laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
შილდის პირველი ეკლესია

შილდის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელი შილდის ჩრდილო-დასავლეთით, 2 კილომენტრზე, ნასოფლარ ვეძისხევის ტერიტორიაზე, მდინარე ვეძისხევის მარჯვენა ნაპირას, სწორ ადგილზე, თარიღდება VI საუკუნით. ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის და რიყის ქვის შერეული წყობით. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილი ყოფილა. შენობის გეგმის სწორკუთხედში ჩაწერილია სამი განცალკევებული ნავი, რომლებიც დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენს. შუა ეკლესია, დანარჩეებთან შედარებით, უფრო ფართო და მაღალია. შესასვლელები მას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი განიერი და მაღალია. ისინი შიგნიდან ნალისებრი თაღითაა დასრულებული, ხოლო გარედან - მოზრდილი ქვის ზღურდით. საკურთხევლის აფსიდი, რომელიც საფეხურითაა შემაღლებული, გეგმით ნახევარწრიულია. მასში მოწყობილია ვიწრო, შიგნიდან და გარედან ბრტყლად გადახურული სარკმელი და ორი მცირე, კვადრატული ნიშა. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის თაღი ნალისებრი ფორმისაა და რიყის ქვის თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია,რომელთა თავი კამარის ქუსლის დონეზეა. ორივეს გადახურვა ჩამონგრეული აქვს. შემორჩენილი კვალის მიხედვით, ისინი თარაზულად ყოფილა გადახურული. შუა ეკლესიის სამივე კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევდა ჩამოსაჯდომი საფეხური. ეკლესიის კამარა ეყრდნობა ორ განიერ საბჯენ თაღს, რომელთაგან ერთი ნავის შუაშია, მეორე - დასავლეთ კედელთან. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩრდილოეთ ეკლესიაში გასასვლელი მაღალი, ნალისებრთაღიანი კარია, რომელიც ჩრდილოეთ ეკლესიის მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. გვერდითა ეკლესიები ვიწრო, გრძელი დერეფნებია. მათგან სამხრეთისა, აღმოსავლეთით, ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული, ჩრდილოეთისა კი - სწორი კედლით. სამხრეთ ეკლესიის სამხრეთ კედლებში მოწყობილია ფართო შესასვლელი - ორმაგი ნალისებრი თაღი მრგვალ ბოძზე. აფსიდში გადაჭრილია ბრტყლად გადახურული სარკმელი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, ქვის ტრაპეზია მიშენებული. ნალისებრი ფორმისაა აფსიდის კონქის თაღიც. მის ქუსლებთან თაროსებრი იმპოსტებია გამოყოფილი. ორივე ეკლესიის კამარა ოდნავ ნალისებრი ფორმისაა და დაყრდნობილია ნავის შუაში მოწყობილ შეკიდულ საბჯენ თაღზე. ჩრდილოეთ ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თარაზულად გადახურული, ვიწრო, მაღალი სარკმელი. გრძივ კედლებს და დასავლეთ კედელს ქვის ჩამოსაჯდომი საფეხური გასდევს. გარეთა კედლები დასრულებული იყო ნატეხი ქვით ნაწყობი, მაღალი, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა გადახურული იყო ბრტყელი და ღარისებრი კრამიტით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 452.
საჰილ ბაბაევი

