laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
მურთუზა მუხთაროვი

მურთუზა მუხთარ-ოღლუ მუხთაროვი (აზერ. Murtuza Muxtar oğlu Muxtarov) (დ. 1855 — გ. 1920) — ბაქოელი ნავთობის მსხვილი მეწარმე და ქველმოქმედი. მურთუზა მუხთაროვი დაიბადა 1855 წელს ამირაჯანში. მან თავიდან დაიწყო ხელოსნის მოსწავლედ (დღეში იღებდა 10 კაპიკს), შემდეგ მუშაობდა ოსტატად, ბურღვის მემანქანედ. 1870 წელს, ურემის გაყიდვის შემდეგ, მუშად მოეწყო ბალახანის დასახლების სიახლოვეს — ზაბრატში. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის ხელით იღებდა ნავთობს მცირე ჭაბურღილებიდან. იგი ხასიათდებოდა როგორც ძლიერი, გამძლე და მამაცი ადამიანი. ჭაბურღილები უკვე ბურღვის მექანიკურ მეთოდზე იყო გადასული და ის მაინც ზაბრატიდან ამირაჯანში მიმავალ ტალახიან გზას ტკეპნიდა უმცროს ძმასთან, ბალ-აჰმედთან ერთად. ასრულებდა ამ სფეროში ყველაზე რთულ და ბინძურ სამუშაოს. ნიჭიერი, შრომისმოყვარე ახალგაზრდა კაცი შეამჩნია წარმოების მფლობელმა, მარტოვმა. მალე მუხთაროვი ოსტატი გახდა და მის დაქვემდებარებაში შევიდა წარმოების მექანიკური სახელოსნოები. მურთუზმა გააუმჯობესა ნახევრად მექანიზებული ჩაქუჩის ჩარხი, რითაც მანქანა ბევრად უფრო გამძლე გახდა და მალე მუხთაროვს, როგორც ჭაბურღილების შეკეთებისა და პრობლემების აღმოსაფხვრელად შეუცვლელ ოსტატს, გასაქანს აღარ აძლევდნენ საწარმოების მფლობელები. 1895 წელს მან შექმნა მოდერნიზებული საბურღი მანქანა, რისთვისაც მიიღო სახელმწიფო პატენტი. მან ამ გამოგონებას „ბაქოს საბურღი სისტემა“ უწოდა. მუხთაროვის ჩარხები ბევრად უფრო სრულყოფილი იყო, ვიდრე მანამდე ვინმესთვის ცნობილი. მას ასევე ჰქონდა არაერთი სხვა გამოგონება. XIX საუკუნის ბოლოს, მუხთაროვმა შეუკვეთა ბურღვის აღჭურვილობის მთელი ქარხანა ბიბი-ჰეიბატში. ეს იყო პირველი სამრეწველო საწარმო რუსეთში ნავთობის აღჭურვილობის წარმოებისთვის. ქარხნიდან არც თუ ისე შორს, მან ააგო სამსართულიანი შენობა მუშებისა და თანამშრომლებისთვის. ამით მან მიიზიდა საუკეთესო სამუშაო ძალა და შემოუვიდა დამატებითი მოგება. მუხთაროვის ქარხანაში წარმოებული ჩარხები და აღჭურვილობა იყიდებოდა რუსეთის ბაზარზე და გაჰქონდათ ექსპორტზე საზღვარგარეთ. ის თავადაც ხშირად ყიდულობდა მანქანებს და იარაღებს საზღვარგარეთ, განსაკუთრებით ამერიკაში. რევოლუციის შემდეგაც კი მოდიოდა კონტეინერები აღჭურვილობით მურთუზა მუხთაროვის სახელზე. 1910 წელს, იოზეფ პლოჟკოს პროექტით, ბაქოში აშენდა მუხთაროვის კუთვნილი სახლი, იტალიური რენესანსის სტილში. შენობის პირველ სართულზე იყო მაღაზიები და ოფისები, ხოლო მეორეზე — საცხოვრებელი ბინები. 1908 წელს მუხთაროვის სახსრებით, ვლადიკავკაზში, მდინარე თერგის სანაპიროზე, აშენდა უჩვეულო არქიტექტურითა და სილამაზით გამორჩეული სუნიტური მეჩეთი, რომელიც მუხთაროვის მეჩეთის სახელით არის ცნობილი. 1920 წლის აპრილში აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლება აღდგა, ქალაქი დაიკავეს წითელი არმიის დანაყოფებმა. შექმნილი ვითარების გამო მურთუზა მუხთაროვმა თავი მოიკლა. მისი საფლავი მუხთაროვის მეჩეთის ეზოშია, მის მშობლიურ ამირჯანში. მურთუზა მუხთაროვი დაქორწინებული იყო ოს დიდგვაროვან ელიზავეტა ტუგანოვაზე, პოლკოვნიკ ასლან-ბეკ ტუგანოვის ქალიშვილზე. მურთუზა მუხთაროვის ხსოვნის პატივსაცემად მარდაკიანის დენდრარიუმში (რომლის ტერიტორია 1895–1920 წლებში მუხთაროვის კერძო აგარაკს წარმოადგენდა) დაიდგა მისი ბიუსტი, მის სახელს ატარებს ქუჩა ბაქოში და რკინიგზის სადგური საბუნჩის მახლობლად. სადგურის ახლოს მდებარე სოფელს ხალხში მუხთაროვას ეძახიან. Видные деятели нефтегазовой отрасли დაარქივებული 2021-11-26 საიტზე Wayback Machine. ↑ https://ourbaku.com
ვარუნა

