laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
გრაის ალპები

გრაის ალპები (იტალ. Alpi Graie; ფრანგ. Alpes Grées) — დასავლეთ ალპების მთების ჯგუფი საფრანგეთში, იტალიასა და შვეიცარიაში. მაქსიმალური სიმაღლე 4061 მ (გრან-პარადიზო). სხვა მთებიდან აღსანიშნავია: მონ-მოდი (4465 მ), ეგიუი-ვერტი (4122 მ), პუენტ-დე-შარბონელი (3752 მ) და სხვა. გრაის ალპები სამხრეთ-დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია მონ-სენითა და კოტის ალპებით, დასავლეთიდან მდინარე იზერის ხეობით, ჩრდილოეთიდან მცირე სენ-ბერნარის უღელტეხილით, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მდინარე დორა-ბალტეას ხეობით. სავოიის ალპები მიჩნეულია გრაის ალპების ჩრდილოეთ-დასავლეთ განშტოებად. გრაის ალპების ფარგლებშია გრან-პარადიზოსა და ვანუაზის ეროვნული პარკები. განვითარებულია ალპინიზმი და სამთო-სათხილამურო სპორტი. სავოიის ალპები ალპები გრაის ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
აფხაზეთის ეპიგრაფიკული ძეგლები

აფხაზეთის ეპიგრაფიკული ძეგლები მოიცავს სხვადასხვა ენაზე შესრულებულ ისტორიულ წარწერებს, რომელიც დღევანდელი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერტორიაზეა შემონახული. შემორჩენილია ბერძნულ, ქართულ და თურქულ ენებზე შესრულებული ნიმუშები. ბერძნული წარწერების რიცხვი 22-მდეა და, ძირითადად, IX საუკუნემდეა შესრულებული. მათი უმრავლესობა განეკუთვნება დასავლეთ საქართველოში ბიზანტიის პოლიტიკური და კულტურული ჰეგემონობის ხანას. თურქულ ენაზე შემორჩენილი 6 ეპიგრაფიკული ძეგლიდან უძველესი, ვინმე მეჰმედის წარწერა, 1598 წლით თარიღდება. შემორჩენილია ასევე ჯირხვასა და ჭლოუს წარწერები (XVIII ს.), მეჰმედ ემინის (1785 წ.), ბათალ-ბეი მარშანიასა და ხასან ბეი შერვაშიძის (XIX ს.) წარწერები. აფხაზეთის წერილობითი ძეგლების უმრავლესობა ქართულ ენაზეა შესრულებული. რეგიონში აღრიცხულია 100-ზე მეტი ქართული წარწერა, როგორც ლაპიდარული, ასევე ფრესკული და ჭედური. მათგან 15-მდე ეპიგრაფიკული ძეგლი იხსენიებს აფხაზთა მეფეთა სახელებს. დაახლოებით 30 ქართული წარწერა შემონახულია ბედიის, ბიჭვინთის, წებელდისა და ილორის ტაძრებისადმი შეწირულ ხატებზე. აფხაზთა მეფეების სახელთან დაკავშირებული ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების მეორე მნიშვნელოვანი ჯგუფია ის წარწერები, რომლებიც თანამედროვე აფხაზეთის ფარგლებს გარეთ მდებარეობს: სამეგრელოში, ქართლში, იმერეთსა და ჯავახეთში. თანამედროვე აფხაზეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილ მნიშვნელოვან ქართულ წარწერებს განეკუთვნება: მსიგხუას მთაზე მდებარე ტაძრის წარწერები (IX ს.), ლიხნის ტაძრის წარწერა (1066 წ.), ილორის ტაძრის წარწერები (X-XI სს. მიჯნა), მოქვის ტაძრის წარწერა (XII ს.), ბედიის ტაძრის წარწერები (უძველესი მიეკუთვნება 888-999 წლებს), წკელიკარის (რეჩხო-ცხირი) ეკლესიის წარწერები (XI–XIV სს.), ანუხვის ტაძრის წარწერები (XI ს.), საგდუხტ „დიოფალთ დიოფალის“ წარწერა ღუმურიშის ეკლესიაში (XI საუკუნის I ნახევარი), გრიგოლ გალატოზთუხუცესის წარწერა დიხაზურგის ტაძრიდან, გუდავის ეკლესია. რაბასა და ნუგამწირას წარწერა (XV ს.), ჭლოუს წარწერა ჭალის (ჭლოუს) ეკლესია. ოზბეგ დადიანის წარწერა (1445-1452), წებელდის წმ. თევდორეს ტაძრის წარწერა (XI ს.), წებელდის ტაძარი. ლუკას წარწერა (XIV ს.), ბესლეთის ხიდის წარწერა (X-XI სს.). რეცენზირებადი ბილინგვური ჟურნალი სპეკალი - წერილობითი კულტურა შუა საუკუნეების აფხაზეთში ლია ახალაძე, აფხაზეთის წერილობითი ძეგლები დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. . ვებ-საიტი „აფხაზეთის კულტურა და კულტურული მემკვიდრეობა“
I Kissed a Girl

