laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
დონაუროვები

დონაუროვები, დონაურები (რუს. Донауровы) — ქართული წარმოშობის აზნაურთა საგვარეულო რუსეთის იმპერიაში. შეტანილია ყაზანისა და სანქტ-პეტერბურგის გუბერნიების სათავადაზნაურო საგვარეულო წიგნებში. დონაუროვების საგვარეულოს ფუძემდებელი გერასიმე დონაური 1720-იან წლებში რუსეთში გადასახლდა, სავარაუდოდ ვახტანგ VI-ის ამალის შემადგენლობაში და ასტრახანში დამკვიდრდა. 1761 წელს მისი შვილს — ივანეს იმხანად პეტერბურგში მყოფმა თეიმურაზ II-მ აზნაურობა დაუმტკიცა, რის საფუძველზეც 1762 წელს რუსეთის მთავრობამ დონაურების ოჯახი ქვეშევრდომობაში მიიღო და რუსეთის აზნაურთა შორის ჩარიცხა. ივანეს შვილი მიხეილ დონაუროვი (დ. 1830, სანქტ-პეტერბურგი, — გ. 1875, იქვე) იყო გენერალ-მაიორი (1796), იმპერატორ პავლე I-ის მდივანი, ოხტას აგარაკის მფლობელი. მისი შვილებიდან: პეტრე (დ. 1802, სანქტ-პეტერბურგი, — გ. 1863, იქვე) იყო ვლადიმირის (1842–51) და სანქტ-პეტერბურგის (1851–62) სამოქალაქო გუბერნატორი, 1851 წლიდან იყო საიდუმლო მრჩეველი, 1855–63 წლებში — სენატორი და სახელმწიფო კონტროლიორის ამხანაგი (მოადგილე); ივანე (დ. 1806, სანქტ-პეტერბურგი, — გ. 1849, იქვე) — იაროსლავის ვიცე-გუბერნატორი (1843 წლიდან), სახელმწიფო მრჩეველი (1846), რომანსების ავტორი. პეტრე მიხეილის ძე დონაუროვის ერთ-ერთი ვაჟი იყო ალექსი (დ. 1830, სანქტ-პეტერბურგი, — გ. 1897, იქვე) — გენერალ-ლეიტენანტი (1888), ყირიმისა (1853–56) და რუსეთ-ოსმალეთის (1877–78) ომების მონაწილე. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 480. Кульбака Н. Э. «История дворянского рода Донауровых. М.: Старая Басманная, 2013.
იოსებ კრიხელი

იოსებ კრიხელი (დ. 10 მაისი, 1931, სტალინირი — გ. 20 სექტემბერი, 1988, ეშერა, სოხუმის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფიზიკოსი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. საერთაშორისო ოსტატი (1971) და საერთაშორისო დიდოსტატი (1984) საჭადრაკო კომპოზიციაში. მრავალსვლიან ამოცანებში საბჭოთა კავშირის 7 ჩემპიონატის მონაწილე (საუკეთესო შედეგები: I ადგილი (1984), II ადგილი - (1971, 1983), III ადგილი - (1976, 1981, 1985). იოსებ კრიხელი დაიბადა სტალინირში (თანამედროვე ცხინვალი), თუმცა, მთელი ცხოვრება გორში გაატარა. 1948 წელს მან ოქროს მედალზე დაამთავრა გორის ვაჟთა პირველი საშუალო სკოლა. 1949-1952 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-ტექნიკურ ფაკულტეტზე სწავლობდა. 1955 წელს დაასრულა ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის ასპირანტურა ფიზიკის სპეციალობით. 1956 წელს დაბრუნდა გორში, სადაც მუშაობა დაიწყო ახალგახსნილ მრეწველობის საწარმოო პროცესების ავტომატიზაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. მოგვიანებით მან დაიცვა დისერტაცია ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად. იოსებ კრიხელი გარდაიცვალა 1988 წლის 20 სექტემბერს ეშერაში, სადაც საჭადრაკო კომპოზიტორთა მორიგი სესია მიმდინარეობდა. ის ელვისებურ პარტიას თამაშობდა ერთ-ერთ კოლეგასთან, როცა გული გაუჩერდა. ის გორში დაკრძალეს. იოსებ კრიხელმა საჭადრაკო კომპოზიციაში პირველ წარმატებას 17 წლის ასაკში მიაღწია, როცა მისი ერთ-ერთი პირველი ეტიუდი ჟურნალ „ზატეინიკის“ საკავშირო კონკურსზე დაჯილდოვდა, რასაც მალე სხვა წარმატებებიც მოჰყვა. იოსებ კრიხელი საჭადრაკო კომპოზიციის ყველა ჟანრში მოღვაწეობდა. ყველაზე დიდი წარმატებები მრავალსვლიან ამოცანებსა და ზღაპრულ ჭადრაკში ჰქონდა. მისი საუკეთესო ნაწარმოებები სისტემატურად იბეჭდებოდა ჟურნალ "ფიდეს ალბომში". 