laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ლენტეხის მუნიციპალიტეტი

ლენტეხის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარეში. შეიქმნა 1930 წელს, როგორც ქვემო სვანეთის რაიონი. 1953 წელს ეწოდა ლენტეხის რაიონი, 2006 წლიდან ლენტეხის მუნიციპალიტეტი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მთიანია, ჭარბობს საშუალო და მაღალმთიანი რელიეფი. მუნიციპალიტეტის ფარგლებშია კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის მონაკვეთი, შემოფარგლულია სვანეთის, ლეჩხუმისა და ეგრისის ქედებით. ტერიტორია — 1344 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 440 კვ. კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ცხენისწყალი და მისი შენკადები: ხელედულა, ლასკადურა, ზესხო, ლეუშერი, ხოფური და სხვა. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა დარიშხანი (ცანის საბადო), მარმარილო და კვარციტები, მინერალური წყალი. მოსახლეობის რიცხოვნობა — 4386 კაცი (2014); სიმჭიდროვე — 3,26 კაცი კვ.კმ-ზე. მუნიციპალიტეტში 55 დასახლებული პუნქტია: 1 დაბა და 54 სოფელი. დაბა — 1: ლენტეხი; თემი — 7: ჟახუნდრის, რცხმელურის, ჩიხარეშის, ჩოლურის, ცანის, ხელედის, ხოფურის. წამყვანი დარგია მეცხოველეობა. სასოფლო-სამეურნეო კულტურებიდან მოჰყავთ სიმინდი, კარტოფილი და პარკოსანი მცენარეები. მისდევენ ასევე მებაღეობასაც. მუნიციპალიტეტში არის სხვადასხვა პროფილის მცირე საწარმოები. ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია მუაში. მუნიციპალიტეტში არის ტურბაზა, ალპიური ბანაკი „აილამა“. მუნიციპალიტეტში 28 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 23 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული ისტორიული ძეგლებია ჟახუნდერის წმინდა გიორგის ეკლესია (X საუკუნე), ჩუკულის მთავარანგელოზის ეკლესია (თარგზელ, IX-X სს), თეკალის ღვთაების ეკლესია (X-XI სს), დადიანის ციხე-დარბაზის კომპლექსი ლენტეხში, ლექსურის კოშკები, ტვიბის მთავარანგელოზის ეკლესია, ფაყის წმინდა მარიამის სახელობის ეკლესია, სკალდის მთავარ ანგელოზთა ეკლესია. დევდარიანი, გ., კობახიძე, ე., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 189-190. ↑ Ethnic composition of Georgia 2014 ↑ georgia-religion2014 ↑ მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების და თვითმმართველი ერთეულების მიხედვით (XLS). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (1 იანვარი, 2021). ციტირების თარიღი: 2021-11-11. ↑ პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2017 გვ. 53-54. ცესკო. ციტირების თარიღი: 2022-07-14[მკვდარი ბმული] ↑ პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021 გვ. 65-66. ცესკო. ციტირების თარიღი: 2022-07-14[მკვდარი ბმული]
ჯონს ჰოპკინზის მყინვარი

ჯონს ჰოპკინზის მყინვარი (ინგლ. Johns Hopkins Glacier) — მყინვარი აშშ-ში, ალასკაზე. მოქცეულია გლასიერ-ბეის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. სიგრძე 19 კმ. გაწოლილია კლარკის მყინვარიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1,6 კმ-ში, ხოლო ქალაქ ჰუნიდან ჩრდილო-დასავლეთით 127 კმ-ში. წარმოადგენს ამ ადგილების ერთ-ერთ ყველაზე ძნელმისადგომ მყინვარს. იწყება ლიტუიისა და სოლსბერის მთების აღმოსავლეთ კალთაზე; ეშვება აღმოსავლეთით ჯონს ჰოპკინზის უბისკენ. სახელი უწოდა ჰარი ფილდინგ რიდმა 1893 წელს ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის პატივსაცემად. ↑ Johns Hopkins Glacier: One of Few Advancing Glacier. ციტირების თარიღი: 16 ოქტომბერი, 2014. ↑ ჯონს ჰოპკინზის მყინვარი. გეოგრაფიული სახელწოდებების საინფორმაციო სისტემა, აშშ-ის გეოლოგიური სამსახური.
ქართველი ოლიმპიური რეკორდსმენები

