laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ავთანდილ ადამია

ავთანდილ ადამია (დ. 15 სექტემბერი, 1920, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1942 წელს დაამთვრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტიის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1943 წლიდან მუშაობს აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის ინსტიტუტში. 1998 წლიდან განყოფიილების გამგე. ავტორია 60 სამეცნიერო ნაშრომისა, გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: „სისხლის კონსერვაციის და გადასხმის მეთოდები“, „ორეტაპიანი მეთოდი სისხლის დამზდებისათვის“, „სისხლის კონსერვაციის და გადასხმის მეთოდები“. აქვს ორი გამოგონება. 1963 წელს დაიცვა საკანდიტატო დისერტაციის თემა — „სქურის მინერალური წყლის გამოყენება სისხლის დასაკონსერვებლად“. 2001 — ღირსების ორდენი 1981 — საპატიო ნიშნის ორდენი 1946 — მედალი „შრომითი მამაცობისთვის“ სისხლის კონსერვაციის და გადასხმის მეთოდები, თბ., 1974 ორეტაპიანი მეთოდით დაკონსერვებული სისხლის დამზადება და გადასხმა თბ., 1965 ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000, გვ. 11 წიგნი ღირსებისა: ტ. 6, თბ., 2003, გვ. 182 ავთანდილ ადამია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შალვა ადეიშვილი

შალვა ადეიშვილი (დ. 1901, ქუთაისი — გ. 1989) — ქართველი, ფილოსოფოსი, მეცნიერი. 1921 წელს დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ 1926 წელს თბილისის სახელმწიფო უნვიერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი ფიზიკა-მათემატიკის განხრით. 1942 წელს ასპირანტურა ფილოსოფიის სპეციალობით. მისი კვლევის სფერო მრავალფეროვანი იყო, დაწყებული რუსთაველის მსოფლმხედველობით, ლოგიკითა და კიბერნეტიკით დამთავრებული. იყო მრავალი სამეცნიერო სტატიისა და რამდენიმე მონოგრაფიის ავტორი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი. კიბერნეტიკა და ფილოსოფია თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1966 გვ. 127 ისტორიზმი რუსთველოლოგიაში; ნარკვევი "ვეფხის-ტყაოსანზე" აზროვნების ისტორიიდან. ივ. ჯაბადარი და ნიკო ნიკოლაძე რუსთაველის შესახებ თბილისი, 1947 გვ. 318 ქართველი ფილოსოფოსები : IV საუკუნიდან XX საუკუნის ჩათვლით : ცნობარი ბათუმი, 2004 გვ. 6 შალვა ადეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვლადიმერ ავალიანი

ვლადიმერ ავალიანი (დ. 19 ივლისი, 1892, ციხესულორი — გ. 27 მარტი, 1948) — ქართველი მეცნიერი. 1910 წელს დაამთავრა ოდესის კადეტთა კორპუსი, 1919 წელს კი კიევის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1930 წელს მისი ინიციატივით დაარსდა ამიერკავკასიის სატყეო ტექნიკური სასწავლო ინსტიტუტი. 1930–1938 წლებში იყო ამ ინსტიტუტის ხის მექანიკური დამუშავების ფაკულტეტის დეკანი და კათედრის გამგე. 1938 წლიდან ხელმძრვანელობდა ხის დამუშავების ტექნოლოგიის კათედრას. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. მეცნიერი ხე–ტყის მექანიკური დამუშავების დარგში. საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.I თბ., 1997 გვ. 58 ვლადიმერ ავალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვახტანგ ალადაშვილი

