laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
კოსტანტი კახის მარტვილობა

„კოსტანტი კახის მარტვილობა“ — IX საუკუნის ქართული ანონიმური ჰაგიოგრაფიული თხზულება. მისი მთავარი გმირია ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის თავდადებული პატრიოტი, ქართლის გავლენიანი დიდებული კოსტანტი კახი. 853 წელს არაბებებმა ბუღა თურქის მეთაურობით თბილისი დაიპყრეს, გადაწვეს და ამირა საჰაკ ისმაილის ძე მოკლეს. ხანდაზმული კოსტანტი კახი, „ვითარცა წინამძღუარი და წარჩინებული ყოველსა ქვეყანასა ქართლისასა“ თავისი ლაშქრით წინ აღუდგა უცხო დამპყრობლებს. ამის გამო ის შეიპყრეს, ჯერ თბილისის საპყრობილეში მოათავსეს, შემდეგ ქ. სამარაში გაგზავნეს და მეფე ჯაფარ აბრაჰამის ძეს წარუდგინეს, რომელმაც მას ქრისტიანობის უარყოფა მოსთხოვა. კოსტანტი კახმა დიდი სულიერი სიმხნევე გამოიჩინა და სარწმუნოების გამოცვლაზე მტკიცე უარი მოახსენა მეფეს, რისთვისაც 853 წლის 10 ნოემბერს თავი მოჰკვეთეს. „კოსტანტი კახის მარტვილობა“ შეთხზულია 853-856 წლებში, ბიზანტიის დედოფლის თეოდორას (გ. 856) მეფობის დროს. ავტორი თანამედროვეა, მაგრამ ის არ უნდა იყოს კოსტანტი კახის დაახლოებული პირი ან მისი მარტვილობის თვითმხილველი. მან არც წამებულის ბიოგრაფია იცის კარგად და ამბავს უფრო ზოგადად, სხვისი გადმოცემით ყვება. მიუხედავად ამისა, თხზულება ფრიად მნიშვნელოვანი წყაროა IX საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების გასათვალისწინებლად. „კოსტანტი კახის მარტვილობის“ ხელნაწერები XVIII საუკუნიდან გვხვდება. ტექსტი პირველად გამოაქვეყნა მიხეილ საბინინმა 1882 წელს. 1925 წელს ლათინური თარგმანითურთ გამოსცა პაულ პეეტერსმა. კეკელიძე კ., ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ., 1956; მისივე, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; ჯავახიშვილი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 8, თბ., 1977; ლოლაშვილი ი., ქსე, ტ. 5, გვ. 596, თბ., 1980
რობერტ გრანტ ეიტკენი

რობერტ გრანტ ეიტკენი (ინგლ. Robert Grant Aitken; დ. 31 დეკემბერი, 1864, ჯექსონი, კალიფორნიის შტატი, აშშ — გ. 29 ოქტომბერი, 1951, ბერკლი, კალიფორნიის შტატი, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი. აშშ-ის ეროვნულ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1918). 1891 წლიდან მუშაობდა მათემატიკისა და ასტრონომიის პროფესორად წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტში (სტოკტონი, კალიფორნია), 1895 წლიდან — კალიფორნიის ლიკის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში, 1923 წლიდან — კალიფორნიის ლიკსის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში, 1923 წლიდან — დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1930-1935 წლებში — ობსერვატორიის დირექტორი. სისტემატურად სწავლობდა ორმაგი ვარსკვლავებს, ზომავდა მათ მდებარეობებს და ითვლიდა მათ მოძრაობებს. აღმოაჩინა 3000-ზე მეტი ორმაგი ვარსკვლავი. მან შექმნა ვარსკვლავების კატალოგი — „ორმაგი ვარსკვლავების ახალი გენერალური კატალოგი ჩრდილოეთ პოლუსიდან 120°-ში“ («New General Catalogue of Double Stars Within 120° of the North Pole») და გამოაქვეყნა 1932 წელს. მან ასევე გაზომა მდებარეობები და გამოთვალა კომეტებისა და ბუნებრივი თანამგზავრების ორბიტები. მის პატივსაცემად ასტეროიდს 3070 ეიტკენს და მთვარის კრატერს (ეიტკენი) დაარქვეს მისი სახელი. უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, 3 ტომად / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც., თბ., ფანტაზია, 2006 Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. «Aitken, Robert Grant». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite. ↑ 1.0 1.1 SNAC — 2010. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311"></a> ↑ 2.0 2.1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619"></a> ↑ ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324"></a> ↑ https://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/robert-aitken ↑ Robert Aitken დაარქივებული 2019-02-25 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
ჯექსონი (კალიფორნია)

