laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჯანიქის მთები

ჯანიქის მთები (თურქ. Canik Dağları) — ქედი თურქეთში, დასავლეთ პონტოსა და აღმოსავლეთ პონტოს მთებს შორის არსებული შუა რგოლი. შემოსაზღვრულია მდინარეების ყიზილ-ირმაქისა და მელეთის ხეობებს შორის. სიგრძე დაახლოებით 200 კმ, სიმაღლე 1971 მ (მთა აიდოღან-თეფე). უმეტესწილად აგებულია ანდეზიტებით, ტრაქიტებითა და ქვიშაქვებით. გაჭრილია იეშილ-ირმაქის გამჭოლი ხეობით. ჩრდილოეთ კალთაზე, 400–700 მ სიმაღლეზე ფართოფოთლოვანი ტყე და ბუჩქნარია, ზედა სარტყელში წიწვოვან-ფართოფოთლოვანი ტყე. სამხრეთის მშრალ კალთაზე გვხვდება ნათელი მუხნარ-ფიჭვნარი, შიბლიაკი, ზედა სარტყელშია ფრიგანა. ხეობებში მისდევენ მევენახეობასა და მეთამბაქოებას. პონტოს მთები ჯანიქის მთები — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
თოლიასებრნი

თოლიასებრნი, თოლიისებრნი (ლათ. Laridae) — წყალმცურავ ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ცნობილები არიან ოლიგოცენიდან. გავრცელებული არიან მთელი მსოფლიოს შიდა წყლებსა და ზღვის აკვატორიებში. მათი სხეულის სიგრძეა 27 სმ-დან, 100 გ მასისა და 70 სმ ფრთების შლილის დროს (მცირე თოლია, Hydrocoloeus minutus), 79 სმ-მდე, 2,2 კგ მასისა და 176 სმ ფრთების შლილის დროს (დიდი ზღვის თოლია, Larus marinus). ფრთები გრძელი და წამახვილებულია, ფეხები მოკლე, წინა თითებს შორის საცურაო აპკია გადაკრული. ბოლო არაგრძელია, ზოგჯერ ორკაპა, ნისკარტი აქვთ როგორც წვრილი და ბასრი, ასევე მასიური და მოკაუჭებული. შებუმბვლა ხშირი და წყალგაუმტარია. ზრდასრული ფრინველების შეფერილობაში ჭარბობს თეთრი, რუხი და შავი ფერები (იცვლება ასაკისა და სეზონის მიხედვით), ხშირად შეხამებულია კაშკაშა ფეხებთან და ნისკარტთან. კარგად ცურავენ, ფრენენ და დადიან, ნადავლის მოსაპოვებლად შეუძლიათ პიკირება და არაღრმად ჩაყვინთვა. იკვებებიან ზღვის ცხოველებით, პლანქტონიდან დაწყებული თევზებით დამთავრებული, ზოგიერთ სახეობას შეუძლია უხერხემლოებისა და მწერების ხმელეთზე მოპოვება, ჭამენ სანარცხეებში არსებულ ნარჩენებსაც. არიან ჯგროებად, გუნდებად, უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია სეზონური მიგრაცია. ბუდობენ მჭიდრო ან მეჩხერ კოლონიებად კლდეებზე ან დაბალ კუნძულებზე, ჭაობიან ადგილებში (ზანზარებში). დედალი დებს 2–3 კვერცხს. ბარტყები ნახევრად წიწილოვანია. ცნობილია 22 გვარის 100-მდე სახეობა. მოლეკულურ-გენეტიკური ანალიზის მონაცემების საფუძველზე თოლიასებრთა ოჯახს მიეკუთვნა წყალკვეთიები და მეთოვლიები, რომლებიც ადრე ცალ-ცალკე ოჯახებად ითვლებოდნენ. Коблик Е. А. ЧАЙКОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М., 2017. — стр. 393. ↑ ჟორდანია რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 691. ↑ კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 208. ↑ ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 91, 117. ↑ Laridae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
ქიოროღლუს მთები

ქიოროღლუს მთები (თურქ. Köroğlu Dağları) — ქედი თურქეთში. გაწოლილია ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში, მდინარეებს საქარიასა და ყიზილ-ირმაქს შორის. სიგრძე დაახლოებით 400 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 2499 მ (მთა ქიოროღლუ-თეფე). ქიოროღლუ-თეფეს სიახლოვეს მოქმედებს ორი სამთო-სათხილამურო კურორტი. გვხვდება სოჭისა და ფიჭვის ტყეები. ↑ Köroğlu Dağları
თევზიყლაპია

