა, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება (1956). პირველი ლექსი „ნადირობა“ გამოაქვეყნა 1951 წ., პირველი პოეტური კრებული „ლტოლვა“ — 1964 წ. ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოჩენისთანავე ყურადღება მიიქცია გაბედული ექსპერიმენტებით, ლტოლვით სიახლისადმი. ხშირად მიმართავს ირონიას, პაროდიას, პარადოქსს, გროტესკს, სლენგს. ძირითადი კრებულებია: „საქანელა“ (1965), „ქვა და ომი“ (1967), „ახალი მთვარე“ (1970), „ორნი“ (1972), „დაწყვეტილი სერპანტინი“ (1973), „წყნარი მზის წელიწადი“ (1975), „თაფლობის საუკუნე“ (1978), „პოემები“ (1979), „სტრესები და სიტყვები“ (1980), „რჩეული“ (1982), „ბოლთა“ (1893), „მწერლის წითელი წიგნი“ (1985) და სხვ. ჭანტურიას ეკუთვნის ასევე საბავშვო ლექსების კრებულები, კრიტიკული წერილები, თარგმანები და სხვ. მისი ლექსები თარგმნილია მრავალ უცხოურ ენაზე. გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემია (1977) შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (1992) პრემია „საგურამო“ (2004) „საბა“ (2016) „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის“ თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022) ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე: ტარიელ ჭანტურია კვერენჩხილაძე, რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 382. ტარიელ ჭანტურია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ ქოქოშვილი, დათო (2 ოქტომბერი, 2022). „საპატიო თბილისელის ჯილდო 20 ადამიანს გადაეცა“. netgazeti.ge. ციტირების თარიღი: 3 ოქტომბერი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
ვარაზვარდი

ვარაზვარდი — კამბეჩოვანის მთავარი VI საუკუნის II ნახევარში. სუმბატ დავითის ძის თხზულების მიხედვით, ბაგრატიონთა საგვარეულოს ერთ-ერთი შტოს წარმომადგენელი. ვარაზვარდმა და მისმა ძმამ ასამმა ისარგებლეს ირანელთა ბატონობით გამოწვეული უკმაყოფილებით, შაჰის ირანელ მოხელეს ვეზან ხორნაბუჯელს აუჯანყეს კამბეჩოვანის მოსახლეობა, დაიპყრეს კამბეჩოვანი და თვით გამთავრდნენ. პაპუაშვილი თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 297.
ბრონქსის ზოოპარკი

ბრონქსის ზოოპარკი (ინგლ. Bronx Zoo) — ზოოპარკი ბრონქსის პარკში, ნიუ-იორკი. აშშ-ის უდიდეს ქალაქურ ზოოპარკს 107 ჰა საპარკო ტყე და ბუნებრივი არეალი აქვს, რომელსაც მდინარე ბრონქსი ჩამოსდის. მდებარეობს ნიუ-იორკის ბოტანიკური ბაღის სამხრეთით. ეს მიდამო ადრე კერძო საკუთრებაში იყო, რომელიც ქალაქმა შეისყიდა და ზოოპარკისა და ბოტანიკური ბაღისთვის გამოყო 1880-იან წლებში. 1895 წელს ნიუ-იორკის შტატმა ნიუ-იორკის ზოოლოგიურ საზოგადოებას (ამჟამად Wildlife Conservation Society) ქარტია მიანიჭა ზოოპარკის დაარსების მიზნით. ზოოპარკმა დამთვალიერებლებისთვის კარები 1899 წლის 8 ნოემბერს გახსნა და ამ დროისთვის აქ 843 ცხოველი და 22 ექსპოზიცია იყო. ჰეინს და ლაფარგმა შექმნეს მთავარი შენობების სერიის პროექტები ბოზ-არტის სტილში, რომლებიც ზღვის ლომების აუზის ირგვლივაა განლაგებული. 2006 წლისთვის ბრონქსის ზოოპარკში 4.000-ზე მეტი ცხოველი ბინადრობს, მათ დიდ ნაწილს ბუნებაში გადაშენება ემუქრება.