საჰილ რაფიგ ოღლუ ბაბაევი (აზერ. Sahil Rafiq oğlu Babayev დ. 1980 წ.) — აზერბაიჯანის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, აზერბაიჯანის მოსახლეობის შრომისა და სოციალური დაცვის მინისტრი (2018 წლიდან); ფილოსოფიის დოქტორი სამართალში. საჰილ ბაბაევი დაიბადა 1980 წელს ქალაქ ბაქოში. 1999 წლიდან 2006 წლამდე მუშაობდა მთავარ სპეციალისტად და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის ინვესტიციის დეპარტამენტის განყოფილების უფროსად (SOCAR). ამ ხნის განმავლობაში ბაბაევმა წარჩინებით დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი და მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, ხოლო 2002 წელს მაგისტრის ხარისხი. იგი იყო აზერბაიჯანის საერთაშორისო ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი (2018 წლის მაისში იგი შეცვალა ქონების საკითხთა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილემ, რუსტამ შაჰბაზოვმა). 2006 წელს, საჰილ ბაბაევი გახდა მილი მეჯლისის თავმჯდომარის მოადგილის თანაშემწე და პარლამენტში 2009 წლამდე იმუშავა, სანამ 2009 წელს მან საგარეო საქმეთა ინვესტიციების კოორდინაციისა და ეკონომიკური განვითარების განყოფილების უფროსის თანამდებობა მიიღო. 2011 წლიდან ბაბაევი მუშაობდა დეპარტამენტის საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის განყოფილების უფროსად, ხოლო 2014 წლის მარტში, პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ბაბაევი დანიშნა ეკონომიკისა და წარმოების მინისტრის ერთ-ერთ მოადგილედ . 2018 წლის 21 აპრილს, პრეზიდენტ ალიევის ბრძანებულების შესაბამისად, საჰილ ბაბაევი გახდა შრომისა და მოსახლეობის სოციალური დაცვის მინისტრი. 2019 წლის ივლისში, საჰილ ბაბაევი, აზერბაიჯანული მხრიდან, გახდა აზერბაიჯან-სერბეთის მთავრობისა და ეკონომიკური თანამშრომლობის მთავრობათაშორისი კომისიის თანათავმჯდომარე, და რამდენიმე დღის შემდეგ, ეკონომიკური თანამშრომლობის ერთობლივი აზერბაიჯან-უნგრეთის მთავრობათაშორისი კომისიის თანათავმჯდომარე. იგი არის მმართველი „ახალი აზერბაიჯანის“ პარტიის წევრი (1995 წლიდან). დაქორწინებულია და ორი შვილი ჰყავს. 2010 წელს, იგი გახდა იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი. საჰილ ბაბაევი კარგად ფლობს ინგლისურ, რუსულ და თურქულ ენებს, ასევე კარგად იცის ფრანგული. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 ДОСЬЕ: Кто он – новый министр труда и социальной защиты населения Сахиль Бабаев? ↑ 2.0 2.1 Самый пожилой и самые молодые члены Кабмина Азербайджана ↑ Шахбазов сменил Бабаева в составе НС МБА ↑ Назначены четыре заместителя министра экономики и промышленности Азербайджана ↑ Бабаев возглавил МПК Азербайджана с Сербией ↑ Бабаев возглавил МПК Азербайджана с Венгрией
კუჭატნის ეკლესია

კუჭატანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუჭატანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. დაზიანებულია: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთი კედელი, აყრილია სახურავის საფარი, ჩამოშლილია ლავგარდანი. შესასვლელი სამხრეთითაა. კედელი საკმაოდ ვიწროა. გარედან იგი თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. შესასვლელის გვერდებზე თითო სათოფურია, რომლებიც კარის ღერძისკენ არიან მიმართული. ეკლესიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ ნალისებრი აფსიდით. კონქის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. თითო თაღოვანი სარკმელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. აფსიდის შუაში დგას ქვის ტრაპეზი. ეკლესიის დარბაზი გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. კამარა ორ, ნახევარწრიული ფორმის საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი, დარბაზის შუაშია, ეყრდნობა კრონშტაინებს, მეორე - დასავლეთი კუთხის პილასტრებს. გიორგობიანი კ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 404.
გრემის ხის სვეტებიანი სახლი

