laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ბრონტოთერიუმები

ბრონტოთერიუმები (ლათ. Brontotheriidae), ამომწყდარი ძუძუმწოვრების ოჯახი კენტჩლიქოსნების რიგისა. ცხოვრობდნენ პალეოგენში, გარეგნულად მარტორქას ჰგავდნენ. სიდიდით ცხენისა და საშუალო ზომის სპოლისოდენა იყვნენ (სიმაღლე მინდაოში 2,5 მ). ჰქონდათ მოკლე მასიური კიდურები, წინა ფეხებზე 4, უკანაზე - 3 თითი. უძველეს ბრონტოთერიუმებს რქები არ ჰქონდათ; უფრო გვიანი პერიოდისათვის კი ქალას წინა ნაწილში განუვითარდათ წყვილი რქისმაგვარი გამონაზარდი. ბრონტოთერიუმები ბინადრობდნენ წყალსატევებთან, იკვებებოდნენ რბილი მცენარეულობით. ბრონტოთერიუმების ნამარხები აღმოჩენილია უმთავრესად ჩრდილოეთ ამერიკაში, აზიაში, აგრეთვე ევროპაში; შედარებით მალე ამოწყდნენ. მათი ხანმოკლე არსებობის მიზეზად ზოგჯერ მიიჩნევს თავის ტვინის მცირე ზომას და კბილების არასრულყოფილ აგებულებას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 535.
წმ. (მრავალმნიშვნელოვანი)

აბრევიატურა წმ. შეიძლება ნიშნავდეს შემდეგს: წმ. — დროის საზომი ერთეულის „წამის“ შემოკლება; წმ. — „წმინდა“ს შემოკლება.
აკილი

აკილი (ინგლ. Achill Island; ირლ. Acaill, Oileán Acla) — უდიდესი კუნძული ირლანდიის სანაპირო ზოლში. მდებარეობს მეიოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. მისი მოსახლეობა შეადგენს 2569 ადამიანს (2011), ხოლო ფართობი არის 148 კმ². აკილი კუნძულ ირლანდიასთან დაკავშირებულია მაიკლ დეივიტის ხიდით. პირველად ხიდი აიგო 1887 წელს, 1949 წელს იგი ახალმა ნაგებობამ ჩაანაცვლა, ხოლო დღეს არსებული ხიდი 2008 წელს აიგო. კუნძულის მთავარი დასახლებული პუნქტებია: აკილ-საუნდი, დუახი, დუნივერი და დუეგა. მიჩნეულია, რომ აკილზე პირველი დასახლებები, დაახლოებით, ძვ. წ. 3000 წელს გაჩნდა. ირლანდიის დიდ შიმშილობამდე მოსახლეობის რაოდენობა 6000 ადამიანს აღწევდა. კუნძულის 87 % ტორფიანი ჭაობითაა დაფარული. აქ მდებარეობს გელური ფეხბურთის ერთი მოედანი და ორი სკოლა. აკილის 600-მდე მოსახლისთვის მშობლიური ენა ირლანდიურია. აკილის კუნძული, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Colaiste Pobail Acla students project on the Achill area Achill Island Maritime Archaeology Project საიტი ტურისტებისთვის ↑ Island Change in Population, 1841 - 2011 (28 January 2013).
ბროწეული