ვახტანგ ალადაშვილი (დ. 13 მაისი, 1921, თბილისი — გ. 20 ივლისი, 1986) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1971 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის შინაგან დაავადებათა №1 კათედრის გამგე. შეისწავლიდა შინაგანი დაავადებების, ძირითადად ქრონიკული გასტრიტის, ათეროსკლეროზის, ცხიმების ცვლის მოშლის საკითხებს. სამედიცინო პრაქტიკაში დანერგა ღვიძლისა და კუჭის დაავადებების მკურნალობის ახალი მეთოდები, ადგილობრივი ნედლეულისაგან დამზადებული სამკურნალო საშუალებები, თიხა „ასკანე“, უალკოჰოლო ღვინო. თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1982 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე რა ზიანი მოაქვს თამბაქოს წევას თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1980 გვ. 83 უმოძრაობა ჩვენი საუკუნის დაავადებაა თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1971 გვ. 23 მწვავე მოშხამვების, ალერგიული რეაქციებისა და წამლის მიერი დაავადების დიაგნოსტიკა და მკურნალობა თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1968 გვ. 237 ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონის და კორტიკოსტეროიდული ჰორმონული პრეპარატების გამოყენება შინაგან დაავადებათა მკურნალობაში თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1966 გვ. 54 ანემია თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1964 გვ. 175 საქართველო: ენციკლოპედია თბილისი., 1977 გვ. 85 ვახტანგ ალადაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ანადირის დაბლობი

ანადირის დაბლობი (რუს. Анадырская низменность) — დაბლობი რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ციმბირში, მდინარე ანადირის ქვემო წელზე. დასავლეთიდან შემოფარგლულია პეკულნეისა და რარიტკინის ქედებით, აღმოსავლეთიდან ეკვრის ბერინგის ზღვის ანადირის ყურე. სიგრძე 270 კმ. სიმაღლე 100 მ-მდე. ბრტყელი ვაკის რელიეფში გამოიყოფა შთენილი და დაბალმთიანი მასივები: უშკანის ჭიუხი, ოქროს ქედი (სიმაღლე 1012 მ-მდე) და სხვ. ყველგან გავრცელებულია მრავალწლოვანი მზრალობა და მასთან დაკავშირებული რელიეფის ფორმები. ბევრია ტბა (მ.შ. თერმოკარსტულები), ნამდინარევი და ჭაობი. მიედინება მდინარეები ანადირი, კანჩალანი, ველიკაია და სხვ. გავრცელებულია ბუჩქნარიანი, ბალახ-კოლბოხოვანი ტუნდრა მარცვლოვნიანი მდელობებით. აღმოსავლეთ ნაწილში მურყნისა და ტირიფის ბუჩქებია, დასავლეთში — ქონდარა ფიჭვისა. კენჭნარიან ჭალებში გვხვდება ალვიან-ჩოზენიიანი ტყეები. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 20. ↑ Анадырская низменность // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М., 2005. — стр. 648. ↑ Анадырская низменность // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 1 — М., 1969.
მერი ალანია

მერი ალანია (დ. 18 აპრილი, 1937, შუა ქვალიონი, ხობის რაიონი) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი, ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2004). 1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი პროვიზორის სპეციალობით. 1960-1965 წლებში იყო აბაშის რაიონის სოფელ ონტოფოს აფთიაქის მმართველი. 1978-1989 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის იოველ ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის ფიტოქიმიის განყოფილების უფროსი. 1987 წლიდან წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელია. ალანიას ეკუთვნის ჰიპოაზოტემიური და დიურეზული მოქმედების სამკურნალო პრეპარატი — „ფლარონინი“, რომელიც 1985 წლიდან, როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ აქტიურად გამოიყენება. სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა სამეცნიერო ფორუმებში. აგრეთვე არის მრავალი სტატიის ავტორი. საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წლებში თბ., 2012 გვ. 176 მერი ალანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ თსსუ-ის იოველ ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ მერი ალანიას დიდი აღიარება. tsmu.edu (22 ნოემბერი, 2019). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 დეკემბერი, 2022. ციტირების თარიღი: 1 დეკემბერი, 2022.
ესპინოსა-დე-ლოს-კაბალიეროსი

ესპინოსა-დე-ლოს-კაბალიეროსი (ესპ. Espinosa de los Caballeros) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ლა-მორანიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 19,4 კმ². მოსახლეობა — 109 კაცი (2021 წ.). ავილის მუნიციპალიტეტები ესპინოსა-დე-ლოს-კაბალიეროსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
პეკულნეის ქედი

