laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ართვინის ციხე

ართვინის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, ქალაქ ართვინის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. ჭოროხის მარცხენა ნაპირზე ამოზიდულ კლდოვან მთაზე. ქართულ წყაროებში გვხვდება ტოპონიმი „ართვინი“ და „ართვანი“. ვახუშტიც ამ ქალაქს „ართვანის“ ფორმით იხსენიებს. ტოპონიმ „ართნვინში“ გამოიყოფა ძველი სპარსული სიტყვის არტა//ართა ძირი, რომელიც წარმოადგენს ღვთაების სახელს. ართვინის ციხის შესახებ ცნობები შემონახული აქვს ქართველ თუ უცხოელ მეხნიერებს, მოგზაურებს. 1878 წელს ჭოროხის ხეობა მოინახულა დ. ბაქრაძემ, რომელმაც მოკლე ანგარიში წარადგინა ამ მოგზაურობის შესახებ. ავტორი საუბრობს ართვინში დაცულ ქართული ხელნაწერების შესახებ, რომელთაგან ერთი რომელიც პარხლის მონასტერს ეკუთვნოდა 1241 წელს ყოფილა გადაწერილი. მის შესახებ მოკლე ინფორმაციაა დაცული კ. მაჭავარიანის ნარკვევში: „ართვინი“ რომელიც გაზ. „ივერიამ“ გამოაქვეყნა. ართვინის და მისი სიძველეების შესახებ გ. ცქიტიშვილისა და დ. ქორიძის სტატიებია შესული „ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში“. ართვინის ციხე მდ. ჭოროხის მარცხენა ნაპირზე მაღალ კლდეზეა ნაგები. ციხე სამ დონიანია. პირველ დონეზე კარიბჭე და მისი ეზოა, მეორე დონეზე ძირითადი ციხის ეზო, ხოლო ყველაზე მაღალი წერტილი მთავარ კოშკს უკავია. ციხის ფართობი 1326 მ² მოიცავს. XVI საუკუნის 30-40-იანი წლებიდან დაიწყო ოსმალთა აქტიური თავდასხმები ჭოროხის, თორთუმისა და ოლთისისწყლის მიდამოებში. ძმათამკვლელი ომით დასუსტებულ სამცხე-საათაბაგოს უკვე არ შესწევდა ძალა წინ აღსდგომოდა მკვლელს. ოსმალები ეტაპობრივად ეუფლებოდნენ სამხრეთ-საქართველოს ციხესიმაგრეებს. ყველაზე მასშტაბური ლაშქრობა გამოდგა 1549 წლის შემოდგომის სამხედრო კამპანია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს არზუმის, დიარბაქირის, სივასის და ყარამანიის ბეგლარბეგებმა. 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომი კავკასიაში რუსეთის იმპერიის მიერ ახალი ტერიტორიული შენაძენით დასრულდა. ართვინის მხარე ბათუმის ოლქში გაერთიანდა. 1878 წლის 20 სექტემბერს გადაწყდა ბათუმის ოლქში ორი ოკრუგი შექმნილიყო - ბათუმისა და ართვინის. ოლქს სათავეში სამხედრო გუბერნატორი ჩაუდგა. 1920 წლის ივნისიდან ინგლისელების მიერ ბათუმის ოლქის გადმოცემის შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ აქტიურად დაიწყო მხარეში ადგილობრივი ხელისუფლების ჩამოყალიბება. შექმნილი სიტუაციიდან გამომდინარე ართვინის მცხოვრებთ საკმაოდ რთულ პირობებში უწევდათ არსებობა. 1970-1920 წლებში მოიშალა რუსეთის იმპერიის დროინდელი ინსტიტუტები. ამასთანავე, ართვინი, როგორც საზღვისპირა რეგიონი სხვა პრობლემების წინაშეც იდგა. 1920 წლის ნოემბრის მიწურულს და დეკემბრის დასაწყისში ართვინს საგანგებო მისიით ეწვია ბათუმის ქალაქის მოურავი გიზო ანჯაფარიძე. იგი შეისწავლიდა ყველა საკითხს რომელიც ოლქს აწუხებდა. 1921 წლის თებერვალში ართვინი თურქებმა დაიკავეს და ეს ძირძველი ქართული ტერიტორია საქართველოს ჩამოშორდა. ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9
ირინა მიროშნიჩენკო

