laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ჰილარი კლინტონი

ჰილარი კლინტონი (ინგლ. Hillary Rodham Clinton; დ. 26 ოქტომბერი 1947, ჩიკაგო) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, 2009-2013 წლებში იყო აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი ბარაკ ობამას ადმინისტრაციაში. აშშ-ის სენატორი ნიუ-იორკიდან 2001-09 წლებში, იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი დემოკრატიული პარტიიდან 2008 წლის არჩევნებში. აშშ-ის პირველი ლედი 1993-2001 წლებში ბილ კლინტონის პრეზიდენტობის დროს. წარმოშობით ილინოისელმა ჰილარი როდჰემმა ქვეყნის ყურადღება 1969 წელს მიიპყრო კრიტიკული გამოსვლით უელესლის კოლეჯში წლის დასაწყისის მიმართვაში. კარიერა დაიწყო, როგორც ადვოკატმა 1973 წელს იელის იურიდიული სკოლის დასრულების შემდეგ. 1975 წელს არკანზასში გადავიდა, სადაც ბილ კლინტონს გაყვა ცოლად და კარიერას კონგრესის იურიდიულ კონსულტანტად აგრძელებს. 1979 წელს ის პირველი ქალი პარტნიორი გახდა როუზის ადვოკატთა ფირმაში, ხოლო 1988-1991 წლებში ქვეყნის ას ყველაზე გავლენიან იურისტთა სიაში მოხვდა. 1979-81 და 1983-92 წლებში არკანზასის პირველი ლედი იყო, აქტიურობდა რამდენიმე ორგანიზციაში, რომელთა მიზანი ბავშვების კეთილდღეობის ამაღლება იყო, ასევე უოლ-მარტისა და სხვა კორპორაციული საბჭოების წევრი იყო. აშშ-ის პირველი ლედის პერიოდში ის მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პოლიტიკის საკითხებში. მისი მთავარ ინიციატივა, კლინტონის ჯანდაცვის გეგმა, 1994 წელს კონგრესის მიერ არ დამტკიცდა, თუმცა 1997 წელს მისი დახმარებით დაფუძნდა სახელმწიფო ბავშვთა ჯანმრთელობის დაზღვევის პროგრამა და შვილად აყვანისა და უსაფრთხო ოჯახის აქტი. მისი ქორწინების სტატუსი ბილ კლინტონთან საზოგადოების განხილვის საგანი გახდა 1998 წელს ლევინსკის სკანდალის შემდეგ. ნიუ-იორკში გადასვლის შემდეგ კლინტონ აირჩიეს აშშ-ის სენატში 2000 წელს — პირველი შემთხვევა, როდესაც ამერიკელი პირველი ლედი საზოგადოებრივ სამსახურში ჩადგა და პირველი სენატორი ქალი ამ შტატიდან. აქ ის თავდაპირველად მხარს უჭერდა ჯორჯ ბუშის საგარეო პოლიტიკას, რომელიც ასევე მოიცავდა ერაყის ომის რეზოლუციაზე თანხმობას. შემდგომში ის განუდგა ბუშის ადმინისტრაციას ერაყის ომის მსვლელობის გამო და ასევე მრავალი საშინაო საკითხების ირგვლივ. 2006 წელს ხელახლა აირჩიეს სენატში. ჰილარი კლინტონი პირველი ქალია აშშ-ის ისტორიაში, რომელსაც პრეზიდენტად არჩევის დიდი შანსი ჰქონდა. 2007 წლის განმავლობაში სამოქალაქო გამოკითხვებში ის მუდამ წინ იყო დემოკრატთა ნომინანტთა შორის. მაგრამ 2008 წლის პრაიმერებში დაამარცხა ბარაკ ობამამ. ოფიციალური საიტი ოფიციალური საიტი ოფიციალური საიტი ტვიტერი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ჰილარი კლინტონი
ხევსურული დიალექტი