პეკულნეის ქედი (რუს. Пэкульней) — ქედი რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში, მდ. ანადირის ხეობაში. სიმაღლე 1381 მ (მთ. კოლიუჩაია), სიგრძე 300 კმ. აგებულია ეფუზიური და ფიქალ-ქვიშაქვიანი მეზო-კაინოზოური ნალექებით, რომლებშიც შეჭრილია ფუძე ქანების ინტრუზიები. ფერდობებზე 300–500 მ სიმაღლემდე გავრცელებულია ხავს-ბალახიანი ტუნდრა მეჩხერი ბუჩქებითა და ქონდარა ფიჭვით, მაღლა — ლიქენებიანი ქვიანი ტუნდრა გამეჩხერებული ბალახოვანი საფრით. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 161. ↑ Пекульней // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 20 — М., 1975.
არევალილიო

არევალილიო (ესპ. Arevalillo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 15 კმ². მოსახლეობა — 67 კაცი (2021 წ.). ავილის მუნიციპალიტეტები არევალილიოსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი ↑ National Statistics Institute Municipal Register of Spain of 2023 — 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811"></a>
პეკულნეის ტბა

პეკულნეის ტბა (რუს. Пекульнейское озеро) — ლაგუნა ბერინგის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირზე, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში (რუსეთი). ფართობი 435 კმ². ზღვიდან გამოყოფილია მიწისზედა გვერდობების სისტემით. პეკულნეის ტბიდან გამოედინება მდინარე მაინა, რომელიც ბერინგის ზღვაში ჩაედინება. ჩრდილოეთ ნაპირები მაღალია, სამხრეთი — დაბალი. ნაპირებზე გავრცელებულია ტუნდრის მცენარეულობა. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 161. ↑ Пекульнейское озеро // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 20 — М., 1975.
პეკულნეი

პეკულნეი შეიძლება აღნიშნავდეს რუსეთის ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში მდებარე ერთ-ერთ გეოგრაფიულ ობიექტს: პეკულნეის ქედი პეკულნეის ტბა
ქონდარა ფიჭვი

ქონდარა ფიჭვი (ლათ. Pinus pumila) — მარადმწვანე, ძლიერ დატოტვილი, გართხმული ან წამოწეული პატარა ხე (სიმაღლე 3–7 მ-მდე) კედრისებრი ფიჭვების ჯგუფიდან. წიწვი სამკუთხაა (სიგრძე 4–7 სმ), გვერდებზე მცირედ დაკბილული, ცოცხლობს 2–4 წელი. გირჩები კვერცხისებრი ან წაგრძელებული (სიგრძე 3,5–4,5 სმ), ღია მურა, ბრწყინავი. ქონდარა ფიჭვი გავრცელებულია აღმოსავლეთ ციმბირში, შორეულ აღმოსავლეთში, კორეის ნახევარკუნძულისა და იაპონიის მაღალმთიანეთში, ოდნავ აღწევს ჩრდილოეთ მონღოლეთისა და ჩინეთის (სინგანი) მთებში. ჩვეულებრივ იზრდება ხშირ რაყებად, აგრეთვე ფოთლოვან ქვეტყესა და მეჩხერ ტყეებში 600–2000 მ სიმაღლეზე. უძლებს გარემოს ექსტრემალურ პირობებს, მ.შ. დაბალ ტემპერატურას, მრავალწლოვან მზრალობას, ძლიერ ქარებს; ამოდის მინერალური ელემენტებით ღარიბ ქვიშებში, ტორფიან, ქვიან და ღორღიან ნიადაგებზე. აქვს გართხმულ ღეროებზე დანამატური ფესვების წარმოქმნის უნარი, ამიტომ ყურადღებას იქცევს როგორც ქვიშებისა და მთის ქვიანი ფერდობების გამმაგრებელი. თოვლის დადების დროს მიწის პირზე დაწეული ტოტები და ღეროები დათბობის დროს თავის წინანდელ მდგომარეობას იღდგენენ. ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში წარმოქმნის ხე-მცენარეულობის ჩრდილოეთ, მთის სისტემებში კი — ზემო საზღვარს. მერქანი და წიწვი გამოიყენება საწვავად, სკიპიდარისა და ეთერზეთების მისაღებად. წიწვის ნაყენი, ნახარში და ექსტრაქტი სურავანდის საწინააღმდეგო საშუალებაა. საჭმელად ვარგისი თესლები (სიგრძე 5–8 მმ) საგემოვნო და სასარგებლო თვისებებით არ ჩამოუვარდება სხვა კედრისებრი ფიჭვების თესლებს; მისი მოსავლიანობა 200 კგ/ჰა-მდეა. როგორც დეკორატიულ მცენარეს ზრდიან ბაღებსა და პარკებში. ქონდარა ფიჭვის რაყებში ბინადრობს მრავალი სახეობის ცხოველი: მეთხილია, ციყვები, ყარყუმი, სიასამური, მურა დათვი და სხვ. გირჩებიანი ტოტები თესლი მდედრობითი ყვავილი მამრობითი ყვავილი ↑ მაყაშვილი ა., ბოტანიკური ლექსიკონი : მცენარეთა სახელწოდებანი, მე-3 გამოც., თბ.: „მეცნიერება“, 1991. — გვ. 74. ↑ Баландин С. А. Кедровый стланик // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М., 2009. — стр. 506.
რარიტკინი

