laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა

ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა — ადამიანთა ანატომიური აღნაგობის, სიცოცხლისათეის აუცილებელი შინაგანი ფიზიოლოგიური პროცესებისა და გარეგანი ფიზიოლოგიურ-ანთროპოლოგიური ნიშნების ერთიანობა. მეცნიერების მონაცემები ასაბუთებენ, რომ ადამიანის თანამედროვე ტიპი Homo ხანგრძლივი ევოლუციის მანძილზე შედარებით უცვლელ ანატომიურ და ფიზიოლოგიურ კანონზომიერებებს ექეემდებარებოდა. ეს აიხსნება იმით, რომ ადამიანის როგორც ბიოლოგიური არსების გარეგანი სასიცოცხლო პირობები შედარებით უცელელია და ადამიანის ორგანიზმი ამ პირობებს ეგუება. მიუხედაეად ამისა, ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა არ არის აბსოლუტურად საყოველთაო და უცელელი, მაგალითად, განსხვავებულ ბუნებრივ-გეოგრაფიულ პირობებში შეიქმნა ადამიანთა ფიზიოლოგიურ-ანთროპოლოგიური ნიშნებით განსხვავებული ჯგუფები ანუ რასები. მეორე მხრით, ბუნებაზე ადამიანის გაბატონება და ზოგი ბიოლოგიურ-სოციალური ფაქტორი, მაგალითად, მუტიზაცია, თანდათანობით შლის ამ განსხვავებას. ადამიანთა სოციალური ერთობა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 79.
Ҽ̆

Ҽ̆, ҽ̆ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „Ҽ“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ბრევისის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Ҽ“-სა და „ბრევისი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
27 (რიცხვი)

ოცდაშვიდი — ოცდამეშვიდე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდაექვსის მომდევნო და ოცდარვის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 27. 27 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოცდაშვიდი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და შვიდი (იგულისხმება ოცზე შვიდი ერთეულით მეტი). Wells, D. The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers London: Penguin Group. (1987), p. 106. Mystery of the number 27 - Large collection of 27 related trivia and facts. Prime Curios! 27 from the Prime Pages The 27 Project - collection of 27 sightings in movies, TV, culture and art
ზატიკი

არსებითი სახელი ზატიკი შეიძლება ნიშნავდეს შემდეგს: ზატიკი — მსხვერპლი, „ვნება“ იესოსი, დღესასწაული პურისა, - „ზატიკად ჩვენდა დაიკლა ქრისტე“ (1 კორინთ. 5, 7). ზატიკის პერიოდი — პერიოდი აღდგომიდან ყოველთა წმინდათა კვირამდე (სულთმოფენობის შემდეგი კვირა). ზატიკი — საეკლესიო წიგნი, რომელშიც მოთავსებულია აღდგომიდან სულთმოფენობამდე და ყოველთა წმინდანთა კვირამდე წარმოსათქმელი ლოცვები და საგალობლები. გაგრძელება დიდი მარხვის საგალობლებისა — მარხვანისა. ლიტურგიაში ზატიკი დამკვიდრდა XI საუკუნიდან. მანამდე მარხვანი და ზატიკი გაერთიანებული იყო ერთ წიგნში, რომელსაც „ხვედრნი“ ეწოდებოდა. კორნელი კეკელიძის აზრით, ტერმინი „ზატიკი“ წარმოსდგება „აზატისაგან“, რაც ნიშნავს „თავისუფალ“ დღეს, ე. ი. დღესასწაულს. ზატიკი მცირე — საეკლესიო წიგნი, რომელშიც მოთავსებულია ბრწყინვალე შვიდეულში წარმოსათქმელი ლოცვები და საგალობლები. ზატიკი — ებრაული დღესასწაული, დაკავშირებული ებრაელების ეგვიპტიდან განთავისუფლებასთან. ზატიკი — სომხური წარმართული დღესასწაული. სულხან-საბა ორბელიანის მიხედვით: ზატიკი — გამოჴსნა, გინა განთავისუფლება (12, 4 საქმე); ზატიკი არს შესაწირავი აღდგომა. კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 487. ↑ ↑ სულხან-საბა ორბელიანი, ლქექსიკონი ქართული, ტ. 1, გვ. 277
ზაზა შენგელია

