laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
რაგნარ ნურკსე

რაგნარ ნურკსე (დ. 5 ოქტომბერი, 1907, კიარუ, ესტონეთი — გ. 6 მაისი, 1959, ჟენევის ტბა, შვეიცარია) — ესტონელი საერთაშორისო ეკონომისტი და პოლიტიკის შემქმნელი, ძირითადად ფინანსების და ეკონომიკური განვითარების მიმართულებით. რაგნარ ნურკსე დაიბადა რუსეთის იმპერიის, ლივონის გუბერნიის სოფელ კიარუში. მამა ჰყავდა ესტონელი, ხოლო დედა ესტონელი შვედი. მისი მშობლები 1928 წელს კანადაში წავიდნენ ემიგრაციაში. ის 1926-1928 წლებში ტარტუს უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტზე სწავლობდა, ხოლო შემდეგ ეკონომიკას ედინბურგის უნივერსიტეტში. მან პროფესორ ფრედერიკ ოგილვის ხელმძღვანელობით უნივერსიტეტი პირველი კლასის დიპლომზე 1932 წელს დაამთავრა. 1932–1934 წლებში ვენის უნივერსიტეტში სასწავლებლად ენდრიუ კარნეგის სტიპენდია მოიპოვა. ის 1934-1945 წლებში ერთა ლიგის ფინანსურ სექტორში და ეკონომიკური დაზვერვის სამსახურში მუშაობდა. 1945 წელს მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტისგან მიწვევა 1945–1946 წლებში იყო მოწვეულლი პროფესორი, ხოლო 1947 წლიდან თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე სრული პროფესორი. ის 1959 წელს 52 წლის ასაკში მოულოდნელად გარდაიცვალა. რაგნარ ნურკსე 1946 წელს დაქორწინდა და ორი ვაჟიშვილი ჰყავდა. მათგან ერთი არის პოეტი დენის ნურსკე. Nurkse, Ragnar. Trade and Development. Rainer Kattel, Jan A. Kregel and Erik S. Reinert, eds. London – New York: Anthem, 2009. (ISBN 1843317877) Collection of all key works by Nurkse. Nurkse, Ragnar (1944). International Currency Experience: Lessons of the Interwar Period. Geneva: League of Nations. Kattel, Rainer, Jan A. Kregel and Erik S. Reinert, eds. Ragnar Nurkse (1907–2007): Classical Development Economics and its Relevance for Today. London – New York: Anthem, 2009. (ISBN 1843317869) Kukk, Kalev (2004). (Re)discovering Ragnar Nurkse დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. . Kroon & Economy No. 1, 2004. ↑ Kattel, Rainer (2009). Ragnar Nurkse (1907–2007). Anthem Press, გვ. 37. ISBN 978-1-84331-786-9.  Nurkse's Estonian passport was last extended by the Estonian Consulate General in New York on April 22nd, 1946
ბაჰარდენის მღვიმე

ბაჰარდენის მღვიმე — კარსტული მღვიმე სამხრეთ-დასავლეთ თურქმენეთში, ქალაქ ბაჰარლიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 19 კილომეტრში და ქალაქ აშხაბადიდან 120 კილომეტრში. მდებარეობს ქოფეთდაღის ფარგლებში, ქოუს ქედზე, დუგუნის მთის წიაღში. წარმოადგენს კირქვებში გამომუშავებულ ერთ დიდ დარბაზს. აქვს 5 შესასვლელი. სიგრძე 250 მ, სიგანე 50 მ, სიღრმე 69 მ, სიმაღლე 26 მ-მდე, მოცულობა 75 ათ. მ³. აქვს დახრილი ფსკერი, რომელზედაც იმყოფება კირქვის ნატეხები და გუანო. მღვიმის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს მიწისქვეშა ტბა ქიოვ-ათა, რომლის მაქსიმალური სიღრმეა 14 მ. მისი წყალი გოგირდოვანია და აქვს მუდმივი ტემპერატურა 37 °C. მღვიმეში გვხვდება ღამურები, მღრღნელები, მტრედი, წითელნისკარტა მაღრანი, ჩვეულებრივი ყაპყაპი. აქვე ბინადრობს უხერხემლოთა დაახლოებით 50-მდე სახეობა. გუანოს ფართობია 1300 მ², ხოლო მოცულობა აჭარბებს 670 მ³-ს. იგი ეროვნული კურორტია. ელექტრიფიცირებულია. მღვიმეში იმართება ექსკურსიები და ცურაობა ნავებზე. ბანაობა. ბაჰარდენის მღვიმე ცნობილია XVIII საუკუნიდან. პირველი სამეცნიერო ცნობები მღვიმისა და მიწისქვეშა ტბის არსებობის შესახებ გაჩნდა 1886 წელს. 1896 წელს ბეჭდვით სიტყვაში დაიბეჭდა პუბლიკაცია, რომელმაც აშხაბადელებს გააცნო მღვიმე და მიწისქვეშა ტბა; მას შემდეგ ამ ადგილს ნახულობდნენ აშხაბადიდან და მისი მიდამოებიდან. 1976 წელს მღვიმე შეისწავლეს გეოლოგებმა და სპელეოლოგებმა. ვიქტორ დუბლიანსკიმ შეადგინა მღვიმის აღწერა. ↑ გეოგრაფია. თანამედროვე ილუსტრირებული ენციკლოპედია ↑ თანამედროვე გეოგრაფიული სახელწოდებების ლექსიკონი ↑ ბაჰარდენის მიწისქვეშა ტბა
ბაჰარლი