გრემის ხის სვეტებიანი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემში, ნაქალაქარის ჩრდილოეთ განაპირას. მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 0,5 – 0,7 მეტრია. ნაგებობის გეგმა სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელსაც აღმოსავლეთიდან, მთელს სიგრძეზე ეკვრის შედარებით ვიწრო ნაწილი. იმ ნაწილის ჩრდილოეთ კედელი, ძირითადი კედლის გაგრძელებაა, ხოლო სამხრეთისა ახდენილია და ძირითადი ნაწილის სამხრეთ კედელზე გარედანაა მიდგმული. ძირითადი ნაწილის კედლები ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით, ხოლო ვიწრო ნაწილი ერთიანია და როგორც ჩანს, აივანს წარმოადგენდა. ძირითადი ნაწილის კედლები ერთ დონეზეა ამოყვანილი. მშენებლობისას მათში ჩაუდგამთ ოთხკუთხა სვეტები, რომლებიც მოპირდაპირე კედლებზე ერთიანადაა განლაგებული . სვეტებზე, სავარაუდოდ გადებული იყო, ხის კოჭები, რომლებსაც შენობის გადახურვა ეყრდნობოდა. სახლს აღმოსავლეთიდან აკრავს ვრცელი ეზო რომელიც შემოსაზღვრული ყოფილა რიყის ქვის კედლებით, მათ შორის ერთი, რომელიც მდინარის გასწვრივაა, ორმაგია. კედლებს შორის მოქცეული არე სიგრძეში სამ ნაწილად იყოფა. შუა ნაწილის სიგრძე ეზოს სიგანის ტოლია, ხოლო განაპირა მონაკვეთები მცირეა. მათგან სამხრეთისაში წყალსადენის რთული მექანიზმი იყო მოწყობილი. წყალსადენის მილები აქ განლაგებული იყო ორ დონედ. ქვედა დონეზე განლაგებული მილებით წყალი ქალაქისკენ მიედინებოდა, მეორე დონეზე განლაგებული მილებით კი აღმოსავლეთიდან - დასავლეთისკენ. ეზოს აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი იყო მცირე ზომის აუზი, რომელშიც, აუზსა და ორმაგ კედელს შორის აგებული კედლის მეშვეობით, კერამიკული მილებით, წყალი ორმაგი კედლის შუა ნაწილიდან მიდიოდა. მოგვიანებით სახლი დაუნგრევიათ და მის ნანგრევებზე, რვაგვერდა კოშკი დაუდგამთ, რომლის შემორჩენილი კედლები მთლიანად რიყის ქვითაა ნაგები. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 389.
ჭიკაანის ყვანწაანთ ციხე

ჭიკაანის ყვანწაანთ ციხე — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელი ჭიკაანის მიდამოებში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. თარიღდება XVIII საუკუნით. ნაგებია ნატეხი და ყორე ქვით კირის ხსნარზე. დანგრეულია კოშკი, როგორც ჩანს, ექვსსართულიანი ყოფილა. შემორჩენილია ჩრდილოეთ ნაწილი, ჩაშლილია სართულშუა გადახურვები, ჩანს კოჭების საყრდენი ბუდეები. პირველი სართულის დიდი ნაწილი ამოვსებულია მიწით. მეორე, მესამე, მეოთხე და მეხუთე სართულის კედლებში ნიშები და სათოფურებია მოწყობილი. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ბუხრის კვალია. მეხუთე სართულის ჩრდილოეთი კედლის შუაში გაჭრილია განიერი, თაღოვანი სარკმელი, რომლის ზევით, მეექვსე სართულის დონეზე, კიდევ ერთი ღიობის წირთხლი ჩანს. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 475.
ენისელის გრძელი გუბეების სამაროვანი

ენისელის გრძელი გუბეების სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ენისელში, მდინარეების - ალაზნისა და ინწობის ძველ შესართავთან, 0,2 კილომეტრზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით I ათასწლეულის შუა ხანებს. გაითხარა 1976 წელს. სამაროვანზე გამოვლინდა 18 ორმოსამარხი. მათი ერთი ნაწილი აღმოჩნდა სახნავ მიწაზე და განადგურდა მიწის მოხვნის დროს. მეორე, მეტნაკლებად შემორჩენილი ნაწილი თიხნარ ფენაშია. სამაროვნის ნიადაგმა ძვლები თითქმის არ შემოინახა, ამიტომ მიცვალებულის პოზის გარკვევა შეუძლებელია. ძეგლზე დადასტურდა: მსხვილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხისგან და სუფთა, განლექილი თიხისგან ჩარხზე დამზადებული, მოყავისფროდ, მონაცრისფროდ და მოშავოდ გამომწვარი სხვადასხვა ორნამენტებით. შემკული ჭურჭელი: ლანგარი, ჯამი, ქვაბქოთანა, ქოთანი, ქილა, დოქი, დელგი, ხელადა, ტოლნა, კათხა, სასმისი, მათარა, ქვევრი, პირმოყრილი მცირე ჭურჭელი. იარაღ-საჭურველი წარმოდგენილია რკინის მოხრილი დანებით, მასრაგახსნილი, პირის ორივე მხარეს ქედიანი შუბისპირებით. სამკაულები - მრგვალგანივკვეთიანი მავთულისგან დამზადებული, თვეზიფხური ორნამენტით შემკული, ბრინჯაოს სამაჯურით, ერთი ჩქიფით, სხვადასხვა ფერის სარდიონის და პასტის სფერული ფორმის მძივებით. მენაბდე ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 400.
ილია ჭავჭავაძის ძეგლი (ყვარელი)