ზაზა ოთარის ძე შენგელია (დ. 22 მაისი, 1963) — ქართველი ჟურნალისტი. საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის თავმჯდომარე 1999-2005 წლებში. ისტორიის მეცნიერების კანდიდატი (1999). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ისტორიის ფაკულტეტი 1985 წელს იყო რეზო თაბუკაშვილის სახელობის ქართულ-უცხოური კულტურის ურთიერთობის ცენტრის თავმჯდომარის მოადგილე 1990-1991 წლებში, დამოუკიდებელი ტელეკომპანია „იბერვიზიას“ გენერალური დირექტორი 1992-1994 წლებში. 1994-1995 წლებში სახელმწიფოს მეთაურის პრეს-მდივნის მოადგილე; 1995-1996 წლებში იყო თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის ვიცე-პრემიერი; 1996-1999 წლებში სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე. ზაზა შენგელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
28 (რიცხვი)

ოცდარვა — ოცდამერვე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდაშვიდის მომდევნო და ოცდაცხრის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 28. 28 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოცდარვა“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და რვა (იგულისხმება ოცზე რვა ერთეულით მეტი). Prime Curios! 28 from the Prime Pages
29 (რიცხვი)

ოცდაცხრა — ოცდამეცხრე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდარვის მომდევნო და ოცდაათის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 29. 29 არის კენტი და მარტივი რიცხვი. სიტყვა „ოცდაცხრა“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და ცხრა (იგულისხმება ოცზე ცხრა ერთეულით მეტი). Prime Curios! 29 from the Prime Pages
30 (რიცხვი)

ოცდაათი — ოცდამეათე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდაცხრის მომდევნო და ოცდათერთმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 30. 30 არის მესამე ათეულის პირველი ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოცდაათი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და ათი (იგულისხმება ოცზე ათი ერთეულით მეტი). Prime Curios! 30 from the Prime Pages
Ԝ

Ԝ, ԝ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. Graphemica (Ԝ) Graphemica (ԝ)
Ԛ

Ԛ, ԛ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო. Graphemica (Ԛ) Graphemica (ԛ)
დინო ჰამზიჩი

დინო ჰამზიჩი (ბოსნ. Dino Hamzić; დ. 22 იანვარი, 1988, სარაევო, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) — ბოსნიელი ფეხბურთელი, თამაშობს მეკარის პოზიციაზე საფეხბურთო კლუბ „ჩიხურაში“. დინო ჰამზიჩი „ჩიხურას“ 2016 წლის მარტში შეუერთდა თავისუფალი აგენტის სტატუსით. გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა, სოსო ფრუიძემ განაცხადა, რომ ჰამზიჩი საქართველოს ჩემპიონატის მეკარეებს შორის ერთ-ერთი საუკეთესოა და მისი ტრანსფერი ძალიან წაადგება გუნდს. თვითონ ფეხბურთელმა ჯურნალისტებთან საუბრისას აღნიშნა, რომ მომავალში ბოსნიის ეროვნულ ნაკრებში თამაშის ამბიცია აქვს. პირველი მატჩი ჰამზიჩმა „ჩიხურას“ შემადგენლობაში ითამაშა 12 მარტს გორის „დილასთან“, რომელიც ფრედ 1:1 დასრულდა. 2016 წელს „ჩიხურამ“ საქართველოს უმაღლესი ლიგის „თეთრ“ ჯგუფში პირველი ადგილი დაიკავა და საჩემპიონო პლეი-ოფფის ორმატჩიან ფინალში „წითელი“ ჯგუფის გამარჯვებულს, „სამტრედიას“ დაუპირისპირდა. პირველი თამაში სამტრედიაში გაიმართა და მასპინძლების გამარჯვებით დასრულდა ანგარიშით 2:0, ხოლო მეორე შეხვედრაში თბილისში დაფიქსირდა ფრე 2:2 და „სამტრედია“ საქართველოს ჩემპიონი გახდა. შემდგომში ჰამზიჩმა განაცხადა, რომ საჩემპიონო პლეი-ოფფში მარცხი მის ქართულ კარიერაში ყველაზე დასანანი და ცუდი მომენტი იყო. 2017 წლის 2 დეკემბერს „ჩიხურამ“ საქართველოს თასის ფინალში „ტორპედო“ დაამარცხა და ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ჰამზიჩმა კარიერაში მეორე ტიტული მოიგო. ოლიმპიკი სარაევო: ბოსნია და ჰერცეგოვინის თასის გამარჯვებული (1): 2014/2015 ჩიხურა საჩხერე: საქართველოს თასის გამარჯვებული (1): 2017 ↑ Dino Hamzić. ↑ "ჩიხურას" მეკარე ბოსნიის ნაკრებში? რატომ ჩამოვიდა დინო ჰამზიჩი საქართველოში. ↑ დინო ჰამზიჩი: ბიძინა ივანიშვილი? მსმენია, რომ.... ↑ საქართველოს თასი საჩხერის „ჩიხურამ“ მოიგო.
ზაფრანა

