laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ზამბახი

ზამბახი (ლათ. Iris) — მცენარეთა გვარი ზამბახისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ფესურიანი ბალახია. აქვს ხმლისებრი, იშვიათად ხაზური ფოთლები და დიდი, თეთრი, კაშკაშა იისფერი, ლურჯი ან ყვითელი ყვავილები, 3-წახნაგოვანი მრავალთესლიანი კოლოფი ნაყოფი. ცნობილია 200-მდე სახეობა. ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში 11 სახეობა გვხვდება. იზრდება მდელოზე, ველსა და ნახევრად უდაბნოში, ზოგი — ჭაობსა და ტენიან ადგილას. ფართოდ გავრცელებული დეკორატიული მცენარეა. ჩვენში განსაკუთრებით გამოირჩევა ქართული ზამბახი, რომელიც ქართლსა და აზერბაიჯანში ნახევრად უდაბნოებში იზრდება. ზამბახის ზოგი სახეობის ფესურას იის სუნი აქვს და მედიცინასა და პარფიუმერიაში იყენებენ. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 477.
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი B

2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის B ჯგუფის მატჩები 2018 წლის 15-დან 25 ივნისამდე პერიოდში გაიმართა. ამ ჯგუფში წარმოდგენილნი იყვნენ პორტუგალია, ესპანეთი, მაროკო და ირანი. საუკეთესო შედეგის მქონე ორმა გუნდმა მერვედფინალში გააგრძელა ასპარეზობა. შენიშვნები ↑ ფინალური კენჭისყრისთვის გუნდები განთესილები იყვნენ 2017 წლის ოქტომბრის რეიტინგის მიხედვით. წყარო: FIFA კლასიფიკაციის წესები: კლასიფიკაციის კრიტერიუმები მერვედფინალში: B ჯგუფის გამარჯვებული ესპანეთი შეხვდება A ჯგუფის მეორეადგილოსან რუსეთს. B ჯგუფის მეორეადგილოსანი პორტუგალია შეხვდება A ჯგუფის გამარჯვებულ ურუგვაის. ↑ FIFA World Cup Russia 2018 – Match Schedule (PDF). Fédération Internationale de Football Association. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 ივნისი 2018. ციტირების თარიღი: 23 ივლისი 2018. ↑ Regulations – 2018 FIFA World Cup Russia (PDF). Fédération Internationale de Football Association. ციტირების თარიღი: 16 November 2017 მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018 ჯგუფი B დაარქივებული 2018-04-11 საიტზე Wayback Machine. , FIFA.com
ზამთრის სოკო

ზამთრის სოკო (ლათ. Flammulina velutipes) — ქუდიანი სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა. აქვს 2-5 სმ დიამეტრის ქუდი — შიშველი, ლორწოიანი, ყვითელი, შუაში მურა. ფირფიტები თეთრია, მოყვითალო ფერი დაჰკრავთ. ფეხი წვრილი, ხრტილოვანი, ზემოთ მოყვითალო, ძირში მუქი მურა და შებუსვილია. იზრდება ჯგუფურად გვიანი შემოდგომიდან (ზოგჯერ მთელი ზამთრის განმავლობაში), ხარობს გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე, განსაკუთრებით კი ვერხვსა და ტირიფზე. საჭმელად იხმარება ახალი. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 480.
ვერხვი

