laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
უჩალის მეჩეთი

უჩალის მეჩეთი — მეჩეთი ბაშკირეთის რესპუბლიკის ქალაქ უჩალში, რუსეთის ფედერაცია. 1994 წელს ქალაქ უჩალის მუსულმანური რელიგიური ორგანიზაციის ინიციატივითა და უჩალის სამთო-გადამამუშავებელი კომბინატისა და კერძო პირების შემოწირულობით ააგეს უჩალის მეჩეთი. მეჩეთი იმყოფება ბაშკირეთის რესპუბლიკის მუსულმანთა სასულიერო ადმინისტრაციის დაქვემდებარებაში და მდებარეობს ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში. არქიტექტურული თვალსაზრისით მეჩეთი რთული დაგეგმარების ორსართულიანი ნაგებობაა, რომლის ერთი მინარეთის სიმაღლეც შეადგენს 27 მეტრს. მინარეთი ერთიარუსიანია და მიშენებულია მეჩეთის შენობაზე. მეჩეთში ორი სამლოცველო დარბაზია. მისი კედლები დაფარულია გამონათქვამებით ყურანიდან და გაფორმებულია ბაშკირული ორნამენტებით. უჩალის მეჩეთში მუშაობს არაბული ენის შემსწავლელი კურსები. ასწავლიან ისლამის საფუძვლებს ბავშვებსა და მოზარდებს. ქალაქ უჩალის მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს შეადგენენ ბაშკირები, რის გამოც ქალაქში აგებულია სხვა მეჩეთიც. მეორე მეჩეთი აგებულია ქალაქის გარეუბანში. აღნიშნული მეჩეთი ატარებს ზაინულა იშანის სახელს. ზაინულა იშანის სახელობის მეჩეთს აქვს სამი მინარეთი, რომელთაგანაც ერთ-ერთის სიმაღლე 20 მეტრს შეადგენს. 1994-1997 — ი. მუჰამედიანოვი. 1997-2006 — ვ. ტაჯეტდინოვი. 2006-2010 — დ. აჰმადიევი. 2010-დან — ი. მაზიტოვი. ზაინულა რასულევის მეჩეთი ბაშკირული ენციკლოპედია. სტატია: Учалинская соборная мечеть დაარქივებული 2016-04-04 საიტზე Wayback Machine. ბაშკირეთის რესპუბლიკა ↑ Башкирская энциклопедия - Башкирская энциклопедия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-04. ციტირების თარიღი: 2016-12-20. ↑ http://islamcenter.ru/?item=868
მემენტო მორი (მუსიკალური ჯგუფი)

„მემენტო მორი“ (ლათ. Memento mori — „გახსოვდეს, რომ სიკვდილი გელის“) — ქართული მძიმე როკ-ჯგუფი. „მემენტო მორი“ მღეროდა ტერენტი გრანელის ლექსებს. ჯგუფს გამოცემული აქვთ ერთი ალბომი — „ექსკურსია ცისკენ“, რომელშიც შედის ტერენტი გრანელის ისეთ ცნობილ ლექსებზე დაწერილი სიმღერები, როგორებიცაა: „მემენტო მორი“, „ექსკურსია ცისკენ“, „გარდაცვალება“, „ცისფერი სინათლე“. „მემენტო მორი“ დაარსდა 1987 წელს. თავდაპირველად მასში შედიოდნენ მალხაზ კობერიძე (ვოკალი და სოლო-გიტარა), ალეკო ჩერქეზიშვილი (დრამი) და მამუკა გაბრიჭიძე (ბასი). ამ შემადგენლობით ჯგუფმა იარსება 1991 წლამდე. ამ დროის განმავლობაში დაიწერა და ჩაიწერა ჯგუფის სიმღერების დიდი ნაწილი. მოგვიანებით, 90-იანი წლების მიწურულს, ჯგუფი აღორძინდა მალხაზ კობერიძის მეთაურობით: დრამზე პაატა ჯავახიშვილით, ბასზე კი — გია გრიგოლიათი. 1997 წელს გამოიცა ალბომი „ექსკურსია ცისკენ“, რომელიც ძველ ჩანაწერებსაც მოიცავდა. 2000-იან წლებში ჯგუფმა დაუკრა ლადო ბურდულის მიერ ორგანიზებულ რამდენიმე როკ-ფესტივალზე. მემენტო მორი
სტალინისის საყვირი (გაზეთი)