რარიტკინი (რუს. Рарыткин) — ქედი რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. მდინარეების ანადირისა და ველიკაიას წყალგამყოფი. სიგრძე დაახლოებით 200 კმ. სიმაღლე 1067 მეტრამდე. აგებულია ანდეზიტებითა და თიხოვანი ფიქლებით. ფერდობების ქვედა ნაწილსა და ხეობებში მურყნისა და ქონდარა ფიჭვის ბუჩქნარებია, მაღლა — ლიქენიანი და ქვიანი ტუნდრები. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 175. ↑ Рарыткин // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 21 — М., 1975.
ველიკაია (ჩუკოტკა)

ველიკაია, ბოლშაია, ონემენი (რუს. Великая) — მდინარე რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. წარმოიქმნება მდინარეების კუიმვეემისა და კილვიგეივაამის შეერთებით, რომლებიც სათავეს კორიაკთა მთიანეთში იღებენ. სიგრძე 451 კმ, კილვიგეივაამის სათავიდან — 556 კმ, აუზის ფართობი 31 ათ. კმ². მნიშვნელოვან მანძილზე მიედინება ანადირის დაბლობზე, იყოფა მრავალ ტოტად და ფშანად. ჩაედინება ბერინგის ზღვის ონემენის ყურეში. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. იყინება ოქტომბრის შუა ხანებში, ლღვება მაისის ბოლოს – ივნისის დასაწყისში. ↑ 1.0 1.1 1.2 საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 65. ↑ 2.0 2.1 Великая // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 4 — М., 1971. ↑ Река Великая (Большая) ru. Государственный водный реестр. ციტირების თარიღი: 30 ნოემბერი, 2022
ლიუ ყანდარელი

მალი ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი (დ. 26 აპრილი, 1935, ხარბინი, ჩინეთი) — ჩინელი მხატვარი, სინოლოგი და პედაგოგი. 1991 წლიდან არის თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის აღმოსავლური ენების ჩინური ენის კათედრის უფროსი და ამავე კათედრის პროფესორი. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში ჩინური ენის სწავლების დაწყება და სინოლოგიის განვითარება. ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი დაიბადა 1935 წლის 26 აპრილს, ჩინეთის ქალაქ ხარპინში. სწავლობდა პეკინის სამხატვრო აკადემიაში. 22 წლის ასაკში ჩამოვიდა საქართველოში და თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, მეხუთე კურსზე დაიწო სწავლა. ლიუმ აკადემია დაამთავრა კერამიკის სპეციალობით, შემდეგ კი დაასრულა სამხატვრო აკადემიის ასპირანტურა ქსოვილების სპეციალობით. ლიუ ყანდარელმა საქართველოში კერამიკოსი, მხატვარი და გობელენის ოსტატი, გივი ყანდარელი გაიცნო, მასთან ერთად ოჯახი შექმნა და საქართველოში დარჩა. პედაგოგად მუშაობდა მოსე თოიძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში, სამხატვრო აკადემიასა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 80-იანი წლების ბოლოდან ჩინური ენის პედაგოგად მუშაობა დაიწყო თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტში. ლიუ ყანდარელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ „#თაობა: ნატალია მაისურაძე – ჩინელი სტუდენტებისთვის შევქმენი ქართული ენის სახელმძღვანელო“. marketer.ge. 2018. ციტირების თარიღი: 5 აპრილი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
TOGG

