laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ანაერობული ორგანიზმები

ანაერობული ორგანიზმები, ანაერობები (< ა..., ბერძ. ἀήρ — „ჰაერი“ და βίος — „სიცოცხლე“) — ორგანიზმები, რომლებსაც სიცოცხლე და განვითარება შეუძლიათ გარემოში თავისუფალი ჟანგბადის ( O 2 {\displaystyle {\ce {O2}}} ) არარსებობის პირობებში. ტერმინი „ანაერობები“ შემოიღო ლუი პასტერმა, რომელმაც 1861 წელს აღმოაჩინა რძემჟავური დუღილის ბაქტერიები. ანაერობული ორგანიზმები ზრდისა და განვითარებისათვის ენერგიას იღებენ ორგანული ნივთიერებების (ძირითადად ნახშირწყლების) გახლეჩის პროცესში, რითაც იწვევენ მათ დუღილს, რა დროსაც წარმოიქმნება აღდგენილი ნაერთები — სპირტები და ორგანული მჟავები; ან როგორც საბოლოო აქცეპტორები იყენებენ არაორგანული ნაერთების — ნიტრატების, გოგირდის ნაერთების, ნახშირორჟანგის — ელექტრონებს, რითაც აღადგენენ მათ შესაბამისად მოლეკულურ აზოტამდე, გოგირდწყალბადამდე და მეთანამდე. ჟანგბადის მიმართ დამოკიდებულების მიხედვით განარჩევენ ობლიგატურ (მკაცრ) და ფაკულტატურ (პირობით) ანაერობულ ორგანიზმებს. ობლიგატური ანაერობული ორგანიზმები ვითარდებიან მხოლოდ უჟანგბადო გარემოში (ზოგიერთი მათგანი იღუპება მის საცხოვრებელ გარემოში ჟანგბადის უმნიშვნელო ოდენობით მოხვედრისასაც კი). ცხოვრობენ ისეთ პირობებში, სადაც გამორიცხულია ჟანგბადის მოხვედრა (ნიადაგის ქვედა ფენები, წყალსატევთა ფსკერი, ჭრილობის ღრმა მონაკვეთები და ა.შ.). მათ რიცხვს მიეკუთვნებიან მხოლოდ პროკარიოტები: რიგი პათოგენური ბაქტერიები (მ.შ. კლოსტრიდიუმების წარმომადგენლები), ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავებში მცხოვრები ბიფიდობაქტერიები, ერბომჟავას ბაქტერიები, მეთანოგენები. ფაკულტატურ ანაერობულ ორგანიზმებს განვითარება შეუძლიათ როგორც ჟანგბადის სრულად არარსებობის, ისე მისი არსებობის პირობებში. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ ზოგიერთი მათგანი (მაგ., რძემჟავას ბაქტერიები), რომელიც ენერგიას დუღილის შედეგად იღებს, არ არის მგრძნობიარე ჟანგბადის მიმართ; სხვებში (მაგ., საფუარები და ენტერობაქტერიები) კი წყალბადის თავისუფალ ჟანგბადზე გადატანის შემძლე ფერმენტების წყალობით მეტაბოლიზმი შესაძლებელია გადაერთოს დუღილიდან სუნთქვაზე. ფაკულტატურ ანაერობულ ორგანიზმებს მიეკუთვნებიან აგრეთვე დენიტრიფიცირებადი ბაქტერიები, ჩირქმბადი კოკები, მუცლის ტიფის ჩხირები, ციმბირის წყლულის გამომწვევები, წყალსატევთა ფსკერის ბინადრები (წამწამებიანი ინფუზორიები, მცირეჯაგრიანი ჭიები, მოლუსკები და სხვ.) და ადამიანისა და ცხოველთა ნაწლავის პარაზიტები (ზოგიერთი უმარტივესი, მრგვალი და ბრტყელი ჭიები). ტექნიკურ მიკრობიოლოგიაში ანაერობებს იყენებენ სპირტის, ორგანული მჟავების წარმოებაში, დამდგარი წყლების გასაწმენდად. ზოგიერთი ანაერობული ორგანიზმი იწვევს მწვავე ინფექციას (ტეტანუსი, აიროვანი განგრენა). თერმოფილურ ანაერობებს, რომლებიც ნაპოვნია ჰიდროთერმებში, მ.შ. ღრმაწყლოვანებში, თვლიან დედამიწის უძველეს მაცხოვრებლებად. ანაერობები ბიოსფეროში აღდგენილი ნაერთების ძირითადი მიმწოდებლები არიან, შეაქვთ რა მნიშვნელოვანი წვლილი ბუნებაში ნივთიერებების წრებრუნვაში. მრავალუჯრედიანი ევკარიოტების უმრავლესობის ქსოვილებში ადგილი აქვს ნახშირწყლების ანაერობულ გარდაქმნას, ძირითადად გლიკოლიზის გზით; ეს პროცესები ყველაზე მეტად გამოხატულია სწრაფად მზარდ ემბრიონულ და სიმსივნურ უჯრედებში. ანაერობიოზი აერობული ორგანიზმები ↑ 1.0 1.1 1.2 Анаэробные организм // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М., 2005. — стр. 677.
აზორდის ციხე

