laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნიქოზი

ნიქოზი — გორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ნიქოზისა და ქვემო ნიქოზის ძველი სახელწოდება. ნიქოზში არსებობს სამხატვრო სკოლა. ყოველწლიურად ტარდება ანიმაციური ფილმების ფესტივალი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 451. ↑ http://www.nikozifestival.ge/?menuid=1&lang=2 ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-12-22.
ნიღაბი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნიღაბი შეიძლება აღნიშნავდეს: ნიღაბი - მიცვალებულის სახეზე დასაფარავი ნიღაბი - თეატრში იყენებენ ნიღაბი - ხალხური ან რელიგიური დღობებისათვის განკუთვნილი ნიღაბი (1961 წლის ფილმი) - დაბალბიუჯეტიანი კანადური ფილმი ნიღაბი (1988 წლის ფილმი) - 1998 წლის იტალიური ფილმი ნიღაბი - 1994 წლის კომედია ჯიმ კერის მონაწილეობით.
ნიღაბი (დასაკრძალი)

დასაკრძალავი ნიღაბი, მიცვალებულის სახეზე დასაფარებელი. წინაპართა კულტთან და საიქიო ცხოვრებაზე წარმოდგენებთან დაკავშირებული ეს ჩვეულება ფართოდ იყო გავრცელებული სხვადასხვა ხალხში სხვადასხვა დროს. ხის, თიხის, თაბაშირისა და ოქროს ნიღბები. ნაპოვნია ძველი ეგვიპტის სამაროვნებზე, ოქროს ნიღბები — მიკენის შახტურ სამარხებში (ძვ. წ. XVI საუკუნე), ირანის ტერიტორიაზე და კუნძულ სამოსზე (ძვ. წ. VI საუკუნე). ნიღბები აღმოჩენილია ნინევიაში, კართაგენში და სხვა ადგილებში, აგრეთვე ძველ მექსიკისა და პერუს სამარხებში. ნიღაბს ხმარობდნენ ეტრუსკებიც და მოგვიანებით ძველი რომაელებიც. ძვ. წ. I ათასწლეულის დასასრულიდან ახ. წ. VII-VIII საუკუნამდე მიცვალებულთა სახის ნიღბებით დაფარვის ჩვეულება ჰქონია ციმბირის ზოგიერთ ხალხსაც. ნიღაბი უმეტესად პორტრეტულია. ნიღბის თავისებურ, გამარტივებულ სახეობად შეიძლება ჩაითვალოს ლითონის (ჩვეულებრივ ოქროს) ფორფიტები, რომლებსაც მიცვალებულს ბაგეებსა და თვალებზე აფარებდნენ ძველ სამყაროს მთელ რიგ ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოშიც ძვ. წ. II ათასწლეულიდან ანტიკური ხანის დასასრულამდე. საქართველოში აღმოჩენილია ადრინდელი ანტიკური ხანის (ძვ. წ. V-IV სს.) ბაგეებისა და თვალის საფარები — ელექტრუმისა და ვერცხლის რომბული ფირფიტები (ალგეთისა და ყანჩაეთის სამარხები). ოქროს თხელი ფურცლისაგან გამოჭრილი ოვალური ბაგის საფარი და წყვილი თვალის საფარი აღმოჩნდა მცხეთაში, 1958 წელს გათხრილ ერთ-ერთ მდიდრულ ქვის სამარხში. ასეთივე მაგის საფარები ნაპოვნია მცხეთის, ურბნისის სამაროვნების რამდენიმე სამარხში, რომლებიც I საუკუნით თარიღდება. გაგოშიძე ი., ქსე, ტ. 7, გვ. 451, თბ., 1984
ჯაინიზმი

