laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
აღარცინის მონასტერი

აღარცინი (სომხ. Հաղարծին) — სომხური მონასტერი ტავუშის პროვინციაში, სომხეთში, ქ. დილიჯანიდან 18 კმ-ში. აგებულია X-XIII საუკუნეებში. მთავარი სამონასტრო ტაძარი (ღვთისმშობლის სახელობის) აგებულია 1281 წელს. ეკლესია სურბ გრიგორი, აგებული XI საუკუნეში, კომპლექსის უძველესი ნაგებობაა. XII-XIII საუკუნეებში ამ ეკლესიას გავიტი მიუშენეს. ეკლესია სურბ სტეპანოსი, აგებული 1244 წელს, წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის ფორმისაა, თუმცა ზომით მცირეა. მონასტრის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს სატრაპეზო, აგებული 1248 წელს. აქვე მდებარეობს ბაგრატუნთა დინასტიის სამეფო სამარხი, რომელთაგან შემორჩენილია საფლავის ქვები და სტელები მეფეების სმბატისა და გაგიკის სახელებით. კომპლექსის ტერიტორიაზე რამდენიმე ხაჩკარი დგას. Haghartsin შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „აღარცინის მონასტერი“ ვიკისაწყობში. Haghartsin Monastery. Armenian Travel Bureau.
ტათევი

ტათევის მონასტერი (სომხ. Տաթև) — სომხური ეკლესიის მონასტერი, მდებარეობს სომხეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ ტათევთან ახლოს, ერევნიდან 280 კმ-ში. დაარსდა 906 წელს. სიუნიქის სამეფოს რელიგიური ცენტრი XI საუკუნიდან. მონასტრის მოსახლეობა X საუკუნეში რამდენიმე ათას ადამიანს ითვლიდა. XIII საუკუნეში მონასტერი იღებდა გადასახადს 680 სოფლიდან და ყოველნაირად ცდილობდა თავისი გავლენის გაზრდას, რამაც რამდენიმეჯერ გამოიწვია ადგილობრივ მოსახლეობასთან კონფლიქტი. მონასტერი ასევე იყო სომხეთის კულტურული ცხოვრების ცენტრი XIV—XV საუკუნეებში. მონასტერთან მოქმედებდა ბიბლიოთეკა, სკრიპტორიუმი, უნივერსიტეტი. 1921 წლის 27 აპრილს მონასტერში გამართულ სხდომაზე გამოცხადდა დაშნაკური სომხეთის მთიანი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. ძლიერად დაზიანდა 1931 წლის მიწისძვრის დროს. 1995 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია 2010 წლიდან დაიწყო მონასტრის აღდგენის პროექტი, რომლის პირვველი შედეგიც იყო, მსოფლიოში ყველაზე გრძელი (5,7 კმ.) საბაგირო გზის აშენება. დღესდღეობით მონასტერი არ მოქმედებს; ხორციელდება აღდგენითი და სარემონტო სამუშაოები. მონასტერში შესვლა შეზღუდული არ არის. კომლექსის ნაწილია გრიგორის კამაროვანი დარბაზი (836-848 წწ), პეტროსისა და პოღოსის ჯვაროვან-გუმბათოვანი დარბაზული ნაგებობა, რომლის ოთხივე კუთხეში ეგვტერია და რომელიც მოხატულია X საუკუნეში, ჭიშკარზე დაშენებული ასტვაწაწინის დარბაზული ეკლესია (XI ს.) და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 637. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ტათევი Official Site დაარქივებული 2017-12-14 საიტზე Wayback Machine. Wings of Tatev for iPhone, iPod touch, and iPad on the iTunes App Store Wings of Tatev | developWay CJSC დაარქივებული 2021-07-18 საიტზე Wayback Machine. Article Armeniapedia.org: Tatev Monastery 3D Virtual Model of Tatev Monastery დაარქივებული 2011-07-17 საიტზე Wayback Machine. TATEV MONASTERY. 3600 Panorama დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine. Seasons, weather and climate in Tatev ↑ The monasteries of Tatev and Tatevi Anapat and the adjacent areas of the Vorotan Valley
სტეფანავანი

