laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ელენე (ერეკლე I-ის ასული)

ელენე, ელენე-ბეგუმი (დ. 1687 — გ. 27 აპრილი, 1750, მოსკოვი) — ქართლის დედოფალი, მეფე იესეს (ალიყული-ხანის) მეუღლე, ერეკლე I-ის და ანა ჩოლოყაშვილის ასული. დაიბადა ირანში. 1691 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში. კახეთისა და ქართლის სამეფოთა კავშირის განმტკიცების მიზნით იგი მეფე იესეზე დააქორწინეს 1715 ოქტომბერში. მფარველობდა სამშობლოსა თუ უცხოეთში არსებულ ქართული კულტურის კერებს. მან 1716 წყალობის სიგელით სიონის ტაძარი გაათავისუფლა გადასახადისგან, რომელსაც ეკლესია ქართლის დედოფალს უხდიდა. თავისი ფულადი შემოსავლის მეათედი მან დოდოს მონასტერს დაუნიშნა, ამასთან ამ კერის ტაძრებს საეკლესიო ინვენტარით, სამშენებლო მასალითა და ხელოსნებით დაეხმარა. მისი დაკვეთით მრავალი ხელნაწერი გადაინუსხა. 1718 წელს იესესა და ელენეს შეეძინათ ვაჟი, თეიმურაზი (შემდეგში კათოლიკოსი ანტონ I), რომელსაც სამეფოდ ამზადებდნენ. ყიზილბაშობის პერიოდში ამ განზრახვის შესასრულებლად ელისაბედის სახელით მონაზვნად შემდგარი ელენე ვაჟთან ერთად რუსეთში გაემგზავრა; 1738 წელს ასტრახანში ჩავიდა, მაგრამ აქედან მოსკოვში გამგზავრება გაჭიანურდა და თეიმურაზი სამშობლოში დაბრუნდა, ელენემ კი მოსკოვში ჩასვლა მაინც მოახერხა, სადაც 1739 წლიდან მამიდაშვილის დარეჯან ბატონიშვილის (არჩილის ასული) სახლში ცხოვრობდა. მალე რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით მას საცხოვრებლად მიუჩინეს ნოვოდევიჩის მონასტერი. აქ შეიტყო იმერეთში გადასული თეიმურაზის ბერად აღკვეცის ამბავი, რამაც ძლიერ დაამწუხრა. ანტონ I-ის კათოლიკოს-პატრიარქად არჩევის შემდეგ ელენემ გამოუგზავნა საკუთარი ხელით მოქსოვილი და მორთული, ძვირადღირებული საპატრიარქო ქუდი. ელენე რუსეთიდანაც მზრუნველობდა დავითგარეჯასა და სხვა ქართულ მონასტრებს. 1745 წელს ანტონ I-მა მოსკოვს წარგზავნა ბერი ზენონი და გიორგი ბატონიშვილს (ვახტანგ VI-ის ძე) სთხოვა დახმარება დედის სამშობლოში გამოსამგზავრებლად. მისი დაბრუნება არ მოხერხდა, რადგან მალევე გარდაიცვალა. დაკრძალულია დონის მონასტერში. სიხარულიძე ფ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 625.
ელენე (ვახტანგ გორგასლის მეუღლე)

ელენე — ქართლის (იბერიის) სამეფოს დედოფალი, მეფე ვახტანგ I გორგასლის მეორე ცოლი. ჯუანშერის ცნობით, ელენე „ბერძენთა მეფის“ ასული იყო. სხვა წყაროებით ის უცნობია. კირილ თუმანოვის მიხედვით ელენე შესაძლოა იმპერატორ ზენონის ნათესავი ყოფილიყო. ქართლში ელენე დაახლ. 468 წელს (ვ. გოილაძის ვარაუდით) ან 484 წლის შემდეგ (კ. თუმანოვის გამოთვლით) ჩამოიყვანეს. ვახტანგს და ელენეს შეეძინათ ორი ძე — მირდატი და ლეონი — და ერთი ასული (სხვა ცნობით სამი ძე და ორი ასული). ჯუანშერის მიხედვით, სიკვდილის წინ ვახტანგმა ელენეს და მათი შვილების დაცვა წუნდის ერისთავ ნასარს, კლარჯეთის ერისთავ არტავაზსა და ოძრხის ერისთავ ბივრიტიანს მიანდო („მიათუალა“). გოილაძე ვ., ვახტანგ გორგასლის ოჯახური ქრონოლოგია, «მნათობი», 1985, №4. გოილაძე ვ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 625. Toumanoff C., Chronology of the Early Kings of Iberia, «Traditio», 1969, 25.
კურო

