laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მტირალას ეროვნული პარკი

მტირალას ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი საქართველოში, ქობულეთის, ხელვაჩაურისა და ქედის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. განფენილია ქობულეთ-ჩაქვის ქედზე. ადმინისტრაციული შენობა დაბა ჩაქვში მდებარეობს. მტირალას მთა შავ ზღვასა და აჭარის მთათა სისტემას შორის, მდინარეეების ჩაქვისწყლისა და ყოროლისწყლის წყალგასაყარზე მდებარეობს. მტირალას ტერიტორია აგებულია შუა ეოცენის ასაკის, ეგრეთ წოდებული, „ნაღვარევის წყების“ ვულკანურ-დანალექი ქანებით. ის ზღვის ტენიან ჰაერს აკავებს და აჭარის უაღრესად ტენიან ჰავას განსაზღვრავს. მთელი წლის მანძილზე აქ 4520 მმ ნალექი მოდის, რაც მტირალას ქვეყნის ყველაზე სველ ადგილად აქცევს. ტოპონიმი „მტირალაც“ ამ მთას, სწორედ, უხვნალექიანობის გამო შეერქვა. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია როგორც ტყის მცენარეულობა, რომელიც წაბლნარებით, წიფლნარებითა და კოლხური ტიპის შერეული ტყით არის წარმოდგენილი, ასევე კოლხეთისთვის დამახასიათებელი მარადმწვანე შქერის ბუჩქებით. კოლხური ტიპის ტყეში გვხვდება წიფელი, ცაცხვი, წაბლი, ჩვეულებრივი მურყანი, რცხილა. ქვეტყე დაფარულია შქერიანით, რომელსაც წყავი, კოლხური ჭყორი, კოლხური ბზა და რამდენიმე ტიპის ლიანები ქმნიან. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია აჭარა-ლაზეთის იშვიათი, ენდემური სახეობები და საქართველოს „წითელი ნუსხის“ სახეობები, როგორებიცაა: გაულთერიასმაგვარი ეპიგეა, ფურისულა, მედვედევის არყი და სხვა. ეროვნული პარკის მკვიდრები არიან: მურა დათვი, ფოცხვერი, მგელი, თხუნელა, სინდიოფალა, კავკასიური (სპარსული) ციყვი, კურდღელი, მელა, მაჩვი, ტყის კატა. ჩლიქოსნებიდან ნაკრძალის ტყეებში გვხვდება შველი, უფრო იშვიათად - გარეული ღორი. ამფიბიებიდან პარკში კავკასიური სალამანდრა, მცირეაზიური ტრიტონი, ჩვეულებრივი გომბეშო, ვასაკა, მცირეაზიური და ტბის ბაყაყები გვხვდება. აქ სამი სახის ხვლიკი და გველის რამდენიმე სახეობა: ჩვეულებრივი და წყლის ანკარები, სპილენძა გველი და კავკასიური გველგესლა ბინადრობს. მტაცებელი ფრინველებიდან პარკში ბინადრობენ ჩია არწივი, კაკაჩა, ქორი, მიმინო, მარჯანი, ჩვეულებრივი კირკიტა, აგრეთვე ღამის მტაცებლები: ზარნაშო, წყრომი. სხვა ფრინველებიდან ბუდობს ოფოფი, კოდალა, ყორანი, შაშვი, მოლაღური. მტირალას ეროვნული პარკის მთავარი ბილიკის დასაწყისი ერთ-ერთი ბილიკი საქართველოს დაცული ტერიტორიები მტირალას ეროვნული პარკი და მისი დამხმარე ზონა, თბ.: ჯეოპრინტი, 2008. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: მტირალას ეროვნული პარკი მტირალას ეროვნული პარკი ↑ მტირალას ეროვნული პარკი
ვალერიუსი