ბროწეული (ლათ. Punica granatum) — ბუჩქი ან ტანდაბალი ხე (სიმაღლით 5 მ-მდეა) ბროწეულისებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ეკლიანი მცენარე. აქვს კიდემთლიანი ტყავისებრი ფოთლები, რომელთაგან ზოგი დიდია, სურისებრი; ნორმალურად განვითარებული ნასკვი, ბუტკო და სამტვრე აქვს, იძლევა ნაყოფს; ზოგი (85-95%) კი განუვითარებელი, მოკლებუტკოიანია და ცვივა. ყვავილობს მაის-აგვისტოში. დამტვერვა ჯვარედინია. დარგვიდან მესამე-მეოთხე წელს ისხამს ნაყოფს, სრულ მოსავალს მეშვიდე-მერვე წელს იძლევა. ნაყოფი კენკრასებრია, აქვს ყვითელი ან წითელი ნაყოფისაფარი, სფეროსებრნი მრავალი (400-700) წვნიანი თესლი, რომელიც მწიფდება სექტემბერ-ნოემბერში. კარგი მოვლისას ერთი ხის მოსავალი 50-60 კგ აღწევს. ბროწეული ნიადაგისადმი ნაკლებმომთხოვნია, კარგად ხარობს ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ღრმა თიხნარ ნიადაგებზე. ყინვაგამძლეა (იტანს — 160C), ველურად იზრდება მცირე აზიის, ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთის, ირანის, ამიერკავკასიის მთიან რაიონებში; საქართველოში — ივრის, ალაზნისა და მტკვრის ნაპირებზე და დასავლეთის ზოგიერთ რაიონებში. კულტივირებულია სუბტროპიკულ ზონაში. ბროწეულის ნაყოფს ნედლად იყენებენ. წვნისაგან, რომელიც 8-19% შაქარს, 0,3-9% ლიმონის მჟავას, ტანინსა და C ვიტამინს შეიცავს, ამზადებენ სიროფს, სასმელებს („გრენადინი“, „მაშარაბი“ და სხვა), სანელებელს. ბროწეულის ღეროს, ტოტებსა და ფესვების ალკალოიდებით მდიდარ გამხმარი ქერქის ნახარშსა და ექსტრატს სამკურნალოდ იყენებენ. ნაყოფს კანით ზოგჯერ კოლიტს მკურნალობენ. ფოთოლი, ფესვისა და ღეროს ქერქი, ნაყოფის კანი დიდი რაოდენობით (32%-მდე) შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, რომლებიც იხმარება ტყავის წარმოებაში და საღებრების დასამზადებლად. წითელი, ყვითელი ან თეთრი ბითხუზაყვავილებიანი ბროწეული გამოყენებულია დეკორატიულ მებაღეობაში. საქართველოში ბროწეული გაშენებულია უმთავრესად კახეთში, ქართლში, იმერეთსა და აჭარაში. ნარგაობის საერთო ფართობი საბჭოთა დროს იყო 400,17 ჰა. დარაიონებული ჯიშებია: „ვარდისფერი გულოშა“, „ყირმიზი-ყაბუხი“, „ვარდისფერი გულოშა“, „შაჰ-ნარი“, „სალავათური“. ბროწეულს აზიანებს ნაყოფჭამია, ბუგრი, ტკიპა; ავადდება ფომოფსისით (ტოტების კიბო), ბრძოლის ღონისძიებანი: გამხმარი ტოტებისა და მკვდარი ფესვების მოცილება და დაწვა; გაზაფხულზე 1%-იანი ბორდოს სითხის, შემოდგომაზე 5%-იანი სპილენძის აჯასპის შესხურება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 536–537.
ბრტყელეკალა

ბრტყელეკალა (Onopordon), მცენარეების გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. დაახლოებით 20 სახეობას მოიცავს. უმრავლესობა ეკლიანებია. იზრდება კირიან ფერდობებზე, დანაგვიანებულ ადგილებსა და გზისპირებზე. ბრძოლის ღონისძიება: სარეველას მოსპობა თესლის წარმოქმნამდე, სათესი მასალის გაწმენდა და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 537.
ბრტყელი ჭიები

ბრტყელი ჭიები (ლათ. Plathelminthes) — პარაზიტი ან თავისუფალი მცხოვრები უხერხემლო ცხოველების ტიპი. სიგრძე 0,1 მმ-იდან რამდენიმე მ აღწევს. სხეული ფოთლის ან ლენტისმაგვარია. ორგანოებს შორის არსებული შუალედები ამოვსებულია პარენქიმით, რის გამოც მათ პარენქიმულ ჭიებს უწოდებენ. ბრტყელ ჭიებს სხეულის ღრუ არა აქვთ, არც სისხლის მიმოქცევისა და სუნთწვის ორგანოები გააჩნიათ. გამოყოფის ორგანოები პროტონეფრიდიებია. ნერვული სისტემა განგლიური ტიპისაა. უმრავლეს შემთხვევაში ჰერმაფროდიტები არიან. პარაზიტული ფორმების განვითარების ციკლი მეტად რთულია და შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით მიმდინარეობს. თავისუფლად მცხოვრები ფორმები კი (წამწამიანი ჭიები) პირდაპირ ან მეტამორფოზით ვითარდებიან. ამ შემთხვევაში ჩნდება თავისუფლად მცურავი მიულერის ლარვა. ბრტყელ ჭიებს განეკუთვნება ოთხი კლასი: წამწამიანი ჭიები, დიგენეზური მწოველები, მონოგენეზური მწოველები, თასმისებური ჭიები. წამწამიანი ჭიები, ზოგი გამონაკლისის გარდა, თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია, ხოლო დანარჩენი — ადამიანისა და ცხოველების პარაზიტები. საქართველოში ცნობილია სავეტერინარო და სამედიცინო მნიშვნელობის ბრტყელი ჭიები. ღვიძლის პეპელა, ღორის სოლიტერი, ხარის სოლიტერი, ექინოკოკი და სხვა. ყურაშვილი ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 537.
ბრტყელტანიანისებრნი