სტეფანავანი (სომხ. Ստեփանավան 1924-მდე ჯალალ-ოღლი; სახელი ეწოდა სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად) — ქალაქი (1938 წლიდან) სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდინარე ძორაგეტის მარჯვენა ნაპირზე ბაზუმის ქედის ჩრდილოეთით ლორის პლატოზე. მდებარეობს თუმანიანიდან 30 კილომეტრში. ქალაქში არის მაღალი სიხშირის მოწყობილობათა, ლუდის, ყველ-კარაქის ქარხნები, წინდების, ხალიჩების სამკერვალო, ავეჯის ფაბრიკები და სხვა. ასევე სახელმწიფო თეატრი და სტეფანე შაუმიანის სახლ-მუზეუმი.
ISO 3166-2:AG

ISO 3166-2:AG არის ISO სტანდარტი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს ანტიგუა და ბარბუდასთვის. ყოველი ორნაწილიანი კოდი შედგება ანტიგუა და ბარბუდას ISO 3166-1 კოდისგან (AG) და ორციფრინი რიცხვისგან. კოდები მოცემულია ექვსი სამწყსოსა და ერთი კოლონიისთვის (აღნიშულია ვარსკვლავით *). ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია. ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია. ანტიგუა და ბარბუდას სამწყსოები
ერევნის სურათების გალერეა

ერევნის სურათების გალერეა, სომხეთის სურათების გალერეა (სომხ. Հայաստանի ազգային պատկերասրահ ჰაისტანი აზგაინ პატკერასრაჰ) — დაარსდა 1921 წელს, როგორც სომხეთის სახელმწიფო მუზეუმის განყოფილება (1931—1935 — სომხეთის კულტურულ-ისტორიული მუზეუმის განყოფილება, 1935—1947 — დამოუკიდებელი სახვითი ხელოვნების მუზეუმი). ერევნის სურათების გალერეის კოლექციაში არის სომხური, რუსული, დასავლეთ ევროპისა და აღმოსავლეთის ქვეყნების სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების დაახლოებით 16 ათასი ნიმუში. სომხური ხელოვნების განყოფილებაში დაცულია არუთინ ჰოვნათანიანის, ივანე აივაზოვსკის, გ. ბაშინჯაღიანის, მარტიროს სარიანის, გაბრიელ გიურჯიანის, ს. სტეფანიანის, ა. სარქსიანის, მ. ასლამაზიანის, ე. ისაბეკიანის, ო. ზარდარიანისა და სხვათა ნამუშევრები; რუსული ხელოვნების განყოფილებაში — ს. შჩედრინის, კ. ბრიულოვის, ი. რეპინის, ვ, სეროვის, კ. სომოვის, ა. ბენუას, ს. კონიონკოვის, კ. პეტროვ-ვოდკინის, ვ. კანდინსკის, მ. შაგალის და სხვათა ნამუშევრები; დასავლეთ ევროპის განყოფილებაში — პ. პ. რუბენსის, ფ. დრუეს, ო. ფრაგონარის, გ, კურბეს და სხვათა ნამუშევრები. Государственная картинная галерея Армении, Ер., 1965; ქსე, ტ. 4, გვ. 179, თბ., 1979 ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერევნის სურათების გალერეა ოფიციალური საიტი
სომხეთის არქიტექტურა