ხევსურული დიალექტი — ქართული ენის დიალექტი, რომელზედაც მეტყველებს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის — ხევსურეთის მოსახლეობა. ხევსურეთს კავკასიონი ორად ყოფს: პირაქეთა და კავკასიონის გადაღმა მდებარე პირიქითა ხევსურეთად. ხევსურები ახლა ცხოვრობენ დუშეთის, ყაზბეგის, თიანეთის, ახმეტის, თელავის, დედოფლისწყაროს, საგარეჯოსა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტებში. ენობრივად ხევსურული დიალექტი ყველაზე უფრო ახლოა თუშურ, მოხეურ და ფშაურ დიალექტებთან და მათთან ერთად ქმნის ქართული ენის დიალექტთა ე.წ. ფხოურ ჯგუფს. სხვა ქართული დიალექტებისაგან გამოირჩევა არქაიზმების სიმრავლით, რაც მისი გარემოზღუდულობით უნდა აიხსნას. ხევსურულ დიალექტში ქართველი ენათმეცნიერი აკაკი შანიძე გამოყოფს არხოტულ და შატილურ-მიღმახეურ კილოკავებს, რაც ამ კილოკავებში ზოგ ფონეტიკურ პროცესს, ინტონაციისა და მეტყველების ტემბრის განსხვავებულობას ემყარება. ხევსურულისათვის თავისებურად მიჩნეულია: ფონოლოგიაში — ფონემა ჴ-ს არსებობა და ფონეტიკაში ფართოდ გავრცელებული ბოლომოკვეცილი ფორმები, აუსლაუტში დარჩენილ ხმოვანზე ხმის აწევა, რაც დაკარგული ბგერისა თუ მარცვლის კომპენსაციაა; ხმოვნის მომდევნოდ სხვათა სიტყვის ო-ს დავიწროება; და კავშირის ენკლიტიკად მირთვა წინა სიტყვასთან და ა ხმოვნის დაკარგვა; ხშირად თანხმოვანი დ-ც იკარგება და მეტყველებისას ერთგვარი დაყოვნება ხდება; დამახასიათებელია სონორიან თანხმოვანთ კომპლექსში ი ხმოვნის გაჩენა და მისთ. ხშირია (როგორც სიტყვის თავში, ისე ბოლოში) ხმოვანთა რეგრესული ასიმილაცია. მორფოლოგიაში სახელობითი ბრუნვის ნიშანი ხმოვანფუძიან სახელებსაც ერთვის. მიცემითში დასმული თანხმოვანფუძიანი სიტყვა ადგილისა და დროის გარემოების ფუნქციით, როგორც წესი, მიცემითის ნიშანს არ ირთავს. ზმნაში დასტურდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა შემდეგი ფონეტიკური ვარიანტები: ტ, დ, თ, წ, ძ, ც, ჭ, ჯ, ჩ. თანხმოვნების წინ არის ს, რომელიც დ, ძ თანხმოვანთა წინ იქცევა ზ-დ, ჯ-ს წინ — ჟ-დ, ჭ-ს წინ — შ-დ. ხევსურულში დაცულია უძველესი მა- და შა- ზმნისწინები, რომელთა ადგილსაც ნელ-ნელა იკავებს ახალი მო- და შე. ძველის გადმონაშთია უთემისნიშნო ზმნები. ძველქართულისებრია სუბიექტური პირის ნიშანი III პირის მრავლობითში. კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია. ძველქართულისებურია ხოლმეობითის წარმოება. ქართული ენის დიალექტები ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008; შანიძე ა. ქართული ხალხური პოეზია, I. ხევსურული, თბ., 1931; ჭინჭარაული ალ. ხევსურულის თავისებურებანი. თბ., 1960; ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლიგია, I. თბ. 1989.
კლიუნიელთა ორდენი

კლიუნიელთა ორდენი — X საუკუნეში დაარსებული მონაზვნური ორდენი, რომლის ცენტრი იყო ბენედიქტიელთა მონასტერი კლიუნიში, ბურგონში (საფრანგეთი, ბურგუნდია). აერთიანებდა ასეულობით მონასტერს უმთავრესად საფრანგეთში, ასევე გერმანიაში, ინგლისში, ჩრდილოეთ იტალიასა და ესპანეთში. კლიუნიელთა ორდენთან არის დაკავშირებული X საუკუნის ბოლოსა და XI საუკუნეში კათოლიკური ეკლესიის გასაძლიერებლად ჩატარებული გარდაქმნები. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 561.
მოქვის ბრძოლა

