laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი

ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი — ისტორიულ-მონუმენტური ხელოვნის ძეგლი გორში, დავით გურამიშვილის ქუჩაზე, კულტურისა და დასვენების პარკში (ახალბაღში). მწერლის, პედაგოგის და საზოგადო მოღვაწის — ნიკო ლომოურის ძეგლი იდგა მის საფლავზე, მოქანდაკე ა. შალუტაშვილი, არქიტექტორი ნ. პაპიაშვილი. გაიხსნა 1982 წლის 23 ოქტომბერს. ქანდაკება (სიმაღლე 3,5 მეტრი) ბეტონისგან იყო დამზადებული და სპილენძი ჰქონდა გადაკრული. იდგა გრანიტისა და ბაზალტის კვადრატულ კვარცხლბეკზე. პარკის საერთო სივრციდან გამოყოფილი იყო გაზონებით და დიდი ზომის ბაქნით, რომელზეც ქვის სამი სკამი იდგა. მწერალი სავარძელში იჯდა, მარცხენა ხელი მოხრილი ჰქონდა, მარჯვენა სავარძლის სახელურზე გადაშლილი წიგნზე ედო. ფეხი ფეხზე ჰქონდა გადადებული. 1990-იან წლებში ძეგლი გაანადგურეს და მოიპარეს. შემდგომში აქ აღმართეს ბაზალტის ქვაში ნაკვეთი ბიუსტი. ნიკო ლომოური დაიკრძალა გორის ოქონის საკათედრო ტაძრის ეზოში, მაგრამ 1920-იან წლებში ტაძრის დანგრევის გამო, მისი ნეშტი გადმოასვენეს ახალბაღში. დევდარიანი ფ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 39. ↑ „ნიკო ლომოურის ბიუსტი დააზიანეს“. არტინფო. 10 ნოემბერი, 2017. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
ხაშურის საცხოვრებელი სახლი

ხაშურის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ხაშურში. აშენებულია XX საუკუნის დასაწყისში. 1954 წელს შეკეთებული და რეკონსტრუირებულია (გადიდებულია სამზარეულო და შეცვლილია სახურავი). შენობა ორსართულიანია. რიყის ქვითა და აგურით ნაგები ქვედა სართული ნახევრად მიწაშია ჩამჯდარი. ამ სართულის დასავლეთ ნაწილი ორ მხარეს გახსნილი სათავსია, აღმოსავლეთით კი მარანია. ღია სათავსს ქუჩიდან აქვს შესასვლელი. მარანში გადახურვის ხის კოჭი ერთ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია სარკმელი და კარი. შესასვლელთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეში ქვის ბუხარია. აღმოსავლეთ კედელთან სხვადასხვა ზომის ქვევრებია ჩაფლული. საცხოვრებლის ზედა სართული ფიცრულია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობა. ამ სართულზე ორი საცხოვრებელი ოთახი (თითოეული 30მ²) და სამზარეულოა. ეზოდან ხის კიბე ადის II სართულის უკანა აივანზე, საიდანაც ერთი კარი ოთახში შედის, ხოლო მეორე - სამზარეულოში. სახლის მთავარი ფასადი ქუჩაზე გადის. ქვედა სართულის ყრუ კედრლში შესასველელია გაჭრილი, ზედა სართულზე კი ღია აივანია. აივანზე ორი კარი და ოთხი ფანჯარა გამოდის. აივანი ხვეული კიბით ქორედს უკავშირდებოდა (ამჟამად ქორედის სართული შეცვლილია თუნუქის სახურავით და კიბე სხვრნზე ადის). აივნის გადახურვა ეყრდნობა ხის შვიდ სვეტს, რომელთა შორის ჭვირული ელემენტით შემკული მოაჯირია, ხოლო ზედა ნაწილი მორთულია ხის დეკორატიული ელემენტებით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 420-421.
კაბენის მონასტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

კაბენის მონასტერი შეიძლება აღნიშნავდეს: კაბენის მონასტერი — სამონასტრო კომპლექსი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში კაბენის მონასტერი — მონასტერი ახალგორის მუნიციპალიტეტში
უწლევის ნაეკლესიარი