ბაჰარლი (ყოფ. ბაჰარდენი, ბაჰერდენი; თურქმ. Baharly) — ქალაქი თურქმენეთში, ახალის ველაიათში. 2008 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 24 139 ადამიანი. მდებარეობს ქოფეთდაღის ჩრდილო მთისძირში, ქალაქ აშხაბადიდან 101 კილომეტრში. ქალაქზე გადის შარაგზა M37. სიახლოვეს მდებარეობს ყარაყუმის არხი. ბაჰარლიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 19 კილომეტრშია ბაჰარდენის მღვიმე. ბაჰარლი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ბურუნდუკი

ბურუნდუკი (ლათ. Tamias sibiricus, ადრე Eutamias sibiricus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ციყვისებრთა ოჯახისა. სახეულის სიგრძეა 17 სმ, კუდისა 12 სმ. ბინადრობს აზიისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ევროპის ტყეებში. იკვებება წიწვოვანი და ფოთლოვანი მცენარეების თესლით, სოკოებით და სხვა. აზიანებს მარცვლეულის ნათესებსა და ბოსტნეულს. ბურუნდუკი ზამთარში ძილქუშს ეძლევა. რეწვის ობიექტია (იყენებენ ბეწვს). მოიცავს შემდეგ ქვესახეობებს: Tamias sibiricus sibiricus Tamias sibiricus asiaticus Tamias sibiricus lineatus Tamias sibiricus okadae Tamias sibiricus ordinalis Tamias sibiricus orientalis Tamias sibiricus pallasi Tamias sibiricus senescens Tamias sibiricus umbrosus ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 584. ↑ Tamias (Eutamias) sibiricus დაარქივებული 2010-06-05 საიტზე Wayback Machine. , Mammal Species of the World, 3rd ed.
ლუზოფონები

ლუზოფონები (ლათ. Lusitania – რომის იმპერიის პროვინცია ლუზიტანია, პორტუგალიის ანტიკური დასახელება + ძვ. ბერძნ. φωνή – ხმა) — ფართო გაგებით, პლანეტის პორტუგალენოვანი მოსახლეობა: ბრაზილიაში, პორტუგალიაში, ანგოლაში, მოზამბიკში, აღმოსავლეთ ტიმორში, და სხვა ქვეყნებში. ლუზოფონია ჩამოყალიბდა პორტუგალიის იმპერიის ხუთასი წლის არსებობის შედეგად. ლუზოფონებად მიიჩნევიან ადამიანები, რომლებიც ლაპარაკობენ პორტუგალიურ ენაზე, როგორც მშობლიურზე და ასევე ადამიანები, რომლებიც ფლობენ და ხმარობენ მას ამა თუ იმ მიზნით, მაგალითად სხვადასხვა აფრიკული ქვეყნების მოსახლეობა, რომლებშიც პორტუგალიური ენა სახელმწიფო ენაა, კუნძულ ტიმორის, მაკაოს და მსოფლიოს სხვა რეგიონების მკვიდრი მოსახლეობა, ასევე სხვა ქვეყნებიდან იმიგრანტები ბრაზილიაში და პორტუგალიაში. პორტუგალიურ ენაზე მოლაპარაკეთა საერთო რაოდენობაა დაახლოებით 270 მილიონი ადამიანი (2014 წლის შეფასება), მათგან ბრაზილიაში დაახლოებით 200 მილიონი. პორტუგალენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა ფრანკოფონები ფრანკოფონია ფრანგულენოვანი ქვეყნები ანგლოფონები ანგლოსფერო ქვეყნების სია ინგლისურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნების და ტერიტორიების სია, სადაც ინგლისური ოფიციალური ენაა რუსოფონები ნიდერლანდების ენის კავშირი გერმანულენოვანი ქვეყნები ისპანიდადი არაბული სამყარო ↑ The World Factbook – Field Listing – Population - CIA. Central Intelligence Agency. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 დეკემბერი 2018. ციტირების თარიღი: 6 April 2013. ↑ დაარქივებული ასლი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2016-04-01.
პორტუგალიურენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა

პორტუგალიურენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა (პორტ. Comunidade dos Países de Língua Portuguesa, CPLP) — საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1996 წლის 17 ივლისს და აერთიანებს იმ ქვეყნებს, სადაც პორტუგალიური ენა ოფიციალური სახელმწიფო ენაა. თანამეგობრობაში შედიან პორტუგალია და მისი ყოფილი კოლონიები — ანგოლა, ბრაზილია, გვინეა-ბისაუ, ეკვატორული გვინეა, კაბო-ვერდე, მოზამბიკი, სან-ტომე და პრინსიპი. 2002 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ თანამეგობრობას შეუერთდა აღმოსავლეთი ტიმორი. ამას გარდა, ორგანიზაციაში დამკვირვებლების სახით შედიან თურქეთი, იაპონია, მავრიკი, ნამიბია, საქართველო და სენეგალი. 2005 წელს თანამეგობრობის წევრმა ქვეყნებმა ანგოლის დედაქალაქ ლუანდის თათბირზე, 5 მაისი გამოაცხადეს პორტუგალიური ენის და კულტურის სადღესასწაულო დღედ მთელ მსოფლიოში. ოფიციალური საიტი Seminário da CPLP დაარქივებული 2004-03-19 საიტზე Wayback Machine. , on the culture and development of the CPLP. (პორტუგალიური) Africanidade დაარქივებული 2006-01-04 საიტზე Wayback Machine. , the African countries of the CPLP. (პორტუგალიური) ELO დაარქივებული 2011-07-02 საიტზე Wayback Machine. , addressing economic relations between the European Union (EU) and the CPLP. UCCLA, Unity of the Capital Cities of Portuguese language. ↑ https://secretariadoexecutivo.cplp.org/anteriores-secretarios/francisco-ribeiro-telles/ ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 X Conferência de Chefes de Estado e de Governo da Comunidade dos Países de Língua Portuguesa Portuguese. CPLP (23 July 2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 ივლისი 2014. ციტირების თარიღი: 23 July 2014. ↑ DECLARAÇÃO SOBRE A ACEITAÇÃO DO PEDIDO DE ADESÃO DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE À CPLP Portuguese. CPLP (1 August 2002). ციტირების თარიღი: 23 July 2014. ↑ Observadores Associados Portuguese. CPLP. ციტირების თარიღი: 23 July 2014. ↑ Venezuela, Ucrânia e Croácia querem ser da CPLP. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-12-15. ციტირების თარიღი: 2016-04-01.
ფრანკოფონები

