laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ტრინიდად-სააჩილა

ტრინიდად-სააჩილა (ესპ. Municipio de Trinidad Zaachila) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 419 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 28.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 21.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 160.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა. ოახაკის მუნიციპალიტეტები ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/oax/territorio/div_municipal.aspx ↑ Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: February 26, 2021 ↑ Censo de Población y Vivienda 2010 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: January 27, 2021 ↑ México en cifras - Medio Ambiente - Nayarit es. INEGI (January 2016). ციტირების თარიღი: February 12, 2021 ↑ (1996) Estado de Oaxaca División Territorial de 1810 a 1995. (es). Mexico: INEGI. ISBN 970-13-1507-3.
ვილია-დე-სააჩილა

ვილია-დე-სააჩილა (ესპ. Municipio de Villa de Zaachila) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 46 464 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 36.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 81.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 570.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა. ოახაკის მუნიციპალიტეტები ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/oax/territorio/div_municipal.aspx ↑ Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: February 26, 2021 ↑ Censo de Población y Vivienda 2010 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: January 27, 2021 ↑ México en cifras - Medio Ambiente - Nayarit es. INEGI (January 2016). ციტირების თარიღი: February 12, 2021 ↑ (1996) Estado de Oaxaca División Territorial de 1810 a 1995. (es). Mexico: INEGI. ISBN 970-13-1507-3.
ალაგოგშაკი (ვულკანი)

ალაგოგშაკი (ინგლ. Alagogshak) — სტრატოვულკანი აშშ-ში, ალასკის ნახევარკუნძულზე, კატმაის ეროვნულ პარკში. იგი უძველესია „ათი ათასი კვამლის ველზე“ მდებარე ვულკანებს შორის. მდებარეობს მარტინის მთის სამხრეთ-დასავლეთით 3 კმ-ში. ალაგოგშაკი აქტიური იყო პლეისტოცენში. მისი აქტივობა 680 000 წლის წინ დაიწო და 43 000 წლის წინ დასრულდა. ერთადერთი ჩამქრალი ვულკანია კატმაის ვულკანებს შორის. ↑ 1.0 1.1 Alagogshak. U.S. Geological Survey. ციტირების თარიღი: 15 February 2019. ↑ Fierstein, Judy. Katmai National Park Volcanoes. National Park Service. ციტირების თარიღი: 15 February 2019.
გურამ ვარშალომიძე

გურამ ჰუსეინის ძე ვარშალომიძე (დ. 5 მაისი, 1939, დ. ხელვაჩაური, — გ. 16 ოქტომბერი, 2020) — ქართველი სამთო ინჟინერი, პოლიტიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1996), პროფესორი (1999). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი (1964). 1964–1970 წლებში მუშაობდა ტრესტ „საქნავთობის”, აზერბაიჯანის „ყარადაღნავთობის” და „აფშერონ ნავთობის” საწარმოებში; საქართველოს სამთო მექანიკის, საბადოთა დამუშავებისა და აფეთქების ფიზიკის ინსტიტუტში; საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამთო მექანიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1991–1993 წლებში ვარშალომიძე იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 2005–2006 წლებში — „საქნავთობის” გენერალური დირექტორი. 2006 წლიდან პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტში, იყო „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების, ბურღვის ტექნიკისა და ტექნოლოგიების” კათედრის გამგე. 2007 წლიდან მუშაობდა ნავთობისა და გაზის ტექნოლოგიების დეპარტამენტის ხელმძღვანელად და შპს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციაში” მრჩეველ-ექსპერტად. ვარშალომიძის სამეცნიერო გამოკვლევები ეძღვნება ენერგო და რესურსდამზოგი ეკოლოგიურად სუფთა თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის ტექნოლოგიას, ანტირადიაციული მასალის მიღების ახალ ტექნოლოგიებს. არის საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2010). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1999). გურამ ვარშალომიძის შვილია პოლიტიკოსი ლევან ვარშალომიძე. მაგისტრალური ნავთობსადენები, გაზსადენები და მიწისქვეშა გაზსაცავების დაპროექტება, მშენებლობა და ექსპლუატაცია, თბ., 2009 (თანაავტ. ი. გოგუაძე). Проблемы механики бурения нефтяных и газовых скважин, Батуми, 2003. ვარშალომიძე, გურამ // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 183.
იუსუფ ვარშალომიძე