სომხეთის არქიტექტურას მდიდარი ტრადიციები აქვს. მაღალი სამშენებლო კულტურით გამოირჩევს ურარტუს სამეფოს მრავალი საერო და საკულტო ნაგებობა (ძვ. წ. IX—VI საუკუნეები). ელინიზმის ხანის შესანიშნავი ძეგლიაგარნისის წარმართული ტაძარი (ახ. წ. I საუკუნე). XXI საუკუნემდე შემოინახა გეგმით სწორკუთხა, ხის გვირგვინით დასრულებული უძველესი ხალხური საცხოვრებელი — „გლხატუნი“. ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებასა და გაქრისტიანებას სომხეთში დიდი საერო და საეკლესიო აღმშენებლობა მოჰყვა: შენდება ციხე-დარბაზები, სასახლეები (დვინი, ზვართნოცი), ტაძრები და ეკლესიები. შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლთა შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა: ერერუიქის ტაძარი (V ს.), ეჩმიაძინის კათედრალი (V ს.), რიფსიმესა და გაიანეს ტაძრები ეჩმიაძნშივე (VII ან IX სს.), ზვართნოცის (VII ს.), ოძუნის (VI ს.), ტათევის (IX ს), აღთამარის (X ს.) ტაძრები; სამონასტრო კომპლექსები სანაინში, ახპატში (X-XII ს), გეღარდში (XIII საუკუნე) და ასე შემდეგ. მრავალი ციხესიმაგრე, ტაძარი და სასწავლებლის შენობა აიგო კილიკიის სომეხთა სახელმწიფოშიც. სომხეთის ფარგლებში მდებარეობს XIII საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების საყურადღემო ნიმუშებიც — ახტალის, ქობაირის, აქორის ეკლესიები და სხვა. XIV საუკუნის შუა ხანებიდან მონღოლ-თათართა შემოსევებისა და სომხეთის თურქებისა და სპარსელების მიერ დაპყრობის შემდეგ მონუმენტური მშენებლობა თითქმის შეწყდა. აღმოსავლეთ სომხეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქალაქებში აგებდნენ საცხოვრებელ სახლებს. 1924 წელს არქიტექტორმა ა. თამანიანმა შეიმუშავა ერევნის განაშენიანების პირველი გენერალური გეგმა, რომელიც შემდგომში საფუძვლად დაედო დედაქალაქის ყველა მომდევნო გეგმას. მან დააგეგმარა ერევნის მნიშვნელოვანი საზოიოგადოებრივი ნაგებობები (მთავრობის სახლი, ოპერისა და ბალეტის თეატრი, პოლიტექნიკუმი და ზოოვეტერინალური ინსტიტუტები და სხვა), რომელთაც განსაზღვრეს საქალაქო ანსამბლის სახე. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში
ერერუიქის ბაზილიკა

ერერუიქის ბაზილიკა — სომხური ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უძველესი ძეგლი (V საუკუნე) შირაკის პროვინციის დაბა ანიპემზის მახლობლად. ექვსსაფეხურიან სტილობატზე (სტილობატი ფუძე 30 მ × 40 მ) აღმართულ სამნავიან ბაზილიკას ოთხსავე კუთხეში აქვს შვერილი ეგვტერები, რომლებიც ერთმანეთს გალერეებით უკავშირდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 182. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერერუიქის ბაზილიკა
ერვანდაშატი

ერვანდაშატი (სომხ. Երվանդաշատ) — ელინისტური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის სომხეთის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი. ძვ. წ. III საუკუნის ბოლოს დააარსა სომხეთის მეფე ერვანდმა, რომლის სახელსაც ატარებდა და რომლის დროსაც სომხეთის დედაქალაქი იყო. მდებარეობდა მდინარე აზურიანისა და არაქსის შესართავის ახლოს. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ერვანდაშატი ერვანდაშატი დაარქივებული 2011-03-01 საიტზე Wayback Machine. — სტატია ენციკლოპედია ირანიკადან. ჯანაშია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 182.
სურენ ავჩიანი

სურენ გიორგის ძე ავჩიანი (დ. 5 აგვისტო, [ძვ. სტ. 24 ივლისი], 1904, თბილისი — გ. 2 ივნისი, 1985) — სომეხი მწერალი, ლიტერატურის მკვლევარი, მთარგმნელი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1964). განათლება მიიღო თბილისში, ნერსესის სემინარიაში (1916–1920). ცხოვრობს საქართველოში. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1923 წელს. ავტორია პიესებისა „სოსი და ვარდითერი“ (1946), „ქოროღლი“ (1948), „საიათნოვა“ (1950), „პელ-პუღი“ (1956), ლექსთა კრებულისა „ლექსები“ (1959). მისი შრომებიდან აღსანიშნავია „ხელოვნება და ხელოსნობა“ (1930), „ქართულ-სომხური თეატრალური ურთიერთობანი“ (1960). ეწევა ნაყოფიერ მთარგმნელობითს მოღვაწეობას: სომხურიდან ქართულად თარგმნა ო. თუმანიანის „დავით სასუნცი“ (1939), ა. შირვანზადეს „ქაოსი“ (1950) და სხვა, ქართულიდან სომხურად — ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები და „ბედი ქართლისა“ (1946), კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა“ (1961). სურენ ავჩიანი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 183. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 1. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053618"></a>
ომი ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის

ხორვატიის ომი დამოუკიდებლობისთვის იყო შეიარაღებული კონფლიქტი ხორვატიის პოლიციასა და ხორვატიაში მცხოვრებ სერბებს შორის, რომლებიც ხორვატიის იუგოსლავიიდან გამოყოფის წინააღმდეგნი იყვნენ. ეს ომი ხორვატებში ცნობილია როგორც Domovinski rat (ბრძოლა სამშობლოსათვის) ხოლო სერბებში – rat u Hrvatskoj (ხორვატიის ომი) 1990-იან წლებში ეროვნულმა სიძულვილმა, ხორვატებსა და სერბებს შორის, პიკს მიაღწია. სერბებმა ხორვატიის პოლიციის საგუშაგოებზე შეტევები დაიწყეს. მხოლოდ 1991 წლის აპრილში, 20 ხორვატი პოლიციელი დაიღუპა, სერბებთან შეტაკებაში. ხორვატიის სერბი უმცირესობები მოითხოვდნენ ხორვატიისაგან, კრაინის(სერბული დასახლება ხორვატიაში) ხორვატიისაგან გამოყოფას. 1991 წლის 25 ივნისს, ხორვატიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 1 თვის შემდეგ, სერბებმა, სარაკეტო დარტყმები მიიტანეს ხორვატულ ქალაქებზე, როგორებიცაა დუბროვნიკი, გოსპიჩი, შიბენიკი, სისაკი, ვუკოვარი და სხვ. აგვისტოში, სერბებმა, ხორვატიის განაპირა ქალაქის, ვუკოვარის შტურმი წამოიწყეს. სერბებმა იგი 18 ნოემბერს აიღეს, რასაც უამრავი უდანაშაულო ხორვატის სიცოცხლე შეეწირა. 5 ოქტომბერს, ხორვატიის პრეზიდენტი, ფრანიო ტუჯმანი სიტყვით გამოვიდა, სადაც მან მთელს ხორვატიის მოსახლეობას მოუწოდა სამხედრო მობილიზაციისა და „სერბი იმპერიალისტებისაგან“ თავის დაცვისკენ. 19 დეკემბერს, კრაინას ავტონომიურმა რესპუბლიკამ თავი დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოაცხადა. მთავარი სტატია: ოპერაცია შტორმი. კრაინამ, საერთაშორისო წნეხის გამო, სერბეთის მხარდაჭერა დაკარგა. შედეგად, ხორვატიის ჯარებმა შედეგიანი შტურმი (ოპერაცია ფლეში) მიიტანეს კრაინის დასავლეთ ნაწილზე (დას.სლავონია). 4 აგვისტოს ხორვატიამ დაიწყო „ოპერაცია შტორმის“ განხორციელება. მხოლოდ 4 დღეში, კრაინა დატოვა 150 000 მეტმა სერბმა. ისინი მსხვერპლნი გახდნენ დაგეგმილი ეთნიკური წმენდისა, რომლის ხელმძღვანელი ანტე გოტოვინა შემდგომში ჰააგის ტრიბუნალზე გაასამართლეს. ოპერაცია, 4 დღეში, 7 აგვისტოს, ხორვატიის დამაჯერებელი გამარჯვებით დამთავრდა . ხორვატიის ჯარებმა სრული კონტროლი აღადგინეს კრაინაზე. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ომი ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის Croatian War of Independence საიტზე Curlie Sense Tribunal coverage of ICTY and ICJ proceedings War Photo Limited – Images of the war More images of the war დაარქივებული 2011-02-05 საიტზე Wayback Machine.
აბრაჰამ კრეტაცი

აბრაჰამ კრეტაცი, კრეტელი (სომხ. Աբրահամ Կրետացի; გ. 1737) — სომეხი ისტორიკოსი, სომეხთა კათალიკოსი 1734-1737 წლებში. მისი თხზულება „ისტორუიგრაფია“ ეხება 1734-1736 წლების ამბებს. აღწერილია ირან-ოსმალეთის ომის, ირანის პოლიტიკა სომხეთის მიმართ, სომხეთისა და მეზობელი ქვეყნების პოლიტიკური და ეკონომიკური ცხოვრება, შეხვედრები ნადირ-შაჰთან. მელიქსეთ-ბეგი ლ., ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 33.
ბასიჯი

