laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ესუქანი

ესუქანი, ესუქნი (დ. დაახლ. 1241 – გ. 1270 შემდეგ) — საქართველოს მეფის დავით VII ულუს მეოთხე და უკანასკნელი მეუღლე, მონღოლი დიდგვაროვანი ქალი. ცნობილია XIV საუკუნის ანონიმი ქართველი ისტორიკოსის — ჟამთააღმწერლის თხზულებიდან. ჟამთააღმწერლის მიხედვით, ესუქანი იყო მონღოლთა დიდი ნოინის, ჩორმაღანის ქალიშვილი და შირამუნ ნოინის და. ჩორმაღანი წარსულში ჩინგიზ ყაენის საჭურველმტვირთველი იყო, შემდეგ კი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა კავკასიის ქვეყნების მართვა-გამგეობაში. დავით მეფემ ესუქანი ცოლად შეირთო ჰულაგუ-ხანის მიერ გვანცა დედოფლის სიკვდილით დასჯის შემდეგ დაახლ. 1262 წელს. ქორწინება დავითის მონღოლებთან შერიგების შემდეგ მოხდა და პოლიტიკური ხასიათის იყო. სამეფო ქორწილი ტფილისში გადაუხდიათ. დავითს და ესუქანს შვილები არ ჰყავდათ. მალე დედოფლის გარშემო მითქმა-მოთქმა დაიწყო. ჭორების მიხედვით, მწიგნობართუხუცესმა ბასილ უჯარმელ-ჭყონდიდელმა დედოფლის სარეცელი გაიზიარა. მონღოლთა ჯარში სამსახურის გამო მეფის ქვეყანაში არყოფნის დროს ბასილი ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი იყო. თბილისში დაბრუნებულმა მალემრწმენმა დავითმა ბასილი დაუყოვნებლივ შეაპყრობინა და გამოუძიებლად სიკვდილით დასაჯა: „დამოჰკიდეს ძელსა შუა ქალაქსა“. ივანე ჯავახიშვილს მიაჩნდა, რომ ბასილის დასჯას პოლიტიკური სარჩული ჰქონდა და უკავშირდებოდა მის აღზევებას და ღონისძიებებს, რომლითაც ხელისუფლებამ ეკლესიისათვის სახელმწიფოს მიერ შეწირული მიწები ეკლესიას გამოსწირა და უმიწოდ დარჩენილ აზნაურობას დაურიგა. ესუქანი არ დაუსჯიათ და ის დავითის თანამეცხედრე მეფის სიკვდილამდე იყო, თუმცა მათი თანაცხოვრების შესახებ სხვა ინფორმაცია ისტორიული წყაროებში არ მოიპოვება. ჟამთააღმწერელი აღნიშნავს, რომ მოარული ხმებით, დავითის სიკვდილში ესუქანსაც ადანაშაულებდნენ: ბასილის მკვლელობის გამო ქალმა მეფე შურისძიების მიზნით მოწამლაო. მემატიანე ამ ბრალდებას ანტიპატრეს მიერ ალექსანდრე მაკედონელის მოწამვლის ლეგენდას ადარებს: ↑ ივანე ჯავახიშვილი — თხზულებანი თორმეტ ტომად — ტომი III დაარქივებული 2020-02-27 საიტზე Wayback Machine. — საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. — თბილისი 1982, გვ. 52, 83. ↑ "ასწლოვანი_მატიანე"_(2008) ჟამთააღმწერელი — „ასწლოვანი მატიანე“, „ქართლის ცხოვრება“ — მთავარი რედაქტორი: როინ მეტრეველი — სარედაქციო კოლეგია: მედეა აბაშიძე, გიული ალასანია, ზაზა ალექსიძე, თამაზ გამყრელიძე, გურამ კარტოზია, მარიამ ლირთქიფანიძე, დავით მუსხელიშვილი, † ზურაბ სარჯველაძე, მიხეილ ქავთარია, ციალა ქურციკიძე, მზექალა შანიძე, ელენე ცაგარეიშვილი, † ედიშერ ხოშტარია-ბროსე — საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია, საქართველოს ისტორიკოსთა ეროვნული კომიტეტი — „მერიდიანი“, „არტანუჯი“, თბილისი 2008.
ანგოლის ტურიზმი