ვარუნა ― ვედურ რელიგიაში მსოფლიო წესრიგის და ადამიანთა მორალის დამცველი უზენაესი ღვთაება. ადრინდელ ვედურ ხანაში ვარუნა მიაჩნდათ ყველგანარსებული სამყაროს მთავარ გამგებელ ღვთაებად. ბრაჰმანიზმის გავრცელების შემდეგ ვარუნამ წყლის მფარველი ღმერთის მეორეხარისხოვანი ადგილი დაიკავა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 312.
დანიელ ვარუჟანი

დანიელ ვარუჟანი, (დ. 21 აპრილი, 1884, ბრდნიქი — გ. 24 აპრილი, 1915, თონე) — სომეხი პოეტი. პირველი კრებული \დარბევა~ გამოაქვეყნა 1908 წელს. აღწერა სომეხთა ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ და მათი აწიოკება. ავტორია კრებულებისა „ტომის გული“, „წარმართული სიმღერები“, „პურის სიმღერა“ (გამოიცა 1921). გახდა სომხების გენოციდის მსხვერპლი. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 312. ↑ 1.0 1.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 4. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a> ↑ Krikorian A., Heratchian H. Le dictionnaire biographique: Arméniens d'hier et d'aujourd'hui — Maisons-Alfort: 2021. — P. 588–589. — ISBN 978-2-905686-93-0 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q208314"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114588221"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114574126"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114555440"></a>
პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი

პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი, (დ. ძვ. წ. 53 — გ. 9) — ძველი რომის პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. წარმოშობით იყო პატრიცი. ძვ. წ. 13 წლიდან იყო კონსული, ძვ. წ. 6-4 წლებში იყო ლეგატი სირიაში. 7 წლიდან იყო მთავარსადრალი გერმანიაში. მის გამოძალვით პოლიტიკას და იძულებით რომანიზაციას მოჰყვა გერმანელი ტომების აჯანყება რომის წინააღმდეგ არმინიუსის ხელმძღვანელობით. აჯანყებულებმა ტევტობურგის ტყის ბრძოლაში გაანადგურეს რომაელები. ვარუსმა თავი მოიკლა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 312. ↑ 1.0 1.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a> ↑ 2.0 2.1 PACTOLS <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q89562190"></a>
თეიმურ მამედოვი