ვერხვი (ლათ. Populus) — დიდი ზომის ფოთოლმცვივანი ორსახლიანი ხეების გვარი ტირიფისებრთა ოჯახისა. ყვავის ადრე გაზაფხულზე, ფოთლების გაშლამდე, ზოგიერთი — ფოთლების გამოტანასთან ერთად. ერთსა და იმავე ხეს სხვადასხვა ტოტზე სხვადასხვა ფორმის ფოთოლი ასხია. ნაყოფი კოლოფია. ვერხვი მრავლდება თესლით, ძირკვის ამონაყარით, ზოგჯერ ფესვის ნაბარტყით. სწრაფმზარდია, ხარობს კარგად დრენირებულ, ტენიან ნიადაგზე, თუმცა გაშენება თითქმის ყველანაირ ნიადაგზე შეიძლება. ზოგი სახეობა მარილგამძლეა და ხანგრძლივი დატბორვისაგან ნაკლებად ზიანდება, დაჭაობებას ვერ იტანს. სინათლის მოყვარულია, ქარგამძლე, ფართოდ იყენებენ გასამწვანებლად. იზრდება მთისა და მდინარისპირა ტყეებში. აქვს თეთრი, მსუბუქი და რბილი მერქანი, რომელსაც ქაღალდის, ასანთისა და საფანერო წარმოებაში, აგრეთვე ლატნებისა და სარების დასამზადებლად, ზოგჯერ საშენ მასალად. ქერქი შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს, ზოგი სახეობის სურნელოვანი კვირტები — ძვირფას ეთეროვან ზეთებს. ცნობილია 100-ზე მეტი სახეობა, მათგან ბევრი კულტივირებულია. ჩვენში მთისა და ჭალის ტყეებში ვერხვის 8 სახეობა იზრდება: ტურანგი (Populus euphratica), თეთრი ხვალო (Populus alba), ჭალის ვერხვი (Populus canescens), მთრთოლავი ვერხვი (Populus tremula) და ოფი (Populus nigra), მ. შ. ოფი, თეთრი ხვალო და მთრთოლავი ვერხვი კულტივირებულიცაა. ინტროდუცირებული სახეობებიდან უფრო ფართოდაა მოშენებული პირამიდული ვერხვი (Populus pyramidalis), კანადური ვერხვი (Populus deltoides) და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 380.
აგნეს დე კურტენე

აგნეს დე კურტენე (ფრანგ. Agnès de Courtenay; დ. 1136 (ან 1133), ედესის საგრაფო — გ. 1184, აკრა, იერუსალიმის სამეფო) — ედესის გრაფის, ჟოსლენ II-ისა და მისი ცოლის, ბეატრის დე სონის ქალიშვილი. გათხოვილი იყო რამდენიმეჯერ. უმთავრესად ცნობილია, როგორც იერუსალიმის დედოფალი (ამორი (ამალრიკ) I-ის ცოლი) და ბალდუინ IV-ისა და სიბილას დედა. Bernard Hamilton, "Women in the Crusader States: The Queens of Jerusalem", in Medieval Women, edited by Derek Baker. Ecclesiastical History Society, 1978 Bernard Hamilton, The Leper King and his Heirs: Baldwin IV and the Crusader Kingdom of Jerusalem. Cambridge University Press, 2000.
ზანგეზურის ქედი

ზანგეზურის ქედი (აზერ. Zəngəzur dağları; სომხ. Զանգեզուրի լեռնաշղթա) — ქედი ამიერკავკასიის მთიანეთში. გადაჭიმულია მერიდიანულად მდინარეების ტერტერისა და არფის ზემო დინებიდან მდინარე არაქსამდე, დაახლოებით 130 კმ-ზე, სიმაღლე 3904 მ-მდე (მთა გაფიჯიღი). ძირითადად აგებულია გრანიტებითა და გრანოდიორიტებით. დასავლეთი კალთები შემოსილია სტეპისა და ნახევრად უდაბნოს მცენარეულობით; აღმოსავლეთი კალთები — ფართოფოთლოვანი ტყით (მუხა, რცხილა, ნეკერჩხალი) და სუბალპური მდელოებით. არის სპილენძისა და მოლიბდენის საბადოები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 480.
მანიტუს ტბა