მოქვის ბრძოლა 1918 — ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯარებს შორის. გაიმართა 1918 წლის 16 აგვისტოს მოქვის ტაძართან. 1918 წლის აგვისტოს პირველ რიცხვებში აფხაზეთში ვითარება უკიდურესად გამწვავდა. ეს გამოწვეული იყო ე.წ. „მუჰაჯირთა“ ახალი რაზმის გადმოსხმით, რომელმაც სოფ. ჯგერდის მიმართულებით, პროთურქული ორენტაციის ერთ-ერთი ლიდერის თავად ტატაშ მარშანიას მამულისკენ გაემართა. სულ უფრო ცხადი ხდებოდა რომ „აფხაზთა სახალხო საბჭოს“ დეპუტთა პროოსმალური ნაწილი აშკარად დაადგა სახელმწიოს ღალატს და შეიარაღებულ პუტჩს მიემხრო. ასეთ სიტუაციაში საბჭოს დემოკრატიული ფრთა ვარლამ შარვაშიძის, აგრეთვე ვლადიმერ ემუხვარის მეთაურობით გამოვიდა „აფხაზთა სახალხო საბჭოს“ რეორგანიზაციის ინიციატივით. ის პიროვნებები, რომლებიც ხელს უწყობდნენ თურქების მიერ აფხაზეთის ოკუპაციას დადანაშაულებულ იქნენ სახელმწიფოს ღალატში და უნდა გადასახლებულიყვნენ აფხაზეთიდან. თურქთა რიცხვი ათასს აღწევდა. ექსპედიციის მთელი ხნის განმავლობაში, რეგურალური ჯარის ქვედანაყოფებმა პოლკოვნიკ თუხარელის მეთაურობით, ვერაფრით მოახერხეს შეხებაში მოსულიყვნენ მოწინააღმდეგესთან, მხოლოდ სახალხო გვარდიის მცირე რაზმმა, სულ 60 კაცი, ლევ ტუმარკინის მეთაურობით მოქვის ტაძართან გაუმართა ბრძოლა რიცხობრივად მრავალჯერ აღმატებულ მტერს და მოიგერია იგი. „დროება“ ბრძოლის შესახებ წერდა: ზ. პაპასქირი, ნარკვევები თანამედროვე აფხაზეთის ისტორიული წარსულიდან, ნაკვეთი მეორე1917–1993, თბ., 2007, გვ. 22-23 არჩილ ჩაჩხიანი, რუსეთ-საქართველოს სამხედრო-პოლიტიკური ურთიერთობები და საბრძოლო მოქმედებები აფხაზეთის რეგიონსა და შავიზღვისპირეთში(1918-1920 წლები). თბ., 2014, გვ.138
კლდისუბანი

კლდისუბანი შეიძლება აღნიშნავდეს: კლდისუბანი — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში კლდისუბანი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში კლდისუბანი — უბანი ძველ თბილისში.
ლევან მელიქიშვილი

ლევან ივანეს ძე მელიქიშვილი (დ. 14 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 28 ოქტომბერი], 1817 — გ. 22 თებერვალი [ძვ. სტ. 10 იანვარი], 1892) — რუსეთის არმიის ქართველი გენერალი და გენერალ-ადიუტანდტი. ნიკოლოზ ბარათაშვილის ახლო მეგობარი. დაიბადა 1817 წლის 14 ოქტომბერს ქ. თბილისში თავადური საგვარეულოს, მელიქიშვილების ოჯახში. სამხედრო სამსახური დაიწყო 1835 წელს პრაპორშჩიკის ჩინით. 1837-1869 წწ. მონაწილეობდა ექსპედიციებში კავკასიელ მთიელთა წინააღმდეგ. იყო ნიკოლოზ ბარათაშვილის ახლო მეგობარი. 1844 წელს იყო ნახიჩევანის მაზრის უფროსი და მოადგილედ თან ჰყავდა წაყვანილი ნიკოლოზ ბარათაშვილი. კონსტანტინე მამაცაშვილის მოგონებებში წარმოდგენილია საქართველოს წარსულზე და აწმყოზე მოაზროვნე პატრიოტ ახალგაზრდათა წრის წევრად. 1844 წელს მეთაურობდა ცალკე ცხენოსან მილიციას. 1845 წელს დაინიშნა იმერული მილიციის თბილისის ქვეითთა დრუჟინის მეთაურად. 1849 წელს სათავეში ჩაუდგა I ქართულ ქვეითთა პოლკს, ამავე წელს მიიღო გენერლის წოდება. 1854 წელს მისი სარდლობით აიღეს ღუნიბის ციხე, რისთვისაც მას გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი მიეკუთვნა. 1863 წელს მას მიენიჭა კავალერიის გენერლის წოდება. 1877 წელს დაინიშნა დაღესტნის ოლქის უფროსად და ოლქის ჯარების სარდლად. 1880 წელს კი კავკასიის არმიის ჯარების მთავარსარდლის მოადგილედ. ამ თანამდებობაზე დაჰყო სიცოცხლის ბოლომდე. რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი, გენერალ-ადიუტანტი (1879). გარდაიცვალა 1892 წლის 22 თებრვალს. დაკრძალულია წმ. დავითის ეკლესიაში (მთაწმინდის პანთეონი). ლევან მელიქიშვილის საფლავის ქვა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 558. ქართველ მოღვაწეთა ნეკროპოლი, თბ., 1961. — გვ. 70.
კლდისწყარო (მრავალმნიშვნელოვანი)

კლდისწყარო შეიძლება აღნიშნავდეს: კლდისწყარო — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი); კლდისწყარო — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში (წაღვლის თემი).
ქარიშხლების ოკეანე

