laion/Wikipedia-Exotic huggingface dataset:
წიფრანის სამაროვანი

წიფრანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფრანის ქვემო უბანში. მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ტერასაზე. თარიღდება II-IV საუკუნეებით. 1981-1983 წლებში გათხრა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანის პირველი უბანი ბორცვზეა. ორმოსამარხები აქ მიწის ზედაპირიდან 0,7-3 მეტრ სიღრმეზე მჭიდროდაა განლაგებული. ერთი სამარხი ძვლებით იყო გამართული. მიცვალებულები ესვენენ მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია. შიგ აღმოჩნდა თიხის და მინის ჭურჭელი, რკინის შუბისპირები, ისრისპირები, დანები, მრავალფეროვანი სამკაულები. მეორე უბანი პირველი უბნისგან ასიოდე მეტრზეა. აქ გათხრილია ტერასულად განლაგებული 10 ორმოსამარხი. ზოგიერთს სამი მხრიდან ქვები ჰქონდა შემოწყობილი. სამარხები მიწის ზედაპირიდან 0,75-1,35 მეტრ სიღრმეშია მოთავსებული. ყველა მიცვალებული დაკრძლულია მარცხნივ გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რკინის დანები, ბრინჯაოს წინწილები, აბზინდები, საკიდები, ზარაკები, ჯიხვის გამოსახულებიანი ფიბულა და სხვა. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. მუხიგულაშვილი ნ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 350.
წკერეს ეკლესია

წკერეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეს ჩრდილოეთით, 2,5 კილომეტრზე, მთის თხემზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი. შემორჩენილია 2,5 მეტრი სიმაღლის კედლები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, მიწის დონიდან 0,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარს ორივე მხარეს ბრტყელი გადახურვა აქვს. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული სარკმელია. მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით რამდენიმე მეტრზე ნაგებობის საძირკვლის ნაშთია შემორჩენილი. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 350.
როდენ მემარნიშვილი

როდენ მემარნიშვილი (დ. 3 ოქტომბერი, 1937) — ქართველი პოლიტიკოსი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი. დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1960-1977 წლებში იყო მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ასპირანტი, უფროსი ლაბორანტი, საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტის ინსტრუქტორი, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მუხრანის სასწავლო-საცდელი მეურნეობის მთავარი აგრონომი, დირექტორი, რესპუბლიკური გაერთიანება „საქხიმეთერზეთის“ მმართველი. 1977-1989 წლებში იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ინსპექტორი, მარნეულის რაიკომის პირველი მდივანი, საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგის მოადგილე, საქართველოს კპ თეთრი წყაროს რაიკომის პირველი მდივანი, სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „თავთავის“ გენერალური დირექტორი, გაერთიანება „საქსოფლქიმიის“ თავმჯდომარე, 1989 წლიდან საქართველოს კპ მარნეულის რაიკომის პირველი მდივანი, სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს რაიკომის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). როდენ მემარნიშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
ზაქაიძეების ციხე და კოშკი

ზაქაიძეების ციხე და კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეში, განეკუთვნება XVII საუკუნეს. კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართულის სიმაღლეზე. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდან, პირველი სართულიდანაა, მეორე სართულის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში სათოფურები და რამდენიმე სწორკუთხა ნიშია. სართულშუა გადახურვისათვის გამოყენებულია გრძელი ქვის ფილები. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 350.
წკერეს კვირაცხოვლის ეკლესიის კომპლექსი

