laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ივანე ანანოვი

ივანე (ოვანეს) სტეფანეს ძე ანანოვი (დ. 1812, თბილისი — გ. 1888, მოსკოვი) — რუსეთის იმპერიის პირველი გილდიის ვაჭარი, მეცენატი და ფინანსისტი. XIX საუკუნის დასავლეთ საქართველოში ყველაზე მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე. ივანე ანანოვი 1812 წელს თბილისში დაიბადა და აქვე დაამთავრა ნერსესის სემინარია. მისი წინაპრები თბილისში ვასპურაკანიდან ჩამოსახლდნენ. მისი ბიოგრაფიის შესახებ ცნობები მწირია. იგი მეუღლესთან ერთად მოსკოვში დასახლდა და ძირითადად იქ საქმიანობდა. გარდაიცვალა 1888 წელს. მოსკოვში გადასახლების შემდეგ აქტიურად ჩაერთო ჯერ კომერციულ, შემდეგ საფინანსო-საკრედიტო საქმიანობაში, რომელიც ცოტა მოგვიანებით საქართველოშიც თბილისისა და ქუთაისის კომერციულ ბანკებში განაგრძო. გაზეთ „ივერიის“ ცნობით მას აღებ-მიცემობა თხუთმეტი თუმნით დაუწყია და ისე გამდიდრებულა, მილიონის პატრონად ასახელებდნენ. მინიჭებული ჰქონდა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩეველის წოდება. ის იყო იმპერატორ ალექსანდრე II-ის ძეგლის მშენებლის ხაზინადარი. იგი ფლობდა აჯამეთის ტყეს და მასთან დაკავშირებულ ხე-ტყის წარმოებას, მრავალ ჰექტარ სახნავ-სათეს მიწასა და ზვრებს. ანანოვის ღვინის რეალიზაციის მთავარი კანტორა თბილისში მდებარეობა, საბითუმო საწყობები და მაღაზიები კი გახსნილი იყო პეტერბურგში, მოსკოვში, ვარშავაში, ბაქოსა და ბათუმში, რომლებშიც ყოველწლიურად სარეალიზაციოდ 29-30 ათასი ვედრო სუფრის ღვინო, 30-40 ათასი ბოთლი შამპანური და 60 ათასი ბოთლი კონიაკი იგზავნებოდა, ანანოვის სასმელები ფართოდ იყო ცნობილი არა მხოლოდ კავკასიაში, არამედ რუსეთის იმპერიის სხვა მხარეებშიც. მისი ყველაზე მასშტაბური საქველმოქმედო პროექტი იყო თბილისის წმინდა სტეფანეს სახელობის მონასტერთან სომეხ ქალთა შვიდწლიანი სკოლის დაარსება, რომელიც მან მეუღლის მარინე ანანოვის ხსოვნას მიუძღვნა. 1881 წელს ძმასთან (ალექსანდრე ანანოვი) ერთად დააფუძნა ფონდი 16 ათასი მანეთის კაპიტალით, რომლის პროცენტებით ყოველწლიურად მოსკოვის ლაზარევის ინსტიტუტში ორ-ორი სომეხი სტუდენტის სწავლა ფინანსდებოდა. ოთარ ჯანელიძე, „ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარი, მიტროფონე ლაღიძე და სხვანი…“, თბ., 2020, გვ. 403–408.
ყირიმ გირეი