ქარიშხლების ოკეანე (ლათ. Oceanus Procellarum) — მთვარის ყველაზე დიდი ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის დასავლეთ ნაწილში. სახელი დაარქვა იტალიელმა ასტრონომმა ჯოვანი ბატისტა რიჩიოლიმ იმ ვარაუდით, რომ დედამიწაზე ამინდი იცვლებოდა მთვარის ფაზების მიხედვით. ქარიშხლების ოკეანის სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ არის 2500 კმ, ხოლო ფართობი 4 მილიონი კმ². მთვარის სხვა ზღვების მსგავსად, ქარიშხლების ოკეანე არის ვაკე, რომელიც ამოვსებულია ბაზალტის გაქვავებული ლავით. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთვარის კარპატების მთები ქარიშხლების ოკეანეს წვიმების ზღვისგან გამოყოფს. 1969 წლის 19 ნოემბერს, მთვარის მოდული „Intrepid“, ამერიკული კოსმოსური ხომალდის აპოლო 12-ის დასაჯდომი ნაკვეთური, დაეშვა მთვარეზე. დაშვება მოხდა ქარიშხლების ოკეანეში, კოპერნიკის კრატერიდან სამხრეთით 370 კილომეტრში. მთვარის ზღვის ზედაპირზე გადმოსხდნენ ჩარლზ კონრადი და ალან ბინი. მათ მთვარიდან ჩამოიტანეს დაახლოებით 34 კგ გრუნტი, მათ შორის 45 ქვა. ქარიშხლების ოკეანიდან წამოღებული ნიმუშები აღმოჩნდა შედარებით ღია, ვიდრე სიმშვიდის ზღვაში შეგროვებულები. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Oceanus Procellarum. Луна, Исследования Луны, Геофизические и геохимические особенности. Карта Луны: горы, кратеры и знаменитые моря. Первые люди на Луне. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-07-17. ციტირების თარიღი: 2023-09-24. Apollo 12 Mission: Lunar Sample Overview. ↑ ხარაძე ე., „ასტრონომიის საფუძვლები“ : 2 ტომად : ტომი I, 1991
ჭინჭარაული

საკუთარი სახელი ჭინჭარაული შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: ალექსი ჭინჭარაული — ენათმეცნიერი გიორგი ჭინჭარაული — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი იმედა ჭინჭარაული — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)
რაჭული დიალექტი

რაჭული დიალექტი — ქართული ენის დიალექტი, რომელზედაც მეტყველებს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის — რაჭის მოსახლეობა. რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დიალექტური თეალსაზრისით რაჭული დიალექტი ოთხ კილოკავად იყოფა: რივნისთაური (ღები, ჭიორა), გლოლური, ზემორაჭული და ქვემო რაჭული. ღები და ჭიორა მჭიდროდ უკავშირდება სვანეთს და ამიტომ მათში სვანური სუბსტრატიც ხელშესახებია. გლოლურს ემჩნევა აღმოსავლურ ქართულ დიალექტებთან ურთიერთობის კვალი, ლექსიკაში ვლინდება ოსურთან კონტაქტიც. ქვემორაჭულს ორ თქმად ყოფენ — ქვემო რაჭის მთიანი ნაწილის მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას ზემორაჭულთან და უკავშირდება ზემოიმერულსაც, და კოლხეთის დაბლობში მობინადრე რაჭველების მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას ლეჩხუმურთან. საკუთრივ რაჭულის თავისებურებანი ყველაზე უკეთ ჩანს ზემორაჭულში. რაჭული დიალექტისთვის დამახასიათებელია მეტყველების დინჯი კილო. რივნისთაურისა და გლოლურის ინტონაცია უახლოვდება აღმოსავლეთ საქართველოს დიალექტებისათვის დამახასიათებელ ინტონაციას. ბგერათა სისტემის თვალსაზრისით თავისებურება შეინიშნება გლოლურში: წარმოდგენილია ჲ და უკანაენისმიერი ლ, რივნისთაურში დასტურდება ჷ, გლოლურში (ზეპირი პოეზია) — იშვიათად ჴ. რაჭულ დიალექტში ხმოვანთა (ასევე თანხმოვან-ხმოვანთა) კომპლექსები ფონეტიკურად უფრო მდგრადია, ვიდრე ქართული ენის სხვა დიალექტებში. ზმნის თავისებურებათაგან ყურადღებას იქცევს შემდეგი: გვხვდება ზმნისწინთა ფონეტიკური ნაირსახეობები. ხშირია თემის ნიშანთა ცვალებადობა და მონაცვლეობა, ზმნის ხმოვანი პრეფიქსების თავისებური გამოყენება. ზოგი ფუძე თავისებურად იწარმოება. სუბიექტური II და ობიექტური III პირის ნიშნები კილოკავებში მეტ-ნაკლებად დაცულია. რაჭული დიალექტის ოთხსავე კილოკავში მკვიდრადაა წარმოდგენილი III კავშირებითის ფორმები. ასევე ფართოდაა გავრცელებული სახელთა კნინობით-საალერსო ფორმათა წარმოება. ხშირია ვითარებითბრუნვიანი მასდარული კონსტრუქციები. ლექსიკაში გამოიყოფა არქაული ფენა. ქართული ენის დიალექტები ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008; თოფურია ვ, მთარაჭულის დახასიათებისათვის, – „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“. II, თბ. 1961; ძიძიგური შ., რაჭული დიალექტი. – იხ. მისი: ქართული დიალექტოლოგიური ძიებანი, თბ. 1970; ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლიგია, 1, თბ., 1989.
კაპიტნები