თეიმურ ფიზული ოღლი მამედოვი (აზერ. Teymur Füzuli oğlu Məmmədov; დ. 11 იანვარი, 1993, ტომსკი, რუსეთი) — აზერბაიჯანელი მოკრივე. 2012 წლის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედალოსანი, მსოფლიო ჩემპიონატების ორგზის მედალოსანი (2011 და 2013), 2015 წლის ევროპული თამაშების გამარჯვებული და 2011 წლის ევროპის ჩემპიონი თეიმური დაიბადა რუსეთის ქალაქ ტომსკში. მისი მამა ფიზული დაიბადა ყაზახეთში, შიმქენთში, მამამისი წარმოშობით აზერბაიჯანელია, ხოლო დედა ყაზახი, რომელიც წარმოშობით აგრეთვე შიმქენიდანაა.. სსრკ-ს დაშლის შემდეგ თეიმური მშობლებთან ერთად აზერბაიჯანში გადავიდა საცხოვრებლად. ფიზულ მამედოვი კარგი მოკრივე იყო და თავისი 13 წლის შვილი კრივის წრეზე შეიყვანა. თავად თეიმურ მამედოვი თავს აზერბაიჯანულად თვლის. მან მოკრივის კარიერა 2006 წელს დაიწყო. თავისთვის პირველ სადებიუტო საერთაშორისო ტურნირზე გამოვიდა 2008 წელს, მონაწილეობა მიიღო ბულგარეთში ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატში. ამ ტურნირზე მამედოვმა ოქროს მედალი მოიპოვა. შემდეგ, 2010 წლის ბაქოს მსოფლიო ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე, მამედოვმა მოიგო პირველი ორი ბრძოლა, მაგრამ თურქ მოკრივესთან დამარცხების შემდეგ, მან დაასრულა თავისი გამოსვლა. ამ მარცხმა მამედოვს ჩამოართვა სინგაპურის ახალგაზრდულ ოლიმპიურ თამაშებზე ასპარეზობის შესაძლებლობა. 2011 წელს მამედოვი გახდა ევროპის ჩემპიონი. იმავე წელს მან მეორე ადგილი დაიკავა ბაქოში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე. თეიმურ მამედოვმა წარადგინა აზერბაიჯანი 2012 წლის ლონდონში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც მან ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. 2012 წლის 31 აგვისტოს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა და ეროვნულმა ოლიმპიურმა კომიტეტმა თეიმურ მამედოვს მიანიჭეს მედალი „ტარაგი“ (პროგრესი). 2013 წელს, მამედოვმა მოახერხა მინსკში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში გასვლა, მაგრამ გადამწყვეტ მატჩში მან წააგო რუსი ალექსეი ეგოროვთან. იმავე წლის ოქტომბერში თეიმურმა მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალი ალმა-ატაში, ნახევარფინალში დამარცხდა მომავალ ჩემპიონ იტალიელ კლემენტე რუსოსთან. 2015 წელს ის გახდა პირველი ევროპული თამაშების გამარჯვებული, რომელმაც ფინალში დაამარცხა იტალიელი ვალენტინო მანფრედონია. იმავე წლის 29 ივნისს, თეიმურ მამედოვს მიენიჭა დიდების ორდენი პირველი ევროპულ თამაშებზე მაღალი მიღწევებისთვის და აზერბაიჯანის სპორტის განვითარების გაწეული დიდი სამსახურისთვის.. 2016 წლის 5 აგვისტოს მამედოვი იყო აზერბაიჯანის მედროშე რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიაში გამართული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიაზე. ↑ 1.0 1.1 1.2 Dünya çempionu: «O, nəhəng idi» ↑ У двоих медалистов алматинского ЧМ по боксу нашлись казахские «корни» ↑ Olimpiya yığmamızın üzvlərinə orden və medallar verildi დაარქივებული 2012-11-11 საიტზე Wayback Machine. .
ვარშავიანკა

ვარშავიანკა — პოლონეთის 1831 წლის შეთქმულების პატრიოტული ჰიმნი. თავდაპირველი ტექსტი ეკუთვნის ფრანგ პოეტს კ. დელავიანს. პოლონურ ენაზე თარგმნა კ. სენკევიჩმა. მუსიკა დაწერა კაროლ კურპინსკიმ. ჰიმნი შეასრულეს 1831 წლის 5 აპრილს ვარშავის ეროვნულ თეატრში და ამ დღიდან იქცა შეიარაღებული აჯანყების ჰიმნად. პოლონეთის აჯანყება (1830-1831) ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 313.
Windows 11

Windows 11 — ოპერაციული სისტემა პერსონალური კომპიუტერებისთვის. იგი შემუშავებულია კომპანია Microsoft-ის მიერ, როგორც Windows NT სერიის ოპერაციული სისტემა. მისი, როგორც Windows 10-ის გაგრძელების, გამოსვლის შესახებ ცნობილი გახდა 2021 წლის 24 ივნისს. სისტემის ფინალური ვერსია გამოვიდა 2021 წლის 5 ოქტომბერს. ოფიციალური საიტი
საადეთ I გირეი

