laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
იოსებ თბილელი

იოსებ თბილელი (გვარად სააკაძე) (დ. 1620 — გ. 1688) — ქართველი საეკლასიო მოღვაწე, პოეტი; თბილისის მიტროპოლიტი 1662 წლიდან. გიორგი სააკაძის ძმისწული. ბავშობიდან იზრდებოდა ქვათახევის მონასტერში, იქვე ბერად აღიკვეცა და წავიდა იმერეთში სადაც დროთა განმავლობაში აყვანილი იქნა ნიკორწმინდის მთავარეპისკოპოსის ხარისხში. მალევე როსტომ მეფისა და მარიამ დედოფლის თხოვნით გადაყვანილი იქნა სამცხე–საათაბაგოში აწყურის მთავარეპისკოპოსად, სადაც რეგიონის მმართველად იყო მისივე ნათესავი როსტომ-ფაშა. მეფე-დედოფალს ჰქონდა იმის იმედი, რომ აღნიშნული ნათესაური კავშირებით შესძლებდნენ მორღვეული ქრისტიანული ეკლესიის აღდგენას სამცხეში. მაგრამ იმედები არ გამართლდა და როსტომ-ფაშამ ის გამოაძევა ახალციხიდან. მაშინ მეფემ იოსებს უბოძა თბილისის სამიტროპოლიტო ტახტი. მისი როგორც თბილელის მოღვაწეობის პერიოდი ნაყოფიერი აღმოჩნდა ეპარქიისათვის. გამრავლდა საეკლესიო მამულები, გაიზარდა სიონის ბიბლიოთეკის წიგნთსაცავი, სიონის ეკლესიას გადაეცა შემდგომში წოდებული როგორც „სიონის აბანო“. ეპარქიის სიმდიდრეზე მეტველებს ისიც რომ 1849 წელს დიმიტრი ბაქრაძეს, ათონის ივერითა მონასტერში უნახავს მოოქროვილი ვერცხლის ტაკუკი წარწერით: აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების განსამტკიცებლად. დაიღუპა როგორც გიორგი XI-ის მომხრე განდგომილ არაგვის ერისთავთან ბრძოლაში. მის პოეტურ მემკვიდრეობაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ქართული პატრიოტული ეპოსის თვალსაჩინო ძეგლს — პოემა „დიდმოურავიანს“ (1681-1687), რომელიც უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველი ხალხის ამსახველი გმირული ეპოპეაა. იოსებ თბილელმა ხოტბა შეასხა დიდ მოურავს გიორგი სააკაძეს; ამავე დროს გამოკვეთა საზოგადოებრივი აზრი საქვეყნო გასაჭირზე. ერის ტკივილი და საწუხარი საზოგადოებრივ სამსჯავროზე გამოიტანა. „დიდმოურავიანი“ მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროცაა. იგი პირველად პ. იოსელიანმა გამოსცა 1851 წელს. იოსებ თბილელს ეკუთვნის აგრეთვე სასულიერო შინაარსის თხზულებები: „ცხოვრება და მოქალაქეობა ალექსი კაცისა ღმრთისა“, „წმინდანთა კრებათათვის“, „ქება და წამება წმიდისა მარინასი, თქმული შაირად“; აგრეთვე „ანბანთქება“. იოსებ თბილელი ვეფხისტყაოსნის ერთ-ერთი გამგრძელებელია (დაურთო 67 სტროფი). მის სახელთანაა დაკავშირებული თბილისის სიონის ბიბლიოთეკის დაარსება, რომლისთვისაც იოსებ თბილელს მრავალი ხელნაწერი წიგნი შეუძენია. თბილელი მღვდელთმთავრები კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958 ფირცხალაიშვილი რ., იოსებ ტფილელის „დიდმოურავიანის“ ხელნაწერული მემკვიდრეობისათვის, „მაცნე. ენისა და ლიტერატურის სერია“, 1975, № 2; ცაიშვილი ს., შოთა რუსთაველი — დავით გურამიშვილი, თბ., 1974; ფირცხალაიშვილი რ., ქსე, ტ. 5, გვ. 202-203, თბ., 1980 იოსებ თბილელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ დ. ბაქრაძე, "დიდმოურავიანი", ტფილისი 1851
ინგლის-ოსმალეთის კონვენცია

