laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
საპოპანი

საპოპანი (ესპ. Zapopan) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ცენტრალურ-დასავლეთ მექსიკაში. მდებარეობს ხალისკოს შტატში. 2005 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 1 155 790 ადამიანი.  აშშ, გრანდ-რეპიდსი  გვატემალა ანტიგუა-გვატემალა  ისრაელი კირიათ-ბიალიკი  მექსიკა ბაია-დე-ბანდერასი  სამხრეთი კორეა მასანი ხალისკოს მუნიციპალიტეტები მექსიკის ქალაქების სია
ჩაპალა

ჩაპალა (ესპ. Lago de Chapala) — მექსიკის უდიდესი მტკნარი ტბა. მდებარეობს ხალისკოს შტატში, მიჩოაკანის შტატის საზღვართან, ქალაქ გვადალახარიდან სამხრეთით 45 კმ-ზე, ზღვის დონიდან 1524 მეტრზე. ტბის ფართობია 1100 კმ² და გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 80 კილომეტრის სიგრძეზე და 18 კილომეტრზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. ტბა საკმაოდ წყალმარჩხია, საშუალო სიღრმე 7 მეტრია, ხოლო ყველაზე ღრმა ადგილისა — 10,5 მ. აქ მდებარეობს ორი კუნძული. უდიდესია ლოს-ალაკრანესი. ჩაპალაში ჩაედინება ოთხი მდინარე: ლერმა, სულა, უარაჩა, დუერო და გამოედინება ერთი — სანტიაგო, რომელიც შემდეგ წყნარ ოკეანეს ერთვის. ტბის წყლის ბოროტად გამოყენებამ, იგი მნიშვნელოვანი საფრთხის, დაშრობის საშიშროებამდე მიიყვანა. მექსიკის ტბების სია მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია (ინგლისური) მექსიკის მთის ტბების ეკორეგიონი (ესპანური) ლერმა-ჩაპალას აუზის პრობლემა და მათი ბედი დაარქივებული 2007-10-17 საიტზე Wayback Machine.
ტალღური რიცხვი

ფიზიკაში ტალღური რიცხვი არის ტალღური მოძრაობის მახასიათებელი, რომელიც უკუპროპორციულია ტალღის სიგრძის და განიმარტება როგორც k=2π/λ. სადაც λ არის ტალღის სიგრძე. შესაბამისად SI სისტემაში ტალღური რიცხვის ერთეული არის (მ−1). ელექტრომაგნიტური ტალღისთვის k ≡ 2 π λ = 2 π ν v p = ω v p = E ℏ c , {\displaystyle k\equiv {\frac {2\pi }{\lambda }}={\frac {2\pi \nu }{v_{p}}}={\frac {\omega }{v_{p}}}={\frac {E}{\hbar c}}\;\;,} სადაც ν {\displaystyle \nu } არის ტალღის სიხშირე, vp არის ფაზური სიჩქარე, ω არისკუთხური სიხშირე, E არის ტალღის ენერგია, ħ არის პლანკის მუდმივა, ხოლო c არის სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში. ტალღის სიგრძე სიხშირე ტალღა
სინუსოიდალური ტალღა

ფიზიკასა და მათემატიკაში სინუსოიდალური ტალღა ან სინუსოიდა არის მათემატიკური ფუნქცია, რომელიც აღწერს გლუვ განმეორებად რხევას. მისი ყველაზე მარტივი ფორმა მოიცემა როგორც: y ( t ) = A ⋅ sin ⁡ ( ω t + ϕ ) {\displaystyle y(t)=A\cdot \sin(\omega t+\phi )} სადაც: A არის ამპლიტუდა; ω არის კუთხური სიხშირე; φ არის საწყისი ფაზა. სინუსოიდალური ბგერითი ტალღა 5 წამი ხანგრძლივობისა და 220 ჰც სიხშირის სინუსოიდალური ბგერითი ტალღა ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი. ზოგად შემთხვევაში ფუნქციას ასევე შეიძლება ჰქონდეს : სივრცული განზომილება, რაღაცა k სივრცული სიხშირით (ტალღური რიცხვი); არანულოვანი საშუალო მნიშვნელობა (ამპლიტუდა) D ასეთ შემთხვევაში რხევა აღიწერება შემდეგი განტოლებით y ( t ) = A ⋅ sin ⁡ ( k x − ω t + θ ) + D . {\displaystyle y(t)=A\cdot \sin(kx-\omega t+\theta )+D.\,} ტალღური რიცხვი დაკავშირებულია კუთხურ სიხშირესთან შემდეგი თანაფარდობით: k = ω c = 2 π f c = 2 π λ {\displaystyle k={\omega \over c}={2\pi f \over c}={2\pi \over \lambda }} სადაც λ არის ტალღის სიგრძე, f არის სიხშირე, ხოლო c არის ფაზური სიჩქარე. ტალღა
კუიტსეო