ილია ჭავჭავაძის ძეგლი — მონუმენტი, ხელოვნების ძეგლი. დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ყვარლის შემოგარენში, ცენტრიდან 3 კილომეტრზე. მთაზე დაიდგა 1966-1968 წლებში. ავტორები: თ. ღვინიაშვილი, კ. ხუცრიშვილი. ძეგლი თუჯისაა. სიმაღლე 11 მეტრი. ჩიმაკაძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 352.
გრემის მეორე ეკლესია

გრემის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელი გრემის სამხრეთ-დასავლეთით, 2,5 კილომეტრზე მდინარე ინწობის მარჯვენა სანაპიროდან. აგებულია XVIII საუკუნეში. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. შესასვლელები აქვს დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. დასავლეთის კარს რომელიც ორივე მხრიდან შეისრული თაღით ყოფილა გადახურული, გადახურვის უმეტესი ნაწილი ჩამონგრეული აქვს. ჩრდილოეთის კარს კი მხოლოდ წირთხლების ქვედა ნაწილებიღა შემორჩა. ეკლესიის დარბაზი კვადრატს მიახლოებული სწორკუთხედია. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღერძზე გაჭიმული თაღოვანი სარკმელი. იგი მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი ისე, რომ მისი ზედა ნახევარი კონქის ფარგლებშია მოქცეული. თითო თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც არის. ეს უკანასკნელი კამარის ზედაპირშია მოქცეული. აღმოსავლეთ და სამხრეთ სარკმელი ორივე მხრიდან შეისრულთაღოვანია. დასავლეთისა ნახევრადწრიული. დარბაზის კედლები სადაა, უპლასტირო. აფსიდი დასრულებულია აგურით ნაგები კონკით, რომლის თაღს ბოლოებ გაშლილი ნახევარ წრის ფორმა აქვს . მსგავსი ფორმისაა კამარაც. მისი გვერდები წვრილი რიყის ქვითაა გამოყვანილი, ხოლო წვერი - მთელს სიგრძეზე - აგურით. ეკლესიის ფასადები ძირითადად ნატეხი ქვისაა. კედლები დანაწევრებულია საფეხურით შეღრმავებული, თანაბარი სიმაღლის სწორკუთხა არეებით, რომლებიც კუთხით შეჭრილი აგურებით გამოყვანილი ვიწრო ფრიზითაა დასრულებული. გრძივ ფასადებზე სამ-სამი არეა, განივ ფასადებზე ორ-ორი. არეები ერთმანეთისგან გამიჯნულია აგურით ნაგები მარტივი პილასტრებით, რომელთა წინა მხარე კედლის დანარჩენ ნაწილთან ერთ სიბრტყეშია. მსგავსი პილასტრი აუყვება შენობის ოთხივე კუთხეს. აღმოსავლეთ ფასადის პილასტრში საკურთხევლის სარკმელი გამოდის დასავლეთ არეების გამმიჯვნელი ,,პილასტრი" , რომელის სიგანით დანარჩენებს ბევრად აღემატება. იგი იმდენად განიერია რომ მასში ეკლესიის შესასვლელია მოწყობილი. ფასადები დასრულებულია აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის უმეტესი ნაწილი ჩამოშლილია. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 389.
ჭიკაანის მესამე კოშკი