ზაფრანა, კროკო (ლათ. Crocus) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ზამბახისებრთა ოჯახისა. გორგლ- ბოლქვიანი მცენარეა. მიწისზედა ღერო არ აქვს და ყვავილი პირდაპირ გორგლისებრი ბოლქვიდან ამოდის. 80-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპასა და სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. საქართველოში — 5 სახეობაა. ისინი ძირითადად ალპური მდელოს კომპონენტებია. მხოლოდ 2 სახეობა Crocus adamii და შემოდგომაზე მოყვავილე Crocus speciosus გვხვდება შუა სარტყელში. Crocus autranii ვიწრო ენდემური სახეობაა და მარტო აფხაზეთში იზრდება. Crocus scharojani კი — კავკასიის ენდემია. ზაფრანის ყველა სახეობა ლამაზყვავილიანი, ამიტომ აშენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში. Crocus sativus მხოლოდ კულტურაშია ცნობილი და იყენებენ სუნელ-სანელებლად; მისი წითელი დინგები შეიცავს ძვირფას საღებავს — კროცინს. ხინთიბიძე ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 488.
ზაფხულის მანჭკვალა

ზაფხულის მანჭკვალა (ლათ. Kuehneromyces mutabilis) — ქუდიანი სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა. აქვს 3-5 სმ დიამეტრის, შუაში ამობურცული, ყავისფერი, ოდნავ ქერცლიანი მკრთალი კონცენტრული ზოლებით. ფირფიტები ჟანგისფერ-მურაა; ფეხი — წვრილი, საყელოიანი. ზემოთ მოთეთრო, ქვემოთ მუქი მურა და ბოჭკოვანი. იზრდება დამპალ ფოთლოვან ხეებზე ზაფხულში და შემოდგომით. საჭმელად ვარგისია ახალი. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 488. ზაფხულის მანჭკვალა Index Fungorum-ზე (ინგლისური)
ზაქარიასთავი

ზაქარიასთავი, ზაქარიასწვერი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საბადურის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1433 მ. აგებულია ნეოგენური თიხებისა და ქვიშაქვების შუაშრეებიანი კონგლომერატებით. ჩრდილოეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთები დამრეცია, სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი — შედარებით ციცაბო. ზაქარიასთავის კალთების ქვემო ნაწილი შემოსილია ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული მუხნარ-რცხილნარით, ზემო — ამავე ნიადაგებზე გავრცელებული წიფლის ტყეებით. უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 322.
ზაქარია (XVII-XVIII სს.)