1968-1970 წლის ალბომში მისი 16 ამოცანა და ეტიუდი დაიბეჭდა, რაც მაღალი მაჩვენებელია. საერთო ჯამში, აღნიშნულ ჟურნალში მისი 96 ამოცანა და ეტიუდია დაბეჭდილი. საქართველოსა და საერთაშორისო კონკურსებში მიღებული აქვს 250 პრიზი (აქედან 90 - პირველი). I პრიზი, Die Schwalbe, 1981 1.კg6! მფg8 2.ლd5+ მფh8 3.ლd8+ კg8 4.კf7 მფh7 5.ლd3+ მფh8 6.ლh3+ კh7. მივიღეთ საწყისი პოზიცია, მაგრამ ლაზიერი ამჯერად საჭირო უჯრაზე დგას. თეთრები იმეორებენ მანევრს: 7.კg6! მფg8 8.ლе6+ მფh8 9.ლе8+ კg8, და ამჯერად 10.კh7! მფ:h7 11.ლh5# (10…g5 11.ლ:g8#) ოლიმპიური კონკურსი, I პრიზი, 1982—1983 ამაოა თამაშის ფორსირების მცდელობები: 1.ეе1? ეс6 (მაგრამ არა 1…f3 2.კс2) 2.ეе2+ ეс2 3.ე:с2 კf6! ან 1.კе4? ეd6 (1…с6 2. ეе1) 2.კс2 ეd3 3.კ:d3 b5 4.კс2 b6+! თავდაპირველად თეთრები ცდილობენ ეტლის ყურადღების გადატანას — 1.კс2! ეhЗ 2.კg6 ეh7, შემდეგ ბლოკავენ с6 უჯრას შემდეგი სვლებით — 3.კе4 с6 4.კf5 (4.ეе1? კf6!) 4…ეh6 და, საბოლოოდ, 5.ეе1! f3 6.კс2 და 7.კbЗ# Endgames of Iosif Krikheli. Tbilisi, 1995. 48 p. (Georgian chess composition). Гургенидзе Д., Неидзе В., Ивунин А., Сказочный мир Иосифа Крихели, Тб., 1996 გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 51. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. III, თბ., 2000. — გვ. 180-181. Лобусов А. Найти себя // Шахматы в СССР. 1988. № 12. С. 15—16. Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — стр. 182. Феоктистов А. Мастер изящного стиля // Задачи и этюды. 2001. Вып. 25. С. 4—12. Кацнельсон В. Когда в оттенках суть этюда // Задачи и этюды. 2001. Вып. 25. С. 13—16.
ვარლამ დონაძე

ვარლამ ბარნაბის ძე დონაძე (დ. 15 მაისი, 1908, სოფ. ლიხაური, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 სექტემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1966). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1979). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტი (1929). იკვლევდა დასავლეთ ევროპის და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ახალი და უახლესი ისტორიის პრობლემებს, აგრეთვე XIX ს. II ნახევრის ქართული საზოგადოებრივი აზრის დამოკიდებულებას ახალი დროის მსოფლიო ისტორიის აქტუალური პრობლემებისადმი. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თსუ-ში. სუნ იატ-სენი, თბ., 1955; ახალი ისტორიის აქტუალური პრობლემები და XIX ს. II ნახ. ქართული საზოგადოებრივი აზრი, თბ., 1973; ინდოელი ხალხის დიდი შვილი მაჰათმა განდი, თბ., 1974; ბოსფორი და დარდანელი (საკითხის ისტორიის ნარკვევები), თბ., 1983; ნიკო ნიკოლაძის სოციოლოგიური და ისტორიული შეხედულებები, თბ., 1987; ილია ჭავჭავაძე და მსოფლიო ისტორიის ახალი პერიოდის აქტუალური პრობლემები, თბ., 1987. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 480.