„I Kissed a Girl“ — ამერიკელ მომღერალ კეტი პერის სადებიუტო სინგლი ალბომიდან One of the Boys. იგი გამოვიდა 2008 წლის 16 ივნისს Capitol Music Group-ზე. სიმღერის ტექსტი დაწერილია კეტი პერის, ლუკას გოტვალდის, მაქს მარტინისა და კეთი დენისის მიერ, ხოლო პროდიუსერია გოტვალდი. პერის თქმით, „სიმღერა ქალის მაგიურ სილამაზეზეა“. სიმღერამ მიიღო ნორმალური შეფასება კრიტიკოსებისგან. იგი მოხვდა ბილბორდის ცხელ 100-ში. მხოლოდ აშშ-ში სულ გაყიდულია სიმღერის 4 155 000 ციფრული ასლი. ეს კეტისთვის მეექვსე სიმღერაა, რომელმაც 4 მილიონზე მეტი ციფრული გადმოტვირთვა დააფიქსირა აშშ-ში. სიმღერის მუსიკალური ვიდეო გამოვიდა 2008 წლის 16 მაისს. მისი პროდიუსერია კინგა ბრუზა. ვიდეოში აგრეთვე მონაწილეობს კეშა. სინგლი მოხვდა საუკეთესო ათეულში, როგორც 21-ე საუკუნეში ყველაზე მეტჯერ გადმოტვირთული სიმღერა. კეტის მიერ იგი შესრულდა გრემის 51-ე დაჯილდოებაზე-ზე. სიმღერის ტექსტი[დაარქივებული] საიტზე MetroLyrics ↑ How Katy Perry went from Christian rock to I Kissed a Girl. Entertainment Weekly. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 21 February 2016. ↑ Katy Goes Pop. People (June 2008). ციტირების თარიღი: 21 February 2016.
სეკვოიადენდრონი

სეკვოიადენდრონი, ველინგტონია, მამონტის ხე (ლათ. Sequoiadendron giganteum) — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე ტაქსოდიუმისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 100 მ-ზე მეტია, დიამეტრი — 10 მ-მდე, ღერო დაფარულია 40—60 სმ სისქის ქერქით (უდიდესი ხის მერქნის წონას 1000 ტ-მდე მიუღწევია). ერთსახლიანი მცენარეა, დატოტვილია, ლამაზი, დიდი ვარჯი და ტოტებზე ირგვლივ განწყობილი მოკლე წიწვები აქვს. ხნიერ ხეს ტანზე ქვედა ნაწილში ტოტები აღარ რჩება. ველურად იზრდება მხოლოდ კალიფორნიაში, სიერა-ნევადის დასავლეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 1500—2500 მ. მოშენებულია ევროპაში, ყირიმში, კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში (უმთავრესად დასავლეთ საქართველოში. არის თბილისშიც, წინანდალსა და ახალდაბაში). სწრაფმზარდი ხეა. ცოცხლობს 1500, ზოგი მონაცემებით — 3–4 ათას წლამდე. აბაშიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 273.
860

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 860 860 (რვაას სამოცი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-6 დეკადის მე-10 წელი. კირილე და მეთოდე ხაზარებთან ჩავიდნენ. ეთელბერტ I უესექსის მეფე გახდა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 860. იბნ აბდ რაბიჰი — არაბი პოეტი (გ. 940) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 860. 21 მარტი:პრიბინა — ნიტრის სამთავროს მთავარი (დ. 805) 20 დეკემბერი: ეთელბალდ I — უესექსის მეფე (დ. 834)
სელაგინელა