თევზიყლაპია (ლათ. Chlidonias) — ფრინველთა გვარი მეთოვლიასებრთა ქვეოჯახისა. ცნობილია 4 სახეობა: შავი თევზიყაპია (Ch. nigra), ფრთათეთრი ნემსიყლაპია (Ch. leucoptera), ლოყათეთრი თევზიყლაპია (Ch. hybrida) და Chlidonias albostriatus. მათი სხეულის სიგრძეა 25–28 სმ. შეფერილი არიან ვეჟან-შავად და თეთრად, შავ თევზიყლაპიას თეთრი ფერის ზურგის კუდზედა მხარე აქვს, ფრთათეთრს — თეთრი ზედა მფარავი და საჭის ბუმბულები, მუცლის კუდქვეშა მხარე, ლოყათეთრს — თეთრი ლოყები და ყელი. ფართოდ არიან გავრცელებული (ჩრდილოეთის გარდა) ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, აგრეთვე გვხვდებიან აფრიკასა და ავსტრალიაში. გადამფრენი ფრინველებია. ბუდობენ კოლონიებად ჭაობიან მდელოებზე, ჭაობებში, წყალსატევთა სანაპიროებზე, ხშირი ბალახეულობით დაფარულ ადგილებში. დედალი დებს 2–3 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი 18 დღის განმავლობაში. Птицы Советского Союза, под ред. Г. П. Дементьева и Н. А. Гладкова, т. 3, М., 1951; Болотные крачки // Большая Советская Энциклопедия. / под ред. А. М. Прохорова. 3-е изд. том 3. М., «Советская энциклопедия», 1970. ↑ კუტუბიძე მ., ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება“, 1973. — გვ. 204. ↑ ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 45, 115, 192.
კიმ იო ჯონგი

კიმ იო ჯონგი (კორ. 김여정; დ. 26 სექტემბერი, 1988, ფხენიანი, ჩრდილოეთი კორეა) — ჩრდილოკორეელი პოლიტიკური, სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. კორეის შრომის პარტიის პროპაგანდისა და აგიტაციის ცენტრალური კომიტეტის დირექტორის პირველი მოადგილე 2014 წლიდან, პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი 2017-2020 წლებში და წევრი 2020 წლის 11 აპრილიდან. ჩრდილოეთ კორეის უზენაესი ლიდერის კიმ ჩენ ინის უმცროსი და, კორეის ყოფილი უზენაესი ლიდერის კიმ ჩენ ირის შვილი და მუდმივი პრეზიდენტის კიმ ირ სენის შვილიშვილი. დაიბადა 1988 წლის 26 სექტემბერს ფხენიანში. აქვს მჭიდრო ურთიერთობა ძმასთან, კიმ ჩენ ინთან, მასთან ერთად სწავლობდა შვეიცარიაში 1996-2000 წლებში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ სწავლობდა კიმ ირ სენის სამხედრო უნივერსიტეტის ინფორმატიკის ფაკულტეტზე. 2015 წლის იანვარში ცოლად გაჰყვა ჩხვე სონს, რომელიც არის ჩრდილოეთ კორეის უმაღლესი სახალხო კრების თავმჯდომარის, ჩხვე რიონ ჰეს მეორე შვილი. 2014 წელს დანიშნეს კორეის შრომის პარტიის პროპაგანდისა და აგიტაციის ცენტრალური კომიტეტის დირექტორის პირველ მოადგილედ. 2015 წლიდან იგი პრაქტიკულად დირექტორია, ხოლო დირექტორის ნომინალური თანამდებობა უკავია კიმ კი ნამს. კიმ იო ჯონგი რეგულარულად დაყვება თავის ძმას მოგზაურობებში. ხელს უწყობს საკუთარი ძმის პიროვნების კულტის შექმნას. ორგანიზებას უწევს ყველა მსხვილ საზოგადოებრივ ღონისძიებას ქვეყნის მასშტაბით. 2017 წელს აშშ-მა შეიყვანა ე. წ. „შავ სიაში“ ჩრდილოეთ კორეაში ადამიანის უფლებების დარღვევის გამო. 2017 წელს გახდა პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი. იგი იყო მეორე ქალი ამ თანამდებობაზე. 2018 წლის 9 თებერვალს იმყოფებოდა სამხრეთ კორეაში ზამთრის ოლიმპიური თამაშების გახსნაზე. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც კორეის ომის შემდეგ ჩრდილოეთ კორეის მმართველი დინასტიის წევრი ეწვია სამხრეთ კორეას. იგი გახსნის ცერემონიალს დაესწრო სამხრეთ კორეის პრეზიდენტ მუნ ჯე ინისთან ერთად და გადასცა პირადი წერილი ძმისაგან. თან ახლდა საკუთარ ძმას 2018 და 2019 წლების აშშ-ჩრდილოეთ კორეის სამიტებზე. 2019 წელს აირჩიეს კორეის უმაღლესი სახალხო კრების წევრად. 2020 წლის 21 აპრილს CNN-მა და Daily NK-მა საკუთარ წყაროზე დაყრდნობით გაავრცელეს ინფორმაცია ჩრდილოეთ კორეის ლიდერის გაუარესებული ჯანმრთელობის შესახებ. 22 აპრილს იაპონურმა გაზეთმა Asahi-მა ივარაუდა, რომ უზენაესი ლიდერის ჯანმრთელობის გაუარესების ფონზე, შესაძლებელია სახელმწიფოს კიმ იო ჯონგი ჩაუდგეს სათავეში. ↑ Kim Yo Jong ↑ Kim Jong Un’s Little Sister Married Son of Top Regime Official, Report Says ↑ NK leader’s sister weds son of Choe Ryong-hae: sources ↑ N. Korea’s Kim Jong-Un executed 15 top officials: S. Korea spy agency. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-18. ციტირების თარიღი: 2020-04-28. ↑ Sister helps Kim strut his stuff as key missile test looms ↑ Meet Kim Yo-jong, the sister who is the brains behind Kim Jong-un’s image ↑ U.S. blacklists North Korean officials over rights abuses ↑ Kim Jong Un praises nuclear program, promotes sister ↑ Pence skips Olympics dinner in snub to North Korean officials ↑ South Korean president invited to North Korea ↑ Kim Jong Un meets PM Lee ahead of Trump-Kim summit. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-10. ციტირების თარიღი: 2020-04-28. ↑ СМИ: сестра Ким Чен Ына выдвинулась на роль «человека номер два» в КНДР
ალექსანდრე დადიანი