ინგლის-ოსმალეთის კონვენცია — ხელშეკრულება, რომელიც 1913 წელს დაიდო გაერთიანებულ სამეფოსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. კონვენციის თანახმად შეიზღუდა ოსმალეთის გავლენა სპარსეთის ყურის რეგიონში დიდი ბრიტანეთისა და არაბული სამთავროების ბაჰრეინის, ქუვეითისა და კატარის სასარგებლოდ. ოსმალეთმა ასევე აღიარა დიდი ბრიტანეთის კონტროლი მდინარე შატ-ელ-არაბის ნაოსნობაზე. მოლაპარაკებები ამ საკითხთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა 1911 წლიდან და მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ბაღდადის რკინიგზის საკითხთან. ინგლისი დათანხმდა გაგრძელებულიყო რკინიგზი მშენებლობა ბასრამდე, იმ პირობით თუ იგი აღარ გაგრძელდებოდა სპარსეთის ყურისაკენ. 1913 წლის 29 ივლისს მოხდა კონვენციის ხელმოწერა, მაგრამ არ მომხდარა მისი რატიფიცირება. ხელშეკრულების მთავარი დამსახურება იყო ქუვეითის ფორმალური დამოუკიდებლობის იურიდიული ბაზისა შექმნა და თანამედროვე საზღვრების ჩამოყალიბება. სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია Anscombe, Frederick F. The Ottoman Gulf: the creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qatar. New York: Columbia University Press, 1997. Kelly, J.B. Eastern Arabian Frontiers. New York: Frederick A Praeger, 1964. Kelly, J.B. "Sovereignty and Jurisdiction in Eastern Arabia." International Affairs (Royal Institute of International Affairs) 34.4 (1958): 16-24. Hurewitz, J.C., ed. The Middle East and North Africa in World Politics: A Documentary Record. Second Edition. Vols. 1: European Expansion, 1535-1914. New Haven: Yale University Press, 1975: 567-570. Schofield, Richard. Kuwait and Iraq: Historical and Territorial Disputes. London : Chatham House, 1991. Slot, B.J. Mubarak al-Sabah: Founder of Modern Kuwait 1896-1915. Arabian Publishing Ltd, 2005.
კვიპროსის კონვენცია

კვიპროსის კონვენცია — საიდუმლო ხელშეკრულება გაერთიანებულ სამეფოსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. კონვენციის თანახმად ოსმალეთმა კვიპროსი საიდუმლოდ გადასცა გაერთიანებულ სამეფოს რათა მხარი დაეჭირა ბერლინის კონგრესზე. კონვენციის პირობების შესახებ მოლაპარაკებები მიდიოდა 1878 წლის განმავლობაში და ხელი მოაწერეს ამავე წლის 4 ივნისს კონსტანტინოპოლში. სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია BRITISH RULE
ბასილი (ტრაპიზონი)

ბასილი დიდი კომნენოსი (ბერძ. Βασίλειος Μέγας Κομνηνός; გ. 6 აპრილი, 1340) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1332-1340 წლებში. იმპერატორ ალექსი II-ისა და ჯიაჯაყ ჯაყელის უმცროსი შვილი. 1330 წელს, როდესაც მისმა უფროსმა ძმამ ანდრონიკე III-მ დაიკავა ტახტი და მოკლა თავისი ორი ძმა მიხეილი და გიორგი, ბასილი იძულებული გახდა კონსტანტინოპოლში გაქცეულიყო. ანდრონიკეს გარდაცვალების შემდეგ, მისი მცირეწლოვანი შვილის მანუელ II-ის მმართველობისას, ტრაპიზონის პრობიზანტიურმა პარტიამ 1332 წლის აგვისტოში კონსტანტინოპოლიდან გამოიწვია ბასილი და ტახტზე აიყვანა. მანუელ II ბერად აღკვეცეს და მონასტერში გამოკეტეს. თავისი მმართველობა ბასილმა დაიწყო იმ ქართველების რეპრესიით, რომელთაც ტრაპიზონის იმპერიაში მაღალი თანამდებობები ეკავათ. ტახტზე ასვლიდან ექვს თვეში მის წინააღმდეგ მანუელ II-ის ხელმძღვანელობით აჯანყება დაიწყო. აჯანყება ჩაახშეს და 21 თებერვალს, სავარაუდოდ ბასილის ბრძანებით იოანე ევნუხმა მოკლა მანუელი. მმართველობის პირველ წელსვე მოუწია შეიხ-ჰასანის შემოტევის მოგერიება. ბრძოლა მინთრიონის გორასთან გაიმართა და თავდასხმა მოგერიებულ იქნა. ბასილის მმართველობა მოსახლეობაში უკმაყოფილებას იწვევდა. უკმაყოფილება ისეთი დიდი იყო, რომ 1333 წლის 2 მარტს, მზის დაბნელების დროს მოსახლეობამ ქვები დაუშინა, ბასილი იძულებული გახდა დამალულიყო. 1335 წელს ბასილი დაუმოყვრდა ბიზანტიის საიმპერატორო კარს და ცოლად შეირთო ანდრონიკე III-ის ასული ირინა პალეოლოგოსი. მალევე ურთიერთობა გაუფუჭდა მასთან და 1339 წელს ცოლად მოიყვანა ირინა ტრაპიზონელი. კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა იოანე XIV-მ ირინა ტრაპიზონელი ეკლესიიდან განკვეთა, ხოლო ტრაპიზონის მიტროპოლიტმა გრიგოლმა ბასილისა და ირინა ტრაპიზონელის ქორწინება დაგმო. ირინა ტრაპიზონელისგან ჰყავდა ბაილის შვილები ალექსი და კალო-იოანე. ბასილი გარდაიცვალა 1340 წლის 6 აპრილს, სავარაუდოდ მოწამლა მისმა კანონიერმა ცოლმა ირინამ, რომელმაც დაიკავა იმპერატორის ტახტი. ყაუხჩიშვილი, ს., ნიკიფორე გრიგორასი // ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967. — გვ. 147-153. მიქაელ პანარეტოსი „ტრაპიზონის ქრონიკა“ XIV საუკუნე Fondation for Medieval Genealogy : Императоры Трапезунда(ინგლისური)
ჯიაჯაყ ჯაყელი