აზორდის ციხე (თურქ. Ungüzek Kalesi) — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, ერზერუმის ვილაიეთის უზუნდერეს ილჩეში. ციხე მდებარეობს ისტორიული ტაოს ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე. ციხე-სიმაგრეს მნიშვნელოვანი ფუნქცია გააჩნდა, ის გზების მაკონტროლებელი იყო. ციხე სწორედ მაგისტრალებზე შენდებოდა და სატრანზიტო ფუნქციასაც ასრულებდა, რაც როგორც თავდაცვითი, ასევე, ეკონომიკური ფაქტორებითაც იყო ნაკარნახევი. აზორდის მოგვიანო სახელწოდება უნდა იყოს აღჯაყალა. აღჯაყალა თურქიზებული ფორმაა და ქართულად თეთრ ციხეს ნიშნავს. გარემო სრულად კლდოვანია, ამიტომაც ხშირად მას გზამკვლევებზე და ტურისტულ რუკებზე მოიხსენიებენ როგორც Dikyar kapiö რაც ქართულად პირდაპირ გადმოითარგმნება - ბევრი სწორი კლდის კარები. ექვთიმე თაყაიშვილის 1917 წლის მოგზაურობის წიგნის დანართში ჩვენთვის საინტერესო ციხესიმაგრე 150-ე სურათზე სწორედ აღჯაყალას სახელწოდებითაა მოცემული. ციხის მეორე სახელწოდება — უზუნდერე მომდინარეობს მისი მდებარეობიდან, რადგან ის განთავსებულია უზუნდერეს რაიონში, რაც ქართულად გრძელ ხეობას ნიშნავს. ციხე თორთომის ისტორიულ პროვინციაში მდებარეობს. აღჯაყალას ციხე ძირითადად ოსმალურ წყაროებში მოიხსენიება სამხრეთ საქართველოს დაპყრობასთან მიმართებაში. XVI საუკუნის I მეოთხედის ოსმალურ წყაროში, კერძოდ 1532 წლის დოკუმენტში ვკითხულობთ: ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 3, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9675-9-7 ექვ. თაყაიშვილი 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში, თბ., 1960 თურქული წყაროები XVI ს. I მეოთხედის სამცხე-საათაბაგოს ისტორიისთვის, თურქული დოკუმენტები ქართული თარგმანით, გამოიკვლია და შენიშვნით გამოსცა ცისანა აბულაძემ. თბ., 1983
აზერბაიჯანის წყალმომარაგება