ბასიჯი (სპარს. بسيج – მობილიზაცია) — ირანელი მოხალისეების სამხედრო დაჯგუფება, რომელიც რუჰოლა ხომეინის ბრძანებით შეიქმნა. იგი 1979 წლის ნოემბერში, ირან-ერაყის ომის დაწყებამდე შეიქმნა. ირან-ერაყის ომის დროს ბასიჯი სამხედრო ოპერაციებს ქალაქ ბასრას მიმდებარე ტერიტორიებზე ატარებდა. ამ ომის დროს, ბასიჯში, ირანის პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჯადიც მსახურობდა. Golkar, Saeid. (2012) Paramilitarization of the Economy: The Case of Iran's Basij Militia, Armed Forces & Society, Vol. 38, No. 4 Video Archive of Basij Letters from Iran
აბრაჰამ ერევანცი

აბრაჰამ ერევანცი, ერევნელი (სომხ. Աբրահամ Երևանցի) — XVIII საუკუნის I ნახევრის სომეხი ისტორიკოსი. მის „1721-1736 წლების ომების ისტორიაში“ აღწერილია ირან-ავღანეთის, ირან-ოსმალეთის ომები, თურქთა შემოსევა სომხეთსა და აზერბაიჯანში 1724 და ერევნის აღება. არის ცნობები საქართველოზეც, კერძოდ, ლეკებისა და თურქებისაგან მცხეთის აღებაზე, ვახტანგ VI-ზე და სხვა. აბრაჰამ ერევანცის ცნობები სანდო და მნიშვნელოვანი წყაროა ამიერკავკასიისა და ირანის ისტორიის შესწავლისათვის. მელიქსეთ-ბეგი ლ., ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941; ჯანაშია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 33.
აგათანგელოსი

აგათანგელოსი (სომხ. Ագաթանգեղոս) — V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი. თავის „ისტორიაში“ აღწერს სომხეთის გაქრისტიანებას (IV საუკუნის დასაწყისი), სომხური ეკლესიის ორგანიზაციას და გადმოსცემს ქრისტიანობის პრინციპებს. თავს აღწერილი ამბების თანამედროვედ აცხადებს, ნამდვილად კი V საუკუნის მეორე ნახევარში წერდა. გადმოცემული აქვს ეკლესიის ორგანიზაციისა და ქრისტიანობის დოგმები. მისი წიგნი ძველადვე ითარგმნა ბერძნულად, ქართულად და არაბულად. „ისტორიის“ ძველი სომხური ტექსტის გამოცემათაგან საუკეთესოდ ითვლება 1909 წლის თბილისის გამოცემა. ჯანაშია ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 51. უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. I, თბ. 2007. ჯავახიშვილი ივ., ძველი სომხური საისტორიო მწერლობა, წგნ. 1, ტფ., 1935. ↑ http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke1/ke1-0732.htm ↑ სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 22. — ISBN 978-2-221-06888-5 <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q28924058"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2696397"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3372503"></a>
გოჰარ გასპარიანი

გოჰარ მიქაელის ასული გასპარიანი (ქალიშვილობის გვარი — ხაჩატრიანი) (დ. 14 დეკემბერი, 1924, კაირო — გ. 16 მაისი, 2007, ერევანი) — სომეხი მომღერალი (სოპრანო), სსრკ სახალხო არტისტი (1956). განათლება მიიღო კაიროში. 1948 წლიდან ცხოვრობს ერევანში. 1949 წლიდან ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის სოლისტია. ნატიფი გემოვნებით ასრულებს განსხვავებული სტილის პარტიებს, რომელთაგან აღსანიშნავია: ანუში, შუშანი (არმენ ტიგრანიანის „ანუში“, „დავით-ბეგი“), გოჰარი (სტეფანიანის „გმირი ქალი“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), ლუჩია (გაეტანო დონიცეტის „ლუჩია დი ლამერმური“), ლაკმე (ლეო დელიბის „ლაკმე“), ვიოლეტა და დეზდემონა (ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, „ოტელო“), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. გოჰარ გასპარიანი საკონცერტო მომღერალიც არის, გასტროლებით აქვს მოვლილი მრავალი ქვეყანა. სსრკ VII-VIII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სომხეთის სახელმწიფო პრემია (1964). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 11.
გევორქ ასატური

