laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
იქსბალანქი

იქსბალანქი — მაიას მითოლოგიაში იქსბალანქი, ჰუნ ჰუნაჰპუს ვაჟი, მოიხსენიება როგორც ”წმინდა სისხლის მთვარე”. მისი ტყუპის ცალი იყო ჰუნაჰპუ. ძმები - მაიას გმირი ტყუპების სახელით არიან ცნობილნი. ცხოვრებაში ისინი სრულიად განუყრელნი იყვნენ. ძმები ჭკუით ჯობნიდნენ ქედმაღალ, მედიდურ ქვესკნელის (შიბალბას) ღმერთებსა და დემონებს. პოპოლ ვუში დანამდვილებით არაა დაზუსტებული, თუმცა როგორც ჩანს ჰუნაჰპუ იყო ტყუპებს შორის უზენაესი, მაგრამ არც იქსბალანქი იყო ცუდი პარტნიორი, მან ძმა სიკვდილს სულ მცირე ერთხელ გადაარჩინა. სიკვდილის შემდეგ იქსბალანქი ამაღლდა ზეცაში და ასოცირებული შეიქმნა სავსე მთვარესთან. იგი ზოგჯერ მოხსენიებულია, როგორც მაიას მთვარის ქალღმერთი, რადგან მითის ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად მან შეიცვალა სქესი. იზაპას სტელა, გმირი ტყუპები გმირი ტყუპები დიეგო რივერა, “ტყუპი ძმების გამოცდები,” 1931 დაარქივებული 2009-06-21 საიტზე Wayback Machine. ტყუპი გმირები ბავშვებისთვის, ნახატებით
ნაშოვარი

ნაშოვარი — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ნაშოვრისა და ქვემო ნაშოვრის ძველი სახელწოდება. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 338.
რობერტ პატინსონი

რობერტ ტომას პეტინსონი (ინგლ. Robert Thomas Pattinson; დ. 13 მაისი, 1986) — ინგლისელი მსახიობი, მოდელი და მუსიკოსი. მან ითამაშა ედვარდ კალენის როლი „ბინდის საგაში“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების რომანზე, ასევე - სედრიკ დიგორი ჰარი პოტერის შესახებ ორ ფილმში. პეტინსონი დაიბადა ლონდონში, ინგლისში. ის ჩაერთო სამოყვარულო თეატრის საქმეში „ბარნეს თეატრალური კომპანიის“ მეშვეობით. კულისებს მიღმა სამუშაოების შემდეგ მან მიიღო სამსახიობო როლები. ამის მერე ის თამაშობდა „მაკბეტის“ სამოყვარულო ვერსიაში „Old Sorting Office Arts Centre“-ში, ასევე სცადა ბედი მოდელადაც. პატინსონმა მიიღო მეორეხარისხოვანი როლები ტელეფილმში „ნიბელუნგების ბეჭედი“ (2004) და რეჟისორ მირა ნაირის ფილმში „ამაოების ბაზარი“ (2004), სადაც მისი სცენები ამოჭრეს და მხოლოდ DVD ვერსიაზე გამოჩნდა. 2005 წლის მაისში მონაწილეობა უნდა მიეღო „წინა ქალის“ ინგლისურ საპრემიერო ჩვენებაზე Royal Court Theatre-ში, მაგრამ გახსნით საღამომდე დაითხოვეს და ჩაანაცვლა მსახიობ ტომ რილეიმ. იმავე წელს, მოგვიანებით მან განასახიერა სედრიკ დიგორი ფილმში „ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი“ და ამის შედეგად ის იქნა დასახელებული, როგორც ამავე წლის „მომავლის ბრიტანელი ვარსკვლავი“ „Times Online-ის“ მიერ. ასევე მასზე ბევრჯერ ამბობდნენ, რომ ის იქნებოდა შემდეგი ჯუდ ლოუ. პეტინსონი გამოჩნდა „Hackett-ის“ 2007 წლის კოლექციის სარეკლამო კამპანიაში. ის თამაშობს ედვარდ კალენს ფილმში „ბინდი“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების ბესტსელერ რომანზე და რომელიც 2008 წლის 21 ნოემბერს გამოვიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში. პატინსონს აქვს მთავარი როლები ფილმებში: „წვრილმანი ნარჩენები“, სადაც ის სალვადორ დალის თამაშობს და „როგორ იარსებო“ - ბრიტანული კომედია. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: რობერტ პატინსონი რობერტ პატინსონი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
ნაჩერქეზევი