ანგოლის ტურიზმი ძირითადად ქვეყნის ბუნებრივ სიმდიდრეზე, მათ შორის მდინარეებზე, ჩანჩქერებსა და სანაპიროებზეა დაფუძნებული. ანგოლის ტურიზმის ინდუსტრია ახალია და პორტ-კოლონიური სამოქალაქო ომის შემდეგ აღორძინდა. განსხვავებით რეგიონის სხვა ქვეყნებისგან, რომლებიც აშშ-ის, ევროპის კავშირისა და სხვა ქვეყნების მოქალაქეებს უვიზოდ მიმოსვლის ან ვიზის მარტივად აღების შესაძლებლობებს აძლევენ, ანგოლის სავიზო პოლიტიკა რთული და საბჭოთა კავშირის დროინდელი სავიზო მოთხოვნილებების (ოფიციალური მოწვევის წერილი, მოგზაურობის მიზნებისა და განზრახვის აღმნიშვნელი საბუთები, მოგზაურობის მარშრუტის ასლი, დაფინანსების დამადასტურებელი საბუთი და ა.შ.) მსგავსია. მსგავსი მოძველებული პროცედურის გამო კონკურენტულ საერთაშორისო ტურისტულ ბაზარზე ტურისტები ანგოლას უპირატესობას ნაკლებად ანიჭებენ. კამეიას ეროვნული პარკი ანგოლის ერთ-ერთი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. პარკი მდებარეობს მოშიკოს პროვინციაში, ზღვის დონიდან 1100 მეტრის სიმაღლეზე. ეროვნულ პარკს სახელი ეწოდა იმ მუნიციპალიტეტის შესაბამისად, სადაც ის მდებარეობს. პარკის დიდი ნაწილი სეზონურად დატბორილი დაბლობებისგან შედგება, რომელიც მდინარე ზამბეზის აუზს მიეკუთვნება. პარკის ტერიტორია მოიცავს მიომბოს ტყეებსაც, რომელიც დასავლეთ ზამბიაში, ზამბეზის აუზში მდებარე ტყეების მსგავსია. პარკის საზღვართან ორი ტბა: კამეია და დილოლო (ანგოლის უდიდესი ტბა) მდებარეობს, რომლებიც წყლის ფრინველებით მდიდარ ლერწმებისა და ბალახების ჭაობებს მოიცავს. კანგადალას ეროვნული პარკი მდებარეობს ანგოლაში, მალანჟეს პროვინციაში. იგი ანგოლის უმცირესი ეროვნული პარკია და მოთავსებულია მდინარე კუიჟესა და მდინარე კვანზას ორ უსახელო ტერიტორიას შორის. პარკი 1963 წელს შეიქმნა, როდესაც ანგოლა ჯერ კიდევ პორტუგალიის კოლონია იყო. ერთ-ერთი ტურისტული დანიშნულების ადგილია იოანას ეროვნული პარკი. იგი ნამიბეს პროვინციაში, ქალაქ ნამიბედან 200 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. პარკი 15 300 კმ²-ზეა გადაჭიმული და ანგოლის უდიდესი პარკია. იოანას ეროვნული პარკი ცნობილი უნიკალური ფლორითა და წარმოუდგენელი კლდოვანი წარმონაქმნებით. საერთაშორისო ტურისტთა სტატისტიკა ანგოლაში 2014-2015 წლებში: Tourism in Angola | Africa Tourism Web Portal დაარქივებული 2020-01-15 საიტზე Wayback Machine. Ministry of Hotels and Tourism დაარქივებული 2012-01-22 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives ↑ Virtual Angola - Tourism - Why Angola? დაარქივებული 2008-03-31 საიტზე Wayback Machine. ↑ BirdLife Data Zone. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-01-03. ციტირების თარიღი: 2020-02-27. ↑ BirdLife Data Zone. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-01-03. ციტირების თარიღი: 2020-02-27. ↑ Iona National Park travel guide. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-06. ციტირების თარიღი: 2020-02-27. ↑ International Spotlight: Angola. ციტირების თარიღი: 2017-07-21 ↑ Anuário de Estatística do Turismo 2014. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-26. ციტირების თარიღი: 2020-02-27. ↑ Anuário de Estatística do Turismo 2015. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-06-13. ციტირების თარიღი: 2020-02-27.
ტრიპოლისი

ტრიპოლისი (ძვ. ბერძნ. Τρίπολις), ყოფილი ისხოპოლისი — ანტიკური დასახლება შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, ისტორიული პონტოს რეგიონში, იმავე სახელობის მდინარესთან. მდებარეობს კლდოვან კონცხზე. დღეს წარმოადგენს ქალაქ ტირებულუს არქეოლოგიურ საიტს. ადმინისტრაციულად შედის გირესუნის პროვინციაში, თურქეთის შავი ზღვის რეგიონში. ტრიპოლის ტერიტორია თავდაპირველად მოსინიკების განსახლების არეალში შედიოდა. პლინიუს უფროსი „ბუნების ისტორია“-ში მოგვითხრობს რომ ტრიპოლის ციხე-ქალაქი დაარსდა ძვ.წ. 656 წელს, როგორც ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფო მილეტის ერთ-ერთი სავაჭრო კოლონია. ის ზეფირიუმის კონცხის აღმოსავლეთით 18 კმ-ის დაშორებით მდებარეობდა. ქალაქს გააჩნდა საკუთარი ნავსადგური. ტრიპოლი მოგვიანებით შედიოდა რომის და ბიზანტიის იმპერიაში. მოგვიანებით მის შემადგენლობაში შევიდა ორი ციხე-ქალაქი ანდოზი (დღევანდელი ესპიე) და ბედრამა (ბედრუმი). 1204 წელს ქართველა ხალდიაში ლაშქრობის შედეგად ტრიპოლი გახდა ახლად წარმოქნილი ტრაპიზონის იმპერიის ნაწილი. 1404 წლისთვის ის ტრაპიზონის იმპერატორების უშუალო სამფლობელოს წარმოადგენდა. ↑ Hamilton, Researches, i. p. 257. ↑ თარგი:Cite DARE ↑ თარგი:Cite Barrington ↑ Arrian, Periplus Ponti Euxini 16.4; Anon. Periplus Ponti Euxini p. 13; თარგი:Cite Pliny ↑ Ruy Gonzáles de Clavijo, Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez de Clavijo to the Court of Timour at Samarcand AD 1403-6, translated by Clemens Markham (London: Hakluyt Society, 1859), p. 60 Hazlitt, Classical Gazetteer, "Tripolis"
კარუსა