სელაგინელა (Selaginella) — მცენარის გვარი ლიკოპოდიუმისნაირთა განყოფილებისა. ხავსის მსგავსი მცენარეებია, გვხვდება აგრეთვე მცოცავი, ხვიარა და კორდოვანი ფორმებიც. ზოგიერთ სელაგინელის სიმაღლე 5—10 სმ-ია, ზოგისა 2—3 მ, ხვიარა ტროპიკული სახეობებისა კი 18—20 მ აღწევს. უვითარდებათ ორნაირი სპორანგიუმი: 4-მაკროსპორიანი მაკროსპორანგიუ და მრავალმიკროსპორიანი მიკროსპორანგიუმი. ახასიათებს თაობათა მორიგეობა დომინანტური სპოროფიტით. შეიცავს ტროპიკებში გავრცელებულ 700-მდე სახეობას. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა Selaginella selaginoides და Selaginella helvetica. ორივე სახეობა იზრდება ტენიან ადგილებში, ტყის ქვედა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე. მიქელაძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 274-275.
861

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 861 861 (რვაას სამოცდაერთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის 1-ლი წელი. 28 მაისი — ვიკინგებმა ქ. პარიზი ააოხრეს. დემეტრე II-ის გარდაცვალების შემდეგ აფხაზთა სამეფოს მეფე გახდა გიორგი I. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 861. იბნ ალ-მუთაზი —არაბი პოეტი და ფილოლოგი (გ. 908) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 861. დემეტრე II — აფხაზთა სამეფოს მეფე (დ. დაახლოებით 825) გრიგოლ ხანძთელი — ქართველი სასულიერო მოღვაწე და მწერალი (დ. 759) სამოელ დონაური — კახეთის მთავარი ალ-მუთავაქილი — აბასიანთა დინასტიის ხალიფა. (დ. უცნობია)
ჯანიქი

ჯანიქი (თურქ. Canik) — მუნიციპალიტეტი თურქეთში. ერთ-ერთი ოთხი მუნიციპალიტეტიდან, რომლებიც 2009 წ. გაერთიანდა სამსუნის მუნიციპალიტეტის პატრონაჟის ქვეშ. მდებარეობს თურქეთის ჩრდილიეთ ნაწილში, შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, შედის ქ. სამსუნის შემადგენლობაში, მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან აღმოსავლეთით. 2009 წლამდე - პატარა ქალაქი სამსუნის აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთით ესაზღვრება შავი ზღვა, სამხრეთით ჭანეთის მთები.სახელწოდება უნდა მომდინარეობდეს ქართული სატომო სახელი - „ჭანი-დან“ (ლაზი). თურქულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება „დანიშმენდ ნამე“-ში, როგორც ქართული ციხესიმაგრე. ქალაქში არის უნივერსიტეტი - Canik Başarı Üniversitesi. Canik Belediyesi (თურქ.) T.C. Canik Kaymakamligi (თურქ.) ↑ В.С. Гарбузова, Сказание о мелике Данышменде, Издaние восточной литературы, М., 1959, стр. 82
862

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 862 862 (რვაას სამოცდაორი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-2 წელი. მაიას ცივილიზაციის საცერემონიო ცენტრი ლაბნა აშენდა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 862. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 862. 13 აპრილი : დონალდ I — შოტლანდიის მეფე (დ. 812) ალ-მუნთასირი — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა (დ. 837) დონალდ I — შოტლანდიის მეფე (დ. დაახლ. 812)
863

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 863 863 (რვაას სამოცდასამი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-3 წელი. როსტისლავის თხოვნით კირილე და მეთოდე დიდ მორავიაში ჩავიდნენ. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 863. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 863. ალი ალ-არმანი — სომხეთისა და აზერბაიჯანის აბასიანი მმართველი
864

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 864 864 (რვაას სამოცდაოთხი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-4 წელი. აიგო ქსნის არმაზი. გადაიწერა სინური მრავალთავი იერუსალიმის წმიდა საბას ლავრაში. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 864. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 864. ტრპიმირ I — ხორვატიის ჰერცოგი სერგიუს I — ნეაპოლის ჰერცოგი
865