ბრტყელტანიანისებრნი (ლათ. Cucujidae) — ხოჭოების ოჯახი. აქვთ ბრტყელი, ჩვეულებრივ 1—3, ზოგჯერ 15 მმ-მდე სიგრძის სხეული. ულვაშები ძაფისებრი ან გურზისებრია. სხეული შავი, მურა, ყვითელი ან წითელი. მატლი წაგრძელებულია, კარგად განვითარებული ფეხები და ულვაშები აქვს. ბრტყელტანიანისებრნი ფართოდ არიან გავრცელებული. მოიცავენ 500-ზე მეტ სახეობას. ზოგი ბრტყელტანიანისებრნი მტაცებელია, ზოგი — პოლიფაგი. ცხოვრობენ ჭიანჭველების ბუდეში, ხის ქერქვეშ, ორგანულ ნარჩენებში, ზოგჯერ პროდუქტებში — ფქვილში, ხმელ ხილში და სხვაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 537.
ბრუნვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბრუნვა შეიძლება აღნიშნავდეს: ბრუნვა — მოძრაობის სახე ბრუნვა — სახელის გრამატიკული კატეგორია
ქეი-ხოსროვ II

გიიას ად-დინ ქეი-ხოსროვ II (სპარს. غياث الدين كيخسرو بن كيقباد) — ალაედინ ქეიყუბადის შვილი, რუმის სულთანი 1237–1246 წლებში, გარდაცვალებამდე. 1226 წელს, ქეიყუბადმა ახლად ანექსირებული ერზინჯანი ქეი-ხოსროვ II-ს გადასცა. 1236-1237 წლებში, მონღოლებმა ქართველთა დახმარებით გაანადგურეს ანატოლიის ტერიტორიის ნაწილი, სივასიდან მალათიამდე. მას შემდეგ, რაც მონღოლთა ჯარი გაუჩინარდა, ქეიყუბადი საქართველოში გადავიდა, ამის მიზეზი კი მონღოლთა ქართველი მოკავშირეების დასჯა იყო. თურქთა არმიის საქართველოში შესვლის შემდეგ, რუსუდან დედოფალმა ქეი-ხოსროვ II-ს მშვიდობის სანაცვლოდ საკუთარი შვილზე — თამარზე (გურჯი-ხათუნი) დაქორწინება შესთავაზა. ქორწინება 1240 წელს შედგა. 1237 წელს, ალაედინ ქეიყუბადის გარდაცვალების შემდეგ, ქეი-ხოსროვ II-მ, ანატოლიის ამირების მხარდაჭერით თავი რუმის სულთნად გამოაცხადა. 1241 წელს, მან დიარბაქირი დაიპყრო. 1243 წლის ზამთარში, მონღოლებმა ერზურუმს შეუტიეს, ქალაქი ალყის გარეშე დაეცა. ამის შემდეგ, ისინი გაზაფხულზე რუმის სასულთნოს დაპყრობისთვის ემზადებოდნენ. მტერთან შესაბრძოლებლად, ქეი-ხოსროვ II-მ მოკავშირეებისგან და ვასალებისგან ჯარი შეკრიბა. მისი არმია სივასში შეიკრიბა. 1243 წლის 26 ივნისს, ისინი მონღოლებს ქოსე-დაღის უღელტეხილზე შეხვდნენ. მონღოლთა არმიამ სელჩუკებს დაანახა, რომ თითქოს ისინი უკან იხევდნენ, მაგრამ ამ დროს, მათ ალყაში მოაქციეს სელჩუკთა არმია. ქოსე-დაღის ბრძოლაში სელჩუკები სასტიკად დამარცხდნენ. დამარცხებულმა ქეი-ხოსროვ II-მ ზავი ითხოვა. რუმის სასულთნო მონღოლების მოხარკედ იქცა. ამასთანავე, სულთანმა სივასი, ერზინჯანი და კაისერი დაკარგა. აღსანიშნავია, ქეი-ხოსროვ II-ის დირჰამის მონეტა, რომელზეც მზე და ლომია გამოსახული. ამ გამოსახულებებს რამდენიმე ახსნა აქვს. ერთნი ვარაუდობენ, რომ ეს გამოსახულებები ლომის თანავარსკვლავედს, ქეი-ხოსროვის მეუღლის, თამარის ზოდიაქოს ნიშანს აღნიშნავენ, ხოლო მეორენი მიიჩნევენ, რომ ლომის სიმბოლო სულთანს აღნიშნავს, ხოლო მზე — თამარს. Райс Т., Сельджуки. Кочевники — завоеватели Малой Азии, ISBN 5-9524-0949-0. Рыжов К. В., Сельджуки // Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв, 2004. — გვ. 544. Anooshahr A., The Ghazi Sultans and the Frontiers of Islam, 2009, ISBN 0415463602. The Cambridge History of Islam, 1977, ISBN 0521291356. Dr. Antony Eastmond, Courtauld Institute of Art. Intermarriage and its impact on art in Anatolia in the 13th century. International Sevgi Gönül Byzantine Studies Symposium, İstanbul, 25–28 June 2007. დაარქივებულია Abstract: ორიგინალიდან — 31 ივლისი 2009. ↑ Cahen, p. 748 ↑ Stephen Album (1998). A Checklist of Islamic Coins, 2nd Edition, p. 62.  ↑ Prof. Dr. Mehmet Eti. What is behind the sun and lion figure?. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-28.
ბრუტსაბძელი