ნაჩერქეზევი — ადგილი საჩხერის დასავლეთ ნაწილში, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი ბრინჯაოს (ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევარი და შუა წლები) სამაროვანი. გათხრები ჩატარდა 1939, 1951 (ბორის კუფტინი) და 1955 (ოთარ ჯაფარიძე) წლებში. სამაროვანი წარმოადგენს გორასამარხს, რომლის ყრილში ჩაშვებული იყო ცალკეული სამარხები. ნაჩერქეზევის გორასამარხი ხელოვნურია, შექმნილია რიყის ქვების ყრილისაგან. ძირითადი სამარხები მოთავსებული ყოფილა ბორცვის ძირზე და წარმოადგენდა საგანგებოდ ამოღებულ სამარხ ორმოებს საკუთარი ქვაყრილებით, რომელთა შერწყმის შედეგად შეიქმნა მთლიანი ბორცვი. სამარხები ინდივიდუალური იყო (ერთგან ორი მიცვალებულია). ქალები ესვენენ მარჯვნივ გვერდზე. მამაკაცები — მარცხენაზე, თავით აღმოსავლეთისკენ. აღმოჩენილია ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის ტიპის კერამიკა, სპილენძ-ბრინჯაოს მრავალნაირი იარაღი და სამკაული. ანალოგიური ძეგლები ცნობილია საქართველოს სხვა ადგილებშიც (ცარცის გორა, პასიეთის გორასამარხი და სხვა). ნაჩერქეზევის სამაროვანი გვაროვნული საზოგადოების რიგითი წევრების საგვარეულო სამარხებია. როგორც ჩანს, ქონებრივი დიფერენცია ჯერ კიდევ არ იყო ღრმად წასული. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ბრინჯაოს მეტალურგიის მაღალ დონეზე და მჭიდრო კულტურულ ურთიერთობაზე იმ დროის მოწინავე რაიონებთან (თრიალეთი, წინა აზია და სხვა). გოგაძე ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 338. საქართველოს არქეოლოგია, თბ., 1959; ჯაფარიძე ო., ქართველი ტომების ისტორიისათვის ლითონის წარმოების ადრეულ საფეხურზე, თბ., 1961; Куфтин Б. А., Археологическая маршрутная экспедиция 1945 года в Юго-Осетию и Имеретию, Тб., 1949;
ნაცარგორა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი ნაცარგორა შეიძლება აღნიშნავდეს: ნაცარგორა — არქეოლოგიური ძგელი კასპში; ნაცარგორა — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალთან; ნაცარგორა — ადრებრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი და სამაროვანი ხაშურის მუნიციპალიტეტში; ნაცარგორა — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.
ნაცარგორა (ცხინვალი)

ნაცარგორა — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 - 2 კმ-ზე. გათხარეს 1945-1948 წლებში (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). მდებარეობდა ბუნებრივ ბორცვზე. ძირითადად გამოვლინდა 3 კულტურული ფენა და მათ ქვეშ მდებარე ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 5 ორმოსამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა მიცვალებულთა ჩონჩხები და ღარიბული ინვენტარი. ქვედა კულტურული ფენა (ძვ. წ. III-II ათასწლეულის მიჯნა) შეიცავდა ხელით ნაძერწ მორუხო-მოვარდისფრო თიხის ქოთნების ფრაგმენტებს, ცხოველის ძვლებს, ობსიდიანის ნატეხებს და სხვა. II კულტურულ ფენაში (ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა წლები) აღმოჩნდა ხით ნაგები და თიხით შელესილი საცხოვრებელი ნაგებობის, პირველყოფილი ტაძრებისა და საკულტო შენობების ნაშთები, რიყის ქვის საძირკვლები, თიხით შელესილი საკურთხეველ-სამსხვერპლოები, ჩარხზე ნაძერწი შავპრიალა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული, ბრინჯაოს სატეხის ჩამოსასხმელი ყალიბი, კაჟის ნამგლისპირები, ძვლის ნივთები, თიხის ქანდაკებები და ურმის ბორბლის მოდელები, შინაური ცხოველებისა და ირმის ძვლები და სხვა. ჭურჭლის ნაწილი თრიალეთის შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკას უკავშირდება, ნაწილი კი — კოლხურ კერამიკას. III კულტურული ფენა უშუალოდ აგრძელებს II ფენის კულტურას. მასში აღმოჩნდა რიყის ქვის საძირკვლებზე ხის მსხვილი ძელებით ან ფაცხისებურად ნაგები და ბზენარევი თიხით შელესილი სამლოცველოების ნაშთები. ისინი ნაგები იყო სპეციალურად მოწყობილ მოედანზე. მათში საფეხურებიანი საკურთხევლები და შეწირულებანი იყო. გამოვლენილია რქისგამოსახულებიანი ნალისებური და ოთხკუთხა კერები, გამოუწვავი თიხისაგან ნაძერწი ხარის დიდი ზომის ქანდაკებანი, მინიატურული ცულის, სატევრისა და სატეხის ყალიბები, ხორბლის, ქერისა და ფეტვის დანახშირებული ფრაგმენტები, შავპრიალა კერამიკა და სხვა. თიხის ჭურჭლის შემკულობაში გაჩნდა კოლხურისა და ცენტრალურ-ამიერკავკასიის კერამიკისათვის დამახასიათებელი ორნამენტი. ამ ფენის კერამიკა ძირითადად დაკავშირებულია წარმართულ ტაძრებთან და საკულტო სენაკებთან. ზოგი მეცნიერი (გ. გობეჯიშვილი) III ფენას ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულითა და I ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებს. უკანასკნელი აღმოჩენების მიხედვით კი ძვ. წ. 1350-1250-ით თარიღდება (კ. ფიცხელაური). ნაცარგორის ნამოსახლარი განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანის დაწინაურებული მიწათმოქმედების, მესაქონლეობის, მეჭურჭლეობის, მელითონეობისა და სხვა დარგების მქონე ხალხს. III ფენაში ჩაშვებული იყო ადრინდელი ქრისტიანული ხანის 10-მდე უინვენტარო სამარხი. გობეჯიშვილი გ., სტალინირის ნაცარგორა, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2; ფიცხელაური კ., აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს.), თბ., 1973; გოგაძე ე., ქსე, ტ. 7, გვ. 338, თბ., 1984
ნაცარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნაცარი შეიძლება აღნიშნავდეს: ნაცარი — მცენარის დაავადება ნაცარი — დაწვის შედეგად მიღებული ნარჩენი
ნაცარი (დაავადება)