ყირიმ გირეი (ყირიმ. Qırım Geray, قريم كراى‎; დ. ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო, 1717 — გ. 1769, კეუშენი, მოლდავეთი) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1758–1764 და 1768–1769 წლებში, დევლეთ II გირეის უმცროსი ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი. ყირიმ გირეი იყო ხან დევლეთ II-ის უმცროსი შვილი. აღიზარდა უფროსი ძმის, არსლან გირეის ოჯახში. ყირიმი 1748–1750 წლებში ბუჯაკის ურდოს მმართველად იყო დანიშნული, ამავდროულად ნურედინის თანამდებობას იკავებდა. ჯერ კიდევ 1750-იანების დასაწყისში ყირიმ გირეიმ დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის გატარება დაიწყო, პირადად ელჩები გაუგზავნა პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II-ს. გაცნობიერებული რუსეთის მხრიდან მზარდი საფრთხის შესახებ, ის ცდილობდა მოკავშირეების მოძებნას ერთობლივი თავდაცვის ორგანიზებისთვის. 1756 წელს მოუწია ყირიმის დატოვება და დასახლდა მცირე აზიაში, სადაც არ შეუწყვეტია პოლიტიკური მოღვაწეობა. მხარს უჭერდა ყირიმის ხანით, ჰალიმ გირეით უკმაყოფილო ედისან ნოღაებს. პირადად შემოიკრიბა დიდი ჯარი და ყირიმზე სალაშქროდ გაემართა. მისი სიძლიერისა და პოპულარობის გათვალისწინებით, 1758 წელს ოსმალეთის სულთანმა გადაწყვიტა ყირიმისთვის ხანის წოდების მინიჭება. ტახტის დაკავების შემდეგ, ყირიმ გირეიმ საკმაოდ წარმატებული საშინაო პოლიტიკა გაატარა. უდიდესი წვლილი შეიტანა ქვეყნის ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების განვითარებაში. ხელი შეუწყო სოფლის მეურნეობის განვითარებას. მარცვლეულის წარმოების მოცულობა იმდენად გაიზარდა, რომ ხანმა დაისვა მარცვლეულის ექსპორტზე საკითხი დნეპრზე სპეციალური პორტის აშენების შესახებ. სახანოს ეკონომიკური დამოუკიდებლობის გზების ძიებაში მან ბრძანა გეოლოგიური კვლევების ჩატარება ყირიმის და კავკასიის მთებში მინერალებისა და ძვირფასი ლითონების მოსაძებნად. ყირიმ გირეიმ დაიწყო დიდი პოლიტიკური ალიანსის შექმნა რუსეთის იმპერიის ექსპანსიისთვის წინააღმდეგობის გასაწევად. საბოლოოდ პრუსიასთან მოლაპარაკება უშედეგოდ დამთავრდა, რადგან 1762 წელს დასრულდა რუსეთ-პრუსიის ომი და ფრიდრიხ II-მ მიატოვა ანტირუსული ალიანსის იდეა. ყირიმ გირეი პრუსიის შემდეგ შეეცადა რეჩპოსპოლიტასთან სამხედრო კავშირის დამყარებას, მან სულთან მუსტაფა III-ს დაუმტკიცა ოსმალეთის ნეიტრალიტეტის დესტრუქციულობა აღმოსავლეთ ევროპის საქმეებში, მაგრამ სანაცვლოდ ტახტიდან გადაყენება მიიღო. ის შეცვალა მისმა ძმისშვილმა, სელიმ III გირეიმ. 1768 წელს ყირიმ გირეი ოსმალებმა მეორედ აიყვანეს ყირიმის ტახტზე. ახლადდაწყებულ რუსეთ-ოსმალეთის ომში ყირიმ გირეის დაევალა ყირიმელი თათრებისა და ოსმალების დიდი არმიის მეთაურობა. 1769 წელს შეუტია სამხრეთ უკრაინას, მაგრამ მიტოვებული სოფლების დაწვისა და გაძარცვის გარდა, ვერაფერს მიაღწია. ყირიმ გირეი პოლონეთის გავლით მოლდავეთში გადასვლისას, მოულოდნელად გარდაიცვალა სამხედრო ბანაკში, კეუშენში. იყო მიზანმიმართული მოწამვლის ყველა ნიშანი (ხანის სიკვდილის თვითმხილველი, ფრანგი ავანტიურისტი, ელჩი ბარონი ფრანც დე ტოტი ეჭვობდა ოსმალთა დიდ ვეზირზე), თუმცა ბეგებმა უარი თქვეს გამოძიების დაწყებაზე. ყირიმის ცხედარი ბახჩისარაიში გადაასვენეს და დაკრძალეს ხანების სასაფლაოზე. ყირიმის სახანო გირეის დინასტია ყირიმის ხანების სია О. Гайворонский «Созвездие Гераев» О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2 Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)
სახდელის ხევის სამების ეკლესია

სახდელის ხევის სამების ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყლიდან დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე. აგებულია ადრე ფეოდალურ ხანაში. ეკლესია დარბაზულია (5,40×3,90 მ). ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნასახლარის კვალი შეინიშნება, ხოლო აღმოსავლეთით პატარა ბორცვზე კოშკი მცირე ნაშთი და გალავნის (10 მ სიმაღლის) ნაწილია შემორჩენილი. აქედან ძველი გზა მიდიოდა სარბიელასა და ალეწის ციხისაკენ. ეკლესიის საშენ მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული უსწორო სხვადასხვა ზომის ქვები. ტაძარს ერთადერთი შესავლელი სამხრეთიდან აქვს. ძეგლს ორი სარკმელი აქვს: ერთი თაღოვანი მოხაზულობის სარკმელი აღმოსავლეთითაა გაჭრილი, მეორე კი დასავლეთ კედელშია. ტაძარში ალაგ-ალაგ შემორჩენილია შელესილობის კვალი, რის საფუძველზეც დევი ბერძენიშვილი ფიქრობდა, რომ ეკლესიის ინტერიერი მთლიანად მოხატული უნდა ყოფილიყო. ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957 გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 99-100
ზალიკა-მიწის ეკლესია