ბრუტსაბძელი — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი ტოტის — ჯავის ქედის დასაწყისში, მდინარეების ფაწისა და ჯომაგდონის წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3670 მ. აგებულია ქვედაცარცული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. წარმოადგენს მცირე მყინვარებიან კლდოვან პირამიდას. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით. ბრუტსაბძელს შიდა ქართლის მოსახლეობა იალბუზსაც უწოდებს. იგი ძველი ქართლის საკულტო მწვერვალი იყო. მასზე აღმოჩენილია ხის ნაგებობა — ალბათ, განდეგილის თავშესაფარი. ბრუტსაბძელზე პირველი ალპინისტური ასვლა მოეწყო 1929 წელს. თეიმურაზ ბატონიშვილს ბრუტსაბძელის მთა შეჰყავს იმ შვიდი მთის სიაში, რომლებთანაც დაკავშირებულია ქართული მოდგმა. შესაბამისად ამ მთებს უკავშირებს ქართველთა მთავარი კერპის — ბოჩის შვიდ ხელს. პირველი არს შიდა ქართლისა მამულსა შინა ცხინვალისა ანუ ქრცხინვალის ხეობისა თავსა მთაჲ კავკასიური, რომლისა თავი მარადის საუკუნჲთა თოვლითა არიან დაფარულ და გარემო კერძოთა მისთა კლდენი საშინელნი. ესე მთა იწოდების ბრუტ-საბზლად და არს ესე ერთი შვიდთაგანი კავკასიისა მთათაგან, ვინაჲდგან ჰქონან კავკასიასა შვიდნი უმაღლესნი მწვერვალნი სხვათა ყოველთა მთათა მისთა ზედა; და მათ ზედა მყინვარნი საუკუნენი მუფვლებენ სამარადისოდ. ხოლო მთაჲ ესე ბრუტ-საბზელი თქმულ-არს საბზლად ციკლოპისა ბრონტოსისად. იტყვიან ჯაჭვითა დაბმულსა მუნ ტარტაროზსა, რომელსა თანაცა შეკრბებოდეს წლითი-წლად დღესა ერთსა აღნიშნულსა დემონნი და გრძნეულნი კაცნი ყოვლისა კიდით ქუეყანისა და ჰყოფდენ მისთანა დღესასწაულებასა და შესწირვიდნენ მას მსხვერპლსა და მიიღებდენ სწავლასა საგრძნეულოსა ხელოვნებისა მათისასა მისგან. — თეიმურაზ ბატონიშვილი, „დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გეორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა“, სანკტ-პეტერბურგი. 1848, გვ. 8 მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 541.
იალბუზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი იალბუზი შეიძლება აღნიშნავდეს: იალბუზი — კავკასიონის ქედის უმაღლესი მწვერვალი იალბუზი — სოფელი ცხინვალის რაიონში
საბჭოთა ოკუპაციის დღე