ზაქარია — დავითგარეჯის დოდოს მონასტრის წინამძღვარი 1704-1708 და 1711-1712 წლებში. XVII საუკუნის დასასრულს აღადგინა უცხოელ დამპყრობთა მიერ მოოხრებული და გაუქმებული დოდოს მონასტერი. ზრუნავდა მისი ეკონომიკური განმტკიცებისათვის; მატერიალური დახმარება და ადგილ-მამულები მიიღო ნინოწმინდელი ეპისკოპოსის იოსებისაგან (ვაჩნაძე), კახეთის სამეფო კარისაგან და სხვა. საკუთარი სახსრებით მონასტერს შეუძინა ვენახი საგარეჯოში. ლომინაძე ბ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), ტ. 1, თბ., 1966; ლომინაძე ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 489.
ზაქარია აგულეცი

ზაქარია აგულეცი (დ. 1630 ― გ. 1691), სომეხი ვაჭარი. სავაჭრო მისიით იმოგზაურა ამიერკავკასიაში, ირანში, ოსმალეთში, დასავლეთ ევროპაში და შეადგინა "დღიური", რომელიც 3 ნაწილისაგან შედგება. I ნაწილი შეიცავს ცნობებს აღმოსავლეთ და დასავლეთ სხვადასხვა ქალაქს შორის მანძილისა და მარშრუტების შესახებ. II ნაწილში წარმოდგენილია 1647-1681 წლებში პირადად ნანახი და გაგონილი ამბები; III ნაწილში მოცემულია საკუთარი ოჯახის ბიოგრაფიული ქრონიკა. "დღიური" საყურადღებო ცნობებს შეიცავს XVII საუკუნის თბილისისა და იმდროინდელი საქართველოს ეკონომიკურ ცხოვრებაზე. გამოიცა სომხურ (1938) და რუსულ (1939) ენებზე. მელიქსეთ-ბეგი ლ., ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941; მაისურაძე გ., ქსე, ტ. 4, გვ. 489, თბ., 1979
ზახორი

ზახორი — ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ზახორის, ქვემო ზახორისა და შუა ზახორის გავრცელებული სახელწოდება. ზახორი მდებარეობს მდინარე ლეხურის ხეობაში. ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) სოფელთა სიაში ზახორი შეტანილია „ქართლით” სახელდებულ თემში. სოფლის სახელწოდება უნდა მომდინარეობდეს მდ. ლეხურის ზემოწელის მფლობელის აზნაურ ზახორ ღაზნელიძის სახელიდან, რომელიც XVI ს-ში ცხოვრობდა. 1625 წელს ანდუყაფარ ამილახვარმა ქსნის ერისთავთან ერთად ამოწყვიტა აზნაურ ღაზნელიძის ოჯახი, ხოლო მისი მამულები გაინაწილეს. XVII ს. საამილახვროს დავთრის მიხედვით ზახორში ცხოვრობდნენ ზურაბ ღაზნელიძის ყმები – ქართველი გლეხები, 1791 საბუთის მიხედვით ამოწყვეტილი ღაზნელიძის ყმებიდან ზახორში დარჩენილია მხოლოდ ოთხი კომლი. 1865 წელს ზახორი 21 კომლი მოსახლით ქსნის უბნის ზახორის სას. თემის შემადგენლობაშია. სოფელში, მდ. ლეხურის ნაპირას, საყარაულო ოთხკუთხა კოშკებია. არის აგრეთვე ტაძრის ნანგრევები. ზახორიდან 2 კმ-ზე ჩრდ-ით მდებარეობს ღაზნელიძის ციხე-დარბაზი, ე. წ. კაბერის ციხე. ციხე-დარბაზი შემოზღუდული ყოფილა ქვითკირის გალავნით, რომელსაც ჰქონია სათოფურები და ქონგურები. ძეგლი XVI ს. თარიღდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 491. გვასალია ჯ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014.
ზებეყურის ქედი

ზებეყურის ქედი — საშუალო სიმაღლის ქედი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, მდინარეების ლეხურისა და ქსნის წყალგამყოფი. გამოეყოფა ხარულის ქედს ცხრაწყაროს მთასთან. უმაღლესი ადგილია ზემაკურის მთა (2119,4 მ). აგებულია ცარცული და პალეოგენური კირქვებით, მერგელებით, თიხაფიქლებით, თიხებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით. აღმოსავლეთი კალთა გრძელია და დამრეცი, დასავლეთი — მოკლე და ციცაბო. შემოსილია ფართოფოთლოვანი და შერეული ტყით, თხემზე მეორეული სუბალპური მდელოებია. გ. დევდარიანი., ჯ. გვასალია, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 328.
ზებუ