ჯაინიზმი (სანსკრ.: जैन - „გამარჯვებული“) — რელიგიურ-ფილოსოფიური სწავლება, წამოსული ინდოეთიდან ძვ. წ. VI საუკუნეში. დამაარსებლად ითვლება ჯინო მაჰავირა. ამჟამად ითვლის დაახლოებით 6 მილიონ მიმდევარს, რომელთაგან 3,5 მილიონი ინდოეთში ცხოვრობს. ჯაინიზმის, როგორც დჰარმული რელიგიის, საფუძველს წარმოადგენს რწმენა გარდასახვების მიმდევრობაში (დჰარმაჩაკრა), სამსარასგან (მოკშა) გათავისუფლების შესაძლებლობა, მკაცრი ასკეტიზმი, სიცხოცხლის ყველა ფორმის შეუცვლელი ღირებულება (ფასეულობა) მის ნებისმიერ განსახიერებაში, და შედეგად, მათთვის ვნების დაუშვებლობა, ანუ ძალადობის უარყოფა (აჰისიმა). ჯაინიზმი ქადაგებს, რომ ნებისმიერი არსება (ჯივა, სანსკრ.: जीव) ინდივიდუალურია და მარადიულ სულს წარმოადგენს და დამოუკიდებლად არის პასუხისმგებელი საკუთარი ქმედებებისთვის. შესაბამისად, მკვიდრდება ცხოვრების ისეთი წესი, სადაც სიცოცხლის ყოველ ფორმას უკიდურესი პატივისცემა მიეგება. ღმერთი ჯაინებისთვის გაიგივებულია ისეთ ცნებებთან, როგორიცაა უსასრულო ცოდნა (სანსკრ.: अनन्त ज), უსასრულო შემეცნება (სანსკრ.: अनन्त दर्शन्), უსასრულო გათვითცნობიერება (სანსკრ.: अनन्त चरित्र, ananta caritra?) და უსასრულო ბედნიერება (სანსრკ. अनन्त सुख, ananta sukha?). ამგვარად, ჯაინიზმი არ მოიცავს საკუთარ ფილოსოფიაში ღმერთის, როგორც ყოვლისშემძლე ზეარსების ცნებას, არამედ როგორც უსასრულო სამყაროთქმნილებას, რომელსაც ბუნების კანონები მართავს, რომლებიც, თავის მხრივ, დამოკიდებულია სამყაროს შემადგენელ არსებითობათა (გუნი) ურთიერთქმედებაზე. ჯაინიზმის კიდევ ერთ განმასხვავებელ ასპექტად ითვლება ანეკანტავადა — სწავლება ობიექტთა და ფენომენთა სხვადასხვა სუბიექტთა მიერ განსხავებული ხედვის არსებობის შესახებ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჯაინიზმი JainGyan.com დაარქივებული 2019-02-08 საიტზე Wayback Machine. Jainworld - World's oldest Jain site Jainism at Florida International University დაარქივებული 2011-07-20 საიტზე Wayback Machine. Ahimsa Times World's Leading Jain News e-letter Simplified Jainism in University of Michigan Jain University ჯაინიზმი (ჩემი ინდოეთი) ↑ JainSymbol. Jainworld. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-14. ციტირების თარიღი: 29 მარტი 2012.
ბოგდან ხმელნიცკის ორდენი

ბოგდან ხმელნიცკის ორდენი (უკრ. Орден Богдана Хмельницького, რუს. Орден Богдана Хмельницкого), საბჭოთა სამხედრო და მოგვიანებით უკრაინული ორდენი. დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 10 ოქტომბრის ბრძანებულებით ბოგდან ხმელნიცკის პატივსაცემად. ბოგდან ხმელნიცკის ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიისა და სამხედრო საზღვაო ფლოტის მეთაურებსა და მებრძოლებს, პარტიზანული რაზმების ხელმძღვანელებს და პარტიზანებს, რომლებმაც განსაკუთრებული სიმამაცე და გამბედაობა გამოიჩინეს სამშობლოსათვის ბრძოლაში. ორდენი ამოზნექილი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია ბ. ხმელნიცკის რელიფური გამოსახულებით. აქვს სამი ხარისხი. პირველი ხარისხისა მზადდება ოქროსაგან, მეორე — ოქროსა და ვერცხლისგან , ხოლო მესამე - ვერცხლისგან. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს. ქსე, ტ. 2, გვ. 438, თბ., 1977
სონატინა

სონატინა (იტალ. sonatina (კნინ.) < sonata — სონატა) — მცირე ზომის სონატა. სონატისგან განსხვავებით სონატინას ახასიათებს მარტივი შინაარსი, მცირე მასშტაბები, შესრულების უბრალოება. სონატა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 473.
რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალები

რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალები – რუსეთის ფედერაციის კოსმოსურ-საჰაერო ძალების ნაწილი. 2015 წლის 1 აგივსტომდე იყო რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების ცალკე ნაწილი.
უკრაინის სამხედრო-საჰაერო ძალები

უკრაინის სამხედრო-საჰაერო ძალები (უკრ. Повітряні Сили України) არის უკრაინის შეიარაღებული ძალების ნაწილი. უკრაინის საჰაერო ძალების სამეთაურო და შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ ვინიცაში. 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ თვითმფრინავების დიდი ნაწილი დარჩა უკრაინის ტერიტორიაზე.
ნიღაბი (თეატრი)

თეატრალური ნიღაბი, სახეზე ასაფარებელი ან თავზე ჩამოსაცმელი გამოსახულება ადამიანის პირისახისა, ცხოველის, ფრინველის ან მითოლოგიურ არსებათა თავ-პირისა. ამზადებენ ქაღალდისაგან, პაპიემაშესაგან, ტყავისა და სხვა მასალისაგან. იყენებენ შრომით საქმიანობასთან, ცხოველთა და მიცვალებულთა კულტთან დაკავშირებულ უძველეს წეს-ჩვეულებებში. მოგვიანებით შეიჭრა თეატრში, როგორც მსახიობის გრიმის ელემენტი. ნიღაბი წარმოადგენდა ბერძნულ-რომაული თეატრის აქსესუარს. ნიღაბს ატარებდა იტალიურ კომედია დელ არტეს კომიკურ პერსონაჟთა უმეტესობა. მან დიდი გავრცელება პოვა აზიის ხალხთა თეატრებში. ნიღაბი ქართულ ხალხურ იმპროვიზაციული თეატრის ბერიკაობის ძირითადი ატრიბუტი იყო. მას საქართველოში ხისგან, ტყავისგან, მწარე ბლის კანისაგან, გოგრისა და სხვა მასალისაგან ამზადებდნენ. არსებობს ბერიკული ნიღაბი კოსტიუმი, ტყავის ქუდ- ნიღაბი, ხელში დასაჭერი ან თითებზე ჩამოსაცმელი ნიღაბი ზოგჯერ ყეენობაშიც იყენებდნენ. ნიღაბს ამჟამად იშვიათად იყენებს „ცოცხალი თეატრი“, სამაგარიეროდ მან ფართო ადგილი დაიკავა თოჯინების თეატრში. ცუცქირიძე შ., ქსე, ტ. 7, გვ.451-452, თბ., 1984
ნიღაბი (რიტუალი)