TOGG — თურქული ავტომობილების მწარმოებელი კომპანია. დაფუძნებულია გებზეში. დაარსდა 2018 წელს 6 სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ, რომლებიც ერთად მუშაობდნენ თურქეთში მანქანების მწარმოებელი ახალი შიდა კომპანიის დასაფუძნებლად. თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა 2017 წელს TOGG-ის ახალი ინვესტორები და აქციონერები გამოაცხადა: Anadolu Group (19%), BMC (19%), Kök Group (19%), Turkcell (19%), Zorlu Holding (19%) and TOBB (5%). კომპანიის განცხადებით, 2023 წლიდან დაიწყებს სრული ელექტრომობილების წარმოებას. ოფიციალური საიტი ↑ Turkey's first national car with Togg brand. ↑ Togg produces first electric test cars in Turkey.
რუსუდან ალასანია

რუსუდან ალასანია (დ. 1941, სენაკი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი. 1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი და 1967 წელს ამავე ინსტიტუტის ასპირანტურა. 1967 წელს მუშობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის ქიმიის კათედრაზე. 1980 წელს ის ანალიზური ქიმიის კათედრის ბაზაზე შექმნილ გარემოს დაცვის კათედრაზე გადავიდა სამუშაოდ და სხვებთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა როგორც პედაგოგიურ, ისე კათედრის მიერ წარმოებულ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში, რომელთა შედეგებიც ქვეყნდებოდა საკავშირო და საზღვარგარეთის სამეცნიერო ჟურნალებში. არის 18 სამეცნიერო შრომის და 3 სახელმძღვანელოს ავტორი. მისი შრომები შესრულებულია კოორდინაციულ ქიმიაში და აქვს ანალიზურ ქიმიაში გამოყენების ფართო პერსპექტივა. სამრეწველო ტოქსიკოლოგია თბილისი, 2005 გვ. 139 ISBN: 99940-40-00-6 ატმოსფეროს დაცვა თბილისი, 1982 გვ.64 უნარჩენო ტექნოლოგიური პროცესების შექმნის საფუძვლები : დამხმარე სახელმძღვ. სპი-ს ყველა სპეც. სტუდენტებისათვის თბილისი, 1982 გვ.36 საქართველოს ინჟინერი ქალები თბ., 2008 გვ. 6-9 რუსუდან ალასანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კორიაკთა მთიანეთი