ჯიაჯაყ ჯაყელი — ტრაპიზონის დედოფალი, იმპერატორ ალექსი II-ის მეუღლე. ჯიაჯაყი იყო სამცხის ათაბაგის ბექა I-ის ასული. ჯიაჯაყისა და ალექსი II-ის ქორწინება შედგა დაახლოებით 1300 წელს. მეუღლე: 1300 წლიდან ტრაპიზონის იმპერატორი ალექსი II (1297-1330 წწ) შვილები: ანდრონიკე III (დაახლ. 1310 - 8 იანვარი 1332), ტრაპიზონის იმპერატორი ბასილი I (მოკლეს. 6 აპრილი 1340), ტრაპიზონის იმპერატორი მიხეილ აზახუტლუ კომნენოსი (მოკლეს. მაისი 1330), მოკლეს ძმის, ანდრონიკე III-ის ბრძანებით გიორგი აღბუღა კომნენოსი (მოკლეს. მაისი 1330), მოკლეს ძმის, ანდრონიკე III-ის ბრძანებით ანა ანახუტლუ კომნენოსი (მოკლეს. სექტემბერი 1342), ტრაპიზონის იმპერატორი ევდოკია კომნენოსი; ქმარი: (?) ადილ-ბეგ იბნ იაკუბი. მიქაელ პანარეტოსი „ტრაპიზონის ქრონიკა“ XIV საუკუნე Profile of Nikephoros Choumnos in the "Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology" დაარქივებული 2008-05-06 საიტზე Wayback Machine.
იონ ანტონესკუ

იონ ვიქტორ ანტონესკუ (რუმ. Ion Victor Antonescu; დ. 2 ივნისი, 1882 — გ. 1 ივნისი, 1946) — რუმინეთის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე. მარშალი, პრემიერ-მინისტრი და კონდუკეტორი (ფიურერის ან დუჩეს ანალოგი რუმ. conducătorul, conducător) 1940-1944 წლებში. დაიბადა ქალაქ პიტეშტში, მსხვილი მიწათმფლობელის ოჯახში. სწავლობდა საფრანგეთის სამხედრო სასწავლებელში და კოლეჯში. ბალკანეთის მეორე ომის დროს კავალერიის დივიზიის შტაბის უფროსია. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში და უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის ინტერვენციაში 1919 წელს. ეკავა უმაღლესი თანამდებობები რუმინეთის არმიაში. 1923 წლიდან სამხედრო ატაშეა პარიზში, ხოლო 1926 წლიდან ლონდონში. 1940–1944 წლებში რუმინეთის პრემიერ-მინისტრი და კონდუკეტორია. ქვეყანას მართავდა ფაშისტური მეთოდებით და იყო ჰიტლერთან ალიანსში. 1944 წლის 24 მარტს საბჭოთა არმია შევიდა რუმინეთში. ამავე წლის აგვისტოში იასი-კიშინიოვის ოპერაციის შედეგად რუმინეთში დაიწყო აჯანყება ხელისუფლების წინააღმდეგ. 23 აგვისტოს მიჰაი I-მა გამოიძახა ანტონესკუ და მოსთხოვა ზავის დადება წითელ არმიასთან, რაზეც მან უარი განაცხადა, ამის შემდეგ ანტონ დიმიტრესკუმ იონ ანტონესკუ დააპატიმრა და 24 აგვისტოს რუმინეთმა ომიდან გასვლა გამოაცხადა. 1946 წლის 17 მაისს რუმინეთის სასამართლომ იონ ანტონესკუს სიკვდილი მიუსაჯა, 1 ივნისს განაჩენი შეასრულეს. 2006 წლის 5 დეკემბერს ბუქარესტის სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ მოახდინა ანტონესკუს რეაბილიტაცია. ადგილობრივი ნაციონალისტები და ნეოფაშისტები მას რუმინეთის ეროვნულ გმირად მიიჩნევენ. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „იონ ანტონესკუ“ ვიკისაწყობში. ანტონესკუს სიკვდილით დასჯა. კინოქრონიკა Биография Антонеску в интернет-проекте ХРОНОС
სიმღერის რევოლუცია

