laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ფორთოხალი

ფორთოხალი (ლათ. Citrus sinensis) — მარადმწვანე ხეხილი ციტრუსის გვარის ტეგანისებრთა ოჯახისა. ველურად არ გვხვდება. ძლიერ საძირეზე დამყნილი 12 მ-მდე იზრდება, სუსტზე (ტრიფოლიატაზე) 4—6 მ-მდე. აქვს ტყავისებრი, ოვალური, მუქი მწვანე ფოთოლი. ორსქესიანი, თეთრი, სურნელოვანი, მარტოული ან ყვავილელად შეკრებილი ყვავილი, მრავალბუდიანი კენკრა ნაყოფი. ფორთოხლის ჯიშები საგრძნობლად განსხვავდებიან ფორმით, ზომით, კანის ფერით. ნაყოფის რბილობი წვნიანია, ტკბილი ან მომჟავო-მოტკბო. საქართველოში ხარობს ფორთოხლის რამდენიმე ჯიში: „ვაშინგტონ-ნაველი“, „ჰამლინი“, „კარალიოკი“ და სხვა. აქვს გემრიელი ნაყოფი, რომელიც შეიცავს: წყალს 78—89, შაქრებს 5—14, ორგანულ მჟავებს 0,1—1,5, უჯრედისს 0,8—0,36, აზოტოვან ნივთიერებებს 0,6—0,7, გარდა ამისა ნაყოფი მდიდარია B1, B, C ვიტამინებს და A პროვიტამინს. ფორთოხალში B ვიტამინის შემცველობა უტოლდება ამ ვიტამინის შემცველობას რძეში. ნაყოფის კანში შედის ეთერზეთების სხვადასხვა სახეობა. ფორთოხლის ნაყოფი გამოიყენება ჰიპო და ავიტამინოზის სამკურნალოდ, ასევე, პროფილაქტიკისთვის. ის კარგი მადის მომყვანია და ხელს უწყობს საჭმლის მონელებას. ამ ციტრუსის ნაყოფის მიღებას უზღუდავენ ჰიპერაციდული გასტრიტის, კუჭის და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადებებისას. იყენებენ ნედლად და გადამუშავებულს (ჯემი, მურაბა, ცუკატი, წვენი და სხვა), ნაყოფის კანი, ფოთოლი და ყვავილი შეიცავს 1,2—2,1 % ეთეროვან ზეთს, რომელსაც პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში იყენებენ. ფორთოხალი ზიანდება 7 °C ყინვის დროს, ხოლო — 10 °C-ზე მთლიანად იყინება. ნაყოფს იძლევა დარგვიდან 3—4 წლის შემდეგ. ჰექტარზე ირგვება 750—800 ძირი. თითოეული ხის მოსავალი 50 კგ აღემატება. ფორთოხალი ფართოდაა გავრცელებული ესპანეთში, იტალიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, აშშ-ში. საქართველოში მისი ფართობი 2 ათ. ჰა შეადგენს და წელიწადში 5— 8 ათ. ტ. კრეფენ. ფორთოხლის უდიდესი მწარმოებელია ბრაზილია, ის აწარმოებს მსოფლიო მოცულობის დაახლოებით 25 %-ს. ფორთოხლის წარმოება ძირითადად ხდება სან-პაულუს შტატში, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში მდებარეობს. მეორე უდიდესი მწარმოებელი არის აშშ. ფორთოხალი ძირითადად მოჰყავთ: ფლორიდაში, კალიფორნიაში, ტეხასში და არიზონაში. კალიფორნიაში მოყვანილი ფორთოხლის უმეტესი ნაწილი იყიდება ცოცხლად, ხოლო არიზონასას ამუშავებენ წვენად. აშშ-ში საუკეთესოდ ფლორიდაში, ინდიური მდინარის რეგიონში მოყვანილი ფორთოხალი ითვლება. სხვა მსხვილი მწარმოებლები არიან: სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, მაროკო და არგენტინა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფორთოხალი Citrus sinensis List of Chemicals (Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases) დაარქივებული 2004-11-18 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) Fundecitrus (Fundo de Defesa da Citricultura) დაარქივებული 2012-12-24 საიტზე Wayback Machine. (პორტუგალიური) ↑ FAOSTAT. FAO Statistics. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-13. ციტირების თარიღი: 2012-09-10.