საბჭოთა ოკუპაციის დღე 2011 წლიდან აღინიშნება საქართველოში ყოველი წლის 25 თებერვალს. 1921 წლის 15 თებერვალს საქართველოში წითელი არმიის ნაწილები შეიჭრა, დაიწყო საბჭოთა რუსეთ-საქართველოს ომი. 25 თებერვალს წითელი არმიის დანაყოფებმა თბილისი აიღეს და ქვეყანაში კომუნისტური მმართველობა დამყარდა, ჩამოყალიბდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკის ჩამოყალიბების ინიციატორი იყო ფილიპე მახარაძე, რომელმაც წითელი არმიის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ დაიკავა საქართველოს სსრ-ის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ცაკ-ის) თავმჯდომარის, სახალხო კომისართა საბჭოსა და შემდეგ ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარის თანამდებობები. საქართველოს პარლამენტმა კანონი „საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შესახებ“ მიიღო 2010 წლის 21 ივლისს (მომხრე 87 დეპუტატი 110-დან). ოკუპაციის დღე პირველად აღინიშნა 2011 წლის 25 თებერვალს. ამ დღეს საქართველოში ეშვება ყველა სახელმწიფო დროშა და ცხადდება წუთიერი დუმილი. საქართველოს გარდა ოკუპაციის დღე აღინიშნება ლატვიასა და მოლდოვაში (ინიციატივა უარყვეს). 2006 წლიდან თბილისში მოქმედებს საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი. მუზეუმში დაცულია დამოუკიდებელი საქართველოს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ ოკუპაცია-ანექსიისა (1921 წლის თებერვალი-მარტი) და ანტისაოკუპაციო, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის (1921-1990) ისტორიის ამსახველი მნიშვნელოვანი დოკუმენტური და ფოტომასალა, აგრეთვე, აღნიშნული მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწეთა მემორიალური ნივთები და მათ მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მასალა. რუსეთ-საქართველოს ომი (1921) საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი ↑ Парламент Грузии утвердил День советской оккупации, lenta.ru, 21 ივლისი 2010 ↑ 25 февраля — День советской оккупации Грузии, newsgeorgia.ru, 25 თებერვალი 2011 ↑ კანონი საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შესახებ ka. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021 ↑ День советской оккупации появился в Грузии, rian.ru, 21 июля 2010 ↑ Грузия отмечает «День советской оккупации», bbc.co.uk, 25 февраля 2011. Аудио 00:08:33 ↑ В Грузии будут отмечать День советской оккупации, kommersant.ru, 21 июля 2010 ↑ საბჭოთა ოკუპაციის ამსახველი ექსპოზიცია - საქართველოს ეროვნული მუზეუმი en. museum.ge. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021
ბენგალური ენა

ბენგალური ენა — ბენგალელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდოარიული ჯგუფის ენებს. დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმიდან. მოლაპარაკეთა რაოდენობა: 185 მლნ ენის კოდი: bn სახელწოდება: bn - Banla; en - Bengali; en - Bengala დამწერლობა: ბენგალური ამ ენას ორი დიალექტური ჯგუფი აქვს - დასავლური და აღმოსავლური. ბენგალურ ენის ისტორიაში, რომელიც წერილობითი ძეგლებით X-XII სს-დან აღიწერება, გამოიყოფა 3 პერიოდი: ძველბენგალური, საშუალობენგალური (XIV ს-დან) და ახალბენგალური (XVIII ს-ის ბოლოდან). ბენგალურ ენაზე წერდა რაბინდრანათ თაგორი. ოფიციალური ენა: ბანგლადეში ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად. დასავლეთი ბენგალი ტრიპურა ფრაზები და სიტყვები გამარჯობა - Nomoskaar; Aadaab კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Shagatom გმადლობთ - Dhanyabad; Ozasro dhanyabad კი / არა - Ha; Ji; Ji ha / Na გეთაყვა - Doya kore; Onugraha kore ნახვამდის - Nomoskaar; Shubho bidai რიცხვები 1 - ek, 2 - dui, 3 - tin, 4 - cha:ri, 5 - pã:ch, 6 - ch'ay, 7 - sa:t, 8 - a:t, 9 - nay, 10 - dash Thompson, Hanne-Ruth (2012). Bengali[მკვდარი ბმული]. Volume 18 of London Oriental and African Language Library. John Benjamins Publishing. ISBN 90-272-7313-8. Dasgupta, Probal (2003). Bangla. In George Cardona and Dhanesh Jain, (eds) The Indo-Aryan languages. London/New York: Routledge, 351–390. ბენგალური ენა საიტზე Curlie Bengali language at Encyclopædia Britannica Bangla Academy დაარქივებული 2011-01-13 საიტზე Wayback Machine. The South Asian Literary Recordings Project, The Library of Congress. Bengali Authors.
თედორე ბრუნი