ვალერიუსი (ლათ. Valerius) — ერთ-ერთი უძველესი რომაული პატრიციული გვარი. ვალერიუსთა გვარი რომში ერთ-ერთი უძველესია. ამ გვარის პირველი ცნობილი წარმომადგენელია პუბლიუს ვალერიუს ვოლუსი პუბლიკოლა რომელიც ძვ. წ. 509 წელს აირჩიეს პირველად კონსულად. ცნობილი სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი იყო მისი ძმა მარკუსიც. პუბლიკოლა კონსულს მისი უბრალო ხალხისადმი ლოიალობის გამო შეარქვეს. ეს მეტსახელი მის ჩამომავლებსაც გამოყვათ. ძვ. წ. IV საუკუნეში მარკუს ვალერიუს კორვუსმა გაითქვა სახელი როგორც კარგმა მეომარმა და პოლიტიკოსმა. მას მეტსახელი კორვუსი ერგო გალ მეომართან ბრძოლის შედეგად. პუბლიუს ვალერიუს პუბლიკოლა მარკუს ვალერიუს კორვუსი ლუციუს ვალერიუს ფლაკუსი პუბლიუს ვალერიუს ლევინუსი მანიუს ვალერიუს მაქსიმუს კორვინუს მესალა ლუციუს ვალერიუს პოტიტუსი მარკუს ვალერიუს მესალა ბარბატუსი მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსი მარკუს ვალერიუს მესალა ნიგერი მარკუს ვალერიუს მესალა (ძვ. წ. 53) მარკუს ვალერიუს მესალა (ძვ. წ. 188) მესალინა ვალერია რომაული გვარების მონაცემთა ბაზა
სანტა-მარტა

სანტა-მარტა (ესპ. Santa Marta) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ კოლუმბიაში. მაგდალენას დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 454,860 კაცი (2010). ნავსადგური კარიბის ზღვაზე. რკინიგზით უკავშირდება ბოგოტას. ქალაქში განვითარებულია კვებისა და საფეიქრო მრეწველობები. ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი. სანტა-მარტა დაარსდა 1525 წელს. კოლუმბიის ქალაქების სია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 87.
ჩაქვისწყალი

ჩაქვისწყალი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, 1295 მ სიმაღლეზე, ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 25,2 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 176 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 10,2 მ³/წმ. მისი შენაკადებია დონისის წყალი; მტირალას წყალი; ხალას ღელე; მეჩხერი. ჩაქვისწყლის შენაკადებია საღორელისწყალი, ბეთლემისწყალი, წყალიმეჩხრის წყალი. აფხაზავა ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 87. ↑ ბურჭულაძე ზ. ურბოეკოლოგია ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მაგალითზე გვ. 147 — 2016 წ.
სუბარქტიკული სარტყელი

სუბარქტიკული სარტყელი — გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, არქტიკულ (ჩრდილოეთით) და ზომიერ (სამხრეთით) სარტყლებს შორის. სუბარქტიკული სარტყელი ოკეანეში ყინულის სეზონური გავრცელების საზღვრის ფარგლებშია. ჰავა ცივია. ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურა 5-დან 10 °C-მდეა, ცივისა -5 °C (უკიდურეს დასავლეთში) -30, -40 და -50 °C-იც. ნალექები 300-500 მმ წელიწადში. თოვლის საბურველი 8 თვეზე დიდხანს დევს. გრუნტი დიდ სიღრმეზე იყინება. სარტყლის უფრო ცივ ნაწილში გამოიყოფა ტუნდრის ზონა, თბილში ტყეტუნდრის ზონა. ოკეანის წყლის ზედა ფენის ზაფხულის დადებითი ტემპერატურა, ჟანგბადით გაჯერება და ხანგრძლივი განათება ხელსაყრელ პირობებს ქმნის პლანქტონის განვითარებისათვის, რაც თავის მხრივ სარეწაო თევზისა და სხვა პირუტყვის სიმრავლეს განაპირობებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 589.
სინდები

სინდები — ძველი ტომები. სახლობდნენ ძვ. წ. I ათასწლეულსა და ახ. წ. I საუკუნეში ახლანდელ ტამანის ნახევარკუნძულზე. ძვ. წ. V საუკუნეში ჩამოაყალიბეს მონათმფლობელური სახელმწიფო. IV საუკუნეში შევიდა ბოსფორის სახელმწიფოში. ახალი წელთაღრიცხვის მიჯნაზე სინდები შეუერთდნენ სარმატებს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 370.
საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა

საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა ფრანგი ხალხის მიერ განხორციელებული საფრანგეთის რევოლუციის მონაპოვარი იყო. 1792 წლის 21 სექტემბერს ეროვნული კონვენტის მიერ მონარქია გაუქმებულად – მეორე დღეს კი, საფრანგეთი რესპუბლიკად გამოცხადდა. ეს მოვლენა ევროპაში რესპუბლიკური იდეის აღორძინების დასაწყისად იქცა. დამკვიდრდა წელთაღრიცხვის ახალი სისტემა ე.წ. საფრანგეთის რევოლუციის კალენდარი სადაც ყველა თვეს სახელი შეეცვალა, ხოლო 1792 პირველ წლად გამოცხადდა. არსებობის მანძილზე პირველმა რესპუბლიკამ მმართველობის სამი ფორმა გაიარა: ეროვნული კონვენტი (1792–1795 წწ.), აღმასრულებელი დირექტორია (1795–1799 წწ.) და კონსულატი. პირველმა რესპუბლიკამ ოფიციალურად 1804 წლის 14 მაისამდე, საფრანგეთის პირველი იმპერიის შექმნამდე იარსება. მის მმართველებს შორის იყვნენ ნაპოლეონ ბონაპარტი, რომელიც პირველ საბჭოში მსახურობდა 1799-1804 წლებში, რომლის შემდეგაც თავი იმპერატორ ნაპოლეონ I-ად გამოაცხადა. საფრანგეთის რევოლუციის კალენდარი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა საფრანგეთის 1793 წლის კონსტიტუცია რუსულ ენაზე საფრანგეთის 1795 წლის კონსტიტუცია რუსულ ენაზე საფრანგეთის 1793 წლის კონსტიტუცია ფრანგულ ენაზე საფრანგეთის 1795 წლის კონსტიტუცია ფრანგულ ენაზე საფრანგეთში მონარქიის გაუქმების დადგენილება
არაუკის დეპარტამენტი

არაუკა (ესპ. Departamento de Arauca) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს აუზის კოლუმბიაში მდებარე ნაწილის უკიდურეს ჩრდილოეთში, ვენესუელის საზღვართან. სამხრეთით ესაზღვრება მდინარე კასანარე და მეტა, რომლებიც მას კასანარესა და ვიჩადის დეპარტამენტებისგან გამოჰყოფს. დასავლეთით ესაზღვრება ბოიაკის დეპარტამენტი. არაუკის ტერიტორიაზე მდებარეობს კანიო-ლიმონის ნავთობის საბადო, რომელიც კოლომბიის ნავთობის მარაგის 30 %-ს შეიცავს. დედაქალაქია არაუკა. არაუკის დეპარტამენტი 2011 წლის მონაცემებით, კოლუმბიის შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ერთ-ერთ ყველაზე მეტად დაზარალაბულ რეგიონად მიიჩნევა. არაუკის ტერიტორიაზე პირველი დამპყრობლები 1539 წელს გამოჩნდნენ. XVIII საუკუნეში გააქტიურდა იეზუიტთა მისიონერული საქმიანობა. 1810 წელს არაუკა ახლად შექმნილი კასანარეს პროვინციის ნაწილი გახდა, 1819 წელს კუნდინამარკის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შევიდა. საბოლოოდ, კონსტიტუციით დეპარტამენტის სტატუსი არაუკას 1991 წლის 5 ივლისს მიენიჭა. დეპარტამენტის ფართობი 23 818 კმ²-ია და ძირითადად ვაკეებისაგან შედგება. არაუკის ეკონომიკა ნავთობის ინდუსტრიას ეფუძნება. რეგიონის ნიადაგი ხელსაყრელია კაკაოს, ბანანის, კასავას, ბრინჯის, ხორბლისა და ხილის მოსაყვანად. დეპარტამენტის ეკონომიკისთვის ასევე მნიშვნელოვანია მესაქონლეობა. არაუკა შედგება შვიდი მუნიციპალიტეტისგან: არაუკა არაუკიტა კრავო-ნორტე ფორტული პუერტო-რონდონი სარავენა ტამე კოკუი-გიაკანის ქედი ტოპოგრაფიული რუკა პოლიტიკური რუკა კოლუმბიის დეპარტამენტები არაუკა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე Arauca music; News and photos of Arauca; Documentary 52': Le Sang de la terre დაარქივებული 2006-06-02 საიტზე Wayback Machine. a video; ↑ DANE. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.
ხორასანი

ხორასანი — ისტორიული ოლქი შუა აღმოსავლეთში III-XVIII საუკუნეებში. მოიცავდა თანამედროვე ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს, მარვის ოაზისს, თურქმენეთის სამხრეთის ოაზისებს, ავღანეთის ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებს. მთავარი ქალაქები იყო: მეშჰედი, მარვი, ნიშაბური, ტუსი, ბალხი და სხვა. ცნობილია სასანიანთა დროიდან. VII საუკუნის შუა წლებში დაიპყრეს არაბებმა. შემდგომში ხორასანში თანამიმდევრულად ბატონობდნენ ტაჰირიდები, საფარიდები, სამანიდები, ღაზნევიდები, სელჩუკები, ხვარაზმშაჰები, ჰულაგუიანები და სხვა. VIII-XIII საუკუნეებში ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყანა იყო. IX საუკუნიდან დაწყებული ახალი სპარსული ენისა და ლიტერატურის აღორძნების ერთ-ერთ ძირითად კერად ითვლებოდა. 1510-1736 წლებში სეფიანთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში მოექცა. სეფიანთა დაცემის შემდეგ ხორასნის ნაწილი (ჰერათის ოლქი და ბალხი) ავღანეთის, ხოლო ნაწილი ირანის შემადგენლობაში შევიდა, მარვის ოლქი კი XIX საუკუნის დასაწყისში თურქმენებმა დაიპყრეს. ხორასნის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ აბასაბადში, შაჰ-აბას I-მა დაასახლა საქართველოდან (კახეთიდან) გადასახლებული ქართველები. თოფურია პ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 498.
ხოსრო II