იუსუფ-აღა ხუსეინის ძე ვარშალომიძე (დ. 1870, სოფ. ხელვაჩაური, — გ. 29 ოქტომბერი, 1937, ბათუმი) — ქართველი კომერსანტი, ქველმოქმედი. ვარშალომიძის შემწეობით ბათუმის ოლქში აიგო რამდენიმე ხიდი, გაიყვანეს გზები, მატერიალურად ეხმარებოდა ადგილობრივ სკოლებს, მალარიის საწინააღმდეგო ღონისძიებებს, სოფ. ურეხის უპატრონო ბავშვთა სახლს. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის განყოფილების (1913), ქართული საქველმოქმედო საზოგადოების ბათუმის განყოფილების (1915), ქართველ მუსლიმთა მეჯლისის (1919) წევრი. გასაბჭოების შემდეგ, როგორც „კულაკს“, ჩამოართვეს ქონების ნაწილი, მათ შორის საცხოვრებელი სახლი ბათუმში. 1937 წელს დახვრიტეს. იუსუფ ვარშალომიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი იუსუფ ვარშალომიძე — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი) ↑ რეპრესირებულები, გაზ. „აჭარა“, 2023, №80. — გვ. 3.
გეორგიოს ვაგიანიდისი

გეორგიოს ვარიანიდისი (დ. 12 სექტემბერი, 2001) — ბერძენი ფეხბურთელი. ბერძნული „პანათინაიკოსისა“ და საბერძნეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარჯვენა მცველი. ვაგიანიდის „პანათინაიკოსის“ აღზრდილია. საბერძნეთის საფეხბურთო თასი: 2021–22, 2023–24 გეორგიოს ვაგიანიდისი — Soccerway ↑ Georgakopoulos, George. (22 May 2022) Panathinaikos ends eight-year trophy drought lifting the Greek Cup. ციტირების თარიღი: 31 January 2023
ინდიკო აბაშიძე

ინდიკო აბაშიძე (დ. 10 მარტი, 1950) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი. ინჟინერ-მექანიკოსი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი. 1972 წელს დაამთავრა ქუთაისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ავტომექანიკის, ავტომობილების და ტრაქტორების სპეცილობით. 1972-1975 წლებში მუშაობდა ხულოს რაიონის სოფელ დანისპარაულის რვაწლიანი სკოლის და სოფელ ყინჩაურის საშუალო სკოლის მათემატიკის მასწავლებელად. 1975-1976 წლებში საბჭოთა არმიაში იყო სერჟანტი. 1980-1986 წლებში იყო 2655-ის მექანიკოსი ბათუმის ავტოკოლონაში. 1989-1997 წლებში ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ზოგადტექნიკური დისციპლინების კათედრის მასწავლებელი. 1997-2004 წლებში ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უფროსი მასწავლებელი იყო. 2005-2006 წლებში - ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოგადტექნიკური დისციპლინების კათედრის გამგე. 2006-2009 წლებში საინჟინრო ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის სრული პროფესორი. 2009-2013 წლებში საინჟინრო ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის სრული პროფესორი. 2013 წლიდან ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის პროფესორი. ავტომობილი ან-დან ჰაე-მდე, (თანაავტორი), ბათუმი, 2015, გვ. 286 საგზაო მოძრაობის წესები, ავტომობილი მოძრაობაში და უსაფრთხო მართვის საფუძვლები, (თანაავტორი), ბათუმი, შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტის გამ-ბა, 2011, გვ. 559 ავტომობილის მოწყობილობის დაპროგრამებული დავალებები (ავტორი), ბათუმი, გამ-ბა აჭარა, 2004, გვ. 119 ინდიკო აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პანათინაიკოსი (საფეხბურთო კლუბი)