პალმნიკენის კირხე

პალმნიკენის კირხე (რუს. Кирха Пальмникена) — ყოფილი ლუთერანული კირხე აღმოსავლეთ პრუსიაში (1946 წლიდან დასახლება იანტარნი, კალინინგრადის ოლქი) ამჟამად მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელიც აგებულია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კალინინგრადის ეპარქიას. პალმნიკენის ლუთერანული კირხეს მშენებლობა დაიწყეს 1887 წლის 8 სექტემბერს წარმოშობით ებრაელი მორიც ბეკერის ინიციატივით, რომელიც დაკავებული იყო ქარვის ბიზნესით. მშენებლობას აფინანსებდა ფირმა „შტანტიენი და ბეკერი“, ხოლო მიმდინარეობდა ვილჰელმ ლორენც ბესელ-ლორკის პროექტის მიხედვით. კირხე ააშენეს კაჭარისა და ფიგურული აგურისაგან და წარმოადგენს ბერლინის გარეუბანში მდებარე მონბიჟუს ციხესიმაგრის წმინდა გიორგის სახელობის კაპელის შემცირებულ ვარიანტს. კირხეს აქვს ორი სამრეკლო, შიდა მოწყობილობა გაფორმებულია რომანულ სტილში, ვიტრაჟები შექმნეს ადგილობრივი სიუჟეტების თემაზე. კირხეში დაამონტაჟეს ორღანი. კირხე აკურთხეს 1892 წლის 3 იანვარს თავდაპირველად საეკლესიო თემი მიეკუთვნებოდა გერმაუს (ამჟამად სოფელი რუსკოე, კალინინგრადის ოლქი). საკუთარი დამოუკიდებელი თემი პალმინკენში ჩამოყალიბდა 1906 წელს. ეკლესიის უკანასკნელმა წინამძღვარმა ქალაქი მიატოვა 1947 წელს და შემდეგში გახდა მაგდებურგის ეპისკოპოსი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კირხეს შენობაში თანმიმდევრობით განათავსეს კლუბი, შემდეგ საბილიარდო, სპორტული დარბაზი, საწყობი. ორღანი და ვიტრაჟები განადგურდა. 1990 წელს კირხეს შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1991 წელს სმოლენსკისა და კალინინგრადის მიტროპოლიტმა კირილემ (რომელიც შემდეგ გახდა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი) აკურთხა ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 2008 წელს ეკლესიის თავდაპირველ ადგილზე დაბრუნდა გარემონტებული ზარი. კალინინგრადის ოლქის მთავრობის 2007 წლის 23 მარტის № 132 დადგენილების მიხედვით კირხემ მიიღო რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. ↑ 1.0 1.1 1.2 Manfred Höhne. Geschichte von Jantarnyj - Palmnicken - Ostpreussen. www.ostpreussen.net. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-15. ↑ 2.0 2.1 2.2 Кирха Пальмникена - Янтарный. www.prussia39.ru. ციტირების თარიღი: 2017-03-15. ↑ Перечень объектов культурного наследия Калининградской области. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-21.
პონარტის კირხე

პონარტის კირხე (რუს. Кирха Понарт; გერმ. Ponarther Kirche) — ყოფილი ევანგელისტური კირხე კენიგსბეგში, აგებულია 1897 წელს. სახელწოდება მიიღო ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი უბნის პონარტისაგან. ამჟამად მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელიც აგებულია ღვთისმშობლის შობის სახელზე. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კალინინგრადის ეპარქიას. კირხე ააშენეს პონარტის რაიონის ევანგელისტური თემის ხელმძღვანელის რობერტ ჰოფმანის დამსახურებით, რომელიც იყო შეფერდეკერისა და გრუბერის ოჯახების კუთვნილი ლუდის ქარხნის „პონარტის“ დირექტორი და ასევე პონარტის მკვიდრი. კირხე აკურთხეს 1897 წლის 23 ივლისს. აგურის ნაგებობას, რომელიც აგებულია ნეოგოთიკურ სტილში, ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აქვს ოთხსართულიანი სამრეკლო და ფრონტონები აღმოსავლეთით და სამხრეთით. ნაგებობის ორ მხარეს კი განთავსებულია კონფორსტები. სამხრეთით განთავსებულია საკურთხევლის ნაწილი, რომელსაც ესაზღვრება შიფერდეკერების საგვარეულო სამარხი. კირხეს ჩრდილოეთ ნაწილში განლაგებულია ლამაზი ფრონტონი ხუთი ფანჯრით, აქვე განთავსებულია კარიბჭე, რომელიც გაერთიანებულია სამრეკლოს კოშკთან. აღმოსავლეთის მხარეს ფანჯრები ფართო და მაღალია. ორფერდა სახურავზე დაყენებული იყო ფანარი მაღალი წვეტით (არაა შემონახული ჩვენს ეპოქამდე). პირველი საეკლესიო ორღანი ქრისტიანულ ეკლესიაში მოიტანეს ქალაქის სინაგოგიდან. ისტრუმენტი მოქმედებდა 1929 წლამდე, ხოლო შემდეგ შეცვალეს ახლით, რომელიც იყო ცნობილი ჰანოვერული ფირმის „ფურტვენგლერი და ჰამერის“ ნამუშევარი (წარმატებით მუშაობს დღემდე). 