საადეთ I გირეი (ყირიმ. I Saadet Geray, سعادت كراى ١‎; დ. 1492 — გ. 1538, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1524–1532 წლებში, მენლი I გირეის ვაჟი, ოსმალეთის სულთნის, სულეიმან I-ის ბიძა. საადეთ გირეი იყო ყირიმის ხანის, მენლი I გირეის 8 ვაჟიდან, ერთ-ერთი. მამამისის მმართველობის დროს საადეთმა მონაწილეობა მიიღო ოსმალეთის იმპერიის შიდა ომში, რომლის დროსაც სულთანი, ბაიაზიდ II ტახტიდან გადააყენა საკუთარმა ვაჟმა, სელიმმა. ამ უკანასკნელს მენლი გირეის ქალიშვილი ჰყავდა ცოლად შერთული. ამიტომაც ყირიმელები მის მხარეს იდგნენ ამ დაპირისპირებაში. საადეთ გირეიმ თავი გამოიჩინა ანატოლიის აჯანყების ჩახშობაში, სახელი გაითქვა ოსმალეთში და სულთნის კარზე დიდი პრივილეგიებით სარგებლობდა. მისი უფროსი ძმის, მეჰმედ I-ის ასტრახანში მკვლელობის შემდეგ, ყირიმის ტახტს დაეუფლა მისი ვაჟი, გაზი. გაზი ვერ სარგებლობდა კარგი რეპუტაციით ყირიმელ დიდებულებში, მისმა მმართველობამ მხოლოდ 6 თვეს გასტანა. 1524 წელს საადეთ გირეიმ შემოიკრიბა თავის მომხრეთა მრავალრიცხოვანი არმია, ოსმალებთან ერთად შეიჭრა სახანოს დედაქალაქ სალაჩიკში, ტახტიდან ჩამოაგდო საკუთარი ძმისშვილი და ციხეში დაამწყვდია, ხანის ტიტული კი თავად მიიღო. რამდენიმე ხნის შემდეგ მან გაზი კალგად დანიშნა, თუმცა მისი მხრიდან ამბოხების შიშის გამო მალევე სიკვდილით დასაჯა. საადეთ I ენერგიულად მართავდა ყირიმის სახანოს. აქტიურად ებრძოდა ლიეტუველბსა და დონის კაზაკებს. განსაკუთრებით უყვარდა სლავურ სოფლებზე თარეში და საკუთარი ხაზინის ტყვეებისა და ნადავლის მეშვეობით გამდიდრება. მას ოსმალებთან ერთად მოუწია საკუთარი კალგისა და ძმისშვილის, ისლამ გირეის აჯანყებების ჩახშობა. 1532 წელს საადეთ გირეიმ მოულოდნელად სახანოს ტახტი დატოვა და საცხოვრებლად ოსმალეთში გადავიდა. გარკვეული ცნობების თანახმად, ოსმალები აპირებდნენ ყირიმის ხანად საადეთის უმცროსი ძმის, საჰიბ გირეის დანიშვნას. საადეთ გირეიმ სტამბოლში ცხოვრების დროს დიდი პენსია მიიღო – 300,000 აქჩე წელიწადში. სულეიმან I-ს თან ახლდა სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. 1538 წელს გარდაიცვალა სტამბოლში. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003 წ. Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2, თავი 1, გვერდები. 154–181
ნუას ციხე-დარბაზი

ნუას ციხე-დარბაზი — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ ბორჯომში. მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროს კლდოვან მთაზე. ციხე-დარბაზი ქალაქ ბორჯომს ჩრდილო-დასავლეთიდან გადმოჰყურებს. თხემი დაახლოებით 80×50 მ., მოზღუდული გალავნით, რომლის ოთხივე კუთხეში გალავნის ბურჯებია. სიმაგრე დამხრობილია ჩრდილოეთისა და სამხრეთისაკენ. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, რომლის გვერდზე მრგვალი კოშკის ნანგრევია. ციხის ჩრდილოდასავლეთ ნაწილში სხვადასხვა ნაგებობათა ნაშთებია, ისეთი როგოროცაა: ქვევრები, ხაროები და სხვ. ვახუშტი ბატონიშვილი ამ ადგილებში ორ ნუას ასახელებს, ხოლო თავის რუკაზე ციხის ადგილას მთავრის საჯდომი რეზიდენცია აქვს აღნიშნული. დ. ბერძენიშვილი მიიჩნევს, რომ ციხე-დარბაზის სახელწოდება ნუა მომდინარეობს მამაკაცის სახელ ნუადან და ამის მაგალითად მოჰყავს ზოსიმე კუმურდოელი ნუას ძე. გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014, გვ. 39-40 ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 ბატონიშვილი ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ, ტ. IV, თბ., 1973
კავკასიის არქეოგრაფიული კომისია