პანათინაიკოსი (ბერძ. ΠΑΕ Παναθηναϊκός) — ბერძნული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ათენიდან. დაარსდა 1908 წელს, როგორც „პოდოსფარიკოს ომილოს ათინონი“ („ათენის საფეხბურთო კლუბი“). დღესდღეობით კლუბი ასპარეზობს საბერძნეთის სუპერლიგაში საბერძნეთის ჩემპიონი (20): 1929–30, 1948–49, 1952–53, 1959–60, 1960–61, 1961–62, 1963–64, 1964–65, 1968–69, 1969–70, 1971–72, 1976–77, 1983–84, 1985–86, 1989–90, 1990–91, 1994–95, 1995–96, 2003–04, 2009–10 საბერძნეთის თასის მფლობელი (20): 1939–40, 1947–48, 1954–55, 1966–67, 1968–69, 1976–77, 1981–82, 1983–84, 1985–86, 1987–88, 1988–89, 1990–91, 1992–93, 1993–94, 1994–95, 2003–04, 2009–10, 2013–14, 2021–22, 2023–24 კლუბის ოფიციალური საიტი
შალვა სირაძე

შალვა სირაძე (დ. 18 ოქტომბერი, 1901, პირველი ტოლა, რაჭის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია — გ. 13 თებერვალი, 1985) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი. შალვა სირაძე დაიბადა 18 ოქტომბერს 1901 წელს, სოფელ პირველ ტოლაში,ქუთაისის გუბერნიაში, რაჭის მაზრაში. 1921 წელს მან დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ იმავე წელს ჩააბარა თბილისის პოლიტექნიკუმში,ხოლო 1922 წელს სასწავლებლად გადავიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე. დაპატიმრებული იყო 1922 და 1924 წლებში სტუდენტურ გამოვლებში მონაწილეობისთვის, გამოსვლის შემდეგ სწავლა გააგრძელა 1925 წელ და 1931 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-კონსტრუქტორის სპეციალობით. 1934 წელს საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში შალვა სირაძემ მუშაობა დაიწყო სამშენებლო კათედრაზე ჯერ ასისტენტად, შემდეგ - დოცენტად, შემდეგ 1942-1946 წლებში ლექციებს კითხულობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში, ხოლო 1956 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა პროფესორად. იგი თითქმის 50 წელი კითულობდა ლექციებს. იყო ადგილობრივი მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო-ტექნიკური საბჭოს სწავლული მდივანი, მინისტრთა საბჭოს სამშენებლო კომიტეტის ექსპერტი, უმაღლესი და საშუალო განათლების კომიტეტის სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს წევრი. მან შექმნა ბევრი სამეცნიერო ნაშრომი და 3 სახელმძღვანელო, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, ერთ-ერთი 1961 წელს - საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი. შალვა სირაძე გარდაცვალა 1985 წლის 13 თებერვალს 83 წლის ასაკში. მეთოდური მითითებანი მშენებლობის ორგანიზაციის საკურსო პროექტის დამუშავებისათვის : სამშენებლო ფაკ-ტის სამოქალაქო და სამრეწველო მშენებლობის სპეც. სტუდენტებისათვის (თანაავტორი), თბ., 1974, გვ. 48 ძირითადი სამშენებლო ლაქ-საღებავი და გასაკრავი მასალები : დამხმარე სახელმძღვ. პოლიტექნ. ინ-ტის სამშენებლო ფაკ-ტის სტუდენტებისათვის (ავტორი), თბილისი, განათლება, 1966, გვ. 63 ძირითადი საშენი მასალები და ნაკეთობანი: ტექნოლოგია, თვისებები, გამოყენება : დამხმ. სახელმძღვ. (თანაავტორი), თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1963, გვ. 298 გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები, თბ., 2012, გვ. 132-133 შალვა სირაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვახტანგ ასამბაძე