ხოსრო II ფარვიზი (დ. 570 — გ. 28 თებერვალი, 628) — სასანიდური ირანის 25-ე შაჰინშაჰი 591-628 წლებში, ჰორმიზდ IV-ის ძე, ხოსრო I-ის შვილიშვილი. ტახტი დაიკავა ბიზანტიის იმპერატორ მავრიკიოსის დახმარებით. VII საუკუნის დასაწყისში ხოსრო II-მ დაიპყრო ბიზანტიის აღმოსავლეთი პროვინციები (სირია, პალესტინა, ეგვიპტე). VII საუკუნის 20-იან წლებში ბიზანტიელები ირანში შეიჭრნენ. ხოსროს ვაჟმა, კავად II-მ და ირანელი დიდებულების ნაწილმა, რომელიც უკმაყოფილო იყო მონოფიზიტებთან შაჰის დაახლოებით, ხოსრო II ტახტიდან ჩამოაგდო და მოკლა. კაციტაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 503.
ხოტინის ბრძოლა

ტერმინი ხოტინის ბრძოლა შეიძლება აღნიშნავდეს: ხოტინის ბრძოლა (1509) ხოტინის ბრძოლა (1530) ხოტინის ბრძოლა (1621) ხოტინის ბრძოლა (1673) ხოტინის ბრძოლა (1739) ხოტინის ბრძოლა (1769) ხოტინის ბრძოლა (1788) ხოტინის ბრძოლა (1807)
ატლანტიკოს დეპარტამენტი

ატლანტიკო (ესპ. Departamento del Atlántico) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კარიბის ზღვა, დასავლეთით — ბოლივარის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით კი მაგდალენას დეპარტამენტისგან ჰყოფს მდინარე მაგდალენა. ფართობის მხრივ ატლანტიკო კოლუმბიის ერთ-ერთი ყველაზე პატარა დეპარტამენტია, თუმცა მოსახლეობის რაოდენობით (2 403 027) ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და მჭიდროდ დასახლებული. დედაქალაქია ბარანკილია. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია სოლედადი და მალამბო. ატლანტიკოს დეპარტამენტი 23 მუნიციპალიტეტად იყოფა. კოლუმბიის დეპარტამენტები ატლანტიკო, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე (ესპანური) Government of Atlantico Department official website ↑ DANE. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.
ამარტია სენი

ამარტია სენი (ბენგ. অমর্ত্য সেন; დ. 3 ნოემბერი, 1933, შანტინიკეტანი, ბრიტანეთის ინდოეთი) — ინდოელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (1998), მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ჰუმანური განვითარების თეორიის, კეთილდღეობის ეკონომიკის, სიღარიბის განმპირობებელი მექანიზმების კვლევასა და პოლიტიკურ ლიბერალიზმში. სწავლობდა კალკუტის უნივერსიტეტის პრეზიდენსი-კოლეჯსა და კემბრიჯის უნივერსიტეტში. ამარტია სენი ავტობიოგრაფია ნობელის პრემიის საიტზე დაარქივებული 2008-07-06 საიტზე Wayback Machine. სოციალური არჩევანის შესაძლებლობა — 1988 წლის ლექცია nobelprize.org-ზე ↑ 1.0 1.1 Kindred Britain <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Catalog of the German National Library <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686"></a> ↑ NNDB — 2002. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513"></a> ↑ https://www.econometricsociety.org/society/organization-and-governance/fellows/current ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Mathematics Genealogy Project — 1997. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984"></a>
ხოტინის ბრძოლა (1621)

ხოტინის ბრძოლა — ბრძოლა ქ. ხოტინის მახლობლად. მიმდინარეობდა 1621 წლის 2 სექტემბრიდან 9 ოქტომბრის ჩათვლით. პოლონეთ-უკრაინის ჯარებმა ლიტვის დიდი ჰეტმანის იან ხოდკევიჩისა და უკრაინის ჰეტმან პეტრო კონაშევიჩ-საჰაიდაჩნის მეთაურობით არაერთხელ დაამარცხეს სულთან ოსმან II-ის ოსმალური არმია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 504.
ხოტინის ბრძოლა (1673)