ფრანკოფონები (ლათ. francus „ფრანკული, ფრანგული“ და ძვ. ბერძნ. φωνή „ხმა“) ფართე გაგებით — პლანეტის ფრანგულენოვანი მოსახლეობა, ანუ, ისეთი ქვეყნების მოსახლეობა, როგორებიცაა საფრანგეთი, ბელგია, შვეიცარია, კონგოს რესპუბლიკა, მადაგასკარი, კანადა, ჰაიტი და ბევრი სხვა, რომლებიც შედიან ეგრეთ წოდებულ ფრანგულენოვან ქვეყნებში, რაც ოთხსაუკუნებრივი ფრანგული კოლონიზაციის შედეგია. უფრო ვიწრო კონტექსტში კანადური საზოგადოება გამოიყენება, როგორც დემოგრაფიული ტერმინი ქვეყნის ფრანგულენოვანი მოსახლეობის აღსანიშნავად, რომლებიც შეადგენენ ქვეყნის მოსახლეობის 23,7 %-ს (2001 წლის აღწერა) ინგლისურენოვანი (ანგლოფონები, 59,2 %) ან სხვაენოვანი (ალოფონები, 17,1 %) მოსახლეობის საწინააღმდეგოდ. ყველაზე უფრო ხშირად ტერმინი გამოიყენება სტატისტიკაში და პუბლიცისტიკაში კანადის პროვინცია კვებეკის მოსახლეობის (კვებეკელები) და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის ფრანგულენოვანი მოსახლეობის (ფრანკოაკადიელები) მიმართ, მათი რთული დემოლინგვისტური ისტორიით. ამ პროვინციებში ფრანგული ენა ატარებს ოფიციალურ სტატუსს (ნიუ-ბრანსუიკში — ინგლისურთან ერთად). მათთან ერთად, ფრანგულენოვანი უმცირესობა ცხოვრობს კანადის სხვა პროვინციებშიც, მათგან ყველაზე მეტ თემს წარმოადგენენ ფრანკოონტარიელები. ტერმინი ფრანკოფონები ასევე გამოიყენება ბელგიის ფედერალურ სამეფოში ვალონების და ბრიუსელელების გასაერთიანებლად, რომლებისათვისაც დღეისათვის მშობლიურ ენას წარმოადგენს ფრანგული ენა. მათ გარდა ქვეყანაში დიდი რაოდენობით ცხოვრობენ აღმოსავლეთის კანტონების გერმანელები და კიდევ უფრო განსაკუთრებით მეტი ნიდერლანდოფონები (ფლამანდიელები). მთავარი სტატია: ფრანგულენოვანი ქვეყნები. ტერმინი ფართედ გამოიყენება კანადის ორივე ოფიციალურ ენებში და განსაკუთრებით უფრო ხშირად ფრანგულ ენაში მთელ მსოფლიოში. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფრანკოფონები Organisation internationale de la francophonie დაარქივებული 2010-07-24 საიტზე Wayback Machine. Agence universitaire de la Francophonie (AUF) Francophonie Dresden e. V. კანადის სახელმწიფო სტატისტიკური კომიტეტის ოფიციალური გვერდი (ინგლისური) (ფრანგული)
ბურჭულა

ბურჭულა, ყარაუგომი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4364,5 მ. აგებულია ქვედაპალეოზოური და კაბმრიულისწინა გრანიტოიდებით. ბურჭულა თოვლიან-ყინულიანი და კლდოვანი მწვერვალია. დასავლეთ კალთაზე ეშვება მყინვარი ნოწარულა, საიდანაც გამოედინება მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი — ნოწარულა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბოყოს მყინვარია, სადაც სათავე აქვს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადს — ბოყოსწყალს. სანებლიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 508.
გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი

გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი (თურქმ. Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow; დ. 29 ივნისი 1957, სოფ. ბაბარაპი, თურქმენეთის სსრ, სსრკ), ატარებს ტიტულს არკადაგი (თურქმ. Arkadag — „მფარველი“) — თურქმენეთის პრეზიდენტი 2006 წლის 21 დეკემბრიდან —2022 წლის 19 მარტამდე, სახელმწიფო მოღვაწე, თურქმენეთის მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე, შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი, არმიის გენერალი, მედიცინისა და ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თურქმენეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე 2007-2013 წლებში. დაიბადა 1957 წლის 29 ივნისს თურქმენეთის სსრ-ის სოფელ ბაბარაპში, პედაგოგის ოჯახში. იგი ექვსშვილიან ოჯახში ერთადერთი ვაჟი იყო. არაოფიციალური ინფორმაციით მისი ნამდვილი მამა იყო თურქმენეთის ყოფილი მუდმივი პრეზიდენტი საფარმურატ ნიაზოვი. 1979 წელს დაასრულა თურქმენეთის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიის ფაკულტეტი, შემდეგ ასპირანტურა. სამსახურეობრივი კარიერა დაიწყო 1980 წელს. 1980-1982 წლებში მუშაობდა სოფელ ერიკ-ყალის ამბულატორიის ექიმ-სტომატოლოგად. 1982-1985 წლებში აშხაბადის რაიონის მთავარ სტომატოლოგად. 1990-1995 წლებში სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრის ასისტენტია. 1995-1997 წლებში თურქმენეთის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სტომატოლოგიური ცენტრის დირექტორია. 1997-2007 წლებში კი ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრი. 2001 წლიდან მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეა. 2006 წლის ნოემბერში თურქმენეთს წარმოადგენდა დსთ-ის სამიტზე. პრეზიდენტ საფარმურატ ნიაზოვის გარდაცვალების შემდეგ გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. კონსტიტუციის თანახმად ეს თანამდებობა ეკუთვნოდა ოვეზგელდი ატაევს, რომლის წინააღმდეგაც მოულოდნელად აღძრეს სისხლის სამართლის საქმე. 2007 წელს 89,23 %-ით აირჩიეს პრეზიდენტად და გახდა ქვეყნის მეორე პრეზიდენტი. პირველი ოფიციალური ვიზიტით ეწვია საუდის არაბეთს, მოინახულა ისლამური სამყაროს სიწმინდეები. 2012 წლის არჩევნებში მიიღო ხმების 97,14 %. ოფიციალური ვებგვერდი დაარქივებული 2013-09-19 საიტზე Wayback Machine. Turkmenistan Votes for Presidential Successor დაარქივებული 2007-02-13 საიტზე Wayback Machine. ↑ Второму президенту Туркменистана придумали титул «Аркадаг» // centrasia.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-19. ციტირების თარიღი: 2016-04-02. ↑ Бердымухамедов вышел из своей партии // lenta.ru (17 августа 2013 года) ↑ Президент Туркмении Сапармурат Ниязов: «Я покину пост главы государства ещё при жизни» — Известия ↑ EurasiaNet: Когда Бердымухамедов назначит себя пожизенным президентом Туркмении?
BLRT Grupp