ალექსანდრე ლეონის ძე დადიანი (დ. 1801 — გ. დაახლ. 1860) — რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1829), იმპერატორის ფლიგელ-ადიუტანტი. დაიბადა რუსეთში, სიმბირსკის გუბერნიაში. 1817 წელს ჩაირიცხა ლაიბგვარდიის პრეობრაჟენსკოეს პოლკში. 1821 წელს დანიშნეს გენერალ ივანე პასკევიჩის ადიუტანტად. მასთან ერთად მონაწილეობდა 1826–27 წლების ირანთან და 1828–29 წლების ოსმალეთთან გამართულ ომებში. სარდარ-აბადის ალყის დროს გამოჩენილი მამაცობისათვის დაჯილდოვდა ოქროს დაშნით, ერევნის აღებისათვის — წმინდა ანას III ხარისხის, ყარსის აღებისათვის — წმ. ანას II ხარისხის ორდენებით, ახალციხის აღებისათვის — ამ ორდენისათვის განკუთვნილი ალმასის ნიშნებით. 28 წლის ასაკში, 1829 წელს, იგი დანიშნეს ერევნის კარაბინერთა პოლკის მეთაურად. მისი სამხედრო კარიერა დასრულდა იმით, რომ 1837 წელს კავკასიაში მყოფმა იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა ერევნის პოლკის დათვალიერებისას დადიანი მწყობრიდან გამოიძახა და პოლკში ჩადენილი სამეურნეო დანაშაულისათვის თავის ხელით ჩამოხსნა ფლიგელ-ადიუტანტის აქსელბანდები, ამასთანავე ბრძანა გადაეგზავნათ ბობრუისკის კაზემატში, სადაც მან 1840 წლამდე დაყო. შემდეგ დადიანს ჩამოართვეს ჩინები, ორდენები, თავადის წოდება და საცხოვრებლად გაგზავნეს ვიატკაში. ბოლოს ნება დართეს ქალაქიდან გაუსვლელად ეცხოვრა მოსკოვში. 1856 წელს ალექსანდრე II-მ დადიანს დაუბრუნა თადარიგის პოლკოვნიკის ჩინი, ორდენები, თავადის წოდება. ცირეკიძე შ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 251.
გიორგი დადიანი (გენერალი)

