laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ვანის ოთხთავი

ვანის ოთხთავი, ვანის სახარება — XII–XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული ხელნაწერი სახარება, მიეკუთვნება გიორგი მთაწმიდლისეულ რედაქციას. ხელნაწერი შესრულებულია ლამაზი ნუსხურით ორ სვეტად. შეიცავს 274 ფურცელს (241-ე ფურცელი ამოვარდნილია), სვეტში 21 სტრიქონია. ხელნაწერის ზომაა 29 × 21 სმ, ნაწერი სვეტისა — 19 × 5,2 სმ. სათაურები, აბზაცის დასაწყისი და ზოგჯერ ცალკეული სიტყვების პირველი ასოები შესრულებულია მთავრულითა და ოქრომელნით. მდიდრულადაა შემკობილი ევსების „10 კანონის“ შემცველი კამარებით, მახარებელთა სურათებითა და მინიატიურებით. ხელნაწერის მომხატველია ბერძენი მიქაელ კორესელი (კორესა ძველი ქალაქია მცირე აზიაში). გადაწერილია თამარ მეფის სამეფო კარის დაკვეთით ვინმე იოვანეს მიერ ქალაქ კონსტანტინოპოლთან ახლომდებარე ჰრომაის (რომანას) ქართველთა მონასტერში. ანდერძიდან ჩანს, რომ ცნობილი მოღვაწე ბერი ზაქარია ჩასულა ათონის მთაწმიდის მონასტერში, მის წიგნსაცავში მოუძიებია ოთხთავის გიორგი მთაწმიდლისეული ავტოგრაფი; იგი თავდაპირველად შატბერდელ სტეფანე ხუცს გადაუწერია, შემდეგ კი — იოვანეს. ყოველ სახარებას უძღვის მოკლე უწყება და თავების ტექსტი: მათესას — 76, მარკოზისას — 57, ლუკასას — 96, იოანესას — 36. ეს თავები ტექსტშიც მეორდება სათანადო ადგილებში. ხელნაწერში დაცულია ბევრი მინაწერი და გიორგი მთაწმიდლის ცნობილი ანდერძიც. ვანის სახარებას ახასიათებს ორთოგრაფიულ-ფონეტიკური თავისებურებანი: უე დაწერილობა უჱ-ს ნაცვლად, ს-ს ასიმილაციური ცვლილება შ-დ ჯ, ჭ და ჩ-ს წინ, ჰ პირის ნიშნის ხმარება მხოლოდ ხ-ს წინ, ვნებით გვარში ზმნის უვინო დაწერილობა და ა. შ. ვანის სახარება ერთხანს (XIV–XV საუკუნეები) დაცული ყოფილა მესხეთში, შორათის მონასტერში, მერე (XVIII საუკუნე) — ვანში (აქ აღწერა ხელნაწერი ექვთიმე თაყაიშვილმა), 1889 წლიდან — გელათში, საიდანაც ვ. ბერიძემ ჩამოიტანა თბილისში. ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (A–1335). ტექსტი გამოკვლევითურთ გამოსცა ივანე იმნაიშვილმა („ქართული ოთხთავის ორი ბოლო რედაქცია“, თბ., 1979). დანელია კ., ვანის სახარება // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?. აბულაძე ი., ქართული წერის ნიმუშები. პალეოგრაფიული ალბომი, მე-" შევს. გამოც., თბ., 1973. მაჭავარიანი ე., ვანის ოთხთავის დეკორაციული მორთულობა, «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1960, ტ. 2. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა [A კოლექცია], ტ. 4, თბ., 1954.
თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი I

თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი I — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თიღვაში, ადგილი „წიფლითი“. აგებულია შუა საუკუნეებში. სწორკუთხა ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. დუღაბი სქელია. კედლების სიმაღლე 80 სმ-ს აღწევს. ძეგლის სახეობის დადგენა არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ზონკარის კოშკი

ზონკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით, დუღაბზე. მას ზურგი სამხრეთით აქვს. თითქმის მთლიანად არის შემორჩენილი სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი, ზედა სართულზე კი სარკმელია. ნაგებობის გადახურვა ორქანობიანი ყოფილა. კოშკი ექვსსართულიანი უნდა ყოფილიყო. პირველი სართული მთლიანად მიწითაა ამოვსებული. ჩრდილო-დასავლეთი კედლები მთლიანად დანგრეულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 117-118
გაბილთის ნაგებობის ნაშთი

გაბილთის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. გაბილთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფ. გაბილთა მდებარეობს გნუღის ხეობის თავზე. სოფლის განაპირას ფერდობზე შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი, რომელსაც „წითელ ხატობას“ ეძახიან. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება, ვინაიდან ამოვსებულიამიწით და ქვებით. კუთხეები გარედან მომრგვალებული აქვს. ნაგები იყო ფლეთილი ქვით, ზოგიერთ ადგილებში შეინიშნება დუღაბი. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 43
გალუანთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

გალუანთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გალუანთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 800 მეტრში. ნაეკლესიარი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი საძირკვლის მიხედვით ჩანს, რომ ის მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ყოფილა. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმის და თარიღის დადგენა ვერ ხერხდება. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 43
Kongō Gumi

კონგო გუმი (Kongō Gumi Co., Ltd; 株式会社金剛組; Kabushiki Gaisha Kongō Gumi) — მსოფლიოში უძველესი უწყვეტად მოქმედი საწარმო, რომელიც 1400 წლის განმავლობაში ფუნქციონირებდა. სათავო ოფისით ოსაკაში, საოჯახო სამშენებლო კომპანია საწყისს 578 წელს იღებს, როდესაც პრინცმა შოტოკუმ კონგოს ოჯახის წევრები ბაეკიედან, კორეა, ჩამოიყვანა ბუდისტური შიტენოძის ტაძრის ასაგებად, რომელმაც დღემდე მოაღწია. საუკუნეების განმავლობაში კონგო გუმის მონაწილეობა მიღებული აქვს მრავალი განთქმული ნაგებობის მშენებლობაში, მათ შორისაა მე-16 საუკუნის ოსაკას ციხესიმაგრე, ჰორიუ-ძი ნარაში და შიტენო-ძი. 3 მეტრის სიგრძის მე-17 საუკუნის ხელნაწერში აღნუსხულია კომპანიის დაფუძნებიდან 40 თაობა. ისევე, როგორც მრავალ გამოჩენილ იაპონურ ოჯახში, ოჯახის კლანს უერთდებოდნენ სიძეებიც და კონგოს გვარს იღებდნენ. შედეგად, წლების განმავლობაში გვარი გრძელდებოდა ვაჟიშვილის ან ქალიშვილის ხაზით. 2006 წლის იანვარს კომპანია ბანკროტი გახდა და დაიხურა. მისი ქონება შეიძინა კორპორაცია ტაკამაცუმ. ლიკვიდაციამდე კომპანიას 100-ზე მეტი თანამშრომელი ჰყავდა და წლიური შემოსავალი $70 მილიონს აჭარბებდა (2005 წლის მონაცემებით). ბოლო დრომდე კომპანიის სპეციალიზაცია ბუდისტური ტაძრები იყო. კომპანიის ბოლო პრეზიდენტი იყო მასაკაძუ კონგო, მე-40 კონგო, რომელიც ფირმას ხელმძღვანელობდა. 2006 წლის დეკემბრამდე კონგო გუმი აგრძელებდა ვაჭრობას, როგორც ტაკამაცუს მფლობელობაში მყოფი შვილობილი კომპანია. კომაპნიის საიტი.
ქვემო სნეკვის ზურგიანი კოშკი