BLRT Grupp (Balti Laevaremonditehas) — ესტონური გემთმშენებელი კომპანია. კომპანია ასევე ფლობს ვერფებს ლიეტუვაში, ფინეთსა და ნორვეგიაში. მისი შვილობილი გემთმშენებელი და გემთ შემკეთებელი კომპანიები არიან: Tallinn Shipyard, Vakarų laivų gamykla, Baltijos laivų statykla, Turku Repair Yard, and BLRT Fiskerstrand. Fiskerstrand BLRT-მა 2011 წლის 14 დეკემბერს დაასრულა ნორვეგიული კომპანიისთვის მსოფლიოში ყველაზე გრძელი თხევად ბუნებრივ აირზე მომუშავე ბორნის - MF Boknafjord შექმნა. მეორე ბორანი - MF Edøyfjord კომპანიას გადაეცა 2012 წელის 30 იანვარს. ოფიციალური ვებგვერდი ↑ „BLRT Grupp jõudis pärast kaht kahjumlikku aastat kasumisse“. Majandus (Estonian). Postimees. 19 June 2015. ციტირების თარიღი: 23 June 2015. ↑ „BLRT Grupp, Rohde Nielsen Ink Agreement for Dredger Construction“. Dredgingtoday.com. 2011-03-17. ციტირების თარიღი: 2011-07-12. ↑ „BLRT Grupp buys Baltija Shipyard (Estonia)“. OffshoreWind.biz. 2010-07-07. ციტირების თარიღი: 2011-01-15. ↑ Norway: Fjord1 Launches World's Largest Gas Ferry. World Maritime News (2011-12-14). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-29. ციტირების თარიღი: 2012-01-30. ↑ Verdens største gassferge Norwegian. Maritimt Magasin (2012-01-23). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-10. ციტირების თარიღი: 2012-01-30. ↑ „Fjord1 and Fiskerstrand BLRT to Build World's Largest LNG-Powered Ferry“. Green Car Congress. 2010-07-05. ციტირების თარიღი: 2011-01-15. ↑ Norway: BLRT Grupp Delivers Gas-powered Ferry to Fjord1. World Maritime News (2012-01-30). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-29. ციტირების თარიღი: 2012-01-30.
ქოფეთდაღის ნაკრძალი