ხოტინის ბრძოლა — ბრძოლა ქ. ხოტინის მახლობლად. გაიმართა 1673 წლის 11 ნოემბერს 1672-1676 წლების ოსმალეთ-პოლონეთის ომის ფარგლებში. პოლონეთის ჯარებმა იან III სობესკის მეთაურობით გაანადგურეს ჰუსეინ-ფაშას 65 ათასიანი ოსმალური არმია. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 504.
ხოჯის განძი

ხოჯის განძი — ძვ. წ. X-VIII საუკუნეების განძი, რომელიც აღმოჩნდა სოფელ ხოჯში (ცაგერის მუნიციპალიტეტი). ხოჯის განძის შემადგენლობაში იყო ბრინჯაოს 5 ცული და 2 სატეხი. დაცულია ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. სახაროვა ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 507.
ხუან ჩაო

ხუან ჩაო (გ. 884) — გლეხთა აჯანყების ბელადი 874-884 წლებში, ჩინეთში. აჯანყება დაიწყო ახლანდელი შანდუნის პროვინციის სამხრეთში. ხუან ჩაო 875-878 წლებში ვან სიანჯისთან ერთად ხელმძღვანელობდა აჯანყებას ხუანხესა და იანძის შუამდინარეთში. ვან სიანჯის დაღუპვის შემდეგ, 878 წელს, თვითონ ჩაუდგა აჯანყებას სათავეში. 878-879 წლებში ილაშქრა სამხრეთში, 879 წელს დაიკავა ქალაქი გუანჯოუ. იმავე წლის შემოდგომაზე გაემართა ჩრდილოეთისაკენ და 881 წლის იანვარში აიღო ტანის დინასტიის დედაქალაქი - ჩანანი, სადაც თავი გამოაცხადა „დიდი ცის სახელმწიფოს“ იმპერატორად. 883 წელს იძულებული გახდა ჩანანი დაეტოვებინა. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 511.
ხურსისძენი

ხურსისძენი (XVI საუკუნიდან - ხ უ რ ც ი ძ ე ნ ი) — სამხრეთ საქართველოს (სამცხის) წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო XI-XVI საუკუნეებში.გვარის ფუძემდებელი, როგორც ჩანს, XI საუკუნის მოღვაწე ხურსი იყო. ხურსისძენი წარმოადგენდნენ ახალი ჩორჩანელების გვარის განშტოებას. XI საუკუნის შემდეგ ახალი ჩორჩანელები წყაროებში აღარ იხსენიებიან. მათი სამფლობელოს ნაწილს, ჩანს ხურსისძენი დაეპატრონენ (ნაწილი ამ სამფლობელოსი გადაეცა ციხისჯვარელებს, ჯაყელებსა და ლაკლაკთა - ახალი ჩორჩანელების სხვა განშტოებებს). XVI საუკუნის დოკუმენტი „სამცხე-საათაბაგოს თავადთა ნუსხა“ გვამცნობს, რომ ერისთავთერისთავ ჩორჩანელის მამული ეკუთვნოდა ხურსისძეს. ხურსისძეთა გვარში გადმოვიდა ახალ ჩორჩანელებში გავრცელებული საგვარეულო სახელები: სულა, გიორგი, ფარსმან და სხვა. ხურსისძენი იყვნენ სამცხის ერისთავ-სპასალარებისა და შემდგომში მთავარ-ათაბაგების ჯაყელების ვასალი ფეოდალები და წყაროებში XV საუკუნემდე არ იხსენიებიან. XVI საუკუნეში ხურსისძეთა საგვარეულო მონასტერი და სამარხი ყოფილა ზარზმა. აქ ჩაუტარებიათ მათ საამშენებლო მუშაობა, მონასტრისათვის შეუწირავთ სხვადასხვა ნივთი და ალბათ ყმა-მამულიც, რაზეც მიუთითებს ეპიგრაფიკული მასალა. მონასტრის წინამძღვრები, ისევე როგორც მაწყვერელები ხშირად ხურსისძენი იყვნენ. მზეჭაბუკ ციხისჯვარელ-ჯაყელმა XVI საუკუნეში ზარზმის მონასტერი თავისი ყმა-მამულით აწყურის მონასტერს შესწირა. გამოთქმულია მოსაზრება (ვ. ბერიძე), რომ სწორედ XVI საუკუნეში, როდესაც აწყურის ეპისკოპოსი ხურციძე გახდა, ზარზმის მონასტერიც ხურციძეებს გადაეცათ. იმავე მოსაზრების მიხედვით, ზარზმის საყდარში გამოსახული მამა სერაპიონი არის არა მონასტრის დამაარსებელი სერაპიონ ზარზმელი, არამედ XVI საუკუნის ზარზმის წინამძღვარი სერაპიონ ხურციძე. ზოგი მკვლევარი, ზარზმის წარწერაში მოხსენიებულ ხურციძე შოთაყოფილ შიოს შოთა რუსთაველად მიიჩნევს და ამდენად შოთა რუსთაველს ხურციძეთა საგვარეულოს უკავშირებს. თურქების მიერ სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობის შემდეგ, XVI საუკუნის ბოლოს ხურსისძენი სამცხიდან დასავლეთ საქართველოში გადასახლდნენ. ზარზმის მონასტრის სიძველეები შემოქმედში (გურია) გადაიტანეს და იქ ააგეს ახალი ზარზმა. შესაძლოა ქორეთის, სავანისა და დარკვეთის ეკლესიების XI საუკუნის წარწერებში მოხსენიებული ძმები: ერისთავთერისთავი გიორგი და ერისთავი ხურსი (მშობლებითა და შვილებით) ხურსისძეთა საგვარეულოს წარმომადგენლები იყვნენ. ასეთ შემთხვევაში უნდა დავასკვნათ, რომ XI საუკუნეში ხურსისძეთა სამფლობელოები ჰქონდათ არა მარტო სამცხეში, არამედ ლიხთიმერეთშიც. შემოქმედის ეკლესია სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია შოშიაშვილი ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 518.
ხუტლუბუღა