გევორქ კონსტანტინეს ძე ასატური (ნამდვილი გვარი ასტვაწატრიანი) (დ. 18 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1868, თბილისი — გ. 7 ოქტომბერი, 1937) — სომეხი ლიტერატორი, მთარგმნელი. განსაკუთრებული დამსახურება მიუძღვის ქართველი კლასიკოსი მწერლების სომხურ ენაზე თარგმანში. 1931 წელს გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია, რომელიც შეიცავს მის მიერვე თარგმნილ ქართველ მწერალთა ნაწარმოებებს და ქართული ხალხური პოეზიის ნიმუშებს. გევორქ ასატურმა სომხურად თარგმნა „ვეფხისტყაოსნის“ სრული ტექსტი (გამოქვეყნდა 1937), აგრეთვე ნაწყვეტები ფირდოუსის „შაჰ-ნამედან“. მან პირველმა მიაქცია ყურადღება პეტერბურგის სააზიო მუზეუმში დაცულ ხელნაწერს, სადაც თავმოყრილია საიათნოვას ქართული ლექსები. 1922 წელს გამოაქვეყნა ერევნის სახელმწიფო მუზეუმში დაცული საიათნოვას ხელნაწერის აღწერა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 625. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a> ↑ ქსე-ის (ტ. I, გვ. 625) მიხედვით 1863, მაგრამ რამდენიმე სომხურენოვან წყაროში მოწმდება 1868 (Գրական Տեղեկատու (Հայկ Խաչատրյան, 1981), ԵՊՀ Կենսագրական Բառարան, Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան).
Ikarus-55

იკარუს-55 — უნგრული საერთოშორისო ავტობუსი, რომელიც გამოდიოდა 1953 წლიდან 1972 წლამდე. 1962 წლიდან 1972 წლამდე გამოდიოდა მოდიფიკაცია ლიუკსი, რომელიც ძირითადად საბჭოთა კავშირის მიეწოდებოდა. 1980 წლამდე გამოდიოდა საერთოშორისო ხაზებზე და ასევე გამოდიოდა სამოქალაქო ვარიანტები იკარუს-66, რომელიც უფრო ადრე გამოვიდა ვიდრე იკარუს-55, მაგრამ ის საბჭოთა კავშირს არ მიეწოდებოდა. როგორც ყველა ძველ ავტობუსს, მისი ძრავა უკანა ნაწილში იყო, მგზავრებისთვის კი იყო 32 + 1 სავარძელი კონდუქტორისთვის და კიდევ ერთიც მძღოლისთვის. ლაზ-697 და იკარუსის ტევადობა ერთნაირი იყო, თუმცა იკარუსი ჯობდა მას კომფორტულობით. უპირატესობას ისიც აძლევდა, რომ მას ძრავა ჰქონდა უკან, რაც ამცირებდა გაზისაგან მოწამვლას. ეს ავტობუსი იყო ძალიან გამძლე მანქანა. მას შეეძლო დიდი მანძილის გავლა ისე, რომ არ შეეკეთებინათ. დასაჯდომი ადგილი: 32 (34) კარები: 1 + და ერთი მძღოლისთვის ძრავა: ჩეპელის დიზელის ძრავა ძრავის ადგილმდებარეობა: უკან ცხენის ძალა (ლიუქსის): 170 ცხძლ სულ შეუძლია იაროს: 160 კმ მთლიანი წონა: 12 225 სიგრძე: 11 400 მმ მაქსიმალური სისწრაფე: 100 კმ/სთ Икарус-55 на выставке ретро-автобусов в Москве Икарус-55 в „Живом журнале“
წნევა სითხესა და აირში

სითხის იმ ზედაპირს, რომელიც არ ეხება ჭურჭლის კედლებს, სითხის თავისუფალი ზედაპირი ეწოდება. დენადობის გამო სითხე ყოველთვის ისეთ ფორმას იღებს, რომ მისი თავისუფალი ზედაპირი მასზე მოქმედი ძალის მართობულია. ამიტომ ჭურჭელში სიმძიმის ძალის მოქმედებით გაწონასწორებული წყლის ზედაპირი ჰორიზონტალურია. ამ თვისებას იყენებენ თარაზოში - ხელსაწყოში, რომლითაც შეიძლება დავადგინოთ, თარაზულია თუ არა ზედაპირი. ნებისმიერ ჰორიზონტალურ ზედაპირს დონე ეწოდება. ცდები ადასტურებს, რომ სითხეში წნევა ერთსა და იმავე დონეზე ყველა მიმართულებით ერთნაირია. სითხის თავისუფალი ზედაპირიდან სიღრმის გაზრდისას წნევა იზრდება. სიმძიმის ძალის მოქმედებით გამოწვეულ სითხის წნევას ჰიდროსტატიკური წნევა ეწოდება.
Zic-154