აზერბაიჯანში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა წყლის რესურსების გამოყენებას, წვიმის წყლის მიღებასა და გადამუშავებას, უახლესი ტექნოლოგიების დანერგვას წყლის რესურსების განახლებასა და დაცვას, ჩამდინარე წყლების გაწმენდასა და საზოგადოებრივ წყალმომარაგებას. 80-იანი წლების ბოლოს და დასაწყისში აზერბაიჯანში წყალმომარაგების სისტემაში სერიოზული პრობლემა იყო. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ხელისუფლების მთავარი ამოცანა იყო წყალმომარაგების სისტემაში და ეკონომიკის ბევრ სფეროში არსებული სირთულეების აღმოფხვრა. უპირველეს ყოვლისა, დაიწყო ორგანიზაციის შექმნა, რომელსაც შეეძლო გაეუმჯობესებინა ბაქოს, სუმგაითისა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე საცხოვრებელი დასახლებების სასმელი წყლით მომარაგება. აფშერონის რეგიონალური სააქციო წყალმომარაგების კომპანია შეიქმნა 1995 წელს, აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის გადაწყვეტილებით. იმ პერიოდში, პირველად დსთ-ს შორის, საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებმა წყლის სექტორზე სესხი გასცეს „ბაქოს წყალმომარაგების რეაბილიტაციის პროექტისთვის“ და ეს პროექტი წარმატებით განხორციელდა. 2012 წელს მოსახლეობის სუფთა წყლით უზრუნველყოფის მიზნით წყალმომარაგებისა და სანიტარულ ქსელში 11035 სახლი იყო მიერთებული. 2022 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, ბაქო უზრუნველყოფილია სასმელი წყლით ორი ძირითადი წყალსადენით, მათ შორის მტკვარი-ბაქოს წყალსადენით. 2004 წლამდე განახლდა გაზისა და წყალმომარაგების, კანალიზაციის და სხვა კომუნალური სისტემების სისტემები. წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების გაუმჯობესების მიზნით, ქალაქ სალიანის მოსახლეობის სასმელი წყლით უზრუნველყოფის მიზნით, დაიწყო 7500 მ³ მოცულობის წყალსაცავის მშენებლობა. ქალაქ ბილასუვარში წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების განახლება მიმდინარეობს. ხორციელდება ბაქოს თეთრი ქალაქის წყალმომარაგებისა და კანალიზაციისა და წვიმის წყლის სისტემების განახლების პროექტი. ქალაქ ლენქორანის წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების განახლება მიმდინარეობს. აზერბაიჯანის წყალსაცავები ↑ В Баку пройдут международная выставка и форум "Технологии для водоподготовки и обработки воды" ↑ Из истории бакинского водопровода ↑ Azerbaijan - Greater Baku Water Supply Rehabilitation Project (English) ↑ Приведет ли авария на водопроводе к проблемам с питьевой водой? ↑ Экономические реформы Гейдара Алиева: преобразование рисков в возможности ↑ Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О дополнительных мерах по продолжению проекта реконструкции систем водоснабжения и канализации города Сальян
ჯეირანბათანის წყალსაცავი

ჯეირანბათანის წყალსაცავი (აზერ. Ceyranbatan su anbarı) — წყალსაცავი აზერბაიჯანის აფშერონის ნახევარკუნძულზე. წყალსაცავის ზედაპირის ფართობია 13,9 კმ². აზერბაიჯანული ენიდან „ჯეირანბათანი“ ითარგმნება როგორც „ადგილი, სადაც ქურციკი დაიხრჩო“. წყალსაცავი შეიქმნა მე-20 საუკუნის დასაწყისში ინგლისელი ინჟინრის უილიამ ლინდლის მიერ შექმნილი პროექტის საფუძველზე. პროექტის მთავარი იდეა იყო მდინარე სამურიდან წყლის გადატანა წყალსაცავში, სადაც წყალი უნდა გაწმენდილიყო და ქალაქებში მიეწოდებინათ. მხოლოდ ნახევარი საუკუნის შემდეგ დაიწყო მუშაობა ამ პროექტის საფუძველზე. ჯერ სამურ-დევეჩის არხი გაგრძელდა აფშერონის ნახევარკუნძულამდე. 1956-1961 წლებში აშენდა წყალსაცავი ქალაქ ბაქოსა და სუმგაითში სასმელი წყლის მიწოდების გაზრდის მიზნით. კომპლექსის პირველი ინსტალაცია ექსპლუატაციაში შევიდა 1961 წლის 8 სექტემბერს, მეორე 1966 წელს, ხოლო მესამე 1978 წელს, რომლის სიმძლავრე იყო 2,22 კუბური მეტრი წამში. მეორე და მესამე დანადგარების ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა სუმგაითის, ბაქოს სოფლებისა და დედაქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილის წყალმომარაგება. 1998-2002 წლებში ჩატარდა წყლის გამწმენდი ნაგებობების კაპიტალური რემონტი. მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერით „დიდი ბაქოს წყალმომარაგების სისტემის რეკონსტრუქციის“ პროექტის ფარგლებში, განხორციელდა პირველი და მეორე დანადგარების რეკონსტრუქცია. 2006 წელს დედაქალაქის წყალმომარაგებისთვის 21,5 კილომეტრიანი მაგისტრალური წყალსადენი 1200 მმ დიამეტრით ამოქმედდა. წყალმომარაგების სიმძლავრე დღეში 110 ათასი კუბური მეტრი წყალია. 2015 წლის 28 ოქტომბერს გაიმართა ჯეირანბათანის წყლის გამწმენდი ნაგებობების კომპლექსის გახსნა. კომპლექსი შედგება ჰიდრავლიკური კონსტრუქციებისგან, წყლის გამწმენდი ნაგებობისგან და მისი დამხმარე ინფრასტრუქტურისგან. წყალსაცავის მოცულობა 186 მლნ კუბური მეტრია, სიგრძე 8,74 კმ, მაქსიმალური სიგანე 2,15 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 28,5 მ, საშუალო სიღრმე 14,5 მ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 27 მ. წყალი მოდის სამურ-აფშერონის არხიდან. ↑ Водохранилища ↑ Elmi ăsărlăr: Uchenye zapiski. Bioloġii̐a elmlări serii̐asy. Serii︠a︡ biologicheskikh nauk ↑ Izvestii︠a︡: Serii︠a︡ biologicheskikh i selʹskokhozi︠a︡ĭstvennykh nauk ↑ Proceedings - All-union Research Institute of Marine Fisheries and Oceanography ↑ Джейранбатанское водохранилище вот уже 50 лет как является незаменимым источником снабжения Абшеронского полуострова питьевой и технической водой ↑ Ильхам Алиев: «Крупнейший в мире водоочистной комплекс будет служить жителям города Баку и Абшеронского района» - ФОТО
ფრანც ფონ პაპენი