ვახტანგ ასამბაძე (დ.28 მარტი, 1954, ქედა, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი. დაუსწრებლად დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით 1976 წელს. უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის პერიოდში მუშაობდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო ბიუროში ინჟინერ-დამპროექტებლად, წამყვან ინჟინრად, განყოფილების უფროსად. 1977 წელს მუშაობა დაიწყო საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს № 5 სამშენებლო ტრესტის № 45 მოძრავ მექანიზებულ კოლონაში მშენებელ ოსტატად. მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს ბათუმის სახლმშენებელ კომბინატში - სამუშაოთა მწარმოებლად. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელვაჩაურის რაიონის აგროსამრეწველო გაერთიანების მშენებლობის განყოფილების უფროსად. იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მშენებარე საწარმოების გაერთიანებული დირექციის მთავარი ინჟინერი. მუშაობდა საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს ბათუმის სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად. მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში აშენდა მრავალი სამრეწველო, სამოქალაქო და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მნიშვნელოვანი ობიექტი. კულტურულ-საგანმანათლებლო და ინფრასტრუქტურული დანიშნულების ობიექტები. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები. ვახტანგ ასამბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ 1.0 1.1 http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00017689/
ალექსანდრე თოფურია

ალექსანდრე თოფურია (დ. 28 ივნისი, 1996, ჰალე, გერმანია) — ქართველი შერეული საბრძოლო ხელოვნების პროფესიონალი მებრძოლი. იგი ამჟამად ასპარესობს ზემსუბუქ წონით დივიზონის „აბსოლუტურ საბრძოლო ჩემპიონატში“ (Ultimate Fighting Championship, UFC). დაიბადა 28 ივნისს, 1996 წელს, გერმანიაში ვესტფალიის ქალაქ ჰალეში, ქართულ ოჯახში. 2004 წელს მისი ოჯახი საქართველოში გადავიდა საცხოვრებლად, ხოლო 2013 წელს, როცა ალექსანდრე 16 წლის იყო ისინი ესპანეთის ქალაქ ალიკანტეში გადავიდნენ საცხოვრებლად, სადაც მან ვარჯიში საბრძოლო ხელოვნებაში „კლიმენტ კლუბში“ დაიწყო. იგი და მისი ძმა ილია თოფურია პირველი ქართველები არიან ვინც ჯიუ-ჯიცუს შავი ქამრის მფლობელნი გახდნენ. ალექსანდრეს ანგარიშზე სულ ჩატარებულია 6 ბრძოლა საიდანაც ერთხელ დამარცხდა, 5 გამარჯვებიდან ალექსანდრემ 3 ნოკაუტით დაასრულა, ხოლო ორი მტკივნეული ილეთით. უკანასკნელად მან გასული წლის მაისში ტურნირ ‘’WOW 9-ში’’ იბრძოლა და პირველივე რაუნდში ტექნიკური ნოკაუტით გაიმარჯვა. ალექსანდრეს UFC-ის კონტრაქტზე მოლაპარაკება 2023 წელსაც მიმდინარეობდა და 2024 წლის 8 აგვისტოს მან ოფიციალურად თავად განაცხადა სოც. ქსელში მსოფლიო საუკეთესო საბრძოლო ორგანიზაციაში მონაწილეობის შესახებ. ↑ Fighter Details ↑ ალექსანდრე UFC ↑ ESPN
ნიკოლოზ ანდრეევი