ოლიმპიური თამაშების ისტორიაში, საქართველოს 9 სპორტსმენს სპორტის 5 სახეობაში დამყარებული აქვს 12 ოლიმპიური რეკორდი. საქართველოში პირველი ოლიმპიური რეკორდსმენები იყვნენ მძლეოსანი ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინა და ძალოსანი რაფაელ ჩიმიშკიანი. ჩიმიშკიანმა ჰელსინკის ოლიმპიურ თამაშებზე (1952) 60 კგ. წონით კატეგორიაში სამჭიდში სწორედ ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდით გაიმარჯვა - 337,5 კგ. ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინამ იმავე თამაშებზე ოლიმპიური რეკორდით 200 მეტრზე რბენაში გამოიჩინა თავი. პირველი ოლიმპიური რეკორდი მან წინასწარ გარბენში დაამყარა - 24,3. შემდეგ კი ეს შედეგი ნახევარფინალში გააუმჯობესა - 24, 1.რომის ოლიმპიურ თამაშებზე (1960) რობერტ შავლაყაძემ სიმაღლეზე ხტომაში ოლიმპიური რეკორდით (2,16 მ.) გაიმარჯვა.მეხიკოს ოლიმპიურ თამაშებზე (1968) ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდი გააუმჯობესა ვიქტორ სანეევმა -სამხტომელთა შეჯიბრების მესამე ცდაზე 17,23 მეტრი აჩვენა. ბოლო მე-6 ცდაზე კი უკვე 17 მეტრსა  და 39 სანტიმეტრზე გადახტა და პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა.მიუნხენის ოლიმპიურ თამაშებზე (1972) ძალოსანმა დიმიტრი შანიძემ 60 კგ. წონით კატეგორიაში ოლიმპიური რეკორდით ყველას აჯობა ატაცში -127,5 კგ. საბოლოოდ კი,  ვერცხლის მედალს დაეუფლა.მოსკოვის ოლიმპიურ თამაშებზე (1980) ოლიმპიური რეკორდი დაამყარა მშვილდოსანმა ქეთევან ლოსაბერიძემ. მან 30 მეტრზე სროლაში აჩვენა (2491 ქულა) და ჩემპიონობასაც დაეუფლა.სეულის ოლიმპიურ თამაშებზე (1988) ოლიმპიური ჩემპიონი ოლიმპიური რეკორდით გახდა ტყვიის მსროლელი ნინო სალუქვაძე. მან ასეთ წარმატებას სპორტული პისტოლეტით მიაღწია(690 ქულა).ძალოსანმა კახი კახიაშვილმა ბარსელონას ოლიმპიური თამაშების (1992) ოქროს მედალი 90 კგ. წონით კატეგორიაში ორი ოლიმპიური რეკორდით მოიგო (აკვრა - 235 კგ. ორჭიდი -412,5 კგ.).დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში, საქართველოს სპორტსმენთაგან პირველი ოლიმპიური რეკორდის ავტორია ძალოსანი ლაშა ტალახაძე. მან რიო დე ჟანეიროს ოლიმპიურ თამაშებზე (2016) ორჭიდში 473 კგ. მოაგროვა და ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდების ავტორი გახდა. ელგუჯა ბერიშვილი "ოლიმპიური ორტომეული" ტომი I. თბილისი. 2019. ოლიმპიური ჩემპიონები დაარქივებული 2020-06-03 საიტზე Wayback Machine. - ქართული სპორტი ოლიმპიური ჩემპიონები- საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი
ზემო კაჭრეთის მთავარანგელოზის ეკლესია

ზემო კაჭრეთის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის ჩრდილოეთ–აღმოსავლეთით 1,5 კმ–ზე, მთაზე. ეკლესია საძირკვლამდეა დანგრეული და მისი გეგმა ბოლომდე არ იკითხება (მიახლოებითი ზომები – 11,9x7,5 მ). ნაეკლესიარზე ხეებია ამოსული. ძეგლი ნაგები ყოფილა მსხვილი რიყის ქვითა და დუღაბით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი ჰქონია. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 141.
ზემო კაჭრეთის ნამოსახლარი