უწლევის ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ უწლევის დასავლეთით, ორ კილომეტრზე, ფურნეების ღელის პირას, ფერდობზე. დანგრეულია, შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლის კედლები. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო არაწესიერი ფორმის მოზრდილი ქვებით. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთ მხარეს პატარა სწორკუთხა ნიშია. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 449.
ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი

ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბროლოსნის აღმოსავლეთით, ბარბაქაძეების უბანთან, მუხნარში. დანგრეულია, აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი 1,5 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 450.
რუსთავის საფეხბურთო კლუბები

პირველი საფეხბურთო კლუბი ქალაქ რუსთავში დაფუძნდა 1948 წელს, რომელიც „მეტალურგის“ სახელით გამოდიოდა საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ლიგაში. 1990-1992 და 1998-2003 წლებში საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატში „გორდას“ სახელით ასპარეზობდა. 1992-1998 წლებში „მეტალურგის“სახელით გამოდიოდა საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატში. 2002-2003 წლების სეზონზე „გორდა“ დამაქვეითებელ პლეი-ოფში საფეხბურთო კლუბ მცხეთასთან დამარცხდა და დატოვა უმაღლესი ლიგა. შემდეგი სეზონის პირველ ლიგაში 2003 წელს დაფუძნებულმა „გორდა 2000 რუსთავმა“ დაიწყო ასპარეზობა, რომელმეც დამაწინაურებელ პლეი-ოფში სძლია სახელშეცვლილ "მცხეთა-ურიონს", მაგრამ ფინანსური გარანტიების არ ქონის გამო უარი ეთქვა უმაღლეს ლიგაში თამაშზე. 2004-2006 წლების პირველ ლიგაში „რუსთავის“ სახელით გამოდიოდა 2006-2007 წლების სეზონის წინ „რუსთავის“ და უმაღლეს ლიგის მონაწილე „თბილისის“ გაერთიანებით შეიქმნა ახალი საფეხბურთო კლუბი რუსთავის „ოლიმპი“, რომელიც პირველივე წელს უმაღლესი ლიგის გამარჯვებული გახდა, იგივე გაიმეორა 2009-2010 წლების სეზონზე, რასაც მაშინდელი თასის მფლობელ ვიტ ჯორჯიასთან სუპერთასის მოგებაც მოჰყვა. 2010-2011 წლების სეზონის დასრულების შემდეგ, „მეტალურგი რუსთავი“ გადაერქვა, 2014-2015 წლების სეზონზე „მეტალურგი რუსთავი“ საპლეი-ოფო მეთოთხმეტე ადგილას გავიდა, რუსთაველები „ლოკომოტივთან“ 0-5 დამარცხდნენ. ფინანსური პრობლემების გამო რუსთავულ კლუბს 2015-2016 წლების სეზონი რეგიონული ლიგის ცენტრალურ ზონაში მოუწია, სადაც 7 ქულით ბოლო ადგილი დაიკავა, ამის შემდეგ კლუბი გაუქმდა. 2015 წლის 3 ივლისს რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ დაფუძნდა ახალი საფეხბურთო კლუბი „რუსთავი“, რომელიც საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის აღმასკომის გადაწყვეტილებით 2015-2016 წლების სეზონში, პირველ ლიგაში თამაშის უფლება მოიპოვა. 2017 წელს „რუსთავი“ სახელცვლილი ეროვნული ლიგა 2-ის გამარჯვებული გახდა და ეროვნულ ლიგაში დაწინაურდა, ხოლო 2019 წლის სეზონის ბოლოს დამაქვეითებელ პლეი-ოფში „თელავს“ შეხვდა და ორი მატჩის ჯამში დამარცხდა, 2020 წლის ეროვნულ ლიგა 2-ში მეოთხე ადგილი დაიკავა. 1948 – მეტალურგი რუსთავი (დაარსდა) 1990 – გორდა რუსთავი 1993 – მეტალურგი რუსთავი 1998 – გორდა რუსთავი 2003 – გორდა 2000 რუსთავი 2004 – რუსთავი 2006 – ოლიმპი რუსთავი (2003 წელს დაარსებული „რუსთავი“ შეურთდა თბილისს, 2008 წელს თბილისი გამოეყო ოლიმპი რუსთავს) 2011 – მეტალურგი რუსთავი (ოლიმპს შეეცვალა სახელი) 2015 – რუსთავი (დაარსდა) მეტალურგი(1948 წელს სსრკ-ში დაფუძნებული კლუბი) საქართველოს საბჭოთა ჩემპიონატი ჩემპიონი: 1959, 1979 საქართველოს საბჭოთა თასი ჩემპიონი: 1974 გორდა(1992-1998 წლებში მეტალურგი) საქართველოს უმაღლესი ლიგა მესამე ადგილი: 1990, 1992, ფინალისტი: 1994 მეტალურგი(2006-2011 წლებში ოლიმპი) საქართველოს უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი: 2007, 2010 მეორე ადგილი: 2012 მესამე ადგილი: 2009, 2011 საქართველოს თასი ფინალისტი: 2009 საქართველოს სუპერ თასი ჩემპიონი: 2010 ფინალისტი: 2007 საფეხბურთო კლუბი მეტალურგი რუსთავი საფეხბურთო კლუბი რუსთავი 2002/03 წლების სეზონი 2003/04 წლების სეზონი 2004/05 წლების სეზონი 2006/07 წლების სეზონი ოლიმპის რებრენდინგი რუსთავის საფეხბურთო კლუბების ისტორია
ტყვიავის არალეგალური სტამბა