ნიკოლოზ ანდრეევი (დ.1873 — გ.1956) — ინჟინერი. საქართველოს ჰიდროენერგეტიკის განვითარების ერთ-ერთი პიონერთაგანი. 1908 წელს შეადგინა ჰესის სქემა მდ. არაგვზე თბილისის ელექტრომომარაგებისა და სასმელი წყლით უზრუნველყოფისათვის. 1909 წელს დაამუშავა მდ. რიონზე ჰესის სქემა ქუთაისის ელექტრომომარაგებისა და სასმელი წყლით უზრუნველყოფისათვის. 1911 წელს დაამუშავა მდ.მტკვარზე რკინიგზის სადგურ კავთისხევთან 3 ათას კილოვატ სიმძლავრის ჰესის პროექტი. 1913 წელს წარმოადგინა მდ. ხრამზე არახლოსთან ჰესის აგების დეტალური პროექტი. 1921-1922 წლებში დამუშავდა მდ. ხრამის ზედა დინებაში 10 ათასი ცხენის ძალის სიმძლავრის ჰესის აგების სქემა და ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთება. 1922 წელს შედიოდა ზაჰესის საექსპლუატაციო კომისიის შემადგენლობაში. მონაწილეობა აქვს მიღებული ტყიბულის რაიონისა და რიწეულას ჰესების სქემების დამუშავებაში. შეასრულა მდ. რიონზე ჟონეთთან ჰესის მშენებლობის სქემა. 1932 წელს დაამუშავა მდ. მტკვარზე ჰესის პროექტი 26 ათასი კვტ. და გადამუშავებით 100 მლნ. კვტ. სთ. 1934 წელს გამოაქვეყნა მდ. მტკვარზე ჰესების მშენებლობის შესახებ. 1926 წელს მუშაობდა სოხუმჰესის დაპროექტებაზე. მისი სქემა ითვალისწინებდა 14 ათასი ცხენის ძალის სიმძლავრის ჰესის აგებას, შემდგომ წლებში სოხუმჰესი ააგეს მის მიერ შემოთავაზებული სქემის შესაბამისად. ნიკოლოზ ანდრეევი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ 1.0 1.1 http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00018236/
ოკმოკის მთა

ოკმოკის მთა (ინგლ. Mount Okmok) — ვულკანი აშშ-ში, ალასკაში. მდებარეობს ალეუტის კუნძულების აღმოსავლეთ ცენტრალურ ნაწილში, უნმაკის კუნძულზე, ანკორიჯიდან 1400 კმ-ში. წარმოიქმნა ჩრდილოეთ ამერიკის ფილის ქვეშ წყნარი ოკეანის ფილის სუბდუქციით. ოკმოკი ფარისებრი ვულკანია. მის წვეროზე 10 კილომეტრი სიგანის კალდერაა მოთავსებული. კალდერა შეიცავს მრავალ წიდურ კონუსს, მათ ლავურ ნაკადებსა და რამდენიმე ტბას. კალდერის წიდური კონუსებიდან ძირითადად ბაზალტური ლავა იფრქვევა. ვულკანის აქტივობა პლეისტოცენში დაიწყო. ჰოლოცენში ორი უზარმაზარი კალდერისწარმომქმნელი ამოფრქვევა მოხდა, რომელთა ვულკანური ექსპლოზიურობის ინდექსი (VEI) 6-ს შეადგენდა. ამ ამოფრქვევებს შორის მეორე ძვ.წ. 43 წელს მოხდა და ვულკანური ზამთარი გამოიწვია, რამაც შესაძლოა ეგვიპტის ისტორიაზე მოახდინა გავლენა. ოკმოკი ჩრდილოეთ ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანია. 1817 წელს მისმა ამოფრქვევამ ალეუტების დასახლება გაანადგურა. ↑ 1.0 1.1 GVP 2024, General Information. sfn error: no target: CITEREFGVP2024 (help) ↑ Mann, Freymueller & Lu 2002, p. 1. sfn error: no target: CITEREFMannFreymuellerLu2002 (help) ↑ Larsen et al. 2013, p. 86. sfn error: no target: CITEREFLarsenŚliwińskiNyeCameron2013 (help) ↑ Larsen et al. 2013, p. 85. sfn error: no target: CITEREFLarsenŚliwińskiNyeCameron2013 (help) ↑ Finney et al. 2008, p. 860. sfn error: no target: CITEREFFinneyTurnerHawkesworthLarsen2008 (help)
ადაგდაკის მთა

ადაგდაკის მთა (ინგლ. Mount Adagdak) — პლეისტოცენის დროის სტრატოვულკანი აშშ-ში, ალასკაში. მდებარეობს ალეუტის კუნძულებზე, ადაკის კუნძულის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, ანკორიჯიდან 1900 კმ-ში, ადაგდაკის კონცხის სამხრეთით 1,4 კმ-ში. ვულკანი შედგება სამი სახის ქანისგან. სამივე მათგანი სხვადასხვა პერიოდებში იყვნენ აქტიურები. ქანებს შორის ყველაზე ახალგაზრდა დაახლოებით 205 000 - 215 000 წლის წინ წარმოიშვა. ↑ Adagdak (ინგლისური) — სტატია გლობალური ვულკანიზმის პროგრამიდან (შემოწმებულია 16 იანვარი 2009) ↑ Adagdak - Introduction. ციტირების თარიღი: 2018-06-08
რკინიგზის კვანძი