სიმღერის რევოლუცია — ბალტიისპირეთის რესპუბლიკების საპროტესტო აქციების სერია 1987-1991 წლებში, რომლის მთავარი მიზანიც იყო ესტონეთის, ლატვიისა და ლიეტუვის ეროვნული სუვერენიტეტის აღდგენა. აღნიშნულ მოძრაობას მოჰყვა მსხვერპლიც. კერძოდ, 1991 წლის 13 იანვარს ვილნიუსის მოვლენების დროს, ტელეანძის დაცვისას დაიღუპა 14 ლიეტუველი და ერთი სუკ-ის თანამშრომელი. ორი ლატვიელი პოლიციელი და სამი მოქალაქე დაიღუპა 1991 წლის 20 იანვარს რიგაში მიმდინარე მოვლენების დროს. რვა ლიეტუველი მებაჟე დახვრიტეს 1991 წლის 31 ივლისს ლიეტუვა-ბელარუსის საზღვარზე თავდასხმის დროს. სსრკ-ის დაშლა დაიწყო 80-იანი წლების მეორე ნახევარში. ბალტიისპირეთის პირველ ანტისაბჭოთა მოძრაობას ეწოდა სიმღერის რევოლუცია, რადგანაც იგი ეყრდნობოდა ეროვნული აღორძინების რომანტიკულ იდეებს. ცნება „სიმღერის რევოლუცია“ უპირველეს ყოვლისა ესადაგება ესტონეთსა და ლატვიას, მცირე ხარისხით - ლიეტუვას. რევოლუციის სიმბოლო გახდა ბალტიისპირეთის ხალხთა სიმღერა, რომელსაც მღეროდნენ მიტინგებზე და საბჭოთა ტანკების სიახლოვეს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სიმღერის რევოლუცია A Lithuanian history, including information about Bloody Sunday Tallinn-Life: A Brief Guide to the Estonian Singing Revolution Aadu Jogiaas: Disturbing soviet transmissions in August 1991 დაარქივებული 2011-11-14 საიტზე Wayback Machine. Museum of Occupations The Singing Revolution, US documentary film of the Estonian Singing Revolution General information about The Singing Revolution Washington Newsletter Baltic States Report დაარქივებული 2014-07-24 საიტზე Wayback Machine.
ვარშავის ბრძოლა (1920)

ვარშავის ბრძოლა — პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის ერთ-ერთი საკვანძო ბრძოლა, რომლის დროსაც პოლონეთმა შეძლო შეეჩერებინა წითელი არმიის წინსვლა და ომის მსვლელობაში მოეხდინა გარდატეხა. ბრძოლის დროს იუზეფ პილსუდსკის შენაერთებმა დაამარცხეს რუსეთის დასავლეთის ფრონტის შენაერთები, რომელთაც მიხეილ ტუხაჩევსკი მეთაურობდა და სტრატეგიული შეტევა დაიწყეს აღმოსავლეთის მიმართულებით. დასავლეთის ფრონტის არმიის გადარჩენილმა ნაწილებმა გაქცევით უშველეს თავს. 21 სექტემბრისთვის პოლონელებმა გაანადგურეს სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის დარჩენილი სამი არმიაც, რითიც რუსეთის სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტმა არსებობა შეწყვიტა. რუსეთმა სამშვიდობო მოლაპარაკებების გამართვა ითხოვა. 1920 წლის 12 ოქტომბერს მოლაპარაკებების პროცესი დაიწყო. ვარშავის ბრძოლაში გამარჯვებამ პოლონეთს დამოუკიდებლობა შეუნარჩუნა და 18 ოქტომბერს საბჭოთა რუსეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რომლის ძალითაც დათმო დასავლეთ უკრაინისა და დასავლეთ ბელორუსიის ტერიტორიები. ბრძოლა ისტორიაში შევიდა სახელწოდებით „სასწაული ვისლაზე“. Приказы М. Н. Тухачевского обр. 1920 г. Мельтюхов М. И. Советско-польские войны. Военно-политическое противостояние 1918—1939 гг დაარქივებული 2008-03-17 საიტზე Wayback Machine. Варшавское сражение на фоне деятельности спецслужб დაარქივებული 2009-09-24 საიტზე Wayback Machine. Беседа с доктором Гжегожем Новиком о работе команды Яна Ковалевского დაარქივებული 2009-02-20 საიტზე Wayback Machine. Анимированная карта сражения (пол.) დაარქივებული 2014-09-12 საიტზე Wayback Machine. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Szczepański, Janusz. Kontrowersje Wokół Bitwy Warszanskiej 1920 Roku (Controversies surrounding the Battle of Warsaw in 1920). Mówią Wieki. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-14. ციტირების თარიღი: 2008-05-12. (პოლონური)
ადოლფი (იულიხისა და ბერგის ჰერცოგი)