ჯექსონი (ინგლ. Jackson, ყოფილი Botilleas, Botilleas Spring, Bottileas, Bottle Spring, и Botellas) — ქალაქი და ამადორის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი აშშ-ში. ქალაქის მოსახლეობა 3989 ადამიანია (2000). ქალაქში გადის SR 49 და SR 88 მაგისტრალები. აშშ-ის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით ოფიციალური საიტი ↑ Информационная система географических названий: Джэксон, Калифорния ↑ Результаты переписи населения 2000 года. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-12. ციტირების თარიღი: 2011-01-07.
ეიტკენი (მთვარის კრატერი)

ეიტკენი (ინგლ. Aitken [ˈeɪtkᵻn]) — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ეკვატორულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის რობერტ გრანტ ეიტკენის პატივსაცემად (დამტკიცებულ იქნა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ 1970 წელს). კრატერი ეიტკენი მდებარეობს კრატერ ჰევისაიდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ვან დე გრაფის ჩრდილოეთით. სამხრეთ-დასავლეთ რგოლზე მიბჯენილია კრატერი ვერტრეგტი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — კრატერი ბერგსტრანდი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია 16°26′S 172°58′E﻿ / ﻿16.44° ს. გ. 172.96° ა. გ.﻿ / -16.44; 172.96, დიამეტრი 129.69 კმ. Andersson, L. E.; Whitaker, E. A. (1982) NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.  Blue, Jennifer. (July 25, 2007) Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS. ციტირების თარიღი: 2007-08-05 Bussey, B.; Spudis, P. (2004) The Clementine Atlas of the Moon. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81528-4.  Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C. (1995) Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 978-0-936389-27-1.  McDowell, Jonathan. (July 15, 2007) Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report. ციტირების თარიღი: 2007-10-24 Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B. (1971). „Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU“. Space Science Reviews. 12 (2): 136–186. Bibcode:1971SSRv...12..136M. doi:10.1007/BF00171763. S2CID 122125855. Moore, Patrick (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co.. ISBN 978-0-304-35469-6.  Price, Fred W. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33500-3.  Rükl, Antonín (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books. ISBN 978-0-913135-17-4.  Webb, Rev. T. W. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6th revised, Dover. ISBN 978-0-486-20917-3.  Whitaker, Ewen A. (1999). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62248-6.  Wlasuk, Peter T. (2000). Observing the Moon. Springer. ISBN 978-1-85233-193-1.  საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Aitken Digital Lunar Orbiter Photo Number II-033-H3 Figure 178 in Chapter 5 of APOLLO OVER THE MOON: A View From Orbit (NASA SP-362, 1978) describes unusual features in Aitken, and Figure 84 in Chapter 4 describes a mare ridge in the crater "Wrinkle Ridges in Aitken Crater!", Lunar Reconnaissance Orbiter (NASA), January 20, 2011, http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc-20110120-wrinkle.html. წაკითხვის თარიღი: 2012-03-27 დაარქივებული 2017-06-24 საიტზე Wayback Machine. LTO-86D4 Aitken Borealis LTO-104A1 Aitken Australis
მანანა მაჩაბელი