1945 წლის აპრილის შტურმის შემდეგ მიყენებულმა მცირე დაზიანებებმა ხელი ვერ შეუშალა მასში ღვთისმსახურებას, რომელიც აღევლინებოდა ქალაქში დარჩენილი გერმანელებისათვის. მათი გადასახლების შემდეგ კირხე ჯერ საწყობად გამოიყენებოდა, ხოლო შემდეგ მასში მოქმედებდა სპორტული დარბაზი „შტორმი“. 1991 წელს პონარტის კირხე გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. შენობა გაარემონტეს და 1992 წლის 21 სექტემბერს აკურთხეს როგორც ღვთისმშობლის შობის სახელობის ეკლესია. Альбинус Р. Лексикон города Кенигсберга и его окрестностей. — Леер, 1985. -На нем. яз. Бахтин А., Долизен Г. Забытая культура: Кирхи Северо-Восточной Пруссии. -Хузум, 1998. — На нем. яз. В. И. Кулаков, А. П. Бахтин, А. П. Овсянов, Н. И. Чебуркин, «Памятники истории и культуры. Калининград», Москва, 2005, стр. 136 ISBN 5-902425-01-8
როზენაუს კირხე

როზენაუს კირხე (რუს. Кирха Розенау; გერმ. Rosenaukirche) ამჟამად კალინინგრადის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (რუს. Храм Покрова Пресвятой Богородицы) — ყოფილი ევანგელისტური კირხე კალინინგრადში, 1990 წლიდან მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელიც აგებულია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1914-1926 წლებში, რაც იყო XX საუკუნის დასაწყისის კენიგსბერგისათვის საკმაოდ უჩვეულოდ ხანგრძლივი მშენებლობის პროცესი. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კალინინგრადის ეპარქიას. მისამართი: კალინინგრადი, კ. ნაზაროვის ქუჩა, 24. 1908 წელს გარეუბანი როზენაუ შევიდა ქალაქის შემადგენლობაში. 1914 წელს სკოლასთან ახლოს დაიწყო ახალი კირხეს მშენებლობა. მაგრამ პირველმა მსოფლიო ომმა შეაჩერა სამშენებლო სამუშაოები. კირხეს მშენებლობა გაგრძელდა მხოლოდ 1926-1928 წლებში, როდესაც გაუმჯობესდა პრუსიის „თავისუფალი სახელმწიფოს“ - ვაიმარის რესპუბლიკის ფინანსური მდგომარეობა. იმის გამო, რომ სწრაფად იზრდებოდა სავაჭრო კავშირები აღმოსავლეთთან როზენაუ სწრაფად გაიზარდა და განვითარდა, აშენდა სამრეწველო ნაგებობები, ახალი საცხოვრებელი კვარტლები. 1926 წლისათვის როზენაუს მოსახლეობისათვის ააგეს კირხე გოთიკურ სტილში ა. პფლაუმის პროექტის მიხედვით. განსხვავება როზენაუსა და სხვა კირხეებს შორის ისაა, რომ იგი დიდხანს შენდებოდა. მისი ფუნდამენტი ჩაყარეს 1914 წლის 23 ივლისს, ხოლო ერთი კვირის შემდეგ დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი და კირხეს შენებლობაც განუსაზღვრელი ვადით გადაიდო. ომის შემდეგ მშენებლობა გაგრძელდა მხოლოდ 1925 წლის 2 აპრილს. მაგრამ გამოყოფილი თანხა ინფლაციის გამო საკმარისი აღარ აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა წელიწადნახევრის შემდეგ მშენებლობა მაინც დასრულდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში საბჭოთა კავშირის თავდასხმის დროს კირხე პრაქტიკულად არ დაზიანებულა. საბჭოთა პერიოდში მას გამოიყენებდნენ როგორც სასაწყობე დანიშნულების ნაგებობას. 1990 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება კირხეს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის გადაცემის შესახებ. 1990-1992 წლების რემონტის შემდეგ კირხე აკურთხეს როგორც ღვთისმშობლის კვართის სახელობის ტაძარი. В. И. Кулаков, А. П. Бахтин, А. П. Овсянов, Н. И. Чебуркин, «Памятники истории и культуры. Калининград», Москва, 2005, стр. 137 ISBN 5-902425-01-8 Фотографии в ЖЖ katuriks Kirchen und Sozialeinrichtungen in Königsberg Неофициальный сайт храма Покрова Пресвятой Богородицы (г. Калининград) Официальный сайт храма Покрова Пресвятой Богородицы (г. Калининград)