ზემო კაჭრეთის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით 2 კმ-ზე. შლარტი ღელის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულსა და I ათასწლეულის I ნახევარს. ნამოსახლარს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). ბუნებრივ თავბრტყელ გორაზე კულტურული ფენის სიმძლავრე 1 მ-ს აღწევდა. მისი დონეების დადგენა ვერ მოხერხდა. სამგორის სარწყავი სისტემის მშენებლობის დროს დაზიანდა ძეგლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი. კულტურული ფენის ჭრილიდან შეგროვილ მასალაში ჭარბადაა თიხის შელესილობის დამწვარი ფრაგმენტები, რაც ხარლასტით ნაგებ შენობათა არსებობაზე მიუთითებს. თიხის ჭურჭლის ნატეხებს შორის საყურადღებოა რამდენიმე ფრაგმენტი, რომლებიც დამზადებულია კარგად განლექილი თიხისაგან და კარგადაა გამომწვარი წითლად ან მორუხო-მოწაბლისფროდ. ორი მათგანი ნაპრიალებია კონცენტრირებული პარალელური ხაზებით, ერთი კი პრიალა ვერტიკალური ხაზებითაა შემკული. აქვე არის თიხის ჭურჭლის პირის, მხარის და ძირის უხეშკეციანი ფრაგმენტები. ძირის კიდე ირიბი ნაჭდევებითაა შემკული, გვერდის ფრაგმენტები კონცენტრული ხაზითაა დასერილი. ასევე არქაული უნდა იყოს რამდენიმე პირ-გვერდის ფრაგმენტები, რომელთა ზედაპირი კონცენტრული ხაზებითაა დასერილი ეგრეთ წოდებული „ფრჩხილისებრი“ ნაჭდევებით შემკული და სხვა. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მაისურაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 141.
ვეჯინის პეტრე და პავლე მოციქულების ეკლესია

ვეჯინის პეტრე და პავლე მოციქულების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინში, დგას სოფლის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ვეჯინის ციხისკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,5x5,5 მ.) ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები გამოყვანილია შირიმის მეტ-ნაკლებად დამუშავებული ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კედლის სამხრეთ ნაწილში აღმართულია ნახევარწრიული აფსიდი რაშიც თაღოვანი სარკმელი და მისი ორსავე მხარეს განიერი და მაღალი გეგმით ნახევარწრიული თითო თაღოვანი ნიშაა. საკურთხეველი სარკმლის გარდა, ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთ კედელში,ორივე სარკმელის ღიობი შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. გარედან ეკლესიის ოთხივე კედლის სიბრტყე დანაწევრებულია საფეხურებით შეღრმავებული ორ-ორი თაღოვანი არით. რეებიც ფასადების პროპორციის შესაბამისად, გრძლივ ფასადებზე გაცილებით განიერია ვიდრე განივ ფასადებზე მოგვიანებით (დაახლოებით XIX საუკუნეში) ეს არეები რიყის ქვითა და აგურებით შეუვსიათ, ეკლესია შიგნიდან და გარედან მთლიანად შეულესავთ. კარის ღიობი კი საფლავის ქვით გამოუყვანიათ. 1989 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ი. მოსულიშვილი). ეკლესიის ინტერიერის ნანგრევებიდან გაწმენდის შემდეგ გამოჩნდა კვადრატული აგურით (21X21X4 სმ) მოგებული იატაკი, რომლის ქვეშ, დაახალოებით 0,5 მეტრ სიღრმეზე გამოვლინდა უფრო ძველი აგურის იატაკის ნაშთები. აგური მთლიანად იყო დაშლილი რის გამოც მათი ზომების დადგენა ვერ მოხერხდა. გარედან, ეკლესიის ჩრდილო დასავლეთ და ჩრდილო აღმოსავლეთ კუთხეებთან, მიწის წედაპირიდან 0,8 მეტრ სიღრმეზე გამოვლინდა ეკლესიის თავდაპირველი კედელი,რომელის მოზრდილი ზომის რიყის ქვით იყო ნაწყობი. სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად მოგვიანებით ჩაშენებული ფენისგან გათავისუფლდა ფასადების თაღოვანი შეღრმავებები: ოთხივე კედლის დანგრეული ნაწილები აღდგა ნაწილებად აგურით და მოეწყო აგურისავე საფეხუროვანი ლავგარდანი ჰორიზონტალური შემონაკეცებით განივ ფასადებზე: შიგნით ეკლესია გადაიხურა რკინაბეტონის კამარით ხოლო აფსიდი-კონქით.ინტერიერი შეილესა გაჯით და იატაკი დაიგო აგურით, ეკლესია გადაიხურა კრამიტით და ეკლესიის ირგვლივ დაიგო ქვაფენილი. მოსულიშვილი ი., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 119.
ვაჩნაძიანის ნადარბაზევი