ტყვიავის არალეგალური სტამბა — ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყვიავის ცენტრში. სტამბა დაარსდა 1905 წელს, მასში იბეჭდებოდა პოლიტიკური შინაარსის პროკლამაციები. არალეგალური სტამბის მუშაობას ხელმძღვანელობდა მღვდელი ვ. სამადაშვილი. ბერძენიშვილი ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 87.
უფლისციხის ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი

ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი — არქიტექტურული კომპლექსი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის ტერიტორიაზე. დარბაზი გეგმით ქრისტიანული ბაზილიკის მსგავსია. იგი განკუთვნილი იყო წარმართული ხანის საზეიმო, საკულტო ცერემონიებისათვის. გამოკვეთილია კლდეში. ნაგებობა დაზიანებილია და გამოფიტულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელი და მცირე სათავსი, აღმოსავლეთ დადასავლეთ კედლების ქვედა ნახევარი, სამხრეთ კედლის ცოლოკი. ეტყობა მრავალჯერ გადაკეთების კვალიც. დასავლეთ კედლის ბოლო ნაწილი, დიდი ნიშის გაყოლებაზე, ამოშენებულია ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში. ამ კედელის ქვეშ დარბაზში ჩასასვლელი ანტიკური ხანის ორი საფეხურია, შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქვითკირის კედელი. ამავე საუკუნეებში ქვითკირის კედლებით შემოუზღუდავთ და ეკლესიათ უქცევიათ სამხრეთის აფსიდიანი სათავსი, დაუვიწროვებიათ ანტიკური ხანის შესასვლელები. დარბაზი მოგვიანებით საცხოვრებლადაც გამოუყენებიათ. შუა აფსიდის ჩრდილოეთ მონაკვეთში მოჭრილია ცოკოლის საფეხური, გაღრმავებულია კედელი, იატაკში ჩაჭრილია სამი სასულიანი თონე; დარბაზის ჩრდილოეთ ნაწილში ოთხი თონეა. ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხის კედლებში ამოჭრილია გადახურვის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები. დარბაზის ინტერიერს ქმნის კლდის დამუშავებული კედლები, რომელბსაც ფასადები არ აქვთ. ოთხსვეტიანი დარბაზის დასავლეთ მონაკვეთი განიერი და მოკლეა. მის ცენტრში ოთხი ბურკის ოთხკუთხა ბაზისებია გამოკვეთილი. ბაზისების მდებარეობა დარბაზის ღერძის მიმართ ასიმეტრიულია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელი, ბაზისების შესატყვისად, დანაწევრებულია არათანაბარი ზომის სამი დეკორატიული თაღით. ნაწილობრივ შემორჩენილია პილასტისა და თაღების კლდეში ჩაჭრილი პროფილი. დასავლეთ პილასტრზე კაპიტელის კუთხეა, რომელიც წარმოადგენს ლილვიან თაროს. ამავე პილასტრის თავზე შემორჩენილია კამარაზე გადასვლის ფრაგმენტი, რაც მოწმობს, რომ დარბაზის ჩრდილოეთ „ნავს“ სამ სეგმენტად დანაწევრიანებული „გადახურვა“ ჰქონია. დასავლეთ კედელზე მაღალი ცოლოკი და ჩრდილოეთ პილასტრია. ამ კედლის სამხრეთ ნაწილში, იატაკიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, დარბაზის შიდა სივრცისაკენ გახსნილი დიდი ნიშია. დარბაზის აღმოსავლეთით იატაკიდნ ერთი საფეხურით ამაღლებული და საკმაოდ ღრმა ნალისებრი აფსიდია. მასში მაღალი საკურთხეველი და დასაკდომად გამოუსადეგარი ორსაფეხურიანი ხარისხია. აფსიდის ცენტრში ამოკვეთილია ოთხი კვადრატული ბუდე, რომელბიც ამოვსებულია ქვის ნატეხებით და კირის ხსნარით. საფიქრებელია, რომ ბედეებში კივორიუმის სვეტები იყო ჩადგმული. ერთი სვეტის ნაწილი შემორჩენილია აფსიდის წინაც, სვეტი ამოკვეთილია კლდეში, ჩრმა და განიერი ორმოს ძირში. ჩრდილოეთ აფსიდსა და კონქს შორის სადა რელიეფური სარტყელია, აფსიდის ორივე მხარეს კი მცირე სათავსები. ჩრდილოეთ სათავსს შემორჩენილი აქვს კედელში გამოკვეთილი კამაროვანი ჭერი. მის ჩრდილოეთ კედელში ორი ოთხკუთხა ღრმა ნიშია. აღმოსალვეთ ნიშის კონქში შემორჩენილია სხივური გაფორმების კვალი. ამ სათავსს შესასვლელები საკურთხევლიდან და დარბაზიდან აქვს. სამხრეთ სათავსი მოკლეა. სათავსში შემორჩენილია აფსიდა და ცოლოკის განიერი საფეხური. ქარუმიძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 103.
ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი

ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი, წმინდა მარინეს ეკლესია — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის სამხრეთ-დასავლეთით, ლაცაბიძეების უბანში, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია დასავლეთი კედლის კონტური, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ნაწილები და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხე 0,3 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვიშაქვით. ამჟამად მის ადგილზე პემზაბეტონის ბლოკებით ნაშენი ეკლესია დგას. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 452.
ახალსოფლის ნასოფლარი

ახალსოფლის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა შენობათა რიყის ქვით ნაგები საძირკვლები და წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. მდინარის ფლატეში ჩანს დიდი ზომის ქვევრები, თონეები და სხვა. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.
კარალეთის ნასახლარი

კარალეთის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარალეთის ცენტრში, გორაზე. თარიღდება გვიან ბრინჯაოს-ადრიან რკინის ხანით. ნასახლარზე აღმოჩნდა კაჟის ლამელა, ბრინჯაოს მძივის ნატეხი, სარდიონის კასრისებრი მძივი, შავად და წითლად გამომწვარი, ლეგაპრიალა ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც შემკულია ირიბი შტრიხების სარტყლით, რელიეფური ხაზებითა და წვერებით გადამბული რომბებით. ბერაძე ე., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 73-74.
ტინისხიდის ქვაყუთები