ქვემო სნეკვის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სნეკვში, გაბუაანის უბნის აღმოსავლეთით 1.5 კმ-ზე ტყიანი გორის წვერზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. კოშკი მიეკუთვნება ე.წ. „ზურგიანი კოშკების“ რიცხვს. მისი სამხრეთი ნახევარი სწორკუთხაა, ჩრდილოეთი კი ნახევარწრიული. შესასვლელი სამხრეთის კედელში მეორე სართულის დონეზეა. იგი სწორკუთხაა, 130 სმ. სიმაღლისაა. აქვს საურდულე ბუდე. კოშკი 5 სართულის დონეზე შემორჩა. სამხრეთ კედელს I, III, IV და V სართულზე თითო სარკმელი აქვს. კოშკის პროპორციები მეტყველებენ, რომ იგი გაცილებით მაღალი უნდა ყოფილიყო. სარ-თულშუა გადახურვები ბრტყელი, კოჭოვანი იყო. შემორჩენილია მხოლოდ საკოჭე ბუდეები. კოშკის კედლებში სათოფურები არ შეიმჩნევა. იგი ნაშენია უხეშად დამუშავებული სხვადასხვა ჯიშის ქვის კვადრებით. ქვა უმეტესად რუხი ფერისაა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 194-195
ზონკარის ზურგიანი კოშკი

ზონკარის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო და თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ., მაღალ მთაზე მდებარე კოშკის მხოლოდ შვიდი სართულია გადარჩენილი. ნაგებობა ე.წ. „ზურგიანი კოშკების“ რიცხვს მიეკუთვნება, მისი სამხრეთი ნახევარი სწორკუთხაა, ჩრდილოეთისა კი — ნახევარწრიული. პირველი სართული ამოვსებულია ნანგრევებითა და მიწით. აგრეთვე სართულშუა გადახურვის ნამუსრევებით, რაც ართულებს კოშკის აზომვას. სართულშუა გადახურვა ბრტყელი იყო. ჩანს საკოჭე ბუდეები. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია. იგი ნაოთხალია. კედლის სისქეში დატანებულია საურდულე ხვრელი. სამხრეთი კედლის მთელ აყოლებაზე პირველ და მეშვიდე სართულებს გარდა, სწორკუთხა ფორმის სარკმლებია (მეშვიდე სართულის კედლები ნახევრად მორღვეულია). კედლებში შემორჩენილია სათოფურები. კოშკის ქვედა ნაწილი ნაგებია დიდრონი ლოდებით, ზედა — ფლეთილი ქვით. ქვა ღია ფერისაა. დუღაბი მოაგურისფროა. დაზიანებულია ზედა ნაწილი. გადახურვა და სართულების იატაკები ჩამონგრე-ულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 111
თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი II

თიღვას ძველი ნაგებობის ნანგრევი II —არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თიღვაში, ადგილი "წიფლითი". აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სწორკუთხა ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ყორექვა. კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ძეგლის სახეობის დადგენა არ ხერხდება. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
გერის წმინდა გიორგის ეკლესია

გერის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ გერში, მაღალ მთაზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში, მოგვიანებით შეკეთებული. დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის თლილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ბრტყელი, ნაცრისფერი ქვით. წყობა შერეულია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდს ჩრდილოეთით ერთი ფართო თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით - ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს; აქედან ერთ-ერთი უფრო ღრმაა. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა. ეკლესიის კამარა შეისრულია. ჩრდილოეთ კედელში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედლის წყობაში რამდენიმე მცირე ნიშაა მოთავსებული. ინტერიერი შებათქაშებულ-შელესილია. იატაკი მოგებულია სწორკუთხა ქვის ფილებით. დასავლეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანია, გარედან - არქიტრავული. კარი ნაოთხალია. სამხრეთის ფართო, თაღოვანი შესასვლელი მინაშენს უკავშირდება. მინაშენი გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელსაც აღმოსავლეთით - შიგნით სწორკუთხედი, გარედან თაღოვანი სარკმელი აქვს. მინაშენში არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დასავლეთ ფასადის წყობას ებჯინება ორსართულიანი სამრეკლო. სამრეკლოს თაღები ეყრდნობა მრგვალ კოლონებს, რომლებიც დაგვირგვინებულია მარტივპროფილიანი კაპიტელებით. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, ოდნავ მარცხნივ, ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. მინაშენის აღმოსავლეთ სარკმელს კარგად თლილი ქვები აჩარჩოებს. ეკლესიის კარნიზი თარო ლავგარდანია. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიასთან მისასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. ფართო კლდეკარი მასიურ ლოდებს ეყრდნობა. გარშემო შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 43-45 გერის წმინდა გიორგის ტაძარი ოკუპირებულ ქართულ მიწაზე
ძაღალქომის ეკლესიის ნანგრევი