ადოლფ VII ფონ იულიხ-ბერგი (გერმ. Adolf VII. von Jülich-Berg; დ. დაახლ. 1370 — გ. 14 ივლისი, 1437, კელნი) — ბერგის ჰერცოგი 1408 წლიდან, იულიხის ჰერცოგი (ადოლფ I-ის სახელით) 1423 წლიდან. 1395—1402 წლებში იყო რავენსბერგის გრაფი. ადოლფი იყო ჰერცოგ ვილჰელმ I ფონ ბერგისა და მისი ცოლის, ანას, პფალცის კურფიურსტ რუპრეხტ II-ისა და გერმანიის მეფის, რუპრეხტ I-ის დის ქალიშვილის შვილი. ადოლფის მამამ ბავშვობიდანვე ეჭვქვეშ დააყენა მისი მემკვიდრეობის საკითხი და 1395 წელს მხოლოდ მცირე ნაწილი — ვავენსბერგის საგრაფო დაუმტკიცა. 1403 წელს ადოლფი ღია ბრძოლაში ჩაერთო მამის წინააღმდეგ, დაატყვევა და რამდენიმე ხნით დააპატიმრა. ადოლფის წინააღმდეგ გამოვიდნენ მეზობელი მთავრები, რომლებმაც მხარს უჭერდა ბიძამისი — მეფე რუპრეხტი. შედეგად, შვილი დაემორჩილა მამას და 1408 მისგან მემკვიდრეობით მიიღო ბერგის საჰერცოგო. 1414—1416 წლებში ადოლფმა გაილაშქრა თავისი ძმის, კელნი არქიეპისკოპოს ვილჰელმის წინააღმდეგ, თუმცა მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. 1401 წელს ადოლფი დაქორწინდა იოლანტა ბარზე. 1415 წელს, იოლანტას ძმას, ჰერცოგ ედუარდ III-ეს გარდაცვალების შემდეგ შვილი არ დარჩა, ადოლფს სურდა, რომ ბარის საჰერცოგო ტახტზე თავისი ვაჟი დაესვა. ის ჩაერთო რენე ანჟუელთან ომში, თუმცა 1422 წელს ტყვედ ჩავარდა. გასათავისუფლებლად დიდი გამოსასყიდი გადაიხადა და იძულებული გახდა უარი ეთქვა ბარის ტახტზე. იოლანტა ფონ ბარი გარდაიცვალა 1421 წელს და 1430 წელს ადოლფმა ცოლად ელიზაბეტა ბავარიელი, ბავარია-მიუნჰენის ჰერცოგის, ერნსტის ქალიშვილი მოიყვანა. ამ ქორწინებიდან მას შვილები არ შესძენია. 1431 წელს გარდაიცვალა ადოლფის ერთად-ერთი მემკვიდრე — რუპრეხტი. ადოლფი გარდაიცვალა 1437 წელს და დაკრძალეს ალთენბერგში. იულიხისა და ბერგის ჰერცოგი გახდა მისი ნათესავი — რავენსბერგის გრაფი გერჰარდი. Karl Leopold Strauven. Adolf, Herzog von Jülich. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, S. 96-98. Henny Grüneisen. Adolf I.. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, ISBN 3-428-00182-6, S. 80 (Digitalisat).
იოზეფ ბოკაი

იოზეფ ნაიუმა ბოკაი (დ. 30 ნოემბერი, 1944) — ლიბერიელი პოლიტიკოსი, 2006 წლიდან არის ლიბერიის ვიცე-პრეზიდენტი. 1983 წლიდან 1985 წლამდე იოზეფი იყო სოფლის მეურნეობის მინისტრი. იოზეფ ბოკაის ბიოგრაფია დაარქივებული 2021-04-21 საიტზე Wayback Machine. პროფესორი იოზეფ ბოკაი დაარქივებული 2015-03-26 საიტზე Wayback Machine.
ნოვი-სადი

ნოვი-სადი (სერბ. Нови Сад / Novi Sad [ˈnoviː sâːd], სლოვაკ. Nový Sad, რუსინ. Нови Сад) ასევე უივიდეკი (უნგრ. Újvidék) — ქალაქი სერბეთში, ვოევოდინას ავტონომიის დედაქალაქი. მნიშნველობით და მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქი სერბეთში ბელგრადის შემდეგ. ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სამდინარო პორტი დუნაიზე. Novi Sad - Official website (სერბული) (ინგლისური) City assembly - Official website დაარქივებული 2016-12-02 საიტზე Wayback Machine. (სერბული) Virtual tours through Novi Sad დაარქივებული 2013-08-13 საიტზე Wayback Machine. serbija.info ნოვი-სადი დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
არქიკარპიუმი