ქოფეთდაღის ნაკრძალი (თურქმ. Köpetdag goraghanasy) — ნაკრძალი თურქმენეთში. დაარსდა 1976 წელს. ფართობი 49 800 ჰა, რომელთაგან 46 000 ჰა-ს ტყე იკავებს, ხოლო 3 600 ჰა-ს მდელო. შეიქმნა მთის სტეპებისა და ტყეების ეკოსისტემების შენახვისა და კომპლექსური შესწავლისათვის. დაცული ტერიტორია მოიცავს ცენტრალური ქოფეთდაღის მაღალი და საშუალო მთების სარტყელს. დამახასიათებელია მთიანი რელიეფი. ქედები დანაწევრებულია ღრმა ხეობებითა და ხევებით. ჩრდილო ნაწილი მოქცეულია ციცაბო კლდოვან ფერდობებზე, ხოლო სამხრეთი ნაწილი მოსწორებულია. ქოფეთდაღის ნაკრძალი შედგება ზღვის დონიდან 700-2800 მ სიმაღლეზე მდებარე ოთხი ცალკეული ნაწილისაგან. კლიმატი მშრალია, კონტინენტური. იმყოფება ყარაყუმიდან და ირანის უდაბნოებიდან წამოსული ცხელი და გვალვიანი ჰაერის ზეგავლენის ქვეშ. სხვადასხვა მონაკვეთებზე ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა იცვლება 7-დან 16 °C-მდე. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 29 °C, იანვრისა — 0,5 °C. ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობა 230-350 მმ. ქოფეთდაღის ნაკრძალთან მოქმედებს 2 აღკვეთილი და 2 ბუნების ძეგლი. გვხვდება ძუძუმწოვრების 68 სახეობა, მათ შორის ჯიქი, ურიალი, თაფლიჭამია მაჩვი, აფთარი, ჭრელტყავა და სხვა. ნაკრძალში არის ფრინველთა 280 სახეობა, რომელთაგან აღსანიშნავია: კოლხური ხოხობი, ბატკანძერი, ბარი და სხვა. XIX საუკუნის ბოლოდან ქოფეთდაღის ფაუნა მნიშვნელოვნად არის გაღარიბებული, შემორჩენილი არ არის ავაზა, ვეფხვი, ქურციკი და კანჯარი. გვხვდება უმაღლესი მცენარეების 960-ზე მეტი სახეობა, მათ შორის თელა, ნეკერჩხალი, ფშატი, კავკასიური აკაკი, ლეღვი, ტყემალი, კუნელი, კოწახური, ვაშლანა, ნუში, ცხენისმუხლა. Заповедники Средней Азии и Казахстана / В.Е. Соколова, Е.Е. Сыроечковский. — Москва «Мысль», 1990. — 399 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-244-00273-2.
ბურჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბურჯი შეიძლება აღნიშნავდეს: ბურჯი — ნაგებობის საყრდენი; ბურჯი — ქართული ჟურნალი; ბურჯი — მოთამაშის პოზიცია რაგბიში.
არდო ჰანსონი

არდო ჰანსონი (ესტ. Ardo Hillar Hansson; დ. 15 ივლისი, 1958, ჩიკაგო) — ესტონელი ეკონომისტი. არდო ჰანსონი არის ესტონეთის ბანკის მმართველი.. ის 1998-2012 წლებში მსოფლიო ბანკში აღმოსავლეთ ევროპის, ბალკანეთის ქვეყნების და ჩინეთის მიმართულებით ეკონომისტად მუშაობდა. 1993-1998 წლებში იყო ესტონეთის ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 1992-1995 წლებში იყო პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველი. 1991-1992 წლებში ესტონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. ის ასევე იყო მონეტარული რეფორმის კომიტეტის წევრი. ის მუშაობდა რამდენიმე უნივერსიტეტთან და აქვს გამოცემული შრომები ეკონომიკის დარგში. ჰანსონი არის ჰარვარდის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხის მფლობელი. შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „არდო ჰანსონი“ ვიკისაწყობში. არდო ჰანსონი (ინგლისური) ↑ https://www.eestipank.ee/ardo-hansson ↑ https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/3092/ardo-hansson ↑ http://www.eestipank.ee/en/ardo-hansson
ფრანგულენოვანი ქვეყნები

ფრანგულენოვანი ქვეყნები (ფრანკოფონური ქვეყნები, ფრანგ. pays francophones) — ქვეყნები, სადაც ფრანგულ ენას აქვს ოფიციალური სტატუსი და/ან სადაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფლობს მას. ასეთ ქვეყნებს მიეკუთვნება ფრანგული ენის ისტორიული განვითარების ტერიტორიები (საფრანგეთი და მისი ზოგიერთი მეზობელი რეგიონები: მონაკო, ლუქსემბურგი, ბელგიის ნაწილი და შვეიცარიის ნაწილი), ასევე საფრანგეთის და ბელგიის ყოფილი კოლონიები და დომინიონები. ფრანკოფონიის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ფრანგული ენა ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოიყენება 212 მილიონი ადამიანის მიერ. French. Ethnologue. Languages of the World. ციტირების თარიღი: 2015-11-25. The World Factbook. Central Intelligence Agency. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-05. ციტირების თარიღი: 2015-11-25. ფრანკოფონები ფრანკოფონია ნიდერლანდების ენის კავშირი გერმანულენოვანი ქვეყნები პორტუგალენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა ლუზოფონები ანგლოფონები ანგლოსფერო ქვეყნების სია ინგლისურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნების და ტერიტორიების სია, სადაც ინგლისური ოფიციალური ენაა რუსოფონები ისპანიდადი რუმინოფონია იტალოფონია არაბული სამყარო ↑ La langue française dans le monde 2014. Francophonie. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-10. ციტირების თარიღი: 2015-11-25.
ბურჯი (არქიტექტურა)