კავკასიის არქეოგრაფიული კომისია (რუს. Кавказская археографическая комиссия) — რუსეთის იმპერიის სამეცნიერო ორგანიზაცია 1864-1917 წლებში. დაარსდა თბილისში კავკასიის მეფისნაცვლის მთავარი სამმართველოს უფროსის ბარონ ალექსანდრე ნიკოლაის ინიციატივით 1864 წლის აპრილში. კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის დანიშნულება იყო შეეკრიბა, შეესწავლა და გამოსაცემად მოემზადებინა კავკასიის უმაღლესი მმართველობის არქივის მასალა, რომელსაც უნდა წარმოედგინა კავკასიაში რუსეთის ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის მფლობელობის ისტორია. არქივს თავდაპირველად ერქვა მთავარმართებლის კანცელარიის არქივი, 1845 წლიდან — კავკასიის მეფისნაცვლის კანცელარიის არქივი, ხოლო 1859 წლიდან — მეფისნაცვლის მთავარი სამმართველოს არქივი. კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის განკარგულებაში იყო არქივმცოდნეების მთელი შტატი, რომელიც თავს უყრიდა და სწავლობდა ისტორიულ მნიშვნელობის საქმეებს. საარქივო მასალის მოწესრიგება, ჯერ კიდევ 1843 წელს დაევალა საქართველოს მთავარმართებლის გენერალ ალექსანდრ ნეიდგარდტის განკარგულებით შედეგენილ კომისიას. კავკასიის არქეოგრაფიულმა კომისიამ 20 წლის შემდეგ უკვე მოწესრიგებული არქივი ჩაიბარა და გამოსაცემად ძირითადად მეფის რუსეთის მფლობელობის დადებითი მხარეების ამსახველი მასალა შეარჩია. ამგვარი მუშაობის შედეგად ბევრი საყურადღებო დოკუმენტი ვერ მოხვდა კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის მიერ გამოსაცემად შერჩეულ აქტებში, მაგრამ ის, რაც გამოიცა, დიდმნიშვნელოვანია კავკასიის ისტორიისათვის. კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიამ გამოსცა 12 ტომი. კომისიის მუშაობაში განსაკუთრებული ღვაწლი მიუძღვით კომისიის პირველ თავმჯდომარეს ადოლფ ბერჟეს და პირველ მუდმივ წევს ნ. ბერძნიშვილს (ბერძენოვი). კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის აქტები Акты, собранные Кавказской археографической комиссией, т. I, Тифлис, 1866, ст. III-X Полиевктов М., А., Кавказская археографическая комиссия и её наследие в Центтральном архиве ССР Грузии, «საისტორიო მოამბე», 1925, ტ. 2; კიკვიძე ა., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 305.
ისლამ I გირეი