მანანა მაჩაბელი (დ. 1940 თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1 აგვისტო, 2021, აშშ) — მსახიობი, პედაგოგი, სატელევიზიო სახე, მეცნიერი, ფსიქოლოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006) დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, დ. არაყიშვილის სახელობის თბილისის I მუსიკალური ტექნიკუმი დაწყებითი მუსიკალური სკოლის პედაგოგის სპეციალობით (ფორტეპიანო), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი ფსიქოლოგის სპეციალობით. 1961 წლიდან სამსახიობო საქმიანობა სანკულტურის თეატრში დაიწყო. 1963-1964 წლებში სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. 1964-1967 წლებში იყო მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი. 1967 წლიდან კი — რუსთავის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი. 1977 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიაში დაიწყო მუშაობა. მიჰყავდა საბავშვო და შემეცნებითი გადაცემები, იყო საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის სოციოლოგიური კვლევის ჯგუფის სპეციალისტი (1991-1997). ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1992-1996 წლებში მოზარდთა სახლი „ამქორის“ ფსიქოლოგ-პედაგოგია (დრამოთერაპია). 1977-1988 წლებში — შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის თეატრისა და კინოს სამეცნიერო კვლევების სექტორის შემოქმედებითი კვლევის ლაბორატორიაში — ფსიქოლოგი, უმცროსი-მეცნიერ თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1988-2007). 1977 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. ასწავლიდა ზოგად ფსიქოლოგიას, ხელოვნების ფსიქოლოგიას, სოციალურ ფსიქოლოგიას, კომფლიქტებისა და სტრესების მართვას, კომუნიკაციის თეორიას (მოწვეული პედაგოგი). იყო ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006). ბოლო წლებში შვილთან ცხოვრობდა აშშ-ში. გარდაიცვალა 2021 წლის 1 აგვისტოს. 1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი მაჩაბელი მანანა. კომუნიკაციის თეორია. (ურთიერთობის ფსიქოლოგია - დიალოგის ხელოვნება). თბილისი. კენტავრი. 2018. ISBN 978-9941-9572-1-5 მაჩაბელი მანანა. კონფლიქტებისა და სტრესების მართვა. (სალექციო კურსი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა მონაპოვრების ფონზე). თბილისი, კენტავრი, 2015. ISBN 978-9941-9401-6-3 მანანა მაჩაბელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი მანანა მაჩაბელი 81 წლის ასაკშიც როლებსა და ეკრანზე ოცნებობდა მანანა მაჩაბელი - კომუნიკაციის თეორია დაარქივებული 2024-02-13 საიტზე Wayback Machine. ↑ 81 წლის ასაკში, ცნობილი ტელეწამყვანი, მსახიობი, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი მანანა მაჩაბელი გარდაიცვალა
ლპობის ჭაობი

ლპობის ჭაობი (ლათ. Palus Putredinis) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში, წვიმების ზღვის აუზში. ჩრდილო-დასავლეთდან მას ესაზღვრება კრატერი არქიმედე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — აპენინები. ჭაობის ჩრდილოეთით მდებარეობს კრატერი ავტოლიკუსი, დასავლეთით — არქიმედეს მთები. ლპობის ჭაობის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია — 27°22′N 0°00′E﻿ / ﻿27.36° ჩ. გ. 0° ა. გ.﻿ / 27.36; 0, სიგრძე 180.45 კმ. ლპობის ჭაობის სახელწოდება დამტკიცებულ იქნა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ 1935 წელს. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Palus Putredinis. Карта Болота Гниения с окрестностями ↑ The Full Moon Atlas. Luna Society International. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-17. ციტირების თარიღი: 2010-11-03. ↑ Palus Putredinis. Gazetteer of Planetary Nomenclature. International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN). ციტირების თარიღი: 2010-11-03.
გვადალუპეს მუნიციპალიტეტი (პუებლა)

გვადალუპეს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Guadalupe) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 755 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 154.73 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
გვადალუპე-ვიქტორია (პუებლა)

გვადალუპე-ვიქტორიას მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Guadalupe Victoria) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 16 923 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 239.83 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
ერმენეგილდო-გალეანა (პუებლა)

ერმენეგილდო-გალეანის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Hermenegildo Galeana) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 611 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 43.37 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
ონეი (პუებლა)

ონეის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Honey) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 857 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 63.93 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
კოსტრომული ჯიში