კუიტსეო (ესპ. Lago de Cuitzeo) — ტბა მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, მიჩოაკანის შტატში. ტბის ფართობია 300-400 კმ². იგი საკმაოდ არამდგრადია და წყლის დონე ხშირად იცვლება. კუიტსეო ფართობის მიხედვით მექსიკაში მეორე მტკნარი ტბაა. გაწოლილია ზღვის დონიდან 1821 მ სიმაღლეზე. კუიტსეო ჩაკეტილ აუზში მდებარეობს, რომლის ფართობიც 4026 კვადრატული კილომეტრია. სწორედ ამ აუზის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს მიჩოაკანის დედაქალაქი მორელია. ტბას ჩრდილოეთით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით ცვალებადი, არამდგრადი ჭაობიანი სანაპირო ზოლი აქვს, საიდანაც აქ მდინარეები შემოედინება. კუიტსეოდან ბუნებრივად არც ერთი მდინარე არ გაედინება, მაგრამ ჩრდილოეთ სანაპიროდან გაჭრეს ხელოვნური არხი, რომლიდანაც ტბაში წყლის მაღალი დონის დროს ის მდინარე ლერმაში გაედინება. ტბის წყლით მომმარაგებელი ძირითადი მდინარეებია: ვიეხო-დე-მორელია, გრანდე-დე-მორელია და კერენდარო. მექსიკის ტბების სია კუიტსეო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ Galindo de Obario, Marcela. "Water Quality and its Spatial Variability in Lake Cuitzeo, Mexico" 2005. International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation, Enschede, Netherlands. [1]
პაცკუარო

პაცკუარო (ესპ. Lago de Pátzcuaro) — ტბა მექსიკაში, მიჩოაკანის შტატში, პაცკუაროს მუნიციპალიტეტში. პაცკუარო მდებარეობს ჩაკეტილ აუზში, რომლის ფართობიც 929 კვადრატულ კილომეტერს შეადგენს. ტბა გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 50 კმ-ზე და ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 33 კმ-ზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2035 მეტრზე და შემოსაზღვრულია ვულკანური მთებით. ზედაპირის ფართობი 260 კმ², საშუალო სიღრმე შეადგენს 5 მეტრს, ხოლო მაქსიმალური 11 მეტრს. ტბის წყლის მოცულობა 580 მლნ კუბური მეტრია. მექსიკის ტბების სია Información del Lago de Pátzcuaro ↑ "Descripción de la cuenca", Recuperación Ambiental del Lago de Pátzcuaro". Accessed October 18, 2009. [1] დაარქივებული 2009-04-16 საიტზე Wayback Machine.
კატემაკო

კატემაკო (ესპ. Laguna de Catemaco) — მტკნარი ტბა მექსიკაში, ვერაკრუსის შტატში. ტბა ათასობით წლის წინ წარმოიქმნა, როდესაც ვულკან სან-მარტინ-ტუშტლადან ამოფრქვეულმა ლავამ ჩრდილოეთ ხეობის ჩრდილოეთ გასასვლელი ჩახერგა. ტბა წყალმარჩხია, საშუალო სიღრმე 7,5 მ, მაქსიმალური სიღრმე 22 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. კატემაკო საკმაოდ მდიდარია თევზით. აქ გავრცელებულია თევზის 14 სახეობა. მექსიკის ტბების სია Laguna Catemaco Guide დაარქივებული 2012-02-22 საიტზე Wayback Machine.
ტიმორი

ტიმორი — კუნძული სამხრეთ აზიაში, ტიმორის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში. გაყოფილია შუაზე, აღმოსავლეთი ტიმორი და დასავლეთი ტიმორი. დასავლეთი ტიმორი შედის ინოდნეზიის პროვინცია აღმოსავლეთ მალაის კუნძულების შემადგენლობაში. კუნძულის ზედაპირის ფართობი შეადგენს 11 883 კვადრატულ მილს (30 777 კმ²). სახელის სხვაგვარი ვარიანტია ტიმური, მალაურ ენაზე. მდებარეობს ავსტრალიის ჩრდილოეთ ნაწილში, და ზონდის კუნძულების აღმოსავლეთით. მოსახლეობა შეადგენს 2 900 000 ადამიანს. ყველაზე დიდი ქალაქია დასავლეთ ტიმორში მდებარე კუპანგა. კუნძული ტიმორი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2002-01-23 საიტზე Wayback Machine.
ხუნძური ენა