ძაღალქომის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძაღალქომში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში ეკლესიის შემორჩენილი კედლების მიხედვით ჩანს, რომ იგი ნაგებია რიყის ქვით. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია სარკმლის მარჯვენა წირთხლი. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
არდისის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

არდისის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არდისში, ძველ სასაფლაოზე. ეკლესიის გეგმა არ იკითხება. გროვად ყრია დიდი ზომის ნაცრისფერი, ნათალი ქვები. კედლების წყობა არ ჩანს. ძეგლის დათარიღება არ ხერხდება. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 9
სათიხარის ღვთისმშობლის ეკლესია

სათიხარის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათიხარში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით. მისი შუა ნაწილი დანგრეულია. შემორჩენილია სატრიუმფო თაღის სამხრეთი ქუსლი, რომელიც აბსიდის მხარს ეყრდნობა. აბსიდის გვერდითი ნიშები მიწის დონეზეა. კედლები შემორჩენილია 6-7 მეტრის სიმაღლეზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. სამხრეთი შესასვლელი მიწის დონიდან 50 სმ-ზე მოჩანს. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ჩრდილოეთი ფასადი პერანგშემოცლილია. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან გარშემოსავლელი აქვს, რომლის კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1-2 მეტრზე. კედლები ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ეკლესიის კედლების მიჯრით დიდი ზომის ხეებია ამოსული. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 158-159
ოჟორის ძველი ნაგებობის ნაშთი

ოჟორის ძველი ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საქართველოში, სოფელ ოჟორაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაგებობიდან  შემორჩენილია აღმოსავლეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 80 სმ-ს აღწევს. ჩრდილოეთით და სამხრეთით კედლის ფრაგმენტები 50 სმ სიმაღლისაა. ტერიტორიაზე მიმობნეულია დიდი ზომის ქვები. ძეგლის დათარიღება ტერიტორიის გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
გიგოლაანის ეკლესიის ნანგრევი

გიგოლაანის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. გიგოლაანში, მიდამოები, ტყეში. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით; ალაგ-ალაგ ფლეთილი ქვაც არის გამოყენებული. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის სამხრეთი მხარე ოდნავ დეფორმირებულია. შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი მხარე. შეიმჩნევა ნიშის კვალი. კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1-2 მეტრის სიმაღლეზე, შესასვლელი არ იკითხება. მიწის დონე აწეულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვის გროვა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 45
თიღვის წმინდა მარიამის ეკლესია

თიღვის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თიღვაში, სასაფლაოზე. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. დარბაზული, შვერილაბსიდიანი ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის ქვიშაქვის კვადრებით. წყობას ჰორიზონტალურ რიგებად მიყვება მცირე ზომის კვადრები. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა ნალისებრი აბსიდით, რომელიც დარბაზისაგან შვერილებით არის გამოყოფილი. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდის ცენტრალური ნაწილი გამონგრეულია. დარბაზის სამხრეთ კედელზე ერთი კრონშტეინია, რომელსაც კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. კამარა ჩამოქცეულია. ჩრდილოეთით და სამხრეთით კედლების სიმაღლე 3-5 მეტრს აღწევს. ეკლესია ნათდებოდა სამხრეთის ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლით. თაღოვანი შესასვლელები სამივე კედელშია გაჭრილი, აქედან, ჩრდილოეთისა მინაშენს უკავშირდებოდა, ორი დანარჩენი კი გარშემოსავლელს. მინაშენის მხოლოდ ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლებია შემორჩენილი. ნაგებობის გარშემოსავლელიდან მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ეკლესიის ფასადებზე პერანგი ბევრგან შემოცლილია. მიწის დონე საგრძნობლადაა ამოწეული. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ყორნისის ხასიევების კოშკი