კოსტრომული ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის სახორცე-სარძევე მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია კოსტრომის ოლქის „კარავაევოს“ მეურნეობასა და კოსტრომისა და ნერეხტის რაიონების კოლმეურნეობებში იაროსლავური და ადგილობრივი უჯიშო საქონლის შეჯვარებით ალგაუსა და შვეიცურ ჯიშებთან. ნაჯვარ ცხოველებს კვებისა და მოვლა-შენახვის გაუმჯობესებულ პირობებს უქმნიდნენ, განსაკუთრებული ყურადღებით ტარდებოდა ცხოველთა გადარჩევა და შერჩევა. ჯიში დამტკიცდა 1945 წელს. ცხოველები გამოირჩევიან მაგარი კონსტიტუციით, აქვთ ღია წაბლიდან მუქ წაბლამდე გარდამავალი ფერი. ცოცხალი მასა კუროსი 800-900 კგ, ფურისა 550-650 კგ. მოწინავე მეურნეობებში ფურის მონაწველი წელიწადში 4000-5000 კგ რძეს აღწევს, რძის ცხიმიანობა 3,9%. სარეკორდო მონაწველი 14115 კგ და 14203 კგ. ნაკლავის გამოსავალი 65-67%. კოსტრომული ჯიშს ფართოდ იყენებენ როგორც ადგილობრივ ისე სხვა ჯიშების ძროხის გასაუმჯობესებლად. გავრცელებულია რუსეთში და ბელარუსის ზოგიერთ ოლქში. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 698.
უაკეჩულის მუნიციპალიტეტი

უაკეჩულის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huaquechula) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 29 233 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 232.076 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უატლატლაუკა

უატლატლაუკის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huatlatlauca) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6317 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სახელწოდება ნაუატლიდან მომდინარეობს და შეიძლება ითარგმნოს, როგორც „მთა, სადაც წყალი წითლდება“. ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უეუეტლა

უეუეტლის მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huehuetla) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 15 689 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 47.95 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
უაუჩინანგო (მუნიციპალიტეტი)

უაუჩინანგოს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Municipio de Huauchinango) ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 103 946 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 251 კმ². ↑ http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/pue/territorio/div_municipal.aspx ↑ -. Enciclopedia de los Municipios de México. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal. ციტირების თარიღი: January 4, 2010
კოტილოზავრები

კოტილოზავრები (ლათ. Cotylosauria) — ყველაზე ძველი და პრიმიტიული ქვეწარმავლების ამომწყდარი ქვეკლასი. ცნობილი არიან შუა კარბონულიდან ტრიასულ პერიოდამდე. მათი სიგრძე 0,5-3 მ აღწევდა. კოტილოზავრებს შენარჩუნებული ჰქონდათ ამფიბიებისაგან მემკვიდრეობით მიღებული მრავალი პრიმიტიული ნიშან-თვისება: საფეთქლის ღრმულებს მოკლებული ქალა, კარგად განვითარებული თხემის ხვრელი, სასის კბილები, ორმხრივ ჩაზნექილი მალები, ძალიან მოკლე კისრის განყოფილება, კიდურებისა და მათი სარტყლების მოკლე და მასიური ძვლები და სხვა. კოტილოზავრების ნაშთები მრავლადაა ჩრდილოეთ ამერიკასა და სამხრეთ აფრიკაში, აგრეთვე ყოფილ სსრკ- ევროპის ნაწილში, გეოლოგიაში კოტილოზავრების მიხედვით ადგენგენენ ამა თუ იმ დანალექი წყების გეოლოგიურ ასაკს. ქსე, ტ. 5, გვ. 700, თბ., 1980
არქეოლოგიური ყრილობები