ირინა მიროშნიჩენკო (რუს. Ири́на Петро́вна Мирошниче́нко; დ. 24 ივლისი, 1942, ბარნაული, (რსფსრ, სსრკ) — გ. 3 აგვისტო, 2023, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი მსახიობი, მომღერალი, პედაგოგი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1988). დაიბადა 1942 წლის 24 ივლისს ბარნაულში, სადაც მამამისი იყო მივლინებული მოსკოვიდან ციმბირის საბრძოლო ოლქის 22-ე სათადარიგო მსროლელთა პოლკის შემადგენლობაში. 1944 წელს დედასთან ერთად დაბრუნდა მოსკოვში (მამამისი შტაბში გადაიყვანეს და მხოლოდ 1945 წლის აგვისტოში, დემობილიზაციის შემდეგ შეუერთდა ოჯახს). 6 წლიდან სწავლობდა ვიოლინოზე დაკვრას გნესინების სახელობის სასწავლებელთან არსებულ სკოლაში. 1961 წელს სწავლა დაიწყო МХАТ-თან არსებულ სკოლა-სტუდიაში (ვასილი მარკოვის კურსი). მესამე კურსზე შედგა მისი დებიუტი გიორგი დანელიას ფილმში „დავდივარ მოსკოვის ქუჩებში“. სკოლა-სტუდიის დამთავრების შემდეგ მსახიობად მიიღეს მოსკოვის მხატვრულ თეატრში (МХАТ), რომლის სცენაზეც ითამაშა მაშა („თოლია“), მისის ჩივლი („იდეალური ქმარი“), ჟენია („ვალენტინი და ვალენტინა“), რანევსკაია („ალუბლის ბაღი“) და სხვა მრავალი. კინოში მისი პირველი დიდი ნამუშევარი იყო მზვერავ გალინა ორტინსკის როლი ფილმიდან „მათ იცნობდნენ მხოლოდ სახით“. შემდეგ იყო „ბიძია ვანია“, „კრემლის კურანტები“, „არც დაგსიზმრებიათ“ და მრავალი სხვა. ირინა მიროშნიჩენკო გარდაიცვალა 2023 წლის 3 აგვისტოს მოსკოვის საავადმყოფოში. დაკრძალულია ტროეკუროვის სასაფლაოზე 1971 საპატიო ნიშნის ორდენი 1976 რსფსრ დამსახურებული არტისტი 1988 რსფსრ სახალხო არტისტი 1998 ღირსების ორდენი 2015 მეგობრობის ორდენი ირინა მიროშნიჩენკო — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური) ირინა მიროშნიჩენკო allmovie-ზე ↑ Последние аплодисменты музы Ефремова: Ирину Мирошниченко похоронили на Троекуровском кладбище
სინანთროპული ორგანიზმები

სინანთროპული ორგანიზმები (< ბერძ. σύν — „ერთად“ და ἄνϑρωπος — „ადამიანი“) — მცენარეები და ცხოველები, რომელთა ცხოვრების ნირი დაკავშირებულია ადამიანთან, მის საცხოვრისთან, მის მიერ შექმნილ ან შეცვლილ ლანდშაფტთან. ობლიგატური სინანთროპული ორგანიზმები მჭიდროდ არიან დაკავშირებული ადამიანთან და მისი სამოსახლოს მიღმა, ჩვეულებრივ, არ გვხვდებიან (სახლის თაგვი, ვირთაგვა, ტარაკანები, საწოლის ბაღლინჯო და სხვ.). ფაკულტატური სინანთროპული ორგანიზმები ნაკლებად არიან მიჯაჭვულნი ადამიანს და როგორც წესი ნათესებსა და ნარგავებში ცხოვრობენ (მ.შ. ჩვეულებრივი მემინდვრია, ზოგიერთი მცირე ზომის მტაცებელი, ბეღურასნაირი და ქათმისნაირი ფრინველები). სინანთროპულ ორგანიზმებს მიეკუთვნება მრავალი სარეველა და ადამიანის მიერ კულტივირებული მცენარეები. ჩვეულებრივ, ტერმინი „სინანთროპული ორგანიზმები“ გამოიყენება ზოოლოგიურ ლიტერატურაში. ↑ Синантропные виды // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М., 2015. — стр. 213.
ვოლფარტის ბუზი