კორიაკთა მთიანეთი, კორიაკთა ქედი (რუს. Корякское нагорье) — მთიანეთი რუსეთში, კამჩატკის მხარესა და ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. გადაჭიმულია თითქმის 800 კმ-ზე — ბერინგის ზღვის ანადირის ყურიდან პარაპოლის ბარამდე (კამჩატკა). სიგანე 80-დან 270 მ-მდეა. შედგება რიგი პარალელური ანტიკლინური საშუალო სიმაღლის (600—1800 მ) მოკლე ქედების, ბაზალტური პლატოებისა და ჭიუხებისგან. ცენტრალურ ნაწილში აღმართულია მთის მასივი უმაღლესი მწვერვალით — 2453 მ (მთ. ლედიანაია), რომლისგანაც ყველა მიმართულებით გამოედინება დიდი მდინარეები (პახაჩა, აპუკა, ველიკაია და სხვ.) და რადიალურად იშლება მრავალი ქედი: სამხრეთ-დასავლეთში — ყველაზე დიდი, ვეტვეისკი (სიგრძე 350 კმ, სიმაღლე 1431 მ), სამხრეთში — პახაჩის (სიმაღლე 1702 მ), აღმოსავლეთში — უკელაიატი (სიმაღლე 1295 მ), ჩრდილოეთში — სამხრეთ მაინის (1063 მ). რელიეფისათვის დამახასიათებელია ტიპური ალპური იერის წვეტიანი თხემები, ციცაბო ფერდობები მეოთხეული გამყინვარების კვალით და მოძრავი ჩამონაშალით; გავრცელებულია ღრმა ხეობები და დიდი ღრმულები (მ.შ. ვივენკის, სიგრძე 200 კმ). კლიმატი ზღვიურია, გრძელი, თუმცა შედარებით თბილი და ქარიანი (ბორა, ფიონი) ზამთრით [იანვრის საშუალო ტემპერატურა –14°С-დან (სანაპიროზე) –24°С-მდე (მთებში)] და საკმაოდ გრილი ზაფხულით (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 9°С). წელიწადში მოდის 350-დან 750 მმ-მდე ატმოსფერული ნალექი (მთების აღმოსავლეთ კალთებზე). კორიაკთა მთიანეთზე 1330-ზე მეტი მყინვარია, ძირითადად კარული (ყველაზე დიდი — სნეგოვოი, სიგრძე 3 კმ-მდე); გამყინვარების საერთო ფართობი 290 კმ²-ია. ლანდშაფტთა სიმაღლებრივი სარტყლურობა მკვეთრად განსხვავდება ამავე განედზე გავრელებულ სხვა მთათა სისტემებისგან (სუნტარ-ხაიატა, ენისეის ჭიუხი და სხვ.). ფერდობთა ქვედა ნაწილში (350–500 მ სიმაღლემდე) ქონდარა ფიჭვის, ბუჩქა მურყნისა და მიდენდორფის არყის გაუვალი რაყებია. ფერდობთა უმრავლესობაზე და მწვერვალებზე განვითარებულია ხავს-ბალახ-ლიქენიანი და ლიქენიანი მთის ტუნდრა, რომელიც გადადის მყინვარებიან და თოვლნარიან ქვიან უდაბნოებში. მდინარეთა ხეობებში დრენირებად ნიადაგებზე ტირიფის, ვერხვისა და ჩოზენიის ტყეებია, ადგილ-ადგილ ლარიქსისაც. ცნობილია ვერცხლისწყლის და სტიბიუმის მადნის, ოქროს, ქვიშრობული პლატინის, ქვანახშირის და მურა ნახშირის საბადოები. ↑ 1.0 1.1 საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 108. ↑ 2.0 2.1 2.2 Корякское нагорье // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М., 2010. — стр. 406.
ლოკარნოს ხელშეკრულებები