არქეოლოგიური ყრილობები (რუს. Археологические съезды) — რუსეთის არქეოლოგთა ყრილობები. ტარდებოდა მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების ინიციატივით. იწვევდნენ სხვადასხვა ქალაქში. წარმოდგენილ მოხსენებათა თემატიკა ძირითადად იმ მხარეს უკავშირდებოდა, სადაც ყრილობას იწვევდნენ. ამ მიზნით ტარდებოდა მოსამზადებელი მუშაობა, არქეოლოგიური კვლევა-ძიება, ეწყობოდა გამოფენები. სპეციფიკური არქეოლოგიური საკითხების გარდა, ყრილობებზე განიხილავდნენ ეთნოგრაფიის, ისტორიის, ლინგვისტიკისა და სხვათა საკითხებს. არქეოლოგიური ყრილობები გამოსცემდნენ „შრომებს“, სადაც იბეჭდებოდა მოხსენებები და ჩატარებულ არქეოლოგიურ სამუშაოთა ანგარიშები. I არქეოლოგიური ყრილობა ჩატარდა ქალაქ მოსკოვში (1869), II — პეტერბურგში (1871), III — კიევში (1874), IV — ყაზანში (1877), V — თბილისში (1881), VI — ოდესაში (1884), VII — იაროსლავში (1887), VIII — მოსკოვში (1890), IX — ვილნოში (1893), X — რიგაში (1896), XI — კიევში (1899), XII — ხარკოვში (1902), XIII — ეკატერინოსლავში (1905), XIV — ჩერნიგოვში (1908), XV — ნოვგოროდში (1911). არქეოლოგიურმა ყრილობებმა დიდი როლი შეასრულა არქეოლოგიური საქმის განვითარებაში. საყურადღებოა თბილისში ჩატარებული V არქეოლოგიური ყრილობა. მის მუშაობაში 100-მდე სპეციალისტი მონაწილეობდა. ამ ყრილობასთან დაკავშირებით კავკასიაში და, კერძოდ, საქართველოში არქეოლოგიისადმი ინტერესი მკვეთრად გაიზარდა. ყრილობის ნაყოფიერი მუშაობა ჩანს სპეციალურად გამოცემული ტომიდან (Труды V археологического съезда в Тифлисе 1881, Москва, 1887), რომელშიც ა. ავდეევის, დ. ბაქრაძის, ილ. ოქრომჭედლიშვილის, ნ. სულთანოვის, ნ. ლიხაჩოვის და სხვათა გამოკვლევებია დაბეჭდილი. საბჭოთა კავშირში არქეოლოგიური ყრილობები ჩაანაცვლა სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის განყოფილების ყოველწლიურმა სესიებმა და სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის პლენუმებმა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 599. Археологические съезды Александров А. А. (Псков). К 70-летию подготовки XVI Археологического съезда Сегодня в г. Суздале открывается II (XVIII) Всероссийский археологический съезд 20 – 25 октября 2014 г. планируется проведение в Казани IV(XX) Всероссийского археологического съезда Археологический съезд. Старая Русса-Новгород. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-17. ციტირების თარიღი: 2021-02-23
არქეოლოგიური ძეგლი

არქეოლოგიური ძეგლი — ადამიანის მიერ შექმნილი ნივთიერი კულტურის ძეგლები, რომლებიც არქეოლოგიური კვლევების საგანს წარმოადგენენ. არქეოლოგიურ ძეგლს განეკუთვნება ყველაფერი, რასაც ადამიანის არსებობისა და მოქმედების კვალი ატყვია. ასე მაგალითად, ნასახლარები, ნასოფლარები, ნაქალაქარები, თავდაცვითი, საკულტო და სამეურნეო ნაგებობათა ნანგრევები, გზები, ხიდები, აბანოები, სარწყავი სისტემები, წყალსადენები და სხვა ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი, სამთო გამუნაშევარი, სამარხები, საბრძოლო და სამეურნეო იარაღ-საჭურველი, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ჭურჭელი, ტანსაცემლი, სამკაული, ხელოვნების ძეგლები, წარწერები, ადამიანის საოჯახო და სამეურენო-სამრეწველო საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი ნარჩენები (ძლები, ნივთების ნატეხები, წუნდებული ხელოსნური ნაწარმი, წიდები და ა. შ.) და სხვა. არქეოლოგიური ძეგლები შესაძლოა მიწის ზემოთაც აღმოჩნდეს, მაგრამ უპირატესად ისინი მიწითაა დაფარული და მათ გამოსავლენად საჭიროა არქეოლოგიური გათხრების ჩატარება. არსებობს ასევე წყალქვეშმოქცეული არქეოლოგიური ძეგლებიც, რომლებიც დროთა განმავლობაში წყლით დაფარული ზღვისპირა ნაგებობების ნანგრევები, დაღუპული ხომალდის ნაშთები და სხვა. წყალქვეშა არქეოლოგია შავი არქეოლოგია გაგოშიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 599.
კოტოვსკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