მანიტუს ტბა (ინგლ. Lake Manitou) — ტბა კუნძულ მანიტულინზე, ონტარიოში, კანადაში. ვრცელდება ზღვის დონიდან 230 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობია 104 კმ². სიგრძე 19,8 კმ, სიგანე 6 კმ. მანიტუ მსოფლიოში კუნძულზე მდებარე უდიდესი ტბაა. რადგანაც კუნძული მანიტულინი მდებარეობს ჰურონის ტბაში, მანიტუ ითვლება ტბაში მდებარე ტბად. მანიტუს ტბაში არის ორი პატარა კუნძული. ტბიდან გამოედინება მდინარე მანიტუ. მტკნარწყლიანია. ↑ Lake Manitou Community Area. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-03-29. ციტირების თარიღი: 2018-07-23. ↑ Roza, Greg (2009). The Creation of Islands. New York: Rosen Pub., p. 25. ↑ Manitou Lake – Manitowaning, Ontario - Atlas Obscura
ირბისი

ირბისი (ლათ. Panthera uncia) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 130 სმ, მასა 26-40 კგ. ბოლისფერ-ნაცრისფერი, თითქმის თეთრი ბალანი რგოლისებრი მუქი ხალებით აქვს მოფენილი. გავრცელებულია ცენტრალურ აზიის მაღალმთის ზონაში (3000-იდან 5000 მ-მდე). ნადირობს ღამით, ზოგჯერ დღისითაც (ნისლიან ამინდში). იკვებება ჩლიქოსნებით, კურდღლებით, ფრინველებით. მაკეობა 3 თვემდე გრძელდება. შობს 3–5 ბოკვერს. მეცხოველეობას ზიანს თითქმის არ აყენებს. ავალიანი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 218.
კარაკალი

კარაკალი (ლათ. Caracal caracal) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 65 სმ აღწევს, მასა 11-13 კგ. მოყვითალო ზურგი და მოთეთრო მუცელი აქვს. გავრცელებულია აზიისა და აფრიკის უდაბნოებსა და მთისწინეთში. ცოტა გვხვდება სამხრეთ თურქმენეთში, იშვიათად — უზბეკეთში. იკვებება მღრღნელებით, ფრინველებით, ქვეწარმავლებით და სხვა. შობს 1-4 კნუტს, სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. ინდოეთში კარაკალს კურდღლებზე, ფრინველებსა და პატარა ანტილოპებზე სანადიროდ წვრთნიან. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 392.
არისის ტბა

არისის ტბა (ყაზახ. Арыс) — მლაშე-მწარე ტბა ბეთფაყ-დალის დასავლეთ ნაწილში (ყაზახეთის ყიზილორდის ოლქი). ფართობი 124,5 კმ² (ქსე-ის მიხედვით 146 კმ², 1975). საზრდოობს გრუნტის წყლით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 569. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Арыс (озеро) დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
არისი (მდინარე)

არისი (ყაზახ. Арыс) — მდინარე ყაზახეთში, სირდარიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 378 კმ, აუზის ფართობი 14,9 ათ. კმ². სათავე აქვს თალასის ალთაუსა და ყარათაუზე. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი ქალაქ არისთან 46,6 მ³/წმ. ჩამონადენის მაქსიმუმი აპრილზე მოდის, მინიმუმი აგვისტოზე. იყენებენ სარწყავად. არისის მთავარი შენაკადებია მაშათი, აქსუ, საირამსუ, ბორალდაი და სხვ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 569.
ფოცხვერი

ფოცხვერი (ლათ. Lynx lynx) — ძუძუმწოვარი ცხოველი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 82-109 სმ, მასა 8-19 კგ (იშვიათად 32 კგ-მდე) აღწევს. აქვს ძლიერი, შედარებით გრძელი ფეხები, ძალზე ფართო თათები, მოკლე კუდი ყურების ბოლოებზე — გრძელი ფუნჯები, ფართო ქილვაშები. შეფერილობა სხვადასხვანაირია: ერთფერი (ჩალისფერი, წითური), ან ხალებიანი. გავრცელებულია ევრაზიის ტყის ზონაში, შედის პოლარული ოლქის ფარგლებშიც. ბინადრობს როგორც მთის, ისე ვაკის უღრან ტყეებში, ზოგჯერ იჭრება ტყე-ველში. იკვებება ძუძუმწოვრებით, ფრინველებით. ზოგჯერ თავს ესხმის ირემს, შველს, აგრეთვე ძროხას, ცხვარს; კარგად დაცოცავს ხეებზე. აქტიურობს ღამით. შობს 2-3 ბოკვერს. ფოცხვერის ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება კავკასიური ფოცხვერი (Lynx lynx orientalis) და ჩვეულებრივი ფოცხვერი (Lynx lynx lynx). ↑ 1.0 1.1 ავალიანი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 387. ↑ Щипанов Н. А. Рысь // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М., 2015. — стр. 129.
ხაბაბი