რიტუალური ნიღაბი — ხალხური ან რელიგიური დღეობებისათვის განკუთვნილი ნიღაბი ძველთაგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში (აფრიკა, ევრაზია, ოკეანეთი, ამერიკა). ნიღაბი სიმბოლურად გამოხატავდა ადამიანს ან ცხოველს, ფანტასტიკურ ან მითოლოგიურ პერსონაჟებს. რიტუალური ნიღბების გამოყენება დაკავშირებული იყო ტოტემისტურ ან ანიმისტურ წარმოდგენებთან, წინაპართა და ცხოველთა კულტებთან, რომელთა მიხედვით, ნიღბიანი პიროვნება თვითონვე გარდაისახებოდა იმ არსებად, რომელსაც ნიღაბი გამოხატავდა. ოკეანეთში ნიღაბს იყენებდნენ მამაკაცთა კავშირები, ახალგაზრდების განდობის ცერემონიაში (ინიციაცია). სამხედრო თავდასხმების ან მართლმსაჯულების აღსრულების დროს. ციმბირის ცალკეულ რეგიონებში ნიღბების გამოყენება დაკავშირებული იყო შამანურ ლოცვებთან. ანტიკური სამყაროსა და ძველი მსოფლიოს დაწინაურებული მიწათმოქმედი ხალხების კულტურებში. ნიღბები გავრცელდა სხვადასხვა რელიგიურ რიტუალებსა და მისტერიებში. ისტორიული და არქეოლოგიური მონაცემებით, ნიღბების არსებობა საქართველოში ძველთაგანვეა დამოწმებული. რიტუალურ ნიღბებს საქართველოში იყენებდნენ საახალწლო, ბერიკაობა-ყეენობია, ლაზარობა-გონჯაობისა და მიცვალებულთა სულებისადმი მიძღვნილ რიტუალებში. ეთნოგრაფიული მონაცემებით დამოწმებულია რიტუალური ნიღბების 2 სხვაობა: სახეზე ასაფარებელი, თავზე ჩამოსაცმელი ან თავზე გასაკეთებელი ნიღაბი; ნიღაბსამოსები. პირველ სახესხვაობას განეკუთვნება ნაჩვრეტებიანი ნიღაბი თვალებზე, ცხვირზე ან ნიკაპზე ასაფარებელი და ადამიანი სახის ან ცხოველის თავპირის გამომსახველი, თავზე ჩამოსაცმელი ან თავზე გასაკეთებელი. ნიღაბს ცვლიდა სახის გამურვის წესი. სახის ან თავზე ჩამოსაცმელ ნიღბებზე, ისევე როგორც სახის გამურვისას, იხურავდნენ თავისებურ ქუდს ან მის იმიტაციას, იკეთებდნენ ფრინველის ფრთებს, ცხოველის რქებს და თოჯინას. ამავე ფუნქციას ასრულებდა თავზე დადგმური საბუდარი შიგ ჩამჯდარი ცოცხალი კრუხით. მეორე სახესხვაობას განეკუთვნება ჩასაცმელი და მოსასხამი ნიღბები; ჩასაცმელი ნიღაბი ზოომორფული ან ანთროპომორფული იყო და ორი ნაწილისაგან — ნიღბისა და ნიღაბსამოსისაგან შედგებოდა, მოსასხამი კი მთლიანი იყო და მუდამ ზოომორფული გამოსახულება (თხა, ცხვარი, ხარი, ღორი, დათვი, მგელი, ფანტასტიკის პერსონაჟები და ა. შ.) ჰქონდა. საქართველოს ცალკეულ კუთხეებში ნიღბების დასამზადებლად იყენებდნენ ქეჩას, ხის ქერქს, ნამჯის ტყავს, გოგრას, სახიან ქსოვილს, ცხოველთა თავის ქალას და ა. შ. ბარდაველიძე ვ., ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ., 1953; რუხაძე ტ., ძველი ქართული თეატრი და დრამატურგია, თბ., 1949; რუხაძე ჯ., სოფლის მეურნეობასთან დაკავშირებული ქართული საწესო ნიღბები. «მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის», 1955, ტ. 7; მისივე, ქართული ხალხური დღესასწაული, თბ., 1966; ჯანელიძე დ., ქართული თეატრის ხალხური საწყისები, თბ., 1948; რუხაძე ჯ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 452.
შანდუნი

შანდუნი (ჩინ.: 山东 პინ. Shāndōng; ქართ. — მთების აღმოსავლეთი) — პროვინცია ჩინეთის აღმოსავლეთში დედაქალაქი — ძინანი; უმსხვილესი ქალაქი და პორტია ცინდაო. სხვა ისტორიულად და ეკონომიკურად მნიშვნელოვანი ქალაქებია ტაიშანი, ბეიფანი, კურორტები ვეიჰაი და იანტაი, კონფუცის სამშობლო, ისტორიული ქალაქი ძიუფუ, მსხვილი სამრეწველო ცენტრი და სარკინიგზო კვანძი ძიბო და სხვა. პროვინციის მოსახლეობაა 91,800 მილიონი ადამიანი (მეორე ადგილზეა პროვინციათა შორის 2004 წ. მონაცემებით.) შანდუნი ჩინეთის რეგიონებს შორის პირველია ხორცის, ხორბლისა და ბრინჯის წარმოებით. მდებარეობს შნადუნის ნახევარკუნძულსა და ნაწილობრივ ჩინეთის დიდ ვაკეზე, მდინარე ხუანხეს ქვემოთში, ყვითელი ზღვის სანაპიროზე. სანაპიროზე ბევრი უება. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს მთებს. ჰავა ზომიერი, მუსონურია. მთავარი მდინარეებია ხუანხე და ვეიხე. პროვინციის ტერიტორიაზე მდინარე ხუანხე უერთდება ბოჰაის ზღვას. ძვ. წ. VIII-III საუკუნეებში შანდუნის ტერიტორიის დიდი ნაწილი შედიოდა ცისა და ლუს სამეფოებში. შანდუნი ეწოდა X საუკუნეში. შანდუნის პროვინცია შეიქმნა XVII საუკუნის შუა წლებში. 1854-1855 წლებში შანდუნში იბრძოდნენ აჯანყებული ტაიპინელები, ხოლო 1864-1868 წლებში აჯანყებული ნიანძიუნები. 1894-1895 წლებში შანდუნის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ჩინეთ-იაპონიის ომის საბრძოლო მოქმედებები. 1898 წელს შანდუნი იძულებითი იჯარით აიღო გერმანიის იმპერიამ, ხოლო ნავსადგური ვეიხაი გაერთიანებულმა სამეფომ. გერმანიამ შანდუნი საკუთარი გავლენის სფეროდ გამოაცხადა იქ მიიღო მთელი რიგი კონცესიებისა. პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში გერმანიის საიჯარო ტერიტორიები მიიტაცა იაპონიამ, მაგრამ ანტანტის ქვეყნებმა აიძულეს დაებრუნებინა ისინი ჩინეთისთვის. 1937-1945 წლებში შანდუნი ოკუპირებული ჰქონდა იაპონიას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 682. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: შანდუნი პროვინციის მთავრობის საიტი (ჩინური)
ერაყის სამხედრო-საჰაერო ძალები