„კაპიტნები“ — სს „ქართული ფილმის“ 1974 წლის ფილმი. რეჟისორი თამაზ გომელაური თეიმურაზ წიქორიძე — თენგიზ ხაბეიშვილი ვაჟა ქოქრაშვილი — ლადო აბულაძე ვასილ ჩხაიძე — კაპიტანი ჩომახიძე იური ოგანეზოვი — სასწავლებლის დირექტორი ჯუმბერ შაქარაშვილი — ლეიტენანტი ბორის წიფურია — ჯიბილო გია იაშვილი — გოგი მანუჩარ შერვაშიძე — კაპიტანი ჩომახიძე ბაადურ წულაძე — ბოცმანი გრიგოლ წიტაიშვილი როლანდ კაკაურიძე ნინო თუთბერიძე ლეილა მახარაძე გ. სარუხანიანი მურად ვაშაკიძე სერგო კუნჭულია ალექსანდრე (შურა) ჯაგარბეკოვი ჯემალ ღაღანიძე „კაპიტნები“ [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია „„კაპიტნები““ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ინგილოური დიალექტი

ინგილოური დიალექტი — ქართუ­ლი ენის დი­ა­ლექ­ტი. გა­ვრცე­ლებუ­ლია საინგილოში, რომელიც ამ­ჟა­მად აზერბაიჯანის შე­მად­გენ­ლო­ბა­შია და მოიცავს კა­ხის, ზა­ქა­თა­ლი­სა და ბე­ლა­ქნის რაიო­ნე­ბს. საქართველოს ფარგლებში ინგილოური დიალექტზე მე­ტყველებს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ სამთაწყაროს მო­სახ­ლე­ო­ბა. X–XVII საუკუნეებში ეს მხა­რე ჰერეთის (XVII საუკუნეში კა­ხეთ-ჰე­რე­თის) შე­მადგენ­ლო­ბა­ში შედი­ო­და. XVIII საუკუნეში ჩნდე­ბა ტერ­მინი „ინ­გი­ლო“. შე­სა­ბამი­სად, ინ­გი­ლო­თა სა­მო­სახ­ლოს ეწო­და „სა­ინ­გი­ლო“. ვა­რა­უ­დო­ბენ, რომ „ინ­გი­ლო“ მიღებულია ძველ თურქული იან­გი­ლი ფორ­მი­დან (ყანგილი → ყანგილო „ახა­ლი → ახალ­მო­რჯულე­ბუ­ლი“). ინგილოური დიალექტი იყო­ფა კა­კურ და ალი­აბა­დურ კი­ლო­კა­ვე­ბად. კა­კურ­ში გამო­ი­ყო­ფა ალი­ბეგ­ლო­უ­რი თქმა, ხო­ლო ალი­ა­ბადუ­რი იყო­ფა ალიაბადის, მო­სუ­ლი­სა და ითი­თა­ლის თქმე­ბად. და­ცუ­ლია ჴ ფო­ნე­მა. არის ვ ფო­ნე­მის წყვილ­ბა­გის­მი­ე­რი უ̂ ვა­რი­ან­ტი. დასტურდება სუსტი ხმოვანი ჷ, რომელიც ა, ე, ი და ო ხმოვ­ნე­ბის ალო­ფო­ნია და უმ­ლა­უ­ტი­ზებული ხმოვნები, რომლებიც ზოგ­ჯერ ოპოზი­ცი­ას ქმნი­ან ო და უ ხმოვ­ნებთან და სიტყვათ­გან­მას­ხვა­ვე­ბელ ფუნ­ქცი­ას იძე­ნენ. ინგილოურ დიალექტში ქართული ენის მჟღერ ჯ და ძ აფრიკა­ტებს ცვლის შე­სა­ბა­მი­სი მჟღე­რი სპი­რა­ნტე­ბი: ჯ → ჟ (დაჟდა „და­ჯდა“), ძ → ზ (ზმაჲ „ძმა“). და­სტურ­დე­ბა ხმო­ვან­თა ფშვინ­ვიე­რი, მკვეთ­რი და იო­ტი­ზე­ბუ­ლი შემართვა. გვხვდება გემინირებული ბბ, მმ, შშ, რრ, ლლ, გგ, წწ თან­ხმოვ­ნე­ბი. ინგილოურ დიალექტს ახა­სი­ა­თებს რო­გორც დამა­ვა­ლი, ასე­ვე აღ­მა­ვალი დიფ­თონ­გე­ბი. პრე­ფიქ­სუ­ლ მო­რფე­მათა მი­ჯნა­ზე ხდება ხმო­ვან­თა კონტაქ­ტური ასი­მი­ლა­ცი­ა, ხო­ლო სუ­ფიქ­სურ მო­რფემა­თა მი­ჯნა­ზე — ხმო­ვან­თა დი­სიმი­ლა­ცი­ა. ინგილოურ დიალექტში უცხო ენი­დან ნა­სეს­ხე­ბია ზოგი ზმნი­ზე­და, ნა­წი­ლა­კი, კავ­შირი, შო­რის­დე­ბუ­ლი და აფიქ­სე­ბი. შე­ი­ნიშ­ნე­ბა აზერ­ბაიჯანული გა­ვლე­ნით წარმო­ქმნი­ლი ფრა­ზე­ო­ლო­გი­უ­რი კალ­კე­ბი. საგ­რძნო­ბია უცხო ენიდან ნა­სეს­ხე­ბი ლექ­სი­კის სი­უხ­ვე. და­ცუ­ლია ძველი ქარ­თუ­ლისე­უ­ლი ფე­ნა. ქართული ენის დიალექტები ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008; ჯანაშვილი მ. საინგილო. ტფ., 1913; იმნაიშვილი გრ. ქართული ენის ინგილოური დიალექტის თავისებურებანი, თბ., 1966; ჩანგაშვილი გ. საინგილო, თბ., 1970; როსტიაშვილი ნ. ინგილოური ლექსიკონი, თბ., 1978; ღამბაშიძე რ., ქართული ენის ინგილოური კილოს ლექსიკონი, თბ., 1988.
ღრუბლების ზღვა