კალინინგრადის წმინდა ადალბერტის კირხე

კალინინგრადის წმინდა ადალბერტის კირხე (რუს. Кирха Святого Адальберта; გერმ. St.Adalbertkirche) — ყოფილი კათოლიკური კირხე კალინინგრადში. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1902-1904 წლებში. აგებულია ადალბერტ პრაღელის სახელზე, არქიტექტორ ფრიდრიხ ჰაიტმანის მიერ. მშენებლობა დაიწყო 1902 წლის 16 ივლისს ქალაქის ახალ რაიონ ამალიენაუში. კირხე მდებარეობდა იმ ადგილზე სადაც ლავსკერის ხეივანი ქმნიდა მოსახვევს. აქვე მთავრდებოდა თავად ხეივანიც, რომელიც იწყებოდა დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხედან. ჰუფენი და ამალიენაუ აღიქმებოდა, როგორც ქალაქის დამოუკიდებელი ნაწილები. 1901 წელს ევანგელისტურმა საზოგადოებამ მიიღო დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხე, ხოლო კათოლიკეებმა 1904 წელს შეიძინეს აღნიშნული კაპელა. კირხე ააშენა კენიგსბეგის უძრავი ქონებისა და მშენებლობის საზოგადოებამ. მშენებლობის ღირებულებამ შეადგინა 60 ათასი მარკა, შიდა აღჭურვილობა, საკურთხეველი და ზარი - კიდევ 40 ათასი მარკა. 1904 წლის 14 ნოემბერს კირხე აკურთხეს. თავიდან ეს იყო მცირე კაპელა გოთიკურ სტილში ვიწრო კოშკით ჩრდილოეთიდან და მცირე კონტრფორსებით სამი მხრიდან. მომავალში იგეგმებოდა კირხეს გაფართოება 250 კაცის ტევადობამდე. აღმოსავლეთ მხარეს ფანჯრის ნიშებში გამოსახული იყო წმინდა ადალბერტ პრაღელი. 1921 წელს ეკლესიის სასაფლაოზე დაკრძალეს კირხეს არქიტექტორი ფრიდრიხ ჰაიტმანი. 1932 წელს კაპელას მიაშენეს დამატებითი ნაგებობა ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან, ასევე მიაშენეს თანამედროვე კარიბჭე. მის კუთხეებში განთავსებული იყო დიდი მრგვალი ფანჯრები. ამავე წელს კაპელამ მიიღო წმინდა ადალბერტის კირხეს სტატუსი, რომელიც ითვლებოდა პრუსიის მფარველად. 1939 წელს საკურთხეველი გადააკეთეს. 1945 წლის აპრილში კენიგსბეგის შტურმის დროს კირხე დაზიანდა. ძირითადად დაზიანდა ახალი მინაშენები და კოშკის წვეტი. ომის შემდეგ შენობა გადაეცა ნ. პუშკოვის სახელობის ხმელეთის მაგნეტიზმის, იონოსფეროსა და რადიოტალღების გავრცელების ინსტიტუტს. შენობა შიგნიდან გადააკეთეს და ამოიყვანეს სამი სართული. ამჟამად შენობაში განთავსებულია ხმელეთის მაგნეტიზმის, იონოსფეროსა და რადიოტალღების გავრცელების ინსტიტუტის ადმინისტრაცია. В. И. Кулаков, А. П. Бахтин, А. П. Овсянов, Н. И. Чебуркин, «Памятники истории и культуры. Калининград», Москва, 2005, стр. 142 ISBN 5-902425-01-8 Kirchen und Sozialeinrichtungen in Königsberg (Кирхи и социально-бытовые учреждения Кёнигсберга (გერმანული) Балдур Кёстер «Здания Кёнигсберга»
ქერი