ისლამ I გირეი (ყირიმ. I İslâm Geray, اسلام كراى ١‎; გ. 1537) — ყირიმის ხანი 1532 წელს, ხუთი თვის განმავლობაში, მეჰმედ I გირეის ვაჟი, ოსმალეთის სულთნის, სულეიმან I-ის ბიძაშვილი დედის მხრიდან. ისლამ გირეიმ თავისი ცხოვრება ყირიმის ტახტისთვის გაჩაღებულ ომს შეალია. საკუთარი ბიძებისა და ოსმალთა წინააღმდეგ აჯანყდა სამჯერ და სამივეჯერ დამარცხდა. ჯერ კიდევ, კალგად ყოფნის პერიოდში (1526–1528 წ.წ) გამოთქვამდა პრეტენზიას ხანის ტიტულზე. 1532 წელს, როდესაც საადეთ I გირეიმ ტახტი მოულოდნელად დატოვა, ყირიმის სახანო უნდა ჩაებარებინა ისლამ გირეის მეორე ბიძას, საჰიბს. ამ უკანასკნელს ისლამმა დაასწრო, მომხრეებთან ერთად შევიდა სალაჩიკში და თავი ყირიმის ხანად გამოაცხადა. საპასუხოდ საჰიბ გირეიმ შემოიკრიბა ყაზანის სახანოს, ოსმალთა და ცენტრალური აზიის სახელმწიფოთა რაზმი და 5 თვიანი ბრძოლის შემდეგ ტახტიდან ჩამოაგდო ისლამ გირეი. ისლამ გირეი გადაიხვეწა ნოღაის ურდოში. მამამისის, მეჰმედ I-ის ავტორიტეტის გამო ისლამს უამრავი მომხრე გაჰყვა თან. სწორედ ამიტომაც, მიიჩნევა, რომ ამ პერიოდში მან შეძლო სახანოს ორ ნაწილად გახლეჩვა. ოსმალეთის წინააღმდეგ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა რუსებთან და ლიეტუველებთან. 1534 წელს ისევ აჯანყდა ბიძის დასამხობად. მან საჰიბს ულტიმატუმი წაუყენა, დაეთმო მისთვის სახანოს ტერიტორია პერეკოფამდე და თვითონ მხოლოდ ყირიმის ნახევარკუნძული ემართა. ისლამი ცხადია არ ჩათვლიდა თავს ოსმალეთის ვასალად და ნოღაელ და ყირიმელ ხალხთან ერთად აპირებდა საკუთარი მიწების მართვას. ეს აჯანყება სამ წლამდე გაიწელა. 1537 წელს, საჰიბ გირეის მომხრეები პერეკოფში დაბანაკებულ ისლამ გირეის არმიას მოულოდნელად დაესხნენ თავს, გაჟლიტეს მეომრები, თავად ისლამი კი გაქცევის დროს მოკლეს. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003 წ. Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2, თავი 1, გვერდები 169–199 ↑ О. Гайворонский. Повелители двух материков, том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г., ст. 163
ედუარდუ კამავინგა

ედუარდუ სელმი კამავინგა (დ. 10 ნოემბერი, 2002) — კონგოური წარმოშობის ფრანგი ფეხბურთელი, ამპლუით ცენტრალური ნახევარმცველი. თამაშობს ესპანეთის ლა ლიგის კლუბ მადრიდის „რეალსა“ და საფრანგეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. რეალ მადრიდი:(6) ლა ლიგა: 1 2021–22 ჩემპიონთა ლიგა: 1 2021–22 ესპანეთის თასი: 1 2022–23 ესპანეთის სუპერთასი: 1 2022 უეფა-ს სუპერთასი: 1 2022 ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 1 2022 პროფილი მადრიდის რეალის ოფიციალურ საიტზე ედუარდუ კამავინგა – უეფას ჩანაწერი (ინგლისური) ↑ Acta del Partido celebrado el 12 de septiembre de 2021, en Madrid es. Royal Spanish Football Federation. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 სექტემბერი 2021. ციტირების თარიღი: 14 September 2021 ↑ Official Announcement: Camavinga. Real Madrid. ციტირების თარიღი: 31 August 2021 ↑ Eduardo Camavinga : du Roazhon Park à Bernabéu !. staderennais.com. ციტირების თარიღი: 31 August 2021
ნანა მაჭავარიანი

ნანა მაჭავარიანი (დ. 15 თებერვალი, 1956, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ენათმეცნიერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოლოგი. არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორი 2018 წლიდან. 2006 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. მუხრან მაჭავარიანის შვილი. ნანა მაჭავარიანი პოეტ მუხრან მაჭავარიანისა და ფილოლოგ ლამარა ბოკერიას ოჯახში დაიბადა. 1978 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიურ ენათა განყოფილება. 1978-1981 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტი; 1983 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მთის იბერიულ-კავკასიურ ენათა განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1986 წლიდან უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1991 წლიდან მეცნიერ-თანამშრომელი, 2018 წლიდან მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი, ამავე წელს გახდა არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორი. სხვადასხვა დროს კითხულობდა ლექციებს სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა ინსტიტუტში (2000 წლიდან პროფესორი), ბერძნულ-ქართულ უნივერსიტეტში, ხარისხის მართვის უნივერსიტეტში, 2003 წლიდან კი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „სინტაქსურ მიმართებაში შემავალიზმნური კატეგორიები აფხაზურსა და ქართულში“, ხოლო 2005 წელს სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „მცენარეთა ლექსიკა აფხაზურში (სემანტიკურ–სტრუქტურული ანალიზი)“. არის 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა და 8 წიგნის ავტორი. 2015 წელს გახდა საჩხერის საპატიო მოქალაქე. ნანა მაჭავარიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ↑ https://tsu.ge/ka/tsu-online/news/%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AD%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98 ↑ 2.0 2.1 ნანა მაჭავარიანი: „აფხაზური ენისადმი ჩემი ინტერესი და სიყვარული ამ ენის სირთულეს უკავშირდება...“
იოანა ტარანტოელი