ხაბაბი (არაბ. خبب) — ქალაქი სირიაში. მდებარეობს დარის მუჰაფაზაში. 2004 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ხაბაბში 3 379 ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქის რუკა, Google Maps GCatholic Melkite Catholic Dormition cathedral Mesmiye-map; 19M
А̄

А̄, а̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „А“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის მაკრონის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „A“-სა და „მაკრონი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
А̊

А̊, а̊ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „А“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის [[]]ს ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „A“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
А̃

А̃, а̃ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „А“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ტილდას ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „A“-სა და „ტილდა“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ӓ̄

Ӓ̄, ӓ̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „А“-სა და დიაკრიტიკული ნიშნების ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, გრაფემის, „A“-სა და დიაკრიტიკული ნიშნების კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება: ან
All I Ever Wanted

„All I Ever Wanted“ შეიძლება აღნიშნავდეს: „All I Ever Wanted“ — ბრაინ მელოს სიმღერა; „All I Ever Wanted“ — Basshunter-ის სიმღერა; „All I Ever Wanted“ — კელი კლარკსონის ალბომი.
Ә́

Ә́, ә́ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. გამოიყენება თათრულ ენაში, ასო Ә-ს წასამახვილებლად. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Ә“-სა და „აკუტი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ә̃

Ә̃, ә̃ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „Ә“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ტილდას ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Ә“-სა და „ტილდა“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
ზანდარაკი

ზანდარაკი, რკინის ჯვარი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიისა და წალენჯიხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2755 მ. ზანდარაკის მიდამო აგებულია ბაიოსური პორფირიტების, ტუფ-ბრექჩიების, ტუფ-კონგლომერატებისა და ტუფ-ქვიშაქვებისაგან. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. ზანდარაკის უღელტეხილი აკავშირებს მდინარეების მაგანისა (ენგურის მარცხენა შენაკადი) და თხეიშის (ხაიშურის ერთ-ერთი მდგენელი) ხეობებს. უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 306–307.
ფშაური დიალექტი

ფშაური დიალექტი — აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტთა ეგრეთ წოდებული ფხოური ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი. გავრცელების ძირითადი არეალია ისტორიული ფშავის ტერიტორია. ფშაური ამ ჯგუფის სხვა წევრებთან შედარებით თავისებურ მდგომარეობაშია. როგორც მისი პირველი მკვლევარი აკაკი შანიძე აღნიშნავდა: მეცნიერის ეს რამდენიმე ათეული წლის წინ თქმული სრულიად შეეფერება ფშაურის დღევანდელ ვითარებას. ამ კილოზე მოლაპარაკე მოსახლეობის ბარისა თუ მთისწინეთის სხვადასხვა ადგილებში გაძლიერებული მიგრაციების წყალობით, იგი კიდევ უფრო დაუახლოვდა ბარელთა მეტყველებას და დაშორდა თავის თავდაპირველ მოძმე კილოებს - თუშურს, ხევსურულს და მოხეურს. ასე რომ, მას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური თუ სინტაქსური თავისებურებებით შუალედური მდგომარეობა უკავია აღმოსავლეთ საქართველოს ბარისა და მთის დიალექტებს შორის. ფშაურმა კილომ ქართველი საზოგადოების ყურადღება ვაჟა-ფშაველასა და მისი ძმების სამწერლო ასპარეზზე გამოსვლისთანავე მიიპყრო, მათ შემოქმედებაში ფშაური დიალექტური ფორმების უხვმა და პრინციპულმა ხმარებამ მკითხველთა თუ კრიტიკოსთა მკვეთრი (ძირითადად უარყოფითი) რეაქცია გამოიწვია. შეიძლება გავიხსენოთ აკაკი წერეთლის დამოკიდებულება ამ საკითხის მიმართ. ფშაური დიალექტის მეცნიერული შესწავლა პირველად აკაკი შანიძემ დაიწყო. ქვემოთ მოცემულია ფშაური დიალექტის რამდენიმე ნიმუში და მათი განმარტებები: ფშავის აღწერა[მკვდარი ბმული] pshavi.topnews.ge ფშაური ლექსიკონი დაარქივებული 2019-05-07 საიტზე Wayback Machine. www.ice.ge ↑ genia.ge ↑ დაგვიანებული პასუხი აკაკის www.nplg.gov.ge ↑ ფშაური ლექსიკონი დაარქივებული 2019-05-07 საიტზე Wayback Machine. www.ice.ge ↑ აკაკი შანიძის ნარკვევების მიხედვით.
ზანდური