ყორნისის ხასიევების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. მდებარეობს მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში (XVII-XVIII სს.). კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით სწორკუთხა კოშკი შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა და ამოვსებულია მიწით. მეორე სართულის ოთხივე კედელში გაჭრილია სათოფურები. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია თაღოვანი ბუხარი. არქიტრავული შესასვლელი დატანებულია მეორე სართულის სამხრეთ კედელში. კოშკის კედლები დაბზარულია. მეორე სართული დაზიანებულია. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
გორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

გორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. გორეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით, ფლეთილი ქვით და დიდი ზომის ფილაქნით. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთი ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრალური ნაწილი მთლიანად ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. აბსიდის ჩრდილოეთ შვერილზე სატრიუმფო თაღის ქუსლია შემორჩენილი. შემორჩენილია ასევე ეკლესიის კედლების ფრაგმენტები, რომელთა სიმაღლე დაახლ. 4-5 მეტრია. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. კედლებზე მოდებულია სურო. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 46-47
ხუგასთის ეკლესიის ნანგრევი

ხუგასთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხუგასთაში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია რიყის ადაფლეთილი ქვით დუღაბზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან მხრებით გამოიყოფა. ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლების სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. სამხრეთი კედლის მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ჩამონგრეულია დასავლეთი კედელი. შესასვლელი არიკითხება. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 264, გვ. 264
თიღვის ეკლესიის ნანგრევი

თიღვის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თიღვაში, სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. ძეგლი სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 4 კმ-ზე მდებარეობს. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე. საკურთხეველი სწორკუთხა ფორმისა იყო. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
სათიხარის ეკლესია

სათიხარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათიხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით დასრულებული, რომელშიც გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა. კედლები შემორჩენილია 5-6 მ სიმაღლეზე, ზოგან კი 1-2 მეტრამდე. შესასვლელი სამხრეთიდან იყო, ამჟამად კარის წირთხლები მორღვეულია. შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 159
არდისის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

