laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
ნინო არაზაშვილი

ნინო არაზაშვილი (დ. 20 დეკემბერი, 1973 ) — ქართველი ჟურნალისტი. ნინო არაზაშვილი დაიბადა ქალაქ თბილისში. მან დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი ტელეჟურნალისტიკის სპეციალობით 1996 წელს, ასევე დამთავრებული აქვს საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის (GIPA) კომუნიკაციის მენეჯმენტისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის კურსი 2005 წელს. გავლილი აქვს საქართველოს სომელიეთა ასოციაციასთან არსებული "თბილისის ღვინის სკოლა" ზოგადი კურსი სომელიეთათვის 2010 წელს. ნინო არაზაშვილს აქვს მონაწილეობა მიღებული არაერთ ცნობილ პროექტში, მათ შორის თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლა ევროპის საბჭოსა და ევროპის კომისიის ერთობლივ პროექტ (ქართული პროექტი) 2011-2012 წლებში. მას ასევე გავლილი აქვს აშშ-ს საელჩოს მედია კურსი "თანამედროვე მედიის გამოწვევები" 2013 წელს (ნიუ-იორკი, ვაშინგტონი). 1992-1995 წლებში ნინო არაზაშვილი მოღვაწეობდა ტელეკომპანია "მე-2 არხის" ჟურნალისტი და ერთ-ერთი გადაცემის თანაავტორიც. 1995-2004 წლებში იგი გახლდათ სატელევიზიო სტუდია "მაესტროს" ავტორი, ასევე რედაქტორი და სარეკლამო აგენტი. 2002-2018 წლებში მუშაობდა სამაუწყებლო კომპანია "რუსთავი 2-ში", როგორც გადაცემების "დილა მშვიდობისა საქართველოს" და "დილა უქმეებზე" წამყვანი და მთავარი პროდიუსერი, თუმცა კომპანიის საკმაოდ ხმაურიანად დატოვება მოუწია, გარკვეული მიზეზების გამო. უნდა აღინიშნოა ისიც, რომ 2005-2018 წლებში ნინო არაზაშვილი ასევე აქტიურად იყო ჩართული პაატა ბურჭულაძის საქველმოქმედო ფონდი"იავნანა"-ში და იყო ფონდის მიერ გამართული საქველმოქმედო ღონისძიებების, კონცერტების მთავრი წამყვანი. 2009 წლიდან "საქართველოს არქიტექტორთა ასოციაციის" დაჯილდოვების ცერემონიების წამყვანი. 2012-2013 წლებში საქართველოს უნივერსიტეტში კითხულობდა სალექციო კურსს - "ტელეჟურნსლისტიკის საფუძვლები", ხოლო 2013-2014 წლებში "რადიოქალაქი" - საავტორო გადაცემა "ერთი ერთზე ნინო არაზაშვილთან ერთად". 2018-2019 წლებში არტისტთა გაერთიანება "კონცეპტ Art" ვებ-გვერდის რედაქტორი, ხოლო 2019 წლის თებერვლიდან აქტიურად დაუბრუნდა ისევ სატელევიზიო პროგრამებს და გახდა ტელეკომპანია "ტვ პირველის" საავტორო გადაცემის "პირველამდე ნინო არაზაშვილთან ერთად" წამყვანი და მთავარი პროდიუსერი. ნინო არაზაშვილი არის არაერთი ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის ვოკალისტთა საერთაშორისო კონკურსი „რომანსიადა“ 1999 წელი (მოსკოვი), პირველი ადგილი ლაურეატი; 2013 წელს ჟურნალისტთა დაჯილდოება „ოქროს ფრთა“; სააგენტო „პროფილის“ დაჟილდოვება „წლის ბრენდი“ 2012 წელს და ასევე „წლის მედია პროდიუსერი“ 2013 წელს. ნინო არაზაშვილს ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი. მისი მეუღლე სან­დრო ონოფ­რიშ­ვი­ლი გუ­და­უ­რის გან­ვი­თა­რე­ბის სა­ა­გენ­ტოს ხელ­მძღვა­ნე­ლია. თავისუფლების დღიურები, 2009 : რადიო "თავისუფლების" პროექტი. - თბ.,.- 2010. გვ.234 ბიოგრაფია ფაქტები და ბიოგრაფია დაარქივებული 2020-02-25 საიტზე Wayback Machine.
ნინო ბაქაქური