კურო — მამალი მსხვილი რქოსანი საქონელი. მწარმოებელი კურო ფურზე მაღალია, აქვს მასიური ტანი (წინა ნაწილი უფრო განვითარებულია, ვიდრე უკანა). სქელი კისერი, ფართო და ღრმა მკერდი, მომრგვალებული მხრები, დიდთავიანია. სარძევე ჯიშის კუროს ცოცხალი მასა 750-850 კგ, სახორცისა — 700-1200 და მეტი კგ. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 6-8 თვისა. ადრეული ჯიშის კუროს დასაგრილებლად უშვებენ 14-16 თვისას, საგვიანოს — 16-18 თვისას. სანაშენედ არჩევენ საუკეთესო კუროებს. ამისათვის ითვალისწინებენ ჯიშიანობას, წარმოშობას, ექსტერიერს, კონსტიტუციას, ჯანმრთელობის მდგომარეობას, სქესობრივ აქტივობას, შთამომავლობის ხარისხს. მეურნეობაში კუროს იყენებენ 6-8 წლის განმავლობაში, ზოგიერთი კურო პოტენციას 12-14 წლამდე ინარჩუნებს. თავისუფალი დაგრილების დროს თითოეული კუროს დატვირთვაა 50-70 ფური, მიყვანით დაგრილებისას — 150—200. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: კურო მსხვილი რქოსანი საქონელი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 82.
თათია გაბუნია

თათია გაბუნია (დ. 7 ივლისი, 2000) — ქართველი ფეხბურთელი, რომელიც მეკარის პოზიციაზე თამაშობს. ამჟამად ასპარეზობს საფეხბურთო კლუბ „Amed S.F.K.“ და საქართველოს ქალთა ეროვნულ ნაკრებში. გაბუნია სამი წლის განმავლობაში თამაშობდა ლანჩხუთის საფეხბურთო კლუბში. 2022 წლის დეკემბრის ბოლოს გადავიდა თურქეთში და კონტრაქტი გააფორმა დიარბაქირულ კლუბ „Amed S.F.K.“. თურქეთში, მხოლოდ 2022-23 წლების სუპერლიგის მეორე ნახევარი გაატარა. „Amed S.F.K.“-ში მხოლოდ ერთი მატჩის ჩატარების შემდეგ, ის 2023 წლის 3 მარტს საქართველოში დაბრუნდა. ამჟამად თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „კვარტალში“. გაბუნიას უთამაშია როგორც ასაკობრივ, ასევე ძირითად საქართველოს ნაკრებში. მან ნაკრებთან ერთად უეფას ქალთა ევრო 2021-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე ითამაშა. ის ასევე გამოიძახეს ეროვნულ ნაკრებში 2023-2024 წლების სეზონში, რომელშიც ყველა მატჩში სასტარტო მეკარე იყო. 2023 წლის 1 დეკემბერს, იგი მონაწილეობდა მატჩში, რომელშიც საქართველოს ქალთა ნაკრებმა პირველი ოფიციალური სატურნირო გამარჯვება მოიპოვა, დაამარცხა რა ლუქსემბურგის ქალთა ნაკრები ანგარიშით 4:2. საქართველო 4:2 ლუქსემბურგი - ქალთა ეროვნულის გამარჯვება მიხეილ მესხზე Spielerprofil Tatia Gabunia ქულების მაქსიმუმით და მშრალი კარით - „კვარტალი“ ლიდერია! ↑ Mitaishvili, Nika (9 December 2020). „ბურთი - მოიგერია გმირი მეკარემ გაბუნია ლანჩხუთის 21 თათია“ [21 Tatia of Lanchkhuti - the hero saved the ball]. Crystalsport. ციტირების თარიღი: 7 May 2023. ↑ Tatia Gabunia tr. Türkiye Futbol Federasyonu. ციტირების თარიღი: 10 February 2023. ↑ „Tatia Gabunia Amedspor'umuzda“. Güneydoğu Güncel (თურქული). 29 December 2022. ციტირების თარიღი: 10 February 2023.
ელესა