არქიკარპიუმი (ბერძნ. arche „საწყისი, მთავარი“ და karpos „ნაყოფი“) მრავალი ჩანთიანი სოკოს მდედრობითი სასქესო ორგანო. არქიკარპიუმში არჩევენ ქვედა, გაფართოებულ ნაწილს — ასკოგონსა და ზედა, ვიწრო — ტრიქოგინას. მამრობით სასქესო ორგანოში (ანთერიდიუმში) განვითარებული სასქესო უჯრედები ტრიქოგინის გავლით ხვდება ასკოგონში. აქედან ვითარდება ე. წ. ასკოგენური ჰიფები, რომელთაგანაც სპორების შემცველი ჩანთები (ასკები) წარმოიქმნება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 602.
მერიემ უზერლი

მერიემ საჰრა უზერლი (თურქ. Meryem Sahra Uzerli; გერმ. Meriem Sahra Userli; დ. 12 აგვისტო, 1983) — თურქ-გერმანელი მსახიობი და მოდელი. მამამისი ჰუსეინი თურქია, ხოლო დედა — ურსულა გერმანელი. მას ჰყავს ორი უფროსი ძმა და ერთი და ქანანი, რომელიც არის ჯაზ-მუსიკოსი. სამსახიობო განათლება მიიღო ფრეზეს დრამატულ სტუდიაში ქალაქ ჰამბურგში. აღსანიშნავია თურქულ საპნის ოპერის სერიალში „დიდებულ საუკუნე“-ში შესრულებული ჰიურმ სულთნის როლი, რისთვისაც მან ჯილდო „ოქროს პეპელა“ მიიღო კატეგორიაში საუკეთესო მსახიობი 2012 წელს. 2013 წელს მან დატოვა სერიალი ჯანმრთელობის პრობლემების გამო, მისი როლი კი აიღო ვაჰიდე პერჩინმა. თურქეთის დატოვების შემდეგ მან გამოაცხადა, რომ ის დაშორდა შეყვარებულს ჯან ათეშს და აღნიშნა, რომ ის ორსულად იყო მისგან. 2014 წლის 10 თებერვალს უზერლიმ გააჩინა გოგონა ლარა უზერლი. მერიემ უზერლი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში ↑ Meryem Uzerli - Sinema Turk ↑ 2.0 2.1 "Onu ancak ölüm durdurur" (თურქული) ↑ Meryem Uzerli has given birth to a baby girl. ციტირების თარიღი: 12 February 2014.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა

ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა — ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების ერთ-ერთი უმაღლესი ტაქსონომიური ერთეული. წარმოადგენს დიდ ტერიტორიას, რომელიც გეოგრაფიული მდებარეობისა და ბუნებრივი პირობების მიხედვით არის გამოყოფილი. იგი კონტინენტის ნაწილია, რომელსაც ახასიათებს ვრცელ ტერიტორიაზე ერთიანი გეოსტრუქტურა (მაგალითად, ფარები, ბაქნები და სხვა) ან სტრუქტურული ელემენტების კანონზომიერი შეთანაწყობა, უახლესი ტექტონიკური მოძრაობების საერთო ტენდენცია და ამის შედეგად მაკრორელიეფის ერთგვაროვნება (ვრცელი ვაკეები, ზეგნები, მთათა სისტემები და მათი კომბინაციები). გეოგრაფიული მდებარეობა განსაზღვრავს ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნის ატმოსფერული პროცესებისა და მაკროკლიმატის საერთო ნიშნებს (ჰავის კონტინენტურობის ხარისხი და სხვა). გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით განასხვავებენ ვაკიან, მთიან, მთისწინეთიან და მთათაშუა-ქვაბულიან ქვეყნებს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნების მაგალითებია, კავკასია, აღმოსავლეთ ევროპის ვაკე, ატლასის მთები და სხვა. ↑ ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა — ენციკლოპედიური ლექსიკონი ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 519.
არქილოქე