ნინო ბაქაქური (დ. 11 მაისი, 1974) — ქართველი იურისტი. დაიბადა 1974 წლის 11 მაისს ქალაქ თბილისში. 1991 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის მე-3 ქართული გიმნაზია. 1996 წელს წარჩინებით დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. იყო აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის სტიპენდიატი. 2001 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის იურიდიული ინსტიტუტი და მიენიჭა მას იურისტის კვალიფიკაცია. ნინო ბაქაქურმა 2006 წელს დაამთავრა ნიუ-იორკის (აშშ) კოლუმბიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლა და მიენიჭა იურიდიულ მეცნიერებათა მაგისტრის წოდება. 2002-2003 წლებში გახლდათ საერთაშორისო სამართლის მკვლევარი ჯორჯთაუნის (ვაშინგტონი, აშშ) უნივერსიტეტის სამართლის სკოლასა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის ჯგუფში. ნინო ბაქაქური მუშაობდა საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის იურისტად, იურიდიული დახმარების ცენტრის ხელმძღვანელად, პროექტის დირექტორად. 2009 წლიდან აქვს იურიდიული პრაქტიკის უფლება ნიუ–იორკის შტატში (ნიუ-იორკი, აშშ). 2004-2005 წლებში თბილისის საოლქო სასამართლოს მოსამართლე, საგადასახადო და ადმინისტრაციული სამართლის კოლეგიის წევრი. 2005-2008 წლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე, ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის წევრი. 2007 წელს თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ასისტენტ-პროფესორად. 2007-2010 წლებში იყო კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ასისტენტ-პროფესორი, ასევე მოღვაწეობდა თავისუფალი უნივერსიტეტში, როგორც სამართლის სკოლის კომერციული სამართლის კლინიკის ლექტორი. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ნინო ბაქაქური იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე, მათ შორის იყო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის წევრი. ასევე იგი, წლების განმავლობაში თბილისის საოლქო სასამართლოს მოსამართლე გახლდათ. რამდენიმე წლის განმავლობაში ნინო ბაქაქური იყო საქართველოს მოსამართლეთა ასოციაციის იურიდიული მრჩეველი. 2008-2014 წლებში იურიდიული კომპანია „ნოდია, ურუმაშვილი და პარტნიორები“ ერთ-ერთი გამორჩეული პარტნიორი. 2011-2012 წლებში ნინო ბაქაქური გახლდათ ამერიკის სავაჭრო პალატა საქართველოში - სამართლისექსპერტი. 2014 წლის 17 ოქტომბრიდან არის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წევრი, ხოლო 29 ოქტომბრიდან-უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსამართლე. 2015 წლის 7 მაისიდან 2017 წლის 8 მაისამდე საკვალიფიკაციო პალატის წევრი. 2017 წელს ბაქაქურს ასევე ჰქონდა შეტანილი განაცხადი სტრასბურგის მოსამართლეობის კანდიდატად, თუმცა კონკურსს მალევე გამოეთიშა. აღსანიშნავია, რომ ამ კონკურსში ბაქაქური ​მესამე იყო იმ სიაში, რომელსაც იუსტიციის სამინისტროში სამთავრობო კომისიის წარმომადგენლები უნდა გასაუბრებოდნენ. აღნიშნულ კონკურსში მონაწილეობაზე ბაქაქურმა უარი განაცხადა და კომისიას ელექტრონული ფოსტით თავად მისწერა ამის შესახებ. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი. მშობლიურ ენასთან ერთად ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს. სიმონ ჯანაშიას სახელობის სტიპენდიატი თავისუფლების დღიურები, 2014 : რადიო "თავისუფლების" პროექტი. - თბ.,.- 2015.-გვ.246 ბიოგრაფია ნინო ბაქაქური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბალთუსი

ბალთაზარ კლოსოვსკი დე როლა (ფრანგ. Balthazar Klossowski de Rola; დ. 29 თებერვალი, 1908 — გ.18 თებერვალი, 2001) — პოლონური წარმოშობის ფრანგი ფერმწერი, რომლის ნამუშევრები ხაზგასმით ანტი-მოდერნისტული იყო. ბალთუსის სტილი უპირატესად კლასიკური და აკადემიურია, თუმცა მისი ტექნიკა და კომპოზიციები შთაგონებულია წინარერენესანსული ხანის ფერმწერების ნამუშევრებით, ხანაც თანამედროვე სიურეალისტების ტილოებს, განსაკუთრებით ჯორჯო დე კირიკოს ნამუშევრებს მოგვაგონებს. მის ნამუშევრებზე ძირითადად გამოსახულია არიან გოგონები ეროტიკულ კონტექსტში. ბალთუსის ნამუშევრებში არაერთი შემოქმედის გავლენა იგრძნობა; მათ შორის, ემილი ბრონტეს ნაწერების, ლუის ქეროლის ნაწარმოებებისა და ფოტოების და ასევე, მაზაჩოს, პიერო დელა ფრანჩესკას, სიმონე მარტინის, პუსენის, ჟან ეტიენ ლიოტარის, იოზეფ რაინჰარდტის, ჟერიკოს, ენგრის, გოიას, ჟან-ბატისტ კამილ კოროს, კურბეს, ედგარ დეგას, ფელიქს ვალოტონის და პოლ სეზანის ფერწერული ნამუშევრების გავლენა. ბალთუსის საყვარელი კომპოზიტორი იყო ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი. ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
ზაქარია (სოსო) აბრამაშვილი

ზაქარია აბრამიშვილი (დ. 9 იანვარი, 1972, რუსთავი, საქართველო) — ქართველი სპორტსმენი, ბატუტზე მხტომელი, ევროპის სამგზის ჩემპიონი (1990 — ინდივიდუალური, დუეტი, გუნდური), მსოფლიოს თასის გათამაშების ფინალისტი (1999), სსრკ ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1990), მსოფლიო ჩემპიონი (1990, ესენი, გერმანია). ზაქარია აბრამიშვილი[მკვდარი ბმული] — ქართული სპორტი
ლერი აბულაძე

ლერი აბულაძე (დ. 19 იანვარი, 1999, ხულო) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2019), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს და ევროპის ჩემპიონი (2018, 2017), ჭაბუკებს შორის მსოფლიოს ჩემპიონი და ვერცხლის პრიზიორი (2016, 2014), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი და ასევე ვერცხლის პრიზიორი (2015, 2016). ლერი აბულაძე[მკვდარი ბმული]. ქართული სპორტი.
გუჩა კვარაცხელია