გიორგი (ეგორ) ლევანის (ლეონტის) ძე დადიანი (დ. 1683, ზუგდიდი, — გ. 12 ივნისი, 1765, მოსკოვი) — სამეგრელოს მთავრის ლევან IV დადიანის ვაჟი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1725). მამამისი ლევანი იყო დადიანთა პირველი დინასტიის უკანასკნელი მმართველი ოდიშში. 1700 წლიდან გიორგი დადიანი ემიგრაციაში იყო მოსკოვში. კარგად დაეუფლა რუსულ ენას, ასრულებდა დიპლომატიურ დავალებებს, მთარგმნელისა და თარჯიმნის მოვალეობას. რუსეთის სამეფო კარსა და მოსკოვში ემიგრირებულ ქართველთა შორის მოლაპარაკებების დროს უძღვებოდა მიმოწერას საქართველოსთან. ცოლად შეირთო რუსეთის არტილერიის გენერალ-ფელდცოიხმაისტერის, ბატონიშვილ ალექსანდრე არჩილის ძის ქალიშვილი სოფიო. გიორგი დადიანი დადიანოვების მოსკოვის შტოს დამფუძნებელია. თავისი სახსრებით მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში სუხარევის კოშკის განახლებაში. ფლობდა მამულებს ნიჟეგოროდის მაზრაში. დაეხმარა მომავალში ცნობილ არქიტექტორს, პეტრე ეგოროვს განათლების მიღებაში. დაკრძალულია მოსკოვში, დონის მონასტრის მირქმის ტაძარში. კალანდია გ., ჯავახიშვილი ნ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 251.
გრიგოლ დადიანი (დ. 1791)

გრიგოლ ლევანის ძე დადიანი (დ. 1791, ზუგდიდი, — გ. 1846, მარტვილი) — დადიანების საგვარეულოს წარმომადგენელი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1826). მონაწილეობდა ომებში ირანთან (1826–28) და ოსმალეთთან (1828–29), მეთაურობდა სხვადასხვა სამხედრო ნაწილებს. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 252.
გრიგოლ დადიანი (დ. 1798)

გრიგოლ (გიორგი) გრიგოლის ძე დადიანი (დ. 1798 — გ. 1851) — სამეგრელოს მთავრის, გრიგოლ დადიანის შვილი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (დაახლ. 1850). მონაწილეობდა ომებში ირანთან (1826–28) და ოსმალეთთან (1828–29). მეთაურობდა ერევნის კარაბინერთა პოლკს (1836-1837). მონაწილეობდა დაღესტნის ბრძოლებში. 1832 წელს მიიღო პოლკოვნიკის ჩინი, გახდა ფლიგელ–ადიუტანტი. თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდებით. დაქორწინებული იყო გრაფის ასულ ელიზავეტა პავლოვნა ფონ დერ პალენზე, შვილები არ ჰყოლია. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 251.
დიმიტრი დადიანი