მერაბ კილაძე

მერაბ კილაძე (დ. 2 ივნისი, 1959, ჭიათურა — გ. 22 დეკემბერი, 2016) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1985–1988 წლებში მუშაობდა ჭიათურის ქალაქის საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებაში. 1988–1990 წლებში იყო თბილისის ექსპერიმენტალურ კლინიკურ სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი. 1990 წლიდან თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს თორაკოაბდომინალური კლინიკის თანამშრომელია. ავტორია 19 სამეცნიერო ნაშრომის ჰეპატობილარული სისტემის პრობლემებზე. 1994 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — ექსტრაკორპორალური დეტოქსიკაცია და იმუნოკორექცია ბილიარული სისტემის ჩირქოვან–სეპტიკური დაავადების კომპლექსურ მკურნალობაში. 2024 — თბილისის საპატიო მოქალაქე 2001 — ღირსების ორდენი 1998 — გრიგოლ მუხაძის სახელობის მედალი 1998 — ლაპაროსკოპიული ქირურგიის სერთიპიკატი (იტალია) 1997 — ლაპაროსკოპიული ქირურგიის სერთიპიკატი (აშშ) 1997 — ღირსების მედალი ლაპაროსკოპული ქირურგია (თანაავტორი). — თბილისი, 2013. გვ. 432. — ISBN 978-9941-0-5854-7 ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. — თბ., 2000 გვ. 155; წიგნი ღირსებისა: ტ. 6/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი.- თბ., 2003. გვ. 200 მერაბ კილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ „თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება 25 ადამიანს მიენიჭა“. 1tv.ge. ციტირების თარიღი: 5 ოქტომბერი, 2024. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
თეატრალური იმერეთი (ფესტივალი)

საერთაშორისო ფესტივალი „თეატრალური იმერეთი“ — თეატრალური ფესტივალი, რომელსაც 2010 წლიდან იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის ადმინისტრაცია და იმერეთის თეატრალური საზოგადოება ერთობლივად მართავს. ფესტივალი ყოველწლიურად, ივნისში ტარდება ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში. 2016 წლიდან მას მიენიჭა საერთაშორისო სტატუსი. ფესტივალი სფეციფიკური ხასიათისაა, ის აერთიანებს მხოლოდ იმერეთის რეგიონის პროფესიულ და სამოყვარულო თეატრებს, თუმცა სტუმრის სტატუსით ფესტივალში მონაწილეობს ერთი ქართული (ძირითადად, დედაქალაქიდან მოწვეული თეატრი) და ერთიც უცხოური თეატრი. კოლექტივებს სპეციალური პროფესიული ჟიური აფასებს და ფესტივალის ბოლოს სხვადასხვა ნომინაციაში გამარჯვებულები ცხადდება. გამარჯვებულები ვლინდებიან შემდეგ ნომინაციებში: საუკეთესო სპექტაკლი, საუკეთესო რეჟისორული ნამუშევარი, საუკეთესო სცენოგრაფია, საუკეთესო მუსიკალური გაფორმება, საუკეთესო დრამატურგია, ქალის მთავარი როლი, მამაკაცის მთავარი როლი, ახალგაზრდა ქალის როლი, ახალგაზრდა მამაკაცის როლი, ქალის ეპიზოდური როლი, მამაკაცის ეპიზოდური როლი. საერთაშორისო ფესტივალი „თეატრალური იმერეთი“ განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს, იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის ადმინისტრაციის, რეგიონის მუნიციპალიტეტების და იმერეთის თეატრალური საზოგადოების მხარდაჭერით ხორციელდება. ფესტივალს მუდმივად ჰყავს პროფესიონალი თეატრმცოდნეებისგან დაკომპლექტებული ჟიური, რომელიც წლიდან წლამდე როტაციას განიცდის. ფესტივალი გამოირჩევა მაყურებლის სიმრავლით. ფესტივალის სამხატვრო ხელმძღვანელია ლევან გაბრიჭიძწ, ხოლო გენერალური მენეჯერი - მაია პაქსაშვილი. „თეატრალური იმერეთი-2024“ იწყება (იხილეთ სრული განრიგი) თეატრალურ ფესტივალზე ბაღდათის თეატრმა პრიზი სამ ნომინაციაში აიღო ↑ თეატრალური ფესტივალები საქართველოში: მახასიათებლები, მაყურებელი, პროგრამა ↑ ქუთაისში, საერთაშორისო ფესტივალი „თეატრალური იმერეთი“ იწყება