წკერეს კვირაცხოვლის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეს ჩრდილო-დასავლეთით, მაღალი მთის წვერზე, ისტორიულ გზაზე, რომელიც მთიულეთ-ფშავის კავკასიონზე არსებული მილიონას გადასასვლელით უკავშირდებოდა სოფელ კობს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, ზურგიანი კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია. ჩაშენებულია გალავნის დასავლეთ კედელში ისე, რომ მისი დასასვლეთ კედელი გალავნის ნაწილია. შენობა აგებულია რუხი ფერის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში, კარ-სარკმელთა საპირეებისა და ლავგარდნისათვის მოწითალო თლილი ქვაა გამოყენებული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ეკლესიის ერთადერთი სარკმელი. მის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ორი ნიშია დასავლეთ კედელში. შიგნით ეკლესია გადახურულია ფერდებგაბრტყელებული კამარით, რომლის ფერდების შეერთებასთან, წვერში, მართი კუთხე იქმნება. ეკლესიის კედლებზე. შიგნით და გარეთ, შელესილობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ფასადები სადაა, ჩრდილოეთ და სამხრეთის ფასადებზე ამოკაწრულია ჯვრის სქემატური გამოსახულებები. ჩრდილოეთის ფასადზე ორი ჯვარია, სამხრეთის ფასადზე ერთი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს. კოშკი ზურგიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილოეთით. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეზი ქვით. კოშკის ზურგის ნაწილი დანგრეულია. სწორ (სამხრეთ) კედელში, რომელიც ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მიწიდან 4 მეტრზე სწორკუთხა კარია გაჭრილი, მის ზემოთ კი მომდევნო სართულის ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. გალავანი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაშენია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. გალავნის დასავლეთ კედელში. ეკლესიასთან ახლოს, ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ამ კედლის პარალელურად, ეკლესიასა და კოშკს შორის. ორი ოთხკუთხა ბურჯისა და კედლის ნაწილია შემორჩენილი. ბაგრატიონი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 350-351.
ნარაიძეების ციხე და კოშკი

ნარაიძეების ციხე და კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭალისოფლის შუა ნაწილში. განეკუთვნება XVII საუკუნეებს. კოშკი გეგმით კვადრატულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მეორე სართულის დონეზე, მიწიდან 26 მეტრ სიმაღლეზე. კარი არქიტრავიანია, მასზე გარედან ხელის მტევნის სქემატური გამოსახულებაა. კარის წირთხლებში საურდულე ბუდეებია. კარის წინ მიდგმულია ქვის ბლოკებით ნაგები კიბე. პირველი სართული სამალავია, სამხრეთით ერთი სათოფური აქვს. სართულის იატაკი ამჟამად ქვის ნატეხებითაა დაფარული. გადმოცემით იატაკში სასმელი წყლის შესანახი დიდი ქვევრი ყოფილა ჩაკირული. მეორე სართულზე ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხუთი სათოფური და ორი სწორკუთხა ნიშია. Iმეორე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია,დასავლეთით და ჩრდილოეთ კედლებში - თითო სათოფური. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს თითო ნისკარტა სალოდეა მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებელია. მეოთხე — სათავდაცვო, რომლის კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კოშკის ოთხივე სართულს გვირგვინისებრი ქვის გადახურვა აქვს. გარედან, ბოლო სართულის გადახურვის დონეზე. კოშკს ფიქლის ქვებისაგან შედგენილი თარო ევლება, რომლის ზემოთ, მცირე სიმაღლეზე, კედლები კვლავ გრძელდება. ქალდანი ა., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 351.
ჭალისოფლის ყველაწმინდის ეკლესია

ჭალისოფლის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელის ჭალისოფლის ცენტრალურ ნაწილში. განეკუთვნება XVII საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია, ჩამონგრეულია გადახურვისა და კედლების დიდი ნაწილი. სამხრეთით არქიტრავიანი სწორკუთხა კარია. ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელი აღმოსავლეთითაა, სწორკუთხა საკურთხეველში, სარკმლის წინ სწორკუთხა ტრაპეზის ქვა დგას. ინტერიერი შელესილია. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთით კედლეში ჩასმულია ჯვრისგამოსახულებიანი ქვა, ეკლესიას ორფერდა სახურავი აქვს. ზაქარაია პ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 351.
ბაურაყის ეკლესია

ბაურაყის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში ჭალისოფლის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ფორმამიცემული ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. დაზიანებულია: მთლიანად დანგრეულია სამხრეთ მინაშენი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი; ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ ფასადების მნიშვნელოვან ნაწილს ფერდობიდან ჩამოზვავებული მიწა ფარავს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მხრებით გამოყოფილი და ერთი საფეხურით შემაღლებული საკურთხეველია. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - ნახვარწრიული. საკურთხევლის სწორკუთხა გეგმიდან ნახევარწრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა კუთხეებში მოწყობილი მოზრდილი ტრომპებით ხდება. საკურთხევლის გვერდის კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ერთი მსგავსი ნიშია დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთან. საკურთხეველში ქვით ნაშენი კუბური ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი განათებულია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმლით. თითო სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ კიდეში და დასავლეთ კედლის ღერძზე. სამივე სარკმელს საფეხუროვანი რაფა აქვს. ინტერიერი შელესილია. დარბაზის ნახევარწრიული კამარა შეკიდებულ პილასტრებზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად, რომელთაგანაც დასავლეთისა თითქმის ორჯერ უფრო მოზრდილია. ამ ნაწილში კარის არქიტრავის თავზე. ღრმა და მაღალი თაღოვანი ნიშია. დარბაზის კედლებს, მთელს სიგრძეზე, საფეხური გასდევს. ფასადები სადაა, სამხრეთის ფასადზე შემორჩენილია კედლიდან შვერილი ქვებით გამოყვანილი თარო, რომელზეც მინაშენის კამარა იყო დაყრდნობილი. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ერთი ქვა სამხრეთ ფასადს შემორჩა. კასრაძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 351-352.
იახსრის ჯვარი

