laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კარლო I სავოიელი

კარლო I სავოიელი (იტალ. Carlo I di Savoia), მეტსახელად მებრძოლი (იტალ. il Guerriero; დ. 28 მარტი, 1468, კარინიანო, იტალია — გ. 13 მარტი, 1490, პინეროლო, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1482-1490 წლებში. ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და იოლანდ დე ვალუას უმცროსი ვაჟი. ჰერცოგ კარლო II-ის მამა. კარლო სავოიელი დაიბადა 1468 წლის 28 მარტს პიემონტურ ქალაქ კარინიანოში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და მისი მეუღლის, იოლანდ დე ვალუას ვაჟი. დედის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის შვილიშვილი იყო, ხოლო მამის მხრიდან — კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონისა. მამამისი 1472 წელს გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი კარლოს უფროსმა ძმამ, ფილიბერტო I-მა დაიკავა. ამ ამბიდან ათ წელიწადში ფილიბერტო უშვილოდ დაიღუპა, რის გამოც 1482 წლიდან ჰერცოგი კარლო I გახდა, რომელმაც 1485 წლის 1 აპრილს ცოლად შეირთო ბიანკა მონფერატელი (1472-1519), მონფერატის მარკიზ გულიელმო VIII-ისა და ელიზაბეტა სფორცას ქალიშვილი. მას შემდეგ, რაც 1487 წელს კვიპროსის დედოფალი შარლოტა უშვილოდ აღესრულა და კვიპროსის სამეფო ვენეციას მიუერთდა, კარლო I გახდა კვიპროსის, იერუსალიმისა და კილიკიის სომეხთა ტიტულარული მეფე, როგორც მეფე იანუსის პირდაპირი შთამომავალი დედის ხაზით. ეს ოფიციალური წოდებები დღემდე აქვთ შენარჩუნებული სავოიელთა საგვარეულოს, ცხადია, მხოლოდ ტიტულარულად. კარლო I გარდაიცვალა 1490 წლის 13 მარტს პინეროლოში, 21 წლის ასაკში, ტახტი კი მისმა ჩვილმა ვაჟმა, კარლო II-მ დაიკავა. კარლოს თავის ცოლ ბიანკასთან სულ ორი შვილი ჰყავდა: იოლანდა ლუიზა (1487-1499), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ჰერცოგ ფილიბერტო II-ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია; კარლო II (1489-1496), სავოიის ჰერცოგი 1490-96 წლებში. გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; François-Charles Uginet, CARLO I, duca di Savoia, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 20, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana,
მირიან წიკლაური

მირიან წიკლაური (დ. 12 იანვარი, 1960, სოფ. ცდო, ყაზბეგის რაიონი) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1986-1990 წლებში იყო ყაზბეგის რაიონის საავადმყოფოს ექიმი ნევროლოგი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1993-2000 წლებში მუშაობდა ყაზბეგის რაიონის საავადმყოფოს ნევროლოგად. 2000-2007 წლებში იყო მედია-კლუბ „ჯორჯიას“ ექიმი. 2007-2012 წლებში კი აკადემიკოს ოთარ ღუდუშაურის სახელობის კლინიკის ექიმი ნევროლოგი. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ყაზბეგის მაჟორიტარობის კანდიდატი იყო („ქართული ოცნება“), სადაც ხმათა 69,16% მიიღო (2391 ხმა) და პირველი ადგილი დაიკავა. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პოლიტიკური ბლოკი „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მირიან წიკლაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მირიან წიკლაური — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევა) მირიან წიკლაური — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ შედეგები 2012
ზაზა ხუციშვილი