ელესა, ჰელესა — ხალხური ლექს-სიმღერა, შრომის პოეზიის სახეობა, რომელიც სრულდებოდა მძიმე ტვირთის გადატანისას ლაზეთში, აჭარაში, გურიაში, იმერეთში, სამეგრელოსა და აფხაზეთში. ელესას სიტყვიერი ნაწილი მწირია, ისმის მხოლოდ „ელესა“ და „იო“ (გურიაში). ერთი მოსაზრებით, ეს „კირიელეისონიდან“ (ბერძნული „კჳრიელეჲსონ“ – „უფალო შეგვიწყალე“) მიღებული სიტყვებია. ელესას პირველი ჩანაწერი დასტურდება გიორგი ავალიშვილის „მოგზაურობაში“ (1819). ელესას ასრულებდნენ მეზღვაურები ღუზის ამოღებისას. ლაზური „ელესა“ მონოდიური (ერთხმიანი გუნდური) სიმღერაა, აჭარული და გურული — სამ- და ოთხხმიანი, იმერული და მეგრული — სამხმიანი. თანდილავა ზ., ლაზური ხალხური პოეზია, თბ., 1972. ქართული ფოლკლორი, [ტ.] 4, თბ., 1974. ჩხეიძე ჯ., შრომის პოეზია ქართულ ფოლკლორში, ბათ., 1973. ჭელიძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 626.
ივანე ელიაშვილი

ივანე სპირიდონის ძე ელიაშვილი (დ. 18 აპრილი, 1864, ქუთაისი, — გ. 12 იანვარი, 1932, თბილისი) — ქართველი ექიმ-ჰიგიენისტი, ჯანდაცვის ორგანიზატორი, პედაგოგი, მწერალი. დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი (1889), შემდეგ სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე. 1895 წლიდან სამედიცინო პრაქტიკას ეწეოდა თბილისსა და ბაქოში. პარალელურად ფიზიოლოგიას და ჰიგიენას ასწავლიდა სხვადასხვა სასწავლებელში. 1921–1929 წლებში საქართველოს ჯანსახკომის სტატისტიკური განყოფილების უფროსი იყო. 1926 წელს ელიაშვილის თაოსნობით დაარსდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური ჰიგიენის კათედრა, რომელსაც თვითონვე განაგებდა 1929 წლამდე. ელიაშვილი სტუდენტობის პერიოდიდან მონაწილეობდა საზოგადოებრივ საქმიანობაში. ერთხანს იმყოფებოდა რუსეთის იმპერიის პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ. იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“, „საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების“, „ქართველ ექიმთა და ბუნებისმეტყველთა საზოგადოების“ წევრი. 1888 წლიდან თანამშრომლობდა ქართულ პრესასთან. ხელმძღვანელობდა „სამედიცინო ფურცლის“ ქართული გამოცემას (1896). ჟურნ. „ჯეჯილსა“ და „ნაკადულში“ აქვეყნებდა პოპულარულ ენაზე დაწერილ სამედიცინო შინაარსის წერილებს, საქართველოს ფლორისა და ფაუნის ამსახველ მოთხრობებს, რომლებიც შეტანილია ელიაშვილის წიგნში „სამშობლო ბუნების სარკე“ (1911). მასვე ეკუთვნის მოგონებები აკაკი წერეთელზე (მისი ანდერძის მიხედვით იგი იყო პოეტის ნების აღმსრულებელი), წვლილი მიუძღვის მისი ლიტერატურული მემკვიდრეობის აღნუსხვა-მოწესრიგებაში. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 644. იმედაშვილი ი., ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. II ე-ლ, თბ.,2021. — გვ.41. ივანე ელიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ივანე ელიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ივანე ელიაშვილი — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
ლეონტი ელიაშვილი