ერაყის სამხედრო-საჰაერო ძალები (არაბ. القوة الجوية العراقية) — სამხედრო განყოფილება, რომელსაც ევალება საერთაშორისო საზღვრების დაცვა. ერაყის საჰაერო ძალები ასევე მოქმედებს როგორც ერაყის ფლოტისა და ჯარის დამხმარე და ეს ასევე ეხმარება ერაყის განვითარებად ჯარს განვითარებაში. Sada, Georges; Black, J. N. Saddam’s Secrets (in English). Integrity Media Europe, 2006. ISBN 1591455049.
ვლადიმერ ჭელიძე

ვლადიმერ გიორგის ძე ჭელიძე (დ. 2 მარტი, 1906, სოხუმი, — გ. 14 ივლისი, 1978, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1967), ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1951), საქართველოს სსრ დამსახურებული მოღვაწე (1961). 1929 წ. დაამთავრა თსუ. 1930 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა იქვე. 1942 წლიდან სკკპ წევრი. 1950–1978 წწ. იყო თსუ ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორიისა და ფუნქციონალური ანალიზის კათედრის გამგე, ხოლო 1848–1852 წლებში მუშაობდა საქართველოს ა. რაზმაძის სახ. მათემატიკის ინსტიტუტში (1951–1952 — დირექტორი). ჭელიძის ძირითადი ნაშრომები ეძღვნება ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორიას. მან ააგო ფართო აზრით დანჟუას ორმაგი ინტეგრალის თეორია. ჯერად მწკრივთა და L2-კლასის ფურიეს ორმაგ მწკრივთა თეორიაში მიიღო შეჯამებადობისა და თითქმის ყველგან კრებადობის აუცილებელი და საკმარისი პირობები, შეისწავლა ვარიაციათა აღრიცხვის ძირითადი ამოცანა სივრცის შემთხვევაში, განაზოგადა ჰაარისა და დიუბუა-რეიმონის კლასიკური შედეგი და სხვ. ჯვარშეიშვილი, ა., ქსე, ტ. 11, გვ. 390. თბ., 1987 ვლადიმერ ჭელიძე-მეცნიერი და მოქალაქე: ეძღვნ. ვლადიმერ ჭელიძის დაბადებიდან 100 წლისთავს: [კრებული] / საქ. მათემატიკოსთა კავშირი ; [წინასიტყვ. ჯ. შარიქაძე] - თბ.: ინტელექტი, [2007] - 48 გვ.; 20 სმ. - ISBN 978-99940-989-7-2
ლუკა ჭელიძე