ტინისხიდის ქვაყუთები — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდის ცენტრში, ადგილ ჭანდაგორასთან, „მაწუკაანთ ვენახის “ გვერდით. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ფეოდალური ხანით. ქვაყუთები შედგენილია დიდი ზომის ფილაქვებისაგან. თითოეულ მათგანში ქრისტიანული წესით დაკრძალულია თითო მიცვალებული. სამარხებში სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 85.
კაბაჭრელა

კაბაჭრელა, ძაღლისკბილა (ლათ. Erythronium) — ბოლქვიანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი შროშანისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი მცენარეებია. აქვთ კვერცხისებრ-მოგრძო მიწისქვეშა ბოლქვები, ჩვეულებრივ, ორი ოვალური მწვანე ან მარმარილოსფერ-ჭრელი ფესვისპირა ფოთლით. ყვავილი ერთი ცალია, თავჩაქინდრული, ფურცლებგანცალკევებული, 10 სმ-მდე დიამეტრის, მკრთალი მეწამული, ლილისფერი, ვარდისფერი ან თეთრი, უფოთლო ყვავილის ყუნწში მჯდომარე (სიმაღლე 25 სმ-მდე). ნაყოფი — კოლოფი. მისი 25-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ ევროპაში, კავკასიაში, მათ შორის საქართველოს (Erythronium caucasicum — კავკასიის ენდემი) და სამხრეთ ციმბირის მთებში. დეკორატიული მცენარეებია, აშენებენ ბაღებში, პარკებსა და ალპინარიუმებში. ზოგიერთი სახეობის ბოლქვი საკვებად ვარგისია. ↑ 1.0 1.1 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 292. ↑ 2.0 2.1 Головкин Б. Н. КАНДЫК // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М., 2008. — стр. 718.
ტინისხიდის ნასოფლარი

ტინისხიდის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდში, ადგილ გრძელეებში. ძეგლი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარში შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები ნასახლარები, შენობათა საძირკვლის ფრაგმენტები. იქვე ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ქვევრებისა და თონეების ფრაგმენტები და სხვა. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 85.
ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი

ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი, წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის ჩრდილო-დასავლეთ უბანში, ქვიშხეთ-ბეღლეთის გზის პირას, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია 2,4 მეტრის სიმაღლის დასავლეთის კედელი, საკურთხევლის კონტური და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის ნაწილი. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის კედელი უშუალოს ერწყმის გრძივ კედლებს. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 451.
საქაშეთის მეორე ყორღანი

საქაშეთის მეორე ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ ხატინათხაზე. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ყორღანი ქვაყრილიანია, მისი დიამეტრი 40 მეტრია, სიმაღლე კი 2 მეტრი. ყორღანი ცუდად არის დაცული. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 82.
უფლისციხის სადა ოთახი