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 865 865 (რვაას სამოცდახუთი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-5 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 865. აბუ ბაქრ მუჰამად იბნ ზაქარია არ-რაზი — სპარსელი მეცნიერ-ენციკლოპედისტი (გ. დაახლ. 925) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 865. 3 თებერვალი : ანსგარი – ჰამბურგისა და ბრემენის ეპისკოპოსი, წმინდანი (დ. 801) კასია იგივე კასია კონსტანტინოპოლელი — ბიზანტიელი მოღვაწე (დ. 805/810)
866

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 866 866 (რვაას სამოცდაექვსი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-6 წელი. ასტურიის სამეფოში ორდონიო I-ის სიკვდილის შემდეგ დიდებულებმა ახალ მეფედ ალფონსო III გამოაცხადეს. ვიკინგებმა ქ. იორკი აიღეს. რომის პაპმა ნიკოლოზ I-მა ჯადოქრობის ბრალდებით წამების გამოყენება აკრძალა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 866. 19 სექტემბერი : ლეონ VI — ბიზანტიის მმართველი (გ. 912) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 866. 27 მაისი: ორდონიო I — ასტურიის მეფე (დ. დაახლ. 830) ლინძი — ჩინელი ბუდისტი ბერი ალ-მუსთაინი — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა (დ. 836)
867

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 867 867 (რვაას სამოცდაშვიდი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-7 წელი. ქ. ოჰრიდი ბულგარეთის სამეფოს შემადგენლობაში მოექცა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 867. სტეფანე I — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (გ. 893) ალ-ბარბაჰარი — ჰანბალი სწავლული (გ. 940) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 867. 21 მარტი: ელა II — ნორთუმბრიის მეფე 23/24 სექტემბერი: მიხეილ III — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 840) 13 ნოემბერი : ნიკოლოზ I — რომის პაპი (დ. 820) აშოტ კეკელა — ბაგრატიონთა შტოს წარმომადგენელი, აშოტ I კურაპალატის ძის ადარნასეს შვილი დედოფალი თეოდორა — ბიზანტიის დედოფალი, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი (დ. 815)
868

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 868 868 (რვაას სამოცდარვა) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-8 წელი. ჩამოყალიბდა პორტუგალიის საგრაფო. პირველი გრაფი – ვიმარა პერეში. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 868. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 868.
869

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 869 869 (რვაას სამოცდაცხრა) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-9 წელი. 26 მაისი : იაპონიაში, ქ. სენდაისთან მოხდა დიდი მიწისძვრა. სამხრეთ ერაყში ზანგი მონები აჯანყდნენ. შედგა კონსტანტინეპოლის მეოთხე საეკლესიო კრება. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 869. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 869. 14 თებერვალი : წმინდა კირილე — სლავთა ბერძენი განმანათლებელი (დ. 827) ივლისი/აგვისტო: ალ-მუთაზი — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა (დ. 847) 8 აგვისტო : ლოთარ II — ლოთარინგიის მეფე (დ. 853)
ზაქარია ხერხეულიძე