ვაჩნაძიანის ნადარბაზევი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანში, მდებარეობს სოფლის ჩრდილო აღმოსავლეთით დაახლოებით 2 კილომეტრზე, ხეხილის ბაღებში. შენობა სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, შედგება სწორკუთხა მოხაზულობის ორი დიდი ოთახისგან, რეებიც ერთმანეთისგან ყრუ კედლითაა გამიჯნული, სამხრეთით მდებარე ოთახი გეგმით თითქმის კვადრატულია (შიგნითა ზომები: 10.3x9,1 მ); ხოლო მეორე ოდნავ მომცროა და სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული (შიგნითა ზომები: 10x7,2 მ); შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია. დანგრეულია ორივე ოთახის კედლების უმეტესი ნაწილი, შემორჩენილ კედლებზე და ინტერიერში ამოსულია მცენარეები. კედლებიდან ყველაზე უკეთ ოთახების გამმიჯნავი კედელია (სიმაღლე დაახლოებით 7 მეტრი) შემონახული. სამხრეთით მდებარე ოთახს შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, (შემორჩენილია ორივე წირთხლის ნაწილი), ოთახის სამხრეთ დასავლეთით კუთხეში. მიწიდან 0.5 მეტრ სიმაღლეზე მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. ჩრდილოეთით მდებარე ოთახის შესასვლელი აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ბოლოშია. ამ ადგილას კედლის დიდი ნაწილი განგრეულია და კარის გადახურვის კვალი აღარ ჩანს. კუპრეიშვილი ბ., მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 99.
ზიარის სადგომი

ზიარის სადგომი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში. სოფლის სამხრეთით 2-3 კილომეტრზე ტყეში, შორიხევის (მდინარე ლაკბის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. განეკუთვნება შუა აშელის ხანას. ძეგლი 1977 წელს გამოავლინა კახეთის ქვის ხანის რაზმმა. ნაპოვნია კაჟის 12 ნივთი, ერთი ამორფული ნუკლეუსი და ანატკეცები. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნიკურ საცავში. ბუგიანიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 143.
ვეჯინის ფურცელაძეების ეკლესია

ვეჯინის ფურცელაძეების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მონიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის ჩრდილო დასავლეთით 1 კილომეტრზე ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ეკლესია ფურცელაძეების საგვარეულოს სალოცავია, იქვეა მათი სასაფლაოც. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერაა დაზიანებული; ჩამონგრეულია ცილინდრული შუა ნაწილი, კონქი, კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები შუაზეა გარღვეული. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთი სწორი კედლითაა დასრულებული, შესასვლელი დასავლეთით ჰქონია, აღმოსავლეთ კედლის შუაში თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 119-120.
კარალიხევი

კარალიხევი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით, 4–5 კილომეტრზე. ნასახლარებად წოდებულ ადგილსა და მდინარე კარალისხევის მარცხენა ნაპირს შორის მდებარე ტერიტორიაზე. სადგომს უკავია მდინარე კარალისხევისაკენ დახრილი ფერდობის უტყეო, ნიაღვრებით ძლიერ გადარეცხილი და დაღარულ–გაშიშვლებული 1–2 ჰექტარი ფართობი. ძეგლი განეკუთვნება გვიანდელ აშელის ხანას. სადგომი 1970 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ქვის ხანის შემსწავლელმა რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი). სადგომ კარალისხევში ზედაპირულად შეგროვებული ქვედა პალეოლითური კაჟის ნივთების ჯგუფში წარმოდგენილია თითო ლევალაური თავბოლო მოტეხილი ლამელა და მოგრძო ფოთლისებრი ანატკეცი. ექვსი არალევალაური მოგრძო და დაბალი. მასალა, რომელიც ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ–ეთნოგრაფიულ საცავში. ბუგიანიშვილი თ, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 141-142..
გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა

გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); გიორგი ჩიტაიას მოედნიდან თამარ მეფის გამზირამდე. ყოფილი სერგო ორჯონიკიძის ქუჩის მონაკვეთი. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში. 1922 წლამდე ანდრიას ქუჩა ერქვა (ასეა დატანილი თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), შემდეგ — სერგო ორჯონიკიძის, 1930 წელს კარლ მარქსის სახელი ეწოდა, შემდეგ — ისევ ორჯონიკიძის. 1990 წელს ორჯონიკიძის ქუჩის ერთ მონაკვეთს გიორგი ჩუბინაშვილის, ხოლო მეორე მონაკვეთს — თევდორე მღვდელის სახელი ეწოდა. შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები, №22-ში განთავსებულია ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი. ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები“, თბ., 2008. — გვ. 194, ISBN 978-99928-20-35-3.
ზემო კაჭრეთის ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია

ზემო კაჭრეთის ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. შენობა გეგმით კვადრატულია, შედგება დარბაზული ეკლესიისა და მასზე სამხრეთიდან მიშენებული ეგვტერისგან. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. გარეთა კუთხეებში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული,კედლების ზედაპირი ორიე მხრიდან ბათქაშითაა გასწორებული,რომელიც საპირე ქვების ზედაპირის მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს.შიგნით კედლები კირითაა შეთეთრებული. XX საუკუნის 80-იან წლებში, სოფლის მოსახლეობამ ეკლესია აღადგინა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს ფრონტონები დააშენეს და ეკლესია ეგვტერთან ერთად, ხის ძელებზე გამართული კრამიტის ორკალთა სახურავით გადახურეს.ეკლესიის ერთადერთი შესასვლელი ეგვტერის სამხრეთით კედელშია მოწყობილი. კარი გარედან თაღოვანია,შიგნით ხის ძელებით ბრტყლადაა გადახურული, ხოლო წირთხლები და გადახურვა რემონტის დროინდელია.ეკლესიის დარბაზი თითქმის კვადრატულია. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ოდნავ ნალისებრი აფსიდით, რომლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან დაახლოებით 30 სანტიმეტრითაა შემაღლებული აფსიდის ღერძზე. იატაკიდან დაახლოებით 2 მეტრ სიმაღლეზე გაჭრილია გარეთკენ დავიწროებული, ბრტყლად გადახურული ვიწრო სარკმელი. აფსიდის გვერდებში თითო სწორკუთხა ნიშაა,ხოლო სარკმლის ქვემოთ კედელზე ცემენტის ხსნარით შელესილი, დაბალი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. დარბაზის სამხრეთის კედლის შუაში ეგვტერიდან შემოსასვლელი კარია,რომელიც ტიმპანითაა გადახურული და ორივე მხრიდან თაღოვანია. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის შუაში ორსაფეხურიანი პილასტარია რომელსაც წინა საფეხურს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა.გვერდითებს კედლის ყრუ თაღები. თაღების დასავლეთით წყვილის დასაყრდნობად დასავლეთ კუთხეებში მოწყობილია თითო ერთსაფეხურიანი პილასტარი. კამარის საბჯენი თაღი სამხრეთით კრონშტაინზე იყო დაყრდნობილი, რომელიც ეკლესიის შესასვლელის თავზეა.ეკლესიის ძველი ნაწილი საკურთხევლის სარკმლის გადახურვის დონემდეა შემორჩენილი, რის გამოც კედლების ზედა ნაწილების აღნაგობა არ ირკვევა. აფსიდის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს გასდევს ნაკერი რის ზემოთ კედელი ოდნავ სქელია და ქვედა ნაწილის მიმართ დაახლოებით 2 სანტიმეტრითაა გადმოშვერილი. იატაკი მიწატკეპნილია. ეგვტერი ეკლესიის თანადროულია და მას წყობით უკავშირდება. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია. ნახევარწრიული აფსიდით, რომლეშიც ბრტყლად გადახურული, თითქმის პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი, ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედლის ზედა ნაწილშიცაა. ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ზემო კაჭრეთის ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია დვალი, თ., მარკოზაშვილი, თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 140-141.
დიდი ლაკბე