„სტალინისის საყვირი“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა, რომელიც საბჭოთა პერიოდში ხაშურის რაიონში 1931 წლიდან 1934 წლამდე გამოდიოდა. გაზეთის გამოცემის პერიოდულობა იყო ხუთ დღეში ერთხელ. მისი რედაქტორი იყო მოსე გვალია. გაზეთს საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბ) სტალინისის რაიკომის, რაიაღმასკომის და პეოფსაბჭოს ორგანო გამოსცემდა. სწორედ ამ პერიოდში (1931–1932 წლებში) ხაშურს სტალინისი ერქვა. თითოეული ნომერი შეადგენდა 4 გვერდს, ხოლო ტირაჟი შეადგენდა 5000 ცალს. 1934 წლიდან ხაშურის პერიოდულ გამოცემას „სტალინისის საყვირს“ „ბოლშევიკური სიტყვა“ ეწოდა და ამ სახელწოდებით გამოდიოდა 1934–1953 წლებში. სტალინის საყვირი (გაზეთი)
ბოლშევიკური სიტყვა (გაზეთი)

„ბოლშევიკური სიტყვა“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა, რომელიც საბჭოთა პერიოდში ხაშურის რაიონში 1934 წლიდან 1953 წლამდე გამოდიოდა. მისი რედაქტორი აკაკი ლომიძე იყო. გაზეთი ექვს დღეში ერთხელ გამოდიოდა. მას საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბ) ხაშურის რაიკომის და რაიაღმასკომის ორგანო გამოსცემდა. თითოეული ნომერი შეადგენდა 4 გვერდს, ხოლო ტირაჟი შეადგენდა 4000 ცალს. 1953 წლიდან ხაშურის პერიოდულ გამოცემას „ბოლშევიკურ სიტყვას“ „გამარჯვების გზით“ ეწოდა და ამ სახელწოდებით გამოდიოდა 1953-1962 წლებში. ბოლშევიკური სიტყვა (გაზეთი)
გამარჯვების გზით (გაზეთი)

„გამარჯვების გზით“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა, რომელიც საბჭოთა პერიოდში ხაშურის რაიონში 1953 წლიდან 1962 წლამდე გამოდიოდა. მისი რედაქტორი აკაკი ლომიძე იყო. გაზეთი კვირაში სამჯერ გამოდიოდა. მას საქართველოს კომპარტიის ხაშურის რაიკომისა და ხაშურის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს ორგანო გამოსცემდა. 1962 წლიდან ხაშურის პერიოდულ გამოცემას „გამარჯვების გზით“ „გამარჯვება“ ეწოდა და ამ სახელწოდებით გამოდიოდა 1962—1990 წლებში. გამარჯვების გზით (გაზეთი)
გამარჯვება (გაზეთი)

„გამარჯვება“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა. საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტისა და საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს გორის კოლმეურნეობებისა და საბჭოთა მეურნეობების საწარმოო სამმართველოსთან არსებული გაზეთი. გამოდიოდა საბჭოთა პერიოდში გორში, 1962 წლიდან 1990 წლამდე. ამ გაზეთის სახელწოდების ქვეშ 1962 წლის 29 აპრილიდან გაერთიანდა შემდეგი სახელწოდების გაზეთები: „გამარჯვების გზით“ — ხაშური, „კომუნიზმისაკენ“ — კასპი, „სოციალისტური სოფელი“ — გორი, „ქარელის კოლმეურნე“ — ქარელი. რედაქტორი — შ. მახარობლიძე. გამოსცემდა საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტისა და საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭო გორში. 1966 წლიდან ხაშურს კვლავ თავისი პერიოდული გამოცემა აქვს სახელწოდებით — „გამარჯვების გზა“. საკუთრივ გაზეთ „გამარჯვებას“ 1990–1997 წლებში გაზეთი „გორი“ ერქვა, 1990 წლის №142-დან აგრძელებდა ნუმერაციას. „გამარჯვება“
ალიონი (გაზეთი ხაშურში)

„ალიონი“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა, რომელიც საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ ხაშურის რაიონში 1990 წლიდან 1992 წლამდე გამოდიოდა. მისი რედაქტორი რობერტ სუხიაშვილი იყო. გაზეთი კვირაში სამჯერ გამოდიოდა. 1992 წლიდან ხაშურის პერიოდულ გამოცემას „ხაშურის მოამბე“ ეწოდება. ხაშურის მოამბე ალიონი — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, საქართველოში გამოცემული გაზეთები
ხაშურის მოამბე (გაზეთი)

„ხაშურის მოამბე“ — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პერიოდული გამოცემა, რომელიც ხაშურის მუნიციპალიტეტში 1993 წლიდან დღემდე გამოდის. მისი მთავარი რედაქტორია რობერტ სუხიაშვილი, ხოლო დირექტორი გოგი გოგოლაძე. გაზეთი კვირაში ერთხელ გამოდის. 2015 წლიდან გაზეთში ჩართულია ყოველთვიური ლიტერატურული ჩანართი „ლიტერატურული ხაშური“. იბეჭდება თბილისში. ხაშურის მოამბე — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, საქართველოში გამოცემული გაზეთები
ლიტერატურული ხაშური (გაზეთი)