ლეონტი ვასილის ძე ელიაშვილი (დ. 17 ივნისი, 1893, სოფ. გელათი, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 აგვისტო, 1958, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი და ჯანდაცვის ორგანიზატორი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1930), პროფესორი (1936), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1957). დაამთავრა პეტროგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია (1920), შემდეგ მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქალთა სნეულებათა კათედრაზე და გინეკოლოგიურ კლინიკაში. 1943–1958 წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრას. მისი თაოსნობით გაიხსნა პირველი საკოლმეურნეო სამშობიარო სახლები საქართველოში, 2 სამშობიარო სახლი თბილისში (1937), შეიქმნა ქალთა კონსულტაციები. 1955–1959 წლებში იყო თბილისის მეან-გინეკოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. იკვლევდა საკვერცხეების მორფოლოგიასა და ფუნქციას საშვილოსნოს ამოკვეთის შემდეგ, ნიკოტინის გავლენას ქალის სასქესო სფეროზე, ქალის სასქესო ჯირკვლების ინკრეტულ ფუნქციას, საქართველოში სამეან-გინეკოლოგიური დახმარების განვითარების საკითხებს და სხვ. საკვერცხეები საშვილოსნოს ამოკვეთის შემდეგ, ტფ., 1930. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 644.
კურსები (მრავალმნიშვნელოვანი)

კურსები შეიძლება აღნიშნავდეს: კურსები — კვალიფიკაციის ამაღლების ერთ-ერთი ფორმა; კურსები — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში.
ცეცხლსაქრობი

ცეცხლსაქრობი — ახლად დაწყებული ხანძრის ჩასაქრობი აპარატი. ცეცხლსაქრობი 1-100 დმ³ ტევადობის ცილინდრული ჭურჭელია, აქვს ჩასაკეტ-ასამუშავებელი მოწყობილობა და ცეცხლსაქრობი საშუალების (ნივთიერების) ჭავლის წარმოსაქმნელი საცმი. ცეცხლსაქრობში წარმოიქმნება ქიმიური ან ჰაერ-მექანიკური ქაფი, რომელიც წარმოადგენს მუხტის მჟავურ და ტუტე ნაწილებს შორის მომხდარი რეაქციის (ქიმიური ცეცხლმაქრი) ან მაქაფებლის წყალხსნარისა და ჰაერის მექანიკური შერევის (ჰაერ-ქაფიანი ცეცხლმაქრი) შედეგს. იყენებენ აგრეთვე აირიან (სპეციალური ცეცხლმაქრი შედგენილობის მქონე და ნახშირორჟანგიან ცეცხლმაქრს), სითხიან და ფხვნილიან ცეცხლმაქრებს. ჰაერ-მექანიკური ქაფი წარმოიქმნება საცმში ზედა-პირულაქტური ნივთიერების 5-6%-იანი წყალხსნარის გავლის შედეგად. საცმის საფრქვეველში ხსნარი ნაწილდება წვრილ წვეთებად, რომელთა ნაკადი საცმში შეერევა შეწოვილ ჰაერს და წარმოქმნის ქაფს. ბადიან საცმში ქაფი ჩნდება ბადეზე ბუშტულების გამობერვის შედეგად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 206.
ისჰაკ ჯაფარზადე

ისჰაკ მამედრზა ოღლუ ჯაფარზადე (აზერ. İshaq Məmmədrza oğlu Cəfərzadə; დ. 14 აგვისტო, 1895, ელიზავეტპოლი (ახლანდელი განჯა) — გ.5 იანვარი, 1982, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა არქეოლოგი, ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი. ისჰაკ ჯაფარზადე 1895 წლის 14 აგვისტოს განჯაში დაიბადა. 6 წლის ასაკში მედრესეში სწავლა დაიწყო. არაბულ და სპარსულ ენებს ფლობდა. 1910-1916 წლებში 6-წლიან საქალაქო სკოლაში სწავლობდა. 1924 წელს აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, რომელიც 1927 წელს დაამთავრა. 1925 წელს აზერბაიჯანის შემსწავლელი საზოგადოებისა და აზერბაიჯანის არქეოლოგიური კომიტეტის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული განყოფილების წევრი გახლდათ. 1926 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმში მეცნიერ-თანამშრომლად დაიწყო მუშაობა და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა. 1927 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთ ფილიალის ეთნოლოგიის ფაკულტეტზე. დაამთავრა 1929-1930 წლებში. 1944 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „ისტორიული და არქეოლოგიური ნარკვევები ძველ განჯაზე“ და მიიღო ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. დისერტაცია გამოიცა ცალკე წიგნივით. 1965 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მეცნიერის საპატიო წოდება. İSHAQ MƏMMƏDRZA OĞLU CƏFƏRZADƏ დაარქივებული 2024-07-18 საიტზე Wayback Machine. Qobustan rəsmlərinin yorulmaz tədqiqatçısı İshaq Cəfərzadə
ნაილა ბაღიროვა