მგზავრთა პრობლემების გადასაწყვეტად მსხვილ ქალაქებში 1946 წელს შეიქმნა სამეული: ტრამვაი mbt82d ტროლეიბუსი mtb82 და ავტობუსი zic-154. პირველი ორი ავტობუსი (zic-154) შეიქმნა 1946 წელს, პირველი შეიქმნა ერთ-ერთ საავიაციო სამრეწველო ქარხანაში, მეორე კი ტმ-ზე, ეს ავტობუსი იყო ზილის მიერ გამოშვებული, 1947 წელს უკვე ააწყვეს 80 ავტობუსი, 1948 წელს კი 404, 1949 წელს 479, 1950 წელს 207, ამასთან ერთად ზილი ეძებდა ძრავის საუკეთესო ვარიანტს და აიღეს zil-120-ის ძრავა და ეს ძრავები გაუკეთეს ბოლო 50 ავტობუსს, სულ გამოშვებული იქნა 1165 zic-154, ამ ავტობუსს ყველაზე უცნაური კონსტრუქცია ჰქონდა: მისი ძრავა უკან იყო, შემოსასვლელი კარები წინა ბორბლებთან ჰქონდა, მძღოლის სკამი სიმაღლეში რეგულირდებოდა, მთავარი კი იყო ელექტრონული ტრანსმისია. ეს ავტობუსი იყო დიზელ ელექტრონული. 110 ცხენის ძალიანი დიზელის ძრავა იყო მიდუღებული გენერატორთან, ეს მოთავსებული იყო უკანა 5 დასაჯდომი სკამი ქვეშ, ხოლო გამწევ ელექტრონული ძრავა კი იყო იატაკის ქვეშ. მხოლოდ თბილისში დადიოდა zic-154 ბაზაზე შექმნილი ტროლეიბუსი. Zic-154
სომხეთ-ოსმალეთის ომი

სომხეთ-ოსმალეთის ომი — ომი ოსმალეთსა და დაშნიკურ სომხეთს შორის. 29 სექტემბერს ოსმალებმა დაიკავეს სარიყამიში, შემდეგ არტაანი, 30 ოქტომბერს — ყარსი. საბჭოთა მთავრობამ თხოვნით მიმართა სომხეთისა და ოსმალეთის მთავრობებს შეეწყვიტათ ომი, მაგრამ უშედეგოდ. საქართველოს მენშევიკურმა მთავრობამ ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა. 7 ნოემბერს ოსმალეთის ჯარმა დაიკავა ალექსანდროპოლი. 1921 წლის 16 მარტს ოსმალეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც ოსმალეთს დარჩა ყარსის ოლქი და ზოგიერთი სხვა რაიონი. 1921 წლის 13 ოქტომბერს ოსმალეთსა და ამიერკავკასიის რესპუბლიკებს შორის დაიდო სამშვიდობო ხელშეკრულება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 471. ↑ 1.0 1.1 Anahide Ter Minassian: La république d'Arménie. 1918-1920 La mémoire du siècle., éditions complexe, Bruxelles 1989 ISBN 2-87027-280-4, p. 220 ↑ Vahakn N. Dadrian: The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus Berghahn Books, Providence, Oxford 2004, ISBN 978-1-57181-666-5, p. 361
უნა-უნსო