გუჩა კვარაცხელია (დ. 2 ოქტომბერი, 1940 — გ. 23 ივნისი, 2021) — ქართველი დრამატურგი, ენათმეცნიერი, მეცნიერი, პოეტი. დაბადების ადგილი: ქალაქი თბილისი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ქართველურ ენათა განყოფილება 1963 წელს. 1967-1970 წლებში არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი, მუშაობდა უმცროს მეცნიერ-თანამშრომელად, ხოლო 1970-1993 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-1993 წლებში იყო ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1993-2006 წლებში ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 2002-2006 წლებში ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილების გამგის მოვალეობის შემსრულებელი, 2006 წლიდან კი ისევ მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1970-1977 წლებში პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი, ქართული ენის კათედრის უფროსი მასწავლებელი. 1978-1988 წლებში ამავე ინსტიტუტის ქართული ენის კათედრის დოცენტი. 1992 წელს (13 იანვარი-20 დეკემბერი) საქართველოს რესპუბლიკის განათლების მინისტრი. 1993-1994 წლებში არაქართველთათვის ქართული ენის სწავლების სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის გამგე; 1989-1994 წლებში ამავე ლაბორატორიის ქართული ენის კათედრის გამგე. 1999-2006 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა, როგორც ზოგადი და გამოყენებითი ენათმეცნიერების კათედრის პროფესორი. 2005 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიაში ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილების აკადემიკოს-მდივნის მოვალეობის შემსრულებელი. მას გამოქვეყნებული აქვს 130 სამეცნიერო ნაშრომი. მისი საკანდიდატო დისერტაციის თემაა „მეტყველების სტილის სტატისტიკური ანალიზი“, დაიცვა 1968 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა – „სამეცნიერო და საგაზეთო–პუბლიცისტურ სტილთა ფუნქციური სისტემები“, დაიცვა 1986 წელს. მონაწილეობა აქვს მიღებული არაერთ კონფერენციასა და კონგრესში როგორც საქართველოში ასევე საზღვარგარეთ. მისი სამეცნიერო სტატიებიდან გამორჩეული ნაშრომია - „ენობრივი თვითშეგნება და სალიტერატურო ნორმა, როგორც ღირებულება“, აქ არის საუბარი თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ნორმისა და მეტყველების კულტურის ურთიერთმიმართებაზე. ქართულ ენათმეცნიერებაში მან, პირველმა, დაიწყო ახალი დარგის - ფუნქციური სტილისტიკის კვლევა, ცალკე მონოგრაფიად გამოსცა „მხატვრული ენის შესწავლის ლინგვისტიკური ასპექტები”. მისი ორი პიესა „ჩვენ ძილში გაპარულები“ და „პარასკევს, ხუთშაბათის წინ“ – უაღრესად თანამედროვეა თავისი პრობლემატიკით. ორივე პიესაში დღევანდელობის მხატვრული ინტერპრეტაციაა წარმოდგენილი, უწყინარი და დაბნეული პერსონაჟების მიღმა კი საკმაოდ ღრმა ტკივილი იკითხება, რომელიც მკითხველისთვის საინტერესოა. გუჩა კვარაცხელია ლექსების წიგნი „მართალთა და უღმრთოთა გზები” მისივე ნახატებითაა გაფორმებული. საზოგადოებამ გუჩა კვარაცხელია ამ წიგნის მეშვეობით გაიცნო, როგორც მხატვარი. კრებულში შეტანილი ნახატები საკმაოდ შთამბეჭდავია და მაღალ დონეზე დგას შესრულების მხრივ. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, აკადემიკოს-მდივანი საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, აკადემიკოსი საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (2001-) გუჩა კვარაცხელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი გუჩა კვარაცხელიას ბიოგრაფია დაარქივებული 2020-02-27 საიტზე Wayback Machine. ↑ გარდაიცვალა აკადემიკოსი გუჩა კვარაცხელია
გოგიტა არქანია

გოგიტა არქანია (დ. 26 მაისი, 1984, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სპორტსმენი, კარატისტი, ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი (2014, გერმანია; 2021, დუბაი), კარატეს საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2017, ესპანეთი). 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მეხუთეადგილოსანი (+75 კგ, ტოკიო). ↑ https://web.archive.org/web/20210106215132/https://worldgames2017.sportresult.com/nh/en/-120/Root/ViewPdf/KA0000000_C32A_1.0.pdf ↑ გოგიტა არქანია კარატეში მსოფლიო ჩემპიონი გახდა. საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო (10 ნოემბერი, 2014). ციტირების თარიღი: 26 თებერვალი, 2020. ↑ „Грузинский каратист во второй раз выиграл чемпионат мира“. Эхо Кавказа (რუსული). 20-11-2021. ციტირების თარიღი: 22 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება) ↑ „გოგიტა არქანია ჯგუფიდან ვერ გავიდა და საქართველოსთვის ოლიმპიადა დასრულდა“. for.ge. 7 აგვისტო, 2021. ციტირების თარიღი: 22 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date= და |date=-ში (დახმარება)
იოსებ ნონეშვილის სახლ-მუზეუმი