ზანდური — კილიანი ხორბლის უძველესი ქართული პოპულაცია. საქართველოს ენდემია. დღეისათვის ზანდურის პოპულაციის შემადგენლობაში დადგენილია პოლიპლოიდური რიგი: ჰექსაპლოიდური ჟუკოვსკის ხორბალი ანუ ზანდური Triticum zhukovskyi (2n=42), დიპლოიდური გვაწა ზანდური (2n=14; განეკუთვნბება კულტურულ ცალმარცვალას Triticum monococcum) და ტეტრაპლოიდური ჩელტა ზანდური Triticum timopheevii (2n=28). წარმოშობის კერაა რაჭა-ლეჩხუმი. ბიოლოგიურად მცენარე საგაზაფხულოა, მაგრამ თესენ შემოდგომით. ძნელად ეჯვარება სხვა სახეობებს. თავთავი მკვრივია, მარცვალი მსხვილი, კარგად იფქვება და ცხვება. ზანდურს სასელექციო მასალად იყენებენ ბევრ ქვეყანაში იმუნური ჯიშებისა და ჰიბრიდული ხორბლის შესაქმნელად. დაცულია კოლექციებში, როგორც მსოფლიო მნიშვნელობის ძვირფასი სასელექციო მასალა. სიხარულიძე მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 481. ↑ სადუნიშვილი თ., მაისაია ი., ბაცაცაშვილი ქ., სიხარულიძე შ., დარჩიძე თ., საქართველოს აგრარული კულტურა, თბ., 2021. — გვ. 34, ISBN 978-9941-8-3824-8. ↑ ფრუიძე ლ., მაისაია ი., სიხარულიძე შ., თავართქილაძე მ., პური ჩვენი არსობისა, წგნ. II, თბ.: პალიტრა L, 2016. — გვ. 32.
რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების ჩანაწერები

რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების ჩანაწერები (რუს. «Записки Кавказского Отдела Императорского Русского Географического Общества») — რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების პერიოდული სამეცნიერო ბეჭდვითი ორგანო. გამოცემულია 30 წიგნი (I-XXX, 1852-1917). თავდაპირველად იბეჭდებოდა როგორც განყოფილების წევრთა, ისე ევროპის მეცნიერთა გეოგრაფიული, ეთნოგრაფიული, ისტორიული, ბიბლიოგრაფიული და სხვა შრომები, 1872 წლამდე ინეჭდებოდა აგრეთვე განყოფილების ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული საქმიანობის მიმოხილვაც. ძირითადად გამოდიოდა თბილისში, IX წიგნი დაიბეჭდა პეტერბურგში (1875), XXI და XXII — პიატიგორსკში (1899, 1902). კაპანაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 482. Записки Кавказского отдела ИРГО. 1852-1913. დაარქივებული 2016-04-20 საიტზე Wayback Machine.
ზარაფხანა