ხუნძური ენა, ავარული ენა — კავკასიურ ენათა დაღესტნური ჯგუფის ხუნძურ-ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკასა და აგრეთვე აზერბაიჯანში (ბელაქნის და ზაქათალის რაიონებში). ხუნძურ ენაზე დაახლოებით 790 000 კაცი ლაპარაკობს. ხუნძურ ენაში განირჩევა დიალექტთა 2 მთავარი ჯგუფი: ჩრდილოეთისა (ხუნძახური) და სამხრეთის (ჰიდურ-ანდალალურ-ყარახული, ანწუხური, ჭარული). სალიტერატურო ენას საფუძვლად უდევს ჩრდილოეთის (ხუნძახური) დიალექტი. დამწერლობა ემყარება კირილიცას. ხუნძური ენის ბგერითი შედგენილობა ხასიათდება მარტივი ვოკალიზმით და რთული კონსონანტიზმით. გარჩეულია 5 ხმოვანი (ა, ე, ი, ო, უ). მახვილი სიტყვაში შეიძლება იყოს თავიდან პირველ ან მეორე მარცვალზე. მორფოლოგიული კატეგორიებიდან გარჩეულია 3 გრამატიკული კლასი. ძირითადი ბრუნვები: სახელობითი, ერგატივი, ნათესაობითი და მიცემითი; გარჩეულია ადგილობით (ლოკალურ) ბრუნვათა 5 სერია (წყება), თითოეულში 3-3 ბრუნვაა (ადგილობითი, მიმართულებითი და დაშორებითი). არსებობს ორ- და ერთფუძიანი ბრუნების ტიპები. თვლის სისტემა ოცობითია. მსაზღვრელი წინ უსწრებს საზღვრულს. ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და რიცხვის მიხედვით; მდიდარია დრო-კილოთა და სხვადასხვა მოდალური მნიშვნელობის ფორმებით. ზმნის უარყოფით ფორმათა წარმოების პრინციპი სინთეზურია. მორფოლოგიური ელემენები სახელსა და ზმნაში შეიძლება იყოს პრეფიქსიცა და სუფიქსიც. ფორმათა წარმოების ზოგადი პრინციპი აგლუტინაციურია. დამოკიდებული წინადადების როლში გვევლინება ინფინიტივიანი და მასდარიანი, აბსოლუტივიანი და მიმღეობიანი კონსტრუქციები. საკუთარი ძველი ლექსიკა კარგადაა დაცული. გვხვდება ნასესხები სიტყვებიც თურქული, არაბული, სპარსული და რუსული ენებიდან. ცერცვაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 516. Алексеев М. Е., Атаев Б. М., Аварский язык. М., 1997. Атаев Б. М., Аварцы: история, язык, письменность. Махачкала, 1996. ავარული ენის კორპუსი დაარქივებული 2017-10-11 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) (რუსული) ხუნძური დამწერლობის ისტორიიდან (რუსული) ↑ A language of Russian Federation
მონტერეი

მონტერეი (ესპ. Monterrey; ცნობილია ასევე როგორც ესპ. Sultana del Norte ჩრდილოეთის სულთანი) — ქალაქი მექსიკაში. ნუევო-ლეონის შტატის დედაქალაქი. მექსიკაში მოსახლეობის მიხედვით მესამე აგლომერაციაა. მდებარეობს მექსიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, აღმოსავლეთი სიერა-მადრეს მთისწინეთზე. ქალაქი დააარსა დიეგო დე მონტემაიორმა 1596 წელს. მექსიკის ქალაქების სია
ნესაუალკოიოტლი

ნესაუალკოიოტლი (ესპ. Nezahualcóyotl) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. შედის მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 1,140,528 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
მეხიკალი

მეხიკალი (ესპ. Mexicali) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ მექსიკაში. ქვემო კალიფორნიის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 1 000 010 ადამიანი (2008). მექსიკის ქალაქების სია
საქართველოს საფეხბურთო თასი 1996-1997

საქართველოს თასი 1996-97 — საქართველოს თასის მეშვიდე გათამაშება ფეხბურთში. გამარჯვებული გახდა თბილისის „დინამო“, რომელმაც ფინალში ბათუმის „დინამო“ დაამარცხა, ანგარიშით 1–0. უმაღლესი ლიგა 1996-1997 The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
საქართველოს საფეხბურთო თასი 1997-1998

საქართველოს თასი 1997-98 — საქართველოს თასის მერვე გათამაშება ფეხბურთში. გამარჯვებული გახდა ბათუმის „დინამო“, რომელმაც ფინალში თბილისის „დინამო“ დაამარცხა, ანგარიშით 2–1. უმაღლესი ლიგა 1997-1998 The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
აშური (ქალაქი)