ღრუბლების ზღვა (ლათ. Mare Nubium) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, ქარიშხლების ოკეანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ითვლება, რომ ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარიამდელ პერიოდში, ხოლო მიმდებარე წარმონაქმნები - ადრეულ იმბრიულ პერიოდში. გვიან იმბრიულ პერიოდში თავად ზღვა ლავით იყო დაფარული. ზღვის დასავლეთით არის კრატერი ბულიალდი, რომელიც ჩამოყალიბდა ერატოსთენეს პერიოდში, სამხრეთით კი — კრატერი პიტატი. კრატერ ტიხოს სხივები ზღვას კვეთს სამხრეთიდან ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით. ზღვის სამხრეთ ნაწილში, კრატერ ბერტისა და ტაბიტს შორის, არის ტექტონიკური რღვევა, სახელად სწორი კედელი (Rupes Recta), რომლის სიგრძე 125 კმ-ია, სიმაღლე კი 240 მ, ადვილადაა შესამჩნევი 60 მმ-იანი ტელესკოპით. ღრუბლების ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მატერიკული ტერიტორია პირველი ოლქი იყო, რომელიც Lunar Reconnaissance Orbiter მისიის ფარგლებში გადაიღეს. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Nubium. Mare Nubium. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-06-04. ციტირების თარიღი: 2023-09-24. Подробная фотографическая карта Моря Облаков ↑ ხარაძე ე., „ასტრონომიის საფუძვლები“ : 2 ტომად : ტომი I, 1991 ↑ Observatorio ARVAL - Moon Map. Observatorio ARVAL. ციტირების თარიღი: 2010-08-06. ↑ Галкин И.Н., Внеземная сейсмология, М., 1988 ↑ Луна и как её наблюдать. ციტირების თარიღი: 2019-12-02 ↑ LRO's First Moon Images. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-28. ციტირების თარიღი: 2019-12-02
მაკიაიოლი