ვოლფარტის ბუზი (ლათ. Wohlfahrtia magnifica) — მწერი ხორცის რუხი ბუზების ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 8–14 მმ-ია, შეფერილია ნაცრისფრად; კვერცხისებრი მუცლის შუაში გასდევს შავი ზოლი კუთხოვანი კონტურებით, გვერდებზე მომრგვალო ლაქებია. გავრცელებულია ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, მონღოლეთში, რუსეთის ევროპული ნაწილის სამხრეთში, დასავლეთ ციმბირში, უპირატესად მესაქონლეობის რაიონებში. ზრდასრული ბუზი იკვებება ნექტრით. მატლები პარაზიტობენ ჩლიქოსნებზე, ზოგჯერ ადამიანზეც, რომელზეც ხვდებიან ღია ცის ქვეშ ძილის დროს. ბუზი 180-მდე მატლს ყრის ერთდროულად მასპინძლის ჭრილობებზე, დაბეჟილობებზე და ლორწოვან გარსებზე; ისინი ჭამენ მის რბილ ქსოვილებს, რითაც იწვევენ მძიმე დაავადებებს — მიაზებს. 3–5 დღის შემდეგ ტოვებენ მასპინძელს; ჭუპრდებიან ნიადაგში. ადამიანის (განსაკუთრებით ბავშვის) დასნებოვნებას შესაძლოა მოჰყვეს ლეტალური შედეგი. ↑ გოგინაშვილი ნ., დიდმანიძე ე., კერესელიძე მ. და სხვ., მოკლე ენტომოლოგიური ორენოვანი ნომენკლატურული ლექსიკონი : ლათინურ-ქართული, ქართულ-ლათინური, თბ.: „უნივერსალი“, 2012. — გვ. 121. ↑ Фарафонова Г. В. Вольфартова муха // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М., 2006. — стр. 693.
კოჭლამაზაშვილი

საკუთარი სახელი კოჭლამაზაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: იოსებ კოჭლამაზაშვილი — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე ნოდარ კოჭლამაზაშვილი — პოლიტიკოსი თამაზ კოჭლამაზიშვილი — ფილოლოგი
ბიჯეს ციხე

ბიჯეს ციხე — არტანუჯის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მაღალ ქედზე, სოფ. თუნთულუს მიდამოებში მდებარეობს. დღეს ციხე მთლიანად განადგურებულია. მხოლოდ რამდენიმე ადგილას იკითხება კედლის წყობა. სავარაუდოდ ბიჯე არტანუჯის დაცვის სისტემის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდა. კლდის ჩრდილო აღმოსავლეთ წაგრძლებაზე, კლდის უკიდურეს ნაწილში დაახლ. 25 მ. კედლის ნაშთებია შემორჩენილი. ბიჯე, უნდა იყოს 1574 წლის გურჯისტანის ვალაიეთის დავთარში მოხსენიებული სოფელი ბასა. ერთიდაიგივე ტოპონიმი რომ არის, ეს მასზე შწერილი 11000 ახჩის მიხედვითაც ჩანს, რომელიც სარჩევში არის შეტანილი. სავარაუდოდ, რაც შეეხება სახელს ბიჯე, უნდა ითქვას, რომ ის ან დავთრის შედგენის, ან მისი ამოკითხვის დროს არის შეცდომა დაშვებული. ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9 ↑ 1574 წლის გურჯისტანის ვალაიეთის დიდი დავთარი, ოსმალური ტექსტი ქართული თარგმანით, შესავლით, შენიშვნებითა და ფაქსიმილეებით მოამზადა ნოდარ შენგელიამ, თბ. 2016, გვ. 379, 387-388.
ბორჩხას ციხე