ქერი (ლათ. Hordeum) — ერთ- და მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. ქერის ფესვთა სისტემა ფუნჯაა; ღერო-ღრუ ჩალისფერი, რომლის სიმაღლე 35-135 სმ აღწევს. ფოთოლი სხვა მარცვლოვანებზე უფრო ფართო აქვს. ყვავილედი თავთავია, ნაყოფი — მარცვალია. ევრაზიასა და ამერიკაში ცნობილია დაახლოებით 30 სახეობა. მისი სამშობლოა აზია, თუმცა ველური სახით გვხვდება სირიაში, თურქეთში, შუა აზიასა და კავკასიაში. ეგვიპტეში ქერის კულტურა ფარაონების დროიდანაა ცნობილი. სწორედ აქედან გავრცელდა ის საბერძნეთსა და რომის იმპერიაში. XV საუკუნემდე ქერის მარცვლებს ფქვავდნენ და პურს აცხობდნენ. აღსანიშნავია, რომ ძველი მკურნალები სამკურნალოდ იყენებდნენ ქერის მარცვლებსა და ქერის წყალს. ავიცენას მიაჩნდა, რომ ქერი უნიკალურად წმენდს ორგანიზმს. კულტურაშია 3 სახეობა. სამივეს ხშირად აერთიანებენ ერთ კრებად სახეობაში — სათესი ქერი (ლათ. Hordeum sativum); ბიოლოგიური თავისებურების მიხედვით ქერი იყოფა საგაზაფხულოდ და საშემოდგომოდ. ქერის მარცვალი შეიცავს (პროცენტობით): წყალს (13), ცილას (12), ნახშირწყლებს (64,6), უჯრედისს (5,5), ცხიმს (2,1), ნაცრის ელემენტებს (2,8). ქერი მეტად ღირებული მარცვლოვანი კულტურაა. მარცვლისაგან ამზადებენ ფქვილს და ღერღილს. პურის გამოცხობისას ქერის ფქვილს უმატებენ ხორბლის ფქვილს. ქერი ძვირფასი კონცენტრირებული საკვებია მეღორეობასა და მეფრინველეობაში. იყენებენ ლუდის წარმოებაში, მის ექსტრაქტებს — საფეიქრო, საკონდიტრო და ფარმაცევტულ მრეწველობაში. ↑ ქერით მკურნალობა — სამედიცინო ინტერნეტჟურნალი ↑ ნასყიდაშვილი პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 501.
დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხე

დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხე (რუს. Кирха памяти королевы Луизы; გერმ. Königin-Luise-Gedächtniskirche) — ისტორიული შენობა კალინინგრადში. ქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა. წარსულში იყო ლუთერანული ეკლესია, ამჟამად კირხეს შენობაში განთავსებულია კალინინგრადის საოლქო თოჯინების თეატრი. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1899-1901 წლებში. აგებულია არქიტექტორ ფრიდრიხ ჰაიტმანის მიერ. მისამართი: კალინინგრადი, გამარჯვების პროსპექტი, 1. კალინინგრადის ცენტრალური პარკის ტერიტორიაზე. კირხე ააშენეს პრუსიის დედოფალ ლუიზას სახელზე. პროექტის ავტორი იყო არქიტექტორი ფრიდრიხ ჰაიტმანი. ეკლესია ააგეს 1899-1901 წლებში. სამხრეთის მხრიდან ეკლესიას მიაშენეს სასულიერო პირის სახლი, რომელიც თავისი სტილით ძალიან ჩამოჰგავდა თავად ეკლესიას (ამჟამად არ შემონახულა). ეკლესიის შენობა დაზიანდა მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობის პერიოდში და დიდი ხნის განმავლობაში ნანგრევების მდგომარეობაში იყო. 1960-იან წლებში იგეგმებოდა მისი დანგრევა, მაგრამ ეკლესია გადაარჩინა სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტის არქიტექტორმა იური ვაგანოვმა, რომელმაც შეიმუშავა პროექტი და ყოფილი კირხეს შენობა გადააკეთა თოჯინების თეატრის შენობად. ამ პროექტის შესაბამისად ეკლესია აღადგინეს და ახალ ხარისხში მოქმედება დაიწყო 1976 წელს. ინტერიერი აღადგინეს ომამდელი მდგომარეობის მიხედვით, მაგრამ როგორც ასეთი მთლიანობაში მოხდა ინტერიერის სრულიად მორგება ახალ ფუნქციაზე. კამარის ნარჩენები დაანგრიეს, ხოლო ეკლესიის შიდა სათავსო გაყეს ორ სართულად თანამედროვე გადახურვით. პირველ სართულს გამოიყენებდნენ როგორც საგამოფენო დარბაზს, ხოლო მეორე სართულზე იმართებოდა წარმოდგენები. კირხეს არქიტექტურა არ შეიძლება რომელიმე კონკრეტულ სტილს დავუკავშიროთ. თავდაპირველად აპირებდნენ შენობა აეგოთ როგორც ნეორენესანსული ნაგებობა, შემდეგ პროექტი შეიცვალა. აგებულ შენობას ჰქონდა რომანული არქიტექტურული სტილის ნიშნები. შენობის სტილი არ იყო ისტორიული, იგი უფრო წარსულის რომანტიკული ინტერპრეტაცია იყო. ნაგებობას ასევე ჰქონდა მოდერნის ელემენტები. შენობის ზომები შემდეგნაირია: სიგრძე - 47 მეტრი, სიგანე - 22 მეტრი, შუა ნავის სიმაღლე - 16,5 მეტრი. ეკლესია სამნავიანია და ამასთანავე ასიმეტრიულია. შუა ნავის სიგრძეა 12 მეტრი, ჩრდილოეთისა - 6 მეტრი, ხოლო სამხრეთისა - სულ 2 მეტრი. ტაძარს აქვს ორი განსხვავებული კოშკი. მთავარ კოშკზე დამონტაჟებულია საათი. დედოფალ ლუიზას ხიდი დედოფალ ლუიზას ძეგლი Бальдур Кёстер «Кёнигсберг. Сегодняшний Калининград. Архитектура немецкого времени» . Перевод с немецкого (текст). Данные оригинального немецкого издания: Baldur Köster , Husum Druck; 2000, ISBN 3-88042-923-5