აშური — ანტიკური ასურეთის ერთ-ერთი დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ტიგრის დასავლეთ ნაწილში, თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე. სახელი „აშური“ მომდინარეობს ასურეთის ღვთაების ასურისგან. ასური მიიჩნეოდა ასურეთის მთავარ ღმერთად და მესოპოტამიურ მითოლოგიაში გათანასწორებული იყო ბაბილონელების მთავარ ღმერთთან - მარდუქთან. მიუხედავად იმისა, რომ 2003 წელს ერაყში მიმდინარეობდა საბრძოლო მოქმედებები, მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ორგანიზაცია – იუნესკო – შევიდა ერაყში და მოკლე ნუსხა გააკეთა აშურის შესახებ. აშურის ადგილმდებარეობის გამოკვლევა დაიწყო 1898 წელს გერმანელი არქეოლოგების მიერ. არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1900 წელს ფრიდრიხ დელიჩის მეთაურობით, რომელიც გაგრძელდა 1903-1913 წლებში გერმანიის აღმოსავლეთმცოდნეობის გუნდის მიერ, რობერტ კოლდევის ხელმძღვანელობით, მოგვიანებით კი ვოლტერ ანდრეს ხელმძღვანელობით. ცოტა მოგვიანებით აშურის არქეოლოგიური გათხრები აწარმოა მიუნხენის უნივერსიტეტმა და ბავარიის კულტურის სამინისტრომ 1990 წელს. 1988-1989 წლებში აშურის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური ძეგლები მუშავდებოდა რ. დიტმენის სახელით, გერმანული კვლევის საფუძველზე. აშური იყო სახელი, რომელიც იმართებოდა ქალაქის „ღვთებრივი მზრუნველობით“. მოგვიანებით იგი ასურულ ლიტერატურაში გამოჩნდა შემდეგი ფორმით ან-სარ, რომელიც სავარაუდოდ იკითხებოდა როგორც აშური. ღვთაების სახელი დაწერილია როგორც A-sur ან As-sur და ნეო-ასურელები ხშირად ამოკლებდნენ მას როგორც As. ეს სახელი ძირითადად გამოხატავდა ზეცის პატრონის ღვთაების An-sar-ის სახელს, განსხვავებით დედამიწის მეპატრონის ღვთაების Ki-sar-გან. არქეოლოგიამ გამოააშკარავა, რომ აშურის ტერიტორია დაპყრობილი იყო ქრისტეს შობამდე III ათასწლეულის შუა პერიოდში. ეს იყო შუმერულ პერიოდში, სანამ ასურული სახელმწიფო წარმოიქმნებოდა. ნეო-შუმერული ურის III დინასტიის კოლაფსის შემდეგ (ძვ. წ. 1940 წ.) ასურეთში სწრაფად იწყო განვითარება ვაჭრობამ. სავაჭრო მარშრუტი შეადგენდა მანძილს აშურიდან ანატოლიამდე, სადაც ასურელმა ვაჭრებმა დააარსეს სავაჭრო კოლონიები. ეს აზიური კოლონიები იწოდებოდა როგორც „Karum“, რომლებიც ძირითადად ვაჭრობდნენ ბამბაზე და თუნუქზე. პირველი დიდი ტაძრები აღმართული იყო ასურეთში. ეს იყო ღმერთ „Assur-ისა“ და ამინდის ღვთაების „Adad-ის“ ტაძრები. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო პირველი ციხესიმაგრეების მშენებლობა. აშური იყო შამშიადადის სახელმწიფოს დედაქალაქი ძვ. წ. 1813-1781 წლებში. მან განავრცო ქალაქის ძალაუფლება და გავლენა მდინარე ტიგრის ველამდე. ამ პერიოდში დიდი სამეფო სასახლე აშენდა. სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა, მაშინ, როდესაც ხამურაბიმ შამშიადადის სიკვდილის შემდეგ აშურის ტერიტორია თავის სახელმწიფოს შეუერთა . ასურეთმა დამოუკიდებლობა დაიბრუნა ძვ. წ. XIV საუკუნეში. ნეო-ასურულ პერიოდში სამეფო რეზიდენცია გადავიდა სხვა ასურულ სახელმწიფოში ძვ. წ. 912-859 წლებში. ასურნასირფალ II-მ (884-859 წლებში ჩვ. წ. აღ-მდე) დედაქალაქი აშურიდან ქალაქ ქალხუში გადაიტანა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, აშური კვლავ რჩებოდა იმპერიის რელიგიურ ცენტრად, ეროვნული ღმერთის, აშურის, ტაძრის გამო. ძვ. წ. 100 წლიდან ახ. წ. 270 წლამდე აშური მნიშვნელოვანი მმართველი ცენტრი გახდა. ასირიოლოგ სიმო პარპოლას მიხედვით ქალაქს შეიძლება ჰქონოდა ავტონომიის სახელი. აშური შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, რომელიც წარმოადგენს ძველ არქეოლოგიურ მხარეს. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში აშური აშური – ენციკლოპედია ბრიტანიკა
საქართველოს დეივისის თასის ნაკრები