იოსებ ნონეშვილის სახლ-მუზეუმი — არიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახში. დგას სოფლის სამხრეთ ნაწილში 1985 წლიდან. ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია, გაიხსნა 1986 წელს. სახლი ქუჩის მხრიდან ერთსართულიანია, ეზოს მხრიდან ორსართულიანი. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. ეზოში შესასვლელი ქუჩის მხრიდანაა, ეზოს გარს არტყია რკინის მესერი. შენობაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. პირველ სართულზე განთავსებულია მარანი, სამი ოთახი, ფონდების საცავი და დარბაზი - პატარა სცენით, სადაც პოეზიის საღამოები იმართებოდა. მარანში დერეფნიდანაა შესასვლელი, რომელიც ეზოს მხრიდან II სართულის აივანის ქვეშ მდებარეობს. კარი თაღოვანია. მარნის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში 7 თახჩაა დატანებული, იატაკი მოგებულია კვადრატული აგურით. სამ კედელს ვიწრო საფეხური შემოსდევს მარნის კარი და ორი თაღოვანი სარკმელი დერეფანში გამოდის. დერეფნის ერთი ბოლო განიერი და მაღალი ნახევარწრიული თაღითაა გახსნილი, მეორე ბოლოში თაღოვანი ბუხარია ჩაშენებული. დერეფნის იატაკი მოგებულია აგურით. მეორე სართულზე ორ რიგად განლაგებულია სხვადასხვა ზომის ექვსი საგამოფენო დარბაზი, სამი მათგანი ქუჩის მხარესაა, სამი კი ეზოს მხარეს, დარბაზები ერთმანეთს კარით უკავშირდება. დარბაზებში დაცულია პოეტის ბიბლიოთეკა, პირადი ნივთები, ხელნაწერები, სამახსოვრო საჩუქრები, გამოფენილია პოეტის ბავშვობისა და სიყმაწვილის წლების, შემოქმედებითი საღამოების, უცხოელ კოლეგებთან ურთიერთობის ამსახველი ფოტოები, დარბაზების გარდა, ამავე სართულზე განთავსებულია ორი ოთახი, სველი წერტილები და ტალანი. ტალანი მოქცეულია საგამოფენო დარბაზებსა და ადმინისტრაციულ ოთახებს შორის. მის ჩრდილოეთ კედელზე დიდი დაფა კიდია მუზეუმის საპატიო სტუმრების ხელმოწერებით. ტალანიდან პირველ სართულზე ჩადის ერთმარშიანი ქვის კიბე. მეორე სართულს მთავარი ფასადის მხრიდან მთელ სიგრძეზე გასდევს, ხის სვეტებიანი დახურული აივანი, რომელიც I სართულის ხუთმალიან თაღედს ეყრდნობა. სვეტისთავები ორნამენტითაა მორთული. შენობა გადახურულია თუნუქის სახურავით. მუზეუმი ინტერიერი ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: იოსებ ნონეშვილის სახლ-მუზეუმი მარკოზაშვილი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 165.
ზიარის უსანეთის ეკელსია

ზიარის უსანეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში, დგას სოფლის შუაში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით; წყობაში თანაბარი ინტერვალებით ჩატანებულია აგურის სარტყლები. კარ-სარკმელთა ღიობები გამოყვანილია კვადრატული აგურით,ეკლესია შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს; სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი ორფრთიანია,ჩასმულია სწორკუთხა ალათაში და გარედან ნახევარწრიული ტიმპანიტაა დასრულებული. ინტერიერი განათებულია ხუთი განიერი და მაღალი თაღოვანი სარკმლით. მათგან ერთი აღმოსავლეთითაა,ხოლო ორ-ორი ერთმანეთის მოპირდაპირედ,გრძივ კედლებში, სარკმლები შემინულია და გარედან ლითონის გისოსები აქვთ. შიგნით ეკლესია გადახურულია ისრული ფორმის შეფიცრული კამარით. გარედან ოთხივე კუთხეს აუყვება აგურით გამოყვანილი პილასტრისებრი შვერილი, რომელიც ვიწრო თარაზული ღარებით დანაწევრებულია თანაბარი სიმაღლის ნაწილებად, თითო მსგავსი პილასტრია გრძივი ფასადების შუაშიც. პილასტრები დაგვირგვინებულია აგურით ნაწყობი მაღალი ოთხსაფეხურიანი კაპიტელით. იმავე პროფილისაა გრძივი ფასადების ლავგარდანიც,განივ ფასადებზე კი იგი ორსაფეხურიანია. ეკლესიის ორივე შესასვლელი ჩასმულია სადა,თაღოვან ჩარჩოში. სარკმლებს, ზემოდან და გვერდებზე ევლება დეკორატიული არშია, რომელიც გამოყვანილია კედლის სიბრტყიდან გამოშვერილი და ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით დაცილებული აგურებით. ოთხივე ფასადის კიდეებთან, სარკმელთა გადახურვის დონეზე ჩარჩოში ჩასმული წრიული ჩაღრმავებაა. განივ ფასადებზე,ფრონტონის არეში, თითო მარალი რელიეგური ჯვარია გამოსახული. გაცილებით პატარა და კედლის სიბრტყეში შეღრმავებული თითო ჯვრის გამოსახულებაა გრძივი ფასადების აღმოსავლეთ ნაწილში. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია დაბალი, აგურით ნაშენი ოთხწახნაგა სამრეკლო. ეკლესია გადახურულია თუნუქის ორკალთა სახურავით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 165.
ფხოველის ეკლესია

ფხოველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველში, ბიად წოდებულ ადგილზე. ეკლესიიდან მხოლოდ დასავლეთ კუთხეების მცირე ნაწილებიღა დგას. დანარჩენი კედლების მხოლოდ კვალიღაა შემორჩენილი. ნაეკლესიარი დაფარულია ეკალბარდებით. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 199.
ფევრების სამაროვანი

ფევრების სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს თბილისი-გურჯაანის გზატკეცილის მარცხნივ, ფევრებად წოდებულ ადგილზე. გომბორის ქედის სამხრეთ ფერდობზე. სამარხები ორ ჯგუფად არის განლაგებული, სამხრეთით მდებარე მცირე ჯგუფი შუა ბრინჯაოს ბოლო საფეხურს უნდა ეკუთვნოდეს. ჩრდილოეთით მდებარე მრავალრიცხოვანი სამარხები კი გვიანდელ ბრინჯაოს საწყის ხანას. სამაროვანი აღმოჩნდა მიწის სამუშაოების დროს 1977 წელს. კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური) ძეგლზე ჩაატარა ფართო მასშტაბის არქეოლოგიური სამუშაოები. სამაროვანი ძლიერ არის დაზიანებული წლების განმავლობაში ამ ტერიტორიაზე მიმდინარე სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოების გამო. გადანაყარ მიწაში აიკრიფა დიდი რაოდენობით თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, სარდიონის მძივები ბრინჯაოს შედგენილტარიანი სატევარი, ბრინჯაოსავე ღილები, რგოლები და სხვები. სამაროვანი მრავალიარუსიანია. ორმოსამარხები დამხრობილია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით. მიცვალებულები დაკრძალულია მოხრილი კიდურებით, თავით უმეტესად ჩრდილოეთისკენ. ქვევიდან 11 ფენის რამდენიმე სამარხში მიცვალებულის ხის სარეცელზე დაკრძალვის წესი დადასტურდა. ამავე ფენის სამარხები შიგნით, ორმოს პირზე წვრილი რიყის ქვითაა მოკირწყლული. ქვედა ფენის სამარხებში ინვენტარი მცირეა, ამ ფენის სამარხებში მოპოვებული თიხის ჭურჭელი ძირითადად დამზადებულია კვარცის თეთრი, წვრილმინარევებიანი წვრილმარცვლოვანი თიხისაგან, კარგადაა გამომწვარი, აქვს ნაპრიალები, შავი ზედაპირი და ღია ნაცრისფერი შიდაპირი. ორ შემთხვევაში ამ სამარხებში ეგრეთ წოდებული კაკლის ნაჭუჭისებრი ნაკეთობებია აღმოჩენილი. ორნამენტებიდან აღსანიშნავია ღრმა ფრჩხილისებრი ნაჭდევები კონცენტული ღარებით ან რელიეფური ზოლებით; ღრმა ფრჩხილისებრი ნაჭდევების ერთი რიგი, რომელსაც მოსდევს ამოღარული კონცენტრული ხაზები და რელიეფური სარტყელი ღრმა ირიბი ნაჭდეებით და სხვებით. ზოგიერთი ჭურჭლის მხარი მოხატულია თეთრი ანგობით შესრულებული მეანდრით. სამაროვანის ქვედა ფენის სამარხებში აღმოჩენილი ინვენტარი ამ სამარხების ადრეულობას მოწმობს, ისინი ძვ. წ. XIV-XIII საუკუნეებს განეკუთვნებიან. ზედა ფენის სამარხებში დიდი რაოდენობით ჩნდება თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამკაული და სხვები, ინვენტარი თიხის ჭურჭელი ძირითადად დამზადებულია ქვიშანარევი თიხისაგან. მათი ზედაპირი შავადაა ნაპრიალები და დაფარულია კონცენტრული ხაზებით, მხარსა და ძირის კიდეს კი ირიბი, ღრმა ნაჭდევები შემოუყვება. კეცი წაბლისფრად ან მოშავოდაა გამომწვარი და უსარჩულოა. სამარხებში აღმოჩნდა აგრეთვე ბრინჯაოს ბალთები, რელიეფური ორნამენტით, ბრინჯაოს თავმსხვილა, ყუნწიანი საკინძები, მძივსაკიდები, ღილები, ბალთები, ძეწკვის ფრაგმენტები და სხვები. ზედა ფენის სამარხები ძვ. წ. XII საუკუნეს განეკუთვნებიან. მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. მაისურაძე ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 145.
XII საუკუნე