ბურჯი — ქვითკირის მაღალი, მრგვალი ნაგებობა, რომელიც სიმტკიცისათვის ციხესიმაგრის გალავანში ადგილ-ადგილ არის დატანებული. აგრეთვე ხიდისა და წყალსაშვები ჰიდროტექნიკური ნაგებობის (კაშხალის, წყალსაგდების, წყალსაღებისა და სხვა) საყრდენი. ბურჯს გადაეცემა ხიდის მალის ნაშენის დატვირთვა (განაპირა ბურჯს კი - მიწაყრილის დაწოლაც), ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში - წყლის წნევა (საკეტების მეშვეობით), საკეტების ამწევ მექანიზმთა დატვირთვა და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 587.
მეშარი

მეშარი (ალბ. Meshari) — პირველი ნაბეჭდი წიგნი ალბანური ენაზე. დღეისათვის შემორჩენილია მხოლოდ ერთადერთი ეგზემპლარი. წიგნი, სავარაუდოდ, გამოიცა ვენეციაში 1555 წელს კათოლიკე ეპისკოპოსის გიონ ბუზუკუს მიერ. მეშარი აღმოაჩინეს 1740 წელს სკოპიეში. რამდენიმე ხნის შემდეგ მის შესახებ ცნობები დაიკარგა. მხოლოდ 1910 წელს იქნა აღმოჩენილი წიგნის ასლი კათოლიკე ეპისკოპოს ლუზი სკიროისთან. 1930 წელს გაკეთდა წიგნის ფოტოასლი და 1968 წელს იქნა გამოქვეყნებული სამეცნიერო კომენტარებით. დღეისათვის წიგნის ორიგინალი ინახება ვატიკანის ბიბლიოთეკაში. ვატიკანის ეგზემპლაირი არ შეიცავს წიგნის ტიტულს და პირველ 16 გვერდს. წიგნი წარმოადგენს კათოლიკური ლიტურგიის ძირითადი ნაწილის თარგმანს ალბანურ ენაზე. წიგნის ალბანური დასახელება წარმოადგენს ღვთისმეტყველების წიგნის - „Missale“-ს ლათინური დასახელებას. წიგნი შეიცავს მთავარი კატოლიკური დღესასწაულების ჩამონათვალს, ლოცვებს, წმინდა ლიტანიებს, ნაწყვეტებს ბიბლიიდან და სამების კატეხიზმოდან. წიგნის მოცულობა შეადფენს 188 გვერდს. წიგნი დაწერილია ლათინიცაზე ალბანური ენის ჩრდილოეთ დიალექტზე სახეცვლილი კირილიცას ასოების გამოყენებით. Gjon Buzuku, Il Messale di Giovanni Buzuku. Riproduzione, traduzione e trascrizione a cura di Namik Ressuli. Città del Vaticano : Biblioteca Apostolica Vaticana, 1958 Gjon Buzuku, Meshari I Gjon Buzukut : (1555). Botim kritik punuar nga Eqrem Cabej. Tirane : Universiteti shteteror. Instituti i historise e i gjuhesise, 1968. 2005 წელს მეშარის 450 წლისთავის აღსანიშნავად მაკედონიის რესპუბლიკამ გამოუშვა საფოსტო მარკა. Giuseppe Schirò, «Il Messale», in Dizionario Bompiani delle opere e dei personaggi, vol. V Isc-Mia, p. 5526, Corriere della Sera, 2005, ISSN 1825-78870 Eqrem Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij. Prishtine : Rilindja, 1977 Martin Camaj, Il Messale di Gjon Buzuku : contributi linguistici allo studio della genesi. Roma : Shejzat, 1960 Buzuku dhe gjuha e tij. Redaksia Enver Hysa et al. Tirane : Akademia e shkencave e shqiperise. Institut i gjuhesise dhe i letersise, 2005 მეშარი ტექსტის ნაწყვეტი გიონ ბუზუკუ მაკედონიის საფოსტო მარკა გიონ ბუზუკუ გიონ ბუზუკუ. მეშარი[მკვდარი ბმული]
ლავინიუმი