ველიმირ კალანდაძე

ველიმირ კალანდაძე (დ. 10 მაისი, 1935, ლაგოდეხი, საქართველოს სსრ — გ. 27 ოქტომბერი, 2017, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფიზიკოსი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. ოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციაში (1979), საერთაშორისო ოსტატი (1984), პრაქტიკულ თამაშში იყო ოსტატობის კანდიდატი. იყო საერთაშორისო კონკურსების პრიზიორი: I პრიზი - „ლელო“ (1961, ვაჟა ნეიძესთან ერთად), ოლიმპიური კონკურსი (1976, დავით გურგენიძესთან ერთად), „შახმატი ვ სსსრ“ (1979), „64-შახმატნოე ობოზრენიე“ (1984) და სხვ. ველიმირ კალანდაძე 1950-იანი წლებიდან მამამისთან - იოსებ კალანდაძესთან - ერთად აქვეყნებდა საჭადრაკო ამოცანებს გაზეთ „ლელოში“, მოგვიანებით დამოუკიდებლად დაიწყო კომპოზიციების შედგენა. ამავე პერიოდში მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი და რამდენიმე წელიწადი სპეციალობით იმუშავა სამეცნიერო დაწესებულებებში. ველიმირ კალანდაძეს პროფესიული ჭადრაკიც იტაცებდა. მას მონაწილეობა მიუღია საქართველოს ჩემპიონატის ნახევარფინალში. მას წლების მანძილზე მიჰყავდა საჭადრაკო განყოფილება გაზეთებში - „მოლოდიოჟ გრუზიი“ და „საქართველოს რესპუბლიკა“. ველიმირ კალანდაძე „მეცნიერება და ტექნიკა“, 1990 აღნიშნული ნაწარმოები ინგლისელი საჭადრაკო კომპოზიტორის, ჟურნალ „ენდგეიმის“ მთავარი რედაქტორის ჯონ როიკროფტის თავმჯდომარეობით 1990 წლის საუკეთესო ეტიუდად გამოცხადდა. ამოხსნა: 1. ეf3+ მფe8 2. ეf7! ეa8 3. მფg7 ეc8 4. მფf6 d3 5. ეe7+ მფf8 6.ეh7 ე:c8 7.ეd7 d2 8.ეd8+ მფh7 9.ე:c8 d1ლ 10.ეh8+ მფ:h8 11.c8ლ+ მფh7 12.ლh3+ ლh5 13.ლd7+ მფh6 14.ლg7# კონკურსის ჟიურიმ აღნიშნა: „ეფექტური თამაში ჯერ ეტლების, შემდეგ კი ლაზიერების დაბოლოებაში ლამაზი შამათით გვირგვინდება. ენდშპილის შეცვლის ეს რთული მაგალითი საუცხოო ქმნილებად მოგვევლინა“. კონკურსი „ნონას საიუბილეო“, 2008 I პრიზი ამოხსნა: 1. ლf4+!  მფe6 (მფe7) 2. ლf7+!  მფxf7.  მაგრამ არა 2. ...მფd8 3. ლe8+ მფc7 4. d8=ლ#, ასევე წაგებისკენ მივყავართ 2. ...მფd6 3. d8=ლ+ მფc6 4. ლxb7 +– 3. d8=მ+  მფf6+ 4. მxb7  მფe5 5. მფg6  მფd4 6. მფf5  მფc3 7. მფe4  მფb2 8. მფd3  მფxa2 9. მფc2  მფa1 10. მc5  მფa2 11. მd3  მფa1 12. მc1  a2 13. მb3# აღნიშნული ეტიუდი 2009 წელს მსოფლიოს საჭადრაკო კომპოზიციის კონგრესზე, რომელიც 2009 წელს რიო დე ჟანეიროში გაიმართა, წლის საუკეთესო ეტიუდად დასახელდა. კალანდაძე ვ., 100 ეტიუდი, თბ., 1972. კალანდაძე ვ., საეტიუდო იდეები ეტლების დაბოლოებაში, თბ., 1978. კალანდაძე ვ., მარადიული მოძრაობა: 111 საჭადრაკო ეტიუდი, თბ., 1994. კალანდაძე ვ., შედევრთა სამყაროში, თბ., 2005. კალანდაძე ვ., განრისხებული ლაზიერი, თბ., 2012. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ., 1995. — გვ. 49. გიორგაძე თ., ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. II, თბ., 1997. — გვ. 361-362. ↑ (ინგლისური) 2008 წლის საუკეთესო ეტიუდი