„ლიტერატურული ხაშური“ — ქართული ლიტერატურული პერიოდული გამოცემა, რომელიც ხაშურის მუნიციპალიტეტში 2015 წლიდან დღემდე გამოდის. მისი რედაქტორია პოეტი ეკა ბაქრაძე. იგი წარმოადგენს გაზეთ „ხაშურის მოამბის" ლიტერატურულ დამატებას. იბეჭდება თბილისში. ლიტერატურული ხაშური (გაზეთი)
სევილია ატლეტიკო

„სევილია ატლეტიკო“ (ესპ. Sevilla Atlético Club) — ესპანური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1909 წელს, ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების ქალაქ სევილიაში. ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ხოსე რამონ სისნეროს პალასიოსზე, რომელიც 6 000 მაყურებელს იტევს. კლუბი თამაშობს, როგორც „სევილიის“ სარეზერვო გუნდი. პრიმერა დივიზიონის გათამაშებაში „სევილია ატლეტიკოს“ მონაწილეობა არასდროს მიუღია. სეგუნდა დივიზიონში საუკეთესო შედეგი დააფიქსირა 2007-08 წლების სეზონში, როდესაც მე-9 ადგილი დაიკავა. დაარსდა 1958 წელს. მალევე დაიწყო ასპარეზობა ტერსერა დივიზიონში, 1961 და 1962 წლებში შეძლო ამ ჩემპიონატის მოგება, ხოლო 1962-63 წლების სეზონი სეგუნდა დივიზიონში გაატარა. რეგიონულ ლიგაში გატარებული 3 წლის შემდეგ, ადრეულ 1970-იან წლებში, კლუბი დაბრუნდა მესამე დივიზიონში 1976 წელს. 1977 წელს, შეიქმნა ახალი მესამე დივიზიონი - სეგუნდა დივიზიონი ბ, კლუბმა დიდი დრო გაატარა ამ და დონით მე-4 ჩემპიონატში. 1998-99 წლების სეზონის მე-2 ადგილის დასრულების შემდეგ, მონაწილეობა მიიღო აღსაზევებელ პლეი-ოფში, სადაც დამარცხდა. მანამდე, 1991 წელს კლუბმა სახელი შეიცვალა და დაერქვა „სევილია ბ“. 2000-იანი წლების დასაწყისში კლუბმა ზედიზედ 3 სეზონში გავიდა მოწინავეთა შორის ცხრილში, მაგრამ პლეი-ოფში დამარცხდა. საბოლოოდ, 2006-07 წლების სეზონში, მას შემდეგ, რაც დაიაკავა 1-ლი ადგილი, 2 მატჩის ჯამში დაამარცხა „ბურგოსი“, ანგარიშით 1-0 და 40 წლიანი პაუზის შემდეგ აღზევდა სეგუნდა დივიზიონში. 2006 წელს კლუბს ისევ ძველი სახელი, „სევილია ატლეტიკო“ დაერქვა. სეგუნდა დივიზიონში გატარებული 2 წლის შემდეგ, მთავარი მწვრთნელი მანუელ ხიმენესი ძირითადი გუნდის, „სევილიის“ მწვრთნელი გახდა, რასაც „სევილია ატლეტიკოს“ მესამე დივიზიონში დაქვეითება მოყვა. კლუბმა 2015-16 წლების სეზონში, მესამე დივიზიონის ჯგუფ 4-ში დაიკავა მე-3 ადგილი და აღსაზევებელ პლეი-ოფში დაამარცხა „ლიეიდა“, პენალტების სერიაში ანგარიშით 5-4 და 7 წლიანი პაუზის შემდეგ აღზევდა მეორე დივიზიონში. 1958-1960 — „დეპორტივო პუერტო“ 1960-1991 — „სევილია ატლეტიკო“ 1991-2006 — „სევილია ბ“ 2006- — „სევილია ატლეტიკო“ სეგუნდა დივიზიონი ბ ჩემპიონი : 2006/07 ტერსერა დივიზიონი ჩემპიონი (8): 1960/61, 1961/62, 1980/81, 1982/83, 1983/84, 1985/86, 1986/87, 2000/01 შენიშვნა: დროშა აღნიშნავს ეროვნულ ნაკრებს რომელიც განსაზღვრულია ფიფა-ს წესებით. მოთამაშეები შესაძლოა რამდენიმე ფიფა-ს არაწევრ ქვეყანას/ტერიტორიას მიეკუთვნებოდნენ. ოფიციალური საიტი სევილია ატლეტიკო Twitter-ზე კლუბის პროფილი Soccerway-ზე კლუბის პროფილი Transfermarket-ზე
ლორენცო ვალა