ზაქარია სიმონის ძე ხერხეულიძე (ხერხეულიდზევი; დ. 1797 — გ. 2 აპრილი, 1856, სიმფეროპოლი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1841). წარმომავლობით თავად ხერხეულიძეების რუსეთში დამკვიდრებული შტოდან. სამხედრო სამსახურში იყო 1817 წლის აგვისტოდან. 1823 წელს შტაბს-კაპიტნის ჩინით დაინიშნა ოდესაში ნოვოროსიის გენერალ-გუბერნატორის და ბესარაბიის მეფისნაცვლის, გენერალ-ლეიტენანტ მიხეილ ვორონცოვის ადიუტანტად. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1828-1829). 1828 წლის ნოემბერში მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და გადაიყვანეს ეგრეთა 1-ლ პოლკში. ომის დამთავრებიდან მალევე ზაქარია ხერხეულიძე გადავიდა სამოქალაქო სამსახურში. 1834 წელს მან მიიღო სახელმწიფო მრჩევლის ჩინი, ერთი წლის შემდეგ კი — ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის ჩინი. 1833 წლის იანვრიდან 1850 წლის იანვრამდე მსახურობდა ქერჩ-იენიკალეს ქალაქითავად. მის მოღვაწეობას უკავშირდება ქერჩში არაერთი სამშენებლო და საზოგადოებრივი პროექტის განხორციელება. 1850 წლის იანვრიდან აპრილამდე იყო მინსკის სამხედრო და სამოქალაქო გუბერნატორი, 1850 იანვრიდან 1852 წლის ივნისამდე — სმოლენსკის სამხედრო და სამოქალაქო გუბერნატორი. ყირიმის ომის დროს იმყოფებოდა სამხრეთის არმიის მთავარსარდლის, გენერალ მ. დ. გორჩაკოვის განკარგულებაში, კურირებდა ჰოსპიტლებს. გარდაიცვალა ტიფით. თავად ზაქარია ხერხეულიძეს სხვა დანარჩენ ჯილდოებთან ერთად მიღებული ჰქონდა ორდენები: წმინდა ვლადიმირის მეოთხე ხარისხის ორდენი (1828); წმინდა ანას მეორე ხარისხის ორდენი (1828); ოქროს დაშნა წარწერით „სიმამაცისთვის“ (1928 წლის 20 ნოემბერი); წმინდა ვლადიმირის მესამე ხარისხის ორდენი (1837); წმინდა სტანისლავის პირველი ხარისხის ორდენი (1840); წმინდა გიორგის მეოთხე ხარისხის ორდენი (ოფიცრის ჩინით ოცდახუთწლიანი შეუბღალავი სამსახურისთვის, 1847 წლის 26 ნოემბერი Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. М., 2009. — С. 667. — ISBN 978-5-9524-4167-5 Гогитидзе М. Грузинский генералитет (1699—1921). — Киев, 2001. — С. 145. — ISBN 966-02-2254-8 Исмаилов Э. Э. Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. М., 2007. — С. 184, 503. — ISBN 978-5-903743-05-2
ვაზის ტირილი

ვაზის ტირილი — ჭრილობიდან წვენის დენა. ვეგეტაციის პერიოდის პირველი ბიოლოგიური ფაზა. მიმდინარეობს ვაზში წვენის მოძრაობის დაწყებიდან კვირტის გამოტანამდე. საქართველოში ვაზის ტირილი იწყება მარტის პირველი დეკადიდან თვის ბოლომდე (20-22 დღე). ჯიშების მიხედვით ვაზი სხვსდასხვა რაოდენობით წვენს ღვრის. ძლიერად მოზარდ ვაზში იგი შესამჩნევად მიმდინარეობს. თითო ვაზმა შეიძლება დაღვაროს 2-3 ან 4-5 ლიტრამდე წვენი, ზოგჯერ 16 ლიტრამდეც. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 270.
870

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 870 870 (რვაას სამოცდაათი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-7 დეკადის მე-10 წელი. იოანე კოლოვუმ დააარსა პირველი სავანე ათონზე. არაბებმა კუნძული მალტა დაიპყრეს. შეიქმნა ბულგარეთის ავტოკეფალური საარქიეპისკოპოსო. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 870. ალექსანდრე — ბიზანტიის იმპერატორი (გ. 913) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 870. 21 ივნისი: ალ-მუჰთადი — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა (დ. უცნობია ) ედმუნდი — აღმოსავლეთ ინგლისის მეფე ისმაილ ალ-ბუხარი — არაბი განმანათლებელი (დ. 810)
გზა