მოსკოვის ხელშეკრულება (რსფსრ-სომხეთი)

მოსკოვის ხელშეკრულება — საზავო ხელშეკრულება საბჭოთა რუსეთსა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის, გაფორმებული 1920 წლის 10 აგვისტოს ქალაქ მოსკოვში. აღნიშნული შეთანხმებით რუსეთმა დე იურე ცნო სომხეთის დამოუკიდებლობა სანაცვლოდ პირობისა, რომ სომხეთი საკუთარ მიწაზე საბჭოთა რესპუბლიკის მიმართ მტრულად განწყობილი ძალების ჯარებს არ განალაგებდა. ხელშეკრულება ექვსი პუნქტისაგან შედგებოდა. ის მოიცავდა ინფომარციას, რომ სომხეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის არსებული შეწყვეტილად გამოეცხადათ; გამიჯნულიყო საზღვარი სომხეთსა და აზერბაიჯანის სსრ-ს შორის. ხელშეკრულებაზე ხელი მოაწერეს: სომხეთში რსფსრ-ის სრულუფლებიანმა წარმომადგენელმა ბ. ვ. ლეგრანმა და სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის დელეგატებმა ა. ბაბალიანმა და ჯამალიანმა. გაზ. „ახალი კომუნისტი“, №14, 11 აგვისტო, 1920 Насильственно навязанные договора. «Соглашение между Республикой Армения и РСФСР о мире», 10 августа 1920 г. Соглашение между Республикой Армения и РСФСР – 10 августа 1920 г
გალადრიელი

გალადრიელი (Galadriel) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი ჩნდება რომანებში „ბეჭდების მბრძანებელი“, „სილმარილიონი“ და „დაუსრულებელი თხზულებები“. გალადრიელი იყო ელფი, მეფე ფინვესა და ოლვეს შვილიშვილი, ანუ იგი მიეკუთვნოდა როგორც თელერების ასევე ნოლდორთა მოდგმას. გალადრიელი ფინარფინისა და ეარვენის ყველაზე უმცროსი შვილი იყო და ფინროდის, ოროდრეთის, ანგრონდისა და აეგნორის უმცროსი დაც. გალადრიელმა მეორე ეპოქის VIII საუკუნეში, მონაწილეობა მიიღო ელფთა სამეფო ერეგიონის ჩამოყალიბებაში. როდესაც საურონმა სახე იცვალა და ელფებს მოევლინა როგორც ანატარი (Annatar, სინდარულად „საჩუქრების მბრძანებელი“), გალადრიელმა მაშინვე განსჭვრიტა მისი აზრები და ცდილობდა დანარჩენი ელფები გაეფრთხილებინა. მიუხედავად ამისა, ანათარის(საურონის) გავლენამ ერეგიონში მაინც იმატა და ამიტომ გალადრიელმა დატოვა ეს სამეფო, თავის მეუღლესთან ერთად და გადავიდა ლორიენში, სადაც გაფანტული ტყის ელფები გააერთიანა, რათა მათ საკუთარი სამეფო დაეცვათ. მიუხედავად იმისა, რომ გალადრიელი ფეანორს არ ენდობოდა და მის საქმეებს ეჭვის თავლით უყურებდა, ნოლდორთა ლაშქრობაში სიამაყის გამო მაინც მიიღო მონაწილეობა და გადავიდა შუახმელეთში, სადაც გაიცნო სინდა კელებორნი, რომელიც შეუყვარდა და ცოლად გაჰყვა. გალადრიელი უკანასკნელი იყო შუახმელეთში, ვისაც საკუთარი თვალით ენახა და მოესმინა ფეანორის ფიცი, რომელიც მან ვალინორში დადო. იგი ატარებდა ელფთა ბეჭედს ნენიას, რომლის დახმარებით იგი ახერხებდა ლოთლორიენში მშვიდობა და სიწმინდე შეენარჩუნებინა. მის გარდა ძალაუფლების ბეჭდებს ატარებდნენ მხოლოდ განდალფი (ბეჭედი ნარია) და ელრონდი (ბეჭედი ვილია). გალადრიელი, კელებორნთან ერთად, მართავდა ლოთლორიენს, შუახმელეთის მესამე ეპოქის დროს. მას უწოდებდნენ ლორიენის დედოფალს და ტყის ქალბატონს. გალადრიელსა და კელებორნს ჰყავდათ ასული კელებრიანი, რომლის ასულიც იყო