ზებუ, კუზიანი საქონელი (ლათ. Bos taurus indicus) — წარმოშობით შინაურ ძროხას უახლოვდება. კისრისა და მინდაოს წინა ნაწილში აქვს კუზი, რომლის მასაა 5-8 კგ. ფერად შავი, წითელ-ჭრელი, თაფლა, ნაცრისფერი და წაბლაა. ზრდასრული ფურის საშუალო მასა 250–270 კგ, უდიდესია 550 კგ, კუროსი 300–350 კგ, უდიდესია 800 კგ-მდე. ვარაუდობენ, რომ ზებუ მოშინაურებულია ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2-3 ათ.ასი წლის წინ. გავრცელებულია ინდოეთში, აფრიკაში, ამერიკის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ოლქებში, ახლო აღმოსავლეთში. კარგად იტანს მაღალ ტემპერატურას. ნაკლავის გამოსავალი 45-50%. წლიური ნაწველი 500–600 კგ, უდიდესია 1500 კგ-მდე, რძის ცხიმიანობა 4,5-5%. ძროხასთან შეჯვარებით გამოყვენილია რამდენიმე ახალი ჯიში. გოცირიძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 492. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ზებუ ABCZ — Associação Brasileira dos Criadores de Zebu (Brazilian Zebu) ABCZ — Brazilian Cattle Genetic Senaapathy Kangayam Cattle Research Foundation დაარქივებული 2022-03-15 საიტზე Wayback Machine. TamilNadu’s Zebu breeds დაარქივებული 2014-05-18 საიტზე Wayback Machine.
ზეგანი (ბაღდათის მუნიციპალიტეტი)

ზეგანი — ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ზეგნისა და ქვედა ზეგნის ძველი სახელწოდება. ზეგანი ამჟამად წარმოადგენს ბაღდათის მუნიციპალიტეტის თემს, რომელიც აერთიანებს სამ სოფელს: ზედა ზეგანი (თემის ცენტრი), ქვედა ზეგანი და წიფა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 493.
Я́

Я́, я́ — კირილური დამწერლობის ასო. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Я“-სა და „აკუტი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̀

Я̀, я̀ — კირილური დამწერლობის ასო. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Я“-სა და „გრეივი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̄

Я̄, я̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „Я“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის მაკრონის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Я“-სა და „მაკრონი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̈

Я̈, я̈ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „Я“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Я“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̆

Я̆, я̆ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „Я“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში. აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში: აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „Я“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ꙙ

Ꙙ, ꙙ — დახურული პატარა ჲუსი. ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙙ) Graphemica (ꙙ)
ზეგარდა

ზეგარდა — XIII-XIV საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია სოფელ დიღმის მიდამოებში, ჩრდილო-დასავლეთით, ველზე, სოფელ მუხათგვერდის მახლობლად. ეკლესია დარბაზულია (7,3X4,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სახურავი, ფასადებზე საპირე ქვები ამოცვენილია, ჩამოშლილია საკურთხევლის სარკმლის საპირე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ღრმა აფსიდია. სატრიუმფო თაღის საბჯენი პილასტრები აფსიდის ნახევარწრის ხაზიდან წინ არის გამოწეული. აფსიდაში ერთი სარკმელი და ორი ღრმა ნიშია. თითო სარკმელია დარბაზის გრძივ კედლებშიც. ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის კვალი. დასავლეთის ფასადს ვიწრო ფილების სადა ზოლი გასდევს. შესასვლელის არქიტრავის ქვა და საკურთხევლის სარკმელი გრეხილი ორნამენტითაა შემკული. გეგმით სწორკუთხა, მცირე ზომის ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ მხარეს საკურთხევლის აფსიდაა. ნათდება საკურთხევლისა და სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების სარკმლებიდან. ჩრდილოეთ კედელში სარკმლის დაყოლება იშვიათია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში. ასევე თავისებურადაა გადაწყვეტილი საკურთხევლის აფსიდის პილასტრებიც, რომლებიც აფსიდის ნახევარწრეს კი არ ერწყმის, არამედ გამოწეულია მის ფარგლებს გარეთ. ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დეკორატიული მორთულობიდან აღსანიშნავია სხვადასხვა სიგანის ლილვით შემკული საკურთხევლის სარკმლის საპირე. კიკნაძე ზ., ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 75, ISBN 978-99940-27-10-1. ↑ ზეგარდის წმინდა გიორგის ეკლესია ↑ საღარაძე შ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 493.
Ꙝ