ნაილა ბაღიროვა (აზერ. Nailə Ağadadaş qızı Bağırova; დ. 20 ივნისი, 1939, ბაქო – გ. 21 ივლისი, 2020, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ეკონომისტი და სახელმწიფო მოღვაწე. ნაილა ბაღიროვა 1939 წლის 20 ივნისს ბაქოში დაიბადა. 1961 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაამთავრა . კარიერა 1957 წელს აზერბაიჯანის სსრ ფინანსთა სამინისტროს მდივნის თანამდებობით დაიწყო. 1961-1983 წლებში მთავარ ინსპექტორად მუშაობდა, ასევე მთავარ ეკონომისტად დარგის დაფინანსების განყოფილებაში, განყოფილების უფროსის მოადგილედ, განყოფილების უფროსად, ხოლო 1983-1984 წლებში აზერბაიჯანის სსრ ფინანსთა მინისტრის მოადგილედ. 1984 წელს ნაილა ბაღიროვა, რომელიც აზერბაიჯანის სსრ ეკონომიკის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე 1988 წლამდე, კომიტეტის გაუქმებამდე, მუშაობდა. 1989 წლის იანვრიდან არის აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო დაგეგმარების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1990 წლის ნოემბრიდან აზერბაიჯანის რესპუბლიკის „ხიდმათის“ კონცერნის პრეზიდენტად მუშაობდა. ნაილა ბაღიროვა „საპატიო ნიშნის“ ორდენით დაჯილდოვდა. მისი სახელი მოხვდა ინგლისში გამოცემულ წიგნში „მსოფლიოს საქმიანი ქალები“. გარდაიცვალა 2020 წლის 21 ივლისს ბაქოში. ↑ 1.0 1.1 Бағырова Наилә Ағададаш гызы // Азәрбајҹанда ким кимдир? (Сорғу-мәлумат китабы). Тәртибчи-мүәллифләр: Тејмур Әһмәдов, Тарыјел Ҹаһанҝир. Бакы: "Азәрбајҹан Енсиклопедијасы" НПБ. 1999. С. 67. ISBN 5-89600-253-x. ↑ "Dünyanın işgüzar qadınları" kitabına salınan Nailə Bağırova ↑ Azərbaycanda sabiq nazir vəfat etdi
ასჰაბი-კაჰფი (გამოქვაბული)

ასჰაბი-კაჰფი — საკურთხეველი ბუნებრივ გამოქვაბულში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ნახიჩევანის აღმოსავლეთ ნაწილში, აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. უძველესი დროიდან აშაბი-კაჰფი წმინდა ადგილად ითვლება. ყოველწლიურად ათიათასობით ადამიანი ამ ადგილას მოსალოცად მიდის. გამოქვაბულის ბუნებრივი სტრუქტურა და გეოგრაფიული პირობები საშუალებას გვაძლევს ვთქვათ, რომ ეს ადგილი აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ადრეული დასახლებაა. გამოქვაბულის შესასვლელში წყარო იყო. მაგრამ მოგვიანებით ეს წყარო დაშრა. „ასჰაბი-კაჰფში“ აღდგენითი და სამშენებლო სამუშაოები აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული ლიდერის ჰეიდარ ალიევის მითითებით 1998 წელს განხორციელდა. აშენდა მეჩეთი, დაიგო გზა და მომლოცველთა კარგი და სათანადო პირობებისთვის ყველაფერი შესრულდა. ასჰაბი-კაჰფის მნიშვნელობა არაბულად „გამოქვაბულის მფლობელებს“ ნიშნავს. აშაბი-კაჰფი მოხსენიებულია ისლამის წმინდა წიგნის, ყურანის მე-18 თავში, სადაც საუბარია ახალგაზრდა მორწმუნეთა ჯგუფზე, რომლებიც დაუპირისპირდნენ მათ, ვინც ღმერთის გარდა სხვებს ეთაყვანებოდა და დევნისგან თავის დასაღწევად გამოქვაბულში დაიმალა. ყურანის მიხედვით, მორწმუნე ახალგაზრდათა რაოდენობა და მათი ყოფნის ხანგრძლივობა მხოლოდ ღმერთმა იცის. წმინდა ყურანში აღწერილი მოვლენა ასევე ჩანს ლეგენდებში ასჰაბი-კაჰფის შესახებ. ↑ ASHABI-KAHF ↑ ASHABI-KAHF CAVE
ბეშბარმაკის სიმაგრეები