ზარაფხანა — მონეტების, ორდენების, მედლებისა და სხვა სახელმწიფო ნიშნების დასამზადებელი სახელმწიფო საწარმო, რომელიც ფართოდ იყენებს მოოქროების, მოვერცხვლისა და საიუველირო მინანქრით ლითონის ნაკეთობათა დაფარვის ხერხებს. საქართველოს ტერიტორიაზე მონეტას ჭრიდნენ ძვ. წ. VI საუკუნიდან. კოლხური თეთრი მოჭრილია საქართველოში, მაგრამ ზარაფხანის ადგილმდებარეობა უცნობია. 704 წელს არაბულ დრამაზე თბილისის ზარაფხანა პირველად აღინიშნა. IX საუკუნიდან თბილისში დროგამოშვებით იჭრებოდა ფული არაბი ხალიფას, ხოლო X საუკუნის II ნახევრიდან - თბილისის ამირას სახელით. XIII საუკუნის 40-იანი წლებიდან XV საუკუნის დასაწყისამდე მონეტებზე კვლავ გვხვდება თბილისის ზარაფხანის აღნიშვნა. 1603 წლიდან XVIII საუკუნის დასასრულამდე თბილისის ზარაფხანა სისტემატურად უშვებდა ვერცხლისა და სპილენძის ფულს. XVII საუკუნის ზარაფხანა მდებარეობდა კალაში, სიონის მახლობლად. დასტურლამალში შემონახულია ზარაფხანის წესდება. 1803-1833 წლებში თბილისის ზარაფხანა უშვებდა ე. წ. რუსულ-ქართულ ფულს. ეს ზარაფხანა მდებარეობდა როსტომ მეფის სასახლის ტერიტორიაზე. თბილისის გარდა დროგამოშვებით ფული იჭრებოდა აგრეთვე დმანისში (XIII ს.), ახალციხეში (XIV ს. დასაწყისი), ანისში (XIV ს.), არტანუჯში (1520), ზაგემში (XVI-XVII სს.). სხვადასხვა დროს ზარაფხანები მოქმედებდნენ უფლისციხეში, ქუთაისში, ცხუმში, ზუგდიდში და სხვა. ღვაბერიძე ც., ქუთელია თ., ქსე, ტ. 4, გვ. 484, თბ., 1979 კაპანაძე დ., ქართული ნუმიზმატიკა, თბ., 1969; Пахомов Е. А., Монеты Грузии, Тб., 1970;
Г̧

Г̧, г̧ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Г̧“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Г̑

Г̑, г̑ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Г̑“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Г̄

Г̄, г̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Г̄“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Г̣

Г̣, г̣ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Г̣“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Е̄

Е̄, е̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Е̄“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Е̃

Е̃, е̃ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. „Е̃“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ё̄

Ё̄, ё̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Е“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება: ან
ზარდახანა

ზარდახანა (სპარს. ზარრადხანე) — არსენალი, სამხედრო საჭურვლის საწყობი, სადაც ინახავდნენ სამხედრო აღჭურვილობას, ცხენის აკაზმულობას და სხვა. ზარდახანა სამხედრო უწყების დაწესებულება იყო და უშუალოდ ამილახორს ემორჩილებოდა. მას განაგებდა ზარდახანას უხუცესი. ზარდახანის მოხელეები იყვნენ მოლარე და მწიგნობარი, აგრეთვე მისრატულთუხუცესი და მისრატულები (უზანგის დამჭერები), რომლებიც მეფეს ემსახურებოდნენ ცხენით მოგზაურობის დროს. ზარდახანას წელიწადში ერთხელ ამოწმებდნენ ამილახორი, მეაბჯრეთუხუცესი, ზარდახანის უხეცესი და მწიგნობარი (მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის მოხელე). ქართული სამართლის ძეგლები, ივ. სურგულაძის გამოც., თბ., 1970; ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 484.
გრავიტაციული სინგულარობა