Ꙝ, ꙝ — იოტირებული დახურული პატარა ჲუსი. ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙝ) Graphemica (ꙝ)
Ꙛ

Ꙛ, ꙛ — დახურული დიდი ჲუსი. ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙛ) Graphemica (ꙛ)
Ѷ

Ѷ, ѷ („იჟიცა“) — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ѷ) Graphemica (ѷ)
Ꙟ

Ꙟ, ꙟ („ინ, ინჲა“) Graphemica (Ꙟ) Graphemica (ꙟ)
Ѻ

Ѻ, ѻ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ѻ) Graphemica (ѻ)
Ҁ

Ҁ, ҁ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ҁ) Graphemica (ҁ)
Ꙅ

Ꙅ, ꙅ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙅ) Graphemica (ꙅ)
Ꙁ

Ꙁ, ꙁ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙁ) Graphemica (ꙁ)
Ꙃ

Ꙃ, ꙃ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙃ) Graphemica (ꙃ)
Ꙇ

Ꙇ, ꙇ — ძველი კირილური ასო. Graphemica (Ꙇ) Graphemica (ꙇ)
რეპლისომა

რეპლისომა — კომპლექსური მოლეკულური მანქანა, რომელიც დნმ-ის რეპლიკაციას უძღვება. თავდაპირველად რეპლისომა ორჯაჭვიან დნმ-ს თითო ჯაჭვებად შლის. თითოეული ცალკეული ჯაჭვისთვის სინთეზირდება დნმ-ის ახალი, კომპლემენტარული მიმდევრობა. ამ პროცესის საბოლოო შედეგია დნმ-ის ორი ორჯაჭვიანი მიმდევრობის წარმოქმნა, რომლებიც ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწყისი მიმდევრობის ასლებს წარმოადგენს. სტრუქტურის თვალსაზრისით, რეპლისომა შედგება ორი რეპლიკაციური პოლიმერაზის კომპლექსებისგან, რომელთაგან ერთ-ერთიც ასინთეზირებს ლიდერ ჯაჭვს, მეორე კი ჩამორჩენილ ჯაჭვს. რეპლისომა შედგება მრავალი სხვადასხვა ცილისგან, მათ შორისაა ჰელიკაზა, რეპლიკაციის C-ფაქტორი, პროლიფერირებადი უჯრედის ბირთვის ანტიგენი (პუბა), გირაზა/ტოპოიზომერაზა, ერთჯაჭვიან დნმ-თან მბმელი ცილა/რეპლიკაციური ცილა A, პრიმაზა, დნმ-პოლიმერაზა III, რნმ-პოლიმერაზა H და ლიგაზა. DNA+replisome at the US National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH) ↑ Yao, Nina Y.; O'Donnell, Mike (2010). „SnapShot: The Replisome“. Cell. Elsevier BV. 141 (6): 1088–1088.e1. doi:10.1016/j.cell.2010.05.042. ISSN 0092-8674.
ადამიანთა სოციალური ერთობა