ბორჩხას ციხე — მდებარეობს ისტორიული კლარჯეთის ჩრდილოეთ პროვინციის ლიგანისხევის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, მდ. ჭოროხის ქვემო წელის მარჯვენა სანაპიროზე, მდ. ჩხალისწყალთან შერთვის სიახლოვეს. ბორჩხის ხეობა, მისი მდებარეობიდან გამომდინარე არაერთი მოგზაურის თუ მკვლევარის ყურადღების არეალში მოექცა. ხეობის ტერიტორიაზე არსებულ სიძველეთა შესახებ მრავალი ექსცერპტული ცნობაა შემონახული, თუმცა ბორჩხას ხეობის სრული და კომპლექსური აღწერა-მიმოხილვა დღემდე არ გაკეთებულა. XIX ს-ში ამ ხეობაში იმოგზაურეს გიორგი ყაზბეგმა და დიმიტრი ბაქრაძემ. მათ ბორხჩას ხეობის ტოპონიმიკის, მოსახლეობის ყოფის შესახებ მრავალი საინტერესო ცნობა შემოგვინახეს. ეს ხეობა აღწერილი აქვთ აგრეთვე მოგზაურებს ევგენი ვეიდენბაუმსა და „დროების“ კორესპოდენტ ს. ბავრელს. მდ. ჭოროხის ქვემო წელი იყოფოდა 2 ქვეყანად: ბორჩხა და ართვინი. ბორჩხა ლიგანისხევის ჩრდილოეთი ცენტრია, ხოლო ართვინი სამხრეთი. ართვინი-ბორჩხას მონაკვეთში მდ. ჭოროხი საკმაოდ აქტიურად გამოიყენებოდა სანაოსნოდ და ტვირთის გადასატანად ყველა დროში. ვახუშტის თქმით ბორჩხას ხეობა მოსავლიანი და ხილითა და ვენახოთ მდიდარი ყოფილა, რაც განპირობებული იყო მთისა და ბარის სიახლოვით. 1886 წლის საოჯახო სიების მონაცემებით ბორჩხაში ცხოვრობდა 64 კომლი, 342 ქართველი. ბორჩხა ამ ტოპონიმის თურქიზებული ვერსიაა და ოსმალების პერიოდში შეერქვა. ავთენტური სახელდებაა ფორჩხა. ამგვარად უწოდებს ვახუშტი ბაგრატიონი. საქ-ოში კერძოდ იმერეთს რეგიონში გვხვდება ამ ადგილიდან წარმოშობის დამადასტურებელი გვარი - ფორჩხიძე. ბორჩხას ციხე ოვალური ფორმისაა, ოდნავ წაგრძელებული. თანამედროვე ქალაქ ბორჩხას ცენტრში, მდ. ჭოროხის მარცხენა სანაპიროზე, ბენზინგასამართი სადგურის უკან, მდებარეობს ამჟამად რესტავრირებული ძელი ციხის ნაშთები, რომელიც საშალო ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით არის ნაგები. ამჟამად ციხეში 5 მეტრი სიგრძის აღმავალი შსასვლელი კიბეა მოწყობილი დაასავლეთს მხრიდან. ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9
ბოსელთას (შატბერდის) ციხე

ბოსელთას (შატბერდის) ციხე — მდებარეობს ართვინის ვილაიეთის ართვინის ილჩეს განაპირა სოფელ ოქუმუშლარის სამხრეთ-დასავლეთით, არსიანის მაღალი მთებით გარშმორტყმულ ნაყოფიერ და ტყიან ხეობაში, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს შაბერთას. 1879 წელს სამხრეთ საქართველოში ექსპედიციის დროს დიმიტრი ბაქრაძემ გამოთქვა მოსაზრება, რომ „შატბერდად უნდა იგულისხმებოდეს თვით ლოდის-ყანა, თუმცა ახლა, როგორც მე ადგილობრივ დავრწმუნდი, ეს სახელი დაკარგულია“. ვახტანგ ჯობაძე შატბერდის მდებარეობის დადგენას რთულ საკითხად მიიჩნევდა. ბოსელთას ციხის შედარებით სრული აღწერილობა ეკუთვნის ბათუმის უნივერსიტეტის საექსპედიციო ჯგუფის წევრს შოთა მამულაძეს. ბოსელთას ციხის შესახებ წერილობითი თუ ნივთიერი წყაროები მწირად არის შემორჩენილი. შატბერდის შესახებ პირველი ცნობა გვხვდება გიორგი მერჩულეს თხზულებაში. ციხემდე მისასვლელ მარშრუტებს დაწვრილებით აღწერს შოთა მამულაძე. იგი აღნიშნავს, რომ შარბიეთის ციხეც საიმედოდ კეტავდა და იცავდა არტანუჯისაკენ სამხრეთ დასავლეთიდან მომავალ გზებს. ივანე ჯავახიშვილი ვახუშტიზე დაყრდნობით ახასიათებდა კლარჯეთს ბუნებას, როგორც უაღრესად მთიანი, ტყიანი და მცირე ველოვანი. შატბერდში არსებული ტიპიური კლარჯული ბუნებისგან განსხვავებული გარემო არის ერთ-ერთი არგუმენტი ბოსელთას იდენტიფიცირებისთვის შატბერდის მონასტერთან. ტოპონიმი ბოსელთა უნდა მიანიშნებდეს ხეობის ნაყოფიერებას, სასოფლო-სამეურნეო ფუნქციას. ნიკო მარი კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურში ორგზის იხსენიებს ტოპონიმ ბოსელთას. ბოსელთას ძველი სახელწოდება „აგარა“ იყო. ხეობის ტოპონიმიკა (შაბერთა, ბოსელთა, აგარა) ადასტურებს აქ შატბერდის მონასტრის და მისი „მცველი ციხის“ არსებობას. ბოსელთას (შატბერდის) ციხე გაშნებულია N-E/S-W წაგრძელების მაღალი კლდოვანი ქედის დასასრულ, ნახევარ პერიმეტრზე. ციხე მონასტრის ნანგრევებს დაჰყურებს ზემოდან. ბოსელთას ციხე გამორჩეულად დაცული და ძნელად მისადგომია, ვინაიდან სამი მხრიდან მიუვალია. აქვს ერთადერთი ძალზე ვიწრო, რთული რელიეფის მქონე მისადგომი კლდოვანი ქედის თხემზე გამავალი ბილიკის სახით. ციხის მთავარი კარიბჭიდან 10 მეტრში, ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით არის დიდი ზომის ლოდი, რომელზეც ამოკვეთილია ორნაწილიანი წყალშმკრები თავისი რეზერვუარით. შოთა მამულაძე მას საწნახელად მიჩნევს. შატბერდის ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფრიგელში შემორჩენილია დიდი რეზერვუარი. სავარაუდოდ განკუთვნილი მარცვლეულის და სურსათის შესანახად. შოთა მამულაძე მას მარნად მიიჩნევს, რის საფუძველს ოქროსმაძიებელთა მიერ ნათხარ ფენაში აღმოჩენილი კერამიკის ნაშთები აძლევს. წყალშმკრებიდან 6 მ.-ის მანძილზეა ციხესიმაგრის მთავარი კოშკი. ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9 ↑ შოთა მამულაძე. შარბეთის ციხე. კრებ.: თბ. 2009. გვ. 56-57.
ნიკოლას ტულპი