ნაცარი — მცენარის დაავადება, რომელსაც იწვევს ნაცროვანი სოკოები. ნაცარი მცენარეს უვითარდება ზაფხულის დასაწყისიდან ფოთოლზე, ყლორტზე, ყვავილებზე. ნაყოფზე აჩენს ნაცრისფერ ფიფქს (აქედან სახელწოდება). ფიფქი იზრდება და ხშირად მთლიანად ფარავს დაავადებულ ორგანოს. დაავადებული ფოთოლი ყვითლდება, მალე ხმება და ნაადრევად ცვივა. ნაყოფი მაგრდება და სკდება. ნაცარი დიდ ზიანს აენებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებსა და ტყის ჯიშებს. განსაკუთრებით მავნეა ვაზის ნაცარი, მარცვლოვნების, ატმის, ვაშლის, მუხის, თხილის ნაცარი და სხვა. ბრძოლის ღონისძიებები: გამძლე ჯიშების შერჩევა, ტოტების შეჭრა და დაწვა. პროფილაქტიკის მიზნით დაავადების გამოჩენისთანავე 1%-იანი კოლოიდური გოგირდის შესხურება ან წმინდა გოგირდის შეფრქვევა, რომელიც უნდა გამეორდეს საჭიროების მიხედვით. მელია მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 338-339.
ნაცარქათამა

ნაცარქათამა (ლათ. Chenopodium) — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. ერთი ან მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად - ბუჩქები. მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ხშირად ფქვილისებრი ნაფიფქით არის მოფენილი. ნაცარქათამა იზრდება ნათესებში, ბაღებსა და ბოსტნებში როგორც სარეველა, აგრეთვე მდინარეთა ნაპირებზე, გვხვდება დანაგვიანებულ ადგილებზეც. ცნობილია ნაცარქათამას 250 სახეობა. ისინი გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. საქართველოში გვხვდება 12 სახეობა. მათგან ფართოდ გავრცელებულია Chenopodium album, Chenopodium botrys. ნაცარქათამას ზოგიერთი სახეობა (Chenopodium polyspermum, Chenopodium rubrum, Chenopodium foliosum) გამოიყენება სჭმელად როგორც ბოსტნეული ან მხალეული; ზოგი (Chenopodium album) საქონლის საკვებია; ზოგსაც (თეთრი ნაცარქათამა Chenopodium album, Chenopodium yulvaris, Chenopodium hybridum; Chenopodium ambrosioides) ხალხურ მედიცინაში იყენებენ ოფლმდენ საშუალებად, ანგინის, რევმატიზმისა და წითელი ქარის სამკურნალოდ, აგრეთვე კრუნჩხვისა და ასთმის დროს. Chenopodium botrys ჩრჩილის საწინააღმდეგო საშუალებაა. ღვინიაშვილი ც., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 339.
ნაცვალი