საქართველოს დეივისის თასის ნაკრები წარადგენს საქართველოს დეივისის თასის გათამაშებაში ჩოგბურთში. ხელმძღვანელობს საქართველოს ჩოგბურთის ფედერაცია. ამჟამად ნაკრები გამოდის ევროპა/აფრიკის ზონის I ჯგუფში. საუკეთესო შედეგია 2006 წელს II ჯგუფიდან გადმოსავლა. ქართული ნაკრები დეივისის თასზე 1995 წლიდან გამოდის. მანამდე, ქართველი ჩოგბურთელები საბჭოთა კავშირის ღირსებას იცავდნენ. დეივისის თასი საქართველოს ფედერაციის თასის ნაკრები ნაკრების გვერდი DavisCup.com-ზე.
ფაზური სიჩქარე

ფიზიკაში ტალღის ფაზური სიჩქარე არის სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს სივრცეში ტალღის ფაზის გავრცელების სიჩქარეს. მონოქრომატული (ერთი სიხშირის მქონე) ტალღის ნებისმიერი წერილი, რომელსაც მუდმივი ფაზა აქვს გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით. ტალღის სიგრძისა (λ) და პერიოდის (T) მეშვეობით ფაზური სიჩქარე შემდეგნაირად გამოისახება v p = λ T , {\displaystyle v_{\mathrm {p} }={\frac {\lambda }{T}},} ხოლო კუთხური სიხშირისა და ტალღური რიცხვის მეშვეობით კი შემდეგნაირად v p = ω k . {\displaystyle v_{\mathrm {p} }={\frac {\omega }{k}}.} დისპერსიულ გარემოში ფაზური სიჩქარე იცვლება სიხშირის ცვლილებასთან ერთად და ზოგად შემთხვევაში არ ემთხვევა ჯგუფურ სიჩქარეს. ელექტრომაგნიტური ტალღის ფაზური სიჩქარე გარკვეულ პირობებში (მაგალითად ანომალური დისპერსიის დროს, ან ლენგმიურის ტალღებისთვის პლაზმაში) შეიძლება სინათლის სიჩქარეზე მეტი იყოს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ადგილი აქვს ენერგიის (ან ინფორმაციის) გადატანას სინათლის სიჩქარეზე მეტი სიჩქარით, ვინაიდან ენერგიის გადატანის სიჩქარე ჯგუფური სიჩქარით განისაზღვრება. კვანტურ მექანიკაში ნაწილაკებს გააჩნიათ ტალღური თვისებებიც. დე ბროილის ჰიპოთეზის თანახმად v p = ω k = E / ℏ p / ℏ = E p . {\displaystyle v_{\mathrm {p} }={\frac {\omega }{k}}={\frac {E/\hbar }{p/\hbar }}={\frac {E}{p}}.} ენერგიასა და იმპულსს შორის რელატივისტური კავშირის გამოყენებით მივიღებთ v p = E p = γ m c 2 γ m v = c 2 v = c β {\displaystyle v_{\mathrm {p} }={\frac {E}{p}}={\frac {\gamma mc^{2}}{\gamma mv}}={\frac {c^{2}}{v}}={\frac {c}{\beta }}} სადაც E არის ნაწილაკის სრული ენერგია (ანუ უძრაობის ენერგიისა და (კინემატიკური) კინეტიკური ენერგიის ჯამი) p არის იმპულსი, γ {\displaystyle \gamma } არის ლორენც-ფაქტორი, c არის სინათლის სიჩქარე, და β არის სიჩქარის ფარდობა სინათლის სიჩქარესთან. ცვლადი v შეიძლება განვიხილოთ როგორც ნაწილაკის სიჩქარე, ან როგორც მისი შესაბამისი ტალღური პაკეტის ჯგუფური სიჩქარე. ვინაიდან ნაწილაკის სიჩქარე v < c {\displaystyle v<c} ნებისმიერი ნაწილაკისთვის, მისი შესაბამისი ტალღის ფაზური სიჩქარე ყოველთვის მეტია სინათლის სიჩქარეზეc, ანუ v p > c . {\displaystyle v_{\mathrm {p} }>c.\,} ტალღა ჯგუფური სიჩქარე Subluminal – A Java applet Simulation – A Java applet by Paul Falstad
ჯონ ჰენკოკის ცენტრი