ზალიკა-მიწის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეს აღმოსავლეთით ორიოდე კილომეტრზე. იგი ძალზედ წააგავს საკირეს სასაფლაოს ეკლესიას. მათ შორის ერთადერთი განმასხვავებელი დეტალი არის დიდი, ძლიერ შვერილი პილასტრი ჯიბის გამომყოფი თაღის დასავლეთ ქუსლთან. ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 ხოშტარია დ., X საუკუნის სამონასტრო ეკლესიები ტაძრის – საკირის მიდამოებში, "მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე. ისტორიის...", 1986 წელი, # 3 გოგალაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხურორთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 75
ალეწის ციხე

ალეწის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინუბნის ზევით. აქედან გადასავლელებია: ხცისის გავლით — ხაშურისკენ და ძამის ხეობის გავლით — ქარელში. აქედან გამომდინარე, აღნიშნულ ციხეს დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა. სწავლული ბატონიშვილი ალეწის ციხის შესახებ წერს ციხე აშენებულია ვიწრო თხემზე. ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის მხარეს ფრიალო კლდეა. დასავლეთისა და სამხრეთის ფერდობები ნაკლებად დამრეცია, საიდანაც სიმაგრე მაღალი კედლებითაა შემოზღუდული. კედლები ბევრ ადგილას წაქცეულია. წაგრძელებულ მხარეებს ორი მრგვალი ბურჯი ასრულებს. აღმოსავლეთის ბურჯის მხოლოდ ფუძეა შემორჩენილი, დასავლეთისა კვალი ჩანს. ციხეს სამხრეთი მხრიდან სამზერი ხვრელი აქვს დატანებული, რომელიც წინუბნიდან მომავალ გზას აკონტროლებს. მას განვითარებული გვიანი შუა საუკუნეებით ათარიღებენ. ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი თბ., 1987 გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში თბ., 2013 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი თბ., 1957 გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014, გვ. 96-97
თონეთის ეკლესია

თონეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდ თონეთში. იგი წარმოადგენს დარბაზული ეკლესიის ტიპს. ძეგლს სახურავი ჩამონგრეული აქვს. ადგილზეა აღმოსავლეთი ფასადის სახურავის სამხრეთი ქანობი კარნიზით, ხოლო დასავლეთ ფასადზე კეხი და კარნიზის ერთი ქვა. შენობის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი ნასახლარის კედლები და გელაზის დიდი ქვა. ეკლესია საშუალო ზომისაა (7.5 მ×7 მ), ნაგებია დამუშავებული რუხი და ღვინისფერი ქვით, კირ-ხსნარის დუღაბზე. ეკლესიას აქვს მინაშენი, რომელიც საკმაოდ განიერია და თითქმის ეკლესიის სიგანეს უტოლდება. აღსანიშნავია, რომ ეკლესია ნაწილობრივ მიწით არის დაფარული. ეკლესიის ფასადები სადაა. ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენს დასავლეთით, ვიწრო სარკმლის ზევით გამოსახული რელიეფური ჯვარი. ეკლესიის მინაშენი იმდენად არის ჩახერგილი, რომ მის შიდა სივრცეზე რაიმეს თქმა ძნელია. მინაშენის სწორკუთხა, მაღალი შესასვლელი გარედან გადახურულია სადა და ვიწრო ზედანის ქვით. ეკლესიაში ვხვდებით სამხრეთ ფასადზე გაჭრილი კარით, რომლის თავზე დევს მუზარადისებრი ფორმის მოზრდილი არქიტრავის ქვა. თონეთის ეკლესიის აშენებას, არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე XIV-XV საუკუნეებით ათარიღებენ. ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957
მომწვარას ციხე