გზა — გასასვლელი, მიმართულება, ან გზა მიწის ორ ადგილას, რომელიც, როგორც წესი, არის უკვე ასფალტირებული ან სხვაგვარად განვითარებული, რათა შეეძლოს მგზავრს მოძრაობა რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალებით, ეს შეიძლება იყოს ცხენი ან ავტომობილი. თანამედროვე მაგისტრალები და წრიული გზები საშუალებას იძლევა სწრაფად მივიდეთ ერთი ადგილიდან მეორემდე ისე, რომ ქალაქის ცენტრსაც გვერდი ავუაროთ, სადაც დიდი მოძრაობაა და საცხოვრებელ რაიონებსაც. თუმცა, ბევრს მიაჩნია, რომ ახალი გზების მშენებლობას ტრანსპორტის რაოდენობის ზრდა მოსდევს, ეს კი გარემოს ზედმეტ დაბინძურებს იწვევს, ამიტომ ადგილობრივი მცოხვრებლები ხშირად სერიოზულ პროტესტს გამოთქვამენ მათ რაიონში ახალი გზის მშენებლობის გამო. ავტოტრასა დიდი გზაა, რომელზეც ორივე მიმართულებითაა მოძრაობა. ჩქაროსნული გზატკეცილებისგან განსხვავებით, მასზე გზაჯვარედინებიც არის და შემოვლითი გზებიც. ქალაქის წრიული საავტომობილო გზა ქალაქის ცენტრისა და საცხოვრებელი რაიონებისათვის გერდის ავლის საშუალებას იძლევა. სოფლის მიდამოებში ვიწრო, მიხვეულ–მოხვეული გზებია, რომლებიც ხშირად უძველესი გზების მარშრუტებს მიჰყვება. მთავარი სტატია: ავტომაგისტრალი. ავტომაგისტრალი ჩქაროსნული გზატკეცილია, რომელსაც ორივე მხარეს რამდენიმე სამოძრაო ზოლი მიუყვება. ცენტრში კი — გამყოფი ზოლი. მას არც მკვეთრი მოსახვევი აქვს არც ციცაბო აღმართები, არც გზაჯვარედინები და არც შემოსასვლელი გზები. ავტომაგისტრალზე შეუჩერებლად შეიძლება დიდი მანძილის გავლა. ავტომაგისტრალის სისტემა ბევრ ქვეყანაში დიდი ქალაქებს აკავშირებს ერთმანეთთან. პირველი მოკირწყლული გზები მესოპოტამიაში დღევანდელ ერაყში დაიგო დაახლოებით ძვ.წ. 2200 წელს. ორი ათასი წლის შემდეგ, რომაელებმა ქვის მოკირწყლული მტკიცე, სწორი გზების მშენებლობა დაიწყეს. ეს გზები ერთმანეთთან აერთებდა იმპერიის სხვადასხვა ნაწილებს და ჯარის ევროპასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევდა. XV და XVI საუკუნეებში სამხრეთამერიკელმა ინკებმა გზატკეცილებისა და ვიწრო გზების საოცარი ქსელი შექმნეს. 1800–იანი წლების დასაწყისში ჯონ მაკ–ადამმა გზების მშენებლობის ახალი ხერხი გამოიგონა. მომავალი გზების ნიადაგს წრეტდნენ და ხრეშით ფარავდნენ. შემდეგ ზედაპირის გასამაგრებლად ასფალტის ან ბიტუმის დამატება დაიწყეს, რის შედეგადაც გზა მოსახერხებელი გახდა ავტომანქანების რეზინის საბურავებისათვის. ოქსფორდის დიდი საბავშვო ენციკლოპედია, ქართული გამოცემა შევსებული და განახლებული 2011 წელს, გვ. 100, ISBN 978-99940-34-47-5
871

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 871 871 (რვაას სამოცდათერთმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის 1-ლი წელი. 4 იანვარი : ვიკინგებმა რედინგის ბრძოლაში დაამარცხეს ეთელრედ I. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 871. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 871. 23 აპრილი:ეთელრედ I — უესექსის სამეფოს მეფე (დ. დაახლ. 837) ჰემუნდი — შუა საუკუნეების შერბორნის ეპისკოპოსი.
872

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 872 872 (რვაას სამოცდათორმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-2 წელი. საღვთო რომის იმპერატორი ლუდვიგ II მეორედ იქნა დაგვირგვინებული. ჰარალდ I ჰორფაგერი ნორვეგიის პირველი მეფე გახდა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 872. ილა-აბუგი — ლიაოს დინასტიის პირველი იმპერატორი (გ. 926) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 872. 14 დეკემბერი : ადრიანე II — რომის პაპი (დ. უცნობია)
873

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 873 873 (რვაას სამოცდაცამეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-3 წელი. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 873. ალ-მაჰდი აბდულა — ფატიმიდების დინასტიის დამფუძნებელი (გ. 934) ორდონიო II — გალისიის მეფე (გ. 924) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 873. 4 ოქტომბერი: როდრიგო — კასტილიის პირველი გრაფი ვიმარა პერეში — პორტუგალიის საგრაფოს დამაარსებელი (დ. დაახლ. 820) ალ-ქინდი — არაბი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი ივარ უძვლო — IX საუკუნის ვიკინგი მებრძოლი
874