უნა-უნსო (უკრ. Українська Національна Асамблея, УНА УНСО; უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა) — ყველაზე ცნობილი ნაციონალურ-პოლიტიკური ორგანიზაცია უკრაინაში, 8 000 წევრით. დაარსდა 1990 წლის 30 ივნისს, დისიდენტის იური შუხევიჩის მიერ „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ (რუს. Украинская межпартийная ассамблея [УМА]) სახელით და წარმოადგენდა რამოდენმე ნაციონალისტური პარტიისა და საზოგადო ორგანიზაციების გაერთიანებას. ასამბლეის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი პოლიტიკოსი და მწერალი დმიტრო კორჩინსკი. 1991 წლის ზაფხულის ბოლოსთვის „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება მისი სრულფასოვან პარტიად გარდაქმნის თაობაზე. 1991 წლის 8 სექტემბერს „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეას“ შეუცვალეს სახელწოდება და უწოდეს „უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა“, რის შემდეგადაც თავი პარტიად გამოაცხადა.სსრკ-ს დროს უნა-ს ოფიციალურად რეგისტრაცია ვერ მოხდა. მოსკოვის პუტჩის შემდეგ უნამ დაიწყო უკრაინული სამხედრო დაჯგუფებების ფორმირება. აღნიშნულმა ნახევრადსამხედრო ფორმირებებმა მიიღეს სახელწოდება „უკრაინული სახალხო თავდაცვა“ (რუს. Украинская народная самооборона [УНСО]). უკრაინის ნაციონალურმა თავდაცვამ (უნსო - უნა-ს სამხედრო განშტოება) მონაწილეობა მიიღო დნესტრისპირეთის ომში, მოლდოვის წინააღმდეგ, ხოლო აფხაზეთის ომში, ქართველების დასახმარებლად მათ 300-მდე მოხალისე გამოგზავნეს. მათი დანაყოფის სახელი იყო — არგო. უკრაინელი სამხედროები აფხაზეთის თითქმის ყველა ცხელ წერტილში იბრძოდნენ. მათ შორის, იცავდნენ სოხუმის გარშემო სტრატეგიულად მნიშვნელოვან სიმაღლეებს, შემდეგ კი მშვიდობიანი მოსახლეობა გააცილეს ომს. ↑ (ინგლისური) Global Research, Neo-Nazi Organizations in the Ukraine, December 17, 2004 დაარქივებული March 10, 2012[Date mismatch], საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები ↑ „თქვენ არ იქნებით მარტო“ - როგორ გამოჰყავდათ უკრაინელებს დევნილები აფხაზეთის ომის ბოლო დღეებში
ფრანიო ტუჯმანი

ფრანიო ტუჯმანი (ხორ. Franjo Tuđman; დ. 14 მაისი 1922, ველიკო-ტრგოვიშჩე — გ. 10 დეკემბერი 1999, ზაგრები) — ხორვატიის სახელმწიფო, პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი. დამოუკიდებელი ხორვატიის პირველი პრეზიდენტი. მარშალი. მისმა ეროვნულმა პარტიამ (ხორვატიის დემოკრატიული გაერთიანება) მოიგო პირველი არჩევნები ხორვატიაში, 1990 წელს. იგი პრეზიდენტად 2–ჯერ აირჩიეს. მან არჩევნების მეორე წელს, ხორვატიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ძალაუფლებას გარდაცვალებამდე, 1999 წლის 10 დეკემბრამდე ფლობდა. ხორვატიის პრეზიდენტი ბიოგრაფია[მკვდარი ბმული] ხორვატია ტუჯმანის შემდეგ ხორვატიის გამოყოფა
ღევონდ ალიშანი

ღევონდ ალიშანი (დ. 18 ივლისი [ძვ. სტ. 6 ივლისი], 1820, კონსტანტინოპოლი — გ. 22 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1901, ვენეცია) — სომეხი პოეტი, ფილოლოგი, ისტორიკოსი. 1832 წლიდან ცხოვრობდა ვენეციაში, აქვე მიიღო განათლება და მხითარისტების კონგრეგაციის წევრი გახდა. ჯერ ძველ სომხურზე (გრაბარი), შემდეგ კი ახალ სალიტერატურო ენაზე (აშხარაბარი) დაწერილ ლექსებს აქვეყნებდა ჟურნალ „ბაზმავეპში“. 1857–1858 წლებში გამოსცა ლექსების 5 ტომი „სიმღერების“ სახელწოდებით. ღევონდ ალიშანის პოეზია გამსჭვალულია ეროვნუ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის სულისკვეთებით. მას ეკუთვნის აგრეთვე პოემა „ავარაირის ბულბული“ (1847), ისტორიული, არქეოლიგიური, გეოგრაფიული და ეთნოგრაფიული შრომები, რომლებიც თარგმნილია ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 312.