ჭიკაანის მესამე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ჭიკაანის მიდამოებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (5,5 x 5,2 მ). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარებით. დაზიანებულია – შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე, მონგრეულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე. ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები. პირველი სართული ამოვსებულია ქვებითა და მიწით. შესასვლელი მეორე სართულზე, ჩრდილოეთითაა. კარი თაღოვანია (დასავლეთ წირთხლი მონგრეულია). სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილია ორ-ორი ცალმაგი სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში კი – ერთი ცალმაგი სათოფური. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელზე ჩანს სარკმლის კვალი. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 474.
გრემის ღვთისმშობლის ეკლესია

გრემის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი. დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის სამხრეთ განაპირას, მდინარე ინწობის პირას, ეკლესიის კედლები ორ სხვადასხვა პერიოდის ფენას შეიცავს. თავდაპირველი ფენა სავარაუდოდ XVI საუკუნით თარიღდება , მოგვიანდებით განახლებული ნაწილები კი XVIII საუკუნით. აღდგენილია საკურთხევლის გადახურვა. აქა-იქ კედლების ნაწილები და შენობის გარე კუთხეები. აღდგენის დროს ჩრდილოეთ კედელში, სომხური საეკლესიო წესების შესაბამისად მოწყობილია სანათლავი ნიშა. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (5,15x4,7მ), უაფსიდო. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდანა აქვს. კარი გარედან გადახურულია შეისრული თაღით. შიგნიდან -სწორკუთხაა. დარბაზის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მის ქვემოთ, კედელს მოგვიანებით აგებული აგურის ტრაპეზი ეკვრის.ერთი ბრტყლად გადახურული, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. სარკმლის ღიობი შიგნიდან თითქმის კარის სიგანეა. საკურთხეველი დარბაზისგან არ არის გამოყოფილი, გადახურულია ტლანქად ნაწყობი, შეისრული კამარით. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში მცირე სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი, სანათლავი ნიშას ზემოთ კი, ერთ დონეზე - ორი სათოფური. დარბაზი გადახურულია აგურის წესიერი წყობით გამოყვანილი კამარით, რომლის უმეტესი ნაწილი, კედლებთან ერთად შელესილია. შენობის გარეგნობა მარტივია, ტლანქი, კედლები დასრულებულია ქვიშაქვის ლავგარდნით, რომელიც, როგორც ჩანს, აღმოსავლეთით მდგარ ეკლესიას ეკუთვნოდა. ლავგარდნის პროფილს თარო, ოდნავ შეზნექილი ზედაპირი და ლილვი შეადგენს (შემორჩენილია მხოლოდ რამდენიმე ქვა). ეკლესიას დასავლეთიდან ეკვრის სწორკუთხა მინაშენი, რომელიც დასავლეთ ფასადის წყობაში ჩასმულ მარმარილოს ფილაზე არსებული წარწერის თანახმად, 1947 წელს აუგია სოფელ შილდის მკვიდრ ქეთევან ლობაურს „ძველი ნაშთის” ადგილას რომელიც 1946 წელს წყალს წაუღია. მინაშენი აგურითაა ნაგები. გადახურულია ხის ნივნივებზე გამართული ორფერდა სახურავით. ეკლესიის შორიახლოს (აღმოსაცლეთით) მდგარა აგურით ნაგები ეკლესია, რომლის კედლების ნანგრევები მდინარე ინწობის კალაპოტშია ჩაცვენილი. მათგან ზოგიერთს ქვიშაქვის ლავგარდნის რამდენიმე ქვა შემორჩა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 392-393.
საბუის ელიას ეკლესია

საბუეს ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ჭიჭრიანად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება IX-X საუკუნეებით. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (8.1 x 4.8 მეტრია) ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი, ჩაქცეულია კამარა, კონქი. ინტერიერი ნანგრევებითა და მიწითაა ამოვსებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთით ღრმა, კარგად გამოყვანილი, ნალისებრი აფსიდია. აფსიდის შუაში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. რომლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 436.
შილდის აბულის მარანი