არქილოქე (Archilochos), ძვ. წ. VII საუკუნის ბერძენი პოეტი. არისტოკრატისა და მხევლის უკანონო ვაჟი. მკვიდრი კ. პაროსისა, სადაც გაატარა სიცოცხლის მეტი ნაწილი. იბრძოდა როგორც დაქირავებული ჯარისკაცი. დაიღუპა პაროსელთა და ნაქსოსელთა შეტაკებაში. მისი შემოქმედება, რომელმაც ფრაგმენტების სახით მოაღწია, გვაცვიფრებს ჟანრობრივი და რიტმული მრავალფეროვნებით. წერდა ელეგიებს, ჰიმნებს, იგავებს, ეპოდებს. არქილოქე ითვლება იამბიკური პოეზიის მამათავრად. მის სახელთანაა დაკავშირებული ლირიკული სტროფის რამდენიმე სახე, დაქტილურ-ტროქეული ლექსის თავისებური ფორმა და მუსიკალურ-საშემსრულებლო ხელოვნების მთელი რიგი სიახლენი. არქილოქე პირველი პოეტია, რომელმაც საკუთარი ვნებანი, პირადი სიხარული თუ ტკივილები პოეზიის საგნად აქცია. მხიარული და გონებამახვილი, მიამიტი და სარკასტი, მეომარი და მიჯნური ფატალისტი და ჰედონისტი - ასეთია მისივე ლექსების მიხედვით არქილოქეს ლიტერატურული პორტრეტი. პლატონი "ბრძენთა ბრძენს" უწოდებს მას. არქილოქეს შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა ბერძნულ ტრაგედიისა და კომედიოგრაფიის განვითარებაზე, არქილოქეს ნაწარმოებებს ასწავლიდნენ სკოლებში, მის ლირიკულ ლექსებს ისევე ასრულებდნენ რაფსოდები, როგორც ჰომეროსისა და ჰესიოდეს ეპიკურ ქმნილებებს. მისგან სწავლობდნენ ჰორაციუსი და კატულუსი. ძვ. ბერძნები ჰომეროსის გვერდით იხსენიებდნენ. არქილოქეს სახელს და მის სადიდებლად საკურთხეველიც კი ააგეს. ამ საკურთხეველის ნანგრევებზე შემორჩენილმა წარწერებმა არქილოქეს ბიოგრაფია და ლექსთა ნაწყვეტები შემოგვინახა. ბრეგვაძე ბ., ქსე, ტ. 1, გვ. 602, თბ., 1975
პელაიო

პელაიო (ესპ. Pelayo, ლათ. Pelagius, ასტ. Pelayu; დ. დაახლ. 690 — გ. 737) — ასტურიის სამეფოს პირველი მეფე. ქვეყანას მართავდა 718-737 წლებში. მას შემდეგ, რაც ვესტგუთების მეფე როდერიკმა არაბებთან მარცხი განიცადა, მისმა ჯარმა ასტურიისკენ დაიხია. თავდაცვისათვის ასტურიის მთები, ხეობები და გამოქვაბულები საკმაოდ ხელსაყრელი აღმოჩნდა, ვესტგუთების ჯარები უკვე მზად იყვნენ არაბებისათვის გადამწყვეტი დარტყმა მიეყენებინათ. ამასობაში გარდაიცვალა როდერიკი და ახალ მეფედ პელაიო აირჩიეს. ასეთ რთულ სიტუაციაში ჩაიბარა ქვეყანა პელაიომ და თავდაპირველად წარმატებების მიღწევა გაუჭირდა, რადგანაც ჯარი საკმაოდ მცირე ჰყავდა. 714 წელს, არაბების მოახლოებისას პელაიომ პიკოს-დე-ეუროპის მთისწინეთისკენ დაიხია. აქ ისინი წარმატებით ებრძოდნენ მტერს. 718 წელს უკან დახეულმა პელაიომ კოვადონგის ხეობაში მტერს ბრძოლა გაუმართა. არაბები დაამარცხეს და მათი მთავარსარდალი ალკამა ბრძოლაში მოკლეს. კოვადონგის ბრძოლაში გამარჯვებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. ამ ბრძოლით დაიწყო რეკონკისტა. პელაიოს მმართველობის დასასრულს ასტურიამ აღმოსავლეთით ბასკები შემოიერთა, ხოლო დასავლეთით — გალისია. მეუღლე: გაუდიოსა ფავილა (დაახლ. 715 — ივნისი 739), ასტურიის მეფე 737-739 წწ. გერმესინდა (დაახლ. 725 — ?); მეუღლე: ალფონსო I (დაახლ. 705—757), ასტურიის მეფე 739-757 წწ. ასტურიის სამეფო ასტურიის მეფეთა სია Asturias & Leon, kings
არქიმანდრიტი

არქიმანდრიტი (ბერძნ. archimandrites — „ფარეხის გამგე“, გადატ. „ქრისტეს სამწყსოს“ გამგებელი) — საეკლესიო წოდება. არქიმანდრიტის თანამდებობა შემოიღეს ბიზანტიაში, V საუკუნეში. არქიმანდრიტი თავდაპირველად ეწოდებოდა ეპისკოსის მიერ ეპარქიის იღუმენთაგან არჩეულ მოხელეს, რომელსაც ევალებოდა ეპარქიის მონასტრების ზედამხედველობა. მოგვიანებით, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც მონასტრებზე ზედამხედველობა სპეციალურ მოხელეს — დიდ საკელარს — დაეკისრა, არქიმანდრიტობა საპატიო ტიტულად იქცა და მას ანიჭებდნენ ეპარქიის დიდმნიშვნელოვანი მონასტრების იღუმენებს. რუსეთში არქიმანდრიტობა შემოვიდა XII- XIII საუკუნეებში. საქართველოში არქიმანდრიტობა გავრცელებული სამონასტრო თანამდებობა იყო. არქიმანდრიტს ევალებოდა საეპისკოპოსოში შემავალი მონასტრების ზედამხდევლობა-გამგებლობა. ასე, მაგ., ხანძთის მონასტრის წინამძღვარი წმ. გრიგოლ ხანძთელი (759—861) იყო ანჩის საეპისკოპოსოში შემავალი „კლარჯეთის უდაბნოების“ (მონასტრების) არქიმანდრიტი. დაახლოებით XV საუკუნიდან არქიმანდრიტობა ჩვენში საპატიო ტიტულად იქცა. ეს ტიტული მიკუთვნებული ჰქონდა ზოგ ეპისკოპოსს, რომლის ეპარქიაში რამდენიმე მონასტერი შედიოდა და არქიმანდრიტი მათ ზედამხედველ-გამგედ ითვლებოდა. ზოგ ეპისკოპოსს კი არქიმანდრიტობა მიღებული ჰქონდა მხოლოდ ერთი მონასტრის გამგებლობის გამო. XVIII საუკუნეში არქიმანდრიტის ტიტული ჰქონდათ ნეკრესისა და ნინოწმინდის ეპისკოპოსებს, რომლებიც თითო მონასტერს განაგებდნენ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 602.
მარიუტი