იოანა ტარანტოელი (დ. 1297 — გ. მარტი, 1323) — ანჟუელთა დინასტიის წარმომადგენელი. ტარანტოს პრინც ფილიპე I-ისა და თამარ ანგელინა კომნენას ასული. სომხეთის დედოფალი 1316-1320 წლებში, როგორც მეფე ოშინის მესამე ცოლი. სომხეთის დედოფალ მარია კორიკოსელის დედა. იოანა დაიბადა 1297 წელს. იგი იყო ტარანტოს პრინც ფილიპე I-ისა და მისი ცოლის, პრინცესა თამარ ანგელინა კომნენას ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ნეაპოლის მეფე კარლო II და დედოფალი მარია უნგრელი იყვნენ, ხოლო დედის მხრიდან ეპირის დესპოტი ნიკიფორე I კომნენოს დუკასი და ბიზანტიის იმპერატორ მიხეილ VIII-ის ძმისწული ანა პალეოლოგინა კანტაკუზენე. იოანას მშობლებს არ ჰქონიათ კარგი ურთიერთობა, რამეთუ ფილიპე ეჭვობდა, რომ თამარი თავისი ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე მოქმედებდა იმ ორწლიანი კონფლიქტისას, რომელიც ანჟუსა და ეპირის ოჯახებს შორის იყო ჩამოვარდნილი. ამის გამო, საბოლოოდ ფილიპემ განქორწინება გადაწყვიტა და 1309 წელს მრუშობაში დასდო ბრალი. თამარი იძულებული გახდა ეღიარებინა, რომ სქესობრივი კავშირი ჰქონდა სამეფო კარის ორმოცამდე წარჩინებულ მამაკაცთან. ამის შემდეგ იგი განდევნილ იქნა სამეფო კარიდან, რის შემდეგაც შვილები აღარ უნახავს. იგი ან მონაზვნად აღიკვეცა, ან დააპატიმრეს. ორივე შემთხვევაში, იგი 1311 წელს გარდაიცვალა. დედის გარდაცვალების შემდეგ იოანას ახალი დედინაცვალი მოევლინა. 1313 წელს ფილიპემ ცოლად შეირთო ლათინთა კონსტანტინოპოლის იმპერატრიცა კატრინ დე ვალუა, საფრანგეთის მეფე ფილიპე VI-ის ნახევარ-და. ამის შემდეგ იოანას კიდევ ხუთი ნახევარ-და-ძმა შეეძინა. 1316 წლის თებერვალში იოანა ცოლად შერთეს სომხეთის მეფე ოშინს. დედოფალი იოანა ოშინისათვის უკვე მესამე ცოლი იყო და პირველი ცოლისაგან უკვე ჰყავდა ძე, მომავალი მეფე ლევონ V. ქორწინების შემდეგ იოანას სომხებმა ეირენე უწოდეს. მათი ქორწინება მხოლოდ ოთხ წელს გაგრძელდა. 1320 წლის 20 ივლისს ოშინი აღესრულა და მეფე ლევონი ავიდა ტახტზე. ივარაუდება, რომ მეფე ოშინი მოწამლეს. ვინაიდან მეფე ლევონი მცირეწლოვანი იყო, მისი რეგენტი ოშინის ბიძაშვილი, ოშინ კორიკოსელი გახდა. მას სურდა, რომ თავისი ოჯახი და საგვარეულო უფრო დაცული გაეხადა, ამიტომაც შესაბამისი ზომები მიიღო. იმავე წელს მან აიძულა დედოფალი იოანა, რომ ცოლად გაჰყოლოდა. ამასთან, ოშინმა თავისი ქალიშვილი ალისა ცოლად მეფე ლევონს შერთო. ასევე ოშინ კორიკოსელის სახელს მიეწერება მეფე ოშინის დის, ზაბელ ჰეთუმიანისა და მისი ორი ვაჟის სიკვდილი, რომელთაც პრეტენზია ჰქონდათ სომხეთის ტახტზე. 1323 წლის მარტში დედოფალი იოანა გარდაიცვალა. ექვს წელიწადში მეფე ლევონი სრულწლოვანი გახდა, ერთპიროვნული მმართველობა დაიწყო და შური იძია. მეფის ბრძანებით მოკლეს რეგენტი ოშინი, თავისი ცოლის-ძმა, კონსტანდინი და საკუთარი ცოლი, დედოფალი ალისაც კი. პირველი ქმრისგან შეეძინა ერთი ვაჟი: გრიგოლი (1317-1323), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი; მეორე ქმრისგან შეეძინა ერთი გოგონა: მარია (1321-1405), პირველად დაქორწინდა სომხეთის მეფე კონსტანდინ III-ზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი კონსტანდინ IV-ზე; Nicol, Donald M. (1984). The Despotate of Epiros 1267-1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages. Cambridge University Press. ISBN 9780521261906. Charles Cawley, Armenia - Chapter 3. KINGS of ARMENIA (CILICIAN ARMENIA) (FAMILY of HETHUM) - A. KINGS of ARMENIA 1226-1341, su fmg.ac, Foundation for Medieval Genealogy, luglio 2006. ↑ Nicol 1984, p. 257. ↑ Nicol 1984, p. 257.
რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილება

რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილება (რუს. Кавка́зский отде́л Импера́торского ру́сского географи́ческого о́бщества) — ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული სამეცნიერო ორგანიზაცია. დაარსდა 1850 წლის 27 ივლისს, პირველი საზეიმო დამაარსებელი სხდომა შედგა 1851 წლის 10 მარტს თბილისში. იარსება 1917 წლამდე. განყოფილების დანიშნულება იყო კავკასიის მხარის სისტემატური გეოგრაფიული, გეოლოგიური, ეთნოგრაფიული კვლევა, მისი ფლორისა და ფაუნის შესწავლა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა კავკასიაში საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას. განყოფილებას ხელმძღვანელობდა განმკარგულებელი კომიტეტი. განყოფილება სცემდა „ზაპისკი კავკაზსკოგო ოტდელა იმპერატორსკოგო რუსსკოგო გეოგრაფიჩესკოგო ობშჩესტვას“ და „იზვესტია კავკაზსკოგო ოტდელა იმპერატორსკოგო რუსსკოგო გეოგრაფიჩესკოგო ობშჩესტვას“. განყოფილების საქმიანობაში აქტიურად მონაწილეობდნენ ქართველი მკვლევრები: პლატონ იოსელიანი, დიმიტრი ბაქრაძე, ვ. სარაჯიშვილი, რაფიელ ერისთავი, მოსე ჯანაშვილი, გრიგოლ წულუკიძე, მ. გარსევანიშვილი, გიორგი ყაზბეგი, ალექსანდრე ხახანაშვილი და სხვა. განყოფილების ბაზაზე შეიქმნა გეოგრაფიული საზოგადოება გეოგრაფიული საზოგადოება საქართველოსი. კაპანაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 306.
გრაიმზ-გრეივზი

გრაიმზ-გრეივზი (ინგლ. Grime's Graves) ― ნეოლითური ხანის კაჟის საბადოები ქალაქ ბრენდონთან, ინგლისში. შეისწავლება 1914 წლიდან. აღმოჩენილია 250-მდე შახტი. მაღაროებში აღმოჩნდა ირმის რქის ბარები, ქვის წერაქვები, თოხები, სარიტუალო ნივთები. კაჟის მოპოვება დაიწყო ნეოლითის ხანაში და გრძელდებოდა შუა ბრინჯაოს ხანამდე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 248.
გრაიცი

გრაიცი — ქალაქი გერმანიაში, გრაიცის რაიონის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ვაისე–ელსტერის ნაპირზე. მოქმედებს სხვადასხვა საწარმოები. მოსახლეობა 20 108 ადამიანი. ოფიციალური საიტი ↑ Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2022 — DESTATIS, 2023. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q122987347"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739"></a>