კარუსა (ძვ. ბერძნ. Κάρουσσα, კარუსა ან Καροῦσα, კაროუსა), ასევე პოლიხნიონი — ანტიკური დასახლება შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, ისტორიული პონტო-პაფლაგონიის რეგიონში, ქალაქ სინოპიდან 150 „სტადიის“ დაშორებით. მდებარეობს ქალაქ გერზესთან, ადმინისტრაციულად შედის სინოპის პროვინციში, თურქეთის შავი ზღვის რეგიონში. თავიდავნე იონიელი ბერძნების მიერ დაარსდა, როგორც ბერძნული სავაჭრო ქალაქი (ემპორიუმი). ფსევდო სკილაქსის პერიპლუსში ის მოხსენიებულია როგორც ბერძნული ქალაქი, რასაც მოწმობს პლინიუს უფროსიც. იყო დელოსის ლიგის წევრი. ↑ 1.0 1.1 Richard Talbert, ed. (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. გვ. 87 ↑ არიანე, „მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო“ („Periplus Pontou Euxeinu“) ↑ Marcian of Heraclea, გვ. 73. ↑ Lund University. Digital Atlas of the Roman Empire[მკვდარი ბმული]. ↑ პლინიუს უფროსი, „ბუნების ისტორიის“ (Naturalis Historia) 6.2. ↑ Mogens Herman Hansen & Thomas Heine Nielsen (2004). An inventory of archaic and classical poleis. New York: Oxford University Press, გვ. 958. ISBN 0-19-814099-1.
კერასუნტი

კერასუნტი, ასევე კერასუსი (ძვ. ბერძნ. Κερασοῦς) — ანტიკური ქალაქი შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე (ახლანდელი ქ. გირესუნის ადგილზე), ისტორიული პონტოს რეგიონში, ტრაპიზონის დასავლეთით. დღეს მდებარეობს გელიდა კალესთან ახლოს. ადმინისტრაციულად შედის გირესუნის პროვინციაში, თურქეთის შავი ზღვის რეგიონში. ქსენოფონტის ცნობით პირველი ელინური ქალაქი, სადაც ათი ათასი ბერძენი მეომარი დაიხია იყო ტრაპიზონი, საიდანაც ისინი მესამე დღეს კერასუსში მოვიდნენ, ეს იყო „ელინური ქალაქი ზღვასთან, სინოპის კოლონია კოლხეთის ქვეყანაში“. რავენელი ანონიმის „კოსმოგრაფია“ კერასუსს კორალადან აღმოსავლეთით, 60 სტადიის მანძილზე და იერონ ოროსიდან დასავლეთით, 90 სტადიის მანძილზე ათავსებს. ელინისტურ ეპოქაში დასახლებას ფარნაკია ეწოდა. ↑ 1.0 1.1 Richard Talbert, ed. (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. გვ. 87 ↑ University of Gothenburg, Digital Atlas of the Roman Empire. ↑ ქსენოფონტი. „ანაბაზისი. 5.3.2.“ ↑ სტრაბონი, „გეოგრაფიკა" გვ. 548. ისააკ კასუბონის (Isaac Casaubon) გამოცემა
იოანე ქსიფილინი