ხუტლუბუღა (გ. აგვისტო, 1293) — საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე XIII საუკუნის II ნახევარში, ათაბაგ-ამირსპასალარის სადუნ მანკაბერდელის ვაჟი. ცოლად ჰყავდა სამცხის მთავრის ბექა I-ის ასული. სადუნის გარდაცვალების შემდეგ დემეტრე II-მ მას მხოლოდ ამირსპასალარობა აკმარა, ათაბაგობა კი ტარსაიჭ ორბელს უბოძა, რის გამოც ხუტლუბუღა მეფეს გადაემტერა (ამას ისიც ემატებოდა, რომ დედის მხრით იგი დავით VII ულუს მიერ სიკვდილით დასჯილი ხოჯა აზიზის შვილიშვილი იყო). ხუტლუბუღამ ხელი შეუწყო იმას, რომ დემეტრე მონღოლთა ურდოში სიკვდილით დასაჯეს (1289 წელი), სამეფო ტახტზე კი არღუნ ხანს დავით VI ნარინის ვაჟი ვახტანგი დაასმევინა, რომელმაც სამაგიეროდ ხუტლუბუღას ათაბაგობა და ამირსპასალარობა უბოძა. ხუტლუბუღა ბუნებით ამაყი, ამპარტავანი და ურჩი კაცი იყო. მას რამდენიმეჯერ ჩამოართვეს სადუნისეული ქონება და მამული და დანაშაულის მონანიების შემდეგ ისევ დაუბრუნეს. მალე იგი ვახტანგსაც განუდგა და სცადა გაემეფებინა დემეტრეს ვაჟი დავითი, რომელიც მონღლი ილხანის კარზე იყო. ქართველმა დიდებულებმა მხარი არ დაუჭირეს ხუტლუბუღას და იგი იძულებული გახდა თვითონაც ურდოში დარჩენილიყო. დავით დემეტრეს ძის გამეფების შემდეგ (1293 წელი) ხუტლუბუღა იმდენად გაძლიერდა, რომ, ისტორიკოსის ცნობით, მეფესავით იქცეოდა. დავით VIII იძულებული გახდა ილხან ქეღათუსთვის მიემართა. ხუტლუბუღას გაუხსენეს ყველა დანაშაული და სიკვდილით დასაჯეს. შვილი არ ჰყოლია და მთელი თავისი ქონება დავით VIII-ს დარჩა. კიკნაძე რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 519.
ძარღვასოკო

ძარღვასოკო (ლათ. Gomphus clavatus) — ქუდიანი სოკო. უკუკონუსისებრი ნაყოფსხეული აქვს, სიმაღლე 10 სმ აღწევს, დიამეტრი — 6 სმ. ქუდი თანდათან გადადის ფეხში. ხშირად ძირით რამდენიმე ცალია შეზრდილი. გარედან ძირამდე დაუყვება სიგრძივი ძარღვები; მოიისფრო ან მოყვითალო-მოყავისფროა. იზრდება ნაძვნარსა და ნაძვნარ-ფიჭვნარში ზაფხულ-შემოდგომით. საჭმელად იხმარება ახალი. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 264. ძარღვასოკო Index Fungorum-ზე (ინგლისური)
ძაღლის ქინძი