მომწვარას ციხე — არქეოლოგიური ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. სახდელის ხევის სამების ეკლესიიდან 2-3 კილომეტრზე, მაღალ კლდოვან თხემზე. დევი ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ აღნიშნული ციხის სახელწოდება უნდა უკავშირდებოდეს ტყის ხანძარს. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნული სიმაგრის შესახებ წერს: დღეისათვის ციხე თითქმის დანგრეულია. იგი შემორჩენილია მხოლოდ გალავნის არასრული სიმაღლითა და მის შიგნით არსებული ნაგებობის ნაშთით. ციხესთან ყველაზე ადვილი მისადგომი არის აღმოსავლეთის მხრიდან. სიმაგრის ფართი, რომელიც კლდოვანი თხემის მთელ ზედაპირს მოიცავს (დაახლ. 50×30 მ) მოზღუდულია. ციხე მოზრდილი ქვებითაა ნაგები. ციხის აღმოსავლეთ ნაწილში არასრული სიმაღლის სწორკუთხა კოშკი დგას. ციხის გალავანს ჩრდილოეთის მხრიდან წრიული ბურჯი ახლავს. სიმაგრეში შეიმჩნევა მრგვალი წყალსაცავის ნაშთი. ციხეში ეკლესიის გეგმა აღარ იკითხება. მომწვარას ციხე თავისი სტრატეგიული მდებარეობის გამო, გუჯარეთის ორივე სანაპიროს სოფლებს უზნარიანის საციხისთავომდე გადასწვდებოდა. ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ., 2013 მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957
ზედა თმოგვის ნამოსახლარი

ზედა თმოგვის ნამოსახლარი — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა თმოგვში. ზედა თმოგვის ნამოსახლარზე რამდენიმე ნაგებობა სრულად არის შემორჩენილი. აქ წარმოდგენილია მესხური ტიპის სახლები, თავისი სამურნეო დანიშნულების ნაგებობებით. ნაგებობები განლაგებული არის ტერასულად და მათი უმეტესობა ნახევრად მიწურია. მათი კედლები ნაგები არის ქვით და გადახურვა არის ბანური, რომელიც ებჯინება ხის მორებს. ნამოსახლარის სამხრეთით, ჩრდილოეთით და აღმიოსავლეთით მდებარეობს ქვის სტელები ხოლო დასავლეთით თანამედროვე ქვის ჯვარი. გადმოცემის თანახმად ზედა თმოგვის ოთხივე მხრიდან იცავდა სტელები და ქვაჯვარები, ამიტომ აღუმართავთ ახალი ქვაჯვარი იმ ადგილას, სადაც ნავარაუდებია ისტორიული ქვაჯვარი არსებობს. ნამოსახლარზე ასევე მდებარეობს ეკლესია VIII-XI საუკუნეების სამნავიანი ბაზილიკა და მის აღმოსავლეთით სამაროვანი, სადაც დღემდე კარგად ჩანს ქვის სამარხები.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21303
აგარის ნამოსახლარი

აგარის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ თმოგვთან. ნამოსახლარზე დიდი რაოდენობის კერამიკის ფრაგმენტი დაფიქსირდა. ბორცვებს აკავშირებს ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრიდან გზა, რომლის ზედაპირზე კარგად ჩანს სპეციალურად ნათალი კლდე, იმისათვის რომ ზედაპირი მოსწორებული ყოფილიყო. ბორცვებს შორის მდებარე უნაგირზე ჩანს მშრალად ნაგები ნაგებობების კვალი, ხოლო სამხრეთ უკიდურეს ბორცვზე ჩანს სათავდაცვო კედლის ფრაგმენტი, რომელიც ბორცვს შემოუყვებოდა კიდეზე. შიდა სივრცეში ორ დონეზე ტერასულად არის მშრალად ნაგები შენობების კედლის ნაშთები. ბორცვი არის მტკვრისა და დუმეილას, არდაგანკი ხეობების კიდეში და აქვს საკმაოდ დომინანტური მდებარეობა.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21206
აგარის სტელა

აგარის სტელა — მონუმენტური სახვითი ხელოვნების ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაქალაქევთან. სტელა არის ბაზისში ჩასმული, თავზე ადგას ქვის ჯვარი, რომელზეც ერთი მხრიდან წრეში ჩასმული ჯვარია გამოსახული. ქვის ჯვარის სამი ფრთა მომრგვალებული ფორმისაა, ხოლო მეოთხე წაგრძელებული ფეხით ჩასმული არის სტელის ფოსოში. სტელის ზედა ნაწილზე, სამი მხრიდან გამოსახული არის რელიეფური ორნამენტი, ვარდულები. ხოლო მეოთხე მხარე, სამხრეთ მხრიდან დაზიანებული არის და სავარაუდოდ იმ მხარესაც მსგავსი ორნამენტი უნდა ყოფილიყო. ბაზისი რომელიც ნაწილობრივ მიწაში არის ჩასმული მართკუთხა ფორმისაა და ცენტრში ასევე მართკუთხა ფორმის ფოსო აქვს, სადაც სტელა არის ჩასმული. სამხრეთ-დასავლეთის მხრიდან მასზე ამოკვეთილი არის ჯვარი.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21200
შოლოშეთის ციხე