ფრანც იოზეფ ჰერმან მიხაელ მარია ფონ პაპენი (გერმ. Franz Joseph Hermann Michael Maria von Papen) ერბზელცერი ცუ ვერლ უნდ ნოივერკი (გერმ. Erbsälzer zu Werl und Neuwerk; დ. 29 ოქტომბერი, 1879, ვერლი, ვესტფალია — გ. 2 მაისი, 1969, ობერზასბახი, ბადენ-ვიურტემბერგი) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის რაიხსკანცლერი 1932 წელს და ვიცე-კანცლერი 1933–1934 წლებში. Benz, Wolfgang. A Concise History of the Third Reich. Berkeley, CA: University of California Press, 2007. Blandford, Edmund L. SS Intelligence: The Nazi Secret Service. Edison, NJ: Castle, 2001. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ფრანც ფონ პაპენი ბიოგრაფიული ქრონოლოგია
ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენცია

ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენცია ან სან ხოსეს პაქტი — რეგიონული კონვენცია ადამიანის უფლებების (ძირითადად სამოქალაქო და პოლიტიკური) დაცვის შესახებ. მიღებულ იქნა 1969 წელს. ძალაში შევიდა 1978 წელს. ორგანიზაციის მონაწილეები შეიძლება იყვნენ ამერიკის სახემწიფოთა ორგანიზაციის წევრი ქვეყნები. კონვენცია შედგება 3 ნაწილისგან — „სახელმწიფო ვალდებულებები და დაცული უფლებები“, „სამართლებრივი დაცვის საშუალებები“ და „ზოგადი და გარდამავალი დებულებები“ — რომლებიც იყოფა 11 თავად. 1988 წელს მიღებულ იქნა სან-სალვადორის ოქმი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების სფეროში ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენციის შესახებ, რომელიც ძალაში შევიდა 1999 წელს. 2010 წლის დასაწყისში მასში 14 ქვეყანა მონაწილეობს. კონვენციის დარღვევის შესახებ ბრალდებები შეიძლება წარმოადგინონ კერძო პირებმა ან მოპასუხის კონკრეტული თანხმობით, კონვენციის მონაწილე სხვა ქვეყანამ. ფიზიკური პირებისგან განცხადებები ჯერ წარედგინება ადამიანის უფლებათა ინტერამერიკულ კომისიას, რომელიც წყვეტს, წარედგინება თუ არა ისინი კონვენციით შექმნილ ადამიანის უფლებათა ინტერ-ამერიკულ სასამართლოს, თუ მოპასუხე სახელმწიფო მიიღებს სასამართლოს იურისდიქციას. კონვენცია რატიფიცირებულია 24 ქვეყნის მიერ, რომლებიც არიან ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის წევრები. AMERICAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS "PACT OF SAN JOSE, COSTA RICA" (B-32) Signatories and Ratifications
სერგეი დონაური