ლორენცო ვალა (იტალ. Lorenzo Valla, დ. 1407, რომი ან პიაჩენცა — გ. 1 აგვისტო, 1457, რომი, პაპის რეგიონი) — იტალიელი ჰუმანისტი, ისტორია-ფილოლოგიის კრიტიკის მამა, იტალიური ერუდიტული სკოლის წარმომადგენელი. ბუნებრივად თვლიდა ყველაფერს, რაც ემსახურებოდა ადამიანის თვითგადარჩენას, კმაყოფილებას, ბედნიერებას. ლორენცო ვალამ კონსტანტინეს ნაბოძების ტექსტის ფილოლოგიური შესწავლისა და მისი სხვა ძველ ტექსტებთან შედარების გზით ამ ისტორიულ საბუთში ბევრი ენობრივი ანაქრონიზმი აღმოაჩინა და დაამტკიცა, რომ ის ვერ შეიქმნებოდა IV საუკუნეში. ლორენცო ვალას კვლევამ აჩვენა, რომ „კონსტანტინეს ნაბოძები“ პაპობის შეუზღუდავი ამქვეყნიური პოლიტიკური ძალაუფლების ლეგიტიმაციის მიზნით VIII საუკუნეში პაპის კურიაში შედგენილი ყალბი დოკუმენტია (სავარაუდოდ 750 წ.) ლორენცო ვალას სამეცნიერო თვისებაზე საუბრისას ხშირად შენიშნავენ, რომ ამ სახელგანთქმულმა ჰუმანისტმა ცუდად იცოდა ბერძნული ენა და ძალიან ცუდად თარგმნა თუკიდიდე ლათინურად. Lorenzo Valla, Discourse on the Forgery of the Alleged Donation of Constantine Lorenzo Valla: Elegantiarum Laurentii Vallae. Naples (c. 1473). At Somni Tomb of Lorenzo Valla ↑ 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a> ↑ Mirabile: Digital Archives for Medieval Culture — SISMEL – Edizioni del Galluzzo. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q85138432"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q85135665"></a> ↑ Library of the World's Best Literature / C. D. Warner — 1897. <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q952614"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19098835"></a> ↑ Valla, Lorenzo
აზერბაიჯანული კამეჩი

მეკამეჩეობა აზერბაიჯანში მეცხოველეობის მნიშვნელოვანი დარგია. 1990 წელს სსრკ-ში არსებული კამეჩების 70% აზერბაიჯანში იყო აღრიცხული. აზერბაიჯანის კამეჩების მთლიანი რაოდენობის 63% იმყოფებოდა კოლმეურნეთა, მუშებისა და მოსამსახურეთა კერძო მეურნეობების საკუთრებაში. პოსტსაბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანში კამეჩების რაოდეობამ კლება დაიწყო. 2013 წელს ქვეყანაში 265 ათასი კამეჩი აღირიცხა. აზერბაიჯანული კამეჩის საშუალო სიმაღლე მინდაოში არის 130–132 სანტიმეტრი, სხეულის ირიბი სიგრძე 138–142 სანტიმეტრი, გულმკერდის გარშემოწერილობა 187–191 სანტიმეტრი. თავი უხეში და შედარებით პატარაა. კამეჩის შუბლი მოკლე, საკმაოდ ფართო და ამოზნექილია. კეფა და თავის წინა ნაწილი წაგრძელებულია. აქვს დიდი რქები, რომელიც ძირითადად მიმართულია უკან, ხოლო რქების ზედა ზედაპირი წიბოვანია, ქვედა — მომრგვალებული; რქების დასაწყისში — რგოლებია. კამეჩის რქებზე რგოლების რაოდენობის მიხედვით, შეგვიძლია განსაზღვროთ შობადობის რაოდენობა. კბილების რაოდენობა იგივეა, რაც საქონლისა. კისერი გრძელი, ვიწრო და წვრილი აქვს. ზურგი მოკლე და ფართოა. წელი გრძელი, ფართო და ბრტყელია. მკერდი ღრმაა, საშუალო სიგანის. მუცელი დიდი მოცულობისაა. კუდი შეიძლება იყოს სხვადასხვა სიგრძის. ჯიქანი საშუალო ჯამისებრი ფორმისაა, ოთხი ცურით. კამეჩებს აზერბაიჯანში ძირითადად სარძეოდ აშენებენ. 1940 წლის ბოლოსთვის, აზერბაიჯანის საცდელი სადგურის მონაცემებით, ფურკამეჩების წლიური მონაწველი 543–2048 კგ იყო; რეკორდული აღწევდა 3187 კგ-ს და უფრო მეტს. კამეჩი სახელად „აბლაქიმი“ აზერბაიჯანის ზოოტექნიკური სადგური, 5 წლის, მასა 540 კგ. დედალი კამეჩი № 62 „აგრაფინა“, 8 წლის, წონა 461 კგ, წლიური მონაწველი 1813,2 ლ. დედალი კამეჩი № 15 აზერბაიჯანის ზოოტექნიკური სადგური, 7 წლის, სიმაღლე 132 სმ, მასა 462 კგ, წლიური მონაწველი 1270 ლ. დედალი კამეჩი № 5 „ამალია“, 9 წლის, მასა 525 კგ, წლიური მონაწველი 1699,6 ლ. ↑ Новое в жизни, науке, технике: Сельское хозяйство, Выпуски 1-6. Знание, 1990 ↑ Гусейнов А. Ф., Караев Б. К. „Развитие буйволоводства в Азербайджане“. Животноводство 1986. ↑ В Азербайджане резко сократилось поголовье буйволов დაარქივებული 2013-10-09 საიტზე Wayback Machine. // vesti.az ↑ Буйвол // Сельскохозяйственная энциклопедия. Т. 1 (А — Е) / Ред. коллегия: П. П. Лобанов (глав ред) [и др.]. Издание третье, переработанное — М., Государственное издательство сельскохозяйственной литературы, 1949, с. 620. ↑ „Буйвол и его производительность в Азербайджане“ [Сб. ст.], «Труды Азербайджанской комплексной опытной станции по животноводству», вып. 4 Под ред. М. Садыхова. Баку 1936. გვ. 10—11
უგაბი