ჯონ ჰენკოკის ცენტრი (John Hancock Center) მდებარეობს მიჩიგანის ავენიუს 875-ში, ჩიკაგოში, ილინოისი. 100-სართულიანი 344 მ სიმაღლის ცათამბჯენის პროექტი ეკუთვნის ინჟინერ-კონსტრუქტორ ფაზლურ ხანს კომპანიიდან სკიდმორ, ოუინგს ენდ მერილ (SOM). დასრულების ჟამს 1969 წელს ის იყო მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობა ნიუ-იორკის საზღვრებს გარეთ. ამჟამად ჰენკოკის ცენტრი სიმაღლით ჩიკაგოში მესამე და აშშ-ში კი - მეოთხე ცათამბჯენია, სირს ტაუერის, ეონ ცენტრისა და ემპაირ სტეიტ ბილდინგის შემდეგ. შენობაში განლაგებულია ოფისები და რესტორნები, ასევე 700-მდე საცხოვრებელი ბინა, რომლებიც თავის მხრივ მსოფლიოში ყველაზე მაღალ საცხოვრებელ ბინებად ითვლება. 95-ე სართულზე განლაგებულია რესტორანი, რომელსაც ამჟამად "The Signature Room on the 95th Floor" ჰქვია. რესტორნიდან ჩიკაგოსა და მიჩიგანის ტბის თვალწარმტაცი ხედი იშლება. თუმცა ქალაქის საუკეთესო ხედი რესტორნის ქალთა საპირფარეშოდან სჩანს. და ამის გამო ხშირად აქ მამაკაცებსაც მოჰკრავთ თვალს. ჰენკოკის ცენტრის ობსევატორია კონკურენციას უწევს სირს ტაუერის სკაიდეკს, რომელიც ქალაქის ცენტრის მეორე ბოლოში მდებარეობს. ჰენკოკის ცენტრი კომერციულ უბანში მდებარეობს, მაშინ როდესაც სირს ტაუერი ფინანსურ უბანშია. 94-ე სართულზე განლაგებული ობსერვატორიიდან იშლება ჩიკაგოს ხედის ოთხივე მხარე. სპეციალურად გამოყოფილ ბადით შემოვლებულ ადგილას მსურველებს შეუძლიათ გამოსცადონ ზედაპირიდან 305 მეტრზე არსებული ქარების ძალა. 44-ე სართულზე ე.წ. სკაილობია, სადაც ამერიკის ყველაზე მაღალი შიგა საცურაო აუზია. 96-ე სართულზე კოქტეილ ბარია, საიდანაც კოქტეილთან ერთად მზის ჩასვლის პროცესში ჩიკაგოს ხედის ცვლილებას შეიძლება დააკვირდეთ, თუმცა აქ მოხვედრამდე შესაძლოა ლიფტთან საკმაო ხანს ლოდინმა მოგიწიოთ. ცათამბჯენის გამორჩეული X-ფორმის ჯვარედინი ლითონის კარკასის ექსტერიერი ფაქტობრივად მინიშნებაა იმაზე, რომ კონსტრუქციის ”კანი” სინამდვილეში მისი მილისებური სისტემის ნაწილია. ეს იდეა შენობის პროგრესული ჩანაფიქრის კონცეფციის ნაწილია, რითაც შესაძლებელი გახდა რეკორდული სიმაღლის მიღწევა (მილისებური სისტემა შენობის ჩონჩხია, რომელიც მას ხელს უწყობს ქარებისა და მიწისძვრების დროს მდგრადობის შენარჩუნებაში). ეს ასევე საშუალებას იძლევა შენობის შიგა ფართი საყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის გამოთავისუფლდეს არქიტექტორის ნებასურვილის შესაბამისად. სხვა მრავალ ნიშანთვისებასთან ერთად ექსტერიერის გადაწყვეტის ამგვარმა ფორმამ ჯონ ჰენკოკის ცენტრს არქიტექტურული შედევრის რეპუტაცია მიანიჭა. შენობის ინტერიერი 1995 წელს განახლდა; ვესტიბიული მარმარილოთი და დამუშავებული კირქვის ფილებით მოპირკეთდა. ელიფსის მსგავსი მოედანი შენობის წინ საზოგადოებრივ ოაზისს წარმოადგენს მრავალი სეზონური ნარგავებითა და 4 მეტრი სიმაღლის ჩანჩქერით. შენობა უდიდესი კოშკების მსოფლიო ფედერაციის წევრია. მას ასევე უამრავი ჯილდო აქვს მიღებული მისი განსაკუთრებული სტილის გამო. 2002 წლის 9 მარტს 100 კმ/სთ სიჩქარის ქარმა 43-ე სართულიდან მოგლიჯა შენობის ფასადის ფილა, რომელმაც რამდენიმე მანქანა დაამტვრია და სამი ადამიანი იმსხვერპლა. ყოველწლიური კიბეზე ამსვლელთა შეჯიბრი 94-ე სართულამდე მიჩიგანის ავენიუს დონიდან ობსერვატორიის პლატფორმამდე სახელწოდებით ”დაჯაბნე ჰენკოკი” (Hustle up the Hancock) ტარდება თებერვლის ბოლო კვირას. სარეკორდო დრო დაფიქსირდა 2006 წელს - 9 წუთი და 39 წამი. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჯონ ჰენკოკის ცენტრი მსოფლიოს უმაღლესი შენობები მსოფლიოს უმაღლესი სტრუქტურები ცათამბჯენთა სია
ჰოჯკინის ლიმფომა