სერგეი დონაური (დონაუროვი) (დ. 14 ნოემბერი, [ძვ. სტ. 2 ნოემბერი] 1838, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 22 მარტი, [ძვ. სტ. 10 მარტი] 1897) — რუსი კომპოზიტორი და პოეტი. სერგეი დონაუროვების დიდგვაროვან ოჯახში დაიბადა. ყველა მის ნათესავს მაღალი თანამდებობა ეკავა სახელმწიფო სამსახურში ან რუსეთის იმპერიის არმიაში. მამა, ივანე მიხეილის ძე დონაუროვი იყო კამერგერი, იაროსლავის გუბერნიის ვიცე-გუბერნატორი. დედაც მაღალი წრის ქალბატონი გახლდათ ნატალია გრიგოლის ასული გოლიცინა. სერგეი მოინათლა 1838 წლის 18 დეკემბერს სიმეონოვის ეკლესიაში. განათლება მიიღო პაჟთა კორპუსში, რომლის დამთავრების შემდეგ დიპლომატიურ სამსახურში შევიდა. მუშაობდა ატაშედ საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცენტრალურ აპარატში, შემდეგ იტალიის რუსეთის საელჩოში სხვადასხვა თანამდებობებზე. საზღვარგარეთის მივლინებიდან დაბრუნების შემდეგ სამუშაოდ გადავიდა ბეჭდური საქმის მთავარ სამმართველოში, სადაც მუშაობდა ცენზორად. მალე გახდა დირექტორატის საბჭოს წევრი, პასუხისმგებელი დრამატული ნაწარმოებების შემოწმებაზე. დონაური მრავალი ცნობილი რომანსის ავტორია, რომლებიც დღესაც წარმატებით სრულდება. ლექსებს წერდა როგორც რუსულად, ასევე ფრანგულად. მას ეკუთვნის ფრანგული ტექსტი პოპულარული რომანსისა - „წაბლა ცხენები“, რომელიც შემდეგ რუსულადაც ითარგმნა. მუსიკითა და პოეზიით სერგეი დაკავებული იყო სამსახურიდან თავისუფალ დროს. ის თავის თავს მუსიკის მოყვარულად, დილეტანტად მიიჩნევდა და საკუთარ შემოქმედებას სერიოზულ მნიშვნელობას არ ანიჭებდა. მისი ძირითადი მუსიკალური ნაწარმოებები იყო რომანსები, რომლებსაც ის ქმნიდა, როგორც საკუთარ, ასევე ცნობილი პოეტების ლექსებზე. მას ეკუთვნის არანაკლებ ასი რომანსისა. კრიტიკოსები აღნიშნავენ დონაუროვის ნაწარმოებების სენტიმენტალურ ხასიათს, მათ სტილისტურ მსგავსებას რუსულ ქალაქურ ლირიკულ სიმღერასთან და მისივე პოეტური ტექსტების უპრეტენზიობას. ცნობილია, რომ ის იყო ფიოდორ ტიუტჩევის ლექსის „მე შეგხვდი“ მუსიკის პირველი ვერსიის ავტორი და ერთადერთი კომპოზიტორი, რომელმაც მუსიკა ამ ლექსზე დაწერა ჯერ კიდევ ტიუტჩევის სიცოცხლეში. სერგეის რომანსები რეგულარულად იბეჭდებოდა სხვადასხვა პოეტურ და მუსიკალურ ალმანახებში და ბევრმა მათგანმა მოიპოვა ფართო პოპულარობა. კომპოზიტორი, ასევე, იყო ავტორი სულ მცირე ორი ოპერეტისა, რომლებიც დაიდგა საიმპერატორო თეატრებში „ქრისტოფერ კოლუმბი“ და „მოგზაურობა მთვარეზე“. მათი სანოტო ჩანაწერები არ შემოინახა. გარდაიცვალა 1897 წლის 10 მარტს, სანქტ-პეტერბურგში. დაკრძალულია იქვე, ვოლკოვოს მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე. სერგეი დონაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პატრიკ ადამსი

პატრიკ ადამსი (ინგლ. Patrick Johannes Adams; დ. 27 აგვისტო, 1981, ტორონტო) — კანადელი მსახიობი. პატრიკ ადამსი პოპულარული გახდა უმეტესად მაიკ როსის როლით USA Network-ის(ინგლისური)ქართ. სერიალიდან „ფორს-მაჟორი“. ასევე გადაღებულია ისეთ ცნობილ სერიალებში, როგორიცაა „დაკარგულები“, „დეტექტივი რაში“, „საზღვაო პოლიცია“, „რიცხვები“ და სხვა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: პატრიკ ადამსი პატრიკ ადამსი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
აღმოსავლეთი კარსტენსი