ადამიანთა სოციალური ერთობა — ადამიანთა სოციალური ერთობა, სოციალური ურთიერთობის სხეადასხვა სფეროების ერთობლიობა, საზოგადოების შინაგანი სტრუქტურული ადნაგობის ფორმა, წესი. ადამიანთა სოციალური ერთობა გამოხატავს საზოგადოების ცხოერების შედარებით მთლიამობას, რომელიც ყალიბდება ადამიანთა ნება-სურვილისგან დამოუკიდებლად და რომლის ფარგლებშიც მიმდინარეობს ადამიანების ყოველდდიური ცხოვრება. ადამიანთა სოციალური ერთობა აუცილებელია საზ. ცხოვრების განვითარებისათვის. მის ხასიათს განსაზდვრაეს საზოგადოების შინაგანი სტრუქტურა. ამიტომ სოციალურად ერთ-გვაროეან საზოგადოებათა ერთობის ფორმები განსხეაედება კლასობრივ-ანტაგონისტურ საზაზოგადოებათა ერთობისაგან, რომელიც კლასთა შინაგან დაპირისპირებას შეესაბამება. ადამიანთა სოციალური ერთობის ფორმებია გვარი, ტომი, ეროვნება, ერი, ადამიანთა პარტიული ერთობა. ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 79.
ზედა ვარძია

ზედა ვარძია — XI საუკუნის I ნახევრის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ღვთისმშობლის ეკლესია სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიის ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ზე. აღმართულია მთის ფერდობზე, ხელოვნურად შექმნილ ბაქანზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. მიეკუთვნება ორნავიანი ეკლესიათა ტიპს. სამხრეთით აქვს ღია სტოა. დასავლეთი მინაშენი უფრო გვიანი ხანისაა. ნაგებია კარგად გათლილი მოწითალო-იასამნისფერი ტუფანდეზიტის კვადრებით. შიგნით მოპირკეთებულია დიდრონი თლილი ქვებით. ღრმა აფსიდით დაბოლოებული მთავარი ნავი მაღალი და ფართოა, ჩრდილოეთისა კი — დაბალი და ვიწრო. ისინი ერთმანეთიდან დაკავშირებული არიან ორ ბურჯზე დაყრდნობილი თაღებით. ეკლესია შელესილი ყოფილა, შეიმჩნევა მოხატულობის კვალი. ორივე ნავი ერთიანი, ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ეკლესია გარედან უხვადაა მორთული ჩუქურთმებით. შესასვლელის თავზე სტილიზებული ასომთავრული წარწერაა. სტოის ფრაგმენტი ჯაბა ლაბაძის ფოტო სტოის ფრაგმენტი ჯაბა ლაბაძის ფოტო წარწერა შესასვლელის თავზე ჯაბა ლაბაძის ფოტო ელიზბარაშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 494. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2020-02-15.
ნუკლეინის მჟავა

ნუკლეინის მჟავები — ბიოპოლიმერები, ანუ მცირე ზომის ბიომოლეკულები, რომლებიც აუცილებელია ჩვენთვის ცნობილი სიცოცხლის ფორმებისთვის. ისინი შედგება ნუკლეოტიდებისგან, რომლებიც სამი კომპონენტისგან შემდგარ მონომერებს წარმოადგენენ. ეს კომპონენტებია: 5-ნახშირბადიანი შაქარი, ფოსფატის ჯგუფი და აზოტოვანი ფუძე. თუკი შაქარი შედგენილი რიბოზაა, მაშინ პოლიმერი რნმ-ია (რიბონუკლეინის მჟავა); თუკი შაქარი რიბოზადანაა მიღებული დეზოქსირიბოზას სახით, პოლიმერი არის დნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა). Interview with Aaron Klug, Nobel Laureate for structural elucidation of biologically important nucleic-acid protein complexes provided by the Vega Science Trust. Nucleic Acids Research journal Nucleic Acids Book (free online book on the chemistry and biology of nucleic acids) ↑ მან მათ ნუკლეინი უწოდა. ↑ Bill Bryson, A Short History of Nearly Everything, Broadway Books, 2015.p. 500.
ზედაზენი