უფლისციხის სადა ოთახი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ჩრდილო საზღვარზე. თარიღდება ელინისტური ხანით. სადა ოთახი მიეკუთვნება კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადად ნაგებობებს. შედგება ორი ნაწილისგან: ღია, კამაროვანი დარბაზისა (6x5,8 მეტრი; სიმაღლე 6 მეტრი) და მის უკან მდებარე დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისაგან (5x5 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი). ნაგებობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. დაზიანებულია: დანგრეულია ფასადი, დარბაზის კამარის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ოთახის სამხრეთ კედელი. დარბაზის გადარჩენილი ნაწილები დაბზარული და გამოფიტულია შენობა მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: კლდის კედლებში უხეშად ამოუკვეთიათ თაროები და თახჩები, იატაკში — სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ბუდეები, სხვადასხვა დროს ჩაუშენებიათ ქვის კედლებიც. XVl-XVll საუკუნეების ნაგებობა საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. რეკონსტრუქციის დროს სადა ოთახის ღია დარბაზი ორ სართულად გაუყვიათ, რისთვისაც დარბაზის განივ კედლებში ამოუკვეთიათ ხის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები. ქვევით, კლდიდან გამოწეული საფასადო კედლებით გაუმართავთ ოთახი, მეორე სართულზე კი — ლოჯია და აივანი. ნაგებობისათვის დამახასიათებელია ფორმების გეომეტრიული სიზუსზე, კლდის ზედაპირის ფაქიზი დამუშავება, სისადავე. გარედან იგი მხოლოდ დარბაზის ღია კამარითაა გამოვლენილი, მისი მოცულობა კი კლდის მასივშია შეტანილი. კამაროვანი დარბაზი დამხრობილია სამხრეთისკენ. დგას ეზოს პირას. ეზო საერთოა სადა ოთახის მომიჯნავე წითელი ოთახისა და მათ პირდაპირ მდებარე ამჟამად დანგრეული კომპლექსისთვის. ეზო ჩაღრმავებულია, შემოსაზღვრულია კლდის კედლებით, რომელსაც გასდევს ფაქიზად დამუშავებული, დასაჯდომად განკუთვნილი ცოკოლი. ეზოში შესვლა შეიძლებოდა მთავარი ქუჩიდან, მოკლე კლდეკარის გავლით. ნაგებობის კომპლექსში დაცულია უფლისციხის კომპლექსისთვის ერთ-ერთი მეტად მნიშვნელოვანი დეტალი — ფასადის დასავლეთ მხარეს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი ყვითელი ქვის პროფილირებული ბაზისი (იგი დევს თავდაპირველ ადგილას — ცოკოლში, მისთვის განკუთვნილ კუთხეში), რაც გვაფიქრებინებს, რომ ღია დარბაზების ფასადები მოპირკეთებული ყოფილა ყვითელი ქვით და მორთული მონუმენტური, არქიტექტურული ფორმებით. ქარუმიძე თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 105.
გალანძირი

გალანძირი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთში, ჭალისუბანში, ხელოვნურად მოსწორებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. ნამოსახლარზე აიკრიფა შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს ორი ჭვირული ბალთა. მასალა დაცულია სოფელ ქვიშხეთის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში. ბორცვზე შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზის ნაშთი, აგრეთვე XIX საუკუნის ნაგებობა – სუმბათაშვილების საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ამჟამად სოფლის კლუბია. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 451.
ახალსოფლის სამაროვანი (ხაშური)

ახალსოფლის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მოქმედი სასაფლაოს ტერიტოტიაზე, ე. წ. გორაკზე. თარიღდება გვაინდელი ბრინჯაოს ხანით. 1947 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩნდა რამდენიმე ორმოსამარხი. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭელი. ზედაპირულად იპოვება ანალოგიური ჭურჭლის ნამტვრევები, რომლებიც სამარხული ინვენტარის ნაწილი უნდა იყოს. მასალის ნაწილი დაკარგულია. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.
უფლისციხის კლდის ფარეხი

უფლისციხის კლდის ფარეხი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხის ჩრდილოეთით, ე. წ. ადუანთხევის სათავეებთან. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შეისწავლა უფლისციხის 1957-1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი) კლდის ფარეხი შედგება ორრიგად განლაგებული კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულებისგან. ზედა სართული სახიზარი იყო, ქვედა-მშვიდობიანი დროის საცხოვრებელი, მოგვიანებით გამოუყენებიათ ფარეხად. სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს. საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 89.
საქაშეთის პირველი ყორღანი

საქაშეთის პირველი ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილობრივ გორაკაზე. ყორღანი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1961 წელს. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ძეგლი დაზიანებულია. გადმოცემით, ყორღანში დაკრძალული ყოფილა რამდენიმე მიცვალებული. დაკრძალვის წესი გაურკვეველია. მიცვალებულის ძვლებთან აღმოჩნდა შავად გამომწვარი სხვადასხვა ზომის თიხის ჭურჭელი, რომელიც ამჟამად დაკარგულია. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 82.
ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი

ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი — ისტორიული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის დასავლეთ ნაწილში. აგებულია XIX საუკუნეში. ხის ოროთახიან სახლს მთელი ფასადის სიგრძეზე გასდევს ღია აივანი. აქვს შიფერის ორფერდა სახურავი. სახლზე მემორიალური დაფაა წარწერით: „აქ, მშობლიურ ქვიშხეთში, 1882 წელს დაიბადა გამოჩენილი ქართველი მხატვარი, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი ალექსანდრე გრიგოლის ძე ციმაკურიძე. გარდაიცვალა ქალაქ თბილისში 1954 წელს.“ მხატვარმა თავისი შემოქმედებითი ცხოვრების დიდი ნაწილი აქ გაატარა. აქ არის შექმნილი მისი ცნობილი ნაწარმოებები: „ქვიშხეთი და მისი მიდამოები“ (1922), „სიმინდის რჩევა“ (1927), „აგარაკზე“ (1939), „ქვიშხეთი“ (1935) და „ქვიშხეთის მიდამოები“ (1941). ბერძენიშვილი ც., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 452.
საბურთალოს პანთეონი

საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი — თბილისში მდებარე საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი, რომელიც გაიხსნა 1970-იანი წლების დამდეგს. შედგება ძველი (დახურული) და ახალი (გაიხსნა 2002 წელს) პანთეონებისაგან. ძველი მდებარეობს ველოტრეკთან, საბურთალოს სასაფლაოს გვერდით, ხოლო ახალი — ვაკე-საბურთალოს გზატკეცილთან, სასტუმრო „ამირანის“ მიმდებარე ტერიტორიაზე. პანთეონში განისვენებს მეცნიერებისა და კულტურის არაერთი ცნობილი მოღვაწე. ლეილა აბაშიძე — მსახიობი ირაკლი ანთელავა — ისტორიკოსი გიორგი ასათიანი — კინოდოკუმენტალისტი ირაკლი ასათიანი — კინოდოკუმენტალისტი ბიძინა ბარათაშვილი — ადვოკატი ვახტანგ ბარათაშვილი — შორეული ნაოსნობის კაპიტანი ჯონდო ბარდაველიძე — ფოლკლორისტი ვლადიმერ ბახუტაშვილი — აკადემიკოსი ანრი ბოგვერაძე — ისტორიკოსი ალექსანდრე ბრეგაძე — ფიზიოლოგი ალექსანდრე ბუხნიკაშვილი — გეოლოგი და გეოფიზიკოსი გრიგოლ ბუხნიკაშვილი — თეატრმცოდნე და მწერალი დავით გონდაური — მათემატიკოსი, საქართველოს სახალხო და თბილისის საპატიო მასწავლებელი დერმიშა გოგოლაძე — ისტორიკოსი მამია გოგოლიშვილი — ბოტანიკოსი შოთა გოგოხია — მედიკოსი ელენე გოკიელი — სპორტის მოღვაწე პეტრე გრუზინსკი (ბაგრატიონი) — დრამატურგი ინოლა გურგულია — მომღერალი და კომპოზიტორი დავით (დუდუ) დადიანი — კალათბურთელი