შოლოშეთის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლოშში. შედგება ორი ძირითადი ნაწილისგან შიდა ციხისგან და მის სამხრეთით მიშენებული სივრცისგან. შიდა ციხე სიგრძეში 50 და სიგანეში 25 მეტრია, ხოლო სამხრეთის ნაწილი სიგრძეში 53 და სიგანეში 18 მეტრია. ციხის კედლები ჩამოშლილია და ცრდილოეთის მხრიდან, საიდანაც ყველაზე კარგად არის შემორჩენილი წყობა, აღწევს 1-1.5 მეტრს სიმაღლეში. კედლები ნაგები არის ფლეთილი ქვით მშრალი წყობის ტექნიკით. ციხეს შესასვლელი უნდა ქონოდა სამხრეთ დასავლეთის მხრიდან.  კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17520
ტენესი (მდინარე)

ტენესი (ინგლ. Tennessee) — მდინარე აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ოჰაიოს (მისისიპის აუზი) ყველაზე გრძელი და წყალუხვი მარცხენა შენაკადი. წარმოიქმნება ქალაქ ნოქსვილთან მდინარეების ჰოლსტონისა და ფრენჩ-ბროდის შეერთების შედეგად. ისინი სათავეს იღებენ აპალაჩების დასავლეთ კალთებზე. სიგრძე შემდგენელი მდინარეების შეერთების ადგილიდან — 1050 კმ, მდ. ჰოლსტონის სათავიდან — 1470 კმ. აუზის ფართობი 104 ათ. კმ². წყალდიდობა იცის ზამთრის ბოლოს და გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 1800 მ³/წმ შეადგენს. ჩამონადენი თითქმის მთლიანადაა დარეგულირებული მრავალმხრივი დანიშნულების წყალსაცავთა სისტემით, მათგან 10 საკუთრივ ტენესიზე მდებარეობს (მ.შ. ყველაზე დიდი — კენტუკი, ფართობი 1100 კმ²), ხოლო 22 — შენაკადებზე. შემოვლითი არხებისა (ქალაქ ჩატანუგასა და ფლორენსთან არსებულ ჭორომებთან) და რაბების წყალობით, სანაოსნოა შემდგენელი მდინარეების შეერთების ადგილიდან მთელ სიგრძეზე. ტენესიზე მდებარეობს ქალაქები: ნოქსვილი, ჩატანუგა, ფლორენსი. ↑ Теннесси // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М., 2016. — стр. 34–35.
ტრანსამერიკის პირამიდა

ტრანსამერიკის პირამიდა (ინგლ. Transamerica Pyramid) ყველაზე მაღალი და ცნობადი ცათამბჯენია სან-ფრანცისკოში. ისტორიული მონტგომერი ბლოკის ადგილას აგებული 48-სართულიანი შენობის სიმაღლე 260 მეტრია. მასში ძირითადად სავაჭრო და ბიზნეს ობიექტებია განლაგებული. შენობის მშენებლობა დაიწყო 1969 წელს და დასრულდა 1972 წელს. ამჟამად იგი მსოფლიოს უმაღლეს შენობათაგან 88-ე ადგილზეა. შენობის უნიკალური ფორმა ტრანსამერიკასა და ბენკ ოვ ამერიკის მმართველობას შორის შეჯიბრის შედეგი იყო. ტრანსამერიკას სურდა ბენკ ოვ ამერიკის მმართველებს (რომლებიც ბანკის შენობის ბოლო სართულზე იმყოფებოდნენ) მათი შენობისთვის ქვემოდან ამოეხედათ, თუმცა ბენკ ოფ ამერიკის შენობა საკმაოდ მაღალი იყო და მაღალ ბორცვზე იდგა. მიწის განკარგისა და ზონირების ადგილობრივი განაწესი ტრანსამერიკას დიდი რაოდენობით საოფისე ფართის შექმნის საშუალებას არ აძლევდა. თუმცა, შენობის დიზაინერების ინოვაციურმა მიდგომამ შესაძლებელი გახადა ამ პრობლემის დაძლევა და ამჟამად ეს შენობა სან-ფრანცისკოს პანორამის ყველაზე გამორჩეული ნაწილია. მიუხედავად იმისა, რომ ამ შენობაში ტრანსამერიკის კორპორაციის შტაბ-ბინა უკვე არ არის განთავსებული, ის კვლავაც რჩება ამ კომპანიის ლოგოს ნაწილი. შენობას თითქმის პროვოკაციული ეფექტი აქვს მნახველზე და ქალაქის ერთ-ერთი სიმბოლოთაგანი გახდა. არქიტექტორ უილიამ პერეირას პროექტმა თავდაპირველად მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გამოიწვია შენობის დაგეგმვისა და მშენებლობის პერიოდში. 1999 წელს ტრანსამერიკა ჰოლანდიურმა სადაზღვევო კომპანიამ AEGON შეისყიდა.
სომატური მარკერების ჰიპოთეზა