დიდი ლაკბე — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში. სოფლის დასავლეთით 1-2 კილომეტრზე მდინარე დიდ ლაკბესა და უსახელო ხრამს შორის მდებარე ე. წ. ნიჩურაანთ ახოში. განეკუთვნება გვიანდელ აშელის ხანას. ძეგლი 1975 წელს გამოავლინა კახეთის ქვის ხანის რაზმმა. ნაპოვნია ერთი კაჭარი, 8 ნუკლეუსი, 11 ანატკეცი და 13 იარაღი. კაჭრებზე გაფორმებული ნუკლეუსები ერთფუძიანი განივი,ორფუძიანი ცალმხრივი,დისკოსებრი ორმხრივი, ცალმხრივი და ამორფულით. ანატკეცები მოგრძო ან დაბალი, ფართო არასწორი მოყვანილობისაა, მათ უმეტესობას გლუვი, ხოლო ორს შესწორებული დარტყმის მოედანი აქვს. იარაღებიდან წარმოდგენილია სხვადასხვანაირი პირის მქონე საჩოკები, ამოზნექილი სამუშაორპირიანი საფხეკი, ორ-ორი ორგვერდამოღარული, კომბინირებული და თითო ნისკარტისებრი იარაღი. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯანიის ისტორიულ-ეთნუკურ საცავში. ბუგიანიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 143.
ზემო კაჭრეთის გორასამარხი

ზემო კაჭრეთის გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთში, სოფლის დასავლეთით ბრიმაწყლად წოდებულ ტერიტორიაზე. განეკუთვნება შუა ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის გარდამავალ პერიოდს. გორასამარხს 1992 წელს მიაკვლია და გათხარა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა კიაზო ფიცხელაური). გორასამარხის ყრილი წარმოადგენს მიწის ზეინულს, გარშემო რიყის ქვების დიდი წრით. ყრილს ზემოდან ქვის ჯავშანი აქვს. ყრილის ქვეშ ორი სამარხი აღმოჩნდა ორივე დამხრობილი სამხრეთიდან დასავლეთისკენ. ერთ-ერთ სამარხში მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა რომელიც დაკრძალული იყო მარჯვენა გვერდზე. კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისკენ. მიცვალებულის ქვედა კიდურების არეში კი გაიწმინდა წვრილფეხა საქონლის მთლიანი ჩონჩხი, რომელზედაც მაღალფეხიანი პატარა სასმისი იყო დამხობილი. მიცვალებულის თავის უკან მსხვილფეხა საქონლის კიდურის ერთი ძვალი გამოვლინდა. თავი ბეჭი და სხვა ძვლები ეწყო სამარხის ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივ. სამარხში აღმოჩნდა უხეშკეციანი, დიდი ქვაბქოთანი, შავპრიალა ჯამი, დერგის ნატეხები, პირვიწრო და მუცელგანიერი შავპრიალა ჭურჭელი, რომელსაც ნაპრიალები ორნამენტის გარდა აქა-იქ თეთრი საღებავით მოხატვის კვალი ემჩნეოდა. მეორე სამარხშიც ერთი მიცვალებული აღმოჩნდა, დაკრძალული მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისკენ. სამარხის ჩრდილოეთ კედლის გაყოლებით წვრილფეხა საქონლის ძვლები გამოვლინდა სამარხში. აღმოჩნდა ასევე თიხის ჭურჭელი — უხეშკეციანი ქვაბქოთნის ფრაგმენტები და მაღალფეხებიანი პატარა სასმისი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მაისურაძე, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 140.
ზეგაანის ქაშუეთის ეკლესია

ზეგაანის ქაშუეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზეგაანის დასავლეთით 2 კმ-ში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესა დარბაზულია (7x4,55 მ), ნაგებია მსხვილი და საშუალო რიყის ქვითა და დუღაბით. ალაგ-ალაგ კედლებში რიყის დიდი და ბრტყელი ქვებია ჩართული. წყობა ირეგულარულია, დაზიანებულია. კედლები 2,3-2,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ეკლესია უაფსიდოა, შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით კედელში სარკმელია გაჭრილი (შემორჩენილია ქვედა ნაწილი). საკურთხევლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით კედლებში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. ჩრდილოეთ კედელში შემორჩენილია სარკმლის ძირი. ეკლესიის სამხრეთით 30 მეტრზე ქვითა და დუღაბით ნაგები სწორკუთხა საწნახელი დგას. მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 133.
კარდანახის ონანაანთ საყდარი

კარდანახის ონანაანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახში, ნასოფლარ დიდვარდნულში, ტყეში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6 x 4,8 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა და კონქი. კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. პილასტრებია გამოყვანილი დასავლეთ კედლის კუთხეებშიც. აბაშიძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 166.
ვაჩნაძიანის სადგომი