დიმიტრი ელიზბარის ძე დადიანი (1848 — გ. 16 ივლისი, 1895, ოდესა) — ქართველი ჟურნალისტი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე. ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ შევიდა ოდესის უნივერსიტეტში (არ დაუმთავრებია). საფუძვლიანი აგრონომიული განათლება მიიღო საფრანგეთში. დაბრუნების შემდეგ ელიზავეტპოლის გუბერნიაში მსახურობდა საგანგებო მინდობილობათა მოხელედ. შემდეგ ქუთაისში ეწეოდა ჟურნალისტურ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: 1881-1883 რედაქტორობდა გაზეთ „შრომას“, აქვეყნებდა სხვადასხვა ხასიათის პუბლიცისტურ თხზულებებს ქართულ და რუსულ პრესაში („დროება“, „შრომა“, „ივერია“, „ნოვოე ობოზრენიე“ და სხვ.). დადიანის შეხედულებით, ქართველი ხალხის საერთო-ეროვნული თვითშეგნების გამთლიანება-აღორძინებისთვის აუცილებელი იყო საზოგადოებრიობის ყველა ფენის კონსოლიდაცია ეროვნული იდეოლოგიის გარშემო, ეკონომიკის დაწინაურება და კულტურულ-საგანმანათლებლო პროცესების პერმანენტული განვითარება. 1884–1890 წლებში განაგებდა ქუთაისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკს. თავიდან მომხრე იყო თბილისის და ქუთაისის სათავადაზნაურო ბანკების შეერთებისა, რაზეც გამოქვეყნებული აქვს სპეციალური წერილი „მუდამ ცალ-ცალკე თუ ერთად“ („დროება“, 1875, №44). სიცოცხლის ბოლო წლებში დადიანი იყო სენაკის მაზრის თავადაზნაურობის დეპუტატი. 1895 წელს ტუბერკულოზით დაავადებული დადიანი სამკურნალოდ ]]ავსტრია\\ში გაემგზავრა, მაგრამ გზაში (ოდესაში) გარდაიცვალა. დაკრძალულია სენაკში. ჯოლოგუა თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 252. ↑ ილია ჭავჭავაძის პერსონალური ენციკლოპედია, 1837-1907 : სიტყვანი / ილია ჭავჭავაძის კვლევის ცენტრი ; [წიგნზე მუშაობდნენ: გიორგი აბაშიძე, ნინო მამარდაშვილი, მანანა ბარათაშვილი და სხვ.]. საგამომცემლო ცნობები თბ. : უნივერსალი, 2010. — გვ. 208.
დოი-ლუანგის ეროვნული პარკი

დოი-ლუანგის ეროვნული პარკი (ტაი. อุทยานแห่งชาติดอยหลวง) — ტაილანდის ერთ-ერთი უდიდესი ეროვნული პარკი. პარკი მოიცავს ჩიანგრაის პროვინციის მაესუაის, პჰანნისა და ვიანგ პა პაოს რაიონებს, ლამპანგის პროვინციის ვანგ ნუეასა და ნგაოს რაიონებს და ფაიაუს პროვინციის მაეჩაისა და მეანგ ფაიაოს რაიონებს. დოი-ლუანგის ეროვნული პარკი მდებარეობს ფი პან ნამის ქედის უკდურეს ჩრდილო-დასავლეთ მთიანეთში. პარკი 1990 წელს ოთხი არსებული პარკის გაერთიანებით დაარსდა. 1426 მეტრის სიმაღლის დოი ლუანგი მაეჩაის რაიონის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. იგივვე სახელწოდების მთა (სიმაღლე 1694 მეტრი) მდებარეობს ფი პან ნამის ქედზე, 30 კმ-ით სამხრეთით. პერკის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარეები: ვანგი და ლაო. პარკში მდებარეობს კლდოვანი წარმონაქმნები და თვალწარმტაცი ჩანჩქერები, როგორებიცაა ნამტოკ პუ კაენგი, მანტოკ ჩამ პა თონგი და ნამტოკ ვანგ კაევი. პარკის ტერიტორიაზე ხარობს: Mesua ferrea, Hopea odorata, Toona ciliata, Lagerstroemia tomentosa და Irvingia malayana; ბინადრობს: ჰიმალაიური დათვი, მალაიური დათვი, მუნჯაკი და ინდოჩინური ლეოპარდი, Doi Luang National Park - Tourism Thailand Doi Luang National Park დაარქივებული 2009-03-26 საიტზე Wayback Machine. Chiang Rai National Parks, Mountains and Waterfalls - Chiang Rai Attractions დაარქივებული 2010-07-30 საიტზე Wayback Machine. ↑ Bangkok Post: Travel - Doi Luang National Park ↑ Trekthailand - Doi Luang National Park
დუდუ დადიანი