უგაბი — სეზონური მდინარე ნამიბიაში, რომელიც თავის ქვიშიან კალაპოტში წელიწადში მხოლოდ რამდენიმე დღე მიედინება. თუმცა, მშრალ სეზონშიც კი, გაედინება მიწისქვეშა წყალი, რომელიც მნიშვნელოვან რესურსს წარმოადგენს დამარალანდის რეგიონის ფლორისა და ფაუნისთვის. საშუალო წლიური ხარჯი დაახლოებით 20 მილიონ კუბურ მეტრს შეადგენს. მიწისქვეშა წყლის ოდენობის გამო, უგაბი ნამიბიის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარეა. დაახლოებით 500 კმ სიგრძის მდინარე წყლით ასაზრდოებს ისეთ უიშვიათეს სახეობებს, როგორებიცაა უდაბნოს სპილო, ჟირაფი, მთის ზებრა და შავი მარტორქის მსოფლიოში უდიდესი პოპულაცია. ამ უიშვიათეს ცხოველთა დასაცავად, შეიქმნა უგაბის ველური ზონა. რეგიონში უხვადაა ვარდისფერ გრანიტიანი ინზელბერგები. ამ უცნაურმა ქვებმა წლების მანძლზე სხვადასხვა ფორმა მიიღო, ზოგიერთი მათგანი სოკოს წააგავს. მდინარის მიდამოებში მცენარეულობა საკმაოდ ცოტაა. ხილვად სახეობებს შორისაა ეგზოტიკური ველური თამბაქო (Nicotiana glauca). ასევე წარმოდგენილია გარკვეული ჯუჯა ხეები და ბუჩქები. ნამიბიის მდინარეების სია ↑ „ELECTIONS 2010: Erongo regional profile“. New Era. 16 November 2010. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 სექტემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 16 მაისი 2017.
ბიბლიის აპოკრიფები