ვაჩნაძიანის სადგომი − არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანში, სოფლის ჩრდილოეთით 5-6 კილომეტრზე. აკურისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება აშელის ხანას. სადგომი 1966 წელს გამოავლინა კავკასიის ქვის ხანის რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი). აღმოჩნდა კაჯის კაჭარზე გაფორმებული ერთფუძიანი განივი ნუკლეუსი და სამი გლუვი დარტყმის მოედნიანი და რელიეფურბურცულიანი მოგრძო, მასიური ანატკეცი. აღმოჩენილი ნივთები ინახება გურჯაანის რეგიონის არქეოლოგიურ საცავში. ბუგიანიშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 103.
ზემო კაჭრეთის გორასამარხები

ზემო კაჭრეთის გორასამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთში, სოფლის სამხრეთით 300-400 მეტრზე. განეკუთვნება შუა ბრინჯაოს ხანის მიწურულს. სარწყავი არხის მშენებლობის დროს, არხის გაყოლებით ორი მეტრის სიღრმეზე აღმოჩნდა ორი დაზიანებული სამარხი. ორივე შემთხვევაში შემორჩენილი იყო სამარხის ორმოს ჩრდილოეთ მცირე ნაწილი ამოვსებული მიწითა და ქვებით.ერთ-ერთი გორასამარხის ორმოში აღმოჩნდა თიხის 6 ჭურჭელი — სილანარევი წმინდა თიხისაგან დამზადებული ნაპრიალებზედაპირიანი და ოდნავ პირმოყრილი 4 ჯამის ფრაგმენტი, რომლებსაც მხრები შემკული ჰქონდა ორ კონცენტრულ ხაზს შორის მოქცეული, ერთი მეორის საპირისპიროდ მიმართული, მიჯრილი, ნაჭდევი ჯგუფებით შექმნილი წვერით, ქვევით მიმართული სამკუთხედებით ან ორ კონცენტრულ ხაზს შორის დატანილი ერთიმეორის საპირისპიროდ დახრილი პრიალა ხაზების ჯგუფებით, მოყავისფროდ გამომწვარი წვრილმარცვლოვანი თიხისგან დამზადებული ქოთანი, რომელსაც ყელის ძირში ერთი ამოღარული ხოლო მხარზე ერთი ტეხილი ხაზი შემოუყვება: კარგად განლექილი თიხისგან დამზადებული ჭურჭლის ფრაგმენტები, აღმოჩნდა აგრეთვე წვრილფეხა საქონლის ძვლები. მეორე გორასამარხში აღმოჩნდა ქვიშანარევი თიხისაგან დამზადებული ნაპრიალებზედაპირიანი, ერთი ქოთნის გვერდის ფრაგმენტები. ქოთნის მხარსა და მუცელს ამკობდა მოკლე ტეხილი ხაზების ჰორიზონტარული რიგებისგან შედგენილი წვერით ქვემოთ მიმართული სამკუთხედები. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მაისურაძე, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 139.
მერატუსი

მერატუსი (ინდონ. Pegunungan Meratus) — ქედი ინდონეზიაში, კუნძულ კალიმანტანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია სამხრეთი კალიმანტანის ტერიტორიაზე. სიგრძე დაახლოებით 350 კმ, სიმაღლე 1892 მ-მდე (მთა ბესარი). ჭარბობს საშუალომთიანეთი; გაბატონებულია მომრგვალებული მწვერვალები და ძლიერ დანაწევრებული კალთები. აგებულია გრანიტებით, კირქვებითა და კრისტალური ფიქლებით. ფერდობებზე — მთის ლატერიტულ ნიადაგზე განვითარებული ნოტიო მარადმწვანე ეკვატორული ტყეა. მერატუსის მთებში ცხოვრობს ნახევრად მომთაბარე ხალხი მერატუს-დაიაკი. 1990-იან წლებში ბორნეოს ორანგუტანების გადარჩენის ფონდმა კვლავ შეიყვანა 350 ორანგუტანი მერატუსისა და სუნგაი-ვაინის დაცული ტყეების შემადგენლობაში. ეკოსისტემის ფართო გაუტყეურების გამო ფლორისა და ფაუნის მრავალი სახეობაა გაქრობის პირას. ტრადიციულ დაიაკთა სოფლებიც გაუკაცრიელდა. მერატუსი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)