დავით (დუდუ) რობერტის ძე დადიანი (დ. 19 მაისი, 1969, თბილისი, — გ. 22 იანვარი, 2002, იქვე) — ქართველი სპორტსმენი, კალათბურთელი. სწავლობდა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტში. დადიანის საკალათბურთო კარიერა კლუბ „მართვეში“ დაიწყო, 1992 წელს „ვითაში“ გადავიდა, რომელმაც იმ წელს საქართველოს ჩემპიონის სახელი მოიპოვა და მომდევნო შვიდი წლის განმავლობაში შეინარჩუნა. 1995 წელს დადიანი საქართველოს ეროვნული ნაკრების წევრი და „ვითას“ კაპიტანი გახდა. სახელი აგრესიული, ზოგჯერ უხეში, თამაშის სტილით გაითქვა. 1999 წელს აქტიური სპორტული მოღვაწეობა შეწყვიტა და არჩეული იქნა საქართველოს კალათბურთის ეროვნული ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტად. 2002 წელს მოკლეს თბილისში, სპორტის დეპარტამენტის შენობაში. გამოძიების ოფიციალური ვერსიით, მკვლელობა დადიანსა და უცნობ ადამიანს შელაპარაკების შედეგად მოხდა. მკვლელი დაუდგენელია. 2002 წლიდან საქართველოს კალათბურთის ფედერაციის მიერ დაწესებულია „დუდუ დადიანის თასი“. დავით (დუდუ) დადიანი (1969-2002). პროექტი „დადიანები“. სმიტსონის ინსტიტუტი / საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. დავით (დუდუ) დადიანი (1969-2002)
ივანე დადიანი

ივანე (იოვანე) დადიანი — XI საუკუნის შუა პერიოდის ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალი, დადიანების საგვარეულოს პირველი ცნობილი წარმომადგენელი. „მატიანე ქართლისაჲში“ მოხსენიებულია იმ დიდებულთა შორის, რომლებიც 1045 წელს ლიპარიტ ბაღვაშმა მეფე ბაგრატ IV–სთან დაპირისპირების დროს ანისიდან გამოიტყუა და შეიპყრო. შ. მესხიამ ეს ივანე გააიგივა ერისთავთ-ერისთავ ივანე დადიანთან, რომელიც იხსენიება ე. თაყაიშვილის მიერ ნიკორწმინდის ტაძარში მიკვლეული ერთ-ერთი ხელნაწერის ანდერძ–მინაწერში: „მეოხ ეყავ წინაშე ღმრთისა... ერისთავთ-ერისთავსა იოვანე დადიანსა“. ბერაძე თ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 252. ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი, 2017 – გვ. 150.
ძეგვის კოშკი

ძეგვის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის ნაპირას, მჭიდროდ დასახლებულ უბანში. კოშკი წრიული ფორმისაა. ნაგებია რიყის ქვითა და ბრტყელი აგურით. სამსართულიანია. მთავარი შესასვლელი მეორე სართულზე აქვს. მთავარი კარი მასშტაბური და მოპირკეთებულია. მის წირთხლებად, ზღურბლად და არქიტრავულ გადახურვად გამოყენებულია საფლავის ქვები. მარჯვენა მხარეს ჩადგმულ ქვას კიდეზე მხედრულით შესრულებული წარწერაც აქვს. კოშკის ყველა სართულზე დატანებულია ვიწყო სათოფურები, რომლებიც იმავე დროს სარკმლის როლსაც ასრულებდა. სართულშორისი მაკავშირებელი კედელში ჩატანებული კიბეა. სართულშორის გადახურვა გვირგვინოვანია და აგურითაა ნაშენი. პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულების უნდა ყოფილიყო. კედლებში გაკეთებულია დაბალი თაღოვანი და მართკუთხა ფორმის ღრმა ნიშები. მეორე სართული საცხოვრებელი. კარის პირდაპირ გაკეთებულია თაღოვანი ბუხარი. მესამე სართული საბრძოლო ბანია, რომელსაც აუცილებლად უნდა ქონოდა ქონგურები, რომელიც ამჟამად აღარ არსებობს.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10624
სასხორის კოშკი

სასხორის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სასხორის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ხეობაში, სოფ. ნიჩბისისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. კოშკი ოთხსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი მეორე სართულზეა, სამხრეთ-დასავლეთით, კიბეები კედელშია დატანილი. პირველსა და მეორე სართულებს ხის გადახურვა ჰქონია, მესამე სართული აგურის კამარითაა გადახურული. სათოფურები ყველა სართულზეა, სარკმლები — მხოლოდ მესამე სართულზე. მეორე სართულზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში ნიშებია, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთისაში — საპირფარეშო. მესამე სართულზე, ჩრდილო-დასავლეთით, აივანზეგასასვლელი კარია (ამჟამად ჩანგრეულია), ჩრდილო-აღმოსავლეთით ბუხარი. გარედან საბრძოლო ხვრელობები გადახურულია ქვის ზღუდარებით. მხოლოდ მესამე სართულის ორ სარკმელს აქვს აგურის თაღი. დღესდღეობით კოშკი დაზიანებულია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: სასხორის კოშკი მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 308-309.
იოსებ დადიანი