აღმოსავლეთი კარსტენსი (ინდონ. Carstensz Timur) — მწვერვალი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე. წარმოადგენს მწვერვალ ჯაიას სუბ-პიკს. სიმაღლე 4820 მ. ოდესღაც მთლიანად იყო დაფარული კარსტენსის მყინვარით. მოქცეულია ლორენცის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. პირველად დაიპყრეს 1936 წლის 30 ნოემბერს. ↑ Map 2: Carstensz Glacier Area, Irian Jaya, Republic of Indonesia ↑ Colijn A. H. The Carstensz Massif, 1936. Alpine Journal (1937)
ჩირქმბადი კოკები

ჩირქმბადი კოკები — სფეროსებრი ბაქტერიები, რომლებიც ცხოველებში იწვევენ სხვადასხვა ჩირქოვან ინფექციას. მათ მიეკუთვნებიან როგორც გრამდადებითი (Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes და Streptococcus pneumoniae), ისე გრამუარყოფითი კოკები (Neisseria gonorrhoeae და Neisseria meningitidis). ფილოგენეზის, ფიზიოლოგიისა და გენეტიკის მიხედვით ეს გვარები ერთმანეთისათვის მონათესავე არ არიან. თუმცა აქვთ საერთო ეკოლოგია, არიან რა ადამიანის პარაზიტები. გრამდადებითი კოკები არიან ადამიანის ერთ-ერთი მთავარი პათოგენები. ითვლება, რომ ისინი იწვევენ ადამიანის ყველა ბაქტერიული ინფექციის სულ მცირე მესამედს, მათ შორის ანგინას, პნევმონიას, შუა ყურის ანთებას (ოტიტს), მენინგიტს, საჭმლით მოწამვლას, კანის სხვადასხვა დაავადებას და სეპტიკური შოკის მწვავე ფორმებს. გრამუარყოფითი კოკები, განსაკუთრებით Neisseria-ს გვარის წარმომადგენლები, იწვევენ გონორეასა და მენინგოკოკურ ინფექციას. ↑ 1.0 1.1 Bacterial Pathogens of Humans en. Todar's Online Textbook of Bacteriology. ციტირების თარიღი: 27 აგვისტო, 2023
ჰასდრუბალი (სარდალი)

ჰასდრუბალი — კართაგენის ჯარის სარდალი ნუმიდიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში ძვ. წ. 150. ძვ. წ. 149-დან ხელმძღვანელობდა კართაგენელთა ბრძოლას რომაელთა წინააღმდეგ. გიორგაძე გ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 606. Polybius, Fragments of Book XXXVIII, 7 Livius.org: Hasdrubal დაარქივებული 2013-01-23 საიტზე Wayback Machine. William Smith, "Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Volume 2", C.C. Little and J. Brown, 1849 [1].
გიორგი ტურაშვილი

გიორგი ტურაშვილი (დ. 26 აგვისტო, 1946, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ექიმი-კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1974–1989 წლებში მუშაობდა მოსკოვის სეჩენოვის სახელობის I სამედიცინო ინსტიტუტის კლინიკური ფარმაკოლოგიის კათედრაზე. 1989 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პოლიკლინიკური და გადაუდებელი თერაპიის კათედრის დოცენტი. ავტორია 36 სამეცნიერო ნაშრომის, სამეცნიერო–პრაქტიკულ ხელმძღვანელობას უწევს ორდინატორებსა და ასპირანტებს. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „Возможности медикаментозной коррекции гемореологических нарушений у больных хронической ишемической болезнью сердца и облитерирующими поражениями артерий ног“, დაიცვა მოსკოვის I სამედიცინო ინსტიტუტში 1980 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ნეროცირკულარული დისტონიის, არტერიული ჰიპერტენზიისა და გულის იშემიური დაავადების პროფილაქტიკის ოპტიმიზაცია ორგანიზებულ პოპულაციაში“, დაიცვა თბილისის თერაპიის ინსტიტუტში 1993 წელს. ექიმის ცნობარი ტენზიოლოგიაში, თბილისი, 2003, გვ. 65 წყარო: ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ., 2000, გვ. 265 საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე. თბ., 2012, გვ. 369 გიორგი ტურაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბარბარა ბახი