არუენი. საურონის ბეჭდის განადგურების შემდეგ, ელფთა ბეჭდებმაც დაკარგეს ძალა და გალადრიელმა იგრძნო გასული წლების ტვირთი. ორი წლის შემდეგ, რაც ელესარმა იქორწინა არვენზე, გალადრიელმა და კელებორნმა დატოვეს შუახმელეთი და გადავიდნენ ამანში, დასავლეთის წმინდა კონტინენტზე, სადაც არასდროს არც ერთ მოკვდავს დაუდგამს ფეხი. ვალინორში გალადრიელს ეწოდებოდა ალთაარიელი (ქუენიურად), აგრეთვე ალატარიელი (ტელერულად), რაც ნიშნავს ბრწყინვალე გვირგვინოსან ქალწულს. შუახმელეთში მას ეწოდა გალადრიელი, რადგან მეფე თინგოლს საკუთარ სამეფოში აკრძალული ჰქონდა სხვა ენების. ფილმში ბეჭდების მბრძანებელი გალადრიელი უფრო ხშირად ჩანს, ვიდრე წიგნში, სადაც იგი მხოლოდ ბეჭდის საძმოსა და მეფის დაბრუნებაში გვხვდება. მის როლს ფილმში ასრულებს კეიტ ბლანშეტი. გალადრიელი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) გალადრიელი — საიტზე Tolkien Gateway
ბეტი ალვერი

ბეტი ალვერი (ესტ. Betti Alver, დ. 23 ნოემბერი, 1906, იიგევმაა, ლივონიის პროვინცია, რუსეთის იმპერია — გ. 19 ივნისი, 1989, ტარტუ, ესტონეთის სსრ, სსრკ) — ესტონელი პოეტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი. ესტონეთის სსრ დამსახურებული მწერალი (1966 წ.). ესტონეთის სსრ სახალხო მწერალი (1981). ელიზაბეტ ალვერი დაიბადა 1906 წლის 23 ნოემბერს იოგევაში. 1924 წელს დაამთავრა ტარტუს საშუალო სკოლა და 1924-1927 წლებში სწავლობდა ესტონურ ენასა და ლიტერატურას ტარტუს უნივერსიტეტში. 1927 წელს გამოიცა მისი რომანი „ქარის მოყვარული“, ხოლო ალვერის ლექსების პირველი კრებული „მტვერი და ცეცხლი“ — 1936 წელს. ბეტი ალვერესმა ეტონურ ენაზე თარგმნა და გამოაქვეყნა ალექსანდრე პუშკინის ლექსები და მისი რომანი ლექსებში „ევგენი ონეგინი“ (1964), მაქსიმ გორკის „ბავშვობა“ და „ჩემი უნივერსიტეტები“. მან ასევე გერმანული ენიდან ესტონურად თარგმნა კრისტიან იაკ პეტერსონის ლექსები. ბეტი ალვერის ლექსები ითარგმნა პოლონურ, გერმანულ, ინგლისურ, ჩეხურ, იტალიურ და სხვა ენებზე, ხოლო ალვერის ლექსები რუსულად თარგმნა იუნა მორიცმა. ბეტი ალვერის საპატივსაცემოდ, შემოდგომის პოეზიის დღეები „Finest Hour“ მის მშობლიურ ქალაქ, იიგევამააში იმართება. 2013 წელს მერკურიზე კრატერს მის პატივსაცემად ალვერი დაარქვეს. ესტონეთის სსრ-ს იუჰან სმულის სახელობის ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი (1980). დაკრძალულია ტარტუს ვანა-ჯაანის სასაფლაოზე.. ბეტი ალვერი შეტანილია XX საუკუნის ესტონეთის 100 დიდი მოღვაწის სიაში, რომელიც შედგენილია 1999 წელს წერილობითი და ონლაინ კენჭისყრის შედეგების საფუძველზე. მტვერი და ცეცხლი (1936); ვარსკვლავური საათი (1966); სიცოცხლის ფანტელები (1971); მფრინავი ქალაქი (1979); Emajõgi Corals (1986). 2006 წელს ესტონურმა ფოსტამ ბეტი ალვერის 100 წლის იუბილე აღნიშნა საფოსტო მარკის გამოცემით. დაქორწინებული იყო პოეტ ჰეიტი ტალვიკზე. 1956 წელს დაქორწინდა მარტ ლეპიკზე (ლიტერატურათმცოდნე, ლიტერატურული მუზეუმის პირველი დირექტორი, 1940-1945 წწ.) ნათესავები: ედუარდ ალვერი (თავდაცვის ლიგის მეთაური ესტონეთის განმათავისუფლებელი ომის დროს) და სიიმ კალასი. ↑ 1.0 1.1 Deutsche Nationalbibliothek Record #119252333 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a> ↑ 2.0 2.