ბიბლიის აპოკრიფები — წიგნები, რომლებიც შესულია ბიბლიის ზოგ გამოცემაში და რომლებსაც ბევრი არ აღიარებს ღვთის შთაგონებით დაწერილ წიგნებად, რამდენადაც არ არსებობს ამის მტკიცებები. ბერძნული სიტყვა „აპოკრიფოს“ „საგულდაგულოდ დამალულს“ ნიშნავს. აპოკრიფულად ითვლება ის წიგნები, რომელთა წარმოშობა და დამწერის ვინაობა ზუსტად არ არის ცნობილი ან რომელთა შემთხვევაშიც არ არსებობს ღვთივშთაგონებულობის მტკიცებები მიუხედავად იმისა, რომ ზოგის აზრით მათი წაკითხვა სასარგებლოა. ასეთი წიგნები საჯაროდ არ იკითხებოდა, ცალკე ჰქონდათ. ამიტომაც უწოდეს მათ „საგულდაგულოდ დამალული“. ახ. წ. 397 წელს კართაგენის კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, ებრაულ წერილებს უნდა დამატებოდა შვიდი აპოკრიფული წიგნი, „ესთერის“ და „დანიელის“ კანონიკურ წიგნებს კი დამატებითი მონაკვეთები დართვოდა. თუმცა რომის კათოლიკურმა ეკლესიამ მხოლოდ 1546 წელს, ტრიესტის საეკლესიო კრებაზე აღიარა ისინი ბიბლიის კანონის ნაწილად. მიუხედავად იმისა, რომ ღვთივშთაგონებულ წიგნებს არ მიეკუთვნება, ისტორიული თვალსაზრისით საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის წიგნი „პირველი მაკაბელთა“. იგი მოგვითხრობს, თუ როგორ იბრძოდნენ იუდეველები თავისუფლებისთვის ძვ. წ. II საუკუნეში მაკაბელთა მეთაურობით, რომლებიც სამღვდელო შტოს წარმომადგენლები იყვნენ. სხვა აპოკრიფული წიგნები სავსეა მითებით, ცრურწმენებითა და შეცდომებით. იესო ქრისტეს და ქრისტიანულ-ბერძნული წერილების დამწერებს არასოდეს უხსენიებიათ ეს წიგნები და არ მოუყვანიათ ციტატები ამ წიგნებიდან. აპოკრიფულ წიგნებთან დაკავშირებით საკმაოდ მტკიცე პოზიცია ეკავა იერონიმეს, რომელმაც ახ. წ. 405 წელს დაასრულა ბიბლიის ლათინურ თარგმანზე, ვულგატაზე, მუშაობა. მან დაასახელა კანონიკური წიგნები, ფლავიუსის მსგავსად 22 წიგნად გააერთიანა ებრაული წერილების 39 წიგნი და ვულგატის პროლოგში (რომელიც დაურთო „სამუელისა“ და „მეფეების“ წიგნებს) აღნიშნა: „ასე რომ, სულ ოცდაორი წიგნია . . . ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: ბიბლიის აპოკრიფები "The Apocrypha, Bridge of the Testaments" by Robert C. Dentan formerly at orthodoxanglican.net, now at thefishersofmenministries.com დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. "Lutheran Cyclopedia: Apocrypha" at lcms.org "Apocrypha" in the Catholic Encyclopaedia at newadvent.org/cathen https://www.christiancourier.com/articles/111-the-apocrypha-inspired-of-god დაარქივებული 2021-03-09 საიტზე Wayback Machine.
ქრისტეფორე (წამალაიძე)

ეპისკოპოსი ქრისტეფორე (ერისკაცობაში — ომარ იასონის ძე წამალაიძე; დ. 17 აგვისტო, 1943, სიონი, ყაზბეგის რაიონი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი 1979-1995 წლებში, სხვენის მართლმადიდებლი ეკლესიის წინამძღვარი 2000 წლიდან. 1958 წელს დაამთავრა სოფელ სიონის საშუალო სკოლა, 1962 წელს კი თბილისის ტოპოგრაფიული ტექნიკუმი. 1966-1974 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის საღამოს განყოფილებაზე. 1978 წლის 19 დეკემბერს სიონის საპატრიარქო ტაძარში ომარ წამალაიძე ეკურთხა დიაკვნად და ეწოდა სახელი თორღვა, ხოლო 1979 წლის 27 იანვარს — მღვდლად. 1979 წლის აგვისტოში ბერად აღიკვეცა და სახელად ქრისტეფორე ეწოდა. იგი 1979 წლის 19 აგვისტოს ახალციხისა და სამცხე-ჯავახეთის ეპისკოპოსად კვირას იკურთხა სიონში. ეპისკოპოსი ქრისტეფორე იყო კათოლიკოს-პატრიარქ ილია II-ის ქორეპისკოპოსი. 1980 წლიდან განაგებდა ნიკორწმინდის ეპარქიას, 1981 წლიდან 1992 წლამდე - მარგვეთის ეპარქიას, ამავე დროს მონაწილეობდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. იყო დაახლოებული ზვიად გამსახურდიასა და მერაბ კოსტავასთან. გამსახურდიას დამხობის შემდეგ დაეძაბა ურთიერთობა სინოდის წევრებთან და საქართველოს მთავრობასთან. 1992-1995 წლებში განაგებდა აგარაკ-წალკის ეპარქიას, 1995 წლის 5 აპრილიდან 31 ივლისამდე ურბნისისა და რუისის ეპარქიას, საიდანაც მრევლის საჩივრის გათვალისწინებით გადაიყვანეს ბოლნისისა და დმანისის ეპარქიაში. ამის შემდეგ ეპისკოპოსი ქრისტეფორე მასზე თავდასხმების და ფიზიკური ანგარიშსწორების გამო წავიდა ემიგრაციაში. 1995 წლის 17 სექტემბერს წმიდა სინოდის განჩინებით ეპარქიის უნებართვოდ მიტოვების გამო გამოყვანილ იქნა სინოდის შემადგენლობიდან, ჩამოერთვა ეპარქია და აეკრძალა მღვდელმოქმედება. 1998 წელს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ წამოიწყო გამსახურდიას მომხრეების შერიგების პროცესი. ეპიკოპოსი ქრისტეფორე დაბრუნდა საქართველოში და საპატრიარქოს მიმართა ეპარქიაში აღდგენის თხოვნით. 1999 წლის 2 თებერვალს სინოდმა განიხილა მისი საკითხი და შესაძლებლად მიიჩნია მისი აღდგენა, თუმცა პრაქტიკულად ეს გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. 2000 წელს ქრისტეფორემ ჩამოაყალიბა საკუთარი სამრევლო და დაიწყო საკუთარი სახლის სხვენში წირვების ჩატარება. 2000 წლის 14 დეკემბერს მისი საკითხი ხელახლა განიხილა სინოდმა, ძალაში დატოვა მღვდელმოქმედების აკრძალვა და მოითხოვა მისგან დამოუკიდებელი მღვდელმოქმედების შეწყვეტა. ვარდოსანიძე, ს., ქართველი მღვდელმთავრები (XX-XXI საუკუნეები) დაარქივებული 2020-10-02 საიტზე Wayback Machine. , გამომცემლობა „ნათლისმცემელი“, თბილისი, 2010, გვ. 272-274. „რელიგიები საქართველოში“, თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 181, ISBN 978-9941-0-0902-0. ეპისკოპოს ქრისტეფორე წამალაიძის შესახებ ↑ „ჯვარი ვაზისა“ N 1, 1980
ამბროსი (ქათამაძე)