იოანე ქსიფილინი (ბერძ. Ἰωάννης Ξιφιλῖνος) — ბერძენი (ბიზანტიელი) ისტორიკოსი და ბერი, კონსტანტინოპოლის პატრიარქის იოანე VIII-ის ძმისშვილი. მოღვაწეობდა XI საუკუნის მეორე ნახევარში, ქალაქ კონსტანტინოპოლში. დიონ კასიუსის გადამწერი (ეპიტომატორი). დიონის ეპიტომი მიხეილ VII დუკა პარაპინაკის (1071–1078) ბრძანებით შეადგინეს, მაგრამ სამწუხაროდ მისი დასრულება ვერ მოხერხდა. შედგება 36–80 წიგნისგან, მოიცავს პომპეუსი და კეისრიდან ალექსანდრე სევერუსამდე პერიოდს. 70-ე წიგნში ანტონიუს პიუსის მმართველობა და მარკუს ავრელიუსის ადრეული პერიოდი გამოტოვებულია, ხოლო 78-ე და 79-ე წიგნებში ორიგინალი დამახინჯებულია. ქსიფილინმა მისი შრომა ორ ნაწილად დაჰყო, თითოეული მოიცავს იმპერატორების ცხოვრებას. რამდენჯერმე გამოტოვა კონსულების სახელები და ზოგჯერ შესწორებებიც შეჰქონდა ორიგინალში. ეპიტომი მნიშვნელოვანია რადგან ის ინახავს იმ პერიოდის მთავარ მოვლენებს. H. Reimar's edition of Dio Cassius, ii J. Melber's Dio Cassius in the Teubner series C. Wachsmuth, Einleitung in das Studium der alten Geschichte (1895) W. Christ, Geschichte der griechischen Litteratur (1808) Erich Trapp. "Johannes Xiphilinos der Jüngere." In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon. Vol. 3, Bautz, Herzberg 1992, pp. 618–619.
თეოდორე დორანიტი

თეოდორე დორანიტი, ასევე პილელისი (ბერძ. Θεόδωρος Δωρανίτης; გ. 1352, ივლისი) — ბიზანტიელი არისტოკრატი და სამხედრო მოღვაწე ტრაპიზონის იმპერიაში. დორანიტების საგვარელოს გამოჩენილი წევრი. ფართოდ იყო ჩართული ტრაპიზონის სამოქალაქო ომებში. თეოდორე იყო ძმა პროტოვესტიარი კონსტანტინე დორანიტის. 1349/50 წელს ის ფლობდა მეგას სტრატოპედარხის თანამდებობას და მის ვაჟსა და სიძესთან ერთად დატყვევებული იქნა ალექსი III-ის (მმართ. 1349–1390) მიერ. გათავისუფლებისთანავე, 1351 წლის იანვარში ის პროტოვესტიარის თანამდებობაზე დანიშნეს თუმცა ამბოხებისთვის მალევე ისევ დაატყვევეს. 1352 წლის ივლისში ის იმპერატორმა სიკვდილით დასაჯა. მიქაელ პანარეტოსი „ტრაპიზონის ქრონიკა“ XIV საუკუნე ბეიერი, ჰანს-ფაიტ; შტურმი-შნაბლი, კატია (1978). „Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit“. In ტრაპი, ერიხ (ed.). ვალტერი (გერმანული). 3. ვენა: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-7001-3003-1. |first2=-ს აკლია |last2= (დახმარება); აკლია |author2= (დახმარება) Vougiouklaki, Penelope (2008). „Theodore Doranites“. Encyclopaedia of the Hellenic World, Asia Minor. Foundation of the Hellenic World.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link) ↑ PLP, 5890. Δωρανίτης Κωνσταντῖνος. ↑ 2.0 2.1 2.2 PLP, 5887. Δωρανίτης Θεόδωρος Πιλέλης.
აპაჩი

აპაჩი — ამერიკის მკვიდრი, კულტურად მონათესავე ტომების ჯგუფი, რომელიც ცხოვრობს ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს და მოიცავს ჩირიკაუას, ხიკარილიას, ლიპანის, მესკალეროს, სალინეროს, კაიოვასა და დასავლეთ აპაჩის ტომებს. აპაჩის ტომი ნავახოს ტომის შორეული ნათესავია, რომლებთანაც აქვთ საზიარო სამხრეთ ათაბასკური ენები. აპაჩის თემი არსებობს ოკლაჰომაში, ტეხასში, ასევე რეზერვაციები არიზონასა და ნიუ-მექსიკოში. აპაჩის ხალხი გადაადგილდებოდა შეერთებული შტატების მთელ ტერიტორიაზე და სხვაგან, მათ შორის ურბანულ ცენტრებში. აპაჩის ხალხები პოლიტიკურად ავტონომიურები არიან, საუბრობენ სხვადასხვა ენებზე და გააჩნიათ განსხვავებული კულტურები. ისტორიულად, აპაჩების სამშობლო მოიცავდა მაღალმთიანეთს, დაცულ და მორწყვად ველებს, ღრმა კანიონებს, უდაბნოებს, და სამხრეთის დიდ ვაკეებს, მათ შორის არის ის ადგილები, რაც დღეისთვის არის აღმოსავლეთი არიზონა, ჩრდილოეთი მექსიკა (სონორა და ჩიუაუა) და ნიუ-მექსიკო, დასავლეთი ტეხასი და სამხრეთი კოლორადო. ამ ადგილებს კრებითად ეძახიან აპაჩერიას. აპაჩის ტომები, საუკუნეების მანძილზე ებრძოდნენ ესპანელი და მექსიკელი ხალხების შემოსევას. მიიჩინევა, რომ აპაჩების პირველ თავდასხმას სონორაზე, ადგილი ჰქონდა გვიან მე-17 საუკუნეში. მე-19 საუკუნის შეტაკებებში, ამერიკულ-ინდიური ომების დროს, აშშ-ის ჯარებმა აღმოაჩინეს, რომ აპაჩემი იყვნენ სასტიკი მეომრები და ბრწყინვალე საომარი სტრატეგები. Fort Sill Apache Tribe, official website Jicarilla Apache Nation, official website Lipan Apache Tribe of Texas, official website Mescalero Apache Tribe, official website San Carlos Apache Tribe, official website White Mountain Apache Tribe, official website Yavapai-Apache Nation, official website
ხალიბიის ბეილიქი