მაკიაიოლი (იტალ. macchiaioli) — იტალიელ ფერმწერთა ჯგუფი, რომელიც ფლორენციაში ჩამოყალიბდა 1860-ისნი წლების დასაწყისში. ტერმინი წარმოდგება იტალიური სიტყვისგან macchia — ლაქა. დასახელება მოიფიქრა გამომცემლობა „Gazzetta del Popolo“-ის უცნობმა ჟურნალისტმა. ის პირველად 1862 წელს იქნა გამოყენებული Gazzetta del Popolo-ს შეკრებაზე. მალე ეს დასახელება მხატვართა ჯგუფის დამახასიათებელ ტერმინად მიიღეს. მაკიაიოლის წევრები იყვნენ: ჯუზეპე აბატი, ნიკოლო კანიჩი, ჯოვანი კოსტა, ჯოვანი ფატორი, სილვესტრო ლეგა, ტელემაკო სინიორინი და სხვები. ჯგუფის წარმომადგენელთათვის დამახასიათებელი იყო ლაქოვანი მკვეთრი ნათელ-მუქი კონტრასტი, ასევე ის ფაქტი, რომ ყველა გამოსახულება დახატული იყო ღია ცის ქვეშ, რაც ბუნების წარმოსახვის საშუალებას იძლეოდა. ჯგუფის შეხვედრის ადგილი იყო ფლორენციაში კაფე „მიქელანჯელო“. ჯგუფმა გავლენა მოახდინა ნეაპოლის სკოლაზე უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. 3 ტომად. შემდგ. ალექსანდრე ელერდაშვილი. 1-ლი გამოც. თბ.: ფანტაზია. 2006 Boime, Albert (1993). The Art of the Macchia and the Risorgimento. Chicago and London: The University of Chicago Press. ISBN 0-226-06330-5 Broude, Norma (1987). The Macchiaioli: Italian Painters of the Nineteenth Century. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-03547-0 Steingräber, E., & Matteucci, G. (1984). The Macchiaioli: Tuscan Painters of the Sunlight : March 14-April 20, 1984. New York: Stair Sainty Matthiesen in association with Matthiesen, London. OCLC 70337478 Turner, J. (1996). Grove Dictionary of Art. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-517068-7 შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „მაკიაიოლი“ ვიკისაწყობში.
კრიზისების ზღვა

კრიზისების ზღვა (ლათ. Mare Crisium) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, სიმშვიდის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა 4.55-დან 3.85 მილიარდი წლის წინ. ზღვის დიამეტრი 555.92 კმ, ფართობი 137000 კმ². მას აქვს ძალიან ბრტყელი ფსკერი, რომელიც გარშემორტყმულია სერების წრით. ზღვის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია — 16°11′N 59°06′E﻿ / ﻿16.18° ჩ. გ. 59.10° ა. გ.﻿ / 16.18; 59.10. სამხრეთით არის ზღვის ლავაში ნაწილობრივ ჩაფლული კრატერები. ზღვაში რამდენიმე კრატერია: პიკარდი, პირსი, სვიფტი, იერკესი და ა.შ. ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე არის კლეომედესის კრატერი. კრიზისის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის გველების ზღვა. 1969 წლის 21 ნოემბერს, ზღვის ცენტრთან ახლოს (17° ჩ. გ. 60° ა. გ.﻿ / ﻿17° ჩ. გ. 60° ა. გ.﻿ / 17; 60﻿ (Луна-15)) ჩამოვარდა საბჭოთა ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგური „ლუნა-15“. 1974 წლის 6 ნოემბერი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით (12°40′01″N 62°09′04″E﻿ / ﻿12.6669° ჩ. გ. 62.1511° ა. გ.﻿ / 12.6669; 62.1511﻿ (Луна-23)) საბჭოთა ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგური „ლუნა-23“ წარუმატებლად დაეშვა და ამოტრიალდა. 1976 წლის 18 აგვისტო, ლუნა-23-თან (12°42′52″N 62°12′46″E﻿ / ﻿12.7145° ჩ. გ. 62.2129° ა. გ.﻿ / 12.7145; 62.2129﻿ (Луна-24)), საბჭოთა ავტომატურმა პლანეტათაშორისმა სადგურმა “ლუნა-24”-მა რბილი დაშვება განახორციელა, წარმატებით ჩამოიტანა გრუნტის ნიმუში დედამიწაზე. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Crisium. ↑ ხარაძე ე., „ასტრონომიის საფუძვლები“ : 2 ტომად : ტომი I, 1991 ↑ 2.0 2.1 Gazetteer of Planetary Nomenclature. International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN). ციტირების თარიღი: 2010-08-03 ↑ Autostar Suite Astronomer Edition. CD-ROM. Meade, April 2006. ↑ Mare Crisium. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-19. ციტირების თარიღი: 2007-10-18 ↑ laspace.ru :: НПО им. С. А. Лавочкина. ციტირების თარიღი: 2009-07-21
ჰუმბოლდტის ზღვა

ჰუმბოლდტის ზღვა (ლათ. Mare Humboldtianum) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს ამავე სახელწოდების აუზში, ცივი ზღვის აღმოსავლეთით. დედამიწიდან დაკვირვებისას ის მდებარეობს მთვარის დისკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან და გრძელდება მის შორეულ მხარეს. მისი მდებარეობიდან გამომდინარე, ზღვის ხილვადობის პირობები დამოკიდებულია მთვარის ლიბრაციაზე და ის შეიძლება არ იყოს ხილული დედამიწიდან. ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარიანულ პერიოდში, ხოლო გვიან იმბრიულ პერიოდში ლავით იყო დატბორილი. ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მის აუზში განლაგებულია ბორცვები. ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში არის დიდი კრატერი ბელკოვიჩი. ზღვის დიამეტრი 273 კილომეტრია, მისი აუზის დიამეტრი დაახლოებით 600 კილომეტრია. ჰუმბოლდტის ზღვას იოჰან ფონ მედლერმა ალექსანდერ ჰუმბოლდტის სახელი დაარქვა. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Humboldtianum. Подробная фотографическая карта Моря Гумбольдта Mare Humboldtianum ↑ ჯაფიაშვილი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 665-667.
ნაყოფიერების ზღვა