გრავიტაციული სინგულარობა ან სივრცე-დროის სინგულარობა — წერტილი სივრცე-დროში, რომელშიც სივრცე-დროის სიმრუდე უსასრულო ხდება. სინგულარობა (მდგომარეობა უსასრულოდ დიდი სიმკვრივითა და უსასრულოდ მცირე რადიუსით) წარმოიქმნება მაშინ, როცა სხეული უსასრულოდ იკუმშება ანუ ხდება მისი კოლაფსი. გრავიტაციული სინგულარობა ძირითადად განიხილება ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით, რომელშიც შავი ხვრელის ცენტრის სიმკვრივე ხდება უსასრულო. ფიზიკოსები არ არიან დარწმუნებულები სინგულარობის არსებობობაში (ან მის დიდი აფეთქების დასაწყისში არსებობაში), ასევე შეიძლება ითქვას, რომ ამჟამინდელი ცოდნა არასაკმარისად აღწერს იმას, თუ რა ხდება ასეთი უკიდურესი სიმკვრივის დროს. ↑ Blackholes and Wormholes.
І́

І́, і́ — კირილური ანბანის ასო.
Ї́

Ї́, ї́ — კირილური ანბანის ასო.
ХхьӀв

ХхьӀв, ххьӀв — კირილური დამწერლობის პენტაგრაფი. გამოიყენება არჩიბულ ენაში. აღნიშნავს ბგერა [χːˤʷ], ხოლო მისი ლაბიალიზებული — ххьI [χːˤ], რომელიც ფარინგალიზირებული ყრუ უვულარული ფრიკატივის [χˤ]-ის „ძლიერი“ დუბლიკატია, გამოსახული ტრიგრაფით хьI-ის საშუალებითთავის მხრივ იგი х ([χ])-ის გაუთვალისწინებელი წარმოებულია. ამის გარდა ამავე ენაში არსებობს პენტაგრაფი ккъӀв.
КкъӀв

КкъӀв, ккъӀв — კირილური დამწერლობის პენტაგრაფი. გამოიყენება არჩიბულ ენაში. ამის გარდა ამავე ენაში არსებობს პენტაგრაფი ХхьӀв.
საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია

საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში წარმოდგენილია ის ძეგლები, რომლებიც საქართველოს კულტურისა დაძეგლთა დაცვის მინისტრის ან საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორის ბრძანების საფუძველზე, იუნესკოს კონცეფციის მიხედვით აღიარეს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალური ვებგვერდი საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია ↑ ბრძანების ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ↑ ბრძანების ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ ბრძანების ტექსტი ↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 ბრძანების ტექსტი
ზარზმის ფერისცვალების ხატი