იახსრის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე და თამარის კოშკი. დარბაზი ფიქლით ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობაა, რომელიც ორი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან შედგება. გადახურულია ორფერდა სახურავით. ჩრდილო-დასავლეთიდან მიშენებული ჰქონდა გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ფორმის სათავსი - საბერო. დარბაზში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. სათავსის შუაში კერაა მოწყობილი. მის ირგვლივ, სამი მხრიდან, კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. კედლებში თახჩებია დატანებული. ჩრდილოეთ კედელში ერთი პატარა სარკმელია. სამხრეთ კედლის შუაში გაჭრილია შენობის მეორე სათავსში გასასვლელი კარი. საქვაბე ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის შენობაა. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. სათავსის შუაშუ ოთხკუთხა ფორმის ფიქლით ნაშენი ბოძია. მას ეყრდნობა ბრტყელი, ბანიანი გადახურვა. იქვე კერაა მოწყობილი. გრძივი კედლების გასწვრივ ხის გრძელი სკამებია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს ქვებითა და მიწით ამაღლებული განიერი ბაქანია, შესაძლოა, საწოლი. საზარე დგას საქვაბის სამხრეთით. იგი ფიქლით ნაშენი, საფეხუროვანი სახურავით გადახურული, მცირე ზომის კოშკისმაგვარი ნაგებობაა. კოშკი მდებარეობს დარბაზის უკან, მთის ფერდობზე. იგი ოთკუთხა ფორმის, ფიქლით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, რომელიც გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდისებრი სახურავით. დარბაზის სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით თითო მცირე ზომის კოშკისებრი ნაგებობის ნანგრევებია. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 352.
ვახტანგ მეუნარგია

ვახტანგ მეუნარგია (დ. 25 სექტემბერი, 1935, ზუგდიდი — გ. 27 იანვარი, 2022) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1975 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ასპირანტი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, მოსკოვის ექსპერიმენტული და კლინიკური ონკოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975 წლიდან იყო თბილისის აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). ვახტანგ მეუნარგია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი ვახტანგ მეუნარგია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
არჩილ მინდიაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

არჩილ მინდიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს: არჩილ მინდიაშვილი — საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი არჩილ მინდიაშვილი — არქიტექტორი
არჩილ მინდიაშვილი

არჩილ მინდიაშვილი (დ. 27 მაისი, 1956, სოფ. ქვემო ჭალა, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სასულიერო პირი, ყოფილი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეკლესიის დეკანოზი. დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1972-1974 წლებში იყო თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი, 1980 წლიდან იყო დიაკვანი, მღვდელი, მსახურობდა დიდუბის ღვთისმშობლის, გორის ღვთისმშობლის, თბილისის წმინდა პეტრე-პავლეს ეკლესიაში 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). არჩილ მინდიაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი „ამბობენ, რომ ძალიან მკაცრი ვარ“
კარატეს ჯვარი

კარატეს ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე, სასანთლე და დროშათა საბძანი. დარბაზი ფიქლით ნაშენი ნაგებობაა, შედგება სამი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. სწორკუთხა კარის საშუალებით ვხვდებით საბეროში - გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის სათავსში, რომლის კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია. დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით იგი დარბაზს უკავშირდება. დარბაზი გეგმით ოთხკუთხა, მოზრდილი სათავსია, რომლის კედლების გაყოლებაზე ქვის სკამებია მოწყობილი. შუაში კერაა. კუთხეებში სიპი ქვების თაროებია. დასავლეთით ორი მცირე ზომის თახჩაა დატანებული. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში გასასვლელია პატარა ოთახში, რომელიც ძველი საკოდე უნდა იყოს. ნაგებობა თუნუქის ორფერდა სახურავითაა გადახურული, მას კეხზე ლითონის მცირე ზომის გუმბათი ადგას. საქვაბე ფიქლის მშრალად ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. სათავსში თავმოყრილი სხვადასხვა დანიშნულების სამეურნეო ჭურჭელი. გარედან, შენობის კედლების გასწვრივ, ქვის სკამებია მოწყობილი. შენობა გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. ჩრდილოეთიდან საქვაბეს აკრავს ფიქლით ნაგები ორი პატარა კოშკისებრი ნაგებობა - ლითონის გუმბათიანი საზარე და დროშათ საბძანი. დასავლეთით ასეთივე ზომის ნახევრად დანგრეული სასანთლეა. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 352.
ტაშტის ეკლესია

ტაშტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვენოთ, კედლეზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. იატაკზე აგურია მოგებული. ინტერიერი გადახურულია ერთიანი სხმული კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამკუთხა თაღის ფორმა აქვს. ეკლესია გარედან შელესილია. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმული აგურის პატარა სამრეკლო გვიანდელია. კასრაძე მ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 352.
შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი

შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის სალუდე, დარბაზი და საზარე. სალუდე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. კარი და სარკმელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გამართულია ლუდის მოსახარში ღუმელი. აღმოსავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე სიპი ქვის სკამია მოწყობილი. ამავე კედელში ორი თაროა. საქვაბის შუაში მოთავსებულია თუნუქის ღუმელი, რომლის მილი აყვანილია ჭერამდე, სადაც ოთხკუთხა ხვრელია გაჭრილი. სალუდეს მოტკეპნილი მიწის იატაკი აქვს. სახურავი ორფერდაა. დარბაზი სალუდის უკანაა. იგი რიყის ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი. გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ნაგებობაა. შედგება ორი სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გრძივი კედლების მთელ სიგრძეზე ქვის სკამები ამოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში სამი თახჩაა, დასავლეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ კედლეში გაჭრილი კარი გადის საკოდეში პატარა, ბნელ სათავსში. შენობა გადახურულია ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დგას. წარმოადგენს რიყის ქვით ნაგებ სამ სვეტს. გადახურულია საფეხუროვანი სახურავით. ჯინჭარაძე დ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 352. კიკნაძე ზ., ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 221, ISBN 978-99940-27-10-1.
ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიკაანის ადგილ ძმიანის აღმოსავლეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. დასავლეთ კედელი და დასავლეთის ორივე კუთხე დაზიანებულია. სახურავს საბურავის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ღერძზე თითო სარკმელია. სწორკუთხა საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ქვის სქელი კედლით, რომელშიც ორი კარია გაჭრილი. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია. სარკმლის წინ ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზი ისრული კამარითაა გადახურული. ფასადები სადაა. კედლები გადახურულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია დიდი ზომის ფიქლის ფილებით. მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 352-353.
ველოდი მირცხულავა

ველოდი (ვლადიმერ) მირცხულავა (დ. 28 დეკემბერი, 1934, სოფ. პირველი ხორგა, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 14 სექტემბერი, 2023) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის ერთ-ერთი ხელმომწერი. დაამთავრა აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964 წლიდან იყო ხობის რაიონის სოფელ პირველი ხორგის კოლმეურნეობის წევრი, 1966-1971 წლებში იყო სოხუმის მაქსიმ გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი. 1971 წლიდან სხვადასხვა სამშენებლო ორგანიზაციათა მუშაკი, მოძრავ-მექანიზებული კოლონა „აფხაზნაპირგამაგრების“ განყოფილების უფროსი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). საზოგადოების დიდმა ნაწილმა ველოდი მირცხულავა 2000-იანი წლების დასაწყისში გადაღებული ვირუსული ვიდეოთი გაიცნო. ცნობილ ვიდეოში, ქვეყნის იმდროინდელი მდგომარეობით შეწუხებული ველოდი მირცხულავა პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძეს აგინებს. ვლადიმერ მირცხულავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი მირცხულავა ველოდი — ბიბლიოვიკი ↑ „ჩემი გჯერა?“ — გარდაიცვალა კაცი ცნობილი ვიდეოდან
ჭილურტის სამაროვანი

