ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვა

ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვა (დ. 7 მაისი (19 მაისი), როსტოვი, იაროსლავის პროვინცია — გ. 11 მაისი , 1916, სანკტ-პეტერბურგი ) — რუსი ქიმიკოსი, ნ. ზიბერის მეუღლე. პირველი ქალი რუსეთში, რომელიც გახდა ბიოქიმიის პროფესორი. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ამ მეცნიერების ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში. დიდი ხნის განმავლობაში მუშაობდა მარცელ ნენცკისთან: ჯერ შვეიცარიის ბერნის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი პეტერბურგის ექსპერიმენტული მედიცინის საიმპერატორო ინსტიტუტში. ნადეჟდა შუმოვა დაიბადა 1856 წლის 7 (19) მაისს როსტოვში. ბავშვობა სანკტ-პეტერბურგში გაატარა. დაამთავრა მარინის გიმნაზია. შემდეგ სწავლობდა ვლადიმირის ქალთა უმაღლეს კურსებზე პეტერბურგში 1875 წლამდე. ბუტლეროვის ხელმძღვანელობით, ნადეჟდა დაკავებული იყო ხარისხობრივი და რაოდენობრივი ანალიზით კერძო ქიმიურ ლაბორატორიაში, რის შემდეგაც მან წარმატებით ჩააბარა გამოცდები არაორგანული და ორგანულ ქიმიაში. ნადეჟდას უმაღლესი სამედიცინო განათლების მიღება სურდა, მაგრამ რუსეთში ეს შეუძლებელი იყო ქალისთვის. ამიტომ იგი გაემგზავრა ევროპაში, სადაც სწავლობდა ჯერ ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი Collège de France-ში. ნადეჟდას შემდგომ შეუერთდა მისი და ეკატერინე. 1874 წელს ნადეჟდა შუმოვა დაბრუნდა რუსეთში და დაქორწინდა ნ. ზიბერზე, წმინდა ვლადიმირის სახელობის უნივერსიტეტის პოლიტიკური ეკონომიკისა და სტატისტიკის განყოფილების ასოცირებული პროფესორზე კიევში . როდესაც მეუღლე პენსიაზე გავიდა, ნადეჯდა მასთან ერთად გადავიდა შვეიცარიაში, სადაც სწავლა ბერნის უნივერსიტეტში გააგრძელა სამედიცინო ფაკულტეტზე. უკვე სტუდენტობის წლებში ჰქონდა სამეცნიერო პუბლიკაციები, ხოლო 1880 წელს გახდა მედიცინის დოქტორის ხარისხის მფლობელი. 1877 წელს ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვა შეუერთდა კვლევით ჯგუფს მარსელიუს ნენეცკის თაოსნობით, რომელიც ხელმძღვანელობდა ბერნის უნივერსიტეტის ბიოქიმიის განყოფილებას და იყო მიკროორგანიზმების პირველ მკვლევარებს შორის. მათი თანამშრომლობა გაგრძელდა ნენეცკის გარდაცვალებამდე 1901 წელს. ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვამ, დამოუკიდებლად და ნენცკისთან თანამშრომლობით, დაწერა 30-ზე მეტი ნაშრომი ქიმიისა და ბიოქიმიის შესახებ. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მათი ერთობლივი მუშაობა სისხლის პიგმენტის — ჰემინის შესწავლაზე, ჰემინის დაშლის პროდუქტების გრძელვადიანი კვლევების ფარგლებში, რომელსაც ატარებდა ნენეცკი. ნენეცკისა და ზიბერ-შუმოვას ერთობლივი პუბლიკაციები იყო პირველი ამ თემაზე. გარდა ამისა, მათ ერთობლივად შეიმუშავეს შარდში ურობილინის გამოვლენის მეთოდი, რომელსაც მოგვიანებით "ნენეცკი-ზიბერის ტესტი" უწოდეს. ნენეცკი ასევე ატარებდა სამუშაოებს შარდმჟავას წარმოებულთან — ინდოლთან — და ზიბერ-შუმოვასთან ერთად წარმოადგინა ცხიმოვანი მჟავების და ფენოლების ოქსიკეტონების წარმოების მეთოდი. ნენეცკის ლაბორატორიაში ოთხი წლის მუშაობის შემდეგ, ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვა დაინიშნა ბერნის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიური ქიმიის ასისტენტად. იგი გახდა პირველი ქალი, რომელიც სრულ განაკვეთზე მუშაობდა ამ უნივერსიტეტში. 1891 წელს მარსელიუს ნენეცკი მიიწვიეს სანკტ-პეტერბურგში, სადაც ხელმძღვანელობდა იმპერიული ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტის ფიზიოლოგიურ და ქიმიურ განყოფილებას (ახლანდელი ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტი). ზიბერ-შუმოვა, რომელიც იმ დროისთვის დაქვრივდა, გახდა ნენეცკის ერთ-ერთი უფროსი თანამშრომელი. მას შემდეგ რაც მან ალექსანდრე III- ს მიმართა სამსახურში მიღების შესახებ, დაინიშნა განყოფილების უფროსის თანაშემწის თანამდებობაზე. 