ამბროსი (ერისკაცობაში ალექსანდრე ტრიფონის ძე ქათამაძე; დ. 22 ივლისი, 1942, ტყიბულის რაიონი, მენჭიორი — გ. 27 ნოემბერი, 2008) — საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი 1979 წლის 13 აგვისტოდან 1992 წლის 12 მაისამდე. მას წმიდა სინოდის განჩინებით ჩამორთმეული ჰქონდა ბერობის ხარისხი და დაყვანილია ერისკაცობამდე. ერისკაცობაში ალექსანდრე ტრიფონის ძე ქათამაძე დაიბადა 1942 წლის 22 ივლისს ტყიბულის რაიონ სოფელ მენჭიორში. ქუთაისში დაამთავრა საშუალო სკოლა და მსახურობდა საბჭოთა არმიაში. დაამთავრა ჯერ მცხეთის სასულიერო სემინარია, ხოლო 1969 წელს მოსკოვის სასულიერო სემინარია. 1971 წელს ურბნელმა მიტროპოლიტმა დავითმა (დევდარიანი) აკურთხა მთავარდიაკვნად, 1973 წელს კი ქუთათელ-გაენათელმა და ჭყონდიდელმა მიტროპოლიტმა რომანოზმა (პეტრიაშვილი) მღვდლად აკურთხა და მოწამეთას ეკლესიაში განამწესა. 1977-1980 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ზაგორსკის სასულიერო აკადემიაში. 1979 წლის 10 აგვისტოს აღიკვეცა ბერად და ეწოდა ამბროსი, 11 აგვისტოს აიყვანეს არქიმანდრიტის ხარისხში, ხოლო 13 აგვისტოს ეპისკოპოსის ხარისხში და ჩააბარეს ნიკორწმინდის ეპარქია. 1980 წლიდან ახალციხისა და სამცხე-ჯავახეთის ეპარქიის მმართველია, ხოლო 1981-1992 წლებში კვლავ ნიკორწმინდის ეპარქიის მმართველია. 1991-1992 წლებში იგი აქტიურად უჭერდა მხარს ზვიად გამსახურდიას, 1992 წელს კი იძულებული გახდა საქართველო დაეტოვებინა. 1994 წლის თებერვალში გროზნოში მან წესი აუგო საქართველოს პირველ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას. მეუფე ამბროსი 1992-2005 წლებში მოსკოვში იმყოფებოდა და აირჩიეს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან დაპირისპირებულ „ისტინის მართლმადიდებელი ეკლესიის“ თავმჯდომარედ, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის მიტროპოლიტად. 1992 წლის 12 მაისს საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდმა გაათავისუფლა ნიკორწმინდის ეპარქიის მმართველობიდან, ხოლო 1998 წლის 8 ოქტომბრიდან წმიდა სინოდის განჩინებით ჩამორთმეული ჰქონდა ბერობის ხარისხი და დაყვანილია ერისკაცობამდე. მეუფე ამბროსი 2008 წლის 27 ნოემბერს საკუთარ ბინაში, გაურკვეველ ვითარებაში გარდაცვლილი იპოვეს. დაკრძალულია შიომღვიმის მამათა მონასტერში. სერგო ვარდოსანიძე, ქართველი მღვდელმთავრები (XX-XXI საუკუნეები), გამომცემლობა „ნათლისმცემელი“, თბ., 2010, გვ. 272-274. ↑ ქართველი მღვდელმთავრები (XX-XXI საუკუნეები) ↑ „ჩემს ქალიშვილს თვალებში ვეღარ ვუყურებ“ — მეუფე ამბროსის შვილს — მამა ნოდარ ქათამაძეს უვადო პატიმრობა ემუქრება
ბესარიონი (დადიანი)