შილდის აბულის მარანი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფელი შილდის ჩრდილოეთით, 3-4 კილომეტრზე, ნასოფლარ ვეძისხევის ტერიტორიაზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. შენობა გეგმით სწორკუთხაა. ნაგებია ძირითადად ნატეხი ქვით, სარკმლები, პილასტრები, საბჯენი თაღები და კამარა - კვადრატული აგურით. აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით ზუსტი ორიენტაცია, მარნისთვის საჭირო ელემენტების უქონლობა, ადასტურებს, რომ იგი თავიდანვე საკულტო დანიშნულებისათვის იყო აგებული. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანად დანგრეულია დასავლეთი კედელი, ჩამონგრეულია კამარისა და საბჯენი თაღების უმეტესი ნაწილი, მონგრეულია აღმოსავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით რომლის შუაში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ორ-ორი მსგავსი სარკმელი, ერთმანეთის პირდაპირ გრძივ კედლებშიცაა. მათი თაღები კამარის მრუდშია მოქცეული. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან ჰქონია. დარბაზის გრძივი კედლები მარტივი პილასტრების ორი წყვილით სამ-სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებზე საბჯენი თაღები იყო გადაყვანილი, რომლებსაც კამარა ეყრდნობოდა. კამარის ქუსლი, შესაბამისი კედლის მიმართ რამდენადმე წინაა წამოწეული და კედლის მთელ სიგრძეზე მცირე საფეხურს ქმნის. მსგავსი საფეხური საბჯენი თაღების ქუსლების დონეზეცაა. პილასტრების აღმოსავლეთი წყვილით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ნავში საკურთხევლის სივრცე იყო გამოყვანილი. საკურთხევლის კედლებს მთელ სიგრძეზე გასდევდა აგურითა და ნალესობით გამოყვანილი მცირედ ნაშვერი თარო. შენობის გარე პერანგისთვის გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ნატეხი და რიყის ქვა. აგურით მხოლოდ სარკმლის ღიობებია მოპირკეთებული. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 450.
ჭიკაანის ნაგებობის ნაშთი

ჭიკაანის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ჭიკაანის მიდამოებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,6 მეტრია, სისქე – 0,8 მეტრი. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. წაგრძელებულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ (11,2 x 7,7 მეტრი). შენობა ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვის სწორი რიგებით. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თაღოვანია. შიგნიდან კი, თარაზულადაა გადახურული. ინტერიერი განივი, კაპიტალური კედლით (შემორჩენილია ჩრდილოეთ ნაწილის ნაშთი) ორ არათანაბარ ნაწილად იყო გაყოფილი. მათგან აღმოსავლეთისა სამჯერ უფრო დიდია. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 474.
ყვარლის ციხისჯვარი

ყვარლის ციხისჯვარი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ყვარლის აღმოსავლეთით, ბურსის ხეობაში, ძნელად მისადგომ ადგილას. თარიღდება XIV საუკუნე-XV საუკუნე საუკუნეებით. ციხე სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული (სიგრძე 90 მეტრი, სიგანე 30 მეტრი) და გეგმით ტეხილი მოხაზულობა აქვს. ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია გალავნის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები (სიმაღლე 6-7 მეტრი) და მათში ჩართული ნახევარწრიული კოშკების ნაწილები. გალავნის დანარჩენი კედლები თითქმის მიწის პირამდეა დანგრეული. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია: ეკლესია ორსათავსიანი ნაგებობის ნაშთები და წყლის რეზერვუარები. შედარებით უკეთესადაა შემორჩენილი ციხის ეკლესია. იგი დარბაზულია (5,3x4 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან-თაღოვანი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, ნახევარწრიულია კონქის თაღიც, დასავლეთით კუთხის პილასტრებზე გადაყვანილი კედლის მიმდებარე თაღია. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 348.
ყვარლის ყველაწმინდის ეკლესია

ყვარლის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ ყვარლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 1 კილომეტრზე, მთაზე, ილია ჭავჭავაძის ძეგლთან. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენებულია აგურიც. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის გვერდებზე მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. ქარგილზე სხმული, ცილინდრული კამარა გრძივ კედელზეა გადაყვანილი. გარედან კედლები ხერხულა ლავგარდნითაა დასრულებული. შენობა დაბურულია კრამიტით. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 348.
ყვარლის ცალგვერდა ეკლესია