იოსებ იულონის ძე დადიანი (დ. 1863, სენაკი, — გ. 30 მარტი, 1937, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. დაამთავრა პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტი 1886 წელს. იმავე წლიდან ჩაება საქართველოს ეკონომიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1901 წელს იყო საქართველოს სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და წევრი (1917 წლამდე). 1910-იან წლებში უშაობდა ბაქოში ნობელების ნავთობ-გადამამუშავებელი ფირმის ინჟინრად. იყო ბაქოს ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბაქოსა და თბილისის განყოფილებათა წევრი. 1917 წელს მონაწილეობდა მიიღო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის დაარსებაში. ამავე პარტიიდან არჩეული იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს და საქართველოს პარლამენტის წევრად. 1921 წელს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ცხოვრობდა პარიზში. 1921–1937 წლებში იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის საზღვარგარეთის ბიუროს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, არჩეული იყო „ანტიბოლშევიკ ერთა ბლოკის“ წევრად. 1924 წელს დადიანის აქტიური მონაწილეობით პარიზში დაარსდა ქართული პოლიტიკური ორგანიზაცია თეთრი გიორგი. თანამშრომლობდა ქართულ ემიგრანტულ პრესასთან. იოსებ დადიანს ცოლად ჰყავდა თამარ გრიგოლის ასული თარხან-მოურავი (1876–1942). მათი შვილები იყვნენ: ელისაბედი (ელისო; 1902–1944), ირინა (ბება; 1904–1944) და სალომე (1912–1957). ელისაბედი დაქორწინებული იყო ბრიტანელ არქიტექტორ არნოლდ ზარბზე (საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ინახება ელისოს საველი სორინის მიერ შესრულებული პორტრეტი), ირინა — საფრანგეთის არმიის ოფიცერ დიმიტრი ამილახვარზე, სალომე — ალექსი გიორგის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელზე. 1944 წელს პარიზში დიმიტრი ამილახვარის ხსოვნის საღამოზე მიმავალი ელისაბედი და სალომე ავტოკატასტროფაში დაიღუპნენ. ასათიანი ალ., თავადი იოსებ დადიანი (1863–1937), «სამშობლო», პარიზი, 1937, №21–22; ურუშაძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 252. ↑ Возрождение. - Париж, 1937, 8 мая. № 4077. ↑ „ელისო დადიანი“, «ქართველები უცხოეთში: ბიოგრაფიები და მოღვაწეობა», საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
ლულუ დადიანი

ლულუ სევერიანის ასული დადიანი (დ. 14 ივნისი, 1942, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1964) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტი (1973). ამავე წლიდან მონაწილეობს სამხატვრო გამოფენებში. პერსონალური გამოფენები: თბილისი (1988), შტუტგარტი (გერმანია, 1989, 1991), ოიპენი (ბელგია, 1992), მაინცი (გერმანია, 1995) და სხვ. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „კითხვის ნიშანი“ (1988, მხატვრის კუთვნილება), „ნიღბები“ (1990, კერძო კუთვნილება), „შემოდგომის ყვავილი“ (1994, კერძო კუთვნილება), „რილკეს X ელეგია“ (1994, მხატვრის კუთვნილება), „ხის დაბადება“, „კარიატიდა“ (1990, კერძო კუთვნილება) და სხვ. თარგმნა რაინერ მარია რილკეს „დუინური ელეგიები“ (ვენა, 1998; ავსტრიის სახელმწიფო კანცელარიის პრემია, 2000). დადიანის ნამუშევრები ინახება საქართველოს ეროვნულ გალერეაში, ქ. ჰალეს მხატვართა კავშირის მუზეუმში, ბოსენის ხელოვნ. ცენტრში (გერმანია) და სხვ. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 253.
ცინუკი დადიანი