ლუკა ალექსანდრეს ძე ჭელიძე (დ. 9 აპრილი, 1904, სოფ. ბუგეული, — გ. 1 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი (1959). 1932 წელს დაამთავრა თსუ. სკკპ წევრი 1931 წლიდან. 1937–1962 წლებში იყო ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი და ამავა ინსტიტუტის არაორგანული და ზოგადი ქიმიის კათედრის გამგე. 1962 წლიდან მუშაობდა თსუ-ში; 1966–1970 წლებში — თსუ-ის არაორგანული და ზოგადი ქიმიის კათედრის გამგე. ჭელიძის ძირითადი შრომები ეძღვნება ბენტონიტური თიხების გამოკვლევას. მის მეცნიერულ მოღვაწეობაში განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა დასავლეთ საქართველოში ბენტონიტური თიხების ბუნებრივ საბადოთა შესწავლას, მან შეადგინა ბენტონიტური თიხების კოლექცია. ჩაატარა ცდები ამ თიხის გამოყენებით ღვინის გასაწმენდად, დაადგინა რომ ამ მიზნით ყველაზე ეფექტურია ასკანველის, გუმბრინისა და ჩუნეშის თიხები. მანვე შეიმუშავა ღვინის გაწმენდის მეთოდი. ლუკა ჭელიძე მიჩნეულია ბენტონიტური თიხების გამოვლენისა და მათი შემადგენლობის მეცნიერული კვლევის ფუძემდებლად საქართველოში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 390. იმერ ბასილაძე, ნესტან კუტივაძე, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორები, გვ 35, ქუთაისი, 2013.
ამონიუმის ქლორიდი

ამონიუმის ქლორიდი — არაორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით NH4Cl. არის თეთრი, კრისტალური მარილი, რომელიც წყალში ძალიან კარგად იხსნება. ძირითადად გამოიყენება როგორც სასუქი და არომატიზატორი ზოგიერთ ლიქიორში. ამონიუმის ქლორიდი მიიღება ქლორწყალბადმჟავისა და ამიაკის ურთიერთქმედებით. ამონიუმის ქლორიდი არის პროდუქტი „ამიაკ-სოდა პროცესის“ რეაქციისა, რომლითაც იღებენ ნატრიუმის კარბონატს: CO2 + 2 NH3 + 2 NaCl + H2O → 2 NH4Cl + Na2CO3 გარდა იმისა, რომ ეს ამონიუმის ქლორიდის წარმოების ძირითადი მეთოდია, ეს მეთოდი გამოიყენება ზოგიერთ სამრეწველო ოპერაციაში ამიაკისგან განსათავისუფლებლად. ამონიუმის ქლორიდი ასევე მიიღება ამიაკის წყალბადის ქლორიდთან (აირი) ან ქლორწყალბადმჟავასთან(წყალხსნარი) რეაქციისას: NH3 + HCl → NH4Cl ამონიუმის ქლორიდი ბუნებრივი სახით გავრცელებულია ვულკანურ რეგიონებში, ფორმირდება ვულკანურ ქვებში ფუმაროლებთან ახლოს. მისი მოლეკულები აირად ფაზაში დიდხანს ვერ არსებობენ, რადგან ისინი მარტივად იხსნებიან წყალში. ამონიუმის ქლორიდი გაცხელებით იშლება ამიაკად და წყალბადის ქლორიდად: NH4Cl → NH3 + HCl ამონიუმის ქლორიდი ურთიერთქმედებს ძლიერ ტუტეებთან როგორიცაა ნატრიუმის ჰიდროქსიდი და მიიღება აირადი ამიაკი. 2 NH4Cl + Na2CO3 → 2 NaCl + CO2 + H2O + 2 NH3 ამონიუმის ქლორიდი მაღალ ტემპერატურაზე რეაქციაში შედის ტუტე ლითონების კარბონატებთან, მიიღება ამიაკი და ტუტე ლითონის ქლორიდი 2 NH4Cl + Na2CO3 → 2 NaCl + CO2 + H2O + 2 NH3 წყალსხნარს, რომელიც მასის 5% ამონიუმის ქლორიდს შეიცავს, pH მაჩვენებელი 4,6-დან 6,0-მდე აქვს. ზოგიერთი ამონიუმის ქლორიდის რეაქცია სხვა ქიმიკატებთან ენდოთერმულია, როგორც ბარიუმის ჰიდროქსიდის შემთხვევაში. ↑ 1.0 1.1 1.2 Pradyot, Patnaik (2003). Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, Inc.. ISBN 978-0-07-049439-8.  ↑ 2.0 2.1 2.2 Wiberg, Egon; Wiberg, Nils (2001) Inorganic Chemistry, illustrated, Academic Press, გვ. 614. ISBN 978-0-12-352651-9.  ↑ Rowley, Steven P. (2011). General Chemistry I Laboratory Manual, Second, Kendall Hunt. ISBN 978-0-7575-8942-3.  ↑ Bothara, K. G. (2008). Inorganic Pharmaceutical Chemistry. Pragati Books Pvt. Ltd., გვ. 13–. ISBN 978-81-85790-05-3.
ალექსანდრე ნეველის ორდენი (საბჭოთა)