სომატური მარკერების ჰიპოთეზა (ინგლ. somatic marker hypothesis) — ანტონიო დამასიოს და მასთან დაკავშირებული მკვლევარების მიერ შემუშავებული ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვითაც ემოციური პროცესები წარმართავს ქცევას, განსაკუთრებით, გადაწყვეტილების მიღებას ან გავლენას ახდენს მასზე. „სომატური მარკერები“ წარმოადგენენ ისეთ გრძნობებს, რომლებიც ასოცირებული არიან ემოციებთან, როგორიცაა გულის აჩქარება შფოთის, გულისრევის და ზიზღის შეგრძნების თანაობისას. ↑ Damasio, Antonio R. (2008). Descartes' Error: Emotion, Reason and the Human Brain. Random House. ISBN 978-1-4070-7206-7.  Descartes' Error ↑ Damasio, A.R.; Tranel, D.; Damasio, H.C. (1991) „Ch. 11: Somatic markers and the guidance of behaviour: theory and preliminary testing“, Frontal Lobe Function and Dysfunction. Oxford University Press, გვ. 217–229. ISBN 978-0-19-506284-7.
სტილობატი

სტილობატი (ბერძნ. stylobates) — ანტიკურ არქრიტექტურაში, ძველი ბერძნული ტაძრის საფეხურისებრი ცოკოლის (სტერეობატის) ზედაპირი, რაზედაც აწყობენ სვეტნარს. ზოგჯერ სტილობატს უწოდებენ სტერეობატის მთელ ზედა საფეხურს. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 570.
მაქსიმ სტეპანოვი

მაქსიმ სტეპანოვი (დ. 18 აგვისტო, 1975) — უკრაინელი პოლიტიკოსი. 2017-2019 წლებში ოდესის ოლქის გუბერნატორი. 2020 წლის 30 მარტიდან 2021 წლის 18 მაისამდე უკრაინის ჯანდაცვის მინისტრი. 2008-2010 წლებში იყო ოდესის ოლქის გუბერნატორის მოადგილე. ოდესის გუბერნატორის ოფიციალური საიტი
ვაგინიზმი

ვაგინიზმი — სქესობრივი დარღვევა, რომელიც ხელს უშლის ვაგინალურ სექსსა და სხვა ტიპის პენეტრაციას ვაგინაში. ეს ხშირად სექსის მცდელობას მტკივნეულს ან შეუძლებელს ხდის. ვაგინიზმის გამომწვევი მიზეზები ხშირ შემთხვევაში უცნობია. ის შეიძლება დაკავშირებული იყოს ემოციურ ფაქტორებთან, სექსუალური ძალადობის გამოცდილებასთან ან ტრავმასთან და წარსულში მომხდარ მტკივნეულ სექსუალურ გამოცდილებასთან. დარღვევის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს ბიჰევიორულ თერაპიას და ვაგინის თანდათანობით დილაციას. როგორც წესი, ქირურგიული ჩარევა საჭირო არ არის. უცნობია, ზუსტად რამდენ ქალს აწუხებს ვაგინიზმი, თუმცა მიიჩნევა, რომ ის საკმაოდ იშვიათი დარღვევაა. ვაგინიზმი — მისი გავლენა, სიმპტომები და მკურნალობა ↑ 1.0 1.1 1.2 Ferri, Fred F. (2016) Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1. Elsevier Health Sciences, გვ. 1330. ISBN 9780323448383.  ↑ Vaginismus (2018-01-11). ციტირების თარიღი: 15 October 2018
ოჰაიო (მდინარე)