ნიკოლას ტულპი 一 აღორძინების ეპოქის ჰოლანდიელი ექიმი და ქალაქ ამსტერდამის მერი. ტულპი ცნობილი გახდა, როგორც თავისი დროის გამორჩეული მორალური ხასიათის მქონდე მკურნალი და რემბრანდტის ცნობილი ნახატის, 一 ექიმ ნიკოლას ტულპის ანატომიის გაკვეთილი 一 მთავარი ფიგურა. მისი დაბადების სახელია კლას პიტერსონი. იგი დაიბადა მდიდარი ვაჭრის ოჯახში, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული ამსტერდამის საგარეო-საშინაო საქმეებში. ტულპმა 1611-1614 წლებში შეისწავლა მედიცინა ლეიდენის უნივერსიტეტში. ამსტერდამში დაბრუნდები შემდეგ, მან განთქმული ექიმის რეპუტაცია მოირგო. მალევე, ის ცვლის საკუთარი საგვარეულოს გერბს და მასზე ტიტას გამოსახავს, რის პარალელურადაც სახელს კლასიდან ნიკოლასზე იცვლის. იგი ჩაერთო ქალაქის პოლიტიკურ ყოფა-ცხოვრებაშიც 一 თავიდან ის ქალაქის ხაზინდარი, ხოლო 1622 წელს უკვე ქალაქის მაგისტრატად იქცა. ტულპუს სამედიცინო კარიერა ამსტერდამის აყვავების ხანას დაემთხვა. როდესაც ამსტერდამის მოსახლეობა 1580 წელს 30 000-დან 1650 წელს 210 000-მდე გაიზარდა, საკუთარმა კარიერამ, როგორც ექიმსა და პოლიტიკოსს, ის გავლენიან ადამიანად აქცია. საქალაქო საბჭოში მისი კავშირების წყალობით, 1628 წელს ტულპი დაინიშნა ანატომიის პრეელექტორად ამსტერდამის ქირურგთა გილდიაში. მისი მეუღლე იმავე წელს გარდაიცვალა და ხუთი მცირეწლოვანი ბავშვის აღზრდა თავად ითავა. 1680 წელს მან ხელმეორედ იქორწინა, საიდანაც კიდევ სამი შვილი შეეძინა. სწორედ ტულპმა მოაწერა ხელი პირველმა ჰოლანდიელ ემიგრანტთა ვარგისიანობის ანგარიშებს კუნძულ მანჰეტენზე. მისი ხელმოწერა აღმოაჩინეს ჰოლანდიური დასახლების არქივში, რომელიც 1980-იან წლებში, ნიუ-იორკში აღმოაჩინეს. ტულპი პასუხისმგებელი იყო სააფთიაქო სამუშაოების წარმართვაზე. მისი დახმარებით, ამსტერდამელ ექიმებს ჰქონდათ წვდომა დიდი რაოდენობით აღმოსავლურ მედიკამენტებზე. 1635 წლისთვის, ქალაქში მოხვეული ჭირის გამო, წამლებისა და მკურნალობის თანხებმა საგრძნობლად იმატა, შედეგად ტულპმა, საკუთარ კოლეგებთან ერთად, გადაწყვიტა დაეწერა პირველი „ფარმაცევტული კრებული“, ე.წ. „ფარმაკოპია“. რემბრანდტი Amstelredamensis Observationes Medicae, Nicolai Tulpii, Amsterdam Elzevier, 1641 Geneeskundige Waarneemingen van Nikolaas Tulp, Oud Burgermeester der Stad Amsterdam. Naar den zelfden Druk uit het Latyn vertaalt. Hier is bygevoegt de Lykoratie van den zeer vermaarden Heer Ludovicus Wolzogen., By Jurriaan Wijshoff. 1740 (later exposed to be somewhat of a fraud, this book not only translated, but also embellished the Tulp Latin version with fantastic Amsterdam urban legend stories dating from after Tulp's death) Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus, by William Harvey ↑ Album Academicum — 2007. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q63962284"></a> ↑ Busken Huet – Het land van Rembrand ↑ Gross, Charles G. (2009). A Hole in the Head: More Tales in the History of Neuroscience. MIT Press, გვ. 172. ISBN 978-0-262-01338-3.
ელენე საყვარელიძე