ჰოჯკინის ლიმფომა (Hodgkin's lymphoma), ცნობილია როგორც ჰოჯკინის დაავადება (Hodgkin's disease), ლიმფომების ტიპი, წარმოადგენს სიმსივნეს, რომელიც სისხლის თეთრი უჯრედებიდან-ლიმფოციტებიდან წარმოიშობა. ეს დაავადება პირველად აღწერა ტომას ჰოჯკინმა. დამახასიეთებელია პათოლოგიის გავრცელება ერთი ლიმფური კვანძიდან მეორისაკენ. ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოზის დროს ჰოჯკინის უჯრედებთან ერთად გვხვდება შტერნბერგის წითელი უჯრედები. მკურნალობენ სხივური და ქიმიოთერაპიით. მკურნალობის არჩევანი დამოკიდებულია პაციენტის მდგომარეობაზე, ასაკზე, სქესზე, ავადმყოფობის ჰისტოპათოლოგიურ სუბტიპზე. დაავადებას ახასიეტებს ორი პიკი: პირველი 15-35 წლის ასაკში და მეორე 55 წლის მერე. ადრეულ ასაკში გამოვლინების შემთხვევაში პაციენტების 90%-ში განკურნებადია, რის გამოც მიიჩნევა ყველაზე უფრო განკურნებად სიმსივნის ფორმად. სხვა სიმსივნეებთან შედარებით გვიან ასაკში გამოვლინების დროსაც შემთხვევათა 90% გაკურნებადია. გარდა იმისა, რომ პაციენტების უმრავლესობა წარმატებით იკურნება, რემისია სიცოცხლის დანარჩენ ხანგრძლივ პერიოდში პრაქტიკულად გამორიცხულია. ეპშტაინ-ბარის (Epstein-Barr) ვირუსით გამოწვეული მონონუკლეოზი შესაძლოა ზრდიდეს ჰოჯკინის ლიმფომის განვითარების რისკს.
ციყვი

ციყვი (ლათ. Sciurus) — ძუძუმწოვარ ცხოველთა გვარი ციყვისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20-32 სმ, წონა — 180-1000 გ. აქვთ ხშირი, რბილი (ზოგიერთს) ბეწვი. საკუთარი გვარის — Sciurus-ის გარდა, ციყვებს უწოდებენ აგრეთვე ციყვისებრთა ოჯახის მთელ რიგ წარმომადგენლებს წითელი ციყვების, პალმის ციყვების და სხვა მრავალი გვარიდან. რაც შეეხება საკუთარ გვარს — Sciurus-ს, იგი აერთიანებს 29 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკასა და აზიის ზომიერ სარტყელში, ძირითადად ტყეებში. საქართველოში აკლიმატიზებულია ჩვეულებრივი ციყვის (ლათ. Sciurus vulgaris) ორი ქვესახეობა: ალთაური ციყვი (ლათ. Sciurus vulgaris altaicus) და ტელეუტური ციყვი (ლათ. Sciurus vulgaris exalbidus). ამიერკავკასიური ციყვი (ლათ. Sciurus anomalus) საქართველოში გავრცელებულია ყველგან. ავალიანი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 234. ↑ Thorington, R.W., Jr.; Hoffman, R.S. (2005). "Genus Sciurus". In Wilson, D.E.; Reeder, D.M. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 758–765.
დეივისის თასი