ზაზა ხუციშვილი (დ. 12 მაისი, 1965, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მუსიკოსი, პოლიტიკოსი, ხელოვნების მუშაკი. 1988 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტი ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის სპეციალობით. 1988–1990 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტში; 1996 წლიდან ხელმძღვანელობს მუსიკალურ ჯგუფს „ვაკის პარკი“. 2001–2003 წლებში იყო სტუდია „მაესტროს“ საახალწლო პროექტების სამხატვრო ხელმძღვანელი და ქართული ტექსტების ავტორი. 2008–2010 წლებში მიჰყავდა გადაცემა „მონკავშირის“ წამყვანი რადიო „უცნობში“. 2011–2012 წლებში პოლიტიკური თოქ-შოუს „პოლიტ როკ-ენ-როლის“ წამყვანი რადიო „მაესტროში“, შემდეგ კი ტელეკომპანია „მაესტროში“ სახელწოდებით — „პირდაპირი საუბარი“. 2013 წელს იყო ტელეკომპანია „მაესტროს“ მუსიკალური პროექტის „მაგთიფანის“ სკოლის დირექტორი. 2016 წლიდან იყო გადაცემა „პიკის საათის“ წამყვანი „საზოგადოებრივ რადიოში“. მონაწილეობს დოკუმენტურ ფილმში „ექვთიმე“. 2016–2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის დელისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მაჟორიტარულ არჩევნებში ხმათა 50,32% მიიღო (12 253 ხმა). 2019 წლის 14 ნოემბერს საპარლამენტო უმრავლესობა დატოვა და დამოუკიდებელი დეპუტატის სახით განაგრძო საპარლამენტო საქმიანობა. ზაზა ხუციშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ზაზა ხუციშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ შედეგები 2016 ↑ „ზაზა ხუციშვილმა უმრავლესობა დატოვა“. formulanews.ge. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-08-13. ციტირების თარიღი: 19 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
ვიქტორ ჯაფარიძე

ვიქტორ ჯაფარიძე (დ. 29 ოქტომბერი, 1966, მესტია) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1994-1999 წლებში მუშაობდა მარნეულის კოოპერატიული მრეწველობის კომბინატში. 1999-2000 წლებში იყო მარნეულის ელექტროქსელის დირექტორი; 2002-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს გაერთიანებული სადისტრიბუციო ენერგოკომპანია, სამეთვალყურეო სამჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მესტიის მაჟორიტარი), საინიციატივო ჯგუფი. 2010 წლიდან 2012 წლამდე იყო მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი. 2012 წელს კოალიცია „ქართულმა ოცნებამ“ მესტიის მაჟორიტარობის კანდიდატად წარადგინა. ჯაფარიძემ ხმათა 49,73% მიიღო (2859 ხმა). 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მესტიის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2022 წლის 4 ოქტომბერს ჯაფარიძე მოძრაობა „ხალხის ძალას“ შეუერთდა. ამავე დღეს ცნობილი გახდა რომ მან ტელეკომპანია „პოს ტვ“-ის წილების 52% შეიძინა. 2023 წლის 5 მაისიდან საპარლამენტო პოლიტიკური ჯგუფი „ხალხის ძალის“ წევრი. 2024 წლის 20 მარტიდან პარტია „ხალხის ძალის“ რეგიონული მდივანი. ვიქტორ ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ვიქტორ ჯაფარიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი) ↑ არჩევნები 2012 ↑ ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საქართველოს პარლამენტის 2020 წლის 31 ოქტომბრის არჩევნები შეაჯამა. ცესკო (2020-12-03). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-15. ციტირების თარიღი: 19 დეკემბერი, 2020. ↑ "ვიქტორ ჯაფარიძემ, POS TV-ის წილების 52% შეიძინა, რაც ხელს შეგვიწყობს სათქმელის საზოგადოებამდე კიდევ უფრო ფართოდ მივიტანოთ" - სუბარი ↑ „ხალხის ძალის" მთავარი კომიტეტის სხდომამ პარტიის სტრუქტურა დაამტკიცა
თემურ გოცირიძე

თემურ გოცირიძე (დ. 20 იანვარი, 1955, ქ. ამბროლაური, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საპატიო აკადემიკოსი. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ხიდები და გვირაბების სპეციალობით. 1973-1975 წლებში იყო თბილგვირაბმშენის მე-5 საგვირაბო რაზმის მუშა-ბრიგადირი. 1975-1978 წლებში მუშაობდა თბილგვირაბმშენის ინჟინრად. შემდეგ თბილგვირაბმშენის შახტის უფროსად 1978-1988 წლებში. 1988-1997 წლებში იყო თბილგვირაბმშენის მშენებლობის უფროსი. 1997-2019 წლებში შპს „კარიბჭეს“ დირექტორად მუშაობდა. საქართველოს ეროვნული აკადემიის უნივერსიტეტის პროფესორი (2002-2004). 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული აკადემიის სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის განყოფილების უფროსი. შემდეგ სს ენერგოკავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე (2008 - 2019). 2012 წლიდან არასამთავრობო ორგანიზაცია, სახალხო დიპლომატიის ცენტრის „პერსონას“ პრეზიდენტი. 2019-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით (ჩაანაცვლა ვანო ზარდიაშვილი), საარჩევნო ბლოკი: "ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო". თემურ გოცირიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი თემურ გოცირიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (მოძველებული / არქივი / ახალი არქივი)
ლაკბისხევის სადგომი