ელენე საყვარელიძე (დ. 26 დეკემბერი, 1924, ქუთაისი — გ. 2006) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1990). დაიბადა ქუთაისში 1924 წლის 26 დეკემბერს. 1942 წელს დაამთავრა თბილისის მე-15 საშ. სკოლა. 1946 წელს კი საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი, 1971 წელს — იმავე ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1970–1991 წლებში თბილისის საესტრადო ხელოვნების სასწავლებელში კითხულობდა მსახიობის ოსტატობისა და მეტყველების კურსს. 1946–1953 წლებში მუშაობდა სოხუმის თეატრის ქართულ დასში, ხოლო 1954 წლიდან თბილისის რუსთაველის თეატრში. 1949 — ბედნიერი შეხვედრა — მასწავლებელი 1966 — შეხვედრა წარსულთან — ექთანი 1967 — ქალაქი ადრე იღვიძებს 1969 — დიდოსტატის მარჯვენა 1970 — სემირამიდას ბაღები 1977 — დათა თუთაშხია — ივლიტა 1958 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი 1990 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი ელენე საყვარელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ელენე საყვარელიძე — ეროვნული ფილმოგრაფია ელენე საყვარელიძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
კინკანი

კინკანი, კუმკვატი (ლათ. Fortunella) — მარადმწვანე ხეების და ბუჩქების გვარი ტეგანისებრთა ოჯახისა. მჭიდროდ დატოტვილი, 2-3 მ სიმაღლის მცენარეა. აქვს ვიწრო და წვეტიანი ფოთოლი, თეთრი ყვავილი, წვრილი (2 სმ-მდე დიამეტრის), მოტკბო-მომჟავო ნაყოფი. ყვავილობს ივლისში, ნაყოფი იანვარ-თებერვალში მწიფდება. მისგან ამზადებენ მურაბას, იყენებენ საკონსერვო წარმოებაში და დეკორატიული მიზნით. საქართველოში გავრცელებულია „ნაგამი“, რომელიც დეკემბერში იკრიფება და კარგად ინახება, იჭმება კანიანად. ლეკვეიშვილი ი., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 521. ↑ კინკანი ანუ კუმკვატი – ნარინჯოვანთა ჯგუფის მარადმწვანე მცენარე. აგროკავკასია (10 სექტემბერი, 2020). ციტირების თარიღი: 17 მარტი, 2021
შოვის ტრაგედია