ჭილურტის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. ივანე ჭიკაიძის საკარმიდამო ნაკვეთში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით XIII-XII საუკუნეებს. 1959 წელს ივანე ჭიკაიძემ საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ხვნის დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა. 1969 წელს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არაგვის ხეობის არქეოლოგიური კველევის ექსპედიციამ სამაროვანზე ჩაატარა სადაზვერვო სამუშაოები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. წითლანაძე ლ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 353.
ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. გალავანშემოვლებულ მცირე ფართობის ბაქანზე დგას რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები ორსართულიანი შენობა. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გეგმით კვადრატია, შენობის ორივე სართულზე თითო სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესიაა. შესასვლელი პირველ სართულზე დასავლეთიდანაა. მეორეზე სამხრეთიდან. ორივე კარი არქიტრავიანია. ორივე ეკლესიის დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, ხოლო საკურთხეველი - კონსოლებზე დაყრდნობილი კონქით. პირველ სართულზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ, კედელზე ტრაპეზია მიშენებული. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში კონსოლებზე მოწყობილი თაროა. დარბაზის იატაკი კარის ზღურბლზე ორი საფეხურით დაბლაა. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის ლავგარდანი თაროსებრია და ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. სახურავი ფიქლისაა, ორფერდა. მარსაგიშვილი გ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 353.
ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია

ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიშენებული. ეკლესიას ორი ფართო თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, სამრეკლოს პირველი სართულიდან. აღმოსავლეთით, ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდის ცენტრალურ წახნაგში, ფართო ნახევაწრიულთაღიანი სარკმელია. ასეთივე ორი სარკმელია დასავლეთით, სამი - სამხრეთით და ერთი - ჩრდილოეთით. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთის წახნაგებში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ორი მძლავრი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღით. თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი სადა იმპოსტები. თაღის წინა სიბრტყე დამუშავებულია ნალესობით გამოყვანილი, ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებით. საკურთხეველი გადახურულია შეკრული კამარით. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შვერილი ორი წყვილი პილატრითა და მათზე დაყრდნობილი თაღებით სამ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი.ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია 1 მეტრი სიმაღლის ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. გრძივ ფასადებზე სამ-სამი სწორკუთხა შეღრმავებაა. თითოეული მათგანის თავზე ოდნავ განიერი და ბევრად დაბალი შეღრმავებაა, რომელიც ქვედა შეღრმავებისგან გამოყოფილია აგურის ორი რიგითი შედგენილი თაროთი. ზედა შეღრმავებებს აგურის წყობით გამოყვანილი, ბოლოებგადაბმული ნახევარწრეებისგან შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. კარ-სარკმლების ღიობებს ირგვლივ სადა ლილვი შემოუყვება. სამხრეთის ფასადზე შესსვლელის ორივე მხარეს და ზემოთ თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. საკურთხევლის შვერილის თითოეულ წიბოს, სიმაღლის სამ მეოთხედზე თითო სადა ლილვი აუყვება, რომლებიც მარტივი თაროსებრი კაპიტელებითაა დასრულებული. სამრეკლო გეგმით სწორკუთხაა. სამსართულიანი. იგი ეკლესიის თანდართულია. ნაგებია აგურით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ამჟამად ამოშენებული კარია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში - თითო თაღოვანი ნიში. სართულს შემაღლებული პროპორციები აქვს და ცილიდრული კამარა ხურავს. მეორე სართულს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, ეკლესიიდან აქვს. სართულის დასავლეთ კედელში ფართო თაღოვანი ღიობია. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. მასში მესამე სართულზე ასაძრომი სწორკუთხა ხვრელია მოწყობილი. მესამე სართული ვიწრო და მაღალი თაღებით გახსნილი ექვსწახნაგა ფანჩატურია. გადახურულია ნახევარსფერული გუმბათით. გუმბათის ფუძის დონეზე ზარის საკიდი ხის ძელებია გარდიგარდმო გადებული. დასავლეთის ფასადზე პირველი და მეორე სართული ფრონტონითაა დასრულებლი. მსგავსი თითო ფრონტონია გამოყვანილი ფანჩატურის კვადრატულ ბაქნის სამხრეთ და ჩრდილოეთ წახნაგებზე. სამრეკლო გადახურულია პირამიდული ფორმის თუნუქის სახურავით. დვალი თ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 353-354.
დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია

დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, ტყით დაფარულ მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვის შერეული წყობით. წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის ქვაცაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის ნახევაწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია მოწყობილი. სარკმლის გარეთა ღიობს თითქმის კვადრატული ფორმა აქვს. აფსიდში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთ კედლის ზემოთა ნაწილში. დარბაზი შემაღლებულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი და ცილინდრული ფორმის კამარა ხურავს. გრძივ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის თაროსებრი ლავგარდანი. წიკლაური ივ., საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2008. — გვ. 354.