ოჰაიო (ინგლ. Ohio) — მდინარე აშშ-ში; მდ. მისისიპის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 1580 კმ, აუზის ფართობი 528,1 ათ. კმ². წარმოიქმნება ქალაქ პიტსბურგთან მდინარეების ალეგეინისა და მონოგლაჰილის შეერთების შედეგად. ქალაქ ლუისვილამდე მიედინება აპალაჩების პლატოზე, შემდეგ — ცენტრალურ ვაკეებზე. ქალაქ კეიროსთან ჩაედინება მდინარე მისისიპიში. ძირითადი შენაკადებია: მასკინგემი, ჰოკინგი, საიოტო, გრეიტ-მაიამი, უაიტუოტერი, უობაში, სალინი (მარჯვენა); ლიტლ-კანოვა, კანოვა, გაიანდოტი, ბიგ-სანდი, ლიკინგი, კენტუკი, გრინ-რივერი, ტრეიდუოტერი, კამბერლენდი, ტენესი (მარცხენა). ოჰაიოს აუზი ძირითადად მდებარეობს ზომიერი კლიმატის სარტყელში, ქვემო წელი — სუბტროპიკულში. იკვებება შერეულად, უპირატესად თოვლისა და წვიმის წყლებით. მისისიპის ყველაზე წყალუხვი შენაკადია, მასზე მოდის მთელი მდინარის წყლის დაახლოებით 42%. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქვემო წელზე (ქალაქ მეტროპოლისთან) 7750 მ³/წმ-ია (ჩამონადენის წლიური მოცულობა — 244 კმ³). წყალდიდობა ახასიათებს დეკემბრიდან მაისამდე (წლიური ჩამონადენის 74%), წყალმცირობა — ივნის-ნოემბერში (26%). ყველაზე უხვწყლიანი თვეა მარტი (წლიური ჩამონადენის 16%), მცირეწყლიანი — სექტემბერი (3%). პერიოდულად იცის ძლიერი წყალმოვარდნები; 1884, 1913, 1933, 1937, 1945, 1964, 1977 წლებში მათ კატასტროფული ხასიათი ჰქონდათ. 1937 წლის ექსტრემალური წყალმოვარდნის შემდეგ ოჰაიოზე აშენდა მისგან დამცავი ჯებირები. მდინარეზე აგებულია რაბები, სანაოსნოა მთელ სიგრძეზე. ოჰაიოს აუზში წყლის გზების საერთო სიგრძე დაახლოებით 4000 კმ-ია. ქალაქ ლუისვილის მიმდებარე რაიონში არსებული ჭორომების გამო გაყვანილია შემოვლითი არხები. მდინარის აუზში მდებარეობს დიდი წყალსაცავები, რომელთა დიდი ნაწილი არის ტენესიზე, კამბერლენდზე, გრინ-რივერის შენაკადებზე. წყალი დაბინძურებულია საწარმოთა ჩანადენებით. ოჰაიოზეა დიდი ქალაქები (სათავიდან ქვემოთ): პიტსბურგი, ამბრიჯი, სტიუბენვილი, უილინგი, მარიეტა, პარკერსბერგი, ჰანინგტონი, პორტსმუთი, ცინცინატი, მადისონი, ლუისვილი, ოუენსბორო, ევანსვილი, პადიუკა. მდინარე აღმოაჩინა და თითქმის მთელ სიგრძეზე გამოიკვლია ფრანგმა მოგზაურმა რენე-რობერ კავალიე დე ლა სალმა 1669 წელს. ლუისვილი ცინცინატი კეიროსთან ახლოს მდინარის ყველაზე ფართო მონაკვეთი (1,6 კმ) და ხიდი (ლუისვილი) ↑ 1.0 1.1 Михайлова М. В. Огайо // Большая российская энциклопедия. т. 23. — М., 2013. — стр. 645.
კოლოსალური ორდერი

კოლოსალური ორდერი — კლასიკურ არქიტექტურაში ორდერი, რომლის სვეტები და პილასტრები ორ ან მეტ სართულს სცილდება. ამ ფორმის ერთ-ერთი ადრეული გამოყენების ნიმუშია სანტ ანდრეა დი მანტოვას ბაზილიკა, აგებული ლეონ ბატისტა ალბერტის მიერ 1472 წელს. რაფაელის ნახაზებიდან საკუთარი სასახლისთვის რომში შეიძლება დაისკვნას, რომ ამ შენობის ყველა ფასადს პილასტრების კოლოსალური ორდერი ჰქონდა, რომელთა სრული სიმაღლე, როგორც ნაკლები, ორ სართულს აღემატებოდა, გრანდიოზულობა, რომელიც უპრეცედენტო იყო სასახლეების დიზაინში იმ პერიოდში. როგორც ჩანს, მას ეს პროექტი გარდაცვალებამდე ორი წლით ადრე შეუქმნია, რის გამოც შენობის აგება ვერ მოხერხერბულა. ეს პროექტი შემდგომში დაამუშავა მიქელანჯელომ რომის კაპილოლიუმის ბორცვის სასახლეებისთვის (1564-68), სადაც მან კორინთული ორდერის კოლოსალური პილასტრები მცირე ზომის იონიურ სვეტებს შეუხამა, რომლებიც ზემო სართულის ფანჯრებს ამშვენებდა. კოლოსალური ორდერი მეტად პოპულარული გახდა გვიანდელი XVI საუკუნეში მანიერისტულ არქიტექტურაში და ბაროკოში. იგივე ელემენტები განმეორდა XVII საუკუნეში ნეოპალადიურ მიმდინარეობაში და ასევე გამოყენებულ იქნა 1880-1920-იანი წლების ბოზ-არტის არქიტექტურაში. ჯეიმზ ფარლის შენობას ნიუ-იორკში (ნიუ-იორკის ფოსტის შენობა) მსოფლიოში ყველაზე ვრცელი კოლოსალური ორდერის კორინთული კოლონადა აქვს მსოფლიოში.
სენტ-ამან ბაზარი