1892 წელს ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვამ მონაწილეობა მიიღო ინსტიტუტის ლაბორატორიის დაგეგმვასა და აღჭურვაში, შემდეგ ტარდებოდა კვლევები ფიზიოლოგიურ ქიმიაში. იგი ხშირად წარმოადგენდა თავისი კვლევის შედეგებს რუსი ექიმების საზოგადოების შეხვედრებზე. 1895 წელს ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვამ მიიღო პრემია ათასი რუბლის ოდენობით დიფტერიის საწინააღმდეგო ვაქცინის შექმნაზე მუშაობისთვის. 1890-იან წლებში, ეპიდემიების პერიოდში, ძალისხმევა გაკეთდა რუსეთში რჯანდაცვისა და სანიტარული მეთვალყურეობის სისტემის ორგანიზებაზე. 1892 წელს ნენეცკიმ და ზიბერ-შუმოვამ მონაწილეობა მიიღეს ქოლერის ეპიდემიის კვლევაში. ადვილად ხელმისაწვდომი ანტისეპტიკების ძიებაში მათ გამოიკვლიეს ფიჭვის ფისის სამკურნალო თვისებები. მოგვიანებით, 1895 და 1898 წლებში, ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვამ მონაწილეობა მიიღო კავკასიაში გამართულ ექსპედიციებში, რომელთა დანიშნულება იყო ბრძოლა მერქნის მავნებლებთან. ექსპედიციის შესახებ მოხსენება გამოქვეყნდა 1886 წლის ივლისის წიგნში "ვეტერინარულ მეცნიერებათა არქივი" გარდა ამისა, ზიბერ-შუმოვამ გააკეთა მოხსენება ექსპედიციების შედეგების შესახებ რუს ექიმთა საზოგადოების კრებაზე, რის შემდეგაც იგი აირჩიეს საპატიო წევრად. მარსელიუს ნენეცკის გარდაცვალების შემდეგ ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვა დაინიშნა ქიმიური განყოფილების უფროსად, ხოლო 1912 წელს იგი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო ინსტიტუტის სრულუფლებიანი წევრის უფლებები (ინსტიტუტის წესდებაში არსებული დებულების საწინააღმდეგოდ, რომელიც არ ითვალისწინებდა ქალებისთვის ასეთი ტიტულის მინიჭებას). 1906 წელს მან დააარსა ქალთა გიმნაზია პროფესორ ნ. სიმანოვსკისთან ერთად ნოვგოროდის გუბერნიაში თავისი გარდაცვლილის დის, ეკატერინე შუმოვა-სიმანოვსკის საპატივსაცემოდ და დააწესა სტიპენდიები სტუდენტებისთვის (რომელთა შორის იყვნენ როგორც სოფლელი გლეხი, ისე ქალაქელი გოგონები დიდგვაროვნების შვილების ჩათვლით). გარდა ამისა, იმავე მამულში მან შექმნა სოფლის საავადმყოფო ლაბორატორიით. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ნადეჟდა ზიბერ-შუმოვამ მონაწილეობა მიიღო დაჭრილთა ლაზარეთისა და სახელოსნოების ორგანიზებაში, სადაც კერავდნენ თეთრეულს ჯარისკაცებისთვის. . 1915 წელს სისხლის მძიმე ავთვისებიანი დაავადებამ იგი ლოგინს მიაჯაჭვა. გარდაიცვალა 1916 წლის 11 მაისს. დაკრძალეს ალექსანდრე ნეველის ლავრის ტიხვინის სასაფლაოზე. ↑ 1.0 1.1 Find a Grave — 1996. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 May T. W., Maroske S. Table 1 // Naming names: the first women taxonomists in mycology // Studies in Mycology — Elsevier BV, 2017. — Vol. 89. — P. 63–84. — ISSN 0166-0616; 1872-9797 — doi:10.1016/J.SIMYCO.2017.12.001 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q746413"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113628786"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2087787"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q55421567"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7816746"></a> ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 Биохимия в институте экспериментальной медицины 2015. sfn error: no target: CITEREFБиохимия_в_институте_экспериментальной_медицины2015 (help) ↑ 4.0 4.1 Early Women Chemists in Russia 1998. sfn error: no target: CITEREFEarly_Women_Chemists_in_Russia1998 (help) ↑ 5.0 5.1 Новый энциклопедический словарь 1914. sfn error: no target: CITEREFНовый_энциклопедический_словарь1914 (help)