ტერმინს ნაცვალი ჰქონდა რამდენიმე მნიშვნელობა: გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში ვეზირის მოადგილე; გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში ადმინისტრაციულ-საპოლიციო მოხელე. ნაცვლები ჰყავდათ როგორც საერო, ისე სასულიერო ხელისუფალთ. იყვნენ ქალაქისა და სოფლის ნაცვლები. თბილისში ერთდროულად 2 ნაცვალი (მეფის მოხელე ნაცვალი და მოურავის ნაცვალი) საქმიანობდა. თბილისისა და გორის მელიქების, ეშიკაღასბაშის, ყორიასაულბაშის და ზოგიერთი სხვა მოხელის ნაცვლებს ნაიბები ეწოდებოდათ. ქალაქის ნაცვალი მოურავთაბ ერთად იხილავდა მცირემნიშვნელოვან დავას, მეთვალყურეობდა საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას და სხვა. მეფისნაცვალი სურგულაძე ი., საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952; ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928; Месхиа Ш. А., Города и городской строй феодальной Грузии XVII-XVIII вв., Тб., 1959; კეკელია მ., ქსე, ტ. 7, გვ. 339, თბ., 1984
დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი

დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი (გერმანულად Deutsche Militärzeitschrift — გერმანული სამხედრო ჟურნალი, გერმანული აბრევიაციით DMZ დეემცეთი) არის 1995 წლიდან გამომავალი ჟურნალი და იგი განკუთვნილია მეორე მსოფლიო ომის მომსწრე თაობისათვის, ბურდესვერის ჯარისკაცებისა და რეზერვისტებისათვის. გარდა ამისა, ჟურნალის რედაქცია ითვალისწინებს ყოფილი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ნაციონალურ სახალხო არმიაში (გერმანული აბრევიაციით NVA ენჶაუა) ნამსახურევი ხალხის, ან უბრალოდ დღეს მიმდინარე მოვლენებით დაინტერესებული ადამიანების სამხედრო და პოლიტიკურ ინტერესებს. რედაქცია თავის თავს კონსერვატიულ სპექტრში მოიაზრებს. გერმანიის ფედერალური მთავრობა კი ამ სამხედრო ჟურნალს მემარჯვენე ექსრემისტული მიმართულებისად განიხილავს. ჟურნალი დააარსა ჰარალდ თომასმა (ბრიული) 1995 წლის აპრილში, მაგრამ 1997 წლის დასაწყისში „დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი“ გადამდგარმა ობერლეიტენანტმა ვოლფგანგ დიშერტმა (კელნი) შეისყიდა. 2003 წლიდან გაჭიანურდა ამ პროექტის რეალიზაცია იმის გამო, რომ გამომცემლობა გაკოტრების წინაშე დადგა. შემდგომში ჟურნალის გამოცემა დიტმარ მუნიერმა განაგრძო. სამხედრო საქმის ისტორია ომი ტყვეობა ხიზნობა და განდევნა სამხედრო მეცნიერება კრიზისის კერა ბუნდესვერი და მსოფლიოს სახელმწიფოთა ჯარები ჯარისკაცის პორტრეტი უსაფრთხოების პოლიტიკა (გერმანული) deutschemilitaerzeitschrift.de დაარქივებული 2008-12-31 საიტზე Wayback Machine.
Natricinae

ქვეოჯახი ანკარასებრთა ოჯახისა. შეიცავს 28 გვარს. Adelophis Afronatrix Amphiesma Amphiesmoides Anoplohydrus Aspidura Atretium Balanophis Clonophis Hologerrhum Hydrablabes Hydraethiops Iguanognathus Macropisthodon Natrix Nerodia Opisthotropis Parahelicops Pararhabdophis Regina Rhabdophis Seminatrix Sinonatrix Storeria Thamnophis Tropidoclonion Tropidonophis Virginia ხშირად ქვეოჯახს მიაკუთნებენ შემდეგ გვარებსაც: Amplorhinus Limnophis Natriciteres Psammodynastes Xenochrophis ქვეწარმავლების დატაცენტრი: ანკარასებრთა ოჯახი
იშტაბი

იშტაბი — მაიას მითოლოგიაში თვითმკვლელობის ქალღმერთი, „ჩამოხრჩობილთა მფარველი ღვთაება“. ასევე ასოცირდება ნაყოფიერებასა და მთვარის დაბნელებასთან. მაიას ტომის ერთ-ერთ ხელნაწერ წიგნში, რომელსაც დრეზდენის კოდექსი ეწოდება, აღნიშნული ქალღმერთი გამოსახულია როგორც თოკზე ჩამოკიდებული ქალი. Landa's Relación de las cosas de Yucatán, ed. A.M. Tozzer (1941). J.E.S. Thompson, A Commentary on the Dresden Codex. Philadelphia 1972. დრეზდენის კოდექსი
იუმ კაახი