ყვარლის ცალგვერდა ეკლასია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში. ქალაქ ყვარლის სამხრეთ-დასავლეთით, სამიოდე კილომეტრის მანძილზე, ვენახებში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: წაქცეულია კამარა და კონქი, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ და დასავლეთ კედლები, დანგრეულია აფსიდის შუა ნაწილი, ინტერიერი მთლიანად ამოვსებულია ქვითა და მიწით. აფსიდის გვერდებში მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. ჩრდილოეთ კედლის შუაში სარკმელია. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 348.
ყვარლის ღვთისმშობლის ეკლესია

ყვარლის ღვთისმშობლის ეკლესია — ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლი დგას ქალაქი ყვარლის ცენტრალურ ნაწილში, კონსტანტინე მარჯანიშვილის ქუჩაზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლების წირთხილები და თაღები, კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები, ლავგარდანი და ფასადების მორთულობა აგურისაა. ეკლესია დაზიანებულია - ჩამოშლილია კრამიტის სახურავის და ლავგარდნის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამია: დასავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით. სამივე კარი შეისრულთაღიანია და ჩასმულია სწორკუთხა შეღრმავებებში. შეღრმავებები შიგნიდან ღრმაა და ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. გარედან დასრულებულია აგურით ნაწყობი საფეხუროვანი ფრიზით. აღმოსავლეთითნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ორი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. საკურთხეველი შეისრულთაღიანი, წესიერი ფორმის კონქითაა გადახურული. დარბაზის ყოველ კედელში თითო შეისრულთაღიანი სარკმელია. შეისრულია ეკლესიის კამარაც, რომელიც შუა შეკიდულ საბჯენ თაღსა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ეს თაღი, შუა საბჯენი თაღისგან განსხვავებით, კუთხის პილასტრებზეა გადაყვანილი. ეკლესიის გარეთა ქვეყნები რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებითაა ნაგები, რომლებშიც აგურის, ერთმანეთისგან თანაბარი ინტერვალებით დაცილებული, თითორიგიანი შრეებია ჩართული. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის ორივე მხარეს, ვერტიკალურად, აგურის წყობით გამოყვანილი სამ-სამი შეღრმავებული რომბია. აგურითვეა გამოყვანილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფრონტონებზე გამოსახული თითო შეღრმავებული ჯვარი. ეკლესიის კედლები დასრულებულია აგურით ნაწყობი, ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 345.
ყვარლის მეორე ციხე

ყვარლის მეორე ციხე — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრზე, მდინარე დურუჯის მარჯვენა ნაპირზე, დოლიჭოპად წოდებულ ადგილზე, თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხის ნაშთი. (სიმაღლე 4-5 მ) კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 348.
საბუის კვირაცხოვლის ეკლესია

საბუეს კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობდა ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბუის სკოლის ეზოში. საბჭოთა ეპოქაში გადააკეთეს სკოლის სახელოსნოდ და მთლიანად დაუკარგეს პირვანდელი სახე. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 436.
საბუის მარანი

საბუის მარანი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ვ. ჩაბალაშვილის ეზოში. თარიღდება XIX საუკუნით. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის სქელი ხსნარით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. შიგნით ჩრდილოეთ ნაწილში, მოწყობილია საწნახელი. აღმოსავლეთ კედელში თახჩების რიგია. ქვევრები განლაგებულია ქაოსურად. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 436.
ყვარლის წყაროსთავის ეკლესია

ყვარლის წყაროსთავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ყვარლის აღმოსავლეთ განაპირას, ი. გაგარინის ქუჩის ბოლოში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. (5.2x3.8 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. შესასვლელი დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით გეგმით არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის საკურთხევლის აფსიდია, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. თითო, ოთხკუთხა სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია. პილასტრებით, რომლითაც შეისრული, სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. შეისრულია ქარგილზე სხმული კამარაც. გარედან ეკლესიის კედლები ხერხულა ლავგარდნითაა დასრულებული. შენობა გადახურულია კრამიტით. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 351.