რკინიგზის კვანძი — რამდენიმე რკინიგზის ხაზის თავშეყრის ან გადაკვეთის პუნქტი, რომელშიც ერთ მთლიან კომპლექსადაა გაერთიანებული სხვადასხვა სახის სადგურები და გამყოფი პუნქტები, შემაერთებელი და გარშემოსავლელი, სამრეწველო დაწესებულებებთან მისადგომი ლიანდაგები და გზაგამტარები (სატრანსპორტო კვანძის ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ნაწილი). რკინიგზის კვანძის ყველა სატრანსპორტო მოწყობილობა მუშაობს ერთიანი ტექნოლოგიურ პროცესით, რომელიც მოიცავს სადგურებს შორის სატრანზიტო და მახარისხებელი მუშაობის განაწილებას, სატვირთო სამუშაოებისა და სამგზავრო მოძრაობის ორგანიზაციას, კვანძის ფარგლებში მატარებელთა შედგენის გეგმისა და მოძრაობის გრაფიკის დამუშავებას ინფორმაციის მოწყობასა და მუშაობის ოპერატიული მართვის ეფექტიანი სისტრიმის დადგენას. რკინიგზის კვანძების ტიპებს ძირითადად განსაზღვრავენ საექსპლუატაციო მუშაობის ხასიათით, გეოგრაფიული მდებარეობითა და მათში შემავალი ძირითადი ელემენტებისა და რკინიგზის ხაზების ურთიერთგანლაგებით. მთელი სახარისხებელი სამუშაოებისა და რკინიგზის ქსელზე ვაგონთა სატვირთავ-გასატვირთავი სამუშაოების მნიშვნელოვან ნაწილს რკინიგზის კვანძზე ასრულებენ. ამიტომ ქსლის საექსპლუატაციო მაჩვენებლები მნიშვნელოვანწილადაა დამოკიდებული მათ ეფექტურ მუშაობაზე. აბულაძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 407.
რკინიგზის სადგური

რკინიგზის სადგური — რკინიგზის ტრანსპორტის ძირითადი საექსპლუატაციო საწარმო, რომელსაც აქვს სალიანდაგო განვითარება, მგზავრების ვაგონებში ჩასასხდომი და გადმოსასვლელი, ტვირთის სატვირთავ-გადმოსატვირთავი მოწყობილობები და ნაგებობები. რკინიგზის სადგურზე ღებულობენ და უშვებენ მატარებლებს ემსახურებიან მგზავრებს, ტვირთავენ, გადმოტვირთავენ, ღებულობენ და გასცემენ ტვირთსა და ბარგს, ხოლო განვითარებული სალიანდაგო მოწყობილობის შემთხვევაში ადგენენ და ამუმავებენ მატარებლებს. სამუშაოს ხასიათის მიხედვით რკინიგზის სადგური არის შუალედური, უბნის, მახარისხებელი, სატვირთო და სამგზავრო, ხოლო სამუშაოს მოცულობისა და სირთულის მიხედვით – კლასგარეშე (ასრულებს დიდი მოცულობის სამუშაოს და აღჭურვილია მაღალი დონის ტექნიკით), აგრეთვე 1-5-მდე კლასისა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 408.
რკინიგზის ლიანდაგი