თედორე (ფიდელიო) ანტონის ძე ბრუნი (რუს. Фёдор Антонович Бруни); დ. 10 ივნისი, 1799, მილანი — გ. 11 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 30 აგვისტო ], 1875, პეტერბურგი), რუსი მხატვარი, წარმოშობით იტალიელი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 540.
ბრუცა

ბრუცა (ლათ. Spalax) — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ბრუცასებრთა ოჯახისა. აქვთ 35 სმ-მდე სიგრძის მსხვილი სხეული, რუდიმენტული თვალები. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან სავალებს. იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით. საქართველოში (წალკაში, ახალქალაქის ზეგანზე) გვხვდება ერთი სახეობა — თეთრკბილა ბრუცა (Spalax leucodon). გვარში გაერთიანებულია 13–15 სახეობა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 542. ↑ ბრუცა (TSN 632622). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. ↑ ბრუცა — Encyclopedia of Life
Siemens Combino

Siemens Combino — დაბალიატაკიანი ტრამვაის ვაგონი, რომელსაც კომპანია სიმენსი (Siemens Transportation Systems, იგივე DUEWAG) აწარმოებს. ამ ტიპის პირველი ვაგონი დიუსელდორფში, Duewag–ის ქარხანაში 1996 წელს გამოუშვეს. ამჟამად მათი წარმოება მიმდინარეობს კრეფელდში (Krefeld-Urdingen). Siemens Combino-ს ზოგიერთი ვაგონი აგებულია Siemens-ის პოლონეთის ფილიალში, ქ. პოზნანში. კომბინოს აწყობენ სტანდარტული დეტალებისგან, რაც ამცირებს მის თვითღირებულებას. ამ ვაგონის ძარა ძირითადად ალუმინისგან მზადდება. ძარას ქვედა ნაწილი შედუღებულია, თუმცა ჩარჩო ასაწყობი სეგმენტებისგან შედგება და მოქლონებითაა შეკავშირებული, რაც აადვილებს მის ადაპტირებას და იოლად შეიძლება დამზადდეს ამ მოდელის სხვადასხვა სიგრძის, სიგანისა და განსხვავებული სიგანის ლიანდაგის ვაგონი. მათი სიგრძე 19–დან 54 მეტრამდე მერყეობს, ხოლო იატაკი 30 სმ სიმაღლეზეა (ლიანდაგის ზედაპირიდან). Combino შეიძლება იყოს როგორც ცალმხრივი, ასევე ორმხრივი მიმართულების. ის საკონტაქტო სადენიდან იღებს 600 V ცვლად დენს და გარდაქმნის 400 V მუდმივი დენის სამ ფაზად, რომელიც გადაეცემა რეგენერაციულ მოტორბორბლებს 3 IGBT PWM. განათებისა და გათბობა–კონდიცირების სისტემები მუშაობს 24 V ცვლად დენზე. მრავალი ღირსებისა და ინოვაციური ამძრავი აგრეგატების მიუხედავად ამ მოდელმა კრახი განიცადა. 2004 წლის 12 მარტს „სიმენსმა“ საკუთარ პროდუქციაში მასობრივი წუნი აღმოაჩინა, რის გამოც მას 120 000 კილომეტრზე მეტი გარბენის მქონე ყველა ვაგონის უკან გაწვევა მოუხდა. S-ის მსგავს მოსახვევებში, ალუმინის ძარაზე მოქმედმა მაღალი გრეხის ძალვებმა განაპირობა ბზარების გაჩენა სექციებს შორის, სახსრების გარშემო, რასაც შემდგომში შეეძლო გამოეწვია ვაგონების შუაზე ხლეჩა და ავარიები. 2004 წლის 12 აპრილისთვის „სიმენსმა“ აღიარა კომბინოს ნაკლი და საკუთარ თავზე აიღო კომბინოს დაზიანებული ვაგონებისთვის ფურცლოვანი საფარის აღდგენის 300 მილიონი ევროს ღირებულების სამუშაოების ჩატარება, მაგრამ ექსპერტთა აზრით ასეთი შეკეთების შემთხვევაში ვაგონების მწყობრიდან გამოსვლის რისკი მაინც მაღალი რჩებოდა. საბოლოოდ სიმენსმა დაიწყო კომბინოების გადაკეთების მესამე ეტაპი, რომელიც 454 სექციას შეეხო და სიმენსს 400 მილიონი ევრო დაუჯდა. შეკეთებული ვაგონების სავარაუდო სიცოცხლის ხანგრძლივობა 30 წლით განისაზღვრა. ტრამვაი Combino აუგსბურგში, ბავარია, გერმანია. ტრამვაი Combino ერფურტში, თიურინგია, გერმანია. ფრაიბურგის Combino გამწვანებულ ზოლზე. D2 კლასის Combino მელბურნში, ავსტრალია. Combino პოტსდამში, ბრანდენბურგი, გერმანია. Combino პოზნანში, ველკოპოლსკი, პოლონეთი. Siemens Transportation Systems — Combino[მკვდარი ბმული] Siemens Combino for Hiroshima Dentetsu (Brochure) Interactive 360° tour through a Combino Plus tram
ნიკოლა სტარჯონი