კლავდია დევდარიანი — ლიტერატორი და პედაგოგი რაფიელ დვალი — აკადემიკოსი კირიაკ ზავრიევი — აკადემიკოსი გიორგი ზარიძე — გეოლოგი სესილია თაყაიშვილი — მსახიობი კოტე თოლორდავა — მსახიობი გრიგოლ თუმანიშვილი — აკადემიკოსი ვახტანგ ითონიშვილი — ისტორიკოსი და ეთნოლოგი ზურაბ კაპანაძე — მხატვარი ნოდარ კაკაბაძე — გერმანისტი აბელ კიკვიძე — ისტორიკოსი გარი კუნცევი — კინოოპერატორი ოთარ ლესელიძე — პოლკოვნიკი ვახტანგ ლოლაძე — თეატრმცოდნე დავით ლორთქიფანიძე — აკადემიკოსი ლევან მარუაშვილი — პროფესორი ვახტანგ მახალდიანი — აკადემიკოსი დავით მამამთავრიშვილი — ქირურგი შოთა მანაგაძე — კინორეჟისორი ვლადიმერ მაყაშვილი — იურისტი ელიზბარ მინდელი — აკადემიკოსი იოსებ მეგრელიძე — ლიტერატურათმცოდნე კონსტანტინე მადიჩი — მედიკოსი გიორგი მერკვილაძე — სპორტსმენი და პედაგოგი გივი მიქაძე — ლიტერატურათმცოდნე გივი მიზანდარი — მოქანდაკე ბიძინა ნანეიშვილი — აკადემიკოსი მანანა ნოზაძე — ეგვიპტოლოგი შოთა ნოზაძე — ქართული კინოს მოღვაწე გივი ორჯონიკიძე — მუსიკისმცოდნე ანა ჟღენტი — მედიკოსი პეტრე ჟღენტი — ეკონომისტი და პედაგოგი მამუკა სალუქვაძე — პოეტი გიორგი სანაია — ტელეჟურნალისტი ზურაბ სარჯველაძე — ფილოლოგი, საქართველოს ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი ილია ტაბაღუა — ისტორიკოსი ლევან ფალიაშვილი — დირიჟორი ივერი ფრანგიშვილი — აკადემიკოსი პეტრე ქომეთიანი — აკადემიკოსი მიხეილ ქორქია — კალათბურთელი თამარ ღვალაძე — მკვლევარი-ბიბლიოგრაფი და პედაგოგი შერმაზან ყაყიჩაშვილი — ფიზიკოსი ნიკოლოზ ყიასაშვილი — ლიტერატურათმცოდნე გივი ყანდარელი — მხატვარი ნოდარ შამანაძე — მწერალი ალექსანდრე ჩოჩია — ქირურგი გრიგოლ ჩხიკვაძე — მუსიკისმცოდნე და პედაგოგი შალვა ჩხეტია — ისტორიკოსი და არქივთმცოდნე გრიგოლ ცეცხლაძე - პოეტი ნინო ძიძიგური — პედაგოგი გიორგი ძოწენიძე — აკადემიკოსი თინათინ წერეთელი — აკადემიკოსი კონსტანტინე წერეთელი — აკადემიკოსი იოსებ (სოსო) წერეთელი — მხატვარი თათია ხაინდრავა — მსახიობი და პედაგოგი იპოლიტე ხვიჩია — მსახიობი თინათინ ჯავახიშვილი — ლიტერატორი ნიკოლოზ (ლაშა) ჯანაშია — ისტორიკოსი უჩა ჯაფარიძე — მხატვარი ბორენა ჯაჭვლიანი — პოეტი დავით ჯოხაძე — აკადემიკოსი კარლო ჯორჯანელი — მწერალი მთაწმინდის პანთეონი დიდუბის პანთეონი
ბეღლეთის ნამოსახლარი