ხალიბიის ბეილიქი (თურქ. Hacıemir beylikleri) — მცირე თურქმანული სამთავრო (ბეილიქი), რომელიც XIV და XV საუკუნეებში ჩრდილოეთ ანატოლიაში მდებარეობდა. ტრაპიზონის იმპერატორის იოანე II კომნენოსის მმართველობის დროს (1280–1284) თურქებმა დაიპყრეს ხალიბია რეგიონი თანდათან მომთაბარე თურქული მოდგმის ჩეპნის ტომმა აითვისა. XIV საუკუნეში რეგიონი მონღოლთა ბატონობის ქვეშ მოექცა, შემდეგ ერეტნის ბეილიქს დაემორჩილა. მონღოლთა იმპერიაში დაწყებული შინა აშლილობის (1335–1336) დროს ბეილიქმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ხალიბიის პირველი ბეგი (მთავარი) ბაირამი გახდა. ბაირამი ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლებში აქტიურად მონაწილეობდა. 1348 წელს, მოკავშირე ბეგებთან ერთად ქალაქი ტრაპიზონი ალყაში მოაქცია, თუმცა კოალიციური არმია მალევე დამარცხდა. ბაირამის გარდაცვალების თარიღი უცნობია, თუმცა ტრაპიზონის იმპერიის ქრონიკების თანახმად ხაჯი ემირი 1357 წელს თავს დაესხა მაჩხას. შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ამ პერიოდში ბეილიქის მმართველი ბაირამის ვაჟი, ხაჯი ემირია. 1358 წელს, ხაჯი ემირი ტრაპიზონის იმპერატორის ბასილის (მმ. 1332–1340) ქალიშვილთან, თეოდორასთან ქორწინდება და დინასტიურ კავშირს ამყარებს ტრაპიზონის იმპერიასთან. თუმცა ეს არ აკავებს მას და 1361 წელს, კერასუნტის (დღევანდელი გირესუნი) დაპყრობის მიზნით წარუმატებელ ლაშქრობას იწყებს. მოგვიანებით კავშირი დაამყარა ერეტნას დიდ ვეზირთად, ყადი ბარჰან ად-დინთან, ვისი დახმარებითაც 1380 წელს იპყრობს კოტიორას (დღევანდელი ორდუ). ბეილიქის დედაქალაქი ესკიპაზარში გადავიდა (ორდუს გარეუბანი). 1386 წლის, 24 ოქტომბერს ემირი ტაჯ-ედინი 12,000-იანი ჯარით დაიძრა სულეიმანის წინააღმდეგ, ხალიბიაში შესვლის შემდეგ ტაჯ-ედინი ბრძოლაში დაიღუპა. 1387 წელს ხაჯი ემირი სნეული გახდა და ბეილიქი სამართავად მის ვაჟს სულეიმანს გადასცა. თუმცა, როცა ის გამოკეთდა შეეცადა მისი სამფლობელოს დაბრუნებას. ამან ბეილიქში მამასა და შვილს შორის სამოქალაქო ომი გამოიწვია. 1397 წელს სულეიმანმა დაიკავა კერასუნტი. ყადი ბარჰან ად-დინის გარდაცვალების შემდეგ, სულეიმანმა ოსმალთა მორჩილება აღიარა. თუმცა ოსმალების ანგორის ბრძოლაში (1402) დამარცხების შემდეგ ბეილიქმა დროებით ისევ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. საბოლოოდ ის 1427 წელს ოსმალეთმა დაიპყრო. ↑ ყაუხჩიშვილი, ს., ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967. — გვ. 67-73; 169-172. ↑ 2.0 2.1 Paper by Ass.Prof Necati Demir დაარქივებული 2016-12-20 საიტზე Wayback Machine. (in Turkish)
ბაკო საჰაკიანი