ბარბარა ბახი (გოლდბახი) (ინგლ. Barbara Bach, Lady Starkey (born Barbara Goldbach); დ. 27 აგვისტო, 1947, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი. ბარბარას დედა ირლანდიელი, ხოლო მამა ებრაელი იყო ავსტრიადან. 16 წლის ბარბარამ სკოლა მიატოვა სამოდელო კარიერისთვის. მან თავისი გვარი გოლდბახი შეამოკლა და გახდა ბახი. 18 წლის ასაკში გათხოვდა იტალიელ ბიზნესმენ, გრაფ ავგუსტო გრეგორინზე, რომელთანაც ორი შვილი — ფრანჩესკა (დ. 1968) და ჯანი (დ. 1972) შეეძინა. იტალიაში გადასვლის შემდეგ მუშაობდა ტელევიზიაში და თამაშობდა ფილმებში. 1975 წელს ამერიკაში დაბრუნდა, სადაც გააგრძელა სატელევიზიო კარიერა. მან როჯერ მურთან ერთად ითამაშა 1977 წლის ფილმში ჯაშუში, რომელსაც ვუყვარდი, სადაც ჯეიმზ ბონდის გოგონა განასახიერა. 1981 წელს ცოლად გაჰყვა ინგლისელ მუსიკოსს, The Beatles-ის ვოკალისტს, რინგო სტარს, რომელიც 1980 წელს ფილმის „Caveman“-ის გადაღების პერიოდში გაიცნო. ბარბარა თავისუფლად ფლობს იტალიურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბარბარა ბახი ბარბარა ბახი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი

აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი (ინდონ. East Northwall Firn) — მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, მწვერვალ ჯაიადან ჩრდილო-ჩრდილო-დასავლეთით 2.5 კმ-ში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4750 მ სიმაღლეზე. 2017 წელს ან უფრო ადრე მყინვარი სამ ნაწილად დაიშალა. სადღაც, 1936–1962 წლებს შორის ერთიანი ნორთუოლის ფირნი დაიშალა რამდენიმე ცალკეულ მყინვარად, რომელთა შორის უდიდესი იყო აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი და დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი. 2004 წელს IKONOS-ის სატელიტური ფოტოსურათებით დადგინდა, რომ 2000 წლიდან 2002 წლამდე პერიოდში აღმოსავლეთ ნორთუოლის ფირნმა დაკარგა თავისი ზედაპირის ფართობის 4.5%. 2010 წელს დადგინდა, რომ მწვერვალ ჯაიას მყინვარების ყინულის სისქე 32 მ უდრიდა და წელიწადში 7 მ-ით თხელდებოდა. შედეგად, გამოითქვა აზრი 2015 წლამდე მათი სრულად გაქრობის შესახებ. მართლაც, 2017 წელს ან უფრო ადრე დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი სრულიად გაქრა, ხოლო აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაიშალა სამ მცირე ნაწილად. აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნარჩენია, რომლის ფართობი 1850 წლისთვის შეადგენდა დაახლოებით 20 კმ²-ს. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ. ↑ 1.0 1.1 NASA Earth Observatory. Glaciers in the Tropics, but Not for Long ↑ Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images ↑ Robin McDowell: Indonesia’s Last Glacier Will Melt ‘Within Years’ ↑ Papua Glacier’s Secrets Dripping Away: Scientists ↑ Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images
ანაერობიოზი

ანაერობიოზი (< ა..., ბერძ. ἀήρ — „ჰაერი“ და βίος — „სიცოცხლე“), ანოქსიბიოზი (ლათ. oxygenium — „ჟანგბადი“) — ცხოვრება თავისუფალი ჟანგბადის არარსებობის პირობებში. ანაერობული ორგანიზმებისათვის, რომლებიც სასიცოცხლო ენერგიას რთული არაორგანული (მაგ., ნიტრატები და სულფატები) და ორგანული (მაგ., ნახშირწყლები) ნივთიერებების გახლეჩით იღებენ, ანაერობიოზი არსებობის ჩვეულებრივი პირობაა. ცნება „ანაერობიოზი“ 1861 წელს შემოიღო ლუი პასტერმა, რომელმაც აჩვენა, რომ რძემჟავური დუღილის გამომწვევი მიკროორგანიზმები ჟანგბადის მოხვედრისას იღუპებიან. მრავალუჯრედიანი ცხოველებისათვის ანაერობიოზი ხშირად მხოლოდ დროებითი მდგომარეობაა, რომელიც ჟანგბადის არქონის პერიოდში უზრუნველყოფს გადარჩენას, მას თან ახლავს ნივთიერებათა ცვლის მკვეთრი დაცემა და არააქტიურ მდგომარეობაში გადასვლა (იხ. ანაბიოზი). აერობულ ორგანიზმებსაც აქვთ ანაერობული ეტაპი ნივთიერებათა ცვლის პროცესებში, რომლებსაც თან ახლავს ენერგიის გამოყოფა. მრავალუჯრედიანი ცხოველების ქსოვილებში ნახშირწყლების ანაერობული გარდაქმნა მიმდინარეობს ძირითადად გლიკოლიზის გზით. სწრაფად მზარდ ემბრიონულ და სიმსივნურ უჯრედებში ანაერობული პროცესები გამოხატულია უფრო ძლიერად, ვიდრე ჯანმრთელი ორგანიზმის ნორმალურ უჯრედებში. ბუნებაში ანაერობული გარდაქმნის (დუღილი, ლპობა) პროცესებს დიდი მნიშვნელობა აქვს ნივთიერებათა წრებრუნვაში. აერობიოზი ანაერობული ორგანიზმები ↑ Анаэробиоз // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд., т. 1 — М., 1969.
აერობიოზი