არდისის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არდისში, ძველ სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია ნაგები იყო ფიქალით. ეკლესიის გეგმა არ იკითხება. მის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ტერიტორიაზე მრავლად ყრია საპირე ქვა. ძეგლის დათარიღება არ ხერხდება. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 9
ძვილეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ძვილეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძვილეთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში, ხოლო კოშკი — გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია მინაშენებითურთ ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვის კვადრებით. ზოგან შეიმჩნევა გვიანდელი ნალესობის კვალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მაღალი, თაღოვანი ნიშებია. მათში გაჭრილია თითო თაღოვანი სარკმელი. აბსიდს ორსაფეხურიანი მხრები აქვს, პირველს სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ორი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ მონაკვეთად იყოფა. პილასტრის ცენტრალურ საფეხურს ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა, ხოლო გვერდით საფეხურებს კედლის თაღები. დასავლეთი თაღები კუთხის პილასტრებს ებჯინება. დარბაზი განათებულია სამხრეთის თაღოვანი და ჩრდილოეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი დაგებული იყო დიდი ზომის თლილი ქვის ფილებით. ინტერიერში ჩანს ნალესობის კვალი. ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაც ჰქონია, ამჟამად ამოშენებულია. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენი აქვს. სამხრეთი მინაშენი გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. კონქის თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთის მხარი ორსაფეხურიანია. მინაშენის ჩრდილოეთ კედელზე ორი წყვილი პილასტრია. პილასტრებს ეყრდნობა ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი და კედლის თაღები. სამხრეთით საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. მინაშენის დასავლეთი ნაწილი ქართული აგურითაა ნაშენი, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი რიყისა და ფლეთილი ქვით. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია. ეკლესიას ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მიშენებული აქვს რიყის ქვით ნაგები სწორკუთხა კოშკი. კოშკი ოთხსართულიანია. პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია მიწით. მეორე სართულზე მოთავსებულია სწორკუთხა გეგმის სამლოცველო დარბაზი, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით დასრულებული. მის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ზემოთ ორივე მხარეს, ასეთივე მცირე ზომის სარკმლებია. ცენტრალური სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. კამარის საბრჯენი და კედლის თაღები პილასტრებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია ჩრდილოეთით ორი, სამხრეთით და დასავლეთით თითო თაღოვანი სარკმლით. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს დაბალი ხარისხი გასდევს. დასავლეთი შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. კოშკის მესამე და მეოთხე სართულშუა გადახურვა ჩამოქცეულია. შეინიშნება კოჭის ბუდეები. მესამე სართულის აღმოსავლეთის კედელზე შემორჩენილია სარკმლის კვალი. მეოთხე სართულის მცირე ფრაგმენტია შემორჩენილი. კომპლექსი მაღალ ცოკოლზე დგას. შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ზემო სნეკვის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო სნეკვის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სნეკვში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, მოწითალო, უხეშად თლილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია რიყის ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით შეისრულთაღიანი ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. კონქი ნახევარსფერულია. გრძივი კედლები სამსსაფეხურიანი პილასტრებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების ცენტრალურ საფეხურს ეყრდნობა. ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების თაღები პილასტრის გვერდით საფეხურებს ებჯინება. დასავლეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრ-დნობა. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი კარნიზი გასდევს. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთის თაღოვანი შესასვლელი ამოშენებულია. სამხრეთის შესასვლელი შიგნით თაღოვანი, გარედან — არქიტრავულია, ოდნავ შეღრმავებული ტიმპანის ქვით. დასავლეთის კარის ორივე მხარეს მაღალი, თაღოვანი ნიშებია. ეკლესიის დასავლეთ სარკმელს შირიმის ქვები აჩარჩოებს. აღმოსავლეთ სარკმელს ორმაგი წარბი აქვს. წარბის ზემოთ ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიის ფასადები შელესილი იყო. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიას სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენი აქვს. მინაშენის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კედლები დაბზარულია. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, სახურავზე ამოსულია მცენარეები. ჩრდილოეთი ფასადი თითქმის პერანგშემოცლილია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 99-100
ჭარების ღვთისმშობლის ეკლესია

ჭარების ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭარებში. აგებულია X-XI საუკუნეებში, გადაკეთებულია XIV საუკუნეში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია შელესილობის კვალი. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. აფსიდის ჩრდილოეთით ერთი თაღოვანი, სამხრეთით კი ღრმა ნახევარწრიული ნიშაა, რომელშიც გაჭრილია ვიწრო სარკმელი და კიდევ ერთი მცირე ნიშა. აფსიდის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის სამსაფეხურიან მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა და ხის კანკელის მცირე ნაწილი. გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყო-ფა. პილასტრების ცენტრალურ საფეხურს, ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა. გვერდით საფეხურებს კი კედლის თაღები ებჯინება. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის ორი თაღოვანი სარკმლით. სარკმლის წირთხლებისათვის და კედლის თაღებისათვის ქართული აგურია გამოყენებული. დასავლეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ - თაღოვანია. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. იატაკზე დასხმულია ბეტონი. ეკლესიის ფასადები სადაა. დასავლეთ კეხზე მცირე ზომის თაღოვანი სამრეკლოა. სამრეკლო ნაგებია ქართული აგურით. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესიის კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. სახურავი დაზიანებულია. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია. შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 241-242