რკინიგზის ლიანდაგი — ნაგებობათა და მოწყობილობათა კომპლექსი, რომლებიც რკინიგზის მოძრავი შედგენილობის მოძრაობისათვის ქმნიან მიმმართველ რკინიგზის ლიანდიან გზას. რკინიგზის ლიანდაგის ძირითადი ელემენტებია: ლიანდაგის ზედა ნაშენი, მიწის ვაკისი და ხელოვნური ნაგებობანი (რკინიგზის ხიდები, გვირაბები, ვიადუკები, სადრენაჟო მილები, საყრდენი კედლები და სხვა) ლიანდაგის გეგმა წარმოადგენს ლიანდაგის ღერძის პროექციას ჰორიზონტალურ სიბრტყეზე, ხოლო გრძივი პროფილი – ვერტიკალურ ჭრილს მის ღერძზე. გეგმა და პროფილი განაპირობებს ლიანდაგის ტრასას. რკინიგზის ლიანდაგი შედგება სწორი და მრუდე, ჰორიზონტალური და დახრილი უბნებისაგან. მოძრავი შედგენილობის სწორი მონაკვეთიდან მრუდზე მდოვრედ გადასასვლელად შეუღლების ადგილებზე აყენებენ თანდათანობით ცვლად რადიუსიან გადასასვლელ მრუდებს. მოძრავი შედგენილობის მოძრაობისთვის საუკეთესო პირობები მაშინ იქმნება, როცა ლიანდაგის ზედა ნაშენი განლაგებულია ნულოვან ქანობზე. განასხვავებენ სახელმძღვანელო ქანობს, რომლის მიხედვით რკინიგზის ხაზისთვის ადგენენ სატვირთო მატარებლის მუსას; მავნე ქანობს, რომელზეც აუცილებელია დამუხრუჭება; უვნებ ქანობს (დამუხრუჭება არ არის საჭირო) და სხვა. მატარებლების შეუფერხებელი და უსაფრთხო მოძრაობისათვის რკინიგზის ლიანდაგის მდგომარეობას მუდმივად აკონტროლებენ. მოძრავი შედგენილობის სიჩქარის, ტვირთამწეობის, ღერძზე დატვირთვის ზრდასთან ურთად აწყობენ შედარებით მძიმე ტიპის რელსებს, იყენებენ რკინაბეტონის შპალებს და სხვა. მოძრავი შედგენილობის მუშაობის პირობების გასაუმჯობესებლად ამცირებენ პირაპირების რაოდენობას, აწყობენ უპირაპირო ლიანდაგებს რამდენიმე კმ სიგრძის შედუღებული რელსის ძაფებისაგან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 407-408.
საზღვაო ტრანსპორტი

საზღვაო ტრანსპორტი — წყლის ტრანსპორტის სახეობა, რომელიც უზრუნველყოფს გემებით მგზავრთა გადაყვანასა და ტვირთის გადაზიდვას. ადამიანმა ნაოსნობა ზღვაზე უხსოვარი დროიდან დაიწყო. სატრანსპორტო საშუალებანი დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ცვლილებანი მოხდა XIX საუკუნეში, როცა აფრიანი გემი შეცვალა ორთქლისძრავიანმა გემმა. XX საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა თბომავალი გემი. ბოლო ხანებში შეიქმნა ატომმავლი და ორთქლის ტურბინით აღჭურვილი გემები. დანიშნულების მიხედვით გემები სხვა დასხვანაირია: სამგზავრო, სატვირთო და ტვირთის დასაყრელი. შეიქმნა 3000 ტ-მდე ტვირთამწეობის გემები, რომლებიც „მდინარე-ზღვა-მდინარე“ პრინციპის მიხედვით შედიან სანაოსნო მდინასადგურში გადააქვთ, შემდეგ სანაოსნო მდინარეს უბრუნდებიან დატვირთვა-გადმოტვირთვის დასაჩქარებლად იყენებენ კონტეინერმზიდ გემებს, რომლებიც ეზიდებიან როგორც ნორმალური მასის (5 ტ-მდე), ისე მძიმე მასის კონტეინერებს (15-30 ტ). მოქმედებაშია აგრეთვე ლიხტერმზიდი გემები. ლიხტერი წარმოადგენს არათვითმავლ ბარჟას – კარჭაპს (მასა 1100 ტ), რომელიც იტვირთება საზღვაო ან სანაოსნო მდინარის მისადგომებთან და შემდეგ ბუქსირით ნავსადგურში მდგომ გემთან მიაცურებენ. აქ ის სპეც, ლიფტის საშუალებით გემზე ააქვთ. ერთ გემს შეუძლია 26 ლიხტერის წაღება. განტვირთულ ან ხელმეორედ დატვირთულ ლიხტერებს ბუქსირით ისევ მისადგომებისაკენ გზავნიან. ასეთი სისტემა აჩქარებს ტვირთის მიღება-გაგზავნას და ამცირებს საწყობების რაოდენობას ნავსადგურში. კონტეინერმზიდებსა და ლიხტერმზიდებს იყენებენ საერთაშორისო საზღვაო მიმოსვლაში. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დიდ გემ-ბორანს, რომელზეც სარკინიგზო ლიანდაგია მოწყობილი. მისადგომებთან ბაქანზე მთელი მატარებელი გადაჰყავთ, გემი კი მოპირდაპირე ნავსადგურში ჩადის. პოლარული წრის იქით მოქმედებენ ყინულმჭრელი გემები, რომლებიც ატომური ენერგიით მუშაობენ. ბუაჩიძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 653.
ვასაკ სივნიელი