იუმ კაახი — მაიას მითოლოგიის ღმერთი. განსახიერებს სიმინდის, მიწათმოქმედებისა და ბუნების ღმერთს. იუმ კაახი წარმოდგენილია, როგორც ახალგაზრდა კაცი, რომელსაც ორივე ხელში სიმინდი უჭირავს. იუკატანის მაიას ტომები თვლიდნენ, რომ იგი იტცამნასა და იშჩელის შვილი იყო. Thompson, J.E.S., Ethnology of the Mayas of southern and central British Honduras. Chicago 1930. Thompson, J.E.S., Maya History and Religion. Norman: U. of Oklahoma Press 1970.
ბაკაბები

ბაკაბები (ოთხი ძმა) — ზეცის ღმერთები, რომლებიც წარმოადგენდნენ ცის საყრდენს. განაწილებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (4 ძმა შესაძლოა ერთი ღვთაების განსახიერებაც ყოფილიყო). ისინი იყვნენ ღვთაება - იხამნისა და იშჩელის შთამომავლები. თითოეული ძმა ყოველ 4 წელიწადში ერთ წელიწადს წარმართავდა. მაიას ტომი ყოველთვის დიდი სიხარულით ელოდა წელიწადს, რომლის წარმართვაც ძმებს შორის უზენაესს ხვდებოდა წილად. ღვთაებათა განლაგება და მათი შესაბამისი ფერები (აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი) უდიდეს როლს თამაშობდნენ მაიას კულტურასა და რელიგიაში. Robert Redfield and Alfonso Villa Rojas,Chan Kom. Chicago University Press. Ralph L. Roys, The Book of Chilam Balam of Chumayel. Norman: University of Oklahoma Press. Ralph L. Roys, Ritual of the Bacabs. Norman: University of Oklahoma Press. David Stuart, New Year Records in Classic Maya Inscriptions, The PARI Journal 5(2):1-6. Fall 2004. Karl Taube, The Major Gods of Ancient Yucatan. J.E.S. Thompson, The Bacabs: Their Portraits and Their Glyphs. A.M. Tozzer, Landa's Relación de las Cosas de Yucatan. A Translation.
ნაციხარი

ნაციხარი — ციხის ნაშთები, ნანგრევები. ნაციხრების არქეოლოგიურ გათხრებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სამხედრო ხელოვნების, კერძოდ, ფორფიკაციის ისტორიის შესასწავლად. ნაციხარი ხშირად მნიშვნელოვან მასალას იძლევა წარსული ეპოქების სულიერი და ნივთიერი კულტურების სხვა სფეროების შესასწავლადაც. საქართველოში წარმატებით სწავლობენ შუა საუკუნეების ნაციხრებს (რუსთავის ნაციხარი, თბილისის შიდა ციხე და სხვა). მნიშვნელოვანი იყო ჭაქვინჯის ციხის გათხრები. ანტიკური ხანის მცხეთის აკროპოლისის, არმაზციხის გათხრამ (დაიწყო 1946) გამოავლინა პირველხარისხოვანი არქეოლოგიური ძეგლები. გაგოშიძე ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 341.
ნაცრისფერი გოლიათი

ნაცრისფერი გოლიათი — ნორმალურ-ბეწვიანი, მსხვილი ბოცვრების ტყავ-ხორცეულის სამამულო ჯიში. გამოყვანილია უკრაინის სსრ პოლტავის ოლქის პეტროვსკის მემხეცეობის საბჭოთა მეურნეობაში ადგილობრივი ბოცვრების ფლანდრიულ ჯიშებთან შეჯვარების გზით. გავრცელებული იყო ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რაიონებში. ქსე, ტ. 7, გვ. 341, თბ., 1984
რუსეთის ჰიმნი