წიწიბურა

წიწიბურა (ლათ. Fagópyrum) — ერთწლოვან, იშვიათად მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი მატიტელასებრთა ოჯახისა. მისი სამშობლოა შუა და აღმოსავლეთ აზია. წიწიბურას თესლი შეიცავს: ცილებს, სახამებელს, შაქარს, ცხიმს, უჯრედისს, ლიმონისა და ვაშლის მჟავებს, მინერალურ მარილებსა და მიკროელემენტებს, B1, B2, PP, და P ვიტამინებს. წიწიბურას ბურღული და ფქვილი გამოიყენება დიეტური კვებისთვის, განსაკუთრებით შაქრიანი დიაბეტისას, კუჭნაწლავის დაავადებისას, ნერვული სისტემის მოშლისას. ნასყიდაშვილი პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 335.
ბრანდენბურგის კარიბჭე (კალინინგრადი)

ბრანდენბურგის კარიბჭე (რუს. Бранденбургские ворота; გერმ. Brandenburger Tor) — ქალაქ კალინინგრადის შვიდი შემონახული კარიბჭიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ბაგრატიონის ქუჩის ბოლოში და გადის სუვოროვის ქუჩაზე (ყოფილი ბერლინის ქუჩა), ქალაქის ისტორიული რაიონის ჰაბერბერგის საზღვარზე. ბრანდენბურგის კარიბჭე ქალაქის ერთადერთი კარიბჭეა, რომელიც დღემდე თავისი პირდაპირი დანიშნულებით გამოიყენება. ბრანდენბურგის კარიბჭე ააშენეს კენიგსბერგში 1657 წელს პირველი დიდი კედლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილზე, ბრანდენბურგის ციხესიმაგრისკენ მიმავალ გზაზე. სახსრების სიმცირისა და შესაბამისი პროექტის არქონის გამო ააგეს ხის კარიბჭე. საიმედო დაცვისათვის მის წინ გაავლეს ორმო და ამოავსეს წყლით. ასი წლის შემდეგ, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II-ის ბრძანებით, მოძველებული სტრუქტურა მოარღვიეს და მის ადგილზე ააგეს მასიური აგურის ნაგებობა ორი გასასვლელით, რომლებიც შეისრული გადახურვით სრულდებოდა. ახალი ქვის ნაგებობა სრულიად კეტავდა გზას სამხრეთისაკენ (ამჟამად სუვოროვის ქუჩა) და ემსახურებოდა ქალაქის საიმედო დაცვას. სქელი კედლები კარგი თავშესაფარი იყო მცირე გარნიზონისათვის. აქვე განთავსებული იყო საოფისე ნაწილი, დამხმარე სათავსოები, სასაწყობე ფართები და ამწევი მექანიზმები. 1843 წელს მიმდინარე სარესტავრაციო სამუშაოების დროს კარიბჭე სერიოზულად გადააკეთეს და გააფორმეს დეკორატიული ფრონტონებით, ჯვრის ფორმის ყვავილის ფორმებით, სტილიზებული ფოთლებით, გერბებით და მედალიონებით. კარიბჭეზე დაამონტაჟეს სამხედრო მინისტრის, რუსეთის არმიაში მიმდინარე რეფორმების მონაწილის, ფელდმარშალ გერმან ფონ ბოიენის სკულპტურული პორტრეტი. მარჯვნივ საინჟინრო კორპუსის ხელმძღვანელის, მეორე გამაგრებითი კედლის ერთ-ერთი ავტორის, ერნსტ ფონ ასტერის გამოსახულება. ბრანდენბურგის კარიბჭე ერთადერთია, რომელიც დღესაც თავის ადრინდელ სატრანსპორტო ფუნქციას ასრულებს. ნაგებობა გაარემონტა და იცავს სახელმწიფო, როგორც არქიტექტურულ ძეგლს. კარიბჭეს აქვს ორი გასასვლელი. მიუხედავად იმისა, რომ XIX საუკუნის შუა წლებში კენიგსბერგის ყველა კარიბჭე აშენებული იყო ნეოგოთიკურ სტილში, გოთური არქიტექტურის მოტივები განსაკუთრებით გამოხატულია ბრანდენბურგის კარიბჭეში. კარიბჭე მდიდრულადაა შემკული დეკორატიული ელემენტებით, მაგალითად, ჰორელიეფები და სტილიზებული ქვის ყვავილები. В. Н. Строкин. Памятники ратного прошлого. Путеводитель по памятным местам Калининградской области. Калининград: Калининградское книжное издательство, 1995. Авенир Овсянов. В казематах королевского форта. Калининград: Янтарный сказ, 1999.