ძაღლის ქინძი (ლათ. Aethusa) — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. შეიცავს 1 პოლიმორფულ სახეობას — Aethusa cynapium, ერთწლოვანი (ზოგჯერ ორწლოვანი) მცენარეა. გვხვდება მცირე აზიასა და ევროპაში, გზადმიყოლილია ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება კავკასიაშიც. საქართველოში გვხვდება მთის ქვედა და შუა სარტყელში ბუჩქნარებს შორის, დანაგვიანებულ ადგილებსა და გზის პირებზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
ძაღლის ბირკა

ძაღლის ბირკა (ლათ. Torilis) — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ჯაგრისებრი ბეწვებით შებუსული ერთწლოვანი ბალახებია. იზრდება ბუჩქნარებში, ტყის პირებსა და მშრალ ქვიან ფერდობებზე. გვარში გაერთიანებული 15 სახეობიდან საქართველოში გვხვდება 5, რომლებიც ასევე ფართოდ არიან გავრცელებული კავკასიის ყველა რაიონში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, წინა აზიასა და ევროპაში. ძაღლის ბირკა დეკორატიული მცენარეა, იყენებენ ბაღებში, პარკებსა და ალპინარიუმებში. მუყბანიანი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
ძაღლნიორა

ძაღლნიორა (ლათ. Ornithogalum) — ბოლქვიან მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. მათი ყველა ფოთოლი ძირიდანაა ამოსული და ფორმით ლანცეტა ხაზურია. გვარი აერთიანებს 150-მდე სახეობას; გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის სუბტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებში, დასავლეთ აზიასა და სამხრეთ აფრიკაში, გვხვდება ევრაზიაში, 1 სახეობა — სამხრეთ ამერიკაში, 4 — ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 7 სახეობა. ძაღლნიორას მრავალი სახეობა დეკორატიულია. მუყბანიანი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 265.
30 ივლისი

30 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 211-ე დღე (ნაკიან წლებში – 212-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 154 დღე. 1629 : მიწისძვრამ ნეაპოლში, იტალია, 10.000 ადამიანი იმსხვერპლა. 1729 : დაფუძნდა ბალტიმორი, მერილენდში. 1756 : ბართოლომეო რასტრელი წარუდგენს ახლად დასრულებულ ეკატერინეს სასახლეს იმპერატრიცა ელიზავეტასა და მისი კარის მოსამსახურეებს. 1825 : კუნძული მალდენი აღმოაჩინეს. 1930 : მონტევიდეოში ურუგვაი პირველი მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონი ხდება. 1932 : ლოს-ანჯელესში დაიწყო მე-10 ოლიმპიური თამაშები. 1934 : ნაციონალ-სოციალისტთა მიერ მოწყობილი გრძელი დანების ღამე, რომელსაც ემსხვერპლა უამრავი ადამიანი. 1954 : ელვის პრესლის საკონცერტო დებიუტი შედგა. 1966 : უემბლის სტადიონზე მასპინძელი ინგლისის გუნდი ამარცხებს გერმანიას 4:2 და ხდება ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონი. 1971 : აპოლოს პროექტი - დევიდ სკოტი და ჯეიმზ ირვინი პირველი როვერით მთვარეზე სხდებიან. 1980 : ვანუატუმ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 2007 : გარდაიცვალა კინოს ორი უდიდესი რეჟისორი — შვედი ინგმარ ბერგმანი და იტალიელი მიქელანჯელო ანტონიონი. 2018 : ზიმბაბვეს საპრეზიდენტო არჩევნებში მოქმედმა პრეზიდენტმა ემერსონ მნანგაგვამ გაიმარჯვა. 1470 : ჰონგჟი — ჩინეთის იმპერატორი 1641 : რენე დე გრააფი — ჰოლანდიელი ფიზიკოსი 1763 : როჯერსი, სამუელ — ინგლისელი ავტორი 1801 : ნაპოლეონ ლანი დე მონტებელო — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი. 1818 : ემილი ბრონტე — ინგლისელი მწერალი (გ.1848) 1863 : ჰენრი ფორდი — ამერიკელი მრეწველი (გ.1947) 1889 : ფრანც მასერეელი — ბელგიელი მხატვარი 1889 : ვლადიმერ ზვორიკინი — რუსი ფიზიკოსი 1893 : ჯინა, ფატიმა — პაკისტანის ერის დედა 1904 : ნოვო, სალვადორ — მექსიკელი მწერალი 1930 : გიგაური, ნოდარ — ქართველი კომპოზიტორი 1947 : შვარცენეგერი, არნოლდ — მსახიობი, კალიფორნიის შტატის მმართველი 1958 : ბუში, კეიტ — ინგლისელი მომღერალი 579 : ბენედიქტე I — რომის პაპი 1683 : მარია ტერეზა ესპანელი — ლუი XIV-ს მეუღლე 1718 : უილიამ პენი — პროვინცია პენსილვანიის დამფუძნებელი 1811 : იდალგო, მიგელ — მექსიკის ეროვნული გმირი 1856 : ბარათაშვილი, მიხეილ — ქართველი ისტორიკოსი 1898 : ბისმარკი, ოტო ედუარდ ლეოპოლდ — გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწე, გერმანიის იმპერიის დამაარსებელი და პირველი რაიხსკანცლერი (დ.1815) 1912 : მუცუჰიტო — იაპონიის იმპერატორი 1934 : შლაიხერი, კურტ ფონ — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე 1942 : ლეოპოლდ მანდიჩი — რომის კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი. 1947 : კუკი, ჯოზეფ — ავსტრალიის VI პრემიერ-მინისტრი 1976 : წერეთელი, დავით — ქართველი გეოგრაფი და მთამსვლელი 1997 : ბაო-დაი — ვიეტნამის უკანასკნელი იმპერატორი (დ.1913) 2007 : ინგმარ ბერგმანი — შვედი კინორეჟისორი 2007 : მიქელანჯელო ანტონიონი — იტალიელი კინორეჟისორი მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს: წმინდა მარინე აღმოყვანება ნაწილთა ღირსისა ლაზარე გალისიელისა აგრეთვე: ვანუატუ : დამოუკიდებლობის დღე სხვა თვეები:
ბოლივარის დეპარტამენტი