ნინო (ცინუკი) დავითის ასული დადიანი (დ. 13 მაისი, 1916, თბილისი, — 11 ნოემბერი, 1993, იქვე) — ქართველი ესტრადის მომღერალი, ექიმი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1975). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი 1950 წელს. 1951 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში. ვოკალურ ხელოვნებას დაეუფლა მოსკოვის კონსერვატორიაში (პედაგოგი მ. პეტროვა). 1961 წლიდან იყო თბილისის ფილარმონიის სოლისტი. ასრულებდა ქალაქურ (ძველ თბილისურ) სიმღერებს იეთიმ გურჯის, იოსებ გრიშაშვილის, ანა კალანდაძის და სხვათა ლექსებზე („გამარჯობა, ჩემო თბილისქალაქო“, „სიონში შევალ“, „ჩემი აღმართი“, „შენ რომ დამტოვე“, „მაგნოლია“). სიმღერებს ასრულებდა დუდუკების თანხლებით. გამოდიოდა დასტებთან (ქსოვრელები და სხვ.) ერთად. განსაკუთრებით პოპულარული იყო XX საუკუნის 60–90-იანი წლების თბილისში. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 253. ცინუკი დადიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ოტია დადიანი (გენერალი)

ოტია ელიზბარის ძე დადიანი (დ. 15 მარტი, 1838, სენაკი, — გ. 7 ივნისი, 1915) — დადიანების საგვარეულოს წარმომადგენელი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1900). სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. 1855 წლიდან იყო შავი ზღვის მე-11 სახაზო ბატალიონის იუნკერი. მონაწილეობდა ყირიმის ომში, კავკასიელ მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში, 1877–1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში (იბრძოდა აფხაზეთის ტერიტორიაზე და იყო ზუგდიდის მაზრის ცხენოსანთა დივიზიონებისა და ქვეითთა ასეულების ინსპექტორი). 1881 წელს პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა. მსახურობდა ოზურგეთის მაზრისა (1879-1883) და ალექსანდროპოლის მაზრის (1883-1891) უფროსად. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას, წმ. სტანისლავის და წმ. ვლადიმირის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით. ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 254. ოტია დადიანი (გენერალი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სოფიო დადიანი

სოფიო ალექსანდრეს ასული დადიანი (ქალიშვილობის გვარი — ბაგრატიონი; დ. 1693 — გ. 1747) — ბატონიშვილ ალექსანდრე არჩილის ძის ასული, სამეგრელოს მთავრის ლევან IV-ის ვაჟის — გიორგი (ეგორ) დადიანის ცოლი. ცხოვრობდა მოსკოვის ქართულ კოლონიაში. 1715 წელს ცოლად გაჰყვა გიორგი (ეგორ) დადიანს. მათ ოჯახში აღიზარდა მომავალში ცნობილი რუსი არქიტექტორი პეტრე ეგოროვი. 1740 წელს მემკვიდრეობით მიიღო მამიდამისის, დარეჯანის საკუთრებაში არსებული სოფლებისა და ვოტჩინების წილი ნიჟეგოროდის გუბერნიაში (ვახტანგ VI-ის ვაჟებთან, ბაქარ და გიორგი ბატონიშვილებთან თანაზიარობით). ამ ფაქტით საბოლოოდ გაერთიანდა არჩილ II-ისა და ვახტანგ VI-ის დროინდელი მოსკოვის ორი ქართული ახალშენი (ვსეხსვიატსკოე და პრესნია). სიხარულიძე ფ., მოსკოვის ქართული ახალშენის ისტორიიდან, თბ., 1991; Ватеишвили Д. Л., Грузия и европейские страны, т. 3, кн. 2, М., 2006; ლორთქიფანიძე გ. გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 254.
ქეთევან დადიანი

ქეთევან მიხეილის ასული დადიანი (დ. 26 თებერვალი, 1915, ქუთაისი, — დ. 24 აგვისტო, 1992) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1948), ეკონომიკის დარგში სამეცნიერო ხარისხის მქონე პირველი ეკონომისტი ქალი საქართველოში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 1937 წელს. 1944–1955 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1970–1989 ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ სახელმწ. საგეგმო კომიტეტთან არსებული სახალხო მეურნეობის ეკონომიკური და დაგეგმვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სხვადასხვა განყოფილებას. სამეცნიერო მუშაობის პარალელურად ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას (1950–1970). მისი სამეცნიერო შრომი ეხება ქვეყნის ეკონომიკის სპეციალიზაციისა და კომპლექსური განვითარების, მეურნეობის დაგეგმვის, მართვისა და პროგნოზირების საკითხებს. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოში პირველად შემუშავდა რეგიონების — ავტონ. რესპუბლიკის, ოლქის, ქალაქის, რაიონის მეურნეობის კომპლექსური განვითარების გეგმის შედგენის მეთოდიკა. ყუფუნია გ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 254.