ლაკბისხევის სადგომი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლიდან 1-2 კილომეტრზე მდებარეობს, მდინარე ლაკბის ხეობაში. იქ სადსაც მდინარე ლაკბი კვეთს თბილისი-თელავის საავტომობილო გზას, განეკუთვნება შუა აშელის ხანას. სადგომი კახეთში ქვის ხანის პირველია აღმოჩენილი ძეგლია, იგი 1961 წელს გამოავლინა, არქეოლოგმა: ნ.ბერძენიშვილმა. ნაპოვნია კაჟის ნივთები,ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი. ნუკლეუსები ერთფუძიანი განივი, ორფუძიანი ორმხრივი და დისკოსებრი ორმხრივი ტიპისაა, ყველა გაფორმებულია კაჭრებზე. ანატკეცებს ახასიათებთ მოგრძო ან დაბალი, ფართო შემთხვევითი მოყვანილობა და გრძივი ღერძის, პერპუნდიკულარული, გლუვი ფართო დარტყმის მოედანი. იარაღებიდან არის ორი ანკოში, ან გვერდამოღარული ხელსაწყო, ორი ცალპირა, სწორსამუშაოპირიანი და ერთი ორპირა ამოზნექილსამოშაოპირებიანი სახოკი. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. ბუგიანიშილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 210.
ჯორთპირის ნასოფლარი

ჯორთპირის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლეურის დასავლეთით, პავლეურის ნამოსახლარისაკენ მიმავალ გზაზე, ე. წ. წმინდა ტყეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნასოფლარზე შემორჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ღრმულები და ნატეხი ქვით ნაგები ეკლესიისა და გალავნის ნანგრევები. არქეოლოგიური მასალიდან საყურადღებოა შუა საუკუნეების ხელადის გრძივნაჭდევებიანი ყურები. მოპოვებული მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 293.
მაიაკის ნამოსახლარი

მაიაკის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთ დასავლეთით, ჩრდილიხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაო-რკინის ხანას. ნამოსახლარი სამხრეთიდან შემოსაზღვრულია ჩრდილიხევის ციცაბო ნაპირით, ჩრდილოეთით კი მას თავდაცვითი თხრილი შემოსდევს. მაისურაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 211.
სალაჯურის ეკლესია

სალაჯურის ეკლესია, შუაძნის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალაჯურის ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,6 x 4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, დაშენებულია ზურგიანი კოშკის შემორჩენილ ნაწილზე (სიმაღლე 3 მეტრი). კოშკს სწორი კედლის მხრიდან (სამხრეთიდან) მიშენებული აქვს მცირე ზომის (6,7 x 4,6 მეტრი) სათავსი, რომლის ბრტყელი გადახურვა ეკლესიის სამხრეთ კედლის წინ მოზრდილ ბაქანს (ფართობი 35 კვადრატული მეტრი) ქმნის. სათავსს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. კედლებს 80 სანტიმეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შენობას თაროსებრი ლავგარდანი და ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს, რომლის კეხის კიდეებში ქვის თითო ჯვარია დადგმული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 306.
ზემო ხორხის ეკლესია

ზემო ხორხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის სასაფლაოზე. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეებში. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია, აღმოსავლეთით კუთხეებმომრგვალებული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის ღერძზე გარეთ შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთით მომრგვალებულ კუთხეში სეგმენტის ფორმის პოსტამენტია. დარბაზის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელში აფსიდის სარკმლის მსგავსი თითო სარკმელია. შემორჩენილია ხის კანკელის კვალი. ფასადები სადაა. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო აგურის რიგებით გამოყვანილი ლავგარდნით, რომელიც მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა შემორჩენილი. სახურავის ჩრდილოეთ ფერდზე შემორჩენილია ღარიანი კრამიტი. ორფერდა სახურავის კეხზე, დასავლეთით, აღმართულია აგურითა და ნატეხი ქვით ნაგები პატარა სამრეკლო - ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. ვაჩეიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 254.
1049