ნიკოლა ფერგიუსონ სტარჯონი (დ. 19 ივლისი, 1970) — შოტლანდიის მეხუთე პირველი მინისტრი, ასევე შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის ლიდერი. ის პირველი ქალია, რომელიც ამ თანამდებობას იკავებს. На сайте SNP На сайте парламента Шотландии
690-იანები

690-იანი (ექვსას ოთხმოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 690-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 690 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 699 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 იერუსალიმში დასრულდა კლდის გუმბათის მშენებლობა. ომაიანთა ხალიფატის სატახტო ქალაქი გახდა დამასკო. ხოტანის სამეფო. მარადები იუსტინიანე II-ის ჯარს ამარცხებენ. ვესტგუთების მეფე ეგიკა ებრაელებს მაჰმადიანების დახმარებას აბრალებს და მონობას უსჯის. იაპონიაში დედაქალაქი ასუკიდან ფუძივარა-კიოში გადაიტანეს. იუსტინიანე II ბიზანტიის სამეფო ტახტიდან ჩამოაგდეს. ხილდებერტ III ფრანკთა მეფე გახდა. ეგრისის პატრიკიოსი სერგი ბარნუკის ძე აუჯანყდა ბიზანტიელებს და ქვეყანა არაბებს გადასცა. არაბები ჩრდილოეთ აფრიკას იპყრობენ. არაბებმა აიღეს კართაგენი.
680-იანები

680-იანი (ექვსას ოთხმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 680-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 680 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 689 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 დაიწყო კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრება დასრულდა კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრება პლისკა ბულგარეთის პირველი იმპერიის დედაქალაქი გახდა. ლეო II რომის პაპი გახდა. ბენედიქტე II რომის პაპი გახდა. კონსტანტინე IV-ის გარდაცვალების შემდეგ ბიზანტიის საიმპერატორო ტახტზე ავიდა იუსტინიანე II.
670-იანები

670-იანი (ექვსას სამოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 670-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 670 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 679 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 ტიბეტელები ტანის დინასტიის ჯარს ამარცხებენ და ტარიმის დაბლობის კონტროლს ხელში იგდებენ. იაპონიაში ბუდისტურ ტაძარს, ჰორიუძის ცეცხლი გაუჩნდა. გარიბალდი ლანგობარდების მეფე გახდა, მაგრამ სამი თვის შემდეგ მას შეენაცვლა ყოფილი მეფე ბერტარი, რომელიც საფრანგეთში გაქცეული იყო. ჩინელი ბუდისტი ბერი იჯინი შრივიჯაიაში ჩადის და ექვსი თვის სანსკრიტის სწავლის შემდეგ ინდოეთში გაემგზავრება. არაბთა ფლოტმა ქ. კონსტანტინოპოლისს ალყა შემოარტყა. ტემუ იაპონიის საიმპერატორო ტახტზე ავიდა. იწყება ქ. კონსტანტინოპოლის პირველი ალყა არაბების მიერ. სილამ ტანის დინასტიის ჯარები განდევნა და გააერთიანა კორეის ნახევარკუნძული. მერსიის მეფე ეთელრედი შეიჭრა ქ. კენტში. ტანის დინასტიის იმპერატორი კოგურიოს უკანასკნელ მეფეს, ბოჯანს აღმოსავლეთის პროტექტორატში ლიაოდუნის ტერიტორიის მმართველად დანიშნავს.
660-იანები

660-იანი (ექვსას სამოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 660-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 660 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 669 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 სილამ ტანის დინასტიის დახმარებით პექჩეს დედაქალაქი აიღო. პექჩეს მოეღო ბოლო. ბიზანტიის ჯარები სამხრეთ იტალიაში შეიჭრნენ. პეკანის ბრძოლა: ტანის დინასტიისა და სილის კოალიციურმა ძალებმა საზღვაო ბრძოლაში პექჩე-იაპონიის ფლოტი დაამარცხა. არაბებმა ქ. ქაბული დაიპყრეს. ლანგობარდებმა ქ. ოდერცო დაანგრიეს. ტანის დინასტიისა და სილის ლაშქრებმა კოგურიოს დედაქალაქი ფხენიანი აიღეს.
650-იანები