ბაკო სააკის ძე სააკიანი (დ. 30 აგვისტო, 1959, სტეფანაკერტი, მთიანი ყარაბაღი, სსრკ) — სომეხი პოლიტიკოსი და სამხედრო მოღვაწე. იგი არის მთიანი ყარაბაღის დე-ფაქტო რესპუბლიკის მესამე პრეზიდენტი. პირველი ვადით პრეზიდენტად აირჩიეს 2007 წლის 19 ივლისს, ხოლო მეორე ვადით – 2012 წლის 19 ივლისს. სააკიანი 1990-2007 წლებში მსახურობდა მთიანი ყარაბაღის არმიაში. არის მთიანი ყარაბაღის ომის ვეტერანი. მთიანი ყარაბაღის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი ↑ The Office of the Nagorno Karabakh Republic in USA. Nkrusa.org. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-20. ციტირების თარიღი: 2015-11-03.
იმანდრა

იმანდრა (რუს. Имандра) — ტბა რუსეთში, მურმანსკის ოლქში. მდებარეობს კოლის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მყინვარულ-ტექტონიკურ ქვაბულში, ზღვის დონიდან 126,7 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 876 კმ², საშუალო სიღრმე 16 მ, მაქსიმალური სიღრმე 67 მ. ბევრია ხმელეთში ღრმად შეჭრილი ყურე, მხოლოდ ჩრდილოეთ ნაწილში არსებული აღმოსავლეთი ნაპირია სწორი. ვრცელდება მონჩეტუნდრას, ჩუნატუნდრასა და ხიბინებს შორის. უხვადაა კუნძულები, სულ 140-ზე მეტი კუნძულია, რომელთაგან უდიდესია კუნძული ერმი, რომლის ფართობია 26 კმ². იმანდრა შედგება 3 ნაწილისაგან: ჩრდილოეთი ანუ ხიბინსკაია-იმანდრა (ფართობია 328 კმ², სიგრძე დაახლოებით 55 კმ, სიგანე 3-5 კმ); ცენტრალური ანუ ეკოსტროვსკაია-იმანდრა (ფართობი 351 კმ², სიგანე დაახლოებით 12 კმ) და დასავლეთი ანუ ბაბინსკაია-იმანდრა (ფართობი 133 კმ²). ჩრდილოეთი და ცენტრალური იმანდრა დაკავშირებულია 700 მ სიგანის ეკოსტროვსკაიას სრუტით, ხოლო დასავლეთი იმანდრა ცენტრალურთან მოკლე სრუტით შიროკაია-სალმა. ორივე აღნიშნული სრუტე ავტოგზის მ-18 „კოლა“ აშენების გამო ნაწილობრივ ჯებირებითაა მოყრილი. ამ ღონისძიებამ მნიშვნელოვნად შეამცირა წყალცვლა იმანდრის სამ ნაწილს შორის და ფაქტობრივად ტბა სამ ნაწილად დაიყო. ტბის აღმოსავლეთ ნაწილს ბევრი მდინარე ერთვის, რომლებიც რთულ ტბიურ-მდინარეულ სისტემას ქმნიან. საერთო ჯამში ტბას დაახლოებით 20 მდინარე ერთვის. ცენტრალური იმანდრიდან სათავეს იღებს მდინარე ნივა. ტბა საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. მაღალი დონეა ივნისის ბოლოს, დაბალი — აპრილში; იყინება ნოემბერში, ყინულისგან თავისუფლდება მაისში. ტბა მშფოთვარეა. იმანდრის წყლები გამოირჩევა მაღალი გამჭვირვალობით (11 მ-მდე). მდიდარია თევზით, მოიპოვება: სიგი, ჰარიუსი, გოჭალა და სხვა. 1952 წელს მდინარე ნივაზე ნივა ჰეს-1-ის შექმნის შედეგად იმანდრა გახდა მრავალწლიანი რეგულირების წყალსაცავი. გამოიყენება აგრეთვე ხე-ტყის დასაცურებლად და წყალმომარაგებისათვის. იმანდრის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზეა ქალაქი მონჩეგორსკი. რუსეთის ტბები იმანდრა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული) ↑ Имандра // Географическая энциклопедия (რუსული) ↑ 2.0 2.1 2.2 Имандра .. Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (რუსული)
ზაჰლა