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 874 874 (რვაას სამოცდათოთხმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-4 წელი. დიდი მორავიის მეფემ სვიატოპოლკ I-მა აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოსთან ზავი დადო. ტანის დინასტიაში დაიწყო სახალხო აჯანყება, რომლის სათავეში იდგა ხუან ჩაო. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 874. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 874. ჰასან ალ-ასქარი — შიიტთა მე-11 იმამი (დ. 846)
სიმფონია № 40 (მოცარტი)

სიმფონია № 40 სოლ მინორი KV 550 — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ 1788 წელს ვენაში დაწერილი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმფონია. შედგება ოთხი ნაწილისაგან. იგი ბოლოს წინა სიმფონიაა მოცარტის შემოქმედებაში. სავარაუდოა, რომ მოცარტმა სიმფონიაზე მუშაობა 1788 წლის 25 ივლისს დაასრულა, რადგან მან სწორედ ამ დღეს ჩაამატა იგი საკუთარი ნამუშევრების სიაში. დადასტურებულია, რომ ამ ნაწარმოების წარმოდგენა მოცარტისავე სიცოცხლეში შედგა. მე-40 სიმფონია ხშირად მოიხსენიება, როგორც „დიდი სოლ-მინორ-სიმფონია“, ხოლო მოცარტის 25-ე სიმფონიას „მცირე სოლ-მინორ-სიმფონიას“ უწოდებენ. Wolfgang Amadeus Mozart: Symphony G minor K 550. Ernst Eulenburg Ltd. No. 404, London / Main 1983, 66 გვერდი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „სიმფონია № 40 (მოცარტი)“ ვიკისაწყობში. სიმფონიის პირველი ნაწილის პარტიტურა და კრიტიკული მოხსენება სიმფონიის მეორე ნაწილის პარტიტურა KV 550-ის პარტიტურა, Indiana University School of Music
875

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 875 875 (რვაას სამოცდათხუთმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-5 წელი. შარლ „მელოტი“ საღვთო რომის იმპერატორი გახდა. არაბებმა სიცილია დაიკავეს. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 875. მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 875. 12 აგვისტო: ლუდვიგ II ახალგაზრდა — იტალიის მეფე (დ. 825 ) ილარიონ ქართველი — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი (დ. 822) ადონ ვიენელი — წმინდანი, ბენედიქტელი ბერი (დ. დაახლ. 800)
ფიგაროს ქორწინება

ფიგაროს ქორწინება (იტალ. Le nozze di Figaro; გერმ. Die Hochzeit des Figaro ან Figaros Hochzeit) — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ დაწერილი ოპერა (KV 492). იტალიურენოვანი ლიბრეტო ეკუთვნის ლორენცო და პონტეს. ლიბრეტო დაფუძნებულია 1778 წელს პიერ ბომარშეს მიერ დაწერილ კომედიურ პიესაზე „შეშლილი დღე ანუ ფიგაროს ქორწინება“. ფიგაროს ქორწინების პირველი წარმოდგენა გაიმართა 1786 წლის 1 მაისს ვენის ბურგთეატრში. ფიგაროს ქორწინებას ეფუძნება რამდენიმე მხატვრული ფილმი; ასევე ოპერის აუდიო და ვიდეო ჩანაწერები სხვადასხვა დროს გამოცემულია CD და DVD დისკებზეც. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ფიგაროს ქორწინება“ ვიკისაწყობში. ფიგაროს ქორწინების პარტიტურა და კრიტიკული მოხსენება ფიგაროს ქორწინების ნოტები, International Music Score Library Project სიუჟეტი და ლიბრეტო, გერმანული თარგმანი და იტალიური ორიგინალი მნიშვნელოვანი ინსცენირებები[მკვდარი ბმული] ფიგაროს ქორწინების დისკოგრაფია დაარქივებული 2012-03-14 საიტზე Wayback Machine.
876