მარიუტი — ლაგუნის ტიპის მარილიანი ტბა ჩრდილოეთ ეგვიპტეში. მდებარეობს მდინარე ნილოსის დელტის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 4 მ-ით დაბლა. ხმელთაშუა ზღვისგან გამოყოფილია ვიწრო და ქვიშიანი ყელით, რომელზედაც დაშენებულია ქალაქ ალექსანდრიის დასავლეთი ნაწილი. გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ; წაგრძელებული ფორმისაა. XX საუკუნეში ტბის ფართობი დაახლოებით 200 კმ² აღწევდა. ამჟამად მისი ფართობია 60 კმ². ნაპირებთან მოქმედებს თევზსაჭერი არტელი და მარილის მოსაპოვებელი საწარმო. მარიუტი არხით შეერთებულია მდინარე ნილოსთან. ტბის ყველაზე მაღალი დონეები ემთხვევა მდინარე ნილოსის წყალმოვარდნებს. ანტიკურ დროში ტბას „მარეოტისი“ ეწოდებოდა. ტბაში მოიპოვება ნილოსის ქორჭილა. ↑ Lake Mariout — Great Soviet Encyclopedia[მკვდარი ბმული] ↑ Fishing for Lake Mariout's last hope?. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-04-05. ციტირების თარიღი: 2014-08-24.
მანზალა

მანზალა, მენზალა (არაბ. بحيرة المنزلة; ძველად — ტანისი) — დიდი მარილიანი ტბა ან ლაგუნა ჩრდილოეთ ეგვიპტეში. მოქცეულია მდინარე ნილოსის დელტის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე დუმიატის ტოტსა და სუეცის არხს შორის. შეერთებულია ხმელთაშუა ზღვასთან. მცირეწყლიანია. ფართობი დაახლოებით 1360 კმ². გადაჭიმულია 47 კმ-ზე, სიგანე 30 კმ. მანზალის აღმოსავლეთ ნაწილში გადის სუეცის არხი, დასავლეთით ქალაქებს დუმიატსა და ელ-მატარიას შორის, — მანზალის არხი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 35 კმ აღწევს. განვითარებულია თევზჭერა. ↑ 1.0 1.1 Lake Manzala — Great Soviet Encyclopedia[მკვდარი ბმული]
დოქტორი ვინ (1996 წლის ფილმი)

დოქტორი ვინ (ინგლ. Doctor Who) — ბრიტანულ-კანადურ-ამერიკული ფილმი, რომელიც წარმოადგენს სამეცნიერო ფანტასტიკური სატელევიზიო სერიალის Doctor Who-ს გაგრძელებას. ფილმი არის ტელეკომპანიების BBC Worldwide, Universal Studios, 20th Century Fox და Fox-ის ერთობლივი ნამუშევარი, რომლის პრემიერაც 1996 წლის 12 მაისს იყო კანადურ ტელეარხ CITV-DT-ზე (ედმონტონი, ალბერტა). 2 დღის შემდეგ აშშ-ში გაუშვეს Fox-ზე, 15 დღის შემდეგ კი გაერთიანებულ სამეფოში - BBC One-ზე. ასევე გავიდა რამდენიმე ქვეყნის კინოთეატრებშიც შეზღუდული დროით. Doctor Who (1996) ტარდისის ვიკიაზე „Doctor Who (1996) (TV)“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) The TV movie BBC Online-ზე Doctor Who (1996) დროის მოკლე ისტორიაზე ტექსტი Doctor Who (1996) Doctor Who-ს სახელმძღვანელოზე Doctor Who-ს განხილვა, pagefillers.com Doctor Who: მტერი შიგნიდან, whoniverse.org ↑ http://www.shannonsullivan.com/doctorwho/diary/y1996.html ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-19. ციტირების თარიღი: 2014-08-24.