ზაჰლა (არაბ. زحلة) — ქალაქი ლიბანის ცენტრალურ ნაწილში, ბექაას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. 79,8 ათასი მცხოვრები (2007). მდებარეობს ბექაას ხეობის ტერასულ კალთებზე, ზღვის დონიდან 960 მეტრზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ (ბექაას ხეობის გაყოლებაზე) და დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ (ბეირუთიდან დამასკოსკენ) მიმავალ სატრანსპორტო მაგისტრალების გადაკვეთის ადგილზე. სატრანსპორტო კვანძი. ჩამოყალიბდა XVII–XVIII საუკუნეების მიჯნაზე როგორც სავაჭრო-სახელოსნო ქალაქი ქრისტიანული (დიდი ნაწილი მარონიტები) მოსახლეობის სიჭარბით იმ რეგიონში, სადაც მოსახლეობას ძირითადად მუსლიმი შიიტები წარმოადგენდნენ. 1777 და 1791 წლებში ზაჰლა გაიძარცვა და დაიწვა თურქ მებრძოლებსა და ადგილობრივი ამირების რაზმებს შორის შეტაკებების დროს. XIX საუკუნეში ქალაქი სარგებლობდა მნიშვნელოვანი ავტონომიით, ჰქონდა საკუთარი დროშა და ჰიმნი. დიდი ზიანი მოიტანა დრუზებსა და მარონიტებს შორი მომხდარმა კონფლიქტმა (1860). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აღორძინდა მისი სავაჭრო მნიშვნელობა, 1885 წელს რკინიგზით დაუკავშირდა ბეირუთს. 1975–1976 წლების სამოქალაქო კონფლიქტის დროს ზაჰლაში შეიქმნა მარონიტ შეიარაღებულ ფორმირებათა (ფალანგისტთა) გამაგრებული ბაზა. 1981 წელს ქალაქი სირიის არმიის მიერ ალყაში მოექცა, რომლის ხელმძღვანელობა ბექაას ხეობაში საკუთარი პოზიციების გამაგრებისკენ მიისწრაფოდა ისრაელთან წინააღმდეგობის გასაწევად. როგორც მსხვილი მარონიტული ცენტრი არსებით როლს თამაშობს ლიბანის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ზაჰლა არის ტურიზმის, ვაჭრობის, საბანკო საქმისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოების ცენტრი. ქალაქშია მსუბუქი და კვების მრეწველობის საწარმოები. სამთო-კლიმატური კურორტი. XVII–XVIII საუკუნეების და ეკლექტიკის პერიოდი (მთავრობის სახლი, 1885; სასტუმრო „კადრი“, 1906) დამახასიათებელი შენობებიდან შემონახულია ეკლესიები: საიედით ზალზალის (1700), წმინდა ილიას (1720), ნაჟდატის ღვთისმშობლის მონასტერი (XVIII საუკუნე; ყველაზე მაღალი სამრეკლო ლიბანში), წმინდა ილია ატ-ტუვაკის მონასტერი (1755). ქალაქის სიახლოვესაა სირიულ-ფინიკური ტაძარი სოფელ ნიჰაში, ძველ რომაულ ტაძართა ნანგრევები ფურზოლში, ჰუსნ-ნიჰაში, კფარ-ზაბადში. ბელუ-ორიზონტი, ბრაზილია (1974). ЗАХЛА // Большая российская энциклопедия. т. 10. — М., 2008. — стр. 304. ↑ Câmara Municipal de Belo Horizonte. Lei n° 2.380, de 11 de dezembro de 1974. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-07.
ელენა კუზა