ბეშბარმაკის ციხესიმაგრეები (აზერ. Beşbarmaq səddi) — თავდაცვითი ნაგებობა აზერბაიჯანში, კასპიის ზღვის სანაპიროზე, რომელიც გილგილჩაის სიმაგრეებთან ერთად ბლოკავს კასპიის ველს. ბეშბარმაკის სიმაგრეები, როგორც კასპიის ზღვაზე თავდაცვის სტრუქტურების ნაწილი, აზერბაიჯანში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში დასამატებლადაა შემოთავაზებული. სიმაგრეები კვეთს ხეობას სოფელ ზარატთან და აღწევს ბეშბარმაკის მთამდე. სახელწოდება მომდინარეობს ამავე სახელწოდების მთის სახელიდან. სახელწოდება „ბეშბარმაკი“ ნიშნავს „ხუთ თითს“, რადგან მთის კონტურები ხელის ხუთ თითს წააგავს. ↑ Azărbai̐jan SSR Elmlăr Akademii̐asy ↑ Решение ЮНЕСКО укрепляет позиции Азербайджана в мире. Ризван Гусейнов об историческом событии ↑ Săi̐i̐aḣlar, kăshflăr, Azărbai̐jan ↑ Azărbai̐jan toponimikasynyn ăsaslary
მირზა ჰასან თაჰირზადე

მირზა ჰასან თაჰირზადე (აზერ. Mirzə Həsən Tahirzadə; დ. 30 მაისი, 1837, შუშის მაზრა — გ. 21 ივნისი, 1893, ტფილისი, რუსეთის იმპერია) — აზერბაიჯანელი რელიგიური პირი და მასწავლებელი. კავკასიის მუსლიმთა სამმართველოს უფროსი (1885-1893 წწ.). მირზა ჰასან თაჰირზადე 1837 წლის 30 მაისს ჯავანშირის მაზრის სოფელ ქანგარლში დაიბადა. დაწყებითი განათლება მამისგან მიიღო, შემდეგ სწავლა თავრიზის ტალიბიეს მედრესეში განაგრძო. რელიგიური მოღვაწეობა 1859 წელს მშობლიურ სოფელში დაიწყო. 1878 წლის 23 სექტემბერს თაჰირზადე სპარსული ენის სამოქალაქო მასწავლებლად აირჩიეს. 1878 წლის 16 ოქტომბერს მირზა ჰასან თაჰირზადე სპარსული ენის ლექტორის პოსტზე აირჩიეს. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 1879 წლის აგვისტომდე. შემდეგ კი, ავადმყოფობის გამო, დატოვა უნივერსიტეტი და სამუდამოდ წავიდა სამშობლოში, ქალაქ შუშაში. 1885 წელს ამიერკავკასიის მუსლიმთა სულიერი ადმინისტრაციის თავმჯდომარედ აირჩიეს და შეიხ-ულ-ისლამის სულიერი წოდება მიიღო. 1893 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია ტფილისში. Очерки об ученых и мыслителях Азербайджана XIX века Таиров (Тахиров) Мирза Гасан (Хасан Мирза) Azərbaycanın ilk xanım naziri Turkestan in the Nineteenth Century: A Brief History of the Khanates of Bukhara, Kokand, and Khiva
ნიგარ რაფიბეილი