ბესარიონი (დადიანი) (დ. 1832, ზუგდიდი — გ. 3 აგვისტო, 1900) — ქართველი საეკლესიო და საზოგადო მოღვაწე. ეპისკოპოსი ბესარიონი დაიბადა 1832 წელს, ზუგდიდში. აღიზარდა მარტვილის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის მამათა მონასტერთან არსებულ სასწავლებელში. 1849 წლის 6 აგვისტოს იმერეთის მიტროპოლიტმა დავითმა (წერეთელი) ბერად აღკვეცა და სახელად ბესარიონი უწოდა. 1874 წლის დეკემბერში სამეგრელოს სავიკაროს მღვდელმთავრად გამოარჩიეს. 1875 წლის 12 იანვარს საქართველოს ეგზარქოსმა ევსევიმ (ილინსკი), გორის ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ (ოქროპირიძე) და იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე) ეპისკოპოსად აკურთხეს და იმერეთის ეპარქიაში შემავალ სამეგრელოს სავიკაროს ქორეპისკოპოსად დანიშნეს. 1886 წლის 1 მარტიდან ალავერდის სავიკაროს მმართველია. 1895 წელს ეპისკოპოს გაბრიელის (ქიქოძე) ავადმყოფობის გამო დროებით დაინიშნა იმერეთის ეპარქიის მმართველად. 1896 წლიდან იგი ორივე ეპარქიის მმართველია. გარდაიცვალა 1900 წლის 3 აგვისტოს. ვარდოსანიძე ს., ქართველი მღვდელმთავრები (XX-XXI საუკუნეები). გამომცემლობა „ნათლისმცემელი“, გვ. 39-40, თბ., 2010
პიროსი (ოქროპირიძე)

პიროსი (ოქროპირიძე) (დ. 10 ნოემბერი, 1874, დისევი, გორის მაზრა — გ. 28 აპრილი, 1922, თელავი) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, ალავერდელი ეპისკოპოსი. ერისკაცობაში მათე იოანეს ძე ოქროპირიძე დაიბადა 1874 წლის 10 ნოემბერს გორის მაზრის სოფელ დისევში. დაწყებითი განათლება ალავერდის მონასტერში მიიღო და შემდგომ სწავლა განაგრძო თბილისის სასულიერო სასწავლებელში. მისი დასრულების შემდეგ გადაიყვანეს თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1893-1896 წლებში სწავლობდა სტავროპოლის სასულიერო სემინარიაში, შემდეგ შევიდა კიევის სასულიერო აკადემიაში და 1900 წელს დაასრულა. 1900 წლის სექტემბერში აღიკვეცა ბერად და ეწოდა სახელი პიროსი. 1907 წელს აღიყვანეს არქიმანდრიტის ხარისხში. 1915 წლის 10 დეკემბერს დაინიშნა ალავერდის ეპარქიის მმართველად. 1916 წლის 15 იანვარს მოხდა მისი კურთხევა ეპისკოპოსად პეტროგრადის წმ. ალექსანდრე ნეველის ლავრაში, ალავერდის ეპისკოპოსად. 1917 წლის სექტემბერში საქართველოს პირველმა საეკლესიო კრებამ აირჩია ალავერდის საეპარქიო კათედრაზე სახელწოდებით „ალავერდელი“. გარდაიცვალა 1922 წლის 28 აპრილს. დაკრძალეს 30 აპრილს ალავერდის საკათედრო ტაძარში. სერგო ვარდოსანიძე. ქართველი მღვდელმთავრები (XX-XXI საუკუნეები). გამომცემლობა ,,ნათლისმცემელი", თბილისი, 2010, გვ. 80-81. თალაკვაძე, ნ. (2013). „მოქალაქე მღვდლის დღიურიდან“. თბილისი: ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი. ISBN 978-99940-28-77-1.