ლოკარნოს ხელშეკრულებები — შვიდი ხელშეკრულება, რომელიც გაიმართა შვეიცარიის ქალაქ ლოკარნოში 1925 წლის 5 ოქტომბრიდან 16 ოქტომბრამდე და ხელი მოეწერა 1 დეკემბერს ლონდონში. ისინი ძალაში შევიდა 1926 წლის 10 სექტემბერს, როდესაც გერმანია გახდა ერთა ლიგის წევრი. ლოკარნოს ხელშეკრულებებმა ფაქტობრივად დაყო ევროპის საზღვრები ორ ნაწილად: დასავლეთის საზღვრები, რომლებიც ხელშეუხებელი იყო ხელშეკრულებით და აღმოსავლეთი (გერმანიისთვის), რომლისთვისაც გარანტიები არ იყო გაცემული. 1934 წელს „აღმოსავლეთის პაქტის“ დადების მცდელობა, რომელიც უზრუნველყოფდა აღმოსავლეთ საზღვრებს, ჩაიშალა. ლოკარნოს კონფერენციას ესწრებოდნენ გერმანიის კანცლერი ჰანს ლუთერი, გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრი გუსტავ შტრეზემანი, ასევე იტალიის წარმომადგენელი (ბენიტო მუსოლინი), დიდი ბრიტანეთის (ოსტინ ჩემბერლენი), ბელგიის (ემილ ვანდერველდე), საფრანგეთის (არისტიდ ბრაიანის), პოლონეთის (ალექსანდრე შკინსკი) და ჩეხოსლოვაკეთის (დოქტორი ედვარდ ბენეში) წარმომადგენლები. ლოკარნოში მომზადებული მთავარი დოკუმენტი იყო რაინის პაქტი - საარბიტრაჟო შეთანხმება ვაიმარის რესპუბლიკას, საფრანგეთსა და ბელგიას შორის, რომელიც ითვალისწინებდა ქვეყნებს შორის წარმოშობილი დავების გადაწყვეტას მშვიდობიანი გზით - ერთა ლიგის ან საერთაშორისო სასამართლოების მეშვეობით. გარდა ამისა, გერმანიამ დადო საარბიტრაჟო ხელშეკრულებები პოლონეთთან და ჩეხოსლოვაკეთთან, რომლებშიც მან უარი თქვა ტერიტორიული დავების სამხედრო გზით გადაწყვეტაზე. ხელშეკრულება მნიშვნელოვანი იყო გერმანიისთვის, უპირველეს ყოვლისა, საერთაშორისო იზოლაციის გასარღვევად, რევიზიონისტული პოლიტიკის გასაგრძელებლად და რაინის რეგიონის გასათავისუფლებლად. ამისათვის გუსტავ შტრეზემანი მზად იყო ოფიციალურად უარი ეთქვა პრეტენზიებზე ელზასზე და ლოთარინგიაზე, ევპენისა და მალმედის რაიონებზე, დათანხმებულიყო რაინის დემილიტარიზებული ზონის შენარჩუნებაზე და დაემორჩილა ერთა ლიგის გადაწყვეტილებებს ტერიტორიული დავების შესახებ. გერმანიის მემარჯვენე ძალები ეწინააღმდეგებოდნენ ლოკარნოს ხელშეკრულებების დადებას გერმანიისთვის დათმობების გამო, უპირველეს ყოვლისა, დასავლეთის საზღვრების საკითხზე. აღმოსავლეთ ევროპაში პოლიტიკური სიტუაციის მზარდი დაძაბულობის მიუხედავად, ლოკარნოს შეთანხმებამ საფუძველი ჩაუყარა დასავლეთ ევროპაში დიპლომატიური კლიმატის გაუმჯობესებას 1924-30 წლებში. საერთაშორისო საზოგადოებამ დაინახა „ლოკარნოს სულის“ გამოვლინება 1926 წელს გერმანიის ერთა ლიგის მუდმივი წევრის სტატუსის მოპოვებაში და 1930 წლის ივნისში რაინლანდის დემილიტარიზაციაში. მშვიდობის განმტკიცებაში შეტანილი წვლილისთვის გუსტავ შტრეზემანს და მის ფრანგ კოლეგას არისტიდ ბრაიანს 1926 წელს ნობელის მშვიდობის პრემია მიენიჭათ. ЛОКА́РНСКИЕ ДОГОВО́РЫ 1925 დაარქივებული 2022-12-01 საიტზე Wayback Machine. პანევროპული მოძრაობა - საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა FINAL PROTOCOL OF THE LOCARNO CONFERENCE, 1925
ტო ჰოაი

