დივან-ხანე (შირვანშაჰების სასახლე)

დივან-ხანე (აზერ. Divanxana) — შირვანშაჰების სასახლის ანსამბლის ნაწილი. მდებარეობს ბაქოში, იჩერი-შეჰერში. გარდა სასახლისა და დივან ხანისა, კომპლექსში ასევე შედის შირვანშაჰთა სამარხი, სასახლის მეჩეთი მინარეთით, აბანო და სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი. სასახლის კომპლექსი აშენდა XIII-XVI საუკუნეებში. დივან-ხანეს XV საუკუნით ათარიღებენ. მის მემორიალურ მნიშვნელობაზე მეტყველებს აკლდამა-მიწისქვეშეთი და ლაპიდარული წარწერა შესასვლელში (ყურანი, სურა 10, ლექსები 26 და 27). დივან-ხანეს დანიშნულების რამდენიმე ვერსია არსებობს. თვლიან, რომ ის გემთმშენებლობის, მისაღები და სახელმწიფო რჩევის შენაბა, ასევე მავზოლეუმი. დივან-ხანეს ერთ-ერთ შესასვლელზე შენარჩუნებულია წარწერები არაბულ ენაზე. ისტორიკოსი სარა აშურბეილი აღნიშნავს, რომ ეს შენობა შესაძლოა ყოფილიყო საფლავი, თუმცა წყაროების მიხედვით, ყიზილბაშებმა საფლავის ნაშთები დაწვეს და იქ დაკრძალეს ხალილ ულლა I. სხვა ვერსიით, შენობა აშენდა შირვანშაჰ ფარუხ იაშარის საფლავის სახით, თუმცა 1500 წელს ჯაბანას ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ფარუხი ყიზილბაშებმა მოკლეს და დაწვეს. შემდეგ ის არ იქნა იქ დაკრძალული. ორიგინალური არქიტექტურული სტრუქტურის წარმოშობას აკავშირებენ ადრე ისლამურ დასაფლავების ტრადიციასთან. ს. აშურბეილი თვლის, რომ დივან-ხანეს ტერიტორია ადრეისლამურ პერიოდში იყო წმინდა ადგილი (ითვლება, რომ თასის ფორმის ღარები მსახურობდა ცხოველების სამსხვერპლო სისხლის ავსებისთვის). დივან-ხანე სამი მხრიდან ისროვანი არკადითაა შეღობილი. საკომპოზიციო ცენტრში დგას რვაწახნაგოვანი როტონდა-პავილიონი. ღია არკადითაა გარშემორტყმული დარბაზის როტონდა. ელიფტიკური საფარი ოდნავ მბრუნავი ზედაპირით დაცულია გარედან ქვის გუმბათით. როტონდის დასავლური ფასადი გაფორმებული და მორთულია არაბესკების პორტალებით. ბრტყელი კედლები მოხატულია ორნამენტებით.  პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომელიც უკავშირდება დარბაზს და სხვა ოთახებს. მშენებლობის მასშტაბი კოორდინაციას უწევს ყველა არქიტექტურულ ელემენტებსა და დეტალებს. ორდერის სვეტი ინდივიდუალურ ხასიათს ატარებს და წარმოადგენს როტონდის კომპოზიციის საერთო რგოლს. დივან-ხანეს განასხვავებს კომპოზიციის სრულყოფილება. აქ ჩაეყარა საფუძველი აზერბაიჯანის არქიტექტურის ახალ სტილისტურ ტენდენციას. მთავარ შესასვლელთან დგას სტალაქტიტის ნახევრად გუმბათი და იგი მორთულია ხალიჩებით. მოხატულობა წარმოადგენს ლეღვისა და ყურძნის ფოთლების გადაწვნას. ქუფიზე არსებული წარწერები კი რთულ გეომეტრიულ ორნამენტებს ჰგვანან. დივან-ხანეს მშენებლობა არ იყო დასრულებული. გუმბათოვანი სასახლე და შესასვლელში არსებული ქვის ჩუქურთმა აზერბაიჯანული ხელოვნების შედევრად ითვლება. შირვანშაჰების სასახლე Архитектурная Энциклопедия Баку Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi Аzərbаycаn mеmаrlığının möhtəşəm nümunəsi kimi- (აზერბაიჯანული) ↑ Бретаницкий, Веймарн, 1976, с. 106 - Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с. ↑ 2.0 2.1 Бретаницкий, Веймарн, 1976, с. 115. - Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с. ↑ Сысоев, 1928, с. 16.- Баку прежде и теперь.. — Б.: Искусство Азербайджана, 1928. ↑ Ашурбейли С. Б. Şirvanşahlar dövləti. — Bakı: Şərq-Qərb, 2006. — 128 с. — ISBN 5-87459-229-6. ↑ 5.0 5.1 Бретаницкий Л. С. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока.. — Ленинград-Москва: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1966. — 556 с. ↑ Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi Аzərbаycаn mеmаrlığının möhtəşəm nümunəsi kimi - (აზერბაიჯანული) ↑ Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В.. Редактор И. А. Шкирич. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с. ↑ Ашурбейли С. Б. История города Баку. Период средневековья. — Б.: Азернешр, 1992. — 408 с. — ISBN 5-552-00479-5. ↑ Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture.. — Москва: Oxford University Press, 2009. — Т. 2. — 513 с. — ISBN 9780195309911. ↑ Архитектурная энциклопедия Баку - Шaмиль Фатуллаев-Фигаров