ლავინიუმი — ძველი რომაული ქალაქი ლაციუმში. ლეგენდის თანახმად იგი დააარსა ენეოსმა და სახელი თავისი მეუღლის ლავინიას პატივსაცემად დაარქვა. ლავინიუმი მდებარეობდა ტირენიუმის ზღვის პირას. არქეოლოგიური გათხრებისას აქ ნაპოვნია ძვ. წ. VII საუკუნის სამარხები. ლავინიუმში ჩამოდიოდნენ რომის უმაღლესი მაგისტრატუსები თანამდებობის დაკავებისას, ღმერთებისთვის მსხვერპლშესაწირად.
დურესის ამფითეატრი

დურესის ამფითეატრი (ალბანურად: Amfiteatri i Durrësit) — გვიანდელი რომაული ამფითეატრი ალბანეთში, ქალაქ დურესში. აგებულია II საუკუნეში რომის იმპერატორ ტრაიანეს დროს. მდებარეობს ქალაქის ცენტრში და წარმოადგენს მხოლოდ ნახევარწრეს. დურესის ამფითეატრი არის ბალკანეთის ნახევარკუნძულის გვაინდელი ნაგებობა და იტევს 20 000 ადამიანს, მას ანალოგი არ გააჩნია ალბანეთში. იგი აღმოჩენილია 1900 წლის ბოლოს. დღეისათვის იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ პოპულარულ ტურისტულ ნაგებობას. დურესის ამფითეატრი შეტანილია მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. დურესი, ძველი ეპიდამნუსი ან დირახია იყო ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე დაარსებული პირველი ქალაქი, რომელიც დაარსდა ძვ. წ. 627 წელს. ამფითეატრის მშენებლობა დაიწყო ახ. წ. I ან II საუკუნეში. V საუკუნემდე მას გამოიყენებდნენ პირდაპირი დანიშნულებით: მასში იმართებოდა გლადიატორთა ორთაბრძოლები. ამფითეატრი გამოიყენებოდა წარმოდგენებისათვის. მისი ფუნქციონირების შეწყვეტის მიზეზი უცნობია. მკვლევართა ცნობებით, ამის მიზეზი, შესაძლოა, ყოფილიყო 345-346 წლების მიწისძვრა ან ბიზანტიის იმპერატორ თეოდოსის ბრძანება 391 წელს - დაეხურათ ყველა წარმართული ცენტრი. დაახლოებით V საუკუნიდან დაიწყეს ამფითეატრის გამოყენება ქრისტიანული მიზნებისათვის. VI საუკუნეში ამფითეატრის ერთ-ერთ გალერეაში გაკეთდა სამლოცველო პირველი ქრისტიანი ეპისკოპოსის და მოწამის წმინდა ასტიას პატივსაცემად. ამფითეატრი XX საუკუნის დასაწყისში იპოვეს. 1966 წელს მიზანმიმართულად დაიწყო მისი გათხრები და კვლევა. 1996 იგი ალბანეთში მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების წინასწარ სიაში შეიტანეს. ამფითეატრის ფორმა ელიფსურია. მისი ზომებია მერყეობს 132 მ. (434 ფტ.)-113 მ. (371 ფტ.) შორის. არენა 61.4 მ. (201 ფტ)- 42.2 მ (138 ფტ) და არის 20 მ (66 ფტ) სიმაღლის. იგი აგებულია მაღალ ფერდობზე. ამფითეატრის შიგნით არის კიბეები და დასაჯდომი ადგილები სხვადასხვა დონეზე. შენარჩუნებულია სამლოცველოს მოზაიკა. დღეისათვის დურესის ამფითეატრი ფუნქციონირებს მუზეუმის სახით. ამფითეატრი გარშემორტყმულია ყველა მხრიდან ქალაქის საცხოვრებელი უბნებით. არენას გარს არტყავს დურესის თანამედროვე მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლები. ქალაქის განვითარება საფრთხეს უქმნის ამფითეატრს. დურესის მუნიციპალიტეტი გეგმავს ამ სახელბის ამოღებას, რადგან მათ გააჩნიათ სტრუქტურული ხარვეზები, ასევე, ნელ-ნელა ცვდება მოზაიკა და ფერწერა. 2013 წელს ამფითეატრი შევიდა ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე დაზიანებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. დურესი დაარქივებული 2015-09-23 საიტზე Wayback Machine. დურესის ამფითეატრი, იუნესკოს ძეგლი დურესის პრობლემა დურესის ამფითეატრი დაარქივებული 2016-10-15 საიტზე Wayback Machine. დურესის ამფითეატრი[მკვდარი ბმული] რომაული ამფითეატრი დურესში დაარქივებული 2015-10-28 საიტზე Wayback Machine. დურესის ამფითეატრი