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ FemBio database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138"></a> ↑ 4.0 4.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 5.0 5.1 Czech National Authority Database <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a> ↑ Альвер Бетти // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q649"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a> ↑ Betti Alveri (1906 - 1989) haud. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-04-04. ციტირების თარიღი: 2024-06-11. ↑ Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.
ვლადიმერ დონაძე

ვლადიმერ (ლადო) გრიგოლის ძე დონაძე (დ. 5 მარტი, 1905, ოზურგეთი, — გ. 10 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, პედაგოგი. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1958), პროფესორი (1956), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1958). დაამთავრა თბილისის კონსერვატორიის მუსიკათმცოდნეობის ფაკულტეტი (1934), ლენინგრადის კონსერვატორიის ასპირანტურა (1937). 1937 წლიდან მუშაობდა თბილისის კონსერვატორიაში, სადაც იმავე წელს დააარსა მუსიკის ისტორიის კათედრა (1937-1976 — კათედრის გამგე). პირველმა დაამუშავა და შემოიღო, როგორც სასწავლო საგანი, ქართული მუსიკის ისტორიის სპეციალური კურსი. ითვლება ქართული საისტორიო მუსიკალური მეცნიერებისა და პროფესიული მუსიკალური კრიტიკის ფუძემდებლად. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიული ნარკვევები ქართველ კომპოზიტორებზე (მ. შ. „ზაქარია ფალიაშვილი“ — ზ. ფალიაშვილის სახელობის პრემია, 1972), შრომები ფრანც შუბერტის სიმფონიური შემოქმედების შესახებ და სხვ. შალვა მშველიძე (მონოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1946; Симфония си минор Шуберта, წგ.: Очерки по истории и теории музыки, Л., 1940; Музыкальное наследие Грузии (классический период), კრ.: Грузинская музыкальная культура, М., 1957; Захарий Палиашвили, М., 1958 (2 изд., М., 1971); Очерки по истории грузинской советской музыки, ч. 1, Тб., 1975; Симфонии Шуберта, კრ.: Музыка Австрии и Германии XIX века, кн. 1, М., 1975. ტორაძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 480.
მერაბ დონაძე

მერაბ გენადის ძე დონაძე (დ. 17 ივლისი, 1937, თბილისი, — გ. 16 დეკემბერი, 2010, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ბარიტონი), საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1978). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (1961), პარალელურად — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1962–1981 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი, 1975-1977 წლებში — კიევის საოპერო თეატრის სოლისტი. 1993–2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის გენერალურ დირექტორად. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში. სიცოცხლის ბოლომდე თანამშრომლობდა ვაჟა აზარაშვილთან (კონცერტებით შემოიარეს საქართველოს ქალაქები). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). ტორაძე გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 481.