ალექსანდრე ნეველის ორდენი (რუს. Орден Александра Невского) — საბჭოთა სამხედრო ორდენი; დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1942 წლის 29 ივლისის ბრძანებულებით რუსი მხედართმთავრის ალექსანდრე ნეველის პატივისცამად. ამ ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიის მეთაურთა შემადგენლობას ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისა და უნარიანი სარდლობისათვის. ალექსანდრე ნეველის ორდენი ვერცხლის ამოზნექილი, ლალისფრად მომინაქრებული ხუთქიმიანი ვარსკვლავია. შუაში ალექსანდრე ნეველის რელიეფური გამოსახულება აქვს. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 296. Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об учреждении военных орденов: Ордена Суворова, первой, второй и третьей степени, Ордена Кутузова, первой и второй степени и Ордена Александра Невского» от 29 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 5 августа (№ 30 (189)). — С. 1.
ერევნის ტელეანძა

ერევნის ტელეანძა — 311,7 მ სიმაღლის სატელევიზიო ანძა ერევანში, სომხეთი. კოშკის საძირკველი სამკუთხა ფორმისაა, კონსტრუქციის საერთო წონა კი 1900 ტონაა. კოშკის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1974-77 წლებში და მან ძველი 180 მეტრიანი ტელეანძა შეცვალა, რითაც ორჯერ გაიზარდა მისი მიმღების სიძლიერე.
ნიშადური (ჟურნალი)

„ნიშადური“ — ქართული ყოველკვირეული სატირული ჟურნალი, გამოდიოდა 1907–1908 წლებში თბილისში; გამოიცა სულ 61 ნომერი: რედაქტორ-გამომცემელი — ვალერიან გუნია. ჟურნალში იბეჭდებოდა ლიტერატურული და პუბლიცისტური-კრიტიკული წერილები, პოლიტიკური სატირა, იუმორი, კარიკატურები და სხვა სტატიები. თანამშრომშრომლობდნენ აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, იაკობ გოგებაშვილი, მიხეილ (მიხაკო) წერეთელი (ფსევდონიმი „ალაროდიელი“), შიო მღვიმელი, შ. ახოსპირელი, გ. დიასამიძე, დ. მესხი, იროდიონ ევდოშვილი, დუტუ მეგრელი, ია ეკალაძე, ილია ნაკაშიძე, ალექსანდრე სარაჯიშვილი, მ. გარიყული, ს. გერსამია, თედო სახოკია, იოსებ გრიშაშვილი, ლუარსაბ ბოცვაძე, სიმონ ქვარიანი, კ. ყიფიანი, სანდრო შანშიაშვილი, აკაკი შანიძე და სხვები. შუღლიაშვილი დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 452.
ალექსანდრე არუთინიანი

ალექსანდრე გრიგოლის ძე არუთინიანი (დ. 23 სექტემბერი, 1920, ერევანი, სომხეთი — გ. 28 მარტი, 2012) — სომეხი კომპოზიტორი და პიანისტი, ერევნის კონსერვატორიის პროფესორი, სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი (1962), სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1970). ნაწარმოებები:„კანტატა სამშობლოზე“ (1948, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1949), საზეიმო უვერტურა (1940), სიმფონია (1957), ვოიკალურ-სიმფონიური პოემა „თქმულება სომეხ ხალხზე“ (1961), კონცერტინო ხუთი ჩასაბერი საკრავისათვის (1964), კონცერტი კოლორატურული სოპრანოსათვის (1949), სიმფონიეტა (1966), „ოდა ლენინს“ (1967), ოპერა „საიათნოვა“ (დაიდგა 1969) და სხვა ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 593. ↑ 1.0 1.1 Арутюнян Александр Григорьевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ 2.0 2.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 3.0 3.1 Musicalics <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499"></a> ↑ 4.0 4.1 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 3. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a> ↑ 5.0 5.1 5.2 Ով ով է. հայեր / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — ტ. 1. — გვ. 625. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393"></a> ↑ 6.0 6.1 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ Armenian composer Alexander Harutyunyan dies at 92 ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #103848622 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a>
არაგაწი