ტო ჰოაი (ვიეტ. Nguyễn Sen; 27 სექტემბერი, 1920 – 6 ივლისი, 2014) 一 ვიეტნამელი მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი, ჟურნალისტი და კორესპონდენტი. მისი ნამდვილი სახელია ნგიუენ სენი, ხოლო ფსევდონიმი, რომლითაც მას ვიცნობთ, მომდინარეობს მდინარე ტო ლჩისა და ჰა ჩონგის პროვინციის სახელებიდან, რომლებიც მისი მშობლიური ქალაქის ღირსშესანიშნაობებია. მისი ნამუშევრები ნათარგმნია მსოფლიოს მრავალ ენაზე, 1996 წელს კი მან ჰო ჩიმინის პრემია დაიმსახურა ლიტერატურის დარგში. ტო ჰოაი (დაბ. ნგიუენ სენი) დაიბადა 1920 წელს, ვიეტნამის დედაქალაქ ჰანოიში. ის ხელოსნების ოჯახში ერთადერთი შვილი იყო, მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის გამო კი ქსოვით ირჩენდა თავს. მან დაამთავრა დაწყებითი სკოლა, თუმცა, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, უმაღლესი განათლების მიღება არ დასცალდა. სკოლის დამთავრების შემდეგ მან არაერთგზის გამოიცვალა სამუშაო სფერო, მათ შორის იყო ხელოსანი, დამრიგებელი, გამყიდველი, ბუღალტერი და სხვა, თუმცა სწავლის მიღების წყურვილი მას არასდროს ტოვებს. შედეგად, მან თვითგანათლებას მიმართა, ეს მანამ, სანამ იგი ვიეტნამის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მწერლად არ იქცეოდა. მისი ლიტერატურული აღმასვლა 1940-იანი წლების ბოლოს დაიწყო, როცა რიგით ჰანოის გაზეთში საკუთარი ნაწარმოებებისა და წერილების გამოქვეყნება დაიწყო. მის კალამს ეკუთვნის დაახლეობით 150 ტექსტის ავტორობა, რომელთა უდიდესი ნაწილი საბავშვო კლიტერატურას განეკუთვნება. მათ შორის ყველაზე გამოსარჩევია ჭრიჭინას დღიური, რომელიც 37-ზე მეტ ენაზე ითარგმნა და მასზე დაფუძნებული არაერთი კინოადაპტაცია, კომიქსი თუ ანიმეც კი გამოსულა. დიდი დროის გასვლის მიუხედავად, ვიეტნამის სკოლების დაწყებით კლასებში დღესაც შეასწავლიან ნაწარმოების ერთ თავს. ტო ჰოაის ნაწარმოებები და, ზოგადად, ნებისმიერი სახის ლიტერატურული ტექსტები ძირითადად ხუთ თემას აერთიანებს, ესენია: ბავშვები, ჰანოის გარეუბნის ისტორია და აწმყო, მთიანი რეგიონები ვიეტნამში, წინააღმდეგობა და სოციალიზმის ფორმირება, ავტობიოგრაფია. გვიან სიცოცხლეში მან შეწყვიტა ნაწარმოებებზე მუშაობა და სტატიების გამოქვეყნებას შეუდგა. ტო ჰოაი 93 წლის ასაკში, 2014 წლის 6 ივლისს, გარდაიცვალა, ვიეტნამის დედაქალაქ ჰანოიში. მისი გარდაცვალება აღინიშნა, როგორც რევოლუციამდელ ვიეტნამის ეპოქის უკანასკნელი ავტორის გარდაცვალება.   1945 წლის აგვისტოს რევოლუციის შემდეგ, ტო ჰოაი მონაწილეობდა სამხრეთის მარშის მოძრაობაში, გაემგზავრა Việt Bắc პროვინციაში გაზეთ Cứu quốc-ის (ეროვნული ხსნა) ჟურნალისტად. იქ ის მუშაობდა გაზეთ Cứu quốc Việt Bắc - ის ხელმძღვანელად (Viet Bac National Salvation და ჟურნალ Cứu quốc- ის მთავარ რედაქტორად). ასევე შეუერთდა ვიეტნამის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ასოციაციას 1951წელს. ვიეტნამში მშვიდობის აღდგენის შემდეგ, 1957 წლის პირველ ყრილობაზე აირჩიეს ასოციაციის გენერალურ მდივანად. 1958-1980 წლებში იყო აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, შემდეგ კი ვიეტნამის მწერალთა კავშირის ვიცე გენერალური მდივანი. 1966 წლიდან 1996 წლამდე იგი ასევე იყო ჰანოის ხელოვნების ასოციაციის თავმჯდომარე. ტო ჰოაის მიენიჭა მრავალი საპატიო თანამდებოდა. იგი აირჩიეს ვიეტნამის ეროვნული ასამბლეის წევრად მეშვიდე სესიაზე, წარდგენილი იყო ჰანოის დემოკრატიული პარტიის ვიცე-თავმჯდომარედ, აზია-აფრიკა-ლათინო ამერიკის სოლიდარობის კომიტეტის ვიცე თავმჯდომარედ და ვიეტნამ-ინდოეთის თანამეგობრობის კავშირის თავმჯდომარედ. ვიეტნამური ხელოვნება მიმოხილვა Goodreads-ზე ↑ Nhà văn Tô Hoài qua đời.