კოტოვსკი შეიძლება აღნიშნავდეს: კოტოვსკი — ქალაქი უკრაინაში; კოტოვსკი — ქალაქი რუსეთში.
ექსტრასისტოლია

ექსტრასისტოლია — გულის ნაადრევი შეკუმშვა, რომელიც ასწრებს მორიგი სისტოლის ფაზას, სინუსის კვანძის გარეთ წარმოქმნილი ელექტრული იმპულსის გამო. ექსტრასისტოლა შეიძლება იყოს პარკუჭოვანი, ან წინაგულოვანი. წინაგულოვანი (პარკუჭზედა) ექსტრასისტოლები გარკვეული რაოდენობით ყველას აღენიშნება და არ წარმოადგენს საფრთხეს, საყურადღებოა მხოლოდ პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლია. ექსტრასისტოლის დროს ადამიანს ეუფლება გულის ჩვეულებრივზე უფრო მეტად ძლიერი შეკუმშვის შეგრძნება, თითქოს პულსი დროებით შეჩერდა და კვლავ გაგრძელდა. იმპულსი, რომელიც სინუსის კვანძის გარეთ (წინაგულთან, პარკუჭთან ან წინაგულ-პარკუჭოვან კვანძში) წარმოიქმნება, განაპირობებს ექსტრასისტოლების ფორმას, კერძოდ, მის მიხედვით განარჩევენ სუპრავენტრიკულურ ანუ პარკუჭზედა და პარკუჭოვან ექსტრასისტოლიებს. იმ შემთხვევაში, თუ ექსტრასისტოლების გამომწვევი ყველა პათოლოგიური მიზეზი გამოირცხება, ის მკურნალობას არ საჭიროებს. ↑ invitro ru. ↑ andromed ka. ციტირების თარიღი: 2024-02-03 ↑ patient en. ციტირების თარიღი: 2023-12-29 ↑ cardiosecur.com extrasystoles en.
პნევმოენცეფალოგრაფია

პნევმოენცეფალოგრაფია (ბერძ. Pneuma — „ჰაერი“ და ძვ. ბერძნ. ενκεφαλος [enkephalos] — „ტვინი“ და ...გრაფია) — რენტგენის სხივებით თავის ტვინის გამოკვლევის მეთოდი. ენცეფალოგრაფიის დროს წელში ჩხვლეტით წინასწარ უშვებენ თავ-ზურგტვინის სითხის ნაწილს და მის ნაცვლად შეჰყავთ რაიმე კონტრასტული ნივთიერება (ჰაერი, ჟანგბადი და სხვა). ენცეფალოგრაფიას მიმართავენ თავის ტვინში აბსცესის, სიმსივნის, არაქნოიდიტის, უცხო სხეულისა და სხვათა გამოსავლენად. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 162. ლალი დათეშიძე, არჩილ შენგელია. სამედიცინო ენციკლოპედიური განმარტებითი ლექსიკონი
კოტრანა

კოტრანა (ლათ. Crambe) — ერთწლოვან ან მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20-25 სახეობა. გავრცელებულია ევრაზიასა და აფრიკაში. ბალტიისპირეთში, კავკასიასა და შუა აზიაში 18-20 სახეობაა, კერძოდ, საქართველოში — 3. კოტრანა იზრდება ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში, მშრალი მთის კალთებსა და ჩამონაზვავებზე, კლდეებსა და ზღვისპირა ქვიშაზე. ზღვისპირული კოტრანა ანუ ზღვის კომბოსტო (ლათ. Crambe maritima) საკმაოდ გავრცელებული სახეობაა. მის გაზაფხულის ფოთლის ყუნწებს მხალად ხმარობენ, ზოგჯერ მოჰყავთ კიდეც, როგორც ბოსტნეული კულტურები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 701.
ახალი ციმბირის კუნძულები