რუსეთის ეროვნული ჰიმნი (რუს. Госуда́рственный гимн Росси́йской Федера́ции) თანამედროვე ვარიანტში მოქმედებს 2001 წლიდან, მუსიკა გადმოტანილია საბჭოთა კავშირის ჰიმნიდან (დაწერილი ალექსანდრე ალექსანდროვის მიერ), ტექსტი კი თავიდან დაწერა სერგეი მიხალკოვმა, რომელიც ასევე საბჭოთა ჰიმნის ავტორიც იყო, 2000 წელს და პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინის მიერ იქნა დამტკიცებული. Россия — священная наша держава, Россия — любимая наша страна. Могучая воля, великая слава — Твоё достоянье на все времена! Припев Славься, Отечество наше свободное, Братских народов союз вековой, Предками данная мудрость народная! Славься, страна! Мы гордимся тобой! От южных морей до полярного края Раскинулись наши леса и поля. Одна ты на свете! Одна ты такая — Хранимая Богом родная земля! Припев Широкий простор для мечты и для жизни. Грядущие нам открывают года. Нам силу даёт наша верность Отчизне. Так было, так есть и так будет всегда! Припев რუსეთის იმპერიის ჰიმნი "ღმერთო, მეფე დაიფარე" (რუს. Боже, Царя храни) მოქმედებდა 1833-1917 წლებში. მუსიკის ავტორი იყო თავადი ალექსეი ლვოვი, სიტყვებისა - ვასილი ჟუკოვსკი. Боже, царя храни! Сильный, державный, Царствуй на славу нам, Царствуй на страх врагам, Царь православный. Боже, царя храни! Боже, Царя храни! Славному долги дни Дай на земли! Гордых смирителю: Слабых хранителю, Всех утешителю — Все ниспошли! Перводержавную Русь Православную Боже, храни! Царство ей стройное, В силе спокойное, - Все ж недостойное, Прочь отжени! О, провидение, Благословение Нам ниспошли! К благу стремление, В счастье смирение, В скорби терпение Дай на земли! რუსეთი მთავრობის ვერსიას შეგიძლიათ მოუსმინოთ აქ: rf t3.mp3[მკვდარი ბმული] სხვა ვერსიები [1] დაარქივებული 2016-05-08 საიტზე Wayback Machine.
ნაცროვანი სოკოები

ნაცროვანი სოკოები (ლათ. Erysiphales) — სოკოების რიგი ჩანთიანი სოკოების კლასისა. შეიცავს 20 გვარის 100-მდე სახეობას; ჩვეულებრივ პარაზიტებია. მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი მოთეთრო-მონაცრისფრო ფიფქის სახეით ვითარდება მცენარის სხვადასხვა ორგანოს ზედაპირზე (ექტოტროფული), იშვიათად ფოთლის ძირითად ქსოვილში — მეზოფილში (ენდოტროფული). სოკო იკვებება მიცელიუმის სპეციალური გამონაზარდებით — ჰაუსტორიებით. ნაცროვანი სოკოების უმრავლესობა მშრალ პირობებში ვითარდება. იწვევენ როგორც ველურ, ისე კულტურულ მცენარეთა დაავადებას, რომელიც ჩვენში „ნაცრის“ სახელითაა ცნობილი. აღსანიშნავია ვაზის, მარცვლეული კულტურების, გოგროვანების, მუხის, ვაშლის ნაცარი და სხვა. ნახუცრიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 341-342.
კიზინი

კიზინი - ”მყრალი”, მიწისძვრისა და სიკვდილის ღმერთი, მმართველი მიწისქვეშა, მიცვალებულთა სამეფოსი. ცხოვრობდა მაიას ჯოჯოხეთში - მითნალი-ში. (კიზინი შეიძლება ყოფილიყო ერთ-ერთი განსახიერება სიკვდილის ღმერთის - აჰ პუჩი-ისა). მაიას მითის თანახმად, ”მის სამფლობელოში არ ხვდებიან ბრძოლაში დაღუპული მეომრები და მშობიარობასგადაყოლილი ქალები”. კიზინი გამოისახებოდა, როგორც მოცეკვავე ჩონჩხი სიგარით ხელში. სიკვდილის ღმერთი, ომის ღვთაება - ნაკონი-თან ერთად ხშირად გამოისახებოდა მსხვერპლშეწირვის სცენებში, ასევე არსებობს ჩანახატი, სადაც ჩანს, თუ როგორ თხრის და ანადგურებს კიზინი, წვიმის ღმერთის - ჩაქი-ის მიერ დარგულ ხე-მცენარეულობას. ცნობილია კიზინი-ის ე.წ. ”სიკვდილის ყელსაკიდი”, რომელზეც გამოსახულია ნერვულ სისხლძარღვებზე ჩამოკიდებული ადამიანის თვალი. ესპანელთა მიერ მაიას სამეფოს დაპყრობის შემდგომ კიზინი გაიგივდა ეშმაკთან.
გუკუმაცი