შოვის ტრაგედია — სტიქიური უბედურება საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. 2023 წლის 3 აგვისტოს, 16:00 საათზე, კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა გლაციალური ღვარცოფი, რასაც მსხვერპლი მოჰყვა. ტრაგედიას 32 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 29 აგვისტოს სტიქიური უბედურების ზონაში სამაშველო სამუშაოების შესრულების დროს დაიღუპა სამხედრო პირი. საერთოდ, მდინარე ჭანჭახის აუზში მკაფიოდ არის გამოხატული ძველი მყინვარების მექანიკური მოქმედების ნაკვალევი. ეს მყინვარები მთავარი ქედიდან და კედელადან ჩამოდიოდნენ და მათი გავრცელების ქვედა ზღვარი კურორტ შოვის სიახლოვეს, სოფელ გლოლამდე აღწევდა, ზღვის დონიდან 1400 მ-ს. როგორც ცნობილია კურორტ შოვის მიდამოებში ბევრი ერატიკული ლოდია გაფანტული, რომელიც მხოლოდ მყინვარის მიერ შეიძლება იყოს ტრანსპორტირებული, ხოლო ერატიკული ლოდი პრეისტორიული მყინვარის მოძრაობის გზის ერთ-ერთი საუკეთესო მაჩვენებელია. 2023 წლის 3 აგვისტოს, ბუბისწყლის ხეობაში ადგილი ჰქონდა სტიქიური გეოლოგიური და ჰიდრომეტეოროლოგიური მოვლენების (მყინვარის ინტენსიური დნობა, ნალექების მოსვლა წვიმის სახით, სათავეებში კლდეზვავის ჩამოშლა, მეწყრულ-ეროზიული პროცესები და ღვარცოფის გავლა) თანხვედრას, რამაც გამოიწვია ექსტრემალური ხასიათის ღვარცოფული ნაკადის ფორმირება. აღნიშნულ პროცესს ხელი შეუწყო ბოლო პერიოდში მომატებულმა ჰაერის ტემპერატურულმა ფონმა, კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულმა მყინვარების ინტენსიურმა დნობამ და თანმდევმა ატმოსფერულმა ნალექებმა. დინამიკაში მოსული კლდეზვავური მასალა და მყინვარული მასის ნაწილი ხეობის ზედა ნაწილშივე ტრანსფორმირდა გლაციალურ ღვარცოფულ ნაკადად. კალაპოტში დიდი სიჩქარით გავლილმა ნაკადმა, ხეობის შუა და ქვედა ნაწილში, ორივე ბორტის გასწვრივ გამოიწვია ფერდობების ძირის გამორეცხვა და ე.წ. სანაპირო ტიპის მეწყრული სხეულების წარმოქმნა-გააქტიურება. აღსანიშნავია, რომ სხვადასხვა მასშტაბის ახალი მეწყრულ-ეროზიული კერები ჩამოყალიბდა ბუბისწყლის პრაქტიკულად ყველა შენაკადში. ამრიგად, ხეობის ზემო წელში ფორმირებულ მყარ ნაკადს, მდინარე ჭანჭახთან შეერთებამდე, დაემატა როგორც ბუბისწყლის კალაპოტის გასწვრივ ნაპირგარეცხვის შედეგად ჩამოშლილი მეწყრული მასები, ასევე შენაკადებიდან ტრანსპორტირებული ნაშალი მასალა. ღვარცოფი ღვარცოფული ნაკადი გლაციალური ღვარცოფი შოვში სტიქიას გადარჩენილი ბიჭი ზურგზე მოკიდებული ბავშვით ↑ სტიქიის ზონაში მაშველების მიერ ორი ცხედარია ნაპოვნი - სამძებრო სამუშაოები გრძელდება ↑ შოვში სამაშველო სამუშაოებში ჩართული სამხედრო გარდაიცვალა ↑ ლევან მარუაშვილი. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., „ცოდნა“, 1964, გვ. 153 ↑ Erratic, geology | Encyclopedia Britannica The Editors of Encyclopædia Britannica ↑ Kujansuu, R. and Saarnisto, M. (eds) (1990). Handbook of Glacial Indicator Tracing, Rotterdam: Balkema. ↑ 6.0 6.1 6.2 გარემოს ეროვნული სააგენტოს წინასწარ დასკვნა რაჭაში განვითარებული მოვლენების შესახებ
დენაციფიკაცია

დენაციფიკაცია (გერმ. Entnazifizierung) — მოკავშირეთა ინიციატივა, რომელიც მიზნად ისახავდა გაეთავისუფლებინათ გერმანული და ავსტრიული საზოგადოება, კულტურა, პრესა, ეკონომიკა, სასამართლო სისტემა და პოლიტიკა ნაცისტური იდეოლოგიისგან. პროცესი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაიწყო. განხორციელდა ნაცისტური პარტიის და SS-ის წევრების ძალაუფლებისა და გავლენის პოზიციიდან ჩამოშორებით, ნაციზმთან ასოცირებული ორგანიზაციების დაშლით და 1946 წლის ნიურნბერგის სასამართლო პროცესებში გავლენიანი ნაცისტების გასამართლებით. დენაციფიკაციის პროცესი გამყარდა პოტსდამის შეთანხმებით, რომელიც 1945 წლის აგვისტოში დაიდო. ისტორიულ ტერმინთა სასკოლო ლექსიკონი
ლიანა კიკალიშვილი