ზედაზენი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საგურამოს ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1178 მ. აგებულია მეოტურ-პონტური კონტინენტური კონგლომერატებით, ქვიშაქვებისა და თიხების შუაშრეებით. კალთები დამრეცია, მცირედ დანაწევრებული. შემოსილია ტყის ყომრალ ნიადაგებზე გავრცელებული რცხილა-წიფლისა და წიფლის ტყეებით. ხშირი ტყით დაფარულ ზედაზნის მთის კეხზე, საგურამოს სამხრეთით 6 კილომეტრზე მდებარეობს ზედაზნის მონასტერი. ზედაზნის მთა წარმართულ ხანაში წარმოადგენდა იბერიის ერთ-ერთ მთავარს საკულტო ადგილს, სადაც აღმართული იყო ზადენის კერპი და ციხე, რომლებიც ფარნაჯომმა დადგა ძვ. წ. II საუკუნეში. მთის სახელწოდება ზადენის კერპისგან მომდინარეობს, მისი წინა სახელწოდება კი კუხეთის მთა უნდა ყოფილიყო. ზედაზნის მონასტერი ზედაზნის ციხის აღება ზედაზნის სამარხი უთმელიძე მ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 311. ↑ ზედაზნის მონასტერი ↑ მერკვილაძე, დ. „ზედაზნის მონასტრის დაარსების ისტორიის და მისი სახელწოდების შესახებ“, საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები IX ტ. გვ. 68-76 — თბილისი, „უნივერსალი“, 2008
ზედა თმოგვი

ზედა თმოგვი — XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამნავიანი ბაზილიკა. ვარძიისა და თმოგვის ციხის ჩრდილოეთით, მაღალ მთიან პლატოზე. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ნაგებია კარგად გათლილი რუხი ქვით, გადახურულია ლორთფინებით. მაღალი და განიერი ცენტრალური ნავი გევრდის ნავებისაგან ორ წყვილ ბოძზე დაყრდნობილი სამ-სამი თაღითაა გამოყოფილი. სამხრეთ ფასადზე სწორკუთხა ჩარჩოში ჩასმული ჩუქურთმებითა და წარწერებით შემკული შესასვლელია. ბაზილიკის ჩრდილოეთ კედელში ჩართულია VIII–IX საუკუნეების მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიის სამხრეთი კედელი შესასვლელითურთ. ბაზილიკის ერთ-ერთი წარწერიდან ირკვევა, რომ იგი აუგია იოვანე ჭიმჭიმელის ძეს ერისთავთ-ერისთავს ფარსმანს ბაგრატ IV-ის (1027–1072) დროს. ძეგლს რამდენიმე აღდგენა-გადაკეთების კვალი ემჩნევა. ნოშას წარწერა ტაძრის სამხრეთის ფასადზე (XI საუკუნე) ანტონის წარწერა ტაძრის სამხრეთ ფასადზე (XI საუკუნე) გვერდწითელი რ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 495. ვ. სილოგავა, ჯავახეთის ეპიგრაფიკა. ახალციხე 2001 წ. ↑ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2020-02-15.
ზედაშე

ზედაშე, წითელი ღვინო, რომელსაც ხმარობენ ზიარების დროს ან ჯვარისწერის წესის შესრულებისას; ხალხურ ყოფაში საეკლესიო დღესასწაულისათვის საგანგებოდ შემონახული საუკეთესი ღვინო, არაყი და სხვა. გადატანითი მნიშვნელობით საერთოდ საუკეთესო ხარისხის ღვინო. ლომინაძე ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 498.
ადამიანის სტრონგილოიდი

ადამიანის სტრონგილოიდი (ლათ. Strongiloides stercoralis) — პარაზიტული ჭია ნემატოდების კლასისა. დედლის სიგრძე 2,2 მმ-მდეა, ხოლო მამლისა 0,7 მმ-მდე. სქესმწიფე ადამიანის სტრონგილოიდი გვხვდება თორმეტგოჯა ნაწლავში და მლივი ნაწლავის ზემო ნაწილში. თითოეული დედალი დღე-ღამეში 50-მდე კვერცხს დებს. გამოჩეკილი ლარვები ფეკალურ მასასთან ერთად გამოიყოფა. ორგანიზმში ლარვა ხვდება დაბინძურებულ საკვებსა და წყალთან ერთად, ზოგჯერ კანიდანაც შეიჭრება. იწვევს დაავდაება სტრონგილოიდოზს. ბ. ყურაშვილი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 81.