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 1049 1049 (ათას ორმოცდაცხრა) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის XI საუკუნის მე-5 დეკადის მე-9 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 1049. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 1049. აბუ საიდი — სპარსელი პოეტი, სწავლული, მისტიკოსი, სპარსული ადრეული სუფიზმის უმთავრესი წარმომადგენელთაგანი (დ.967) საქართველო საქართველოს სამეფო : ბაგრატ IV, ძე გიორგი I-ისა - ერთიანი საქართველოს მეფე (1027 - 1072) კახეთის სამთავრო : გაგიკი - კახეთის ქორეპისკოპოსი (1029 - 1058) თბილისის საამირო : აბდულ-ჰეიჯა იბნ ჯაფარი - თბილისის ამირა (1045-1062) საქართველოს ეკლესია : ექვთიმე I - საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (1049 - 1055) სამხრეთი კავკასია ვანანდის სამეფო : გაგიკ-აბასი - ვანანდის (ყარსის) მეფე (1029-1065) სიუნიკის სამეფო : სუმბატ II - სიუნიკის მეფე (1019-1070) სამხრეთ-დასავლეთი აზია ბიზანტიის იმპერია : კონსტანტინე IX მონომახი - ბიზანტიის იმპერატორი (1042 - 1055) სელჩუკთა სახელმწიფო : თოღრულ-ბეგი - სულთანი (1038 - 1063) ღაზნევიდების სახელმწიფო : მაუდიდ I - სულთანი (1041 - 1050) ბაღდადის სახალიფო : ალ-ქაიმი - ბაღდადის ხალიფა (1031 - 1075) აღმოსავლეთი ევროპა კიევის რუსეთი : იაროსლავ I ბრძენი – დიდი მთავარი (1019-1054) პოლონეთი : კაზიმირ I – დიდი მთავარი (1039-1058) დასავლეთი ევროპა საღვთო რომის იმპერია : ჰაინრიხ III - გერმანიის მეფე და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1039 – 1056) საფრანგეთი : ანრი I - საფრანგეთის მეფე (1031 - 1060) ინგლისი : ედვარდ III აღმსარებელი - ინგლისის მეფე (1042 - 1066) წმინდა საყდარი : ლეონ IX - რომის პაპი (1049 - 1054)
ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი

ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე საშაბუროსხევის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ბაგიჭალაში. ძეგლი მრავალფენიანია, თარიღდება ძვ. წ. I და ახალი წელთაღრიცხვით I-IV საუკუნეებით. 1982 წელს, გათხარა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). ნამოსახლარის ქვედა ფენის ნაგებობის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი, ზედა ფენებისა - შედარებით მეტი. სათავსთა (ფართობი 15-20 კვადრატული კილომეტრი) კედლები ნაშენია ალიზით, რიყის ქვის საძირკველზე. ნამოსახლარს გარს ევლებოდა სათავდაცვო კედელი, რომელიც რიყის ქვის საძირკველზეა ნაგები (სისქე 1,3-1,5 მეტრი), მხოლოდ დიდი ზომის ალიზის აგურით. სამაროვანზე გათხრილია 34 სამარხი. მათ შორის გამოირჩევა ძველი წელთაღრიცხვით I და ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნეების 26 სამარხი. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია, მიცვალებულები გადაუკრძალავთ მოხრილ მდგომარეობაში. ზოგ ორმოსამარხს რიყის ქვაყრილი ჰქონდა შემოწყობილი. ოთხ (მამაკაცის) სამარხში მიცვალებულების გვერდით აღმოჩნდა ცხენის ჩონჩხი, ცხენის ლაგამსაყბეურები და შუბლისა და მკერდის სამკაული, შუბისპირი და სხვა. III-IV საუკუნეების (გვიანდელი არმაზული ხანა) სამარხები შედარებით ზედაპირულია, ხოლო ინვენტარი - ღარიბული. ფერდობის შუა ნაწილში გათხრილ, ქვიშაქვის ბრტყელი ფილებით შეკრულ ერთ ქვაყუთში სამი მიცვალებული ესვენა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ნამოსახლარზე სიცოცხლე ადრინდელ შუა საუკუნეებშიც გრძელდებოდა. სამაროვანზე მოპოვებული მასალა (შავ და წითელკეციანი თიხის ჭურჭელი, წითელი წერნაქით შემკული ხელადები და ჯამები, დანები, საბრძოლო და შრომის იარაღები, სამკაული, პართული მონეტები და სხვა) ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რამიშვილი რ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 307.
კარლო II სავოიელი