ზარზმის ფერისცვალების ხატი — ფეოდალური ეპოქის ქართული ჭედური ხელოვნების ძეგლი, რომელიც წარწერის მიხედვით 886 წლით თარიღდება. ხელოვნების მუზეუმში გადატანამდე იგი შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიაში ინახებოდა. ხატი დაზიანებულია, ეტყობა ადრინდელი რესტავრაციის კვალი. კომპოზიციის ცენტრში, ოვალურ „დიდებაში“ გამოსახულია ფეხზე მდგომი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა მაკურთხებელი მარჯვენით; ტრადიციის თანახმად, წინასწარმეტყველები ვედრების პოზაში დგანან. ძეგლის შესრულების სტილი გრაფიკულია, ყოველი ხაზი და დეტალი დეკორატიულადაა დამუშავებული. როგორც მხატვრული, ისე ევოლუციური თვალსაზრისით, ზარზმის ფერისცვალების ხატი მონუმენტურ-დეკორატიული ხელოვნების მნიშვნელოვანი ძეგლია, რომელიც კარგად გამოხატავს ეპოქის სულისკვეთებას. ხატი აღწერილი აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს, ნიკოდიმ კონდაკოვს, ექვთიმე თაყაიშვილს და შეტანილია დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგშიც (№125 და 13467). ხატის დაქარაგმებულ ასომთავრულ წარწერაში მოხსნიებულია ლაკლაკთა საგვარეულოს (ჩორჩანელების განშტოება) წარმომადგენლები. 1907 წელს ექვთიმე თაყაიშვილს აღნიშნული ხატი შეტანილი აქვს შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიის სიძველთა აღწერაში, სადაც მოყვანილი აქვს ზედ არსებული წარწერები. მისი სიტყვებით „რაკი ამაზე უძველესი ხატი იშვიათია არა თუ გურიაში, არამედ მთელ საქართველოში, ამიტომ საჭიროდ მიგვაჩნია მოვიყვანოთ აქ წარწერა, რამდენადაც ჩვენ გავარჩიეთ. ამას საჭიროდ ვრაცხთ დავსძინოთ, რომ სრული აღდგენა წარწერისა შეუძლებელია, ვინაიდან ზოგიერთი სტრიქონების თავი და ბოლო დაკარგულია და შუაშიაც ზოგიერთი ასოები დაზიანებულია. ამას გარდა სიტყვები ერთობ ძრიელ შემოკლებულია...“ ხატზე სულ ოთხი ასომთავრული წარწერაა. ქვემოთ მოყვანილია ტექსტის ექვთიმესეული ვარიანტი. ლაზარეს აღდგინება ჯვარცმა ამაღლება მიძინება სულთმოფენობა ყენია რ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 313-314. Кондаков Н. П., Бакрадзе Д. „Опись памятников древности в некоторых храмах и монастырях Грузии“. СПб. ст. 131, 1890г. თაყაიშვილი ექ., არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წიგნი I, გვ. 37-39, ტფ., 1907. ნაწილების ამჟამინდელი მდებარეობა
აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა

აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა — პირველი დამოუკიდებელი რესპუბლიკა, რომელიც 1918 წლის 28 მაისს გამოცხადდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. რესპუბლიკა თავისი არსებობა შეწყვიტა 1920 წლის 28 აპრილს. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელმძღვანელობით, მთავრობა რესპუბლიკის უზენაესი აღმასრულებელი ორგანო იყო და ანგარიშვალდებული იყო პარლამენტის წინაშე. ეროვნული საბჭოს საქმიანობა შეჩერებისას მთავრობა საკანონმდებლო ორგანოს ფუნქციას ასრულებდა. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი მთავრობის კაბინეტი 1918 წლის 28 მაისს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე მოიწვიეს. კაბინეტი დაიშალა 1918 წლის 17 ივნისს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი. მთავრობის მეორე კაბინეტი მოიწვიეს 1918 წლის 17 ივნისს, პირველი შემადგენლობის დაშლის შემდეგ. კაბინეტის შემადგენლობა შეიცვალა 1918 წლის 6 ოქტომბერს. კაბინეტი გაუქმებულ იქნა 1918 წლის 7 დეკემბერს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი. მეორე შემადგენლობა მესამე მთავრობის კაბინეტი 1918 წლის 26 დეკემბერს მოიწვიეს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი. რესპუბლიკის მეოთხე სამთავრობო კაბინეტი მოიწვიეს 1919 წლის 14 აპრილს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ნასიბ იუსუფბეილი. კაბინეტი დაიშალა 1919 წლის 22 დეკემბერს. მთავრობის კაბინეტის მეხუთე შემადგენლობა მოიწვიეს 1919 წლის 22 დეკემბერს და მას ხელმძღვანელობდა ნასიბ იუსუფბეილი. შემადგენლობა დაიშალა 1920 წლის 30 მარტს. მინისტრთა მეხუთე კაბინეტი უკანასკნელი იყო აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში. 1920 წლის 28 აპრილს წითელი არმია შეიჭრა აზერბაიჯანში. რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა დაკარგა. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აქტი ↑ Азербайджанская Демократическая Республика: 1918-1920 : армия : (документы и материалы). ↑ THE HISTORY OF AZERBAIJAN: from ancient times to the present day ↑ Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia [2 volumes]