დეივისის თასი — პრესტიჟული საერთაშორისო საჩოგბურთო ტურნირი მამაკაცთა ეროვნულ ნაკრებებს შორის. ატარებს ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია. ტურნირი პირველად 1900 წელს შედგა დიდ ბრიტანეთისა და აშშ-ის ნაკრებებს შორის. 2005 წლიდან ტურნირში 134 ქვეყნის გუნდი მონაწილეობს, მათ შორის საქართველოსი. ყველაზე წარმატებული გუნდები არიან აშშ-ისა (მოგებული აქვს 32-ჯერ) და ავსტრალიის (მოგებული აქვს 28-ჯერ) ნაკრებები. დეივისის თასის ანალოგიურია ფედერაციის თასი, რომელიც ქალთა ეროვნულ ნაკრებებს შორის იმართება. დეივისი თასის ოფიციალური საიტი
მერიდა (მექსიკა)

მერიდა (ესპ. Mérida) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულზე იუკატანის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 734,153 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია ↑ http://tucodigo.mx/index.php?estado=31&mpio=50&b_query=mpio
მერიდა

ტოპონიმი მერიდა შეიძლება აღნიშნავდეს: მერიდა — ქალაქი ესპანეთში. მერიდა — ქალაქი მექსიკაში. მერიდა — შტატი ვენესუელაში. მერიდა — ქალაქი ვენესუელაში.
კულიაკანი

კულიაკანი (ესპ. Culiacán) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. სინალოის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 793,730 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია
სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია

სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია (რუს. Армянская советская энциклопедия; სომხ. Հայկական սովետական հանրագիտարան) — პირველი უნივერსალური ენციკლოპედიაა სომხურ ენაზე. გამოიცა 1974-87 წლებში 13 ტომად. (სსე-ს მთავარმა რედაქციამ მე-13 ტომი მიუძღვნა სომხეთის სსრ-ს). სარედაქციო კოლეგიის ხელმძღვანელი — ვ.ა. ამბარცუმიანი იყო, მთავარი რედაქტორი კი — კ.ს. ხუდავერდიანი. სტატიათა საერთო რაოდენობაა 36 767-ია, ჩართულია 858 ფერადი და შავ-თეთრი რუკა. თითოეული ტომი გამოცემულია 100 000 ტირაჟით და საშუალოდ 720 გვერდისგან შედგება. გვერდების საერთო რაოდენობაა 8 688. სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია ↑ Institute of Mathematics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-31. ციტირების თარიღი: 2013-08-19.
აგუასკალიენტესი

აგუასკალიენტესი (ესპ. Aguascalientes; სიტყვასიტყვით „ცხელი წყალი“) — ქალაქი ცენტრალურ მექსიკაში. აგუასკალიენტესის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 801 672 ადამიანი (2005). ქალაქი დაარსდა 1575 წელს როგორც ვერცხლის მოპოვების ცენტრი. აგუასკალიენტესის ახლოს არის ცხელი მინერალური წყაროების კურორტი, აქედან წარმოსდგა ქალაქის სახელწოდებაც. მექსიკის ქალაქების სია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 75.
ტლალნეპანტლა-დე-ბასი

ტლალნეპანტლა-დე-ბასი (ესპ. Tlalnepantla de Baz) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. შედის მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 683,808 ადამიანი (2005). მექსიკის ქალაქების სია ↑ http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM15mexico/municipios/15104a.html
სამხრეთი კუნძული (ახალი მიწა)

სამხრეთი (რუს. Южный) — სამხრეთი კუნძული ახალი მიწის არქიპელაგში, მდებარეობს ჩრდილოეთ რუსეთში. მისი ფართობი შეადგენს 33,275 კვადრატულ კილომეტრს (12,800 კვადრატული მილი). ეს კუნძული ჩრდილოეთიდან სრუტის მეშვეობით არის გამოყოფილი, კუნძულ ჩრდილოეთს. სამხრეთის კუნძული თავისი ფართობის მიხედვით მსოფლიოს უდიდეს 50 კუნძულში შედის. თავდაპირველად ეს კუნძული ნანცების საცხოვრებელი იყო, ამ ადგილებიდან ევაკუირებული იქნა მოსახლეობა და 1950 წელს აქ გამოსცადეს ბირთვული იარაღი . კუნძულზე ძირითადად ზღვის ფრინველები სახლობს. აქ გავრცელებულია ტუნდრა. Location დაარქივებული 2008-01-09 საიტზე Wayback Machine. Nature Reserve დაარქივებული 2007-10-08 საიტზე Wayback Machine. ↑ http://www-ns.iaea.org/downloads/rw/waste-safety/north-test-site-final.pdf