ელენა კუზა (რუმ. Elena Cuza; დ. 17 ივნისი, 1825, იასი, რუმინეთი — გ. 2 აპრილი, 1909, პიატრა-ნიამცი, რუმინეთი) — მოლდოველ-რუმინელი არისტოკრატი და ფილანთროპი. ვლახეთისა და მოლდოვეთის მთავარი 1859-1866 წლებში როგორც ალექსანდრუ იოან კუზას მეუღლე. ელენა დაიბადა 1825 წლის 17 ივნისს ქალაქ იასში, მოლდოვის პროვინციაში, თანამედროვე რუმინეთში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნისა და მაღალჩინოსნის, იორდაქე როსეტისა და მისი ცოლის, ასევე არისტოკრატ ეკატერინა სტურძას ქალიშვილი. 1844 წელს იგი დაქორწინდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერ ალექსანდრუ იოან კუზაზე, რომელთანაც მანამდე სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა. ქორწილიდან სულ მალე გაირკვა, რომ ელენას არ შეეძლო ბავშვის გაჩენა, მაგრამ ალექსანდრუ ამის გამო არ გასცილებია. მოგვიანებით იგი ალექსანდრუს ორ ვაჟს ისე ზრდიდა, როგორც საკუთარ შვილებს. აღსანიშნავია, რომ მის ქმარს ეს ბავშვები თავისი საყვარლის, ელენა მარია კატარგიუ-ობრენოვიჩისაგან ჰყავდა. იგი ყოველთვის თავისი ქმრის ერთგული იყო და აქტიურად მონაწილეობდა სოციალურ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მან თავისი ფელანთროპული ხასიათი მას შემდეგ გამოავლინა, რაც 1848 წელს ქვეყნიდან გააპარა მოლდოვის რევოლუციურ მოძრაობაში გაერთიანებული პირები, რომელთაც ელენას ბიძაშვილი, მთავარი მიხაილ სტურძა ერთიანად აპატიმრებდათ. მას შემდეგ, რაც მისმა მეუღლემ საყვარელი გაიჩინა ელენა ღრმა დეპრესიაში ჩავარდა და დაუყოვნებლივ გაემგზავრა პარიზში, საფრანგეთში, საიდანაც იგი მხოლოდ 1853 წელს, ელჩის შუამავლობით დაბრუნდა. ამის მიუხედავად, ალექსანდრუ იოან კუზამ თავისი საყვარელი ელენა მარია თავისთან დაიტოვა, რომელიც მომავალში სერბეთის მთავარ მილან ობრენოვიჩის დედა გახდა. 1859 წლის 24 იანვარს ჩამოყალიბდა ვლახეთისა და მოლდოვის გაერთიანებული სამთავრო, რომლის ტახტიც ალექსანდრუ იოან კუზამ დაიკავა, რითაც ელენა რუმინეთ-მოლდოვეთის ისტორიაში პირველი კონსორტი გახდა. საბოლოოდ ელენა ძალიან დაღალა ქმრის გაუთავებელმა ღალატმა, რის გამოც 1862 წელს იგი მეორედ გადასახლდა პარიზში, სადაც იგი საკმაოდ დიდ ხანს დარჩა. საფრანგეთიდან იგი მინისტრ ვასილი ალეშანდრის თხოვნით დაბრუნდა, რომელიც გულმოდგინედ ცდილობდა მთავრის ოჯახში არსებული სკანდალის მოგვარებას. როგორც სახელმწიფოს მეთაურის მეუღლე, ელენა აქტიურად იყო ჩაბმული საქველმოქმედო საქმიანობაში. იგი პატრონობდა ობლებს, ქვრივებსა და შემდეგში ქმრის უკანონო შვილებსაც. 1866 წლის 11 თებერვალს რუმინელებმა მისი ქმრის მმართველობის წინააღმდეგ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს, რა დროსაც ელენა თავის სასახლეში იზოლირებული აღმოჩნდა ამბოხებულთა მიერ. ეს რთული ღამე ელენამ თავის დაუძინებელ მტერთან, მარია ელენა ობრენოვიჩთან ერთად გადაიტანა. მოგვიანებით ქალბატონები ალექსანდრუ იოან კუზას შეუერთდნენ და დასავლეთ ევროპაში გაჰყვნენ გადასახლებაში. 1873 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ელენამ ყველაფერი გააკეთა, რათა მისი ვაჟები რუმინეთში დაებრუნებინა და თანამდებობები დაეკავებინათ. მოგვიანებით რუმინელებმა თავად ელენასაც დართეს დაბრუნების ნება, რის შემდეგაც იგი პიატრა-ნიამცში დასახლდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება და გარდაიცვალა 1909 წლის 2 აპრილს, 83 წლის ასაკში. Radu R. Florescu, "Elena Cuza - dincolo de legendă", in Magazin Istoric, January 1998 Petre Otu,"«Adevărul rămâne oricare ar fi soarta celor care l-au servit». Gh.I.Brătianu — un istoric printre politicieni", in Dosarele Istoriei, 1/VI, 2001
მოძრაობა 88

მოძრაობა 88 (სომხ. Շարժում 88) — პოლიტიკური პარტია ე.წ. „მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში. პარტია თავდაპირველად დაარსდა როგორც საარჩევნო კოალიცია, 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ 737 ხმა (1,21%) მიიღო. 2010 წელს პარტიამ არჩევნებზე მონაწილეობა არ მიიღო. 2015 წელს კი არჩევნებში 4778 ხმა (6,93%) მიიღო და ეროვნულ ასამბლეაში 2 მანდატი მიიღო. მოძრაობა 88
ნივა (მდინარე)

ნივა (რუს. Нива) — მდინარე რუსეთში, მურმანსკის ოლქში. სიგრძე 36 კილომეტრი, აუზის ფართობი 12 800 კმ². გამოედინება ტბა იმანდრიდან, ზღვის დონიდან 126 მეტრზე, ჩაედინება კანდალაკშის ყურეში, თეთრ ზღვაში (შესაბამისად, მდინარის ვარდნა 126 მეტრს შეადგენს), დახრა — 3,77 ‰. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. ჩამონადენი რეგულირდება სათავეში (იმანდრის წყალსაცავი). წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 15 კილომეტრში 164 მ³/წმ. ჭორომებში არ იყინება. დასაცურებელია. მდინარეზე აგებულია 3 ჰესი. შესართავთან მდებარეობს ქალაქი კანდალაკშა. ↑ Нива. Все реки. ციტირების თარიღი: 28 თებერვალი, 2020. ↑ Нива // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.], т. 17 / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1974.
ბელა ქოჩარიანი

ბელა ქოჩარიანი (დ. 31 იანვარი, 1954, სტეფანაკერტი, სსრკ; სომხ. Բելլա Քոչարյան) — სომხეთის პირველი ლედი 1998-2008 წლებში. სომხეთის მეორე პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის მეუღლე. ჰყავს სამი შვილი: სედრაკი, გაიანე და ლევონი. იგი პროფესიით არის ექიმი. 2rd.am დაარქივებული 2020-02-28 საიტზე Wayback Machine.