ვასაკ სივნიელი, ვასაკ სიუნი (Վասակ Սյունի; გ. დაახლ. 452) — სიუნიქის (ქართული წყაროებით სივნიეთი) მთავარი დაახლ. 412/413-452 წლებში. იყო სასანიანთა ირანის სამსახურში. დაახლ. 439-442 წლებში იყო მარზპანი ქართლში, 442-452 წლებში — სომხეთში. ირანის წინააღმდეგ სომხების 450–451 წლების აჯანყების დროს ამბოხებულთა ერთ-ერთი მეთაური გახდა, შემდეგ გადაუდგა მათ და განხეთქილება შეიტანა აჯანყებულთა რიგებში. მიუხედავად ამისა, აჯანყების დამარცხების შემდეგ ირანელებმა მარზპანობა ჩამოართვეს და ციხეში ჩასვეს, სადაც გარდაიცვალა. ჯანაშია ლ.-ნ., ლაზარ ფარპეცის ცნობები საქართველოს შესახებ, თბ., 1962. ჯანაშია ლ.-ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Toumanoff Cyrille, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990. — p. 247-248.
ვასაფი

შარაფ ალ-დინ აბდ ალ-ლაჰ იბნ ფადლ ალ-ლაჰ შირაზი (სპარს. عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی [S̲h̲araf al-Dīn ʿAbd Allāh b. Faḍl Allāh Shīrāzī]) — XIII საუკუნის დასასრულისა და XIV საუკუნის ირანელი ისტორიკოსი. ცნობილია ვასაფის ან ვასაფ ალ-ჰაზრათის (სპარს. عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی [Vassaf-e Hazrat], „მისი უდიდებულესობის მეხოტბე“) სახელით. ილხანთა მმართველობის დროს ვასაფი შირაზში გადასახადების ამკრეფად მუშაობდა. ავტორია სპარსულ ენაზე დაწერილი დიდი საისტორიო ნაშრომისა „თარიხე ვასაფი“ („ვასაფის ისტორია“, Tārīkḣ-i Waṣṣāf). ნაშრომი წარმოადგენს ჯუვეინის თხზულების უშუალო გაგრძელებას და მოიცავს პერიოდს 1257 წლიდან 1323 წლამდე. თხზულებაში არის უხვი ცნობები ილხანთა საგადასახადო სისტემის შესახებ. ვასაფის პირველწყაროები იყო ჯუვეინისა და რაშიდ ად-დინის საისტორიო ნაშრომები, საფინანსო უწყების დოკუმენტები, საკუთარი თვალით ნანახი და თვითმხილველთა მოგონებები. თხზულებაში არის საინტერესო ცნობები მონღოლთა ბატონობის დროინდელი საქართველოს შესახებ. კაციტაძე დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. Huart, Cl., "Waṣṣāf", in: Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913-1936), Edited by M. Th. Houtsma, T.W. Arnold, R. Basset, R. Hartmann. Āyatī, ʿAbd al-Muḥammad, "30. Tārīkḣ-i Waṣṣāf", Historical Sources of the Islamic World: Selected Entries from Encyclopaedia of the World of Islam, 2013, EWI Press. — pp. 149–152.