ათწლეულები და წლები საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები 1101 - 1102 - 1121 - 12 აგვისტო დიდგორის ბრძოლა ... 1198 - 1199 - საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი 1101 - 1102 - ... 1198 - 1199 - ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე: XII საუკუნე
ფხოველის ელიას ეკლესია

ფხოველის ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველში დანგრეულია, შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები მიწის პირამდე დანგრეული და გეგმა არ იკითხება. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 199.
კალაურის ნაეკლესიარი

კალაურის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალაურში. მდგარა ყველაწმინდის მონასტრისაკენ მიმავალ გზაზე. ამჟამად ნაგებობის კვალი არ ჩანს. აქა-იქ მიმობნეულია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვები. მოსახლეობას ნაეკლესიარზე ჩაყრილი აქვს ქვევრები. კუპრეიშვილი, ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 167.
კალაურის მთავარანგელოზთა ეკლესია

კალაურის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალაურის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე, ბალვენასხევის მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის მსხვილი ქვითა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია საკურთხევლის ნაწილი და დასავლეთ კედელი, დანარჩენი კედლების მხოლოდ კვალიღაა შემორჩენილი. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც შუაში განგრეულია. აფსიდის ორივე გვერდში თითო პატარა ოთხკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია კონქის თაღის მხოლოდ ჩრდილოეთ ქუსლი. ეკლესიას რიყის ქვით ნაგები სწორკუთხა მოხაზულობის გალავანი აქვს შემოვლებული, რომლის მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. მარკოზაშვილი, თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 166.
ასონიანთ ეკლესია

ასონიანთ ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველში, სოფლის სამხრეთ აღმოსავლეთით ორიოდე კილომეტრზე, ტყეში. მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აფსიდის სამხრეთ გვერდის კვალი. ეკლესია ნაგები ყოფილა მოზრდილი ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. კუპრეიშვილი ბ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ., 2013. — გვ. 199.
მარია პრუსიელი (1825-1889)