ლიანა კიკალიშვილი (დ. 7 აგვისტო, 1951, მარტვილი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი, ექიმი-პათოლოგოანატომი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2002). 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. კვლევის თემა: ღვიძლის სისხლის მიმოქცევიდან დროებითი გამოთიშვის გავლენა ორგანიზმზე ნორმოთერმიის, ნაღვლის შეგუბების, ჰიპოთერმიისა და პრეპარატ „პლაფერონ ლბ“-ით მკურნალობის პირობებში. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მორფოლოგიური ცვლილებები ჰეპატოციტებში ღვიძლის სისხლმომარაგებიდან დროებითი გამოთიშვის პირობებში“, დაიცვა 1988 წელს. 2000 — ღირსების მედალი თავისა და კისრის ტოპოგრაფიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია: სახელმძღვანელო, თბილისი, პოლიგრაფი, 2006, გვ. 339 ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ., 2000, გვ. 152 წიგნი ღირსებისა: ტ. 5 / შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ., 2003, გვ. 78 საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე. თბ., 2012, გვ. 339 ლიანა კიკალიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კინო...

კინო... (ბერძნ. kineõ — გამოძრავებ, ვმოძრაობ) — რთული სიტყვის ნაწილი, მიუთითებს კინემატოგრაფიასთან კავშირზე — მაგ., კინოხელოვნება, კინოთეატრი და სხვა. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 521.
მიხეილ კაკაბაძე

მიხეილ კაკაბაძე (დ. 16 სექტემბერი, 1921 — გ. 18 მაისი, 1983) — ქართველი მწერალი და სპორტული ჟურნალისტი. დაიბადა 1921 წლის 16 სექტემბერს. 1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1945 წლიდან მუშაობდა პრესაში. იყო გაზეთ „მოლოდოი სტალინელის“ განყოფილების გამგე, „ზარია ვოსტოკას“ რედაქტორის მოადგილე. 1949–1952 და 1964–1976 წლებში იყო გაზეთ „ლელოს“ მთავარი რედაქტორი. მისი ინიციატივით გაზეთს შეეცვალა ძველი სახელწოდება „ფიზკულტურელი“ და დაერქვა „ლელო“. 1953–1955 წლებში იყო გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქტორი, ხოლო 1961–1964 წლებში - თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის კათედრის დოცენტი. ავტორია წიგნებისა: „თეთრი და მწვანე“ (ოლიმპიურ თამაშებზე, 1970), „მეხიკო, მეხიკო“ (1972) და სხვა. გამოცემული აქვს მრავალი საფეხბურთო ცნობარი, თარგმნა იური ტრიფონოვის რომანი „სტუდენტები“. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ტოტალური ფეხბურთის ზეიმი: X მსოფლიო ჩემპიონატი მეხიკო, მეხიკო: ნარკვევი ფეხბურთში მექსიკის IX მსოფლიო ჩემპიონატის შესახებ თეთრი და მწვანე: საბჭოთა სპორტსმენები საზღვარგარეთ თბილისი – ენციკლოპედია. – თბილისი, 2002 – გვ.578. საქართველო – ენციკლოპედია: ტომი IV. – თბილისი, 2018. – გვ. 473. მიხეილ კაკაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩხალთაძიხი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჩხალთაძიხი შეიძლება აღნიშნავდეს: ჩხალთაძიხი — მთა აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, რუსეთის ფედერაციის საზღვარზე; ჩხალთაძიხის უღელტეხილი — უღელტეხილი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, რუსეთის ფედერაციის საზღვარზე.
ოუს მთები

ოუს მთები (იაპონ. 奥羽山脈) — ქედი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 500 კმ, სიგანე დაახლოებით 35 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 2038 მ (ვულკანი ივატე). ძირითადად აგებულია ნეოგენური და პალეოგენური ასაკის გრანიტებით, გნაისებითა და დანალექი ქანებით. ქედის სიმაღლე ძლიერ არის შეცვლილი ნასუს ვულკანური ზონით. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განლაგებულია ვულკანური კონუსების 7 ჯგუფი: ჰაკოდა, ივატე, სუგავა, ფუნაგატა, ზაო, აზუმა და ბანდაი. ოუს მთები მნიშვნელოვანი კლიმატური ზღუდეა: მისი აღმოსავლეთი კალთები განიცდის ზაფხულის, ხოლო დასავლეთი კალთები — ზამთრის მუსონის გავლენას. განვითარებული ფართოფოთლოვანი ტყე, 500–700 მ-ზე მაღლა მთის ტაიგაა. ოუს მთები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) ↑ 1.0 1.1 Ōu Mountains | Encyclopedia Nipponica www.kotobank.jp