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: 876 876 (რვაას სამოცდათექვსმეტი) წელი — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-8 დეკადის მე-6 წელი. ტაო-კლარჯეთის სამეფო ტახტზე დავით I კურაპალატი ავიდა. გადასახლებაში მყოფი პატრიარქი ფოტიოს I კონსტანტინეპოლში დაბრუნდა. მთავარი სტატია: კატეგორია:დაბადებული 876. 10 სექტემბერი: ევტიქი ალექსანდრიელი — ალექსანდრიის პატრიარქი (გ. 940) იოანე რილელი — ბულგარელი წმინდანი. (გ. 946) ჰაინრიხ I ფრინველმჭერი — გერმანიის მეფე. (გ. 936) მთავარი სტატია: კატეგორია:გარდაცვლილი 876. 28 აგვისტო : ლუი გერმანელი — აღმოსავლეთ საფრანგეთის მეფე (დ. 806) ბაგრატ I კურაპალატი — საქართველოს მეფე. დომაგოი — ხორვატიის თავადი (დ. უცნობია)
გოლფი

გოლფი — სპორტის ერთ-ერთი საერთაშორისო სახეობა. პროფესიული გოლფის დიდ ტურნირებს მთელი მსოფლიოს ტელემაყურებლები ადევნებენ თვალს. თამაშის წესი იმაში მდგომარეობს, რომ საგანგებო ჯოხით — ყვანჭით ბურთი ფოსოში (ჩაღრმავებაში) მოთავსდეს. თამაში მწვანე გაზონზე მდებარეობს, რომელსაც გრინი ჰქვია. მოთამაშეს შეუძლია მაქსიმუმ 14 ყვანჭი გამოიყენოს. ყოველი ფოსოსათვის ყველაზე შესაფერის ყვანჭს ირჩევენ. გოლფს ან ორი კაცი თამაშობს, ან წყვილები. მოგებულია ის ადამიანი ან წყვილი, რომელიც ნაკლები დარტყმით ათავსებს ბურთს ფოსოში, ან მეტ ფოსოს დაიპყრობს (მატჩურ თამაშში). გოლფის სტანდარტული მინდორი 18 ფოსოსგან შედგება. ეს 18 ფოსო თამაშის ერთ რაუნდს შეადგენს. ყოველ ფოსოზე შედეგები პარობით ითვლება. თითოეული ფოსოს მიმართულებით 35 დარტყმა სრულდება. ყველა ფოსოს მიმართულებით შესრულებული დარტყმის ჯამი მინდვრის საერთო პარს შეადგენს, სტანდარტული 18-ფოსოიანი მინდვრისთვის იგი, როგორც წესი, 70-72-ს უდრის. გოლფის დიდი ტურნირები მეტწილად 4 დღე გრძელდება და დღეში თითო რაუნდი თამაშდება. ამ ტურნირებს მიეკუთვნება „დიდი ოთხეული“: აშშ-ის ღია ჩემპიონატი, დიდი ბრიტანეთის ღია ჩემპიონატი, აშშ-ის ოსტატთა ტორნირი და აშშ-ის გოლფის პროფესიონალ მოთამაშეთა ასოციოციის ტურნირი. თამაშის სეზონის განმავლობაში წამყვანი პროფესიონალი მოთამაშეები კომერციულ ტურნირებშიც მონაწილეობენ. შოტლანდიაში გოლფს XV საუკუნიდან თამაშობენ. ქვეყნის პირველი გოლფ-კლუბი. „როიალ ენდ ეინშენტ“, 1754 წელს ჩამოყალიბდა ქალაქ სენტ-ენდრიუსში. ორ წელიწადში ერთხელ ევროპასა და აშშ-ის წამყვან მოთამაშეებს შორის რეიდერის თასის შეჯიბრება ტარდება, რომელიც თანამედროვე პროფესიული გოლფის ყველაზე პრესტიჟული ტურნირია. ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით ნაკლებ დარტყმას ბერდი ჰქვია, ხოლო ორით ნაკლებ დარტყმას — იგლი. ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით მეტ დარტყმას ბოგი ეწოდება, ხოლო ორით მეტ დარტყმას — ორმაგი ბოგი და ასე შემდეგ. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გოლფი The R&A, St Andrews დაარქივებული 2009-09-18 საიტზე Wayback Machine. USGA: United States Golf Association Golf Australia, national governing body of Australia International Golf Federation (IGF)
ამაზონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ამაზონი შეიძლება აღნიშნავდეს: ამაზონი — მდინარე სამხრეთი ამერიკაში. Amazon.com — ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ინტერნეტ მაღაზიათა ქსელი. იხილეთ აგრეთვე ამორძალები