ნიგარ რაფიბეილი (აზერ. Nigar Xudadat qızı Rəfibəyli; დ. 23 ივნისი, 1913, ელიზავეტპოლი — გ. 9 ივლისი, 1981, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოეტი. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯანდაცვის პირველი მინისტრის ხუდადათ-ბეკ რაფიბეკოვის ქალიშვილი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტის რასულ რზას მეუღლე და აზერბაიჯანის სახალხო მწერლის ანარ რზაევის დედა. ნიგარ რაფიბეილი დაიბადა ქირურგის, ხუდადათ-ბეკ რაფიბეკოვის ოჯახში, რომელიც განჯის პროვინციის გუბერნატორად მსახურობდა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის წინა პერიოდში (1918-1920). ის იყო აზერბაიჯანელ პოლიტიკურ მოღვაწეთა შორის, რომლებიც ბოლშევიკებმა მასობრივად სიკვდილით დასაჯეს 1920 წლის ივნისში კუნძულ ბოიუქ-ზირაზე. მშობლიურ განჯაში საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ნიგარ რაფიბეილი ბაქოს პედაგოგიურ კოლეჯში ჩაირიცხა. 1928 წელს ჟურნალ „Dan Ulduzu“ (ამომავალი ვარსკვლავი) მისი პირველი ლექსი სახელწოდებით „ფარდა“ გამოქვეყნდა. სწავლა განაგრძო მოსკოვის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. ამასობაში 1934 წელს ბაქოში მისი პირველი ლექსების კრებული გამოიცა. მოსკოვიდან დაბრუნების შემდეგ ნიგარ რაფიბეილი გამომცემლობა „უშაგნეშრის“ (ბავშვთა გამომცემლობის) მხატვრული ლიტერატურის განყოფილებაში რედაქტორად მუშაობდა. 1940 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე რაფიბეილი ლექსებს წერდა და სსრკ-ს ხალხთა პოეტებისა და მწერლების ნაწარმოებებს აზერბაიჯანულად თარგმნიდა. შემოქმედებითი სამსახურისთვის დაჯილდოვდა ღირსების სამკერდე ორდენით. ბაქოს ერთ-ერთ ცენტრალურ ქუჩას რაფიბეილის სახელს ატარებს. ქალაქ განჯაში, ხანის პარკში, ნიგარ რაფიბეილის ძეგლიც დგას. გარდაიცვალა 1981 წელს ბაქოში. მისი საფლავი ბაქოს II საპატიო დაკრძალვის ხეივანშია. ↑ 1.0 1.1 1.2 Lirik nəğmələr şairəsi
სუმგაითის ბულვარი

სუმგაითის ბულვარი — ქალაქ სუმგაითის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა, რომელიც გადაჭიმულია 4,2 კმ ზღვის სანაპიროზე და მდებარეობს 106 ჰექტარზე. ბულვარის მშენებლობა 2015 წლის ოქტომბერში დაიწყო. კომპლექსი გაიხსნა 2016 წლის 27 სექტემბერს, სადაც პრეზიდენტ ილჰამ ალიევიც მონაწილეობდა. ტერიტორიაზე დროშის მოედანიც აშენდა. დაირგო 100 ათასი ხე, 500 ათასზე მეტი სხვადასხვა ბუჩქი, დამონტაჟდა 10 ათასი სკამი. გაყვანილია საფეხმავლო ბილიკი 12 ათასი ხაზოვანი მეტრის სიგრძით. ტერიტორიაზე ორი საბავშვო გასართობი ცენტრი აშენდა და 10 ატრაქციონი დამონტაჟდა. Бульвар, достойный книги Гиннеса Сумгайыт совершенно преобразился, основные проблемы города решены (ФОТО) Ильхам Алиев принял участие в открытии Приморского бульвара и городского пляжа в Сумгайыте
სუმგაითის სანაპირო

სუმგაითის სანაპირო — პლაჟი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ სუმგაითის სანაპირო ზოლზე კასპიის ზღვის გასწვრივ. სანაპირო კორატის დასახლებიდან იწყება  და სარიგაიაბაშის კონცხის ზონამდე გრძელდება. პლაჟი იზიდავს ქალაქის მაცხოვრებლებს ზაფხულის თვეებში. მიუხედავად წყლის გამწმენდი ნაგებობების მშენებლობისა და განახლებისა, პლაჟის ეკოლოგიური ბალანსი არ აღდგა. სუმგაითის ბულვარის მშენებლობასთან ერთად, სანაპიროს ჩრდილოეთ ნაწილში რესტორნები, კაფეები, სასტუმროები და ფასიანი პლაჟები მდებარეობს. Sumqayıt çimərliyində yay mövsümünə hazırlıq
ლინდონ ჯონსონი