არაგაწი (სომხ. Արագած; ცნობილია ასევე როგორც ალაგიოზი) — დიდი ანდეზიტ-დაციტური სტრატოვულკანი ჩრდილო-დასავლეთ სომხეთში, ერევნის ჩრდილო-დასავლეთით, არარატის ვაკის ჩრდილოეთით. არაგაწი მრგვალი, ფარისებრი ამაღლებაა, რომელზედაც დაკბილული მწვერვალია აღმართული. სომხეთის და ამიერკავკასიის მთიანეთის უმაღლესი წერტილი (4090 მ). აგებულია ლავებითა და ტუფებით. ჩამოყალიბება დაიწყო პლიოცენსა და პლეისტოცენში. ლავის გაცივებული ნაკადები მიმართულია დასავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 13 კმ მანძილზე. არის მყინვარები. აქვს 4 მწვერვალი. წარმოადგენს კონუსს, რომლის პერიმეტრია 200 კმ. მწვერვალებს შორის ვულკანური კრატერია, რომლის სიღრმე 350 მ, ხოლო სიგანე 2,5 კმ აღწევს. კალთებზე, ზღვის დონიდან 3190 მ სიმაღლეზე მდებარეობს კარის ტბა. ჭარბობს მთის ქსეროფიტული სტეპები. მწვერვალთან მაღალმთის მდელოები და ქვის ნაყარია. სამხრეთ ფერდობზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ამბერდის ნანგრევები. მთის კალთებზე, 1500 მ-ზე მდებარეობს ბიურაკანის ობსერვატორია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 532.
არაზი

არაზი (სომხ. Արազի) (ნამდვილი გვარი — მოვსეს მელიქის ძე არუთინიანი სომხ. Մովսես Մելիքի Հարությունյան) (დ. 1 აპრილი, 1878, შულავერი, ახლანდელი შაუმიანი, საქართველო — გ. 21 დეკემბერი, 1964, ერევანი, სომხეთი), სომეხი მწერალი, სომხეთის პროლეტარიატული პროზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სწავლობდა პეტერბურგში ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. რევოლუციური მოღვაწეობისათვის ორჯერ დააპატიმრეს (1901. 1903). სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა 1906 წელს. მისი მცირე ფორმის მოთხრობები („უკანასკნელი სიზმარი“, 1912; „მზე“, 1913; „ზღაპრები“, 1913; „სისხლიანი ყვავილი“, 1916) გამსჭვალულია რევოლუციური სულისკვეთებით. რევოლუციის შემდეგ მისი შემოქმედების მთავარი თემა გახდა ადამიანის ფორმირება ახალი ცხოვრების პირობებში (მოთხრობა „ამხანაგი მუკუჩი“, 1924; „შეშინებული ჰანესი“, 1927). ავტობიოგრაფიულ რომანში „ალმობედული ჰორიზონტი“ (1940) ასახა სომეხი ინტელიგენციის რევოლუციური წარსული, ხოლო რომანი „ისრაელ ორი“ (1959) მიუძღვნა სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას XVII-XVIII საუკუნეებში. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და ორი სხვა ორდენით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 535. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 1. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a> ↑ 3.0 3.1 Арази // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a>
ახურიანი

ახურიანი, დასავლეთი არფაჩაი — მდინარე არაქსის მარცხენა შენაკადი, ზემო დინება სომხეთის ტერიტორიაზეა, შუა და ქვემო დინებაში სომხეთ-თურქეთის საზღვარს გასდევს. სიგრძე 186 კმ, აუზის ფართობი 9670 კმ2. გამოედინება 1950 წელს შექმნილი არფილჭის წყალსაცავიდან. იყენებენ სარწყავად. ახურიანის მარჯვენა ნაპირზეა ძველი სომხეთის დედაქალაქი ანისი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 110.