გუკუმაცი — ”ფრთოსანი გველი”, მაიას მითის თანახმად გუკუმაცმა, ღვთაება ჰურაკანთან ერთად დედამიწას ახლანდელი იერი მისცა: მან შექმნა ცხოველები, ფრინველები და ადამიანიც კი. მაიას სწამდა, რომ სწორედ გუკუმაცმა ასწავლა კაცობრიობას მიწათმოქმედება, თევზაობა, მედიცინა. ადამიანებს მისცა კანონთა კრებული. მითი მოგვითხრობს ”იგი (გუკუმაცი) მოვიდა ოკეანიდან და საბოლოოდ ისევ ოკეანეში დაბრუნდა, თუმცა იგი კვლავ დაბრუნდება ხმელეთზე - კაცობრიობის დასასრულს”. გუკუმაცი ასევე იყო ოთხი ელემნტის - ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ჰაერის ღვთაება. თითოეული ეს ელემენტი ასოცირდებოდა წმინდა ცხოველთან ან მცენარესთან: ჰაერი - ფასკუნჯი; მიწა - სიმინდი; ცეცხლი - ხვლიკი; წყალი - თევზი. პოპოლ ვუს დასაწყისში უზენაესი ღმერთი გუკუმაცი აღწერილია, როგორც დიდი, ლამაზი გველი - მომწვანო-მოცისფრო ბუმბულებით დაფარული. მაიას მითის თანახმად თავდაპირველად არაფერი არსებობდა წყლის გარდა - არც ხმელეთი და შესაბამისად არც ცოცხალი არსებანი. ღმერთი ჰურაკანი წარდგა უზენაესი ფრთოსანი გველის წინაშე, რათა ერთად განეხილათ ადამიანის შექმნის საკითხი. უპირველეს ყოვლისა ღმერთებმა გადაწყვიტეს, რომ წყლის ადგილი უნდა დაეკავებინა მიწას, ხმელეთს. ისინი იმეორებდნენ სიტყვა ”მიწას” მანამ, სანამ წყლის სიღრმიდან არ ამოიზიდნენ უზარმაზარი მთები. გუკუმაცი ძლიერ მოხარული იყო მათი ერთობლივი ნამუშევრით. ამის შემდგომ ღმერთებმა შექმნეს ცხოველები, ფრინველები. ღვთაებებს სჯეროდათ, რომ ახლად შექმნილი არსებანი სიტყვით ყოველდღე განადიდებდნენ მათ, თუმცა ღმერთები მალე დარწმუნდნენ, რომ ცხოველებსა და ფრინველებს ლაპარაკი არ შეეძლოთ. გუკუმაცი მიხვდა, რომ მათი პირველი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. ღმერთებმა უბრძანეს ცხოველებს ეცხოვრათ ჯუნგლებში, მათ ხორცს კი ისინი შეჭამდნენ, რომელნიც ღმერთთათვის ყოველდღე შეძლებდნენ ხოტბა-დიდების შესხმას. ღვთაებებმა პირველად ადამიანი ტალახისგან გამოძერწეს, თუმცა მას არც მოძრაობა შეეძლო, არც ლაპარაკი. შემდეგ ღმერთებმა ხისგან შექმნეს ადამიანი, თუმცა ახლადშექმნილი არსებანი არასრულფასოვნები და უემოციონი აღმოჩნდნენ. ქარიშხლისა და გრიგალის ღმერთმა - ჰურაკანმა წარღვნით გაანადგურა მათი დიდი ნაწილი. გადარჩენილებმა კი ჯუნგლებს შეაფარეს თავი, მაიმუნებად გადაიქცნენ და სხვა ცხოველებთან ერთად დაიწყეს ცხოვრება. მალე ღმერთებმა წარმატებას მიაღწიეს, ვინაიდან მათ ადამიანი სიმინდისაგან შექმნეს. ახლადდაბადებულ არსებებს ყველაფერი ესმოდათ, ისინი მეტად გონიერები იყვნენ, ამიტომ ღმერთებს შეეშინდათ - ახლადშექმნილ, განვითარებულ არსებებს პირველობა არ წაერთმიათ მათთვის და ადამიანებს სიბრძნე წაართვეს. (2001b) Kik'aslemaal le K'iche'aab': Historia Social de los K'iche's. Guatemala: Iximulew. ISBN 99922-56-19-2. OCLC 47220876.  (ესპანური)
ჰურაკანი

ჰურაკანი (/ˈhʊrəkən, ˈhʊrəˌkɑːn/; ესპ. Huracán; თარგი:Lang-myn, „ცალფეხა“) — მაიას ცივილიზაციის ქარიშხლისა და ცეცხლის ღვთაება. ასევე ერთ-ერთი იმ ღმერთთაგანი, რომლებმაც, მითის თანახმად, შექმნეს ადამიანი. გარეგნულად მას ჰქონდა მხოლოდ ერთი ფეხი, მეორე კი გარდაქმნილი იყო გველად. Popul Vuh: Sacred Book of the Quiché Maya People (PDF online publication). Mesoweb articles. Mesoweb: An Exploration of Mesoamerican Cultures (2003, 2007). ციტირების თარიღი: 2010-01-23.
იტცამნა