მარია პრუსიელი (გერმ. Marie von Preußen; დ. 15 ოქტომბერი, 1825, ბერლინი, პრუსია — გ. 17 მაისი, 1889, ჰოენშვანგაუ, ბავარია) — ჰოენცოლერნთა დინასტიის წარმომადგენელი, პრუსიის პრინცესა დაბადებით. ბავარიის დედოფალი 1848-1864 წლებში როგორც მაქსიმილიან II-ის მეუღლე. ბავარიის ორი მეფის: ლუდვიგ II-ისა და ოტოს დედა. მარია დაიბადა 1825 წლის 15 ოქტომბერს ბერლინში. იგი იყო პრინც ვილჰელმ პრუსიელისა და მისი მეუღლის, პრინცესა მარია ანა ჰესენ-ჰომბურგელის ნაბოლარა ქალიშვილი. მამამისი პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ II-ისა და დედოფალ ფრედერიკა ლუიზა ჰესენ-დარმშტადტელის ვაჟი იყო, რის გამოც მარიას ბიძად ერგებოდა მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ III, ხოლო მამიდად ნიდერლანდების დედოფალი ვილჰელმინა პრუსიელი. თავდაპირველად სერიოზულად განიხილებოდა მარიას მითხოვება საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარ ერნესტ II-სთვის, რომელიც დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის დედოფალ ვიქტორიას ქმრის, პრინცი ალბერტის უფროსი ძმა იყო, თუმცა საქორწინო მოლაპარაკებები ჩაიშალა. 1842 წლის 12 ოქტომბერს მარია ცოლად შერთეს ბავარიის კრონპრინც მაქსიმილიანს, მეფე ლუდვიგ I-ისა და დედოფალ ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელის ვაჟს. საქმეს მხოლოდ ის ართულებდა, რომ მარია ლუთერანი იყო, ბავარია კი კათოლიკური ქვეყანა, თუმცა მარიას დედამთილიც და დედამთილის დედამთილიც პროტესტანტები იყვნენ, რის გამოც ისიც არ დაავალდებულეს რწმენის შეცვლით. 1848 წლის რევოლუციის დროს მისი მამამთილი, მეფე ლუდვიგი ტახტიდან გადადგა, რა დროსაც ტახტზე მაქსიმილიან II ავიდა, რითაც მარია ბავარიის ახალი დედოფალი გახდა. მან მალევე დააარსა ბავარიული წითელი ჯვარი და მისი მმართველიც გახდა. 1864 წლის 10 მარტს მაქსიმილიან II სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა 52 წლის ასაკში, რის გამოც ტახტი მათმა ვაჟმა, ლუდვიგ II-მ დაიკავა. მოგვიანებით, 1874 წლის 12 ოქტომბერს მარია თავისი ნებით მოინათლა კათოლიკედ. დაქვრივებული მარია სამეფო კარისგან შორს, ნიმფენბურგის სასახლეში გადავიდა, ზაფხულობით კი ჰოენშვანგაუს სასახლეში ისვენებდა ხოლმე, ფიურსენთან ახლოს. ეს სასახლე მისი ქმრის მიერ იყო აგებული გოთიკურ სტილში და ალპებში მდებარეობს. აქ მარია თავის შვილებთან ერთად სიამოვნებით დადიოდა ხოლმე მთებზე სალაშქროდ. მარიამ თავისი უკანასკნელი პოლიტიკური როლი მაშინ შეასრულა, როდესაც ბავარიული მთავრობა მის ვაჟს, ოტოს ბრალს სდებდა შეთქმულების მოწყობის მცდელობაში და მისი სიკვდილით დასჯას აპირებდნენ, რაც მარიამ ლუდვიგს ძლივს გადააფიქრებინა. მისთვის საშინელი დარტყმა იყო 1888 წელს მისი ვაჟის ლუდვიგ II-ის გარდაცვალება, რის შემდეგაც თავად მარიაც მალევე, 1889 წლის 17 მაისს, ჰოენშვანგაუს სასახლეში გარდაიცვალა, 63 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს მიუნხენში, განსვენებული მეუღლის გვერდით. ლუდვიგ II (1846-1888), ბავარიის მეფე 1864-1888 წლებში. ჰომოსექსუალური მიდრეკილებების გამო ცოლი არ შეურთავს, რის გამოც გარდაიცვალა უშვილო; ოტო I (1848-1916), ბავარიის მეფე 1886-1913 წლებში. გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; Martha Schad: Bayerns Königinnen (= Piper 4598). Durchgesehene Taschenbuchausgabe, Neuausgabe. Piper, München 2005, ISBN 3-492-24598-6. Manfred Berger: Marie Friederike Franziska Hedwig. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 24, Bautz, Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9, Sp. 1048–1054.