ლინდონ ბეინს ჯონსონი (ინგლ. Lyndon Baines Johnson; დ. 27 აგვისტო, 1908 — გ. 22 იანვარი, 1973) — აშშ-ის 36-ე პრეზიდენტი (1963–1969) დემოკრატიული პარტიიდან. ჯონ კენედის პრეზიდენტობის დროს 1961-1963 წლებში აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი იყო. დაიბადა ფერმერის ოჯახში. 1930 წელს დაამთავრა პედაგოგიური კოლეჯი და მუშაობდა მასწავლებლად. ჯონსონი პრეზიდენტობამდე აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის (1937–1949) და სენატის (1949–1961) წევრი იყო ტეხასიდან. სენატში მოღვაწეობის დროს იგი ორი წელი უმცირესობის და ექვსი წელი უმრავლესობის ლიდერი იყო. 1960 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მან წარუმატებლად სცადა დემოკრატთა ნომინაციის მოპოვება. ამის შემდეგ ჯონ კენედიმ მას ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატობა შესთავაზა. არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ ჯონსონი ვიცე-პრეზიდენტი გახდა. 1963 წელს პრეზიდენტი კენედი მოკლეს. კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტის თანამდებობა ჯონსონმა დაიკავა. კენედის ვადის დასრულების შემდეგ მან 1964 წლის არჩევნებში დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა. ჯონსონის ინიციატივით შეიქმნა პროგრამა „დიდი საზოგადოება“, რისი მიხედვითაც სიღარიბე და რასობრივი უსამართლობა უნდა დაძლეულიყო. მისი პრეზიდენტობისას სამოქალაქო უფლებების აქტით აიკრძალა რასობრივი სეგრეგაცია, დამტკიცდა სახელმწიფო დაზღვევის (Medicare) და გაჭირვებულ ოჯახთა ჯანმრთელობის დაცვის (Medicaid) პროგრამები, გატარდა განათლების რეფორმა და მიღებულ იქნა ზომები გარემოს დაბინძურებისგან დასაცავად. ჯონსონის პრეზიდენტობის მთავარი საგარეო პოლიტიკური მოვლენა ვიეტნამის ომი იყო. მისმა პოლიტიკამ ომის ესკალაცია მოახდინა, რამაც მისი როგორც პრეზიდენტის რეპუტაცია ძალიან დააზარალა. ჯონსონმა ჩრდილოეთ ვიეტნამის დაბომბვა 1965 წელს დაიწყო, რაც შემდეგი 7 წელი, ნიქსონის პრეზიდენტობის პირველი წლების ჩათვლით, გრძელდებოდა. დროთა განმავლობაში აშშ-ის ჯარის რიცხოვნობა ვიეტნამში 20 ათასიდან 550 ათასამდე გაზარდა, რასაც გარდაცვლილი ამერიკელი ჯარისკაცების რიცხვის მნიშვნელოვნად გაზრდა მოყვა. დაბალი რეიტინგის გამო მან 1968 წლის არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი თქვა. ჯონსონი 1973 წელს, 64 წლის ასაკში, გულის შეტევით გარდაიცვალა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 572. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ლინდონ ჯონსონი
ზეითინლიქი (არდეშენის რაიონი)

ზეითინლიქი (თურქ. Zeytinlik) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 48 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 3 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 158 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მამალა. ↑ Zeytinlik Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2018. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იურთსევერი (არდეშენის რაიონი)

იურთსევერი (თურქ. Yurtsever) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 149 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yurtsever Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2018. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იუქარიდურაქი (არდეშენის რაიონი)

იუქარიდურაქი (თურქ. Yukarıdurak) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 18 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 131 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Yukarıdurak Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2018. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
იეშილთეფე (არდეშენის რაიონი)

იეშილთეფე (თურქ. Yeşiltepe) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 51 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 178 ადამიანი ცხოვრობს. სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მამალა. ↑ Yeşiltepe Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 27 Ekim 2018. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
ესქიარმუთლუქი (არდეშენის რაიონი)

ესქიარმუთლუქი (თურქ. Eskiarmutluk) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 76 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 30 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 50 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Eskiarmutluk Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.
გიუნდოღანი (არდეშენის რაიონი)

გიუნდოღანი (თურქ. Gündoğan) — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 60 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 14 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 178 ადამიანი ცხოვრობს. ↑ Gündoğan Köyü (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Mart 2015. ციტირების თარიღი: 4 Haziran 2014. ↑ Rize Ardeşen Akdere Köy Nüfusu (თურქული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 Ağustos 2019. ციტირების თარიღი: 5 Şubat 2020.