ბეღლეთის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეღლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრზე, ბეღლეთის გორაზე, სასაფლაოზე. ნამოსახლარი (ფართობი 40X25 მეტრზე) თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. გორის სიმაღლე 50 მეტრია. ზედაპირი ხელოვნურადაა მოსწორებული. იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ზოგიერთ მათგანზე კარგად შეიმჩნევა ნაკაწრი ორნამენტი. ნამოსახლარზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია. თარიღდება XX საუკუნის დასაწყისით. ეკელსია დარბაზულია (6,1X3,6 მეტრზე), ნაგებია კირქვის კვადრებით და რიყის ქვით. შიგნით და გარეთ შელესილია. შესასვლელი ორი აქვს, დასავლეთით და სამხრეთით. ნახევარწრიულ აფსიდში, აგრეთვე დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში, თითო სარკმელია. ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 425.
საქაშეთის სამარხი

საქაშეთის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ ცოცხებში, სოფლის სასაფლაოზე. სამარხი თარიღდება ანტიკური ხანით. არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1973 წელს. სამარხში აღმოჩენილი მიცვალებულის დაკრძალვის პოზა გაურკვეველია. გამოვლინდა წითლად გამომწვარი, წმინდა თიხის პრიალაზედაპირიანი, ყურმილიანი სასმისი (დაცულია ქარელის რაიონის სოფელ ცერონისის საშუალო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში). ნუცუბიძე ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990. — გვ. 82.