აერობიოზი (ბერძ. ἀήρ — „ჰაერი“ და βίος — „სიცოცხლე“) — ცხოვრება თავისუფალი ჟანგბადის ( O 2 {\displaystyle {\ce {O2}}} ) პირობებში. აერობიზმი დამახასიათებელია ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების აბსოლუტური უმეტესობისათვის. ყველა აერობული ორგანიზმი, ანაერობულებისაგან განსხვავებით, ცხოველქმედობისათვის საჭირო ენერგიას იღებს ჟანგვითი პროცესების შედეგად (იხ. სუნთქვა), მათ ფერმენტულ სისტემებს შეუძლია წყალბადის გადატანა თავისუფალ ჟანგბადზე. აერობების აბსოლუტური უმრავლესობის სუნთქვას თან ახლავს მოლეკულური ჟანგბადის შთანთქმა და ნახშირორჟანგის გამოყოფა; ზოგიერთ მიკროორგანიზმს ჟანგვა ბოლომდე არ მიჰყავს (მაგ., ძმარმჟავას ბაქტერიები, ზოგიერთი სოკო და სხვ.). ნივთიერებათა და ენერგიის ცვლის აერობული ტიპი ანაერობულზე ეფექტურია, რადგან უზრუნველყოფს უფრო მეტი რაოდენობის ენერგიის გამოყოფას ყოველ 1 მოლ ნივთიერებაზე. ანაერობიოზი აერობული ორგანიზმები ↑ Аэробиоз // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М., 2005. — стр. 599.
აერობული ორგანიზმები

აერობული ორგანიზმები, აერობები — ორგანიზმები, რომლებსაც ცხოვრება და განვითარება შეუძლიათ მხოლოდ გარემოში თავისუფალი ჟანგბადის (O2{\displaystyle {\ce {O2}}}) არსებობის პირობებში. ისინი ჟანგბადს იყენებენ როგორც მჟანგავს. აერობულ ორგანიზმებს მიეკუთვნება თითქმის ყველა ცხოველი, მცენარე და სოკო, უმარტივესების უმრავლესობა, აგრეთვე ბევრი პროკარიოტი, ანუ ორგანიზმების აბსოლუტური უმრავლესობა. აერობული ორგანიზმები ბიოლოგიურ ჟანგვას ახორციელებენ უპირატესად უჯრედული სუნთქვის პროცესში — ჟანგვა-აღდგენის რეაქციების (სასუნთქი ჯაჭვის) სერიაში, რომელიც მიმდინარეობს ციტოქრომების მონაწილეობით და სრულდება ციტოქრომოქსიდაზის დახმარებით O2{\displaystyle {\ce {O2}}}-ის წყლამდე აღდგენით (ბაქტერიებს აქვთ სხვა ოქსიდაზებიც). აერობულ ორგანიზმებს ასევე აქვთ ფერმენტები (კატალაზა, სუპეროქსიდისმუტაზა), რომლებიც უზრუნველყოფენ O2{\displaystyle {\ce {O2}}}-ის არასრული აღდგენის ტოქსიკური პროდუქტების დაშლას. ზოგიერთ ცხოველში, მაგალითად პარაზიტულ ჭიებში, ჟანგბადის გარეშე ცხოვრება მეორეულ შეგუებას წარმოადგენს. აერობულ ორგანიზმებში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებენ ფოტოსინთეზის უნარის მქონე მცენარეები და ციანობაქტერიები, რადგან მათ მიერ გამოყოფილი O2{\displaystyle {\ce {O2}}} უზრუნველყოფს ყველა სხვა დანარჩენი აერობული ორგანიზმის განვითარებას. აერობიოზი ანაერობული ორგანიზმები ↑ Аэробные организмы // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М., 2005. — стр. 599.