სენტ-ამან ბაზარი (დ. 19 სექტემბერი, 1791, პარიზი ― გ. 29 ივლისი, 1832, კურტრი) — ფრანგი უტოპისტი, სოციალისტი, სენ-სიმონის მიმდევარი. ბურბონების რესტავრაციის პერიოდში იყო კარბონარების და ჭეშმარიტების მეგობრების საიდუმლო ორგანიზაციების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1828-1829 წლებში სენ-სიმონისტების სკოლის დავალებით დაწერა შრომა მასწავლებლის მოძღვრების შესახებ. ხელს უწყობდა სენ სიმონიზმის სოციალური ტენდენციების განვითარებას. სენ სიმონისტების სკოლის რელიგიურ თემად გადაკეთების შემდეგ იგი ანფანტენთან ერთად თემის უზენაეს მამად გამოაცხადეს. 1831 წელს გავიდა თემიდან რელიგიის, ქოწინების და ოჯახის საკითხებზე უთანხმოების გამო. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 142.
ბაზარი (სავაჭრო)

ბაზარი ― საგნებით და პროდუქტებით ვაჭრობისთვის სპეციალურად განკუთვნილი ადგილი, მოედანი ან შენობა. ბაზარში უმეტესად იყიდება სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია. არსებობს სპეციალიზებული ბაზრები კონკრეტული პროდუქტისთვის ან სახეობებისთვის. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 143. ბაზარი (სავაჭრო) — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი

იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი (დ. 11 სექტემბერი, 1724, ჰამბურგი ― გ. 25 ივლისი, 1790, მაგდებურგი) — გერმანელი პედაგოგი. გამოხატავდა ახალგაზრდა გერმანული ბურჟუაზიის ინტერესებს. აკრიტიკებდა იმდროინდელ სკოლას სქოლასტიკისა და ცხოვრებისგან მოწყვეტისთვის, მოითხოვდა საბუნებისმეტყველო დისციპლინების და ახალი ენების შესწავლას. ცდილობდა თავიდან აერიდებინა ეკლესიის ჩარევა სასწავლო საქმეებში და მხარს უჭერდა რელიგიურ ტოლერანტობას. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 143. იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
გობის უდაბნო

გობი (მონღ. Говь; ჩინ.: 戈壁(沙漠)) — უდაბნო ცენტრალურ აზიაში (მონღოლეთის და ჩინეთის ტერიტორიაზე, ხასიათდება ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს ლანდშაფტით. მდებარეობს, აღმოსავლეთით ალთაისა და ტიან-შანის მთებიდან დასავლეთით ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკემდე, ჩრდილოეთით უდაბნო გადადის მონღოლეთის სტეპში, ხოლო სამხრეთით შემოსაზღვრულია ნანშანის და ალტინტაგის მთებით, აგრეთვე მდინარე ხუანხეთი. სიტყვა „გობი“ მონღოლური წარმომავლობისაა და ნიშნავს „უწყლო ადგილს“. ცენტრალურ აზიაში ამ სიტყვით აღნიშნავენ ნახევარუდაბნოს და უდაბნოს ლანდშაფტებს. გობი თავისი ფართობით აზიის უდიდესი უდაბნოა. გობის უდაბნოს აღწერა ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: გობის უდაბნო
ლომჯარია

საკუთარი სახელი ლომჯარია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: გოგია ლომჯარია — ფირალი; ნინო ლომჯარია — იურისტი, უფლებადამცველი; სილიბისტრო ლომჯარია — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში. ლომჯარიები — გვარი საქართველოში