650-იანი (ექვსას ორმოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 650-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 650 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 659 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 ქ. მერვში იეზდიგერდ III მოკლეს, რითაც ბოლო მოეღო სასანიანთა სახელმწიფოს. არაბები ავღანეთში შეიჭრნენ და ჰერათი აიღეს. საქართველოში პირველად შემოიჭრნენ არაბები და აიღეს თბილისი. უსმანის მოკვლის შემდეგ ალიმ ხალიფობა მიიღო. ჩინელები იპყრობენ დასავლეთ თურქთა სახაკანოს ძირითად ნაწილს.
ბრუცუნა

ბრუცუნა (ლათ. Ellobius) — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 15 სმ აღწევს. კუდისა - 10 მმ-მდე. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან რთულ სავალებს. მიწის ზედაპირზე იშვიათად ამოდიან. წელიწადში 2-ჯერ (ხან 4-ჯერ) ბრუცუნა ყრის 3-5 წრუწუნას. ბრუცუნა გავრცელებულია ევროპის და აზიის უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბრუცუნა იკვებება ბალახოვანი მცენარეების ფესვებით, ბოლქვებითა და ფესურებით. ზოგჯერ აზიანებს კულტურულ მცენარეების ფესვებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 542.
640-იანები

640-იანი (ექვსას ორმოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 640-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 640 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 649 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 არაბები იპყრობენ სომხეთის დედაქალაქს დვინს. არაბების პირველი გამოჩენა ამიერკავკასიაში. ალ-ტაბარის ცნობით, არაბთა სახალიფოს ჯარმა პირველად ილაშქრა საქართველოში ჰაბიბის სარდლობით. სასანიანთა უკანასკნელი მეფის შვილი, პეროზ III ჩინეთში გაიქცა. ჰაბიბის სარდლობით არაბთა სახალიფოს ჯარმა მეორედ ილაშქრა საქართველოში და დაიპყრო მთელი აღმოსავლეთი და სამხრეთი საქართველო. იაპონიის საიმპერატორო ტახტზე ავიდა კოტოკუ. დაიწყო ტაიკას პერიოდი. არაბებმა დაიპყრეს ეგვიპტე რომის პაპმა თეოდორ I-მა კონსტანტინოპოლის პატრიარქი პავლე II ეკლესიიდან მოკვეთა.
630-იანები

630-იანი (ექვსას ოცდაათიანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 630-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 630 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 639 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 1 იანვარი : წინასწარმეტყველი მუჰამედი თავისი ჯარით მექასკენ დაიძრა, რომელსაც უბრძოლველად აიღებს. ანდჰრას სამეფომ შეწყვიტა არსებობა. არაბებმა აიღეს და დაანგრიეს ირანის დედაქალაქი ქტეზიფონი.
620-იანები

620-იანი (ექვსას ოციანი) წლები, ასევე ცნობილი, როგორც 620-იანები — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 620 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 629 წლის 31 დეკემბერს. მოვლენები სარჩევი: 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 სასანიანთა მეფე ხოსრო II იღებს ქ. ანკარას, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის მნიშვნელოვანი სამხედრო საყ­რდე­ნი პუნ­ქტი იყო ცენტრალურ ანატოლიაში. 16 ივლისი : მაჰმადმა და მისმა მიმდევრებმა დაიწყეს ჰიჯრა მექიდან მედინაში, რაც დასაბამს აძლევს მუსლიმანურ კალენდარს. ბიზანტიის იმპერატორმა ჰერაკლემ კაპადოკიაში ილაშქრა და სასანიანთა ჯარი დაამარცხა. ფრანკთა მეფე ხლოტარ II თავის ვაჟს, დაგობერტ I-ს ავსტრაზიის მეფედ სვამს. 12 დეკემბერს ბიზანტიელებმა დაამარცხეს სპარსელები ნინევიასთან და დაიკავეს შაჰის რეზიდენცია დასტაკერტი. ხაზარებმა ააოხრეს თბილისი. ხლოტარ II-ის სიკვდილის შემდეგ ფრანკთა მეფე გახდა მისი ვაჟიშვილი, ხარიბერტ II. ბიზანტიამ ქ. იერუსალიმი დაიბრუნა სპარსელებისაგან.