იტცამნა — უზენაესი ღვთაება მაიას მითოლოგიაში. ზეცის მბრძანებელი, დღისა და ღამის მმართველი. ხშირად ასოცირდებოდა ოთხ ღმერთთან, სახელად იტცამნსნი, რომელნიც, მაიას სხვა ღვთაებათა მსგავსად, განლაგებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (შესაბამისი ფერები - აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი). იტცამნა ასევე ხშირად ასოცირდებოდა უზენაეს ღვთაება - ჰუნაბ კუ-სთან, მზის ღვთაება - კინიჩ აჰაუ-სთან, მთვარის ქალღმერთი - იშჩელი ასევე იყო მისი ერთ-ერთი განსახიერება. იტცამნა იყო მედიცინის მფარველი ღმერთი, რომელმაც კაცობრიობას მისცა დამწერლობა და კალენდარი. Ferdinand Anders, Das Pantheon der Maya. Lawrence Bardawil, The Principal Bird Deity in Maya Art: An Iconographical Study of Form and Meaning (1976). www.mesoweb.com/pari/publications/RT03/PrincipalBirdDeity.pdf Karen Bassie-Sweet, Maya Sacred Geography and the Creator Deities. Norman 2008.
ეკ ჩუა

ეკ ჩუა — შოკოლადის ქალღმერთი. მაიას ტომი მის პატივსაცემად ყოველ წელს, აპრილის თვეში ცხოველთა (უმეტესად ძაღლები) მსხვერპლშეწირვის რიტუალს ასრულებდა. მითის თანახმად, კაკაოს ხის ნაყოფი ღმერთებმა მთაში აღმოაჩინეს, შემდგომ ფრთოსანმა გველმა იგი ადამიანებს უბოძა.
ჯადვარი

ჯადვარი, ორქიდეა (ლათ. Orchis) — მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. თავთავისებრ ყვავილედში თავმოყრილი აქვთ ვარდისფერი, ლილისფერი, სოსანი, მეწამული ან (იშვიათად) მოყვითალო ყვავილები. ცნობილია 115-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა, ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში 20-მდე სახეობაა. იზრდება ტყის შუა სარტლიდან სუბალპურ სარტყლამდე ტყეებში, ტყის პირებზე და ბუჩქნარში, მდელოზე, ტენიან და დაჭაობებულ ადგილებზე. ქართული ჯადვარი (Orchis iberica) ვარდისფერყვავილოანია, კავკასიური ჯადვარი (Orchis caucasica) — მუქი მეწამული. Orchis flavescens — მოყვითალო. ზოგი სახეობის ფესვისეულ გამომშრალ ტუბერს — სალიხას, მედიცინაში იყენებენ. დეკორატული მცენარეებია. ივანიშვილი მ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 524.
ნაძალადევი

ნაძალადევი — ძველი უბანი თბილისში, ქალაქის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, ახლანდელი ნაძალადევის რაიონში. საქართველოში რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კერა. თბილისსა და ფოთს შორის რკინიგზის გახსნის (1872) შემდეგ დიდუბის ტერიტორიაზე 2 ნაწილად გაიყო; რკინიგზის გაღმა, აღმოსავლეთით, მუშახელი საცხოვრებლად უნებართვოდ იკავებდა მიწებს და სახლდებოდა, ახალ უბანმაც აქედან მიიღო სახელწოდება. ნაძალადევის რკინიგზის სახელოსნოები გახდა თბილისის პროლეტარიატის საბრძოლო სკოლა. აქ 1900 წლის ზაფხულში რევოლუციურად განწყობილი მუშის ს. აზმაიფარაშვილის სახლის სარდაფში მოეწყო ამიერკავკასიაში პირველი არალეგალური სტამბა, სადაც იბეჭდებოდა საბრძოლო მოწოდებები და პროკლამაციები. 1905 წლის დეკემბერში საყოველთაო პოლიტიკური გაფიცვის პირველი დღეებიდან ნაძალადევში ხელისუფლება აჯანყებული პროლეტარიატის ხელში გადავიდა. მუშური ნაძალადევი მოკლე დროით „რესპუბლიკა“ გახდა. მუშები იარაღდებოდნენ, გაფიცვა შეიარაღებულ აჯანყებაში უნდა გადაზრდილიყო. მეფის მთავრობამ რეპრესიებს მიმართა — რკინიგზაზე სამხედრო წესები გამოცხადდა. 17 დეკემბერს ჯარებმა ნაძალადევს ალყა შემოარტყეს. ხელისუფლებამ ცხენოსანი ნაწილები და არტილერია გამოიყენა. მუშების თავგანწირული წინააღმდეგობის მიუხედავად, აჯანყება დამარცხდა. ბერიძე თ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 342.