თინა დონჟაშვილი

თინა გიორგის ასული დონჟაშვილი (დ. 21 სექტემბერი, 1916, თბილისი, — გ. 17 მარტი, 1993) — ქართველი მწერალი. დაამთავრა მოსკოვის I სამედიცინო ინსტიტუტი (1941). საბჭოთა კავშირის არმიის რიგებში მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1947 წელს დაიბეჭდა მისი პირველი მოთხრობა „ვერ მიგატოვებ“; ომის თემაზე აქვს შექმნილი რომანი „განთიადი“ (1950) და მოთხრობა „ჩემი მეგობარი“ (1963); ყურადღებას იპყრობს ასევე მისი რომანები — „ალაზანზე“ (1956) და „გონჯაურა“ (1988), რომელშიც ასახულია ასახულია 1951 წლის რეპრესიები; აგრეთვე კრებულები: „ვერ მიგატოვებ“ (1971), „შორ გზაზე“ (1976); ნარკვევების კრებულები: „შრიალებდეს ტყე“ (1961), „მთებში“ (1967), „ალისფერი ვარდები“ (1971), „მთა და ბარი“ (1974); ავტორია პიესებისა: „ახალი ქართლი“ (1948), „გამარჯვებულთა ღიმილი“ (1949, დაიდგა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში). ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 484.
ევგენია დონცოვა

ევგენია პავლეს ასული დონცოვა (რუს. Евгения Павловна Донцова; დ. 19 დეკემბერი, 1924, დონის როსტოვი, — გ. 11 აგვისტო, 2006, თბილისი) — საქართველოში მოღვაწე რუსი სცენოგრაფი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960). დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1950). ამავე წლიდან თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის რუსული დრამატული თეატრის მხატვარი იყო, 1964 წლიდან — მთავარი მხატვარი. გააფორმა სპექტაკლები: ა. სერაფიმოვიჩის „რკინის ნიაღვარი“ (1964), ედუარდო დე ფილიპოს „ცილინდრი“ (1970), ვ. შუქშინის „ენერგიული ადამიანები“ (1974), ა. ფადეევის „ახალგაზრდა გვარდია“ (1975), ა. ოსტროვსკის „უმზითვო“ (1982), პ. ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი“ (1974; ოდესის ოპერისა და ბალეტის თეატრი); ა. არუთინიანის „საიათნოვა“ (1973; აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრი) და სხვ. კინწურაშვილი ქ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 484.
თამარ გაბარაშვილი

თამარ ბორისის ასული გაბარაშვილი (დ. 22 ივლისი, 1937, თბილისი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1980). 1954–1956 წლებში სწავლობდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში ჩელოს სპეციალობაზე (ალექსანდრე ჩიჯავაძის კლასი). 1962 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (ჩელოს კლასი, პედაგოგი პროფესორი ს. კოზოლუპოვი), 1966 — ასპირანტურა (იქვე, პროფესორ მსტისლავ როსტროპოვიჩის კლასი). 1966 წლიდან „მოსკონცერტის“ სოლისტია, 1986-იდან — თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი, 1987-იდან — სიმებიან საკრავთა კათედრის გამგე. რეპერტუარში აქვს იოჰან სებასტიან ბახის, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის, ფრანც იოზეფ ჰაიდნის, ლუიჯი ბოკერინის, ბენჯამინ ბრიტენის, დიმიტრი შოსტაკოვიჩის, სერგეი პროკოფიევის, ალფრედ შნიტკეს, სულხან ცინცაძის, სულხან ნასიძის ნაწარმოებები. მუსიკოს-შემსრულებელთა არაერთი საერთაშორისო ფესტივალისა (1962, ჰელსინკი, ოქროს მედალი) და კონკურსის (პაბლო კაზალსის სახელობის კონკურსი, ბუდაპეშტი, 1963, III პრემია; ჩაიკოვსკის სახელობის კონკურსი, მოსკოვი, 1966, IV პრემია) ლაურეატი, კონცერტებს მართავს ყოფილ სსრკ-ისა და საზღვარგარეთის სხვა ქვეყნებში (აშშ, კანადა, ფინეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი და სხვა). მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1995), ღირსების ორდენი (1999). 1967 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი 1980 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი 1995 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია 1999 — ღირსების ორდენი ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 516. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, თბ.. — გვ. გედევანიშვილი მ.. თამარ გაბარაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1967. №11 გვ. 787. ↑ საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1980. №3 გვ. 125.