ახალი ციმბირის კუნძულები (რუს. Новосибирские острова) — არქიპელაგი ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებში (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). საერთო ფართობი 38 ათას კმ²-ზე მეტი. შედგება კუნძულთა სამი ჯგუფისგან: სამხრეთში ლიახოვის კუნძულები (დიდი ლიახოვის, პატარა ლიახოვის, სტოლბოვოი), ცენტრალურ ნაწილში ანჟუს, ანუ საკუთრივ ახალი ციმბირის კუნძულები (კოტელნი, ახალი ციმბირი, ბელკოვის) და დე ლონგის კუნძულები (ბენეტის, ჟანეტას, ჰენრიეტას, ვილკიცკის და ჟოხოვის) ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ნაპირები დასერილია დიდი ყურეებითა და უბეებით; ბევრი კონცხია. განვითარებულია აკუმულაციური და ეროზიულ-დენუდაციური ვაკეების რელიეფი მზრალობის მრავალფეროვანი ფორმებით: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ქვაყრილები, ბაიჯარახები. ყველაზე მაღალი კუნძულებია ბენეტის (სიმაღლე 426 მეტრი, დე ლონგის მთა), კოტელნი (361 მეტრი, მთა მალაკატინ-ტასი) და დიდი ლიახოვის (293 მეტრი, მთა ემი-ტასი); ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია ახალი ციმბირი (62 მეტრი). არქიპელაგის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი მიეკუთვნება მეზოზოურ ახალ ციმბირ-ჩუკოტკის ნაოჭა სისტემას (იხ. ვერხოიანსკ-ჩუკოტკის ნაოჭა ოლქი), რომელიც აგებულია პალეოზოური წყალმარჩხ-ზღვიური კარბონატული ნალექებით და ტრიასულ-ადრეიურული ტერიგენული სიზრქეებით, მათ დანაოჭება განიცადეს გვიანდელ იურულსა და ადრეული ცარცულის შუა ხანებში; გამსჭვალულია (გარღვეულია) გრანიტებით. არქიპელაგის ნაწილი, კოტელნის აღმოსავლეთით, მიეკუთვნება კამბრიულისწინა ფუნდამენტის მქონე ჰიპერბორეულ პლატფორმას. დე ლონგის კუნძულებზე გამოსულია ბაზალტები. ახალი ციმბირის კუნძულების ზედაპირი დაფარულია მეოთხეული ზღვიური და მყინვარული ნალექებით; ლიახოვის კუნძულები — კონტინენტურით. კლიმატი მკაცრი, არქტიკულია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლ. –30 °C, ივლისისა დაახლ. 3 °C. წელიწადში მოდის 130 მმ-მდე ნალექი. თოვლით დაფარულია 9 თვეზე მეტ ხანს. თანამედროვე მყინვარები განვითარებულია მხოლოდ დე ლონგის კუნძულებზე. ყველგანაა გავრცელებული მრავალწლოვანი მზრალობის ქანები და ნამარხი ყინულები. მრავლადაა თერმოკარსტული ტბები; არის მცირე მდინარეები, ჭაობები. დამახასიათებელია გამეჩხერებული არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. ნაპირებზე ზოგიერთ ადგილას ფრინველთა ბაზრებია. კუნძულები შედის უსტ-ლენის ნაკრძალში. ახალი ციმბირის შესახებ პირველი ცნობები ეკუთვნის კაზაკ იაკოვ პერმიაკოვს, რომელმაც XVIII საუკუნის დასაწყისში მერკური ვაგინის რაზმთან ერთად მიაღწია დიდი ლიახოვის კუნძულს. Новосибирские острова // Большая российская энциклопедия. т. 23. — М., 2013. — стр. 228. ↑ საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1987. — გვ. 26.