აბასები

აბასები — იაკუტურ მითოლოგიაში ბოროტი სულები, ლარიქსის (ხე) სიმაღლე გოლიათები ან ერთფეხიანი, ერთხელიანი და ერთთვალიანი ურჩხულები. მათი საქმიანობით აიხსნებოდა დედამიწაზე არებული ყოველგვარი ბოროტება. ისინი იკვებებოდნენ ადამიანების (70 წლამდე) და ცხოველების სულებით. ავადმყოფის ან გარდაცვლილის ნათესავები მსხვერპლს სწირავდნენ მათ, რათა მსხვერპლი სულზე გადაეცვალათ. უცხო სიტყვათა ლექსიკონი, გვ. 9, თბ., 2007.
შილერის ძეგლი (კალინინგრადი)

შილერის ძეგლი (რუს. Памятник Шиллеру; გერმ. Schiller-Denkmal) — ძეგლი კალინინგრადში. ეძღვნება გერმანელ პოეტს, ფილოსოფოსსა და დრამატურგს ფრიდრიხ შილერს. ბრინჯაოს ძეგლი შექმნა 1910 წელს გერმანელმა მოქანდაკემ, კენიგსბერგის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების კათედრის მასწავლებელმა სტანისლავ კაუერმა. შილერის ძეგლის გარშემო სტანისლავ კაუერის ავტორობით სხვა ნამუშევრებიცაა: „ნიმფა ბანაობის შემდეგ“, „დედა და შვილები“, „შადრევანი პუტი“, რელიეფი პოლიციის პრეზიდიუმის შენობაზე და სხვა. უცნობია რა მიზეზით აღმართეს ძეგლი კენიგსბერგში ფრიდრიხ შილერის პატივსაცემად, რომელიც არ ცხოვრობდა ქალაქში. ერთ-ერთი ვერსიით ძეგლის აღმართვა მიუძღვნეს კენიგსბერგის თეატრის 100 წლის იუბილეს, რომელიც გაიხსნა 1810 წელს შილერის ნაწარმოებით „ვილჰელმ ტელი“. 1934 წელს ძეგლი, რომელიც თავდაპირველად იდგა თეატრის წინ, გადაიტანეს ახალი თეატრის წინ მდებარე სკვერში. ძეგლი დაზიანდა 1944 წლის ავიადარტყმის შედეგად, მაგრამ გადაურჩა 1945 წლის აპრილის შტურმს. ლეგენდის თანახმად, შტურმის დროს ძეგლზე რუსულად წააწერეს: „არ ესროლოთ! ეს თქვენია!“. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1950-იანი წლების შუა პერიოდში, ძეგლი გაარემონტეს. კვარცხლბეკზე დაამატეს წარწერა რუსულ ენაზე და ასევე შილერის ცხოვრების წლები. 2017 წლის მდგომარეობით შილერის ძეგლი არის რუსეთის ფედერაციის მონუმენტალური ხელოვნების ძეგლი და იცავს სახელმწიფო. ძეგლი მდებარეობს თეატრის მოედანზე (მშვიდობის პროსპექტზე), კალინინგრადის საოლქო დრამატული თეატრის ახლოს (ყოფილი ახალი თეატრის შენობა). Описание памятника на портале Prussia39 Описание памятника на konigsberg.ru დაარქივებული 2017-02-14 საიტზე Wayback Machine. Описание памятника на портале «КУЛЬТУРА.РФ» ↑ Памятник Фридриху Шиллеру, путеводитель по Калининграду и Калининградской области. konigsberg.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-14. ციტირების თარიღი: 2017-02-13. ↑ Manfred Höhne. Denkmäler - Ostpreussen. www.ostpreussen.net. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-14. ციტირების თარიღი: 2017-02-13. ↑ „Памятник Фридриху Шиллеру в Калининграде“. culture.ru (რუსული). ციტირების თარიღი: 2017-02-13. ↑ Памятник Фридриху Шиллеру - Калининград. www.prussia39.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-13. ↑ Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. old.kulturnoe-nasledie.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-13. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
დარევსკის გველგესლა