კარლო II სავოიელი (იტალ. Carlo II di Savoia; დ. 23 ივნისი, 1489, ტურინი, იტალია — გ. 16 აპრილი, 1496, მონკალიერი, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1490-1496 წლებში. ჰერცოგ კარლო I-ისა და ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის ვაჟი. კარლო სავოიელი დაიბადა 1489 წლის 23 ივნისს ტურინში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ კარლო I-ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის პირველი შვილი და ერთადერთი ვაჟი. მისი გაჩენიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1490 წლის 13 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ჰერცოგი ჯერ კიდევ ჩვილი კარლო II ხდება, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა. კარლოს ხანმოკლე მმართველობის პერიოდს ემთხვევა იტალიური ომების დაწყებაც. 1494 წელს საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიჭრა ნეაპოლის სამეფოს დასაპყრობად. ამ დროს კარლოს დედამ, რეგენტმა ბიანკამ ფრანგული ლაშქარი სავოიაზე მშვიდობიანად გაატარა და გზად მათი გამოკვებაც უზრუნველყო. ცნობილია, რომ ბიანკა მოფერატელი ცდილობდა, რომ კარლო დაექორწინებინა მისსავე მამიდაშვილ შარლოტა ნეაპოლელზე (1479-1506), თუმცა მოლაპარაკებები კარგად წავიდა, კარლო სრულიად მოულოდნელად, 1496 წლის 16 აპრილს, 6 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტს მამამისის ბიძა, ფილიპო II იკავებს. Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700), ed. MAtthew Vester,(Truman State University Press, 2013), 6. Michael Mallett and Christine Shaw, The Italian Wars, 1494-1559, (Pearson Education Limited, 2012), 6.
საშაბუროს კოშკი

საშაბუროს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საშაბუროში. ეკუთვნოდა ფავლენიშვილებს. აგებულია XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი ცილინდრულია (დიამეტრი ფუძის დონეზე 10 მეტრი, კედლის სისქე 2,5 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ სამი სართული (სიმაღლე 9 მეტრი). პირველი სართული უსარკმლოა, სკორკუთხა შესასვლელი (გვიანდელია) ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის პირისპირ თახჩაა. კედელს 1,2 მეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. გადახურვა ხის ხუთ კოჭს ეყრდნობა. ეს სართული დანარჩენებთან დაკავშირებული არ არის. მეორე სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი თაღოვანია. შესასვლელზე მიდგმული კიბე კოშკზე მიშენებულ ფარდულშია. ამ სართულზე ორი განიერი თაღოვანი ფანჯარა (ადრე არსებული თახჩის ადგილას) და ერთი თახჩაა. კედელში ჩაშენებულია ზედა სართულზე ასასვლელი კიბე. სართული გადახურულია დაბალი, გუმბათოვანი კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. მესამე სართულის შემორჩენილ კედელში მეორე და მეოთხე სართულებთან დამაკავშირებელი კიბის საფეხურების ნაწილები და მოგვიანებით გადაკეთებული რამდენიმე ღიობის ნაშთია. კოშკი გარედან კირის ხსნარითაა შელესილი. კასრაძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 307-308.
დიდრუვის ნამოსახლარი

დიდრუვის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჟინვალის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ფშავის არაგვის ხეობის მარჯვენა ფერდობზე, დიდრუვის ხევის მარცხენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. განეკუთვნებოდა XII-XIII საუკუნეებს. 1974-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი — რ. რამიშვილი). ნამოსახლარი განლაგებული იყო ფართო ხელოვნურ ტერასაზე. შედგებოდა ოთხი საცხოვრებელი კომპლექსისგან, რომლებსაც ირგვლივ ქვითკირის ზღუდე ჰქონდა შემოვლებული. შენობები ნაგები იყო ნატეხი ქვით. თითოეულ კომპლექსში შედიოდა სამი ძირითადი სათავსი: საცხოვრებელი ოთახი, მარანი და ფილაქვისიატაკიანი გომური. საცხოვრებელი ოთახი და მარანი გამოდიოდა ქვედა სართულის ბანზე, რომელიც ეზოს მოვალეობას ასრულებდა. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა - მოჭიქული ჯამები, ჩალისფრად გამომწვარი სასმისები, წითელი და შავი საღებავით მოხატული თხელკეციანი სურები, წითელკეციანი სუფრის ჭურჭელი, ცხენის ნალები, რკინის ისრისპირები, მინის სამაჯურისა და სასმისების ნატეხები, XIII საუკუნის პირველი ნახევრის ვერცხლის ორი სელჯუკური მონეტა და სხვ. ნამოსახლარი XIII ს. შუა წლებში ხანძრის შედეგად განადგურებულა, რაც მონღოლთა ურდოების შემოსევის შედეგი უნდა იყოს. არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. რჩეულიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 296. რჩეულიშვილი გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.
ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი

ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალიჭალასთან ახლოს, მდინარეების - ბაკურხევისა და საჩალისჭალის შესართავთან, ტყით დაფარულ პატარა მთაზე. განეკუთვება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. შენობა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ წაგრძელებული სადგომია (8 x 6 მეტრი), რომლის ირგვლივ შეიმჩნევა გალავნისა და სხვადასხვა ნაგებობის კვალი. ძეგლი ნაგებია ნატეხი ქვით. დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ კედლების ნაწილი (სიმაღლე 0,8-1 მეტრი), შესასვლელი დასავლეთიდანაა (ამოშენებულია). სარკმლები არ შეიმჩნევა. შენობის შუაში დგას ქვით ნაგები სვეტი (სიმაღლე 3,5 მეტრი; დიამეტრი 1 მეტრი), რომელიც დაყრდნობილია ოთხკუთხა ბაზისზე და მაღალი, სადა კაპიტელითაა დასრულებული. ზედ დადგმულია ლავგარდნით დაგვირგვინებული დაბალი კუბური ფორმის ქვა. ბაგრატიონი გ., მაცაბერიძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 308.
მელაანის სადგომი სახელოსნო

მელაანის სადგომი სახელოსნო — არქეოლოგიური ძეგლი. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლის დასავლეთ განაპირას მდინარე ლაკბის მარცხენა მშრალი შენაკადების, ჩრდილებისა და ჩალიანხევებს შორის გიოლას მუხის სახელით ცნობილ ტერიტორიაზეა. სადგომ-სახელოსნოს უკავია დაახლოებით 2-3 ჰექტარი ფართობის სახნავ-სათესი სავარგული. განეკუთვნება შუა პალეოლითის ხანას. სადგომი სახელოსნო 1961 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ნახნავებში მოპოვებულია კაჟის ნუკლეუსები, ანატეცები და სამი იარაღი. ნუკლეუსები ამორფული და ერთფუძიანი განავი არალევაუარულია, დამზადებულია კაჭრებსა და ბუნებრივ ნატეხებზე. ანატკეც-ნამზადები არალევარული და ლევალუაურია, უდიდეს უმრავლესობას პირველი ტიპის, მოგრძო და დაბალი ფართო, არასწორი მოყვანილობის, გლუვი დარტყმისმოედნიანი ანატკეცები შეადგენს. ლევალუაური ანატკეცი ოთხი ცალია. ყველა მოთეთრო-მონაცრისფრო კაჟისაა, გამოირჩევა მოგრძო, შედარებით სწორი მოყვანილობით, სითხელით.დოლსარულ ზედაპირზე წინამორბედი, პარალელური ატკეცის ნეგატივობითა და პაცეტირებული, სწორი და ამოზნექილი დარტყმის მოედნებით.სამივე იარაღი გაკეთებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე და წარმოდგენილია ამოზნექილსამუშაოპირიანი გრძივი სახოკით. ასიმეტრიული სამკუთხედისებრ ანატკეცზე გაფორმებული წვეტანით და ნაკოშსა და საჭრელი სამუშაო ელემენტის მქონე კომბინირებული ელემენტი. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. მაისურაძე, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 214.
ჟინვალის პირველი ეკლესია

ჟინვალის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. ეკელსია დარბაზულია, ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერ იყო დაზიანებული. შენობას სახურავის საფარი, ლავგარდანი და საფასადო წყობის ზედა ნაწილი ჩამოშლილი ჰქონდა. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში იყო გაჭრილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მდებარე სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილი იყო თითო პატარა სწორკუთხა ნიში. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიყრდნობილი იყო ოთხწახნაგა ტრაპეზი. ეკლესია განათებული იყო სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სწორკუთხა სარკმლით. კვერცხისებრი ფორმის აფსიდის თაღის ორივე ქუსლის დონეზე ხის იკონოსტასის ძელების ბუდეები იყო შემორჩენილი. კვერცხისებრი ფორმისა იყო დარბაზის კამარაც. გარედან აქა-იქ შემორჩენილი იყო აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნის ნაწილი. დასავლეთის ფასადს აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი, საფეხუროვან კვარცხლბეკზე შემდგარი ჯვარი ამკობდა. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებული იყო აგურით ნაგები სამრეკლო - კვადრატული ბაქნის კუთხეებში მდგარ, ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურების ორი რიგისგან შემდგარი დაბალი ლავგარდანი ჰქონდა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 296.