ნაყოფიერების ზღვა, სიუხვის ზღვა (ლათ. Mare Fecunditatis) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს. ზღვის აუზი წარმოიქმნა ნექტარულამდელ პერიოდში და გარშემორტყმულია ნექტარულ პერიოდში ჩამოყალიბებული წარმონაქმნებით. ზღვა ლავით დატბორა გვიან იმბრიულ პერიოდში; ლავის ფენის სისქე შედარებით მცირეა კრიზისებისა და სიწყნარის ზღვებთან შედარებით. ზღვის დასავლეთ ნაწილში, სადაც ნაყოფიერებისა და ნექტარის ზღვების აუზები ხვდება ერთმანეთს, ბევრი გრაბენია. ზღვის აღმოსავლეთ მხარეს არის ლანგრენის კრატერი. კრატერები მესიე A და B განლაგებულია ზღვის ცენტრალურ ნაწილთან. ნაყოფიერების ზღვაში საბჭოთა ზონდმა ლუნა-16-მა 1970 წელს აიღო მთვარის გრუნტის ნიმუში და ჩამოიტანა დედამიწაზე. Лунный грунт из Моря Изобилия. Москва: Наука, 1974. 624 с. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Fecunditatis. Море Изобилия — Подробная фотографическая карта USGS Mare Fecunditatis — NASA. ↑ ხარაძე ე., „ასტრონომიის საფუძვლები“ : 2 ტომად : ტომი I, 1991 ↑ ჯაფიაშვილი ვ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 665-667. ↑ ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 311.
სინოტივის ზღვა

სინოტივის ზღვა (ლათ. Mare Humorum) — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სინოტივის ზღვის მიმდებარე მთები ქმნიან უძველესი ზემოქმედების აუზის საზღვარს. აუზი ივსება გამაგრებული ბაზალტის ლავით, რომელიც ზოგან სცილდება მის საზღვრებს: ამრიგად, აუზის ჩრდილო-დასავლეთი საზღვარი შეუფერხებლად გადადის ქარიშხლების ოკეანის სამხრეთ წვერში. გამაგრებული ლავის ფენის სისქე ითვლება 3 კმ-ზე მეტი, ხოლო ფენის სისქე იზრდება აუზის ცენტრისკენ. ზღვის ზუსტი ასაკის დადგენა რთულია, რადგან ამ ტერიტორიიდან არ არის შეგროვებული კლდის ნიმუშები. თუმცა, მიჩნეულია, რომ ზღვის ასაკი ნექტარიულისა და იმბრიის აუზების ასაკის მსგავსია, ანუ ის მერყეობს 3,4-დან 4,4 მილიარდ წლამდე. მკვლევარები ტენიანობის ზღვას მეცნიერული თვალსაზრისით საკმაოდ საინტერესო წარმონაქმნად თვლიან, რადგან ის საშუალებას გვაძლევს გავიგოთ სხვა მთვარის ზღვების ფორმირების პროცესები აუზის ტექტონიკის გავლენის ქვეშ და მასკონების ევოლუცია - ზონები. მთვარის ქერქის გრავიტაციული ანომალიებით. ზღვის აუზში მდებარე შედარებით დიდ კრატერებს შორის გამოირჩევიან გასენდის კრატერი ჩრდილოეთ სანაპიროზე (დიამეტრი 110 კმ) და დოპელმაიერი სამხრეთში (დიამეტრი 66 კმ). გასენდის კრატერი განიხილებოდა, როგორც აპოლო 17-ის დესანტის შესაძლო დაშვების ადგილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე კელვინის რაფიდან ზღვაში სოლი ეშვება ამავე სახელწოდების კონცხი. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Humorum. Lunar Orbiter: Impact Basin Geology Mare Humorum. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-07-10. ციტირების თარიღი: 2023-09-24. Mare Humorum Craters Tell Story Of Basalt Virtual Moon Atlas ↑ ხარაძე ე., „ასტრონომიის საფუძვლები“ : 2 ტომად : ტომი I, 1991 ↑ Mare Humorum Craters Tell Story Of Basalt. ციტირების თარიღი: 2010-08-04 ↑ Virtual Moon Atlas. ციტირების თარიღი: 2010-08-04