ბოლივარი (ესპ. Departamento de Bolívar) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სახელი ეწოდა კოლუმბიის შეერთებულ შტატებში შემავალი ცხრა სახელმწიფოდან ერთ-ერთისგან. მდებარეობს ქვეყნის ჩდილოეთ ნაწილში. გადაჭიმულია ჩრდილოეთით კარიბის ზღვის სანაპიროდან, კარტახენის სანაპიროს სიახლოვიდან სამხრეთის მიმართულებით, მდინარე მაგდალენამდე, სადაც ესაზღვრება ანტიოკიის დეპარტამენტს. მის დასავლდეთით მდებარეობს სუკრესა და კორდობის დეპარტამენტები, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით — ატლანტიკოს დეპარტამენტი; აღმოსავლეთით, მდინარე მაგდალენას გასწვრივ კი მაგდალენას დეპარტამენტი. დედაქალაქია კარტახენა. სხვა მნიშვნელოვან ქალაქებს შორისაა მაგანგე და ტურბაკო. ბოლივარი შედგება 46 მუნიციპალიტეტისგან. კოლუმბიის დეპარტამენტები ბოლივარის დეპარტამენტი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე ოფიციალური საიტი ↑ DANE. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.
იან მაკ-კალოჰი

იან მაკ-კალოჰი (ინგლ. Ian McCulloch; დ. 28 ივლისი, 1971, პრესტონი; ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი, 2002 წლის British Open-ისა და 2004 წლის გრან-პრის ფინალისტი. იან მაკალოჰი გამოირჩევა თამაშისადმი თავისი სოლიდური მიდგომით. ის პრაქტიკულად არასდროს იღებს სწრაფ და რისკიან გადაწყვეტილებებს, დარტყმაზე კი ზოგჯერ ძალიან დიდ დროს ხარჯავს. მიუხედავად ამისა, ის საკმაოდ სერიული სნუკერისტია: მის ანგარიშზე ირიცხება 100-ზე მეტი სენჩერი-ბრეიკი, მისი უმაღლესი ბრეიკი კი არის — 145 ქულა — რომელიც ინგლისელმა 2003 წლის British Open-ზე გააკეთა. მსოფლიო ჩემპიონატი ნახევარფინალი — 2005 გრან-პრი ფინალისტი — 2004 British Open ფინალისტი — 2002 მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში პროფილი World Snooker-ზე (ინგლისური) მოკლე ბიოგრაფია Top-Snooker-ზე (რუსული)