დარევსკის გველგესლა (ლათ. Vipera darevskii) — შხამიანი გველი გველგესლასებრთა ოჯახისა. დედალი ტანად მამალზე დიდია; დედლის სხეულის სიგრძეა 40 სმ, ხოლო მამლისა — 25 სმ. სახელწოდება მიიღო ცნობილი ჰერპეტოლოგის ილია დარევსკის პატივსაცემად, რომელმაც პირველმა აღმოაჩინა ამ სახეობის ეგზემპლარი სომხეთში. მამლების სხეულის სიგრძე — 260 მმ, კუდისა — 39-43 მმ აღწევს, ხოლო დედლებისა — 420 მმ და — 45-50 მმ შესაბამისად. ფართო თავი აქვს, დინგის გვერდითი მხარე წაწვეტებულია, წინა მხარე ცოტათი მომრგვალო. მოყვითალო-მორუხო ან მოყვითალო-მოყავისფრო ფერისაა. სხეულის გასწვრივ ზურგზე გასდევს მურა ზიგზაგისებური ზოლი, გვერდებზე — ერთ მწკრივზე მუქი სუსტადშესამჩნევი ლაქები. მუცელი მოშავოა. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ცნობილი იყო ამ სახეობის მხოლოდ ერთი პოპულაცია სომხეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და საქართველოში, კერძოდ, ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში. ბოლო დროს აღმოჩენილია ამ სახეობის ორი ადგილსამყოფელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში. დარევსკის გველგესლა იკვებება მემინდვრიებით, კალიებითა და კლდის ხვლიკებით. იგი ენდემურია კავკასიისთვის. გვხვდება იშვიათად; დარევსკის გველგესლა გადაშენების უკიდურესი საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობაა, რის გამოც შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ წიგნში. დარევსკის გველგესლა (ინგლისური) დარევსკის გველგესლა (ინგლისური) ↑ Darevsky’s viper (Vipera darevskii). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-31. ციტირების თარიღი: 2018-07-14. ↑ Mallow D, Ludwig D, Nilson G. 2003. True Vipers: Natural History and Toxinology of Old World Vipers. Malabar, Florida: Krieger Publishing Company. 359 pp. ISBN 0-89464-877-2. ↑ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ბრძანება №85
ვოლკონსკის ელჩობა

ვოლკონსკის ელჩობა — 1637-1640 წლების რუსეთის სამეფოს ელჩობა კახეთში. საქართველოში გამოემგზავრა თეიმურაზ I-ის ელჩთან ბერძენ მიტროპოლიტ ნიკიფორესთან მოლაპარაკების (1637, ივნისი) შემდეგ, ელჩობაში მონაწილეობდნენ. თავადი თედორე ვოლკონსკი, დიაკი არტემ ხვატოვი, თარჯიმნები, სასულიერო პირები, მხატვრები და ხელოსნები. 1637 წლის ოქტომბერში ვოლკონსკის ელჩობა რუსეთიდან გამოემგზავრა და 1638 წლის სექტემბერში თერგის გზით ალავერდში ჩავიდა. ელჩებმა თეიმურაზ I-ს რუსეთის ხელმწიფის წერილი გადასცეს, რომელშიც ნათქვამი იყო რომ რუსეთი კისრულობდა მტრებისაგან დაეცვა ივერიის ქვეყანა. კახეთის მეფე ითხოვდა: რუსეთს კახეთის ახლოს ციხესიმაგრე აეგო და იქ 2000 კაცი ჩაეყენებინა. ეშუამდგომლა ირანთან, რათა შაჰს თეიმურაზისათვის დაებრუნებინა ქართლი. 1639 წლის აპრილში მოლაპარაკება განახლდა ზაგემში. ქართველმა დიპლომატებმა ფიცის წიგნის საკუთარი პროექტი წარადგინეს, მაგრამ რუსმა ელჩებმა მოითხოვეს რუსეთში შედგენილი ფიცის წიგნის უცვლელად მიღება. 1936 წლის 23 აპრილს თეიმურაზ I-მა, ხოლო 25 აპრილს კახელმა დიდებულებმა, ხელი მოაწერეს რუსეთის ერთგულების ფიცის წიგნს. 1640 წლის იანვარში ვოლკონსკის ელჩობა ქართველთა ელჩის ნიკიფორეს თანხლებით მოსკოვში დაბრუნდა. Белокуров С. А., Поездка старца Арсения Суханова в Грузию (1637-1640), «Христианское чтение», 1884, кн. 3-4; Полиевктов М. А., Материалы по истории грузино